cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lamm Meur A-Rag
Diwysyans
Awos an governans dhe spen meur a arghans war dhiwysyans, kendon an wlas a veu ynkressys. Rag drehedhes kostennow askorrans, lies den a drehevyas fogow war aga thir hag assaya gul horn rag toulys. Byttegyns, ny veu hemma sewena vytholl. Lies tra dha a veu teudhys, rag aga threylya dhe daklow didhevnydh.
Divotter
Ledyoryon rannvroek a gesstrifas an eyl dhe'y gila rag assaya askorra an moyha. Ankevys veu an bargennyow tir. Ledyoryon a wre leverel gowyow a-dro dhe vynsow an trevasow tevys. Erbynn 1959 an wlas a dhallathas difygya boos. Hemm o drefen China dhe wertha greun dhe wlasow erel. Eskorrans bargennyor tir eth yn-nans, ow kul taklow gweth. Difennys o tus rag gasa an ranndiryow le mayth ens i trigys. Drefen henna, ni yllens hwilas rag boos yn tylleryow erel. Yn nebes gwigow, kwarter po tressa rann a'n tus a verwis. Ni gavas mowysi ha tus goth boos lowr. Babanes ha'n pur goth o an kynsa dhe verwel.
Quercus oblongifolia
right|thumb|250px|Mappa lesrannans Quercus oblongifolia, an Glastan Glas Meksiko, yw ehen a wydhen vyhan po pryskyn bras bythlas, yn genas Quercus, ow triga yn Statys Unys soth-west ha Meksiko north-west.
Kathik yw aga bleujyow ha Mes yw aga froeth.
Klass:Quercus
Goos
Goos yw lin rudh a gylghres yn gwythiennow, gwythi bras ha kolon tus ha mellkeynogyon erel. Ev a gomprehend an lin plasma, ha kellow a res dredho: kellow rudh (Erythrocytes), plateligow (Thrombocytes) ha kellow gwynn (Leukocytes).
Ottomma chif system daromres a-ji dhe'n korf, a bareus oksyjen dhe bub organ ha kell an korf. Sodhogeth an kellow rudh yw karya oksyjen a-dro dhe korf dhe ri nerth dhe'n keher. Kellow rudh yw an unnik kellow y'n korf na gomprehend sprusen. Sodhogeth an kellow gwynn yw omladha disesys ha kleves a assay omsettya war an korf. Plasma yw omgemeryansek rag karya karbon dewoksid.
Niver a dermow medhegel a dhalleth gans hemo- po hemato- a dheu dhyworth an ger Hen Rek rag goos - αἷμα (haima).
Goos yw pompyes dre'n korf gans an golon. Yma yntra peswar ha hanter po pymp liter a woos yn korf den kemmyn.
Liw
Liw goos denel a greg war vyns oksyjen ynno, drefen hemma dhe effeythya studh oksydysa yn atomow horn y'n hemoglobin - ha hemm a greg war dyller an goos y'n system kylghresyas. Y'n gwythi bras ha'n reunbib, nivelyow oksyjen yw ughel ha rudh glew yw an goos. Y'n gwythiennow, yma le a oksyjen y'n goos, ha'y liw yw rudh tewl.
Klass:Korfonieth
Andrew Scott (gwarier)
Andrew Scott (genys 21 mis Hedra 1976) yw gwarier iwerdhonek. Klass:Dinethyansow 1976 Klass:Gwarioryon bellwolok Klass:Gwarioryon fylm Klass:Gwarioryon LKDT Klass:Gwarioryon wordhenek
An Den ha'y Dheu Wreg
Lyver a hwedhlow berr yw An Den ha'y Dheu Wreg dyllys yn 1927 gan James Lanham Ltd, Porthia. An titel a dheu dhyworth hanow unn hwedhel, skrifys gans Robert Morton Nance, hanter folen y hirder. Remenant an lyver, 28 folen, yw skrifys gans Hal Wyn (Ralph St Vincent Allin-Collins). An lyver a veu dyllys kyns restrans Kernewek Unys, ytho didheurek yw gweles displegyans an yeth y'n Dasserghyans Kernewek.
Rol a hwedhlow
Klass:Hwedhlow berr
Ska Keller
Devynnow
Klass:Almanesow Klass:Kerghynedhoryon Klass:Politegoryon a Europa Klass:Dinethyansow 1981
Quercus hondurensis
Klass:Quercus
Quercus oleoides
right|thumb|250px|Glastan olivyek yn Lowarth Losoniethel Berlin Quercus oleoides, an Glastan olivyek, yw ehen a wydhen vythlas, yn genas Quercus, ow triga yn Amerika Gres dhiworth Kosta Rika dhe Meksiko kledh.
Klass:Quercus
Kalender
Yma dhe'n Kalender Gregorek gwreydhyow Kristyon. Usys veu an termow 'Kyns Oos Krist' (KOK) hag 'Oos Krist' (OK). Wosa kampollasow gans nebes bagasow - yn arbennik re a wonisogethow nag yw Kristyon - usys yw 'Kyns Oos Kemmyn' hag 'Oos Kemmyn' hedhyw gans an keth lytherennow yn Kernewek. Yn Sowsnek usys yw CE yn le AD ha BCE yn le BC an dedhyow ma. Furvyes veu an Kalender Gregorek rag kesseni dedhyas an Pask.
Nebes kalenderyow erel yw usys yn efan, ow komprehendya an Kalender Yedhowek, Kalender Keltek ha'n Kalender Moslemek. Ynwedh yma kalenderyow rag devnydhyow kryjyans po erbysek. Selyes yw nebes kalenderyow war wayansow an loor.
Usys yw an ger kalender ynwedh dhe dhenotya tra a dhiskwedh manylyon an kalender - r.e. kalender fos hengovek gwrys a baper.
Robbie Coltrane
Anthony Robert McMillan OBE (30 mis Meurth 195014 mis Hedra 2022), awsonys a-sankshyon avel Robbie Coltrane, o gwarier albanek. (Cracker, Harry Potter).
Klass:Albanyon Klass:Dinethyansow 1950 Klass:Gesyoryon Klass:Gwarioryon bellwolok Klass:Gwarioryon fylm Klass:Gwarioryon lev Klass:Mernansow 2022
Henry Bone
Henry Bone (6 Hwevrer 1755; 17 Kevardhu 1834) o lymner kernewek a emayl, arvethys gans tri myghtern an eyl wosa y gila, Jori III, Jori IV ha Wella IV. Yn y resegva a-varr, ev a oberas avel lymner priweyth ha gemmweyth. Etholys veu avel Akademydh Riel, hag ev a askorras an lymnyansow emayl moyha bythkweth gwelys bys an termyn na.
Silikon
An diwysyans drehevel a wra kregi war dewes ha lim (kalciom silikat), ha gul gweder ynwedh. Silikon fest pur yw usys yn korrasklos rag jynnow amontya. Karborundum (silikon karbid - SiC) yw ogas dhe galetter adamant, hag usys yw avel daffar eskravus.
Henry Bone
Bewnans hag ober
thumb|left|Francis Drake Genys veu Henry Bone yn Truru, Kernow. Gwrier mebel o y das ha kervyer skiansek. Yn 1767, teylu Bone a removas dhe Aberplymm yn Dewnans le may kavas Bone kynsernieth yn 1771 dhe William Cookworthy, fondyer gweythva priweyth Aberplymm ha'n gwrier kynsa yn Pow Sows a briweyth kales. Yn 1772, Bone a removas gans y vester dhe weythva priweyth Bristol, le may hwrug remaynya hwegh bledhen, owth oberi a-dhia 6 myttinweyth bys 6 gorthugherweyth, ha studhya delinyans wosa henna.
Silikon
Gwrys yw kroghen an Norvys gans lies moon silikon kepar ha men growan. Poos atomek silikon yw 28.09, y boynt teudhi yw 1410°C ha'y boynt bryjyon yw 2355°C. Y dhosedh yw 2.3kg an liter. Hanter-alkan yw silikon. Glas-loos yw y wrysow gans lenter metelyek.
Henry Bone
Bewnans hag ober
Wosa skattyans gweythva Bristol yn 1778, Bone a dheuth dhe Loundres gans unn gyni yn y bocket, ha pymp peuns chevisys dhyworth koweth. Ev a dhallathas emaylya euryoryow hag ena portrayansow emayl ha dowrliw. 24 Genver 1780, ev a dhemedhas Elizabeth Vandermeulen, diyskynnyas a'n lymner meur y hanow Adam Frans van der Meulen. An kopel a gavas dewdhek flogh, ha deg anedha a dreusvewas dhe vos tevesigyon. Yn 1780 ev a dhiskwedhas y lymnans kynsa y'n Akademi Riel, portrayans a'y wreg hag emayl meur dres eghen rag an termyn na. A-dhia an vledhen na, ev a wrug omri yn tien dhe lymna emayl ha diskwedhes y'n Akademi.
Silikon
Mirva
Klass:Elvennow kymyk
Henry Bone
Bewnans hag ober
skeusennik|Henry Gawler (1766 - 1852) ha'y vroder John Bellenden Ker (1765 - 1842) Yn 1789, ev a dhiskedhas "Awen ha Kupid", an lymnans emayl moyha gwrys bythkweth bys ena. Yn 1800 apoyntys veu avel lymner emayl dhe Bennsevik Kembra. Yn 1801 gwrys veu avel kowethyas an Akademi Riel ha lymner emayl dhe Jori III, apoyntyans synsys ganso dres rewlyansow Jori IV ha Wella IV. 15 Ebrel 1811 etholys veu avel akademydh riel. Y askorrans emayl Bacchus hag Ariadne (wosa lymnans gans Titian) o an lymnans emayl moyha askorrus bythkweth. Moy ages 4,000 a dus a welas an ober yn chi Bone. Gwerthys veu dhe Mr. G. Bowles a Cavendish Square rag 2,200 gyni. An somm veu talvedhys gans checken Arghantti Fauntleroy. Bone a wrug kashya an checcken war y fordh tre, y'n gwella prys, drefen an arghantti dhe vos skat an nessa dydh.
Bone a wrug kevres a bortrayansow istorek dhyworth termyn Elisabeth I, kevres a "Vyghternydhyon a vri y'n Vresel Vredereth", ha kevres a bortrayansow a deylu Baron Russell. Ny veu an kevres sewennus. Yn 1831 y wolok a fyllis. Yn anvodhek ev a gemeras y bensyon.
Ev a verwis 17 Kevardhu 1834. Leverys yw ev dhe vos "den a glorder ha helder gnasek; y vewnans privedh veu afinys gans kowethegeth hag ewnhynseth". Francis Chantrey a gervyas penndhelow anodho, ha John Opie, John Jackson, ha George Harlow oll a lymnas y bortrayans.
Kemmynro
Neb termyn kyns y vernans, Bone a brofyas y guntel, talvesys orth £10,000, dhe'n genedhel rag £4,000, mes deklinys veu an kynnyk. 22 Ebrel 1836 i a veu gwerthys yn strifwerth Christie's, hag ytho skollys a-les. Gwerthasow erel a'y oberow a hwarva yn 1846, 1850, 1854, ha 1856.
Teylu
Dew a'y vebyon, Henry Pierce Bone ha Robert Trewick Bone, o lymnoryon emayl a vri ynwedh. Mab aral, Thomas Bone, o prentis marner war skath henwys Racehorse a veu diswrys ha beudhi ogas dhe Enys Manow. Onan aral, Peter Bone, o isgapten y'n 36s Rejyment, ha goliys yn Batel Toulouse yn 1814, ha merwel skon wosa dehweles dhe Bow Sows. Pympes mab eth dhe vos laghyas.
Mirva
Klass:Dinethyansow 1755 Klass:Kernowyon Klass:Lymnoryon Klass:Mernansow 1834
Koton
Wosa trevasa, res yw kribas an koton rag remova an hasennow. Argerdh hir o hemma kyns an Hweldro Dhiwysyansek pan veu devisys an jynn koton a dhigelm an hasennow dhyworth an fibrow ha'ga kribas rag nedha. Nyns yw neusen goton sengel krev vytholl, mes pan vo lies neusen nedhys warbarth, i a furv neus krev ha leven a yll bos gwiys ha liwys.
Sortow a bannweyth koton
Lies pannweyth yw gwrys saw a goton, mes erel yw gwrys a gemyskans a goton ha fibrow erel kepar ha polyester.
skeusennik|left|600px|Kenwerth koton - trevas 2005
Pierre-Simon Laplace
Laplace a dheuth ha bos yurl dres termyn an kynsa emperoureth frynkek, ha dos ha bos marquis wosa dehwelyans an myghternses Bourbon. Yma henhwedhel meurgerys yn kever Napoleon, neb re redsa an Traité. Ev a wovynnas orth Laplace, "Prag nag usi Duw ynno?". Laplace a worthybas "Je n'avais pas besoin de cette hypothèse-là (nyns esa edhomm dhymm an dybieth na)".
Demelsa Nankarrek
Demelsa Nankarrek yw hwedhel berr Kernewek gan an awtour. Jowann Richards. Hwedhel skrifys y'n furv a dhew dhydhlyver yw, an dhew ow leverel a-dro dhe'n hwarvedhyansow dhyworth dew boynt a vu dihevelep yn tien. Dyllys veu an hwedhel y'n kynsa le gans Kowethas an Yeth Kernewek yn 1999, mes dastyllys veu avel kuntel gans tri hwedhel aral yn 2015. Skrifys veu yn Kernewek Kemmyn.
Pierre-Simon Laplace
Klass:Frynkyon Klass:Godhonydhyon Klass:Mernansow 1827 Klass:Dinethyansow 1749
Demelsa Nankarrek
Hwarvedhyansow an lyver a hwer dres termyn a nebes misyow yn 1809. Myrgh deg, Demelsa Nankarrek, a denn lagas Pronter Jermyn Hocken. Hi a dhiskudh lyvrow kevrin hy mamm yn kver losowieth ha fongow ha dalleth arbrevi. Ny wra taklow displegya y'n fordh dell wayt an pronter.
Chif kemeryansow
Klass:Hwedhlow berr
Watt
skeusennik|right|James Watt Unses y'n Kevreyth Keswlasek Unsesow usys gans godhonydhyon yw an Watt dynotys gans an arwodh W. An hanow a dheu dhyworth hanow an ynjynor albanek James Watt (1736–1819). An unses ma a vusur treylyans nerth, styrys avel unn joule an eylen.
Styr
Yn termow mekanek pur, unn watt yw gradhva an ober gwrys pan vo tooth taklen gwithys war unn meter an eylen erbynn nerth a unn newton a'n tu aral.
Arghans
Elven gymyk yw arghans, niver 47 y'n Vosen Beriodek. Y furvell gymyk yw Ag. An hanow a dheu dhyworth an ger Latin argentum. Henwys yw lies elven dhyworth hanow gwlas, cita po avon, mes dibarow yw arghans - ev re ros y hanow dhe wlas (Arghantina) hag avon (Rio de la Plata - avon arghans yn Spaynek).
Seleniom
Elven essensek dhe'n korf denel yw seleniom. Rann yw dhe'n ensaymow glutathion peroksidas ha deiodinas. Yn despit dhe hemma seleniom a yll bos gwenonek (a ugh 450μg an jydh). Arwodhow a bosna seleniom yw anal flerys. Seleniom a yll defolya. Yn 1983 defolyes veu kreun dowr Kesterson yn nans San Joaquin, Kaliforni, gans seleniom dhyworth bargennyow tir leel.
Arghans
Nyns eus rann vewoniethel dhe arghans y'n korf denel. Pur wenonek yw dhe is-organedhow. Holanow hedeuth arghans a serr an kroghen. Kymystyon kresosel a wre gwertha arghans nitrat dhe remova gwenogennow. Y sewenas an remedi, hag usys o bys dhe dhalleth an 20ves kansvledhen.
Watt
Styr
Yn termow elektrotennvenek, byttegyns, unn watt yw kevradh an ober gwrys pan vo fros unn amp (A) a res dre dhyffrans galladow tredanel a unn volt (V).
Seleniom
Diskudhys veu seleniom gans Jöns Jacob Berzelius (1779-1848) yn Stockholm yn 1817. Ev a wrug hwithrans war remenant orth goles kerynyow yn gweythva trenken sulfurik. Ev a verkyas bos seleniom hevelep orth teloriom. Hemma veu an acheson rag an hanow (seleniom - an Loor, ha teloriom - an Norvys). Tanow yw monow seleniom. Askorrys yw avel isaskorr purhe kober, plomm ha zynk, dell yw usys. An askorroryon moyha yw Kanada, an Statys Unys, Bolivi ha Russi, a-dro dhe 1500 tonnas an vledhen (hag eylgylghys yw 150 tonnas aral).
Watt
Styr
Y hyllir diskudha dew unses treylyans aral rag an watt dre usya an gehavalen a-ugh dhyworth Reyth Ohm.
Arghans
Balweyth re beu kowlwrys rag arghans a-dhia 3000 K.O.K. yn Turki ha Pow Grek. Chif moon arghans yw acanthit (arghans sulfid - Ag2S). Kevys yw yn Pow Meksiko, Bolivi ha Hondouras. Mes an brassa rann a arghans yw kevys dhyworth purhe alkenyow erel, kepar ha kober. Askorrans ollvysel yw 25,000 tonnas an vledhen. Usys o arghans rag bathow mes y hwrons gwannhe yn es. Chif devnydhyow arghans yw an diwysyansow tredanek ha elektronek ha devnydh y'n chi avel daffar lymm, gemmweyth ha gwedrow mires.
Lamm Meur A-Rag
Aswels
An governans a assayas lettya an divotter dre dhilea arghadowyow rag teknologieth. Yn le henna, i a ynperthas boos dhe tus dhybri. Byttegyns, erbysieth China a besyas kodha wosa diwedh an Lamm Meur A-Rag. Skoodhyans oberoryon a lettyas, ha'n Unyans Sovietek a dennas y skoodhyans erbysek. . Mao a usyas an Domhwelans Gonisogethel dhe dhial war an re na blamys ganso rag kawsya an fall.
Klass:20ves kansvledhen Klass:China Klass:Kemynegoreth
Arghans
Poos atomek arghans yw 107.87, y boynt teudhi yw 962°C ha'y boynt bryjyon yw 2212°C. Y dhosedh yw 10.5kg an liter. Alkan medhel yw arghans gans lenter gnasek arghansek.
Mirva
Klass:Elvennow kymyk
Tu aral an Norvys ha Whedhlow Erel
Kuntel a hwdhlow berr yw Tu aral an Norvys ha Whedhlow Erel. Dyllys veu gans Spyrys a Gernow yn 2009.
Rol a hwedhlow
Klass:Hwedhlow berr
Watt
Megawatt
Unn vilvil (106) watt yw Megawat. Y hyll gweythva veur po stock rannjiow usya unn megawatt war dredan.
Menzies Campbell
Walter Menzies Campbell, Baron Campbell a Pittenweem, CH, Kt, CBE, PC, KC (/ˈmɪŋɪs/; genys 22 mis Me 1941), aswonys yn fenowgh avel Ming Campbell, yw politeger ha kyns athlet bretennek.
Klass:Dinethyansow 1941 Klass:Eseli Senedh a'n RU 2010-2015 Klass:Politegoryon a Alban
Watt
Megawatt
An unses Kevreyth Keswlasek Unsesow (SI) dhe vusura sprallansedh tredanel yw an Ohm Ω.
Seleniom
Alkan seleniom a wra kendegi milgweyth gwell pan yw y'n howlsplann. Usys yw ytho rag kellow fototredanek, liesskrifellow ha panellow howlek (30% a askorrans). Usys yw 25% dhe wul gweder (keworrys sodiom selenat (Na2SeO4) dh'y dhasliwa, po kadmiom selenid dhe wul gweder rudhem), yn arbennek gweder liw brons rag tourow ebron. Usys yw 15% avel sodiom selenit dhe wul boos enevales. Keworrys yw kesstoffow seleniom dhe shampoo gorth-breghi (Sowsnek - anti-dandruff).
Poos atomek seleniom yw 78.96, y boynt teudhi yw 217°C ha'y boynt bryjyon yw 685°C. Y dhosedh yw 4.8kg an liter. Seleniom a eksist avel diw furv: alkan arghansek po polter rudh.
Mirva
Klass:Elvennow kymyk
Sophie Raworth
Sophie Jane Raworth (/ˈreɪwɜːrθ/) (genys 15 mis Me 1968) yw jornalyades, lenores nowodhow ha darlesores sowsnek (BBC). Klass:Dinethyansow 1968 Klass:Sowsesow
Amanda Gorman
Amanda S. C. Gorman (genys Meurth 7, 1998) yw prydydh ha gweythresor. Hy bardhonogow a wra fogella orth arwask, benelogorieth, hil hag amalekheans, hag ynwedh an keskar afrikan.
Whethlow wosa Tewlder
Rol a hwedhlow
Klass:Hwedhlow berr
Amanda Gorman
Gorman a veu genys mis Meurth an 7ves, yn Los Angeles, Kaliforni, yn 1998. Megys veu hi, heb tas, gans hy mamm, Joan Wicks, dyskador Sowsnek. Hi a studhyas sosyologieth yn Harvard College ha degemeres gradh cum laude yn 2020. alt=Amanda Gorman ow lenna hy bardhonek "The Hill We Climb" dhe stallasyon Biden yn 2021.|skeusennik|left|Amanda Gorman ow lenna hy bardhonek "The Hill We Climb" dhe stallasyon Biden yn 2021.
Gorman o an kynsa den dhe vos henwys "National Youth Poet Laureate" (KW: Prydydh Lorys Yowynkneth Keswlasek). Hi a dhellos lyver bardhonieth The One for Whom Food Is Not Enough yn 2015.
Yn mis Hwevrer 2021, Gorman a veu golowboyntys yn lyver-termyn Time yn rol 100 Nessa, yn-dann an klass Phenoms, gans profil skrifys gans Lin-Manuel Miranda. Yth esa hi war an gudhlen ynwedh.
Yn 2017, hi a leveris y fynn hi ombrofya rag soodh an lewydh yn 2036. Katholik yw hi.
Klass:Amerikanesow Klass:Prydydhesow Klass:Skriforyon amerikanek Klass:Dinethyansow 1998
Quercus peduncularis
Quercus peduncularis yw ehen a wydhen vyhan po pryskyn bras bythlas, yn genas Quercus, ow triga yn Amerika Gres.
Kathik yw aga bleujyow ha Mes yw aga froeth.
Klass:Quercus
Sergei Eisenstein
dyhow|skeusennik|Sergei yowynk gans y gerens Mikhail ha Julia Eisenstein skeusennik|Aleksandrov, Eisenstein ha Tisse gans [[Walt Disney yn mis Metheven 1930]] dyhow|skeusennik|Eisenstein 1939
Devynnow
Klass:Didhuwydhyon Klass:Kemynegoryon Klass:Kevarwodhoryon fylm‎ Klass:Mernansow 1948 Klass:Russians
Peter Pool
Peter Aubrey Seymour Pool  (16 Meurth 1933 – 18 Me 1996) o istorier, hendhyskonydh ha lagher a Gernow.
Quercus virginiana
right|thumb|250px|Glastan Dehow yn [[Alabama]] right|thumb|250px|Del ha mes an Lastan Dehow right|thumb|250px|Mappa lesrannans Quercus virginiana, an Glastan Dehow, yw ehen a wydhen vythlas, yn genas Quercus, ow triga yn Amerika Gledh soth-est.
Peter Pool
Bewnans a-varr
Peter Pool a veu genys yn 1933 yn Konteth Durham dhe Aubrey Pool hag Elizabeth (neé New), an kottha a dhew flogh. Negys y das o kowethyas ynjyorieth yn Heyl. Peter a gavas y adhysk yn Skol St Erbyn, skol brivedh yn Pennsans, kyns mos dhe Golji Keble, Rysoghen may studhyas lagha. Y removas dhe Loundres rag gul an apposyansow diwettha. Ena Pool a junyas Kowethas Kernewek Loundres. Ev a dhallathas dyski Kernewek dre skrifa orth Robert Morton Nance. Wosa hy dyski, y tyllas lyver Cornish for Beginners yn 1958, ha dos dyskader rag klassys yn Loundres.
Quercus virginiana
Kathik yw aga bleujyow ha Mes yw aga froeth.
Peter Pool
Dehweles dhe Gernow
Wosa dehweles dhe Gernow avel lagher, yn kynsa yn Bosvenegh hag ena Fordh Morrep, Pennsans y’n kowethyas 'Pool, Purchas ha le Grice'. Berdhys veu gans an hanow bardhek yn 1955. Yn 1965 ev a dhemedhis Audrey Randle Humphris ha hi ow kevranna an keth bern yn materyow kernewek esa a vern dhodho y honan. Nyns esa fleghes dhedha.
Hwithrans ha sodhow
Skolheygieth Pool a dochyas niver a destennow kelmys. An re ma o an yeth Kernewek, hendhyskonieth (dre vras yn Kernow west), rannyeth ha skrifow leel, istori a-dhiwedhes – yn arbennik a dro dhe Bennsans ha Pennwydh ha dogvennow kresosel istorek a Gernow.
Ev a spenas bledhynnyow owth oberi avel skrifenyas kynsa Kesva an Taves Kernewek, rag Lyverva Pennsans, y Gowethas Kernow Goth leel yn Pennsans ha war gesva Fondyans Studhyansow Kernow. Ev a weresas fondya Kowethas Hendhyskoniethel Kernow yn 1962. Ev o onan a’n fondyoryon Agan Tavas yn 1984.
Pewasow hag onours
Gwrys veu avel Gwas Kowethas Antikwaris Loundres yn 1967. Ev o Lewydh Fondyans Riel Kernow (1974-1976) ha gwrys veu avel Den Frynk Pennsans yn 1988.
Mernans
Peter Pool a verwis a ganker an pancreas an 15ves a vis Me, 1996 yn Heyl, 63 bloodh. Ynkleudhys veu yn lann Eglossenor, ogas dhe vedh Robert Morton Nance, le may hyllir gweles Karn Galva, a ros y hanow bardhek dhodho.
Klass:Mernansow 1996 Klass:Skriforyon yn Kernowek
Sun Tzu
Sun Tzu (544 KOK – 496 KOK) o pennhembrenkyas, konnyk an lu ha filosofer hen chinek. Y krysir ev dhe skrifa an posekka oberen a strateji ha dhamkanieth vreselek, an Art a Vresel. Y hanow teylu yw Sun ha Tzu yw titel a revrons a styr 'mester'yn Chinek.
An brassa rann a'n pyth a wonn yn y gever a dheu a Shih chi gans Ssu-ma Ch'ien, hewnys ynwedh Kovadhow an Istorior Meur. Herwydh an Istorior Meur, Sun Tzu a vewa dres oos henwys 'Oos Gwenton ha Kynnyav China'. An oos ma yw a 770 KOK dhe 476 KOK.
Sun Tzu a waynyas kasow dre vos heb batalyas y eskar pan nag o res. Ev a gussulyas aspioryon, gil hag an soudoryon dhe vos yn-dann vaystri dien aga hembrenkyas. Pan wre ev batalyas, ev a gonvedha breselyans gwell es brassa rann y erbynoryon.
Klass:Asians Klass:Filosofers Klass:Skriforyon
Michelle O'Neill
Michelle O'Neill (née Doris; genys 10 mis Genver 1977) yw politegores iwerdhonek. Klass:Dinethyansow 1977 Klass:Godhalesow Klass:Politegoryon a Europa
Jornalieth
left|skeusennik|320px|Skeusen-jornalysi ow kesweles ha rekordya Lewydh [[Barack Obama: dre skeusen,skrif ha son.]] Jornalieth yw furv a skrif. Hi a gomprehend skrifa rag paperyow nowodhow, towlennow nowodhow dre bellwolok, towlennow nowodhow dre radyo, gwiasvaow ha lyvrow termyn nowodhow.
Yma lies soodh nowodhow ha kedhlow dyffrans y'n mes jornalieth, kepar ha derivador nowodhow, 'ankor' nowodhow pellwolok, skrifer, golegydh, isgolegydh, lymner ha skeusenner. . Tus a ober yn sodhow jornalieth yw gelwys jornalysi.
Sodhow jornalieth a gevrann elvennow kemmyn, ow komprehendya pennrewlys gwiryonedh, kewerder, fowt a ragvreus, objetuster, ewnhynseth hag akontyadowder poblek.
Enys Ancow
Novel skrifys yn Kernewek yw Enys Ancow, gans an awtour Myghal Palmer. An dyller o K.D.L. (Kernewek Dre Lyther) y'n vledhen 1986, hemm yw Ray Edwards. Re beu eylskrifys nebes ha daspryntys gans Spyrys a Gernow yn 1999 ha 2002.
Peder ha Jenefer a dhe enys vyghan le may tiskedh Peder toll po stevel y'n garrek. Dell heveli an stevel a veu usys gans Odorico, managh y'n termyn eus passyes. Pan wrello lovan an kok terri, ha'n kok a wool dhe ves, Peder ha Jenefer a wra devnydh a dremen dhe'n tir meur rag dalleth bewnans nowydh.
Chif kemeryansow
Klass:Romansow yn Kernowek
Nigel Dodds
Nigel Alexander Dodds, Baron Dodds a Duncairn, OBE, PC (genys 20 mis Est 1958), yw politeger bretennek.
Klass:Dinethyansow 1958 Klass:Eseli Senedh a'n RU 2017-2019 Klass:Eseli Senedh a'n RU 2015-2017 Klass:Eseli Senedh a'n RU 2010-2015 Klass:Godhyli
Edwin Poots
Edwin Poots (genys 27 mis Ebrel 1965) yw politeger bretennek. Klass:Dinethyansow 1965 Klass:Godhyli
An Brynces Anwhek
Hwedhel berr rag fleghes yw An Brynces Anwhek gans Jowann Richards, skrifys yn Kernewek Unys. Tavasoges a brynces a ryddya hy honan a'y servysi drefen krodhvolyow byghan. Wosa omglewes digoweth, hi a dhallathas assaya aga gwaynya war dhelergh. Taklow a janj wosa hi dhe dhiskudha mowes gellys war an fordh.
Chif kemeryansow
Klass:Hwedhlow berr
Dromadidae
skeusennik|300px|left|Tollek an kankres ow tybri kanker skeusennik|300px|left|Rannel troswiek yw treys tollek an kankres Tollek an kankres (Kembrek - rhedwr crancod, Sowsnek - crab plover) yw edhen y'n teylu Dromadidae. Ankler yw y golm goos dhe remenans an urdh Charadriiformes, nebes ow leverel y vos ogas dhe'n mengelvinigow, erel ow leverel y vos nessa dhe'n golanes. Ev yw an unnik eghen y'n kinda Dromas. Dibarow yw yn-mysk ydhyn hirgam drefen ev dhe usya tommder an nor rag gweres gori an oyow.
Hevelep yw an edhen ma orth tollek, mes gans garrow hir loos ha pig krev, poos du hevelep orth skaraw. Y big yw dibarow yn-mysk ydhyn hirgam ha perfydh rag dybri kankres. Ydhyn trosek yns i. Trigys yns i war arvorow an Keynvor Eynda. Kowethyadow yns i, kevys yn bagasow meur, yn arbennik boregweyth ha tewlwolow. I a neyth yn tollow tewesek yn glannow tewesek. An seson dinythi yw yntra mis Ebrel ha Gortheren. Trigys yns i yn bagasow meur a 1,500 a ydhyn ha moy. I a dhedhow unn oy (treweythyow dew), hag yw meur kehevelys dhe vyns an korf. Tempredh toll an neyth yw perfydh drefen tommder an howl, ha'n kerens a yll gasa an neyth heb bos attendys hedra 50 our. Ny yll an ydhnigow kerdhes a'n neyth rag nebes dedhyow wosa gori. Wosa pluvya, i a's teves termyn hir a witha gans an kerens. Ha'n gorow ha'n venow a with rag an ydhnigow.
Klass:Ydhyn
Hen Mewek
Hwedhel berr rag fleghes gans Brian Webb yw Hen Mewek. Dyllys veu yn 1993 wosa y vernans yn 1986. An hwedhel a sew bewnans bargos a-dhia y yowynkneth dhe oos koth.
Chif kemeryansow
Klass:Hwedhlow berr
Fell yw an Nos
Fell yw an Nos yw hwedhel berr Kernewek gan an awtour. Jowann Richards. Dyllys veu yn 1999 ha dastyllo y'n kuntel "Demelsa Nankarrek ha hwedhlow erel" dyllys yn 2015.
Hwedhel yw settys y'n 18ves kansvledhen. Gwreg Lokryn Tregynsa a varow. Wosa hemma y nas a janj. Ev a dheu ha bos pur dhifresus yn kever y vyrgh hag argya gans y gentrevogyon, an teylu Penndra. Wosa denladrans y vyrgh, ev a lamm dhe'n gorfen anewn.
Chif kemeryansow
Klass:Hwedhlow berr
Jory ha'n Mynwharth Kellys
Hwedhel berr rag fleghes yw Jory ha'n Minwharth Kellys gans Jowann Richards, skrifys yn Kernewek Unys. Wosa towlel pel ha gweska gwragh yn errour, Jory yw effeythys gans hus, ha kelli y vinhwarth. Jory a dhe hwilas y vinhwarth. Wosa metya lies eneval y'n koos, ev a'n kyv.
Chif kemeryansow
Klass:Hwedhlow berr
Nikotin
skeusennik|230px|Klub tochya pib; dyllys veu an skeusen kyns 1859. left|skeusennik|[[Tobacko yw tevys dell yw usys awos y dhalgh ughel a nikotin]] Alkaloyd yw nikotin kevys y'n teylu plansow Solanum, usi a rann poos, yn 0.6 - 3.0% a dobacko. Ev a ober avel kymygyn gwenonek; drefen hemma, usys veu nikotin yn pryvladhoryon y'n termyn eus passyes. Kevys yw yn mynsow byghan yn plansow erel, kepar ha plans oy hag aval kerensa.
Yn keskreunansow isel (yn kresek y hwra cigarik rydhhe a-dro dhe 1 mg a nikotin yth yw kemerys gans an korf), nikotin a ober avel kentrynner yn bronnviles, hag ottomma an chif gnas a herdh person bos keth dhe dobacko. Herwydh Kowethyans Amerikanek an Golon kethneth dhe nikotin yw onan a'n kethnethow kalessa dhe'y fetha, ha'n gnasow farmakologyl hag omdhegyansel a dhiskwedh bos sevel orth kemeres tobacko haval dhe sevel orth heroin ha kokayn. Dalgh nikotin yn cigarigow re ynkressyas tamm ha tamm dres an bledhynnyow, ha unn studhyans a dhiskudhas bos ynkressyans bledhynnyek kresek a 1.6% ynter 1998 ha 2005.
Hanow nikotin a dheu dhyworth Jean Nicot, kannas Pow Frynk yn Portyngal. Ev a dhanvonnas hasennow tobacko dhe Baris rag dielvennans.
Whethlow Noweth ha Coth
Lyver a hwedhlow berr yw Whethlow Noweth ha Coth gans John Page a veu dyllys yn Kernewek Unys y'n kynsa le yn 1977 ganso y honan, hag ena yn Kernewek Kemmyn yn 1991 ha 1996 gans Kesva an Taves Kernewek. An peswora dyllans yn Furv Skrifys Savonek (Kres) yn 2012 a gomprehendyas cidi. Pub hwedhel a gomprehend notennow gramasek ha rol a wovynnow dhe brevi konvedhes.
Rol a'n hwedhlow
Klass:Hwedhlow berr
Flogh mar Hager
Wosa dinythi mab direyth, res veu dhe Hanna gasa hy thre dhe vewa gans Modrep Sara. Hy mab, Tommas a gyv termyn kales gans an fleghes erel drefen y vos direyth. Wosa ladhans y vamm, ev yw kuhudhys a voldrans.
Chif kemeryansow
Klass:Hwedhlow berr
Demedhyans
Demedhyans, po ynwedh maryach po priosoleth, yw unyans yntra tus (gelwys priosow) hag yw aswonnys gans gonisogeth hag, yn fenowgh, gans an lagha. Yn Kernewek an ger demedhyans a yll styrya ynwedh an solempnita rag dalleth priosoleth. Demedhyans a fond gwiryow hag ambosow yntredha ha keffrys yntra an priosow ha'ga fleghes.
Styryans poran a dhemedhyans yw dyffrans yntra gonisogethow ha kryjyansow dres termyn. Herwydh usadow, demedhyans yw neppyth may hwren aswon po alowa karderow, yn fenowgh reydhyel, ynno. Yn nebes gonisogethow, demedhyans yw res porres kyns sewya aktivita reydhyel.
Tus a wra demedhi rag lies acheson, y'ga mysk laghel, sosyel, reydhyel, amovyansek, arghansek, kryjyek ha spyrysek. Aga fries a yll bos strothys gans genedh, rewlys sosyel yn kever loskagh, dewis kerens, rewlys gorhemynek rag maryach ha hwans.
Yn nebes ranndiryow, demedhyans restrys, demedhyans fleghes, liesprieseth ha demedhyans konstrynys yw gwrys. Yn ranndiryow erel, taklow a'n par na yw erbynn an lagha rag gwitha gwiryow benenes, gwiryow fleghes po drefen lagha keswlasek. Yn nebes rannow a'n bys, demedhyans a wra hag a wrug strotha gwiryow benenes. I a veu (po yth yns i) gwelys avel kerth an gour. A-dro dhe'n bys, dre vras yn demokratiethow displegys, re beu tuedh ollgemmyn war-tu ha surhe gwiryow kehaval rag benenes yn priosoleth (y'ga mysk surhe anserghogeth an gwreg, rydhhe laghys didhemedhyans ha gwellhe gwiryow dinythiansek ha reydhyel) hag ynwedh war-tu hag aswon der an lagha demedhyansow a gesparow a'n keth genedh ha kesparow kemyskys aga kryjyans, hil, bagas ethnek po dosbarth.
Samba
Dons hag eghen a ilow dhyworth Brasil yw Samba. Byttegyns, y tallethas samba yn Afrika. Yn ollvysel, konsidrys yw dhe vos arwodh a Vrasil ha karnival Brasil. Warbarth hag ilow Sertanejo, onan yw a venegyansow gonisogethel moyha apert Brasil, hag erbynn hedhyw, an samba yw ikon a honanieth kenedhlek Brasil.
Samba a dhallathas avel movyans ilow ha dons diwedh an 19ves kansvledhen war vargennyow tir yn powdir Rannvro Rio de Janeiro. Ena fondyes veu skolyow samba y'n 1920ow y'n cita. Yma diw jif eghen a samba yth yw pur dhyffrans: samba arnowydh an hel dhonsya, ha'n furv hengovek a Vrasil. Samba hengovek a gomprehend an samba donsyes solo yn Karnival. Y'n eghen na, donsyoryon a gemmer unn kamm war bub pols. Gwrys veu an dons hel dhonsya arnowydh yn Pow Sows, dre vras gans kammow aswiwys dhyworth an huni gwelys yn Brasil. An versyon ma yw donsyes a-derdro'n bys yn kesstrifow donsya keswlasek rewlys gans Kussul Dons an Bys.
Mosk el-Jazzar
Mosk el-Jazzar (Arabek: مسجد الجزار‎, Masjid al-Jazzar; Ebrowek: מסגד אל-ג'זאר‎, Misgad al-G'zar), aswonnys avel Mosk Gwynn maga ta, yw desedhys yn Stret el-Jazzar a-ji dhe'n cita koth Acre, gwel an Kresvor dhodho, ha henwys yw herwydh an rewlyas Ottoman Bosnian Ahmad Pasha el-Jazzar ("an Kigor").
Istori
skeusennik|250x250px|Mosk "el-Jazzar" Pasha orth baya Haifa, Acre. Mis Meurth, 1959 Mosk el-Jazzar o towl Ahmad Pasha el-Jazzar ha henwys herwydh ev. Trigys veu yn Acre hag ev rewlyas rannvroyow Sidon ha Damask. Ev a veu a vri dre'y oberow poblek marthus, ha wosa fetha Napoleon Bonaparte y'n Esedhva Acre yn 1799. El-Jazzar a worhemynnas drehevyans an mosk yn 1781 ha gorfennys veu a-ji dhe'n vledhen. Despit dh'y fowt adhyskans pennserneth, el-Jazzar a veu pennser an mosk hag ev a delinyas y dowl ha desin, ha gorweles y dhrehevyans tien. An kompleth a gomprehendyas akademi duwonieth Islamek gans ostyans studhyoryon, lys Islamek ha lyverva boblek. Drehevys veu an mosk rag porposys kryjyk, mes y vusurans meur hag offisys erel a veu mynnys gans el-Jazzar rag soledhe y laghelder politek avel rewlyas Syria. Ev a formyas an mosk herwydh moskow Istanbul, penncita ottomanek.
Mosk el-Jazzar a veu drehevys war chiow pysi koth islamek ha kristonek, ha drehevyansow erel an Growskasoryon. Devnydh drehevyans rag an mosk, yn arbennek y varbel ha growan, a veu gemerys dhyworth an kryllasow koth Caesarea, Atlit hag Acre kresosel. El-Jazzar a arvethas nebes masons grek rag drehevya an mosk. Yma tughra po ungram war blasen rowan a-ji dhe'n yet, hanow an sodon, y das, warnodho ha'n tekst "pupprys budhek".
Yma ryb an mosk mawsoleom ha ynkladhva vyghan hag ynno bedhow Jazzar Pasha ha'y asvab hag er, Sulayman Pasha, ha'ga herens.
Pennserneth
An mosk yw ensampel bryntin a bennserneth ottomanek, hag a ynkorforas gisow Bysantek ha Persek. Nebes a'y nasyow an gwella yw an kromdo gwyrdh ha tourik, sabil gans kromdo ryb y rysyow (kiosk, drehevys gans Sodon Abdul Hamid II, rag ri dowr pik-pik yeyn ha diwosow) ha garth bras.
Sha'r an-Nabi
An mosk yw tre an Sha'r an-Nabi, blewen (po kudyn blew) barv an Profos Muhammad. An Sha'r an-Nabi a vedha diskwedhys yn keskerdhes a-dreus Acre dhe Eid al-Fitr, gorfen penys Ramadan, mes nyns yw diskwedhys saw dhe'n kuntellyans hedhyw yn jydh. An krer yw gwithys a-ji dhe'n mosk yn amari gweder desedhys yn mirva benenes an leur gwartha.
References
Klass:Moskow
Hwedhel berr
Fugieth awenek yn furv yeth plen nebes berr yw hwedhel berr. Berra ages romans yns i mes aga hys a yll varya dhyworth nebes paragrafow dhe dhegow a folennow. . Wosa an romans, an hwedhel berr yw onan a'n furvow liennek gwella gerys.
Mike an Yar Dhibenn
Mike an Yar Dhibenn (1945–1947) o yar Wyandotte gorow hag a vewas etek mis wosa y benn dhe vos treghys dhe-ves. Wosa kelli y benn, Mike a dheuth ha bos geryes da yn kenedhlek bys dh'y vernans yn mis Meurth 1947.
Hwedhel berr
Kales yw definya hwedhel berr yn finek, mes yma dhodho lies gnas arbennik avel furv liennek.
Mike an Yar Dhibenn
Klass:Enevales unnik Klass:Kolorado Klass:Ydhyn
Hwedhel berr
Gerys da yw an hwedhel berr yn lien Kernewek. Yn-mysk an awtours re skrifas an niver moyha a hwedhlow berr, yma Jowann Richards, Caradar ha Myghal Palmer.
Marco Rubio
Marco Antonio Rubio (genys 28 mis Me 1971 yn Miami, Florida) yw politeger ha laghyas a'n Statys Unys hag esel Senedh rag Florida a-dhia 2011. Esel an Parti Repoblikanek yw.
Kyns y etholans rag an Senedh yn 2010, Rubio o esel Chi Kanasedhoryon Florida a-dhia 2000 bys yn 2008 ha Kowser an Chi a-dhia 2006 bys yn 2008. Ev o ombrofyer rag an hanwans Repoblikanek rag Lewydh yn 2016 mes ev o fethys gans Donald Trump. Wosa, Rubio o dasetholys a'n Senedh yn etholans 2016.
Devynnow
Klass:Eseli Senedh an Statys Unys Klass:Florida Klass:Parti Repoblikanek Klass:Skriforyon amerikanek
Tables
skeusennik|400px|left|Moos tables, gans darnow ha disyow Tables po tablys yw onan a'n gwariow moos kottha rag dew warier. An darnow gwari yw gwayys herwydh rol dis, ha gwarioryon a wayn dre riddya oll an darnow dhyworth an voos. Yma lies varyans dhe dables, mes an brassa rann anedha a gevrann nasyow kemmyn.
Pub gwarier a way darnow a-dro dhe'n voos. Gwarioryon a rol dew dhis dhe dhiskudha pana hirder hyll aga darnow gwaya yn unn tro. Gwaynyer an gwari yw an kynsa dhe waya pub darn oll an fordh a-dro dhe'n voos hag yn kerdh an voos.
Restrys yw an gwari yn asymetrek. Gwynn a way yn korth-naswedhek, ha Du a way yn naswedhek (nyns eus les dhe'n unn tu drefen hemma).
Tirfurv eolek
Tirfurvow eolek yw nasyow gwrys gans an gwyns, po owth esknias po ow kodhesa. An ger eolek a dheu dhyworth hanow Æolus, duw grek an gwynsow. An nasyow yw gwrys dhyworth tewes po ergh, po eskniys yn karrek po rew. Kemmyn yns i yn difeythyow tewesek ha war vorrew. Kevys yw tirfurvow eolek war blanettys erel, ow komprehendya Meurth ha Plouton. skeusennik|400px|left|Yardangow ha zeugenow
Tables
Kyns hwrello rol an dhew dhis komendya rann jonsys dhe'n gwari, yn essensek gwari towl yw tables. Termyn an gwari yw 15-30 mynysen, dell yw usys, rag gwari sengel (y hyllir prederi a-dro dhodho avel "leuv" hir a gartennow yn gwari kartennow).
Tirfurv eolek
Esknias
An gwyns a eskni yn diw fordh: remova stoffow lows dhyworth enep an nor, ha'n tewes ow ruttya enebow dhe ves. Tressa rann a dhifeythtiryow an bys yw konsow a garrek, le mayth yw pub perthyglen a dewes hwythys dhe ves, tirfurv henwys kons difeythtir, po reg. Hwythbansow yw tylleryow yn ranndiryow a dewynnow le mayth yw an tewes hwythys dhe ves. Effeyth an gwyns ow hwytha tewes erbynn meyn a gaws an tirfurv henwys "meyn triamal" (dreikanter (Almaynek rag tri amal) po ventifact yn Sowsnek dhyworth an Latin, gwrys gans an gwyns). Meyn a dhispleg tuyow gwastas, ruttyes gans an tewes. Meyn hirra yw eskniys bys dhe meter a-ugh enep an tir dhe wul meyn skavel gronek. Gweliow dororiethel yw eskniys yn tihaval dhe wul tirfurvow henwys yardangow ha zeugenow. Yardangow a hwer le mayth yw gweliow nag yw gorwelyek hag eskniys yw karrygi medhel. Zeugenow a hwer le mayth yw gweliow gorwelyek mes eskniys yw karrygi gans moy a fowtow. Zastruga (dhyworth an Russek, an liesplek yw zastrugi) yw keyn byghan furvyes yn ergh po rew drefen esknians gans an gwyns.
Tables
Pur hir yw istori an gwari. Gwariow hevelep dhodho re beu gwariys a-dhia milyow a vledhynnyow. Hendhyskonydhyon yn Iran re dhiskudhas rannow gwari haval dhe dables, gans 60 a dharnow gwari, ha dew dhis. Dedhyes yw an taklow ma a 3,000 K.O.K.. An darnow ma yw 100-2000 bledhen kottha ages sett aral, diskudhys yn Ur.
Klass:Gwariow
Tirfurv eolek
Esknias
left|skeusennik|400px|Argerdhow a dreusporth eolek skeusennik|250px|right|Hager-awel tewes yn Irak skeusennik|250px|right|Tewes a hwyth dhyworth tewynnow yn Kaliforni
Treusporth
An gwyns a dreusberth stoffow yn peder fordh. An perthyglow lyha yw karyes gans an gwyns heb tochya an tir (kregyans). Perthyglow moy a lamm a-dreus an tir, orth y dochya treweythyow (lammans). Perthyglow moy vyth yw draylyes po rolyes war an enep (rolyans po tennens). Tewes hwythys gans an gwyns a yll tenna paynt dhyworth kerri ha komolhe gweder yn uskis. skeusennik|right|300px|Furvyans ha shap barghan
Godhesa
Pan vo tewes po ergh godhesys, i a furv lienyow tewes po tewynnow. Lienyow tewes (po erg) a hwer pan vo myns perthyglow moy ages gallos an gwyns dh'aga hwytha dhe ves. Tewynnow a hwer yn lies furv ow krog war du(yow) an gwyns ha'n provians a dewes. Barghanow yw pur gemmyn. Shap krommen, i a wra gwaya yn lent pan wrello an gwyns keworra tewes dhe unn tu ha tewesslynkow a hwer war an tu aral. An gwyns a dheu dhyworth unn chyf tu. Tewynnow seif (po tewynnow hysresek) a hwer mars eus unn chif tu ha tu eylradh aral. An ger "seif" a dheu dhyworth an ger Arabek rag kledha. Mars eus lies tu dhe'n gwyns, furvyes tewynnow steren.
Penneglos Sen Peder
Eglos yn Cita an Vatikan yw Penneglos Sen Pedr po Basilika Sen Peder (yn Italek Basilica Sancti Petri, po Basilica di San Pietro in Vaticano). Konsidrys yw hy bos onan a dhrehevyansow posekka Kristonedh. Herwydh hengov, drehevys veu a-ugh an tyller may feu ynkleudhys Sen Peder.
Y feu eglos y'n tyller ma a-dhia an 4a kansvledhen. Dallethys veu ober drehevel an drehevyans a-lemmyn, a gemeras le drehevyans Kostentin Veur, 18 Ebrel, 1506, ha gorfennys veu yn 1626.
Ynkleudhys veu lower a Babow y'n eglos, ha tennvos gerys-da yw rag pergherinyow. Kevys yw ober lower a bennseri ha lymnoryon a vri warnodho hag a-ji dhe'n drehevyans, kepar ha Michelangelo. An penneglos a syns 60,000 o bobel.
Klass:Eglosyow
Deg Treveth Deg Semlant
Kuntel a dheg bardhonek gans Jowann Richards yw Deg Treveth, Deg Semlant, dyllys gans Kesva an Taves Kernewek yn 1989.
Alan Johnson
Alan Arthur Johnson (genys 17 mis Me 1950) yw politeger bretennek.
Klass:Dinethyansow 1950 Klass:Eseli Senedh a'n RU 2015-2017 Klass:Eseli Senedh a'n RU 2010-2015 Klass:Parti Lavur Klass:Politegoryon a Bow Sows
UNESCO
UNESCO yw neb taklen an Kenedhlow Unys.
Klass:Adhyskans Klass:Gonisogeth Klass:Kenedhlow Unys Klass:Kres Klass:Pow Frynk Klass:Skiens
An Romanes yn Kernow
Kuntel a hwedhlow berr rag fleghes yw An Romanes yn Kernow, skrifys gans Jowann Richards yn Kernewek Kemmyn. Dyllys veu an lyver yn 1994 gans Kowethas an Yeth Kernewek. An hwedhlow a sew istori assays Stultus Credulus dhe gemeres Kernow rag an Emperoureth Romanek, ha'n fordhow dell wra Gwern ha'y bobel lettya hemma.
Susanna Clarke
Susanna Mary Clarke (genys 1 mis Du 1959) yw awtoures sowsnek. Klass:Dinethyansow 1958 Klass:Skriforesow Klass:Skriforyon fugieth Klass:Sowsesow
Hammurabi
skeusennik|left|250px|de|Babyloni yn termyn Hammurabi (rudh - pan dhallathas y reyn 1792 KOK, rudhvelyn - diwedh y reyn 1750 KOK) skeusennik|left|Hammurabi ow tegemeres an rewlys dhyworth an duw Marduk
Hweghves myghtern Babylon o Hammurabi (c. 1795 KOK – 1750 CC). Akkadek yw an furv a'y hanow, dhyworth an Amorek ˤAmmurāpi. Ev a fondyas emperoureth Babylon, ow kwaynya kevres a dryghow erbynn myghternethow erel Mesopotami. Erbynn diwedh y oos, ev o arlodh oll Mesopotami.
Ev yw moyha a vri drefen Lagha Hammurabi, onan a'n ensamplow a-varra yn istori a rewlys skrifys. Diskudhys vons yn 1901, skrifys war legh men, moy ages hwegh troos-hys y ughelder, yn Susa le may feu ledrys gans an Elamitow. Lemmyn, gwithys yw yn Gwithti an Louvre, Paris.
Klass:Asians Klass:Mesopotami Klass:Myghternedh
Ludwig Wittgenstein
Ludwig Josef Johann Wittgenstein (26 Ebrel 1889 – 29 Ebrel 1951) o filosofer ostrian-bretennek a oberi dre vras yn lojyk, filosofieth awgrym, filosofieth an brys ha filosofieth yethow. Y'n aswonir avel onan a'n posekka filosofers gans meur a dhelanwes war an oos arnowydh.
Ludwig Wittgenstein a veu genys y'n Wien an 26ves Ebrel 1889, y gerens Karl ha Leopoldine Wittgenstein. An yowynka a eth flogh o ev hag ev a veu genys dhe onan a'n teyluyow an moyha golusek y'n emperoureth Ostro-Hungarian. Kethreydhel o ev. Ev a verwis a ganker an ragwagren yn Kergront.
Kyns y vernans dhe 62 bloodh, ny wrug Wittgenstein dyllo marnas unn lyver: Tractatus Logico-Philosophicus. Y nessa lyver, Philosophical Investigations, o dyllys hware wosa y vernans. An dhew oberen yw aswonnys avel pur bosek rag filosofieth dielvennus.
Klass:Filosofers Klass:Mernansow 1951 Klass:Ostrians Klass:Skriforyon LKDT
Is-Lywydhyon Statys Unys Amerika
‎
Richard Hall
Richard Hall (1854 -15 Me 1932) o onan a gowsoryon moyha freth an yeth Kernewek y’n Dasserghyans a-varr.
Emperoureth Romanek Sans
An Emperoureth Romanek Sans (Latinek: Sacrum Imperium Romanum; Almaynek: Heiliges Römisches Reich) o entitas politek yn Europa West, Kres hag an Est a veu displegys dres an Osow Kres A-Varr, yntra 962 OK ha 1806.
Pan verwis Karl Veur, y Emperoureth Frankek a veu res dh'y fleghes ha rynnys yn tri fow dyffrans: Fransia West, Lotharingia ha Fransia Est. An Emperoureth Romanek a dhallathas pan dheuth ha bos Otto I a Fransia Est an emperour yn 962. An emperours a lavasas bos erys Karl Veur ha bos an Emperoureth dallethys yn 800, pan dheuth ha bos Karl Veur Emperour Frankek. A-dhia yskynnans Otto I bys y'n 12ves kansvledhen, an Emperoureth o an kreffa myghternses yn Europa.
Richard Hall
Bewnans a-varr
Genys veu yn 1854 yn Lannust, an nawves a dheg flogh dhe Thomas Mann ha Matilda Frances (neé Murrish). Besydhes veu 23 mis Gortheren 1854 yn Lannust. Ser rosow o y das kyns dos ha bos panner.
Pan veu naw bloodh, yn medh Hall, yth esa maghteth dhedha yn aga chi yn Lannust, Mary Taskes hy hanow. Hi a verkyas ev dhe redya Archaeologica Cornu-Britannica gans William Pryce, ha hi a leveris orto y hylli hy mamm kewsel nebes a’n hen yeth, dyskys gans Mrs Kelynack a Lulynn. Ev eth dhe weles an vamm, ow tiskudha hi dhe gewsel an Deg Gorhemmyn, an Pader ha nebes geryow erel yn Kernewek Diwedhes kepar veu yn Pryce. Modrep Richard Hall o Elizabeth Vingoe, a dhyskas an Pader, Deg Gorhemmyn ha niverow dhe’y fleghes y’n 1840ow ha 1850ow yn hy bargen tir Bosworwedh Wartha yn Eglosmadern.
Gasa Kernow
Y das a verwis yn 1867 hag erbynn ev dhe vos hwetek bloodh yn niveryans 1871, ev a veu trigys yn Loundres, owth oberi avel skrifwas dhe gowethyans pannorieth. Yn 1880 ev a dhemedhis Alexandra Victoria Harriet Garnham (1863-1957). I a gavas dhew flogh, Alfred (Fred) (1886 - 1940) hag Edith (1886 - 1982). Trigys ens yn Loundres hwath. Tamm ha tamm Hall a oberi dhe vos menystrer skrifwas hag erbynn 1911 ev o akontydh ha skrifenyas yn kowethyans ledher ha las.
Emperoureth Romanek Sans
Nyns o an term poran "Emperoureth Romanek Sans" usys marnas a-dhia an 13ves kansvledhen, mes avowadewder an emperour o kelmys prest orth an tybyans a translatio imperii,. Henn yw, y hwre an Emperour synsi nerth gorughel herys a hen emperours Rom. An Emperoureth o onan a'n statys tanow yn Europa gans myghternses dewisek. An emperour o dewisys gans pennsevigyon ha justisyow an ranndiryow ha sitys y'n emperoureth, dre vras der an Bryns-Dewisysi almaynek. Herwydh usadow, er liniethek an kyns emperour a vedha dewisys rag an tron. Henn a styryas y hwre Teylu an Habsburgs rewlya a-dhia a-dro dhe 1280 bys yn kodh an Emperoureth yn 1806.
Richard Hall
Dyski Kernewek
Richard a dhallathas spena moy ha moy a dermyn yn Lannust. Yth esa bern dhodho hwath y’n yeth, ha wosa ev dhe brena lyver Henry Jenner, A Handbook of the Cornish Language, reknys veu avel onan a gowsoryon moyha freth an Dasserghyans a-varr. A.S.D. Smith (Caradar) a leveris y vos onan a bymp kowsor freth an yeth kyns Kynsa Bresel an Bys. Ev a geswelas John Mann yn y ji yn Lannust yn 1914, pan veu Mann 80 bloodh. Mann a leveris orth Hall, pan ve flogh yn Boswydnek, Eglossenor, dell wre keskowsel ha fleghes erel yn Kernewek orth gwari war-barth (hemm a via y’n spis 1840-1850).
Emperoureth Romanek Sans
An 6ves a vis Est 1806, Emperour Francis II a geskaras an emperoureth wosa gwrians Keffrysyans an Ryn gans Emperour Frynkek Napoleon I an mis kyns.
Richard Hall
Dyski Kernewek
Yn 1905 ev a wrug rol a eryow ha lavarow Kernewek, 18 folen y hys, hag yw rann a govrodhow Fonydyans Studhyansow Kernewek lemmyn. Erbyn an 1920ow, dyllys veu treylyans a Salm 23 ganso y’n Western Morning News. skeusennik|300px|Bedh Richard Hall ha'y wrek yn Durban, Afrika Dhyghow
Peter Cook
Peter Edward Cook (17 mis Du 1937 – 9 mis Genver 1995) o gesyer, gwarier, satirist, dramasydh ha screenwriter sowsnek. Klass:Dinethyansow 1937 Klass:Gesyoryon Klass:Gwarioryon bellwolok Klass:Gwarioryon fylm Klass:Gwarioryon sowsnek Klass:Mernansow 1995 Klass:Skriforyon
Richard Hall
Afrika Dhyghow ha berdhya
Edith a dhemedhis William Charles West (1879 – 1966) yn 1907, ha hi hag Alfred eth dhe Natal yn Afrika Dhyghow. Richard hag Alexandra a wre aga vystya ena. Drefen aga bos yn Afrika Dhyghow, ny veu possybyl ev dhe vos berdhys yn kuntelles kynsa an Orsedh yn 1928 yn Dons Meyn Bosskawen, ytho berdhys veu yn 1929 yn Karn Bre gans an hanow bardhek.
Ev a besyas treylya rannow a’n Bibel, kepar ha’n Salmow ha rann a Aweyl Sen Jowan, ha skrifa lytherow dhe'n paperyou nowydh. Y leverir bos ganso gerva efan.
Esel o a Gowethas Frenologiethel Bretennek (British Phrenological Society), hag yn hwir, ev o skrifenyas an kowethas neb termyn.
Mernans
Richard Hall a verwis 15 Gortheren 1932 yn chi y vyrgh, Edith yn Durban, 78 bloodh.
Klass:Dinethyansow 1854 Klass:Mernansow 1932 Klass:Skriforyon yn Kernowek
Sodiom
Askorrys yw sodiom dhyworth halit Na3(CO3)(HCO3). Kevys yw yn Almayn, Poloni ha'n Statys Unys, a-dro dhe 200 milvil tonnas an vledhen, orth pompya dowr tomm yn-nans tell dh'y hedeudhi ha pompya brin yn-bann. Usys yw brin dre vras y'n diwysyans kymyk (60%) dhe wul klorin ha sodiom hidroksid, 20% anedha a dhe'n dhiwysyans boos avel keveythyans, ha'n 20% aral dhe worra war'n fordhow y'n gwav. Sodiom hidroksid yw chif lisliwen an diwysyans, hag usys yw y'n chi dhe glerhe karthpibow. Yma edhom dhe'n diwysyans gweder a dhevnydh sodiom karbonat, hag usys yw yn diwosow pik-pik. Usys yw alkan sodiom yn golowysi stret.
Mirva
Klass:Elvennow kymyk
Strontiom
Elven gymyk yw strontiom, niver 38 y'n Vosen Beriodek. Y furvell gymyk yw Sr. An hanow a dheu dhyworth an dreveglos Strontian, yn Alban. Kevys veu yn moon henwys strontianit.
Essensek yw strontiom dhe nebes kroaduryon downvor yn aga horf eskern avel korel. Nyns eus rann vewoniethel dhe strontiom y'n korf denel, mes nyns yw gwenonek. Usys yw isotopow radyoweythresek strontiom yn medhegnieth, strontiom-87 rag diagnosans ha strontiom-89 rag dyghtyans.
Yn 1790 Adair Crawford, medhek yn Loundres, a wrug hwithrans war voon kevys yn bal plobm yn Strontian. Ev a gonvedhas bos kesstoff nowydh ynno, henwys strontia ganso. Thomas Charles Hope a Garedin a wrug ober pella war an keth moon y'n nessa bledhen, ha provya y vos elven nowydh, gans flamm rudh y'n prov flamm. Ny veu enyshes alkan strontiom bys dhe 1808 gans Syr Humphrey Davy gans devnydh elektrolysans.
Chif monow strontiom yw celestit (SrSO4) ha strontianit (strontiom karbonat SrCO3), dre vras dhyworth China, Spayn ha Pow Meksiko. Askorrys yw 300,000 tonnas a voon pub bledhen. An chif devnydh yw pibennow dewyn kathod rag pellwologow, mes usys yw nebes anedha yn tanweyth.