cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hyns-Horn Ethen Nans Lappa
Hyns-Horn Ethen Nans Lappa
thumb|Tren war an hyns-horn 7.25 meusva. Eric Booth a fondyas an Hyns-Horn Ethen Nans Lappa yn an 1970ow. Karthys o gweli an lergh yn 1963 hag an lergh geyj 15 meusva (381 mm) o layes rag unn mildir (1.6 km) yntra Benny Halt ha Hwel Rosen Est. Lokomotyv-ethen flamm nowydh Zebedee o byldyes gans Severn Lamb ow tones yn 1974 gans 4 koch esa byldyes yn leel. An hyns-horn a ygeras dhe'n werin war 16ves mis Metheven 1974. Lynn rag skathow o kleudhyes dhe Hwel Rosen Est yn 1975 hag oll an arenebedh Hwel Rosen Est o tirwedhes. Y teuth moy a lokomotyvyow dhyworth Longleat yn 1976 ha moy a gochow o byldyes dhe'n unn termyn. Hyns-horn geyj 7 1⁄4 meusva (184 mm) a ygeras y'n 1970ow ha hyns-horn aral a ygeras yn mis Me 1995. Eric Booth a werthas an hyns-horn yn 2014 awos yeghes boghosek.
Klass:Hensi-horn yn Kernow
Coahuila
Coahuila yw stat yn Meksiko.
Merher (duw)
Mergher yw dyw romanek a genwerth, hevelep ha Hermes yn-mysk an Rekys. Ev o an dyw a vrassa bri yn Bro Gall romanek. Y hanow Kernewek yw devedhys a huni Latin Mercurius, dhiworth an kethsam gwreydhenn ha marchont, marghas, h.e.
left|150px|thumb|Dyw gans tri fenn – unn furv war an Mergher gallek, po *Lugos.
Klass:Duwow romanek
Tirana
Tirana yw penncita Albani.
Sita Jibouti
Klass:Citys ha trevow yn Afrika
Gettysburg, Pennsylvani
thumb|250px| thumb|250px| Gettysburg yw burjestra yn Konteth Adams, Pennsylvani, Statys Unys. Poblans an burjestra yn niveryans 2020 o 7,106.
An sita a veu fondys yn 1780.
Hyns-horn Kledhrennow Kul Durango ha Trearghans
skeusennik|Tren tennys gans jynn-ethen parys dhe dhiberthi Durango war an D&SNG. Hyns-horn kledhrennow kul ertach 3 tros-hys (914 mm) a ober 45.2 mildir (72.7 km) a hensi yntra Durango ha Trearghans yn Kolorado y'n Statys Unys yw An Hyns-horn Kledhrennow Kul Durango ha Trearghans (Durango & Silverton Narrow Gauge Railroad), yn fenowgh y'n henwir an D&SNG. An hyns-horn yw destnys yn federal avel Tirnos Istorek Kenedhlek ha keffrys avel Tirnos Ynjynorieth Civil Istorek gans an Gowethas Amerikanek a Ynjynoryon Civil.
An hyns a veu ygerys yn terowel yn 1882 gans an Hyns-horn Denver ha Rio Grande (D&RG) dhe garya moon arghans hag owr esa balyes y'n Menedhyow San Juan. An linen o ystynnans a linen gledhrennow kul 3 tros-hys (914 mm) an D&RG a Antonito, Kolorado, dhe Dhurango. An tren finek dhe oberi dhe Dhurango a'n est o war 6 mis Kevardhu, 1968. An statys a Veksiko Nowyth ha Kolorado a brenas 64 mildir ynter Antonito ha Chama, Meksiko Nowyth, yn 1970, y'n jydh hedhyw yth yw oberys avel Hyns-horn Mirus Kumbres ha Toltek. Kledhrennow yntra Jama ha Durango a veu kemerys dhe-ves erbyn 1971.
An linen a Dhurango dhe Drearghans re oberas yn tilett a-dhia 1881, kynth ev dhe vos linen havysi hag ertach a denn trethysi, yth yw onan a nebes tylleryow y'n S.U. re welas devnydh dilett a lokomotyvyow eghen. Yn mis Meurth 1881, Hyns-horn West Denver ha Rio Grande a werthas an linen ha'n D&SNG a veu grondyes.
Kolom
Kevrennow a-ves
Klass:Ydhyn
Hyns-horn Kledhrennow Kul Durango ha Trearghans
Nebes a'n devnydhyow-rolya a dhydh delergh dhe'm 1880ow. Trenow a ober a Dhurango dhe Hwy an Dowrlamm (Cascade Wye) yn misyow an gwav hag yntra Durango ha Trearghans yn misyow an hav. Depo Durango a veu byldyes yn mis Genver 1882 ha re beu gwithys yn y furv dherowel. skeusennik|Tren ow treusi linen ughel an D&SNG.
Kevrennow
Gwiasva sodhogel (Sowsnek yn-unnik)
Klass:Hensi-horn Klass:Kolorado
Ruvaneth Unys
Stat yn Europa yw an Ruvaneth Unys. Yma peswar a'y bymp pow yn enys Breten Veur: Alban, Kembra, Kernow ha Pow Sows; hag yma an pympves yn Enys Iwerdhon: henn yw Iwerdhon Gledh. Konna-tir yn soth-west an enys yw Kernow.
An Senedh yw an korf ughella ow kul reythyow y'n ruvaneth. Ledyores an Senedh, Rishi Sunak (Parti Gwithadorek), yw Pennmenyster. An Myghtern Charlys III yw sovran an wlaskor.
Klaipėda
thumb|300 px|Klaipėda thumb|250 px|
Klaipėda yw sita yn Lithouani. Yn 2018, poblans an sita o 164,310.
Gwiasva
Klass:Citys ha trevow yn Europa Klass:Lithouani
Tamilek
Tamilek (தமிழ் tamiḻ) yw yeth Dravidek kewsys gans nebes 66 milvil a dus yn Eynda, Sri Lanka ha Singapour.
thumb|left|200px|Skrif Tamilek koth
Klass:Asi Klass:Eynda Klass:Yethow
Tampere
thumb|300 px|Tampere thumb|250 px| Tampere yw sita yn Pow Finn. Yn 2010, poblans an sita o 211,691.
An sita a veu fondys yn 1775.
Gwiasva
Klass:Citys ha trevow yn Europa Klass:Pow Finn
Pittsburgh, Pennsylvani
An sita a veu fondys yn 1717.
Gwiasva
Klass:Citys yn Pennsylvani Klass:Seow konteth an Statys Unys
Aotearoa
Pow ynysek yn deghowbarth an Keynvor Hebask yw Aotearoa (Maori rag "Tir an Kommolenn Wynn Hir"), po Mordir Nowydh (New Zealand).
Yma diw ynys veur, an Ynys Gledh (Te Ika-a-Māui) ha'n Ynys Dheghow (Te Waipounamu), ha lies ynys vyghan arall. Yma'n bennsita, Wellington (Te Whanganui-a-Tara po Pōneke), ha'n vrassa sita, Auckland (Tāmaki Makaurau) y'n Ynys Gledh. Yma an menydh ughella, Menydh Aoraki (po Menydh Cook) y'n Ynys Dheghow.
Joseph Cooper Walker
Joseph Cooper Walker (c.1762–1810) o henstudhyoryon ha skrifer iwerdhonek. Klass:Dinethyansow 1762 Klass:Godhyli Klass:Mernansow 1810 Klass:Skriforyon
Aotearoa
Brassa niver an poblans a drig y'n Ynys Gledh. Yn 2005, poblans an pow o 4,092,900. Maori ha Sowsnek yw hy yethow soedhogel.
Markiplier
thumb|Markiplier Mark Edward Fischbach (genys 28 Whevrel 1989) yw gwarier amerikan geryes da.
Uria aalge
thumb|right|Uria aalge Uria aalge ew ehen a edhen e'n teylu Rallidae. Kevys ew en Kernow ha north-west Europa.
Markiplier
Klass:Dinethyansow 1989 Klass:Gwarioryon amerikanek Klass:Kevarwodhoryon fylm
Uria aalge
Klass:Ydhyn
Aotearoa
Yn Kernewek Unys Amendys, an pow y's helwir Selond Nowyth.
Klass:Mordir Nowydh
Barry Cunliffe
Syr Barrington Windsor Cunliffe, CBE, FBA, FSA (genys 10 mis Kevardhu 1939), aswonys avel Barry Cunliffe, yw hendheskonydh hag akademek bretennek. Klass:Dinethyansow 1939 Klass:Godhonydhyon Klass:Sowson
Avi
skeusennik|right|300px|Kevreyth an kolodhyon
Organ metabolek posek dhe vellkeynogyon ha nebes enevales erel yw an avi. Kevys yw yn kwarter ughella, dyghow an torr yn-dann kennen gig an thoraks.
Yma lies porpas dhodho, ow komprehendya purhe metabolennow, gwrythul protin ha bewgymygyon essensek rag tretha boos.
Aviow nebes enevales yw dybrys avel boos. Kemmyn yw dhe'y dhybri gans onyon, po avel rann a selsik.
skeusennik|300px|center|Avi barvus kennys yn oyl skeusennik|Tyller an avi y'n korf
Klevesow an avi
skeusennik|left|300px|Avi hogh gans onyon
Klass:Organow
Craig Weatherhill
skeusennik Craig Weatherhill, o istorior ha skrifer a Gernow.
Pete Seeger
thumb|Pete Seeger Pete Seeger (3 May 1919 – 27 January 2014) o kaner amerikan geryes da.
Craig Weatherhill
Bewskrif
Esel a Gussel an Tavas Kernowek o ev. Y ober a gomprehendyas lyvrow war hendhyskonieth, henwyn tylleryow, ha mythys ha henhwedhlow Kernow. Ev a skrifas ynwedh romansow selyes war an henhwedhlow.
Pete Seeger
Klass:Amerikanyon a dhevedhyans sowsnek Klass:Dinethyansow 1919 Klass:Kanoryon amerikanek Klass:Kemynegoryon Klass:Kerghynedhoryon Klass:Kresydhyon Klass:Mernansow 2014
Einsteiniom
Ny gevys yw einsteiniom a-ves dhe arbrovjiow hwithrans drefen y radyoweythresans peryllus. Diskudhys veu einsteiniom yn skullyon tardh 'Mike', hanow kod an danbellen hidrojen gynsa yn atol Eniwetok (y'n Keynvor Hebask) yn 1952. Godhonydhyon a yll askorra einsteiniom dre vombardya atomow nywtrons bys dhe blutoniom-239. Nyns eus devnydh vyth dhe einsteiniom.
Alkan medhel arghansek radyoweythresek yw einsteiniom gans 19 isotop. An hanter bewnans hirra yw dhe einsteiniom-252, h.y. 472 dydh.
Norma (ranneves)
Norma yw ranneves aswonnys avel onan a'n 88 aswonnys gans an Unyans Steroniethek Keswlasek (IAU).
Hawaii
Hawayii yw yeth polynesek kewsys gans teythyogyon an ynysow. An re ma a drevesigas an ynysek a-dro dhe'n 4a kansblydhen OK. A-dhia 1795 bys 1893, Hawaʻi o gwlaskor unyes hag anserghek. An Statys Unys a'n gemmeras avel diredh yn 1898.
left|thumb|200px|Arvor Maui. thumb|left|200px|Palys ʻIolani, an unnik lys ryal y'n Statys Unys.
Senedh an Statys Unys
Senedh an Statys Unys yw chi ughella reythyansel an Statys Unys. Yn Drehevyans an Capitol yn Washington DC yth omguntel.
Devynnow
Klass:Senedh an Statys Unys
Octans (ranneves)
Octans yw ranneves aswonnys avel onan a'n 88 aswonnys gans an Unyans Steroniethek Keswlasek (IAU).
Park Kenedhlek Serengeti
skeusennik|400px|left|Mappa Parkow Kenedhlek Tanzania ow tiskwedhes tyller an Serengeti Park Kenedhlek Serengeti yw park kenedhlek meur a vri yn Tanzania, Afrika est. Rann yw a ranndir naturel (an Gwastasow Serengeti) a ystyn  dhyworth Tanzania north dhe Kenya soth. Y arenebedh yw 14,763 km² (5,700 mildir pedrek) - arenebedh oll an gwastas yw 30,000 km². A-ji dhe'n park yma Kownans Olduvai, tyller may feu diskudhys remenans a venhes tus a-varr.
Moy ages 4.5 milvil a enevales gwyls yw trigys y'n Serengeti. An Serengeti yw an tyller rag onan a'n dyvroans godhvewnans moyha y'n bys pub bledhen, moy ages milvil ha hanter a garnviles (bualgerwys ha zebres herwydh usadow). Yn mis Hedra i a viaj wor tu ha'n soth dres an Dowr Mara dhe Danzania. Yn mis Ebrel ha Me i a dhehwel dres an avon arta dhe Genya.
A-der mayni an park po ostelyow, ny yll tus bos trigys y'n park.
Deutsche Bahn
An Deutsche Bahn Aktiengesellschaft (Kompani Strothys Poblek an Hyns-horn Almaynek) po DB yw kompani karyans Almaynek eus selyas yn Berlin. Gwrug o yn 1994 a gesteudhans a hyns-horn stat an Republik Keffrysek Almayn (Almayn West), an Deutsche Bundesbahn, ha hyns-horn an Republik Demokratek Almayn (Almayn Est), an Deutsche Reichsbahn. Y'n jydh hedhyw an kompani a ober servisyow keswlasek bysi ha servisyow a-bervedh yn Almayn. Onan a'n kompanis hyns-horn brassa yn kreseuropa yw an Deutsche Bahn AG.
Park Kenedhlek Serengeti
Ranndiryow
An park a'n jeves tri ranndir: Gwastasow Serengeti: gwelsdir didhiwedh an soth heb gwydh. Omma, parys wra an bualgerwys ynter mis Kevardhu ha Me. Karnviles erel, zebres, gavrewiges, impalas, buales Afrika a hwer yn niveryow meur y'n seson glaw. Kopjes a ven growan yw tylleryow da rag preydhyoryon kepar ha lewes ha harber dhe hyrakses ha serf.
Tremenva an west: gweres pri du a worher savanna gwernek an ranndir ma. Tre yw Dowr Grumeti dhe grokodiles an Nil, simes kolobus ha'n er breselek. An divroans a dremen yntra mis Me ha Gortheren.
Deutsche Bahn
DB Regio
Iskowethyans an Deutsche Bahn yw DB Regio AG a ober trenow trethysi war viajyow berr ha kresek yn Almayn. Arayas yw an trenow DB Regio gans an Bundesländer (statys Almaynek) po aga Landkreise (ranndiryow).
Park Kenedhlek Serengeti
Ranndiryow
Serengeti a'n north: gwarthevys yw an tirwedh gans argosow ygor ha breow. Omma yw an tyller gwella dhe gavos olifanses, jiraf ha dik-dik (gavrewik byghan). An divroans meur a dremen yn mis Gortheren hag Est.
Deutsche Bahn
DB Regio
Yn neb a'n statys yma ambosow termynow hir dhe DB Regio (del yw usys 10 bys 15 bledhynnyow).
Park Kenedhlek Serengeti
Ertachva an Bys UNESCO
Gwrys veu Park Kenedhlek Serengeti avel Ertachva an Bys UNESCO yn 1981, onan a seyth anedha yn Tanzania.
Deutsche Bahn
DB Fernverkehr
Rannans hanteranserhek an Deutsche Bahn yw DB Fernverkehr AG a ober trenow trethysi pelder hir yn Almayn. Fondyas o yn 1999 gans an hanow DB Reise&Touristik, eylhenwelys o yn 2003.
Park Kenedhlek Serengeti
Ertachva an Bys UNESCO
Klass:Parkow kenedhlek‎ Klass:Ertachva an Bys UNESCO
Deutsche Bahn
DB Fernverkehr
Oll an trenow InterCityExpress (ICE) ha'n trennow InterCity (IC) yw oberys gans DB Fernverkehr yn Almayn ha lower a drenow EuroCity yn Europa. DB Ferverkehr a ober moy es 100 trenow pub dydh.
Klass:Hensi-horn yn Almayn
Benjamin Disraeli
Benjamin Disraeli, 1a Yurl Beaconsfield (21ves mis Kevardhu 1804 yn Bloomsbury, Middlesex - 19ves mis Ebrel 1881 yn Mayfair, Loundres) o politeger a Vreten ha Pennmenyster an Rywvaneth Unys gwithadorek a-dhia vis Hwevrer dhe vis Kevardhu 1868 hag a-dhia 1874 dhe 1880.
Ev a veu etholys dhe Ji an Gemmynyon yn 1837 rag Maidstone.
Klass:Dinethyansow 1804 Klass:Mernansow 1881 Klass:Parti Gwithadorek Klass:Politegoryon a Bow Sows Klass:Eseli Chi an Arlydhi a'n RU
Ben Whishaw
Klass:Dinethyansow 1980 Klass:Gwarioryon LKDT Klass:Gwarioryon sowsnek
Cary Grant
Cary Grant o gwarier amerikanek.
Klass:Dinethyansow 1904 Klass:Gwarioryon fylm amerikanek Klass:Gwarioryon lev amerikanek Klass:Gwarioryon sowsnek Klass:Gwarioryon wariva amerikanek Klass:Gwaynyoryon a Bewas Akademi der Enor Klass:Mernansow 1986 Klass:Ynkleudhyansow yn mor
Emperoureth Inka
Emperoureth Inka, henwys Tawantinsuyu gans hy burjysi, (yeth Quechua rag "Gwlaskor a'n Peder Rann") o an brassa emperoureth yn Amerika kyns-Colombo. Kres breselek, menystrek ha politek a'n emperoureth o sita Cusco. An hwarheans Inka a dhallathas y'n ugheldiryow Perou y'n 13ves kansvledhen a-varr. An Spaynyon a dhallathas fetha Emperoureth Inka yn 1532 hag erbynn 1572 an diwettha stat Inka a veu fethys yn tien.
A 1438 dhe 1533, an dus Inka a synsas rann vras a Amerika Dhyghow west, gans kres a'n Andes, dre fethans ha keshevelyans hebask. Pan o an ermperoureth an brassa, hi a synsas Perou arnowydh, Ekwador west, Bolivi kres west ha soth, Arghantina northwest, Kolombi sothwest ha rann vras a Jile arnowydh. Yeth sodhogel an stat o Quechua.
Klass:Amerika Dheghow
Ophiuchus (ranneves)
Ophiuchus yw ranneves aswonnys avel onan a'n 88 aswonnys gans an Unyans Steroniethek Keswlasek (IAU).
Yaoundé
Yaoundé yw pencyta Kameroun.
Klass:Citys ha trevow yn Afrika
Loundres
right|thumb|200px|[[Pedrek Trafalgar]] Loundres (London) yw penncita Pow Sows ha'n Ruwvaneth Unys. Yma moy es 7 milvil a dus ow triga yn Loundres Brassa. Fondys yn termyn an Emperoureth Romanek avel Londinium, y teuth an sita ha bos kres an Emperoureth Predennek ha chyf jynn a arghans, gwlasegeth, an artys ha gin yn Breten Veur. Yma Sita Westminster ha Sita Loundres ow kul rann a Loundres arnowydh.
Klass:Trevow yn Pow Sows
Tonna
Tonna yw tre yn Castell-nedd Port Talbot, Kembra; (SS79NE58). Yma hi 29 mildir (46.6 km) dhiworth Kardydh ha 156.8 m (252.3 km) dhiworth Loundres. 2445 o braster an poblans yn 2011, ha 292 (11.9%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Castell-nedd Port Talbot
Moroni
Moroni yw pencyta Komorys.
Klass:Citys ha trevow yn Afrika
Orion (ranneves)
Orion yw ranneves aswonnys avel onan a'n 88 aswonnys gans an Unyans Steroniethek Keswlasek (IAU).
Dana Fischer
Dana Fischer (genys 23a Gortheren, 2010) yw gwarier galwesik gwari kartennow Magic: The Gathering. Amerikan yw hi. Kesskorys yw hi avel an yowynka gwarier dhe dhrehedhes an nessa dydh a dournay Grand Prix (eth hy bloodh) ha hi yw an yowynka dhe waynya mona yn Grand Prix (naw hy bloodh).
Colima
Colima yw stat yn Meksiko.
Dana Fischer
Trigys yw Fischer gans hy herens ha hy hwor gottha yn Carmel Valley, San Diego. Hy thas a dhallathas dyski an dhiw vyrgh Magic pan ens i pur yowynk, kyns i dhe allos redya tekst an kartennow. I a dhyskas fatel wra gwari dre gevenna an kartennow. Hy hynsa hwarvos Magic yn-mes hy chi o hwarvos a-denewen Two-Headed Giant gans hy thas orth Grand Prix San Diego yn mis Est 2015, pan o hi pymp.
Hi a gesstrivyas yn hy hynsa Grand Prix heb keswarier vyth yn Portland, Oregon, yn mis Est 2016 hag bos kevrannek yn tri hwarvos Grand Prix aral y'n vledhen na. Hi a omjalenjyas dhe waynya pymp fytt a naw. Hi a hwrug hedhas hemma yn Las Vegas yn mis Metheven 2017, hwegh hy bloodh. Dhe wul hemma, res o dhedhi gwari moy es 20 gwari dres 12 our gans powes boghes ha gul gwell ages 55% a 3,000 gwarier aral (tevesigyon, y'n brassa rann).
Yn mis Meurth 2019, eth hy bloodh, Fischer a wrug hedhas hy amkan dos ha bos an yowynka gwarier dhe dhrehedhes Dydh 2 yn Grand Prix, yn Los Angeles. Hy amkanow nessa o dhe waynya niver a fyttow kehaval ha'y bloodh ha gwaynya pewas mona. Fischer a wrug hedhas an dhew amkan ma yn Grand Prix Austin yn mis Genver 2020. Hi a worfennas 46ves a 801 gwarier, gans rekord gwayn-koll-kesskor 10-4-1 ha gwaynya $300. Fischer o naw bloodh hag an yowynka gwarier dhe waynya mona orth Grand Prix Magic.
Hy amkanow Magic a dheu yw: dos ha bos an yowynka dhe vos yn Topp 8 hag ena gwaynya Grand Prix; kwalifia rag Mythic Championship, bos yn Topp 8 hag y waynya; gwaynya Kampyorieth an Bys; bos degemerys yn Hall of Fame. Hag yma amkan dhedhi dhe gennertha moy a fleghes ha benenes dhe wari Magic.
Fischer yw aswonnys ynwedh rag gwiska gwiskwari a'y planeswalker Magic, Nissa Revane. Dell yw usys, hi a wari settys Elves yn furvasow Modern, Legacy ha Commander.
Klass:Amerikanesow Klass:Dinethyansow 2010
Annie Jump Cannon
Steronydh Amerikanek o Annie Jump Cannon. Genys o Mis Kevardhu 11, 1863 yn Dover, Delaware ha merwis veu Mis Ebrel 13, 1941 yn Cambridge, Massachusetts. Gans Edward G Pickering, hi a wrug an kevreyth dhe glassa ster, h.y. an Kevreyth Klassa Harvard, selys war dempredh ha klass kammnevesek.
Bewnans
Annie Jump Cannon o an kynsa a deyr myrgh dhe Wilson Cannon, ser lestri a Delaware ha senedhor an Stat, ha'y nessa gwreg, Mary Jump. Mamm Cannon veu an kynsa dhe dhyski an rannevesow dhedhi, owth usya hen lyver steronieth dhe aswon an ster.
Erbiom
Elven gymyk yw erbiom, niver 68 y'n Vosen Beriodek. Y furvell yw Er. An hanow a dheu dhyworth tre Ytterby yn Sweden. Erbiom yw onan a beder elven henwys dhyworth an dre ma. Onan a'n elvennow dor-tanow po lanthanid yw erbiom. Nyns yw erbiom rann a'n chayn boos.
Annie Jump Cannon
Bewnans
Cannon a gemeri kussul hy mamm, dhe wul resegva a steronieth. Hi a gollas hy hlew pan vo hi flogh, martesen drefen an kleves kogh. Marnas henna personoleth Cannon o gwresek. Hi a dhewisas na wrussa kavos fleghes.
Gastrektomi
Gastrektomi yw removyans an benngasenn, po yn rann po yn tien, dre jirurjeri.
Erbiom
Pur dha yw kesalkan erbiom-nikel rag sugna tomder, ha drefen hemma usys yw dhe wul arhwilellow MRI. Usys yw an isotop erbiom-169 yn dyghtyans radyotherapy. Diskudhys veu erbiom gans Carl Gustav Mosander yn Stockholm, Sweden yn 1843. Keworrys yw dhe weder dhe wul golokwedrow sawder, rag ensampel rag kesteudhi (welding). Erbiom a yll moyhe sinellow yn fybrow optykal, ha usys yw yn laserow rag devnydh medhegel ha dynsek. Pur dha yw an isotop-167 rag sugna nywtrons, ytho usys yw dhe wul gwelynni keunysen nuklerek.
Annie Jump Cannon
Bewnans
Hi a asas dyworth Kolji Wellesley yn 1884 gans gradh yn fisegieth. Ynter 1884 ha 1892 hi a assaya gwellhe hy sleyneth skeusenweyth. Wosa mernans hy mamm yn 1894, Cannon a skrifas orth hy dyskador kyns a Golji Wellesley, professor Sarah Frances Whiting, dhe wovyn rag ober. Apoyntys veu hi avel dyskador fisegieth. Dhe sewya hy bern yn steronieth, hi a dhallathas steus yn Kolji Radcliffe (yn le may taslavarsa dyskadoryon a Bennskol Harvard aga arethyow dhe vowysi an Kolji). Cannon a alsa usya Aspiansva Pennskol Harvard, hag yn 1896 hi a gavas ober gans Edward C. Pickering, kevarwodher an virva.
Gastrektomi
An kynsa gastrektomi sewen a veu gwrys gans Theodor Billroth yn 1881 erbynn kanker an benngasenn.
Gwrys yw gastrektomiow rag dyghtya kanker, kasow sevur a gleves goli peptek, ha tell yn paros an benngasenn. An gwrians ma a ha bos le kemmyn awos bos goliow peptek dyghtys lemmyn yn fenowgh gans antibiotegi erbynn Helicobacter pylori, po gans endoskoepi, ow kul devnydh a endoskoep rag mires a-berth y'n korf.
Annie Jump Cannon
Ober steroniethel
Yn hy ober, yth esa Cannon ow mires ster, yn unn assaya aga hlassa, a-dro dhe 400,000 anedha. Hi a dhevisyas an Kevreyth Klassa Harvard. An Kevreyth Harvard a glassa ster herwydh tempredh ha liw an golow. Hi a gavas lies pewas yn hy bewnans, rag ensampel, Pewas Owr Henry Draper an Akademi Kenedhlek Skiensow ha Pewas Ellen Richards. Ynwedh hi o an venen gynsa dhe gavos doktourieth onourek yn skiens gans Pennskol Rysoghen. Hi a dhiskudhas 300 a ster chanjus, 5 nova hag unn steren dhewek. Hi a omdennas yn 1940.
Anjustis
Cannon a enebi lies anjustis yn hy bewnans. Hi o skiensydh benow yn bys a wer. Res o hi pledya hy has hy honan. Ynwedh hi o bodhar, heb hedhas dhe dharbar klewes.
Sogn og Fjordane
Sogn og Fjordane yw konteth yn Norgagh.
Erbiom
Poos atomek yw 167.26, y boynt teudhi yw 1529°C ha'n poynt bryjyon yw 2860°C. Y dhosedh yw 9.1kg an liter. Alkan golow arghansek yw.
Sogn og Fjordane
Klass:Kontethow Norgagh
Erbiom
Mirva
Klass:Elvennow kymyk
William Lemon
Syr William Lemon, 1a Baronet (11 mis Hedra 1748 – 11 mis Kevardhu 1824) a veu Esel a'n Senedh dhe bastellow vro yn Kernow a 1770 dhe 1824, somm a 54 bledhen.
Annie Jump Cannon
Pewas Annie Jump Cannon
An Kowethas Steroniethel Amerikanek a dhiskwedh an Pewas Annie Jump Cannon pub bledhen dhe steronydhyon benow rag ober wordhi yn steronieth.
Klass:Amerikanesow Klass:Dinethyansow 1863 Klass:Evredhyon Klass:Godhonydhesow Klass:Mernansow 1941 Klass:Steronieth Klass:Ynkleudhyansow yn Delaware
William Lemon
Kilva
Ev o mab William Lemon hag Anne, myrgh John Willyams a Carnanton House ha mab wynn William Lemon (1696–1760), a gavas perghenogeth an teylu yn Krugliw in 1749.
Broder yonka Lemon, John (1754–1814) a veu Esel a'n Senedh rag Essa and Truru, hag o perghennek Pollevillan. John Lemon a veu marow an 5 mis Ebrel 1814.
Y hwor Anne a dhemedhas John Buller, ES rag Keresk ha Porthbyghan.
Adhyskans
Adhyskys veu orth Christ Church, Oxford gans Grand Tour.
Maenclochog
Maenclochog yw tre yn Sir Benfro, Kembra; (SN02NE64). Yma hi 75.2 mildir (121 km) dhiworth Kardydh ha 201.4 m (324.1 km) dhiworth Loundres. 722 o braster an poblans yn 2011, ha 389 (53.9%) a wodhya kewsel Kembrek.
William Lemon
Servis y'n senedh
Ev a veu Esel a'n Senedh rag Pennrynn 1770–1774 ha Kernow 1774–1824, somm a 54 bledhen.
Maenclochog
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Sir Benfro
William Lemon
Servis y'n senedh
Ev a veu gwrys an Baronet Lemon a Krugliw, Kernow an 24 mis Me 1774.
Demedhyans
Ev a dhemedhas Jane, myrgh gottha James Buller, ES rag Kernow hag y wreg Jane, o myrgh gottha Allen Bathurst, 1a Yurl Bathurst. Jane Lemon a veu marow an 17 mis Metheven 1823.
Fleghes
Pennfenten: Baronetage gans Debrett, 1839.
Mernans
Ev a veu marow an 11 mis Kevardhu 1824 hag y ditel eth dh'y vab Charles Lemon (1784–1868).
Chi Kanasedhoryon an Statys Unys
Chi Kanasedhoryon an Statys Unys yw isella chi reythyansel an Statys Unys. Kevin McCarthy yth yw Kowser Chi Kanasedhoryon an Statys Unys a-lemmyn, ow seweni Nancy Pelosi yn mis Genver 2023.
Liter
skeusennik|200px|Styryans liter yw dalghedh kub gans pub tu 10 cm. Unses dalghedh yw liter styrys yn diw fordh: an lytheren "L" veur po "l" vyghan. Nyns yw an liter rann a Gevreyth Keswlasek Unsesow, mes ensampel yw a geworrans dhe'n unsesow SI. Hemm yw an arwodh usys moyha a-derdro'n bys. An unses SI sodhogel yw an meter kubek,(m3), ekwal dhe 1,000 liter. Unn liter ytho yw haval dhe 1/1,000 meter kubek, styrys avel decimeter kubek (dm3).
An ger a dheu dhyworth an Frynkek goth ha kyns henna an yeth Rek (via an Latin). Usys yw, herwydh usadow, dhe vusur lin po y'n gegin dhe vusur mor hag erel.
Diffiniad
Y diffiniad o litr, felly, ydy decimetr ciwbig: (1 L = 1 dm3 = 103 cm3). Felly, 1 L ≡ 0.001 metr ciwb|m3 (yn union). Ac: 1,000 L = 1 m3
Rhwng 1901 ag 1964 diffiniwyd litr fel cyfaint un kilogram o ddŵr pur ar dymheredd o 4 °C a 760 milimetrau o arian byw o wasgedd. Yn yr adeg hon, roedd litr tua 1.000028 dm3. Disodlwyd y diffiniad hwn yn 1964.
Monrovia
Monrovia yw pencyta Liberi.
Piccadilly
Piccadilly yw an fordh yn Loundres. Soth a Vayfair hag ogas dhe Park Hyde yma. An fordh yw part a'n A4, fordh may a jun Loundres kresel dhe'n worfordh M4.
Monrovia
Klass:Citys ha trevow yn Afrika
Meurth (duw)
Meurth yw dyw romanek a vresel hag ammeth, hevelep hag Ares yn-mysk an Rekys. Lies dyw keltek o kevrennys dhodho.
Piccadilly
Klass:Loundres
Meurth (duw)
Klass:Duwow romanek
Y Creunant
Y Creunant yw tre yn Castell-nedd Port Talbot, Kembra; (SN70SE89). Yma hi 29.9 mildir (48.2 km) dhiworth Kardydh ha 156 m (251 km) dhiworth Loundres. 1851 o braster an poblans yn 2011, ha 465 (25.1%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Castell-nedd Port Talbot
Llanstadwel
Llanstadwel yw tre yn Sir Benfro, Kembra; (SM90SE09). Yma hi 78.3 mildir (126 km) dhiworth Kardydh ha 207.9 m (334.5 km) dhiworth Loundres. 888 o braster an poblans yn 2011, ha 98 (11%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Sir Benfro
Kelly Fraser
Kelly Fraser (8 Mis Est, 1993 – 24 Mis Kevardhu, 2019) o kaner ha skrifer kanow pop Inuk a Ganada. Henwys o hy nessa huntilow, Sedna, dhe Guntilow Ilow Genesik an Vledhen y'n Pewasow Juno yn 2018.
Bywskrif
Fraser a dheuth ha bos a vri y'n kynsa le yn 2013 gans niver a versyons kanow pop y'n yeth Inuktitut war YouTube, yn arbennik "Diamonds" gans Rihanna. Dyllys veu hy huntilow kynsa, Isuma, yn 2014. Kenys yw hy hanow y'n yethow Inuktitut ha Sowsnek, ha kesunya pop arnowydh ha sonyow Inuit hengovek. Fraser a vynsa ranna ertach Inuit gans goslowysi ollvysel, ha sevel warneth a vaters ha gwiryow Inuit. Hi a usyas hemma yn hy ilow. Hy askorrer a leveris hi dhe oberi war kuntilow aral, henwys Decolonize, pan verwis hi; y hwarva routh-arghasans rag an kuntilow orth an prys na.
Fraser a omladhas tre yn Winnipeg, Manitoba, an 24a mis Kevardhu, 2019. Herwydh hy theylu, hi a wodhavsa "traumas yn hy flogholeth, hilgasieth ha cybergormesi parghus". Synsys o golyow golow kantol dhe'y hov yn The Forks war 4a mis Genver ha'n Nicola Valley Institute of Technology yn Merritt, BC.
Isuma
Rekordys o kuntilow kynsa Fraser gans hy howetha a Sanikiluaq, ha dyllys o yn Mis Metheven 2014. I a syns seyth kan gwreydhek ha tri versyon a ganow gans pobel erel. Styr an titel yw 'prederi'.
Sedna
Dyllys o Sedna war 25es mis Hwevrer 2017, gans label Hitmakerz a Nunavut. Hanow duwes an mor yw an titel, po ᓄᓕᐊᔪᒃ (Nuliaju) yn Inuktitut. Yn medh Fraser, "Amkan an kuntilow yw gweres yaghe an re hag a wodhevel effeythyow trevesigeth, kepar ha tebel-effeythyow skolyow anedhel ha dastesedhans herdhys. Res yw dhe artydhyon Inuit kewsel yn dhistowgh dhe'n re dhe vos nasys gans an termyn eus passyes."
An kuntilow a syns an gan 'Fight for the Right', dyllys avel rann a'n kaskyrgh 'na' y'n raglev tir burjesedhik Nunavut yn 2016.
Kanow
Sedna
Nallinimi
Devnydh tardha
Devnydh tardha yw neb stoff diantel a rann nerth, po yn kymyk po aral. Drefen hemma, an stoff a yll askorra tardhans pan vo livresys an nerth yn termyn kott, martesen kansves rann a eylen. Devnydhyow tardha kymyk yw an eghen voyha kemmyn, mes kevys yw eghennow erel, rag ensampel, arvow nuklerek.
Kelly Fraser
Kevrennow a-ves
Klass:Dinethyansow 1993 Klass:Kanadianesow Klass:Kanoresow‎ Klass:Mernansow 2019 Klass:Omladhansow Klass:Rock
Bulgarek
Bulgarek yw an yeth slavek kewsys yn Bulgari. Por haval yw dhe Makedonek, an taves kentrevek usyes gans Slavyon Repoblek Makedoni. Bulgarek Koth yw taves tradycyonal an Eglos Orthodoks yn gwlasow slavek; ‘Slavonek Koth an Eglos’ yw ken hanow warnodho. Cyril ha Methodi re wrug devnydh anodho rag treylya an Bibel yn tavaseth slavek. Ytho, a-barth Bulgarek y feu an kottha versyon a'n lytherennek cyrilek devysys; yma Bulgarek ow tevnydhya an lytherennek cyrilek bys an eur ma.
Klass:Yethow Slavek
Devnydh tardha
Y hyllir ranna devnydhyow tardha yn devnydhyow tardha isel, kepar ha polter gonn, may fo livresys an nerth yn lent, ha devnydhyow tardha ughel, may fo livresys an nerth yn uskis dres eghen. Usys yns i yn balweyth ha porpos breselek. Yn-mysk an eghennow moyha aswonys yma dynamit ha TNT.
Honesdale, Pennsylvani
thumb|300 px|Honesdale thumb|250px| thumb|250px| Honesdale yw burjestra yn Konteth Wayne, Pennsylvani, Statys Unys. Poblans an burjestra yn niveryans 2020 o 4,458.
An sita a veu fondys yn 1826.
Gwiasva
www.co.wayne.pa.us
Klass:Burjestrevow yn Pennsylvani
Pavo (ranneves)
Pavo yw ranneves aswonnys avel onan a'n 88 aswonnys gans an Unyans Steroniethek Keswlasek (IAU).
Kittanning, Pennsylvani
thumb|250px| thumb|250px| Kittanning yw burjestra yn Konteth Armstrong, Pennsylvani, Statys Unys. Yn 2010, poblans an sita o 4,787.
An sita a veu fondys yn 1803.
Gwiasva
Klass:Burjestrevow yn Pennsylvani
Buster Keaton
Buster Keaton o gwarier amerikanek.
Klass:Dinethyansow 1895 Klass:Gesyoryon Klass:Gwarioryon bellwolok amerikanek Klass:Gwarioryon fylm amerikanek Klass:Gwarioryon wariva amerikanek Klass:Gwaynyoryon a Bewas Akademi der Enor Klass:Kevarwodhoryon fylm Klass:Mernansow 1966 Klass:Ynkleudhyansow yn Kaliforni
Ystalyfera
Ystalyfera yw tre yn Castell-nedd Port Talbot, Kembra; (SN70NE48). Yma hi 32.6 mildir (52.5 km) dhiworth Kardydh ha 157.6 m (253.7 km) dhiworth Loundres. 4482 o braster an poblans yn 2011, ha 1812 (40.4%) a wodhya kewsel Kembrek.
Espoo
thumb|250 px|Espoo thumb|250 px| Espoo yw sita yn Pow Finn. Yn 2010, poblans an sita o 244,930.
An sita a veu fondys yn 1458.
Gwiasva
Klass:Citys ha trevow yn Europa Klass:Pow Finn
Oberösterreich
Oberösterreich yw stat yn Estrych.
Klass:Statys a Ostri
Richard de Luci
Richard de Luci (po Richard de Lucy, 1089 – 14 mis Gortheren 1179) a veu pennjustis Pow Sows dres reyn Henry II. Ev a dhrehevis kastel yn Kernow wosa bos grontyes dhodho tiredh ynni rag y servisyow dhe'n lys. An cita Truru a devis yn skeus an kastel hag y feu grontyes dhedhi an studh a vurjestra dhe ynkressya aktivita erbysek. Gallas an kastel dhe goll termyn hir. Klass:Dinethyansow 1089 Klass:Mernansow 1179 Klass:Sowson Klass:Truru
Greensburg, Pennsylvani
thumb|300 px|Greensburg thumb|250px| thumb|250px| Greensburg yw sita ha se konteth Konteth Westmoreland, Pennsylvani, Statys Unys. Poblans an sita yn niveryans 2020 o 14,976.
An sita a veu fondys yn 1799.
Gwiasva
www.city.greensburg.pa.us
Klass:Citys yn Pennsylvani Klass:Seow konteth an Statys Unys
Yow (duw)
Yow yw myghtern an dhywow romanek ha myghtern an Nev, haval orth Zeus yn-mysk an Rekys.
Kouign-amann
Kouign-amann (tesen amanyn; leverys [ˌkwiɲ aˈmãn]) yw tesen a Vreten Vian gwres gans toos bara, ynni gwiskasow a amanyn ha sugra.
Dismygys veu dre happ gans peber a Douarnenez henwys Yves-René Scordia a-dro dhe 1860.
Klass:Bosow Klass:Breten Vyghan
An Wodhva
Menydh an ughella Kembra yw an Wodhva (1085m/3560t). Y sev yn gogledh Park Kenedhlek Eryri, yn Kembra North. Menydh moyha bysi an Ruvaneth Unys yw. Yn 2018 y kerdhas 500,000 a dus dhe’n penn, gans 140,000 ow mos war hyns-horn an Wodhva. Gwithva natur kenedhlek yw awos hy bestes ha plansow. kevren=https://kw.wikipedia.org/wiki/Restren:Yr_Wyddfa_o_Y_Garn.jpg|skeusennik|An Wodhva
Formyans
Gwrys gans loskvenedhyow y’n Oos Ordowek veu karrygi an Wodhva. Wosa henna, furvyes gans rewlyvans veu y’n Oos Rew, hag a wrug kribow serth Crib Goch (Krib Rudh) ha Lliwedd. Usyes vedha an Wodhva gans krambloryon kepar hag Edmund Hillary kyns krambla Everest yn 1953.
Hensyow dhe'n topp
Yma hwegh hyns kerdhes dhe’n topp, ha Hyns-horn an Wodhva maga ta, h.y. hyns-horn rak ha pynyon hag onan a'n bennfentynnyow chif a dornyaseth yn Gwynedh. Yma koffiji y’n orsav war benn an menydh a’n hanow Hafod Eryri. kevren=https://kw.wikipedia.org/wiki/Restren:Snowdon_Mountain_Railway_below_Bwlch_Glas_-_geograph.org.uk_-_1176638.jpg|skeusennik|Hyns-horn an Wodhva y'n ergh
Styr an hanow
Styr an hanow Kembrek, yr Wyddfa, yw tron po ynkleudhva (ynkleudhva an kowr Rhita Gawr wosa y fethans gans Arthur Gernow herwydh an henhwedhel). Styr y hanow Sowsnek, Snowdon, yw Bre Ergh.
Pur lawek yw an Wodhva; y lawgodh bledhennek kresek yw moy es 5,000mm pub bledhen. Bleujen danow Lili’r Wyddfa (Gagea serotina) a dyv war ledrow an menydh ha menedhyow yn ogas dhodho. Y trig marghvrini ha paloresow war an menydh ynwedh. kevren=https://kw.wikipedia.org/wiki/Restren:Crib_Goch_and_Brocken_Spectre.jpg|skeusennik|Krib Rudh ha bocka Brocken Klass:KembraKlass:Menedhyow
Peran
Genys yn Wordhon, Peran o tewlys dhiworth als hag ev a dheuth dhe Gernow, dres an mor, war ven-melin. Wosa tira yn Kernow ev a dhrehevis oratri y’n tewynnow yntra Porthpyran ha Tewynn Pleustri. Yma oratri hwath ena, kudhys gans tewes.
Y leverir Peran dhe verwel pan goedhas ev yn puth wosa eva re – medhow o ev. Hedhyw yma lavar yw kemmyn hwath ow kul vri a'n hwarvos ma – "mar vedhow avel Peraner"!
Peran yw aswonnys yn ta avel sans tasek Kernow, mes nepprys Myghal po Petrok a biw an titel ma. Dydh goel Peran yw an 5es a vis Meurth.
Noam Chomsky
skeusennik|Chomsky yn 2004 Avram Noam Chomsky (genys 7 mis Kevardhu 1928) yw yethor, filosofer, kaskyrgher, awtour, hag arethor amerikanek. Professor yethonieth yw ev y’n Fondyans Massachusetts Teknegieth.
Yethonieth
Chomsky a wrug gwruthyl an dybieth a ramer dinythek. Homma yw onan a’n posekka kevrohow dhe’n gwel yethonieth gwrys y’n ugensves kansvledhen.
Klass:Dinethyansow 1928 Klass:Filosofers Klass:Godhonydhyon Klass:Kerghynedhoryon Klass:Skriforyon amerikanek Klass:Socyalydhyon
Park Kenedhlek Eryri
Park Kenedhlek Eryri (Snowdonia National Park) a veu an park kenedhlek kynsa apoyntys yn Kembra, y’n bledhen 1951. Ranndir menydhyek yw gans an tri menydh ughella a-ves dhe Alban. Moy ages 26,000 a dus yw trigys y’n park. 59% anedha a wodhya kewsel Kembrek yn 2011. Yma pennplas an park yn Penrhyndeudraeth.
Kerrygi Eryri yw kemyskans a gyllas ha kerrygi losvenydhyek]. Effeythyes veu an ranndir gans [[rewlivans yn Oos an Rew. Yn Cwm Idwal, Charles Darwin a aswonnas effeyth rewlivans war an tirwedh yn Breten Veur rag an prys kynsa. Yma niver a lynnyn y’n park, bewva dhe buskes tanow, kepar ha’n torgoch po Arctic char. Kevys yw niver a blansow tanow, kepar ha Lili’r Wyddfa (Gagea serotina) war an ledrow serth. Derow yw an chif gwydh yn koswigow an park.
Pur lyb yw hin Eryri. Glawgodh bledhennek kresek Crib Goch ryb an Wodhva yw moy es 5,000mm pub bledhen. Awos hemma yma niver a dredanvaow dowrdredanek y’n menydhyow. Pur bosek yw amethi deves dhe erbysieth an park, ha tornyaseth maga ta. Tornysi a spenas £433 milvil yn 2013. Nans yw kans bledhen, an ranndir ma o an moyha posek y’n bys rag askorra legh. Yma lies mengleudh ha’ga atal a-dreus dhe’n park. Treylyes veu niver a hensyow-horn an mengleudhyow dhe dreusperthi tornysi, kepar ha hyns-horn an Wodhva.
thumb|left|600px|Cwm Idwal thumb|left|Gwydhyow a Eryri thumb|left|Lynn Dinas thumb|left|600px|Panorama a Eryri dhyworth Mynydd Mawr
Klass:Kembra Klass:Parkow kenedhlek‎
Marsha Hunt
Marcia Virginia "Marsha" Hunt (genys 17 Whevrel 1917 - 2022) yw gwarier amerikan geryes da.
Klass:Dinethyansow 1917 Klass:Gwarioresow fylm amerikanek Klass:Gwarioresow lev Klass:Gwarioryon bellwolok amerikanek Klass:Gwarioryon wariva amerikanek Klass:Manykyns Klass:Mernansow 2022 Klass:Ynkleudhyansow yn Kaliforni
Park Kenedhlek Kost Pennvro
Park Kenedhlek Kost Pennvro (Kembrek: Parc Cenedlaethol Arfordir Penfro) yw park kenedhlek a-hys kost Konteth Pennvro yn Kembra West.
Apoyntys veu avel park kenedhlek yn 1952, onan a dri park kenedhlek yn Kembra. Hemm yw an unnik park kenedhlek yn Breten Veur hag a gompreghend tirwedhow arvor ha gwyls yn tien, gans alsow karnek, trethow tewesek, heylyow gwydhyel ha gonow an Breow Preseli. Yma lies savle istorek y’n park, rag ensampel krommlegh Pentre Ifan. Yma kerdhva hir, appoyntys veu yn 1970, hag a hol alsow an park. Rann yw erbynn lemmyn a Gerdhva Arvor Kembra.
Klass:Kembra Klass:Parkow kenedhlek‎
Turku
thumb|350 px|Turku – Åbo thumb|220 px| Turku (Swedek: Åbo) yw sita yn Pow Finn. Yn 2010, poblans an sita o 176,401.
Gwiasva
Klass:Citys ha trevow yn Europa Klass:Pow Finn
Aber-porth
thumb|Aber-porth Aber-porth yw tre yn Ceredigion, Kembra; (SN25SE22). Yma hi 73.7 mildir (118.6 km) dhiworth Kardydh ha 193.3 m (311.1 km) dhiworth Loundres. 2293 o braster an poblans yn 2011, ha 1018 (44.4%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Ceredigion
Slovakek
Slovakek yw yeth slavek kewsys yn Slovaki. Pur ogas dhe Jekek yw, mes yma dyffransow a vri; studh an dhiw yeth ma yw haval dhe'n eyl yntra Sowsnek ha Skots.
Klass:Yethow Slavek
Illinois
Illinois yw stat yn Statys Unys Amerika. Poblans an stat yn niveryans 2020 o 12,812,508.
Gwiasva
Klass:Statys an SUA
Kedhoren
Blew a dyv a-dro dhe organow reydhek tevesigyon yw an kedhor. Kyn fo blew moon war an korf dres flogholeth, dres kedhorieth an kedhor a dhalleth tevi.
Shist
skeusennik|Sampel a shist ow tiskwedhes an gwiasedh skansek kawsys gans mika skeusennik|Bleyn a Shist [[Manhattan yn Central Park yn Cita Evrek Nowydh]] skeusennik|Tregh tanow a shist garnet-mika
Kedhoren
Displegyans an kedor
200px|skeusennik|Kedhor gorow. Yn benenes, blew kedhor a omdhiskwedh a-hys emlow an labia majora yn kynsa, dell yw usys, ow ledenhe dres an mons veneris yn an dhiw vledhen a sew. Wosa 2-3 bledhen a gedhorieth, (hag a-dro dhe'n keth termyn ha dalleth an amseryow y'n brassa rann a venenes) yma shap trihornek apert dhe'n kedhor. Y'n dhiw vledhen wosa henna, an blew a dyv war denewen a-bervedh an dhiwvordhos, ha treweythyow avel linen tro'ha'n begel maga ta.
Shist
An shistow yw bagas a garrygi treusfurvek gans monyow platek, kepar ha mika, klorit, talk, hornblende, grafit hag erel. Kanndir hag a hwer yn fenowgh yn gwrysow hir mayth yw furvyes versyon gelwys shist kanndir. Shist a gomprehend moy ages 50% a vonyow hir ha platek, gans nivelyow tanow a ganndir ha gwrysven. Shist a gomprehend garnetow yn fenowgh.
Kedhoren
Displegyans an kedor
Yn mebyon, an kedhor a omdhiskwedh yn kynsa avel blew moon war digen an dhewgell, po war woles an kalgh. Kyn penn bledhen, yma blew a-dro dhe goles an kalgh. Kyn penn 3-4 bledhen blew a worher an groghen a-ogas, ow tos ha bos moy garow ha tewl. Wosa ogas dhe 5 bledhen a gedhorieth, an kedhor a ystyn dhe tu a-bervedh dhe'n dhiwvordhos ha tro'ha'n begel.
Shist
Y hyllir gweles an gwrysow monyow unnik yn shist, gwrys dhe vos skansennow gans tommder ha poos, gans an lagas noth. Dell yw usys shist a hwer yn nivelyow tanow. An ger shist a dheu dhyworth an Hen Greka σχίζειν (schíxein) ow styrya "folsa". Hemm yw drefen gyllir folsa shistow a-hys playn an garrek.
Kedhoren
Displegyans an kedor
Yth omdhiskwedh blew hevelep yn kaselyow mowysi ha mebyon maga ta. War dhiwedh kedhorieth, blew a dhalleth tevi war an brest, an enep ha'n keyn.
Shist
An brassa rann a shistow yw devedhys dhyworth prow ha leysyow effeythys gans kevres a argerdhow treusfurvek ow komprehendya askorrans kyllasow, leghveyn ha fyllitow avel kammow kres. Re shistow re dheuth dhyworth karrygi tanek gans gwrysow byghan kepar ha basaltow ha tuffow. Mika yw an gwrys skansek moyha kemmyn, mes grafit ha klorit yw kevys hwath.
Kedhoren
Gweythres
200px|skeusennik|"[[L'Origine du monde", liwyans lymnys gans Gustave Courbet yn 1866, ow tiskwedhes kedhor benow.]]
Shist
Shistow yw gelwys drefen aga monyow, kepar ha shist garnet, shist tredanven, shist glaukofan hag erel.
Kevys yw shist yn Kernow yn Lysardh. An shistow ma yw yn dew vagas, shist hornblende ha shist mika. .
Kedhoren
Gweythres
Godhvedhys yw bos gweythres an kedhor ha blew yn ollgemmyn dhe dhifres an korf rag kravasow ha kosa tynn.
Klass:Blew
Niall Ferguson
Klass:Albanyon Klass:Skriforyon Klass:Dinethyansow 1964
1830
bledhen gemmyn
Klass:1830
Pow Belg
right|thumb|250px|[[Margh belgek.]]
An Ruwvaneth Belgek (Frynkek: Royaume de Belgique, Iseldiryek: Koninkrijk België, Almaynek: Königreich Belgien) yw stat yn howlsedhes Europa, ynter an Iseldiryow, Almayn, Luksembourg ha Pow Frynk. Brussel yw an benncita. Yma teyr yeth sodhogel kewsys yn Pow Belg: Frynkek, Iseldiryek hag Almaynek.
An wlaskor yw diberthys yn teyr hemmynieth yethoniek:
ha teyr ranndir:
Brussel yw cita diwyethek ow kul rann a'n Gemmynieth Frynkek hag a'n Gemmynieth Flamanek y'n keth prys. Byttegyns, yma'n vrassa rann a'y fobel ow klappya Frynkek.
Aristotle
Aristotle (Stagira, Macedonia, 384 K.O.K. – Chalicis, Euboea, Pow Grek, 7 a vis Meurth 322 K.O.K. ) o filosofer grek. Ev o filosofer pur bosek y'n hwarheans a'n west istori. Aristotle a skrifas lies lyvrow, mes hepken nebes an lyvrow na a wrug treusvewa. Aristotle a dhyskas Aleksander Veur pan esa Aleksander flogh.
Bewnans
Tas Aristotle o henwys Nicomachus. Solder o ev rag Myghtern Amyntas a Macedonia.
Ev a wrug vyajya ena gans Xenocrates dhe Asia Minor. Yn Asia, Aristotle a wrug vyajya gans Theophrastus dhe Enys Lesbos. I a studhyas losonieth ha milonieth an enys.
Yn 343 BC, Philip II a Macedon a welwis Aristotle dhe dhyski y vaw Aleksander Veur. Yth esa ros omgemeryans rag akademi reul a Macedon dhe Aristotle. Y'n termyn na, ny wrug ev dyski Aleksander hepken; ev a dhyskas dew vyghtern an termyn a dheu ynwedh; Ptolemy ha Cassender.
Aristotle a wrug kennertha Aleksander dhe gonkwerrya tiryow dhe'n howldrevel drefen ev dhe grysi yn ethnocentrism. (Ethnocentrism yw an grysi honan gonisogeth yw gwella ages oll gonisogethow erel). Aristotle a grysis gonisogeth Grek o gwell ages oll gonisogethow erel. Ev a gennerthas Aleksander dhe gonkwerrya Persia drefen ev a brederis a's via gwella.
Erbynn 335 BC, Aristotle a dhehwelis dhe Athens. Ev a dhallathas skol ena, Lyceum y hanow. Aristotle a dhyskas klassow ena rag dewdhek bledhen.
Yn 335 dhe 323 BC, Aristotle a skrifas lies tra, mes kellys yw tamm ha tamm erel yw kales dhe redya. Oll oberow Aristotle yw kepar ha rekord a puptra godhvedhys gans an pobel Grek.
Tro'ha fin bewnans Aleksander, ev a brederas pobel dhe assaya y ladha. Ev a wrug braggya Aristotle yn lytherow skrifys ganso dhodho. Aristotle a leveris yn fenowgh dell o kas dhodho dhe Alexander drefen Alexander dhe henwel y honan duw. An myghter a wrug ladha noy gwynn Aristotle - Callisthenes - drefen ev dhe krysi dell o Callisthenes traytor. Alexander a verwis yn Babylon yn 323 KOK. Pan verwis Aristotle, Athenians an dhallathas kasa Macedonians arta, hag Aristotle a dhibarthas an cita. Aristotle a verwis yn Euboea yn 322 KOK. skeusennik|Aristotle ow tyski Aleksander Veur
Språkförsvaret
Språkförsvaret (treylyans ger herwydh ger: gwith an taves) yw rosweyth anserghek heb gwlasegeth usy ow qweytha rag crevhe an taves Swedek yn Sweden ha Fynnlond.
Klass:Sweden
Asowen
Yn korfonieth mellkeynogyon, asow yw an eskern hir kromm a wra kowel an asow. Y'n brassa rann a enevales, an asow a gerghynn an brest, owth alowa an skevens dhe efani, hag ytho ow kweres anella der efani kowva an brest. I a eksist rag gonis an skevens, kolon hag organow a-bervedh y'n thoraks. Yn nebes enevales, yn arbennik serf, asow a yll skoodhya ha diogeli oll an korf.
Korfonieth tus
Yma dhe dus 24 asowen (12 kopel).
Klass:Eskern
1886
Klass:1886
Hynwyn teylu kernewek
Dalleth ystorek
Hynwyn teylu kernewek a dhallethas y'n Oesow Kres. Pobel sempel ny wruk cafos hynwyn teylu mes, del aven, bryntynsys a'n jeva hynwyn teyu avar yn ystory. Ef ny vue bys an Oesow Kres dewetha a vue porres dhe gafos hanow teylu. Hynwyn teylu o a fundyas dres Kernow dre an deweth an 15ves kansblydhen yn lyklod oll.
Reythyansva Statys Unys
Klass:Ranndir Kolombi
Polonek
Polonek yw yeth slavek kewsys yn Poloni. Hi yw an kreffa esel a'n bagas Slavek West. Y skrifir Polonek y'n lytherennans Latin.
Danmark
Danmark (Danek: Kongeriget Danmark) yw ruwvaneth werinel yn howlsedhes Europa. Danmark yw bagas a ynysow hag unn konna-tir ynter an Mor Baltek ha'n Mor Kledh. Yma Swedherwyk – neb yw ruwvaneth skandinavek ynwedh – a-dreus chanel byghan a benncita Danmark.
Myhal an Gof
Mighal Josep an Gov o hembrenkyas an Gernowyon a geskerdhas dhe Loundres yn 1497. Serrys awos an myghtern dhe vynnes kavoes toll rag omsettya erbynn Alban, Mighal an Gov, trigys yn Lannaghevren, a erviras mos dhe Loundres rag protestya. Lies den eth ganso, ha’n lu na eth ha bos brassa war an fordh, yn arbennik pan omjunyas gansa Tommas Flamank, den an lagha yn Bosvenegh.
Yth esa bresel vyghan yn Guildford, Pow Sows, mes sewen lowr o an Gernowyon. Byttegyns fethys vons gans lu bras an myghtern yn Rosdhu (Blackheath) yn Loundres. Ledhys veu lies Kernow, ha Mighal an Gov a veu kregys, tennys ha kwartronys.
Y’n dydhyow ma yma solempnytys pub blydhen yn Lannaghevren ha Marble Arch yn Loundres, rag kovhe mernans Mighal an Gov ha’n hwarvosow ma.
Gwelewgh ynwedh
Klass:Kenedhlogoryon gernowek Klass:Mernansow 1497 Klass:Istori Kernow
Meter
skeusennik|right|Ughelder an [[Jiraff|jiraff ma yw ogas dhe 5 meter.]] Meter yw an unses elvennel a hys y'n Kevreyth Keswlasek Unsesow. Arwodh an meter yw m. Y styryans kynsa (y'n Domhwelans Frynkek) o unn deg-milvilves a'n pellder yntra kehysedh an Norvys ha Pennaghel an North a-hys meridian Paris. Definys yw a-lemmyn avel an pellder viajys gans golow yn gwagva yn 1/299,792,458 rann a eylen.
Y'n system emperourethek a vusurans, unn lath yw 0.9144 meter (wosa akordyans keswlasek yn 1959), ytho unn meter yw pur ogas dhe 39.37 meusva: a-dro dhe 3.281 troos-hys.
skeusennik|right|An prenn (gwrys a [[Platinom|blatinom hag iridiom a styryas hys meter bys dhe 1960.]]
Durango
Durango yw stat yn Meksiko.
Minerva
Minerva yw dywes romanek, haval orth Athena yn-mysk an Rekys. Meur o hy rowedh yn Bro Gall romanek ynwedh. Yn Karvadhon hi o gordhyes avel Sulis Minerva, dywes an bennfeynten yaghus.
Klass:Duwesow romanek
Sør-Trøndelag
Sør-Trøndelag yw konteth yn Norgagh.
Klass:Kontethow Norgagh
Daniel Craig
Daniel Craig yw gwarier sowsnek.
Klass:Dinethyansow 1968 Klass:Gwarioryon bellwolok Klass:Gwarioryon fylm Klass:Gwarioryon lev Klass:Gwarioryon sowsnek Klass:Gwarioryon wari gwydhyow Klass:Gwarioryon wariva Klass:Manykyns
Margaret Ewing
Margaret Anne Ewing (genys McAdam, seulabrys Bain; 1 Gwynngala 1945 yn Lanark, Lanarkshire - 21 Meurth 2006 yn Lossiemouth, Morayshire) o dyskadores, jornalyades ha politegores a Alban. Hi a servas a esel Senedh PKA rag Dunbartonshire Est a-dhia 1974 bys yn 1979 ha Moray a-dhia 1987 bys yn 2001. Hi o esel Senedh Alban rag Moray a-dhia 1999 bys yn hy mernans yn 2006 ynwedh.
Klass:Albanesow Klass:Dinethyansow 1945 Klass:Jornalyadesow Klass:Mernansow 2006 Klass:Parti Kenedhlek Alban Klass:Politegoryon a Alban
Deb Haaland
Debra Anne 'Deb' Haaland (genys 2 Kevardhu 1960 yn Winslow, Arisona) yw politegores amerikanek ha Skrifenyades an Pervedh an Statys Unys. Hi o esel Chi an Ganasedhoryon rag an 1a ranndir kuntellesel yn Meksiko Nowydh a-dhia 2019 bys yn 2021. Hi yw esel Parti an Dhemokratyon.
Haaland a veu etholys dhe Ji an Ganasedhoryon yn 2018, ow talleth servya yn 2019. Hi yw eyl esel benow amerikanek enesik (an huni aral yw Sharice Davids).
Yn mis Kevardhu 2020, Joe Biden a wrug henwel Haaland avel Skrifenyades an Pervedh. An Senedh a gonfirmas Haaland yn mis Meurth 2021. Hi yw an kynsa Skrifenyades an Pervedh amerikanek teythyek.
Devynnow
Klass:Dinethyansow 1960 Klass:Amerikanesow Klass:Demokratyon Klass:Eseli a'n Chi Kanasedhoryon an Statys Unys Klass:Meksiko Nowydh
Park Kenedhlek Lynnyn Norfolk
Park Kenedhlek Lynnyn Norfolk po An Broads yw rosweyth a avonyow ha lynnyn yn Norfolk ha Suffolk yn Pow Sows. Formyes veu an lynnyn pan veu livys kleudhyow towargh y’n Osow Kres. Apoyntys veu an ranndir avel ranndir arbennik gans nivel gwithans hevelep orth bark kenedhlek yn 1988.
Yma an brassa rann a’n park yn Norfolk, gans moy ages 200km a avonyow hefordh. Kemyskans yw an tirwedh a gorsegi, peurva ha koswigow glyb. Drehevys veu melinyow gwyns ha dowrgleudhyow rag assaya iselhe an nivel dowr, ha meur anedha a eksist hwath.