cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pennriv
An kynsa niverow yw: 2, 3, 5, 7, 11, 13, 17, 19, 23, 29, 31, 37, 41, 43, 47, 53, 59, 61, 67, 71, 83, 89, 97, 101,...
Mabinogi
An Hwedhlow Teythyek
Drefen bos henhwedhlow a-varr yn kever Arthur Gernow kevys yn Culhwch hag Olwen ha Hunros Rhonabwy, yma dhe skolheygyon Arthurek bern arbennik y'n hwedhlow na. Culhwch hag Olwen yw an hwedhel Kembrek Kres a-varra yn furv lyver, ha Hunros Rhonabwy hwedhel burlesk a-dhia diwedh an Osow Kres yth yw neb sort a barodi a'n hwedhlow a-varra.
Pennriv
Klass:Niverow
Mabinogi
An Hwedhlow Teythyek
Hunros Massen Wlesik a dheriv istori an Emperour Romanek Massen Wlesik ha'y gelmi dhe Segontiwm, an ger ogas dhe Caernarfon. Gwelys yw delanwes Historia Regum Britanniae gans Jeffri a Venow yn apert yn Cyfranc Lludd a Llefelys.
An Tri Romans
250px|skeusennik|An Twrch Trwyth
An tri hwedhel aswonnys avel an hanow An Tri Romans yw hwedhlow Arthurek, kevys yn rann yn ober an awtour Frynkek, Chrétien de Troyes maga ta. Erbynn lemmyn skolheygyon a grys bos an hwedhlow anserghek an eyl dhyworth y gila, mes bos elvennow ynna selys war ober kottha. An Tri Romans yw:
Yma'n Tri Romans ow longya dhe'n bys chevalry ha'y dhevosow, ha tylleryow an aventurs liesek yw amstyryus dell yw usys, orth komparya ha doronieth an Peder Skorren.
Istori Taliesin
250px|skeusennik|Gwion Bach ow kwitha kawdarn Ceridwen
An Arlodhes Guest a gomprehendas ethves hwedhel nag usi y'n Lyver Gwynn nag y'n Lyver Rudh. An usadow yw sevel orth y gomprehendya yn versyons diwettha an kuntel. Istori dinythyans ha yowynkneth an prydydh Taliesin yw an hwedhel, aswonnys avel
Yma niver a ganow kelmys dhe'n hwedhel, gan nebes anedha kevys y'n desten hy honan.
skeusennik|left|200px|Ceridwen ha'y howdarn
Fylm
Gwrys veu fylm bywhes Y Mabinogi (90 mynysen; kevarwodher: Derec Hayes) yn 2002.
Ystradfellte
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Powys
Mabinogi
Treylyansow Kernewek
Treylya dhe Gernewek Unys y hwrug A.S.D. Smith (Caradar) an kynsa diw rann a'n Mabinogi dhyworth an Kembrek Kres, ha'ga dyllo y'n lyver termyn Kernow 1934-36. Y versyon a veu amendys gans E.G. Retallack Hooper (Talek) ha dyllo yn 1975 gans Kesva an Taves Kernewek. Eyldhyllys veu an dhiw rann yn Kernowek Standard yn 2023 wosa aga bos golegys gans Ian Jackson.
Jowann Richards a dreylyas Peder Skorrenn an Mabinogi dhe Gernewek Kemmyn. Dyllys veu an lyver gans Kernewek Dre Lyther yn 1989 hag arta yn 1994.
Klass:Mythologieth keltek
Newark, Delaware
thumb|300 px|Newark thumb|250px| Newark yw sita yn Konteth New Castle, Delaware, Statys Unys. Yn 2010, poblans an sita o 31,454.
An sita a veu fondys yn 1694.
Gwiasva
Klass:Citys yn Delaware
Thomas Nashe
Thomas Nashe (besydhys mis Du 1567 – c. 1601; ynwedh Nash) o skrifer, dramasydh, ha prydydh sowsnek.
Klass:Mernansow an 17ves kansvledhen Klass:Skriforyon fugieth Klass:Sowson
R. L. Stine
Robert Lawrence Stine (genys 8 mis Hedra 1943), treweythyow aswonys avel Jovial Bob Stine hag Eric Affabee yw romanser ha skrifer amerikanek.
Klass:Skriforyon fugieth amerikanek Klass:Skriforyon lien fleghes
Friedrich Wilhelm Joseph Schelling
Friedrich Wilhelm Joseph Schelling (27 mis Genver 1775 – 20 mis Est 1854) o filosofer almaynek.
Klass:Almanyon Klass:Dinethyansow 1775 Klass:Filosofers Klass:Istorioryon Klass:Mernansow 1854
Kalgh
Askorrys veu an kalciom karbonat gans organedhow byw yn kwreydhek, gwrys gans protistow lughwriansek byghan kepar ha neb bakteria, kokkolithofores hag algi. Awosa, usys yw an karbonat gans enevales kepar ha dewgrogenogyon ha'n morgudynnow a wra kribow gwylar (coral reefs). I a dhrehev aga hregyn dhyworth gwrysow CaCO3. Wosa henna, rann anodho a dhe dhowr mor avel teudhans. Karrygi kalgh a gomprehend remenansow organek ha karbonat kodhys.
Baya Florida, an morlyn bas a-dhelergh enesow an 'Florida Keys', yw patron rag an studhyow a askorras kalgh war an estyllen vrastiryel. Heb mar, yth esa oll an eghennow neppyth dyffrans y'n termyn na, mes, avel ekokevreyth, hevelep yw.
Yn Baya Florida yma meur a eghen a blans bleujowa gelwys gwels an mor. Ynwedh yma meur a dhowr lethek gwynn leun a galciom karbonat, furvyes gans Melobesia, algi byghan rudh a drig war an gwels mor.
Kalgh yw a-dro dhe 10% a somm oll an dalghedh a garrygi godhosek.
Usyansow gans tus
Kalgh yw kales lowr dhe sevel orth tewedhans, mes dell yw usys medhel lowr dhe vos kervys gans seri men. Usys yw rag drehevel hag y teuth gerysda y'n 19ves ha 20ves kansvledhen rag drehevyansow kepar hag eglosow, arghanttiow ha treven. Byttegyns, glaw trenk a dewedh kalgh yn lent.
Usys yw kalgh rag gul gweder ha lim. Usys yw ynwedh dhe wul horn yn chi hwytha, rag tenna anpuredhow dhyworth an moon horn.
Tirfurvow karst
Pan vo kalgh tewedhys, ev a furv sett a dirfurvow arbennek. Gelwys yw tirwedh kepar ha hemm avel tirwedh karst.
Y hweller an folen Tirfurv karst.
Ystradgynlais
Ystradgynlais yw tre yn Powys, Kembra; (SN71SE70). Yma hi 32.3 mildir (52 km) dhiworth Kardydh ha 156.8 m (252.3 km) dhiworth Loundres. 7868 o braster an poblans yn 2011, ha 3369 (42.8%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Powys
Bauhaus
An Bauhaus o skol dhesinya o gweythresek ynter 1919 ha 1933 yn Almayn. Konsidrys yw yn efan dhe vos an skol art moyha delanwasek y’n 20ns kansvledhen. Hi a skoodhas arnowydhieth. Yth yw moyha aswonnys rag dyski lymna, skeusenna, argemynna, gwia, pensernieth, desin mebel hag askorrasow chi. An ober askorrys ha’y methodys dyski re’s teva delanwes ollvysel war art, desin, skeusenieth, pensernieth hag adhysk art.
Hy mayni a gomprehendas nebes a’n artydhyon ha pennseri moyha a vri y’n 20ves kansvledhen, ow komprehendya: Walter Gropius, a fondyas an skol, Ludwig Mies van der Rohe, Wassily Kandinsky, Lyonel Feininge], Paul Klee, László Moholy-Nagy, Marcel Breuer, Josef Albers, Anni Albers, Oskar Schlemmer ha Hannes Meyer.
Hy drehevyansow kyns yn Weimar ha Dessau a veu gwrys avel Ertachva an Bys UNESCO yn 1996.
Klass:Drehevyansow Klass:Almayn Klass:Ertachva an Bys UNESCO
Llangefni
Llangefni yw tre yn Ynys Môn, Kembra; (SH47NE11). Yma hi 131.6 mildir (211.9 km) dhiworth Kardydh ha 213.7 m (343.9 km) dhiworth Loundres. 4886 o braster an poblans yn 2011, ha 3942 (80.7%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Ynys Môn
Hen Ejyp
Hen Ejyp o hwarheans yn hen Afrika, keskreunys a-hys avon Nil ha desedhys y'n le aswonnys lemmyn avel an pow arnowydh a Ejyp. Kemeneth o hag a dhallathas a-dro dhe 3150 KOK gans an unyans politek a Ejyp Wartha hag Ejyp Woles ha durya bys yn 30 KOK pan veu goryskynnys gans an Emperoureth Romanek. Istori hen Ejyp a hwyris avel kevres a wlaskordhow fast divaglys gans spysow a anfaster. An gwlaskordhow o an Ruvaneth Koth a'n Oos Brons A-Varr, an Ruvaneth Kres a'n Oos Brons Kres ha'n Ruvaneth Nowydh a'n Oos Brons Diwedhes. An moyha gallosek o y'n nessa milvledhen KOK, y'n Ruvaneth Nowydh, ha wosa henna y entras oos deklinya yn lent.
Hermann von Helmholtz
Klass:Almanyon Klass:Godhonydhyon Klass:Mernansow 1894 Klass:Dinethyansow 1821
Hen Ejyp
Tir hen Ejyp a ystynnas a dhelta Nil dhe Nubi, gwlaskor may ma yn Soudan hedhyw. Dres y istori Ejyp a veu goryskynnys po fethys gans nebes estrenyon, y'ga mysk an Hyksos, an Libians, an Nubians, an Assyrians, an Persians ha'n Makedonians yn-dann vaystri Aleksander Veur. An Ruvaneth a Rekys Ptolemaek, formyes wosa mernans Aleksander, a rewlyas Ejyp bys yn 30 KOK yn rewl Cleopatra, pan godhas dhe'n Emperoureth Romanek ha dos ha bos provyns anedhi.
Yn rann, sewena hwarheans hen Ejyp a dheuth a'y wodhvos a janjya dhe studh nans an Nil rag ammeth. Liva darganadow ha dowrheans kontrolys a'n nans feyth a askorras gorlanwes a drevasow ha henna a skoodhyas poblans doos keffrys ha displegyans sosyel ha gonisogeth. Gans kemmys a asnodhow, an rewlyoryon a Ejyp a skoodhyas gul devnydh a'n monyow y'n nans ha'n difeyth, displegyans a-varr a gevreyth skrifa anserghek hieroglyfow, ragdresow ammeth ha drehevel war-barth, kenwerth gans ranndiryow y'ga herghyn ha lu desinys rag kenertha gwarthevyans ejypek. Rag kenertha ha restra an gwriansow ma, yth esa burokratieth a skrivynysi, ledyoryon kryjyek ha menystroryon yn-dann vaystri a faro neb a surha kesoberyans ha kesunyans an dus ejypek y'n gettesten a gevreyth komplek a gryjyansow ha duwow.
Moy a'n kowlwriansow pals a'n dus a hen Ejyp a yssyns palas an mengleudhyow, an arhwithrans ha'n gisyow ober a skoodhya drehevel an pyramidow, an templys ha'n naswydhow men; kevreyth awgrym; kevreyth hewul hag effeythus a vedhegneth; an kynsa skathow gwrys a estyll; teknegieth weder ha fayens (faience); furvow nowydh a lien; ha'n kynsa kevambos kres aswonnys, gwrys gans an dus Hittit.
Yma kemynro a dhur dhe hen Ejyp. Y art ha pennserneth a veu kopiys liesgweyth hag y hen daklow a veu dres dres an bys. Y magoryow yw awedhyans dhe awen viajoryon ha skriforyon nans yw lies milvledhen. Bern nowydh yn taklow koth hag yn kleudhyansow y'n oos arnowydh a-varr gans Europeanyon hag Ejyptyonyon a ledyas dhe hwithrans skiansek a hwarheans hen Ejyp ha moy a vri rag y gemynro gonisogethel.
Harold Bloom
Harold Bloom (11 mis Gortheren 1930 – 14 mis Hedra 2019) o avreusyas liennek gerys da.
Klass:Mernansow 2019 Klass:Skriforyon amerikanek
Mahābhārata
left|skeusennik|220px|Krishna hag Arjuna ow lewya karr; gwel a'n Mahabharata
Little Dorrit
Little Dorrit (Kernowek:Dorrit Vian) yw an unnegves romans gans Charles Dickens. Dyllys veu an lyver ma yn 1857 kynsa.
Mahābhārata
Onan a dhiw gan epyk meur Eynda yw an Mahabharata; an aral yw an Ramayana. Hi a gomprehend dres 74,000 a wersyow ha rannow hir yn yeth plen, a-dro dhe 1.8 milvil ger avel sommen, degweyth myns an Iliad ha'n Odyssey warbarth.
Little Dorrit
Klass:Romansow Charles Dickens
Mahābhārata
Pur bosek yw an gan dhe wonisogeth Eynda. Onan yw a oberyow posekka Hindoueth. Yn hengovek, hanow an awtour yw Vyasa.
Diwedh an Mahabharata hy honan yw mernans Krishna, hag yskynnans an breder Pandava dhe'n nevow. Hemm a styr dalleth oos nowydh, hemm yw oos Kali.
Martesen rann an Mahabharata yth yw moyha a vri yw an Bhagavad Gita; 700 gwers le may hwra Krishna, kyns batel Kurukshetra, displegya dhe Arjuna pyth yw y dhever avel breseler hag avel pennsevik, ow ri elvennow oll filosofieth Hindoueth.
Pennfenten
Klass:Bardhonieth Klass:Mythologieth
Dowr Ryn
Dowrhyns posek yw an Ryn. Y hyll gorholyon usya 883 km, hag i a yll mos dhe'n Mor Du gans devnydh a'n Dowrgleudh Ryn-Main-Danaw. Karyes yw meur a wara der an Ryn, ha posek yw nans an Ryn rag askorra gwin.
An Ryn a dhalleth ynTomasee, lynn yn 'canton' Graubünden yn Swistir. Ev a res dre Swistir, Almayn ha'n Iseldiryow. Ev yw an or yntra Swistir ha Liechtenstein, ynter Almayn ha Pow Frynk, ynter Iseldiryow hag Almayn hag yntra Pow Frynk ha Swistir. Hy a res dre Basel, Bonn, Köln ha Duisburg. Hi a dhiberth citys Mainz ha Wiesbaden ynwedh. An Ryn a'n jeves 50 eghen a buskes.
Doronieth
Kres an avon a'n jeves lies kastell. Usys vons gans Raubritter  (barons a ladras dhyworth viajoryona-hys an Ryn) dres an 15ves-18ves kansvledhen. Dres an Hweldro Diwysianek lies gweythji a veu drehevys war y lannow ha gwakhe aga skollyon dhe'n avon. An eghogyon a asas, ha puskes erel dos ha bos tanow. Wosa Nessa Bresel an Bys, fondys veu an 'Dowl Gweythres Ryn' rag kennertha godhvewnans an Ryn ha lehe defolyans ena.
War-barth an Danaw, ev a formyas an brassa rann a or north an Emperoureth Romanek.
Kevreyth nervus
skeusennik|Kevreyth nervus denel skeusennik|right|Delinyans a fatell wra payn viajya dhe’n ympynnyon, dhyworth' ''Treatise of Man'’ gans René Descartes
Dowr Ryn
Doronieth
Klass:Avonyow
Kevreyth nervus
Kevreyth korf yw an kevreyth nervus a dhanvon sinellow a-dro dhe’n korf. Ev a as enevales dhe worthebi dhe bypynag yw y’ga herghyn. An kevreyth nervus kres yw an ympynnyon, korden askorn keyn ha nervow. Kevys yw yn pub eneval ogasti. Y borpas yw dhe argerdhi ymworransow a’n sensys ha kesordena gwayans. Newroskiens yw studhyans an kevreyth nervus ha newrologieth studhyans a glevesow ha kudynnow an kevreyth nervus.
Gwrys yw an kevreyth nervus a newronow. Kellow erel, kepar ha kellow glial a with an newronow saw ha yagh.
Kesweyth an kevreyth nervus a gomprehend an ympynnyon ha korden askorn keyn, gelwys an kevreyth nervus kres. An ympynnyon a’s teves bilvilyow a gellow nerven a’gan weres dhe brederi, kerdhes hag anella. An kevreyth nervus a yll dasoberi dhe gentryn fest uskis kepar ha payn, kansves ran a eylen.
Y hyllir isranna an kevreyth a nervennow a dhanvon messajys dhe rewlya gwayans hag omglewes ynter an ympynnyon ha rannow erel korfonieth an kevreyth nervus avel a sew:
Klass:Organow
Malcolm Lowry
Clarence Malcolm Lowry (28 mis Gortheren 1909 – 26 mis Metheven 1957) o prydydh ha romanser sowsnek (Under the Volcano). Klass:Dinethyansow 1909 Klass:Kanadians Klass:Mernansow 1957 Klass:Prydydhyon Klass:Skriforyon fugieth
Beyoncé
Beyoncé Giselle Knowles-Carter (genys 4 mis Gwyngala 1981) yw kanores, skrifores a hanow, prydydhes, lymnores hag awtoures amerikanek.
Klass:Demokratyon Klass:Dinethyansow 1981 Klass:Donsyoresow Klass:Gwarioresow fylm amerikanek Klass:Gwarioresow lev Klass:Kanoresow Klass:Skriforesow
Paul Cohen
Paul Joseph Cohen (2 mis Ebrel 1934 – 23 mis Meurth 2007) o awrgrymor amerikanek.
Hexapoda
An Hexapoda po hweghgarrogyon yw an brassa bagas a velldrosogyon. An isfylum ma a gomprehend an hwesker ha tri bagas le heb eskelli: an Entognatha (Collembola, Protura ha'n Diplura).
Yma dhe hweghgarrogyon korfow gans hys yntra 0.5 mm dhe dres 300 mm rennys dhe penn, thoraks ha torr. Komposys yw an penn a acron le mayth yw desedhys an lagasow (nyns eus lagasow dhe'n Protura ha Diplura), sewyes gans hwegh tregh, junys yn ogas, gans an keworansow ma:
Desedhys yw an ganow yntra'n peswora ha pympves tregh, gorherys gans an gweus. Yn Insecta (hwesker), darnow an ganow yw gwelys, mes y'n Entognatha, an ganow yw kudhys a-ji dhe'n korf.
Komposys yw an thoraks a dri thregh, pubonan gans kopel a arrow. Settys yw an eskelli a-ugh dhe dreghow an thoraks. Hwesker a's teves unnek tregh y'n torr, mes yma dewdhek dhe Protura ha hwegh dhe Collembola.
Haile Selassie
Haile Selassie I (genys Tafari Makonnen; 23 Gortheren 1892 – 27 Est 1975) o Emperour Ethiopi a 1930 dhe 1974. Den pur bosek yw ev yn istori Ethiopi arnowydh hag yn Rastafarieth, kryjyans a Jameka a dhallathas wosa ev dhe dhos ha bos emperour. Esel o ev an dernieth Solomonek a wra perghenegi sewya hy linen dhe Emperour Menelik I, sopposys dhe vos mab Myghtern Solomon ha Makeda, Myghternes Sheba.
Haile Selassie a assayas arnowydhhe an pow der amendyansow politek ha sosyel, y'ga mysk an selreyth skrifys Ethiopi a 1931 ha dileans kethneth. Vu keswlasek Haile Selassie a ledyas Ethiopi dhe dhos ha bos esel an Kenedhlow Unys. Yn 1974, ev a veu domhwelys yn coup an lu gans junta Marksydh–Leninydh, an Derg. Selassie a veu moldrys an 27ves a vis Est 1975.
Paul Cohen
Klass:Amerikanyon Klass:Godhonydhyon Klass:Mernansow 2007
Haile Selassie
Yn mysk nebes eseli an kryjyans Rastafari, Haile Selassie yw aswonnys avel messyas dehwelys an Bibel, Duw gwrys kig.
Llangristiolus
Llangristiolus yw tre yn Ynys Môn, Kembra; (SH47SW66). Yma hi 130.9 mildir (210.7 km) dhiworth Kardydh ha 214.4 m (345 km) dhiworth Loundres. 1310 o braster an poblans yn 2011, ha 970 (74%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Ynys Môn
Boise, Idaho
Boise yw an vrassa cita ha penncita Idaho, Statys Unys. Poblans an sita yn niveryans 2020 o 235,684.
An sita a veu fondys yn 1863.
Komm
skeusennik|300px|right|Argerdhow esknians rewlivel skeusennik|300px|right|Tirfurvow rewlivel Komm yw sort a nans rewlivel kevys y'n menydhyow. Gelwys yns i gans niver a henwyn yn yethow erel:
Eskniys yw kommow gans an argerdhow a dhestryppya ha skravinas. An rewliv a wra rewi dhe gilfos an komm, ha tenna stockys a garrek dhe ves pan ello yn nans an leder. Hemm yw destryppya. Poos an rewliv a wask an karrygi erbynn an garrek weli, ow rutya ha polsya an garrek. Hemm yw skravinas. Yntredha, i a eskni komm gans shap bolla. Yma dhe'n komm kilfos serth ha tenwennow serth. Yntra dew gomm yw desedhys krib gul hag a-dryv dhodho menydh trihornek gelwys korn.
Wosa an rewliv komm dhe deudhi, lenwys yw goles an komm gans lynn komm (tarn yn Sowsnek). Yma lies ensampel a gomm yn menydhyow Kembra, Pow an Lynnyn, Ugheldiryow Alban, keffrys ha ranndiryow a ugheldir yn lies rann a'n bys.
Radiom
Usys veu radiom yn gweythvaow klockow gans bejethow golow, hag a veu payntys dre dhorn, y'n brassa rann gans mowysi yowynk. An radiom a wre kawsya kankerow war aga ganowow. An mowysi a wrug sewya dre lagha an kowethyans, US Radium.
Diskudhys veu radiom gans Pierre ha Marie Curie yn Paris yn 1898 dhyworth moon pygvoon.. Poos atomek radiom yw 226, y boynt teudhi yw 700°C ha'y boynt bryjyon yw 1140°C. Y dhosedh yw 5 kg an liter. Alkan arghansek lenter medhel radyoweythresek yw.
Mirva
Klass:Elvennow kymyk
Wassily Kandinsky
Wassily Kandinsky (Russek: Василий Кандинский) (16 Kevardhu 1866 – 13 Kevardhu 1944) o lymner, gwrier printow ha tybier art russek.
Konsidrys ywa avel onan a’n lymnoryon posekka a’n 20ves kansvledhen. Den a vri o yn art arnowydh, ow lymna nebes a’n oberyow arnowydh tybel kynsa. Y gor a janjyas moy ages unnweyth dres y vewnans. Yth o, yn aray, fauvek, tybel, mynegesydhel ha drehevyansel.
Bewnans
Genys veu yn Moskva, Kandinsky a spena y yowynkneth yn Odessa. Ev eth dhe Bennskol Moskva ow studhya an lagha hag erbysieth. Pur sewenus o, ev a gavas galwans dhe vos professor lagha yn Pennskol Dorpat (Tartu lemmyn). Ev a dhallathas studhya lymna (delinya, linenna hag anatomi) pan veu 30 bloodh.
Yn 1896 ev eth dhe driga yn Munich ow studhya y’n kynsa le yn skol brivedh, ena yn Akademi Artys Fin, Munich. Ev o dallathor an Bagas Art “Der Blaue Reiter" (Marghek Glas), henwys dhyworth onan a’y lymnansow y honan. Wosa dalleth Kynsa Bresel an Bys yn 1914 ev a dhehwelas dhe Russi. Nyns ova lowen gans tybyansow sodhogel ow tochya art yn Moskva, ytho ev a dhehwelas dhe Almayn yn 1921. Ena, ev a dhyskas yn skol art ha pensernieth Bauhaus a-dhia 1922 bys dhe dhegeans an skol gans an Naziow yn 1933. Ev a removas dhe Bow Frynk le mayth o trigys rag remenant y vewnans. Ev a dheuth ha bos burjes frynkek yn 1939. Y ferwis yn Neuilly-sur-Seine yn 1944.
Delanwesow
Yn y gothni ev a wrussa perthi kov bos dynys ha kentrynnys gans liw avel flogh. Y vern gans symbolieth liw ha brysonieth a besyas dres y vewnans. Yn 1889, ev o rann a vagas hwithrans ethnograffek a viajyas dhe ranndir Vologda, dhe’n gledhbarth a Moskva. Yn Looks on the Past, ev a lever fatel veu an treven hag eglosow afinys gans keniver liw terlentrys dell, orth aga engtra, wrug ev omglewes y vos ow kwaya a-ji dhe lymnans. An prevyans ma, ha’y studhyans a art gwerin an ranndir (yn arbennik an devnydh a liwyow bryntin war geyndir du) a yll bos gwelys yn lower a’y oberyow a-varr.
Yth esa bern dhodho ow tochya mynsonieth yn art ha filosofieth. Tremmyn awenek furv yw menegys gans kevresow leheys a gylghow, trihern ha pedrogow.
Termynyow artydhek
Klass:Frynkyon Klass:Lymnoryon Klass:Mernansow 1944 Klass:Russians Klass:Dinethyansow 1866
Kilfos
An kilfos yw an leder serth hag a furv a-dryv dhe rewliv komm. An argerdh destryppya a weres gul an leder mar serth. Dowr teudh a-dryv dhe'n rewliv a wra rewi war an garrek weli. Pan wrello an rewliv movya yn-nans an leder, tennys yw stockys a garrek dhyworth an kilfos. Wosa an spys rewlivel, ober rewi-teudhi a derr moy a stockys dhe ves hag a guntel war woles an leder avel radel.
Francis Cargeeg
Francis Bertram Cargeeg (14 Gwynngala 1893 – 25 Meurth 1981) o gov kober a Gernow.
Bewnans a-varr
Den bal o y das, ow hwilas sten ha kober dhyworth karrygi kales an wlas. Wosa henna, ev a gavas avonsyans dhe vos lewyer jynn ethen, yn kynsa yn balweyth, hag ena yn gweythva Harvey's yn Heyl. Harvey's o gwrier jynnow pompya a vri yn keswlasek y'n 19ves kansvledhen. Wosa gorfenna skol, Francis a dheuth ha bos kynser yn Holman's yn Kammbronn, kowethyas aral a vri yn keswlasek. Ev a worfennas y gynserneth 6 bledhen yn jynorieth 2 Kevardhu 1914. Kynsa Bresel an Bys a janjyas natur sodhow, hag yth eth Francis dhe'n mor avel 4a ynjynor war SS Trevalgan, onan a worholyon kenwerth Hain Line.
Wosa saw unn viaj, ev a asas an gorhel drefen skila vedhegel. Wosa henna ev a oberas yn Lestriva an Lu Lestri, Porth Dewnans. Yn 1939 ev a erviras gasa y soodh dhe vos omarvethys avel gov kober. Y'n gwettha pryv, Nessa Bresel an Bys a lettyas y hunros. Yn le henna, arvethys o yn gweythva nowydh yn Heyl, owth askorra dibromoethan, keworrans dhe betrol usys gans jynnow ebron.
Wosa an vresel, ev a oberas yn Pool's yn Heyl nebes bledhynnyow kyns bos omarvethys wortiwedh avel artydh y'n 1940ow diwedhes. Y'n eur na, yth esa istori a weyth kober dhe Gernow, ow talleth gans Kober Lulynn y'n 19ves kansvledhen.
Laura Marling
Laura Beatrice Marling (genys 1 mis Hwevrer 1990) yw kanores ha skrifores kanow bretennek. Klass:Dinethyansow 1990 Klass:Kanoresow Klass:Sowsesow
Francis Cargeeg
Bewnans a-varr
Y'n termyn ma trigys veu yn Fordh Mellanear, Heyl, gans y wreg, Winifred (i a dhemedhsa yn Gwynngala 1919) ha'y hwor dhidhemedhys Holly yn hy krowji, Trevean.
Resegva
Yntra 1939 ha 1970, kussul Gorsedh Kernow a wovynnas dhe Cargeeg wrythul an brassa rann a'ga gwiskow kober, ow komprehendya kurun an Bardh Meur. Re beu berdhys Cargeeg yn 1934 yn-dann an hanow bardhek. Ev a dheuth ha bos Kannas an Orsedh 1962-1967. Dres an bledhynnyow, Cargeeg a dhelinyas ha gwrythul gwiskow nowydh dhe'n Bardh Meur, Kannas ha Skrifenyas, pennow rag lathow an skodhyoryon ha plastronyow Berdh Meur kyns.
Ev a dhiskwedhas darnow, y'n Red Rose Guild yn Manchester yn 1950 ha 1951, yn Porthia yn 1948 warbarth ha Barbara Hepworth,  an priweythor David Leach ha Ben Nicholson, hag yn Mirva Art Lulynn y'n 1940 diwedhes. Gwithti Chi Pennlegh, yn Pennsans, a dhiskwedhas darnow a'y ober yn 2003. Dyllys veu niver a erthyglow ganso y'n Cornish Review, Gwenton 1950, ha New Cornwall, Lyver 2, Rivyn 5, yn Gortheren ha Gwynngala 1963.
Cargeeg y honan a dhisplegyas an reson rag niver isel an oberyow askorrys ganso: "I deliberately limit my output to a small range of styles and sizes in order that I can master my art." Ynwedh, re a'n taklow moyha komplek a gemeras bledhen po moy dh'aga howlwul. Pur anvodhek o dhe asa an gwella darnow ganso mos dhe dhiwla nebonan aral. An seth diskwedhys war an folen ma o rann a'y guntel y honan. Ni askorras ober vytholl yn bledhynnyow diwetha y vewnans drefen fall y gov. Ev a verwis 25 Meurth 1981, hag ynkleudhys yw yn Lannudhno.
Klass:Dinethyansow 1893 Klass:Kernowyon Klass:Artydhyon Klass:Mernansow 1981
Alex Salmond
Alexander Elliot Anderson Salmond (/ˈsæmənd/; genys 31 mis Kevardhu 1954) yw politeger hag ekonomydh albanek.
Klass:Dinethyansow 1954 Klass:Eseli Senedh a'n RU 2015-2017 Klass:Kenedhlogoryon geltek Klass:Politegoryon a Alban
Abercynon
Abercynon yw tre yn Rhondda Cynon Taf, Kembra; (ST09SE69). Yma hi 13.1 mildir (21 km) dhiworth Kardydh ha 137.7 m (221.6 km) dhiworth Loundres. 6125 o braster an poblans yn 2011, ha 552 (9%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Rhondda Cynon Taf
Nampa, Idaho
thumb|300 px|Sodhva an post, Nampa, Idaho thumb|250px| Nampa yw sita yn Konteth Canyon, Idaho, Statys Unys. Yn 2010, poblans an sita o 81,557.
An sita a veu fondys yn 1886.
Gwiasva
Klass:Citys yn Idaho
Niveronieth
alt=Kehavalen ow tisplegya oberyansow niveroniethek.|skeusennik|Kehavalen ow tisplegya oberyansow niveroniethek. Yn awgrym, niveronieth yw an studhyans selvenel a niverow. An peswar oberyans selvenel niveroniethel yw keworrans, istennans, liesheans ha rannans, kynth yw oberyansow erel studhys yn niveronieth, kepar ha esponensekheans, ranrivow, kansrannow hag erel.
An brassa rann a dus a dhysk niveronieth yn skol kynsa. Res yw godhvos a niveronieth dhe lies soodh, y'ga mysk seri prenn, plommoryon, jynoryon, akontysi, pennseri, medhogyon ha klavjioryon. Res yw niveronieth yn pub rann a awgrym, godhonieth hag ynjynorieth.
Lies eghen a doulys a veu dismygys ha usys rag gweres yn reknansow niverek. Kyns an Dastinythians, eghennow a abakus po fram akontya ens. Taklow moy a-gynsow yw skantlyn slynkya an reknellow, kepar ha reknell Pascal. Yn jydh hedhyw, reknellow tredanek ha jynnys-amontya a gemeras aga le.
Klass:Awgrym
Meridian, Idaho
thumb|300 px|Hel an dre, Meridian, Idaho thumb|250px| Meridian yw sita yn Konteth Ada, Idaho, Statys Unys. Yn 2020, poblans an sita o 117,635.
An sita a veu fondys yn 1893.
Gwiasva
Klass:Citys yn Idaho
Aberaman
thumb|Aberaman Aberaman yw tre yn Rhondda Cynon Taf, Kembra; (SO00SW22). Yma hi 18.8 mildir (30.3 km) dhiworth Kardydh ha 142.3 m (229 km) dhiworth Loundres. 9411 o braster an poblans yn 2011, ha 870 (9.2%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Rhondda Cynon Taf
Donald Rawe
Donald Rawe (30 Gortheren 1930 – 9 Metheven 2018) o dyller ha skrifer Kernewek.
Donald Ryley Rawe a veu genys yn 1930 dhe Donald Rawe, tregher, ha Doris (nee Hutchings), an kothha a dhew flogh. Wosa mernans a-varr y famm, y das a dhemedhis arta, ha genys veu leshwor dhodho. Negys y das o gwerthji dillas yn Lannwedhenek (po Lodenek). skeusennik|300px|Brith kernewek Gool Piran, desinys gans Donald Rawe Ev a dhisplegyas bern yn istori ha henhwedhlow Kernow pan ve yowynk. Y skrifas lies drama, hwedhel ha bardhonieth war themys Kernewek ha Keltek. Yn 1970 degemerys veu avel bardh yn Gorsedh Kernow gans an hanow bardhek (skrifer Lannwedhenek). Yn 1963 ev a dhesinyas brith kernewek, ow kweres E.E.Morton Nance fondya kowethyans gwertha brith kernewek.
Ev o kaderyer Myster Lien Kernow 25 bledhen, hag ev o esel a Drest Ertach Kernow a-dhia an dalleth. Y ober a veu enorysgans an Orsedh yn 2006 gans pewas kowlwrians hys bewnans. Y lyver Geraint, Last of the Arthurians a’n jeva Tallyour an Myster Lien Kernow yn 2016.
A-dhia 1965, ev o onan a gevarwodhyoryon kowethyans a dhallathas gwertha brith Kernewek. Ev a wre skrifa yn fenowgh dhe’n paperyow nowydh war vateryow politek hag istorek, ha parys o dhe argya y acheson y’n lys treweythyow. Rag niver a vledhynnyow ev o sodhek an wask dhe Vebyon Kernow.
Yn 1954 ev a dhemedhis Margaret Elaine Nankervis yn Loundres. I a gavas unn mab, Clement, hag unn vyrgh, Melanie. Ev a dhemedhis diwweyth wosa henna, dhe Jennifer Balman yn 1988 hag ena dhe Helen, y hwrek pan verwis yn 2018.
Klass:Mernansow 2018 Klass:Skriforyon fugieth Klass:Skriforyon yn Kernowek
An Vosen Beriodek
An Vosen Beriodek yw rol a elvennow kymyk. Y’n Vosen, settyes yw an elvennow yn aray aga niver atomek ow talleth gans niver onan, hidrojen. Niver atomek elven yw an keth tra ages an niver a brotonow yn nuklesen po sprusen an atom na. Y’n Vosen Beriodek renkys yw an elvennow yn periodow ha bagasow. Gelwys yw rew elvennow a-dreus dhe’n vosen period. Yma dhe bub period niver, a 1 dhe 8. Yma dhe Beriod 1 diw elven yn unnik: hidrojen ha heliom. Yma dhe Beriod 2 ha Period 3 eth elven. Hirra yw periodow erel. Yma dhe’n elvennow yn period niverow atomek yn eyl wosa y gila.
A Tale of Two Cities
A Tale of Two Cities (Kernowek:Hwedhel a Dhiw Cita) yw an dewdhegves romans gans Charles Dickens. Dyllys veu an lyver ma yn 1859 kynsa.
Klass:Romansow Charles Dickens
Sampson a Dhol
Sans a Gembra a removas dhe Vreten Vyghan o Sampson (c. 485 — c. 565), Kembrek:Samson, Bretonek:Samzun. Ev yw onan a seyth sans fondyans Breten Vyghan.
An Vosen Beriodek
Gelwys yw koloven elvennow yn-nans mosen bagas. Yma 18 bagas y’n vosen beriodek savonek. Yma dhe bub bagas niver: a 1 dhe 18. Elvennow yn bagas a renk aga elektronow yn fordhow hevelep, herwydh an niver a elektronow talvos, hag a re taklow kymyk hevelep dhedha, h.y. i a omdheg yn fordhow hevelep. Rag ensampel, aswonnys yw bagas 18 avel gassys nobyl drefen aga bos gassys oll ha ny wrons kesunya gans atomow erel.
Frosedh tredanek
Frosedh tredan yw resegyans kargedh tredanek. Kehavalen fros tredan yw:
Yth yw unes SI (an Kevreyth Keswlasek Unesow) rag fros tredan an amper (A). Henn yw par orth unn koulomb an eylen. Y hyllir kavos frosedh yn funyow, batriow, ha lughes.
Fenten frosedh
Yn devnydh kendegus nyns yw nebes elektronys saw kelmys yn hwann dhe atomow an devnydh. Pan vo myns bras an atomow na ow tos war-barth y fydh neb sort a gomolen elektronys usi ow "ternija" ogas dhe atomow an devnydh. Mar kwrellys eksamnya treustrogh an daffar kendegus y fia an elektronys ow kwaya pur uskis dredhi. Skila an movyans ma yw tempredh, ha dell yw usys y fydh elektronys ow resek trohag unn tu par orth an elektronys or resek a'n tu aral, ytho nyns yw henna an pyth a wra dhe frosedh resek. Y fydh elektronys ow resek a unn atom dh'y gila; y hevelis an argerdh ma dhe bassya dowr a gelorn dhe gelorn.
Pan vo gorrys mesen dredanek war fun y fydh an elektronys ow korthebi ogas a-dhistowgh dre slynkya tamm a-dal an vesen. Y fydhons ow kwaynya nerth a'n vesen, hag a vydh kellys pur uskis pan vonkyons orth elektronys erel y'n devnydh. Byttegyns, kettel vo les fast an vesen y fydh an elektronys ow taswaynya an nerth a gollsons, hag y pes an argerdh. Yth yw an jagg na a recev an elektronys fenten an frosedh, a-der resegyans an elektronys aga honan. Alena y hyllir gweles an taklow nag yw frosedh:
Frosedh yn trogelghennow
Pan vo frosedh ow resek yn trogelghen fun, ha pan na vo spralledh, yth uskisha. Y hwrer devydh a spralellow dhe ynkressya spralledh y'n drogelghen may lenthaho an frosedh. An perthynekter ma yntra spralledh, frosedh, ha voltedh (parth aral an drogelghen) yw prevys gans lagha Ohm. Klass:Tredan Klass:Tybieth fysegieth selyek
An Vosen Beriodek
Usys yw an vosen beriodek gans kymygydhyon dhe weles patronyow ha perthynyansow ynter elvennow. Yma tri chyf bagas y’n Vosen Beriodek; alkenyow, alkanoydow, ha dialkenyow. Rag ensampel, elvennow a-bell war askel gledh ha war woles an vosen yw an moyha metelyek, hag elvennow war an dheghow a-wartha yw an lyha metelyek. Yma lies patron ha perthynyans aral ynwedh.
Devisys veu an vosen beriodek gans an kymygydh a Russi Dmitry Ivanovich Mendeleyev (1834-1907). Dh’y enora, henwys veu elven 101 mendeleviom.
Sampson a Dhol
Istori ha hwedhlow hengovek
Kevys yw bewskrif Latin a-varr dhe Sampson, yan Vita Sancti Samsonis, skrifys neb termyn ynter 610 ha 820. Y leverir y vos mab dhe Amon a Dhyved hag Anna a Went. Ev a veu adhyskys gans Sen Illtud yn Llanilltud Fawr, ha Sen Dyvrig a dheuth ena dhe'y ordena avel dyagon hag awosa avel pronter. Ev a spenas termyn yn Enys Byr (Caldey Island) yn managhti Pyr y honan, ha deuth ha bos abas ena wosa mernans Pyr.
Llanidan
Llanidan yw tre yn Ynys Môn, Kembra; (SH46NE83). Yma hi 125.8 mildir (202.5 km) dhiworth Kardydh ha 208.9 m (336.1 km) dhiworth Loundres. 1036 o braster an poblans yn 2011, ha 692 (66.8%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Ynys Môn
Sampson a Dhol
Istori ha hwedhlow hengovek
Ev a viajyas dhe Iwerdhon, le may usi eglosyow sakrys dhodho yn Balgriffin, ogas dhe Dhulyn hag yn Ballysamson. Ev a dhehwelas dhe Dhyved rag bewa avel ankar rag termyn. Dyvrig a'n sakras avel epskop Dydh Gool Kader Peder. Possybyl yw dhe ri dedhyas devri a'n manylyon yn y vewskrif, hemm yw 22 Hwevrer 521. Ev a spenas nebes bledhynnyow yn Kernow; yn hwir, ena yma enys, rann a Enesow Syllan, henwys dhyworto. Wosa termyn ena, ev a wolyas dhe Vreten Vyghan, le may fondyas managhti yn Dol. Y leverir Sen Teilo dhe'y vysytya ena yn 547, wosa ev dhe fia dhe'n fo a Gembra drefen an Pla Melyn.
Y leverir ev dhe allos frynkhe Iudual, pennsevik Breten Vyghan north, o synsys avel prisner yn Paris gans Childebert, myghtern an Frynkyon. Ev a vysytyas an cita arta yn 556, pan veu ena yn senedh epskobel. Y sinas skrif ena avel Samson peccator episcopus.
Y wool mabsans yw 28 Gortheren.
Tylleryow kelmys dhe Samson
{{Wikidata
Susanne Blakeslee
Klass:Amerikanesow Klass:Dinethyansow 1956 Klass:Gwarioresow lev Klass:Gwarioryon wari gwydhyow amerikanek Klass:Gwarioryon wariva amerikanek
Aberdâr
Aberdâr yw tre yn Rhondda Cynon Taf, Kembra; (SN90SE95). Yma hi 19.9 mildir (32.1 km) dhiworth Kardydh ha 143.2 m (230.4 km) dhiworth Loundres. yw braster an poblans yn 2011, ha 1625 (11.6%) a wodhya kewsel Kembrek.
Great Expectations
Klass:Romansow Charles Dickens Klass:Romansow wothek
Aberdâr
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Rhondda Cynon Taf
Dama Teresa
Dama Teresa (26 mis Est 1910 – 5 mis Gwynngala 1997), o lenes Katholik Romanek neb a dhallathas Missionaries of Charity ha gwaynya an Piwas Kres Nobel yn 1979 rag hy ober gans tus Rag moy ages dew ugens bledhen, hi a withas an re heb arghans, an re klav, an re heb kerens hag an re ow merwel yn Kolkata. Gidys o hi yn rann gans tybyansow Sen Francis Assisi. Genys veu hi yn Skopje, Makedoni, ha hi a verwis yn Kolkata.
Aberpennar
Aberpennar yw tre yn Rhondda Cynon Taf, Kembra; (ST09NW98). Yma hi 16.5 mildir (26.6 km) dhiworth Kardydh ha 140.1 m (225.4 km) dhiworth Loundres. 7114 o braster an poblans yn 2011, ha 740 (10.4%) a wodhya kewsel Kembrek.
Nick Timothy
Nicholas James Timothy CBE (genys Meurth 1980) yw avisydh politek bretennek. Klass:Dinethyansow 1980 Klass:Sowson
Dama Teresa
Klass:Dinethyansow 1910 Klass:Europeanesow Klass:Eyndogyon Klass:Kresydhyon Klass:Mernansow 1997 Klass:Pewas Nobel Klass:Sens
Domhwelans Gonisogethel
An Domhwelans Gonisogethel, po yn leun an Domhwelans Gonisogethel Meur Gwerinek (Wúchǎn Jiējí Wénhuà Dà Gémìng) o an hanow res dhe strif rag nerth a'ji dhe Barti Kemynegorek China a ledyas dhe janjys politek, erbysek ha gonisogethel bras dres eghen.
Dallethys veu an kaskyrgh gans Mao Zedong, Kaderyor Parti Kemynegorek China, 16 Me, 1966, avel kaskyrgh dhe ryddya elvennow burjesek livrel a Repoblek Pobel China ha pesya an domhwelans. Lies skolheyk a gryj y vos gorthyp dhe fall an Lamm Meur A-Rag a grevheas savla kesstriforyon Mao y'n parti (Liu Shaoqi a Deng Xiaoping) yn y le. Y lesas a-der dro'n wlas gans displegya dhe vos kaskyrgh rag nerth yn leel ha kenedhlek. Ynter 1966 ha 1968, Mao a wrug devnydh a'y skoodhyoryon, an Gwithysi Rudh (treflu a bobel yowynk), dhe gemeres dalghen a oll jynnweyth an parti ha stat. Y krysir nebes awtoritys bos hanter milvil ledhys y'n kas.
Mao a leveris bos an Domhwelans Gonisogethel gorfennys yn 1969, mes an term yw usys hedhyw dhe gomprehendya an spys bys dhe 1976.
Klass:20ves kansvledhen Klass:China Klass:Kemynegoreth
To Krom
To krom yw nas pennserneth gans semlant penn pel war benn drehevyans.
Dominic Cummings
Dominic Mckenzie Cummings (genys 25 mis Du1971) yw strategist politek bretennek. Klass:Dinethyansow 1971 Klass:Skriforyon Klass:Sowson
To Krom
Klass:Pennserneth
Our Mutual Friend
Our Mutual Friend (Kernowek:Agan Kenkoweth) yw an peswardhegves ha diwettha romans dien gans Charles Dickens. Dyllys veu an lyver ma yn 1865 kynsa.
Klass:Romansow Charles Dickens
Charli XCX
Charlotte Emma Aitchison (genys 2 mis Est 1992), aswonys yn-dann an hanow gwari Charli XCX, yw kanores ha skrifores kanow Wössner. Klass:Dinethyansow 1992 Klass:Kanoresow Klass:Sowsesow
Mordarow
An mordarow (Odobenus rosmarus) yw eneval meur an mor gans pawyow. Kevys yw yn niver a dylleryow a-dro dhe Bennaghel an Gogledh y'n Keynvor Arktek. An mordarow yw an unnik eneval y'n teylu Odobenidae ha kinda Odobenus. Rennys yw an eghen dhe dhiw iseghen: an mordarow atlantek (O. r. rosmarus), hag a drig y'n Keynvor Iwerydh, ha'n mordarow hebask (O. r. divergens), hag a drig y'n Keynvor Hebask.
Apert yw dens hir ha boghvlew an tevesigyon, keffrys ha'ga thewder. Gorreydhow tevesik y'n Keynvor Hebask a yll poosa moy ages 2,000 kg. I yw an brassa pinnipedes marnas diw eghen a olifanses an mor. I a drig dell ys usys yn dowrow bas a-ugh an estyll brastiryel, ow spena termyn hir a'ga bewnans war an morrew ow hwilas rag kregynnegyon dhe dhybri. I yw enevales kowethasek gans hys bewnans hir. Konsidrys yns i avel eghen 'ven alhwedh' y'n Keynvor Arktik.
Posek o an mordarow yn gonisogethow poblow teythyek an Arktik, may helghi an mordarow rag y gig, blonek, kroghen, dens hir hag eskern. Y'n 19ves ha 20ves kanvledhen a-varr, helghys ha ladhys veu morderewi rag aga blonek, dens hir ha kig. Poblans morderewi a godhas yn uskis yn pub parth a ranndir an Arktek. Aga foblans re dhaslammasa a-dhia an termyn na.
Klass:Kigdevoryer
Trogenter
Trogenter yw darn lymm a alkan neusennys haval dhe genter. Dihaval dhe genter, trogenter a'n jeves treghow troyllyek yn-nans y spik. Gwaskys yw trogenter erbynn prenn ha treylyes gans trogentrell. Treylya an trogenter dhe'n dyghow a'n herdh a-ji dhe'n prenn. An treghow a'n lett rag kodha yn mes, fatel alsa kenter y wul. Treylya an kenter dhe'n kledh a'n denn dhyworth an prenn. Sort a jynn sempel yw trogenter.
Trogentrow yw gwrys a dhur. horn, brest, brons, plastek, h.e.. Trogentrow jynn yw ebilyow a's teves neus trogenter. An neus a wra parya know gans neus benow. Musurys yw neus trogentrow yn milimetrow po niveryow. Usys yns i yn mebel, darasow, daffar h.e..
Trogentra ha trogentrow
Trogentra yw an moyha kempen fordh a synsi dau stoff warbarth. Mar nyns yw glus omviskys, ena y hyllir digelmi an trogentra.
Yma tri sort dyffrans a drogenter.
Trogenter Archimedes
An filosofer Archimedes a dhevisas trogenter dhe dhrehevel dowr dhe nivel ughella. skeusennik|right|Aswiwans arnowydh a drogenter yn Zoetermeer, [[Iseldiryow.]] skeusennik|220px|right|Trogenter owth oberi
Klass:Toulys
Francis Stuart
Henry Francis Montgomery Stuart (29 mis Ebrel 19022 mis Hwevrer 2000) o skrifer iwerdhonek. Klass:Dinethyansow 1902 Klass:Faskoryon Klass:Godhyli Klass:Kenedhlogoryon geltek Klass:Mernansow 2000 Klass:Ostralians Klass:Skriforyon fugieth
Kevreyth an sensys
skeusennik|200px|Honangemeryans a allosek an korf dhe botya pel gans an nerth gwiw Kevreyth an sensys yw an fordh may hwrello enevales diskudha a-dro dh'aga kerghynnedh ogas ha'ga korfow. Rag gul hemma, i a's teves organow arbennik rag kuntel kedhlow henwys organow an sensys. Organow an sensys a ober avel trusydhyon (Sowsnek transducers), h.e. i a dreyl nerthedh dhyworth a-ji an korf po dhe ves a'n korf dhe sinellow nerven. Argerdhys yw an sinellow fest uskis gans an ympynnyon. An rester kowal yw kevreyth an sensys.
Dell yw usys, y leverir bos dhe gevreyth an sensys pymp sens:
Yn gwiryonedh, yma sensys erel. Y'gan beus sens a gespos ha honangemeryans (Sowsnek - proprioception), hemm yw an sens a dyller perthynek rannow a dha gorf dha honan ha'n nerthedh mayth usi edhom dhis anodho rag gwaya. Puskes a's teves kevreyth sens nag eus dhe eneval tir vytholl. Yma kevreyth haval dhe'n brassa rann a bryvennow diwelvennoges ynwedh, gelwys an kevreyth linen denwennel. Hemm a glew gwayans ha krenans y'n dowr. Nebes puskes a yll klewes patronyow a fros tredan y'n dowr.
Dyghtya an kedhlow
Myns fest bras a gedhlow a dhrehedh an ympynnyon a gevreyth an sensys. Unn estemyans yw 11 milvil tamm a gedhlow pub eylen, gans 10 milvil anedha a'n dewlagas. A'n myns hujus ma, ni a us saw 40 y'gan brys war. An remenant yw dyghtys yn anwar.
Klass:Organow
Ralph Northam
Northam a waynyas an etholans governour yn 2018, ow fetha an ombrofyer Repoblikanek Ed Gillespie, gans 53.9% a'n votys. Kyns y etholans avel governour, Northam o is-governour Virjynni (a-dhia 2014 bys yn 2018), hag esel Senedh Virjynni (a-dhia 2008 bys yn 2014).
Cwm-bach
Cwm-bach yw tre yn Rhondda Cynon Taf, Kembra; (SO00SW43). Yma hi 18.6 mildir (29.9 km) dhiworth Kardydh ha 141.6 m (227.9 km) dhiworth Loundres. 4229 o braster an poblans yn 2011, ha 448 (10.6%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Rhondda Cynon Taf
Frank-Walter Steinmeier
Frank-Walter Steinmeier (genys 5 mis Genver 1956) yw politeger almaynek.
Colosseum
An Colosseum, aswonnys ynwedh avel an Amfiwariva Flavius, yw drehevyans bras sita Rom. Drehevyans an Colosseum a veu dallethys a-dro dhe 70–72 AD ha gorfennys yn 80 AD. Emperour Vespasian a dhallathas oll an hwel, hag Emperour Titus a worfennas an colosseum. Emperour Domitian a wrug nebes chanjyow dhe'n drehevyans ynter 81–96 AD.Yth esa spas rag 50,000 person. An brassa amfiwariva a veu drehevys gans an Emperoureth Romanek.o.
Frank-Walter Steinmeier
Klass:Almanyon Klass:Lewydhyon Klass:Dinethyansow 1956
Idaho Falls, Idaho
thumb|300 px| Eglos an Vormon y'n kwartron gwer thumb|300px| Idaho Falls yw sita yn Konteth Bonneville, Idaho, Statys Unys. Poblans an sita yn niveryans 2020 o 64,818.
Eric Hobsbawm
Eric John Ernest Hobsbawm (9 mis Metheven 1917 – 1 mis Hedra 2012) o istorek bretennek.
Idaho Falls, Idaho
An sita a veu fondys yn 1864.
Olaf Scholz
Olaf Scholz (genys 14 mis Metheven 1958) yw politeger almaynek.
Klass:Almanyon Klass:Meryon Klass:Dinethyansow 1958
Idaho Falls, Idaho
Gwiasva
Klass:Citys yn Idaho
Rol a bennskolyow ha koljiow yn Stat Palestin
Hemm yw rol a bennskolyow ha koljiow yn Palestin, yn Konna Gaza ha Glann West. Yma dhe'n dhew war-barth 14 pennskol, pennskol ygor rag dyski a-bell, 18 kolji pennskol ha 20 kolji kemenethel.
Fondyansow hwithrans hag adhyskans yn-mes a Balestin
Klass:Rolyow Klass:Stat a Balestin Klass:Universitys ha koljiow
Lynne Griffin
Lynne Griffin (genys 17 mis Gwynngala 1952) yw gwariores kanadek. Klass:Dinethyansow 1952 Klass:Gwarioresow fylm Klass:Kanadianesow
Cornwallit
skeusennik|Cornwallit gwyrdh gans baryt gwynn dhyworth Caldbeck Fells, Cumbria Cornwallit yw moon kober arsenat tanow gans an komposyans Cu5(AsO4)2(OH)4. Ev a furv kevres gans an fosfat pseudomalachit ha dewfurv yw a'n moon triklinik cornubit. Moon monoklinik gwyrdh yw.
Diskudhans ha hwarvedhyans
Deskrifys veu rag an kynsa tro yn 1846 yn Hwel Garland, Sen Day yn Kernow. Henwys yw dhyworth Kernow, onan a niver a vonyow henwys yndella, kepar ha kernowit ha cornubit. Ev a hwer avel moon eylradh y'n barth oksidys a vonyow kober sulfid.
No Thoroughfare
No Thoroughfare (Kernowek:Heb Gwir Tremen) yw gwari ha romansik gans Charles Dickens ha Wilkie Collins. Dyllys veu an lyver ha'n gwari yn 1867 kynsa.
Kalifat Abbasid
Kalifat Abbasid (Arabek لعبّاسيّون al-‘Abbāsīyūn) yw an hanow terniethel res dhe galif Baghdad. An dernieth ma o an tressa a beswar kalfat meur an Emperoureth Arab. Hi a dhisevis an Kalifat Umayyad dhyworth pub le a-der Al-Andalus. Drehevys veu gans diyskynysi ewnter yowynkka Mahomm, Abbas ibn Abd al-Muttalib. Gwrys veu y'n vledhen 750 yn Harran, ow kwaya hy fenncita dhe Baghdad yn 752. Y fleujowas diw gansvledhen, ow treusvewa an Rebellyon Zanj (859 - 883). Y teuth diwedh rewl Abbasid yn 1258, pan wrug Hulagu Khan, an konkwerryer Mongol, distrui Baghdad. I a besyas lavasos awtorita yn materyow kryjyansek dhyworth Ejyp.
No Thoroughfare
Klass:Romansigow Charles Dickens
Kalifat Abbasid
Dres an dernieth Abbasid, yth esa niver a jalenjys dhe'n kalifat. Ubayd Allah al-Mahdi Billah, a'n dernieth Fatimid, a lavasas diyskynyans a Vahomm der y vyrgh, a dheklaryas y vos kalif yn 909, ow kwrythul linyeth aral a galifs yn Afrika north. Y'n kynsa le, an Fatimids a rewlyas Marokk, Aljeri, Tunisi ha Libi, mes ena an dernieth Fatimid a efanheas aga rewl dres an 150 bledhen nessa, ow kemeres Ejyp, Palestayn, ha Pakistan hogen, kyns an dernieth Abbasid sewena treylya taklow, ha herdhya an Fatimids war dhelergh dhe Ejyp. An dernieth Umayyad, re dreusvewssa yn rannvroyow Moslem Spayn, a dhasperghenegas titel kalif yn 929, ow turya bys dhe dhomhwelans war hy fenn yn 1031.
An degves kalif, h.y. Al-Mutawakkil, yw an huni a restras komendyans hadiths (derivasow llavarow Mahomm).
Mechell
Mechell yw tre yn Ynys Môn, Kembra; (SH38NE19). Yma hi 141.9 mildir (228.4 km) dhiworth Kardydh ha 223.8 m (360.2 km) dhiworth Loundres. 1253 o braster an poblans yn 2011, ha 768 (61.3%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Ynys Môn
John Green
John Michael Green (genys 24 mis Est 1977) yw awtour amerikanek.
Klass:Skriforyon fugieth amerikanek
Satoshi Tajiri
Satoshi Tajiri (Nihonek: 田尻 智, Hepburn: Tajiri Satoshi, genys 28 mis Est 1965) yw desiner ha kevarwodher gwariow gwydhyow nihonek (Pokémon).
Klass:Asians Klass:Dinethyansow 1965 Klass:Tus yn medhelweyth
Ferndale
Ferndale yw tre yn Rhondda Cynon Taf, Kembra; (SS99NE93). Yma hi 17.2 mildir (27.6 km) dhiworth Kardydh ha 142.9 m (230 km) dhiworth Loundres. 4034 o braster an poblans yn 2011, ha 478 (11.8%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Rhondda Cynon Taf
Radon
Elven gymyk yw radon, niver 86 y'n Vosen Beriodek. Y furvell gymyk yw Rn. An hanow a dheu dhyworth an elven radiom, ha'y hanow kynsa yn Sowsnek veu radium emanation, awos bos gorrys yn-mes gans radiom.
Pur ansad ha peryllus yw radon drefen y radyoweythresans glew. Radon yw an brassa kevriyas dhe dhewynnyans kilva naturel. Ev a dheu dhyworth kerrygi yn naturel, ha rann (pur vyghan) yw y'n ayrgylgh. Ev a guntell yn drehevyansow yn ranndiryow le may ma men growan, kepar ha Kernow. Radon a wra omgemeres rag 10% a gasys kanker skevens. Lemmyn yma daffar previ rag radon.
Diskudhys veu gans Ernest Rutherford yn 1899 yn Pennskol McGill, Montreal, Kanada. Ev a studhyas an gass hag a dho dhyworth thoriom, hag aswonn bos elven nowydh ena. Gass diliw yw radon na wra dasoberi gans elvennow erel. Poos atomek radon yw 222, y boynt teudhi yw -71°C ha'y boynt bryjyon yw -62°C. Y dhosedh yw 9.7 gramm an liter
Mirva
Klass:Elvennow kymyk
Jackson, Mississippi
Jackson yw an vrassa cita ha penncita Mississippi, Statys Unys. Poblans an sita yn niveryans 2020 o 153,701.
Moelfre
Moelfre yw tre yn Ynys Môn, Kembra; (SH58NW22). Yma hi 136.8 mildir (220.1 km) dhiworth Kardydh ha 214.9 m (345.8 km) dhiworth Loundres. 1041 o braster an poblans yn 2011, ha 544 (52.3%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Ynys Môn
The Mystery of Edwin Drood
The Mystery of Edwin Drood (Kernowek:An Kevrin a Edwin Drood) yw an romans finek gans Charles Dickens mes didheu yw. Dyllys veu kynsa rannow an lyver ma yn 1870.
Klass:Romansow Charles Dickens Klass:Romansow wothek
Cwm Clydach
Cwm Clydach yw tre yn Rhondda Cynon Taf, Kembra; (SS99SE55). Yma hi 16.4 mildir (26.4 km) dhiworth Kardydh ha 144.2 m (232.1 km) dhiworth Loundres. 2695 o braster an poblans yn 2011, ha 238 (8.8%) a wodhya kewsel Kembrek.
Cornubit
Cornubit yw moon tanow triklinik a gober arsenat gans an komposyans: Cu5(AsO4)2(OH)4. Deskrifys veu rag an kynsa tro yn 1958 wosa y dhiskudhans yn Hwel Carpenter, Gwynnyer, Kernow. Y hanow a dheu dhyworth Cornubia, hanow Kernow y'n Osos Kres. Dewfurv yw a gornwallit ha'n keth moon a fugvalakit (Sowsnek: pseudomalachite), mes a arsenik yn le fosforos.
Cwm Clydach
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Rhondda Cynon Taf
Cornubit
Cornubit yw moon eylradh kevys y'n barth oksidys a vonyow kober. Yn Kernow kevys yw yn kanndir war-barth malakit, Cu2(CO3)(OH)2, olivenit, Cu2(AsO4)(OH), cuprit, Cu2O, cornwallit, Cu2+5(AsO4)2(OH)2, and liroconit, Cu2+2Al(AsO4)(OH)4·4H2O. Re a'n gwella samplow y'n bys a dheu dhyworth Hwel Majuba Hill yn Nevada, Statys Unys.
Penmynydd
Penmynydd yw tre yn Ynys Môn, Kembra; (SH57SW19). Yma hi 130 mildir (209.2 km) dhiworth Kardydh ha 210.9 m (339.4 km) dhiworth Loundres. 451 o braster an poblans yn 2011, ha 333 (73.8%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Ynys Môn
Hirwaun
Hirwaun yw tre yn Rhondda Cynon Taf, Kembra; (SN90NE11). Yma hi 22.9 mildir (36.9 km) dhiworth Kardydh ha 146 m (234.9 km) dhiworth Loundres. 4799 o braster an poblans yn 2011, ha 788 (16.4%) a wodhya kewsel Kembrek.