cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kays Gramasek
Yn Almaynek
An substansek yw devnydhyes dhe sinya gostoedh an verb vyghan.
An akusek yw devnydhyes dhe sinya tra an verb.
An riek yw devnydhyes dhe sinya tra a-dhirekt an verb.
An piwek yw devnydhyes dhe sinya perghennek an hanow arall. Kepar hag yn Kernowek, yma teyr fordh dhe wul an piwek; an kensa gans von (a) + riek (avel an a'n kernowek) gans artykyl piwek (avel an yn Kernowek) po gans s orth fin an ger ow tegemmeres.
Yn Finnek
Yma 15 kaysys yn Finnek; mirewgh orth an moos a-is dhe dhyski moy anedhans i.
Yn Sowsnek
Hedhyw, nyns eus kaysys gramasek yn Sowsnek kepar ha'n re yn Almaynek po Finnek, mes yth esa nebes yn Sowsnek-Koth. An kaysys a gontynew dhe vywa yn Sowsnek-arnowydh yw an piwek ha'n riek.
Aberdyfi
Aberdyfi yw tre yn Gwynedd, Kembra; (SN69NW21). Yma hi 82.2 mildir (132.3 km) dhiworth Kardydh ha 181.2 m (291.6 km) dhiworth Loundres. 869 o braster an poblans yn 2011, ha 263 (30.3%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Gwynedd
Kays Gramasek
An piwek
Yn Sowsnek an piwek yw furvyes gans of (a) po 's; an 's-ma yw remenant piwek Sowsnek-Koth. Ev a ober haval dhe Almaynek; an 's war fin an ger ow tegemmeres yw kepar ha'n s finek y'n piwek almaynek. Rag ensampel: "Der Hund des Manns" a yll bos "Der Manns Hund" yn Almaynek anstrothys. An anstrothys yw an pyth yw kevys hwath yn Sowsnek: "The man's dog".
An Riek
An riek yn Sowsnek formal a vyw bosva ow merwel. Y benn-ober yw gans who (piw) yn lavarennow relatyf gans an dardrigow to (dhe), with (gans), for (rag) po from (a), pan yw who devnydhyes yn riek lyennek m yw adyes dhe'n who dhe wul whom.
Klass:Yethonieth
Direwlieth
right|thumb|200px|Nestor Makhno right|thumb|200px|Mikhail Bakunin right|thumb|200px|Emma Goldman right|thumb|200px|Pyotr Kropotkin right|thumb|200px|Murray Bookchin Direwlieth yw kryjyans politek, ma na grysir yn urdhasow kepar ha'n governans. Drog yw ynwedh dhe dhirewlegoryon bos gwriansow ynniys gans tus erell. Govynn dhe-les a dhirewlieth yw "Pyth yw bodh?". Ny grys direwlegoryon bos bodh dhe'n werin a vos rewlys gans aga governans.
Direwlieth yw "kals dyskasow hag omdhalghow a grys yn kresel bos an governans dregynnus hag a-der res." Yma'n ger "direwlieth" diworth an geryow "di-", a styr fowt a neppyth, ha "rewl". Y egwal yn Sowsnek yw "anarchy", diworth an Hen Reka αναρχία, an pyth a styr "heb hembrynkysi", a-der "heb rewl"; yth yw treylys treweythyow avel "heb governans".
Yn yethow erell, term haval orth "direwl", po "anarchy" yn Sowsnek, a yll styrya deray, po studh heb laghys. Byttegyns, dell yw usys, nyns eus hwans a hemma dhe'n brassa rann a dhirewlegoryon. Yn y le, i a dhispleg "direwl" avel fordh a wul keskowethyansow yntra tus. I a grys, pan vo hi kowlwrys, y hwra an keskowethyansow ma pesya aga honan. Dell yw usys, gorthenebys yw direwlegoryon gans an kevreythow a vynnons distrui.
Klass:Filosofieth Klass:Gwlasegeth
Berdh Kernow kyns 1928
Kyn feu fondys Gorsedh Kernow yn 1928, yth esa nebes berdh berdhys dhe ves a Gernow. Rol Berdh Kernow kyns 1928 a gomprehend niver a dus a vri y'n Dasserghyans Kernewek kyn na fe re anedha a Gernow y'n kynsa le hogen.
Nyns o Kernow avowys avel pow keltek yn 1899. Yn despit dhe henna, berdhys veu tri bardh aswonnys avel kernowyon. Genys veu John Hobson Matthews yn Croydon, mes wosa termyn owth oberi yn Malta, ev a removas dhe Gardydh avel lagher. Yether pur dha o, hag ev re dhys'sa Maltek, Kembrek ha Kernewek yn freth. Ev a hwithras istori ha lien gwerin Kernow, ha dyllys veu  A History of the parishes of St. Ives, Lelant, Towednack, and Zennor yn 1892. Genys veu Reginald Francis Reynolds yn Loundres. Lymner o. Ev a dheuth dhe Gernow, drefen Porth Ia dhe dhos ha bos gerys-da gans lymnoryon a-dhia deg bledhen kyns henna. Ev a dhemedhis Elizabeth (Hettie) Tangye a Resrudh, o lymner a vri hy honan. Kyn hwre an dhew triga yn Loundres dell yw usys, i a vysytya Kernow yn fenowgh.
Furvys veu Gorsedh Breten Vyghan yn 1900, hag yth esa bern nowydh yn kevrennow keltek. Yn 1901 L.C.R.Duncombe-Jewell a furvyas an Cowethas Kelto-Kernuak rag assaya kowlwul avowans bos Kernow gwlas geltek. Yth eth Henry Jenner dhe Vreten Vyghan rag krefhe kevrennow ynter an dhiw wlas, le mayth o berdhys avel bardh Gorzez Breizh. Ev eth gans y wrek ha Duncombe-Jewell dhe Gembra an nessa bledhen, gans Duncombe-Jewell gwiskys yn brith Kernewek du.
An 1920ow a welas moy a gowsoryon Kernewek. Yn keskussulyans Keffrysyans a Gowethasow Kernow Goth yn mis Hwevrer 1928 y feu ervirys dhe bareusi rag fondyans Gorsedh Kernow. Ytho gelwys veu sodhogyon Gorsedh Kembra dhe synsi solempnyans yn Kernow hag eth bagas a gowsoryon ha hwithroryon lien gwerin dhe Dreorci rag bos berdhys. Yn aga mysk o Robert Morton Nance, a dhevisyas Kernewek Unys y'n bledhynnyow awosa, Gilbert Hunter Doble, skrifer lies lyver ow tochya sens Kernow, Trelawny Roberts, restrer an London Cornish Association ha William Watson, kewser heb hokkya ha lowarther. Wosa aga amyttyans yn Treorci, an berdh nowydh a vetyas yn Kardydh warbarth ha Henry ha Kitty Jenner avel Konsel Gorsedh Kernow. Etholys veu Jenner avel Bardh Meur ha Nance y skoodhyer po Kannas, hag ervirys veu y fia gwisk berdh Kernow liw glas. 21 a vis Gwynngala 1928, synsys veu solempnyans kynsa Gorsedh Kernow yn Boskawenn-Unn. Kannasow Gorsedd Cymru a junyas berdh Kernow, dewdhek bardh dhe vos berdhys ena, eseli Kowethasow Kernow Goth ha meryon seyth burvestra Kernow. I a gerdhas a vargen tir Boskawenn dhe'n kylgh meyn hembronkys gans Bagas Arian Pennsans. An solempnyans a veu yn Kernewek, Kembrek ha Sowsnek, ow korfenna gans Bro Goth Agan Tasow.
1903, Breten Vyghan
1928, Kembra, Treorci
Dowrgleudh Gorholyon Keresk
skeusennik|Dowrgleudh Gorholyon Keresk yn-dann [[Penneglos Keresk.]] Dowrgleudh gorholyon yn Keresk, Dewnens, Pow Sows yw an Dowrgleudh Gorholyon Keresk (Sowsnek: Exeter Ship Canal). Drehevys a veu yn 1560ow, hemm a styr y feu byldyes kyns oos "konnar dowrgleudhyow" hag yth yw onan a'n kottha dowrhensi kreftus y'n Ruvaneth Unys.
Istori
Wor'talleth yth o an Dowr Esk viajadow bys dhe fosow an cita a'n gallosegas dhe vos porth bysi. Y'n 1270ow po 1280ow, Kontes Dewnens, Isabella de Fortibus, a dhrehevis dowrfos dres an avon rag powera hy melinyow. Y styryas hemma nag esa Keresk drehedhadow gans skathow. Yn 1290 y feu kenwerth astiverys dhe'n porth, mes hemma a veu lettyes unweyth arta gans dowrfos aral yn 1317. Y'n keth bledhen y feu drehevys porth dhe Dopsham. Yth esa res dhe skathow diskarga dhe Dopdham awos an lettys ma ha'n yurlys a yllas tolli rag treusperthi gwara dhe Geresk. Rag an nessa 250 bledhen an cita a wovenegis dhe'n myghtern dhe dhasygeri an dowrhyns, mes ny sewenis hemma bys dhe 1550 pan ros Edward VI kummyas. Byttegyns yth o re dhwedhes awos an ganel dhe leunhe a leys.
Yn 1563 y feu John Trew a Lamour arvethys gans gwikoryon Keresk dhe vyldya dowrgleudh dhe avoydya'n dowrfosow ha dasjunya gans an Dowr Esk yn kres an cita le may fia kay drehevys. Ober a dhallathas yn 1564 hag y feu gorfennys yn 1566 diwedhes po 1567 a-varr. Yth o teyr yet dhowr dhe'n dowrgleudh gans yettys plommwedhek - an kensa yettys dowr poll dhe vos drehevys yn Breten. I a esyas skathow bys dhe 16 tonnas. Yn hwreydhek y feu treghys 3 tros-hys (0.91 meter) down ha 16 tros-hys (4.9 meter) a-dreus. Y ponyas rag tri mildir ha kwarter (5.2 km) a-dhyworth Dowrfos an Kontes dhe gres Keresk. Nyns o pur effeythus an dowrhyns ma; nyns o possybyl y entra dhe bub leven a'n mortid, hag awos bos res karga gwara diwweyth rag viaj mar verr ny yllas kesstrivya gans karyans fordh. An dowrfos a with leven an dowr dhe'n kay yw henwys "Trew's Weir" rag byldyor an dowrgleudh. skeusennik|Dowrgleudh Keresk dhe yet dhowr Topsham. Yn 1677 y feu an dowrgleudh ystynnys hag y entrans movyes gans an avon dhe Dopsham. Yn 1701 an dowrgleudh a veu downhes ha ledanhes rag gallosegi tremen skathow mor. Dhe'n keth pols y feu niver an yettys dowr lehes dhe onan. Livyetow a veu gorrys orth entrans an dowrgleudh. An gwellheansow ma a wrug hembronk an dowrgleudh dhe vos pur sewen bys dhe dheklinyans demond ha dones an hensi-horn.
Yth esa lies fyllans a vri dhe junya Keresk ha'n Soth West gans rosweythyow dowrgleudh ah hyns-horn kenedhlek: Dowrgleudh Bras an West rag junya Keresk ha Bristow (1796) na veu kowlwrys byth; junyans an Hyns-horn Bristow ha Keresk dhe vason an dowrgleudh a veu deletyes yn 1832 ha 1844; an Hyns-horn Dewnens Soth a bonyas servisyow dhe'n dowrgleudh a 1867, mes erbyn an termyn ma yth o an dowrgleudh re vian dhe denna lestri keynvor bras hag y feu ponyes an dowrgleudh gans y gresysoryon rag hwetek bledhen. Devnydh a'n dowrgleudh a dheklinyas yn lent a-dhia dhana.
20ves kansvledhen
skeusennik|Yet dhowr koth war an Dowrgleudh Keresk. Yn 1939 yth esa'n dowrgleudh ow karya nebes 63,000 tonnas a wara yn pledhynnyek, ha wosa'n vresel y hwelas hwath avel maynys vas a garya traow a ha dh'y vason dhe Haven Banks. Wosa'n Blitz y feu kommendyes y tal Turf Lock, junyans an dowrgleudh gans an heyl, bos downhes ha brashes rag esya gorholyon a 600 tonnas dhe dremena.
Devnydh kenwerthel finek an dowrgleudh o yn 1972 pan asas an Esso Jersey bason an dowrgleudh, ow karya oyl dhe benn y hyns yn Jersi Nowydh. Byttegyns, an Gesva Dowr a dhuryas dhe bonya tanker loub, an Countess Weir, bys dhe 1997.
Deklinyans traffik kenwerthel y'n 1960ow a omdhesedhas orth devnydh termyn syger a'n dowrgleudh.
Butts Ferry, kowbal trethysi bian usi oberys gans leuv, a ober dres an vledhen a-dreus an avon ryb kay Keresk ha bason an dowrgleudh dres an jydh. Kowbal re beu owth oberi omma a-dhia 1641 dhe'n lyha.
Pennfentynyow
Klass:Dowrgleudhyow
Plouton
A 1930 bys 2006, yth ombrederys bos Plouton planet leun. Yn 2006 wosa an styr nowydh a blanet ervirys gans an Unyans Steroniethek Keswlasek, yth ombrederir bos Plouton planet korr. Y'n keth fordh, yth esa dhe Ceres studh avel planet leun a 1801 bys an blydhynyow 1850; Ceres yw aswonnys a-dhia 2006 avel planet korr.
Klass:Steronieth
Repoblek
Repoblek (ynwedh poblegeth, po trawerin) yw furv governans heb myghtern, myghternsys, po pennsevigeth heryus. Pennfentenn an repoblek yw Rom, dhe 509 K.O.K. wosa an werin Romanek dhe dhomhwel an ruvaneth Romanek. Hag i rydh, y selsons repoblek, governans mayth etholis an vurjysi kannasow dhe rewlya a-barth dhedha. skeusennik|Omguntellva Romanek Y teu an sovranedh kenedhlek diworth awtorita an governans, a-der emperour po myghtern. Y teu an ger repoblek diworth geryow an yeth Latinek res publica, an pyth a styr "tra boblek". An geryow na yw ynwedh pennfentenn an term trawerin. Rag ensampel, yth yw repoblek an Statys Unys hag Eynda keffrys, mes repoblek yw henwys ynwedh Korea Gledh ha Kuba. Byttegyns, nyns yw An Ruvaneth Unys ha Kanada repoblegi, drefenn bos dhedha myghtern (Ruvanes Elisabeth 2ª dhe'n dhiw).
Hanow kenedhlow gans ruw po neb eghenn arall a vyghtern keffrys hag etholansow rydh yw myghterneth korf-laghel, a-der repoblek. Yth yw myghterneth korf-laghel haval orth repoblek drefenn bos amendys an korf-lagha dhe witha an nerth yn-mes a dhrehedhyans an myghtern, ha dhe selya fondyansow a omdhesedh orth krysieth repoblegieth (ynwedh trawerinieth). Yssynsys ynna yw an Ruvaneth Unys ha Gwlaskordhow erell a Les an Gemmyn, an Iseldiryow, Pow Tay, kenedhlow Skandinavek hag erell. An pyth yw dyffrans yn repoblek yw y hwrer ha gweythresa an lagha heb awtorita riel.
Klass:Gwlasegeth
Franz Kafka
skeusennik|Franz Kafka yn 1906. Franz Kafka (Chekek treweythyow František Kafka, hanow Yedhowek: אנשיל Anschel ; 3a Gortheren 1883 yn Prag, Estrych-Hungari - 3a Methevin 1924 yn Kierling, Estrych) o romanser ha skrifor drollow kott Bohemek yeth almaynek, usi gwelys avel onan a benn-gnasow lien an 20ves kansvledhen. Y ober a jun elvennow a'n gwir ha'n fantastek. Yn tipek yth omdhiskwedh penn gnasow owth enepi plitys revedh ha gorwir ha nerthow burokratek-kowethasek angonvedhadow. Ev re beu styryes dhe rosya themys kepar ha estrenegyans, fienasow eksistyansek, pegh ha folneth. Y oberow mogha aswonys a gomprehend "Die Verwandlung" (An Treusfurvyans), "Der Prozeß" (An Trial), "Das Schloß" (An Kastell), ha "Der Verschwollene" (An Fyllor). Y'n jydh hedhyw y tevnydhir an term kafkaek dhe dheskrifa fordh anusadow y hwedhelieth ha hwedhelieth gehaval.
Kafka a veu dinythyes dhe deylu Ashkenazi-Yedhowek renkas-kres yn Prag, penncita Ruvaneth Bohemia, dhe'n pols na rann a Emperouryeth Estrych-Hungari, penncita an Repoblek Chek y'n jydh hedhyw. Y tyskas avel laghyas ha wosa gorfenna y adhyskans laghel y feu arvethys yn termyn-leun gans kompani surheans, owth ynnia ev dhe skrifa yn y dermyn spar yn-unnik. Dres kors y vewnans, y skrifas Kafka kansow a lytherow dhe deylu ha kowetha ogas, ow komprehendya y das, ha gansa yth esa perthynyans straynyes ha formel. Y teuth ambosys gans lies benyn mes ny dhemedhas byth. Y ferwis a bla gwynn yn 1924 ha 40 bloodh.
Boghes a oberow Kafka a veu dyllys hag ev ow pewa: kuntellow a dhrollow Betrachtung (Hirbrederyans) hag Ein Landartz (Medhek Gwlasek), ha drollow unnik (kepar ha Die Verwandlung) a veu dyllys yn lyvrow-termyn mes ny dhegemersons meur a attendyans poblek. Yn y kemynskrif, Kafka a leveris dh'y aktyor ha koweth Max Brod dhe dhistrui y oberow anworfennys, yn unn gomprehendya y romansow Der Prozeß, Das Schloß ha Der Verschollene (keffrys aswonys avel Amerika), mes y sevis Brod orth holya'n danvonadow ma. Y ober re dhelenwis lies awtour, skrifor, artist, ha filosofer dres an 20ves ha'n 21ves kansvledhynnyow.
Oberow
skeusennik|Men kov Franz Kafka gans gravyer Jaroslav Róna yn Kwartron Yowedhek istorek yn Prag.
Dyllys hag ow pewa
Pub 46 dyllans a vewnans Franz Kafka yw kevadow yn ''Franz Kafka. Ein Schriftstellerleben. Die Geschichte seiner Veröffentlichungen gans Joachim Unseld.'' ISBN 3-446-13554-5.
Hwedhlow ha Tekstow erel
Yn krommvaghow yma'n vledhen skrifa.
Klass:Didhuwydhyon Klass:Dinethyansow 1883 Klass:Mernansow 1924 Klass:Ostrians Klass:Skriforyon fugieth Klass:Socyalydhyon
Konteth Osijek-Baranja
Konteth Osijek-Baranja (yn Kroatek, Osječko-baranjska županija) yw konteth yn Kroati.
Saint Peter, Dominika
Saint Peter yw plyw yn Dominika.
Klass:Pluwow Dominika
Rio de Janeiro (stat)
Rio de Janeiro yw stat yn Brasil. Synsys ynno usi an sita veur a'n keth hanow.
John Simm
John Ronald Simm (genys 1970) yw gwarier, kevarwodher hag ilewydh sowsnek. Klass:Dinethyansow 1970 Klass:Gwarioryon sowsnek Klass:Rock
Xavier Bettel
Xavier Bettel (genys 3 Meurth 1973 yn Cita Lushaborg) yw politeger a Lushaborg hag Pennvenyster a Lushaborg a-dhia mis Kevardhu 2013. Esel a'n Parti Demokratek yw. Bettel o Mer a Cita Lushaborg a-dhia mis Du 2011 dhe mis Kevardhu 2013.
Kethreydhel yw hag ev a demedhas dhe y geskoweth Gauthier Destenay yn 2015.
Devynnow
Klass:Dinethyansow 1973 Klass:Lushaborg Klass:Meryon Klass:Politegoryon a Europa Klass:Politegoryon LKDT
Wikikratieth
skeusennik|Wikikratieth merk Wikikratieth, (Wikipediocracy) yw kesrosweyth kevrinva rag omgussulyans a Wikipedya. A'n kedhlow a-barth arvreus. Arvreusyades jynnskrifa folen-ys adro Fondyans Wikimedia, Wikipedya.
Star Wars
skeusennik|Star Wars
Yth yw hwedhel emperoureth galaksi re bell diworthyn may ma rebellys ow patalyas orto. Ynwedh, yth yw hwedhel an fors, galloes yma dhe re oll ow pywa, ha'n Jedi, marghogyon dyskiys orth y dhevnydh.
Klass:Fugieth amerikanek Klass:Fugieth skiensel Klass:Fylmow amerikanek
Arsenik
Elven gymyk yw arsenik, niver 33 y'n Vosen Beriodek. An hanow a dheu dhyworth an ger Persek Kres zarnik, ow styrya orpiment, moon arsenik. Y furvell gymyk yw As.
Drog gerys yw arsenik dhe vos gwenonek, mes elven essensek yw dhe enevales yn dognow fest byghan. Dogen ladhadow dhe'n korf denel yw moy ages 100 mg. Arwodhow posna gans arsenik yw hwyja, drog torr, skit ha didhowrans. Usys o yn fenowgh der istori rag ladha. Diskudhys James Marsh prov yn 1836 dhe vusura arsenik yn mynsow byghan.
Kevys yw arsenik yn naturel yn bosow, yn arbennek puskes-krogenyek.
Yn 1909 Paul Ehrlich a dhiskudhas kymygen arsenik hag a allsa yaghhe pokkys frynk (syphilis), henwys salvarsan (arsfenamin). Godhonydhyon re vusuras arsenik yn gols Ötzi, korf ow korwedha yn rewliv yn Itali a-dhia 5000 bledhen. I a breder hemm dhe styrya ev dhe oberi avel gov kober.
Usys o kymygen hag a syns arsenik henwys lewisit (Sowsnek: lewisite) yn Kynsa Bresel an Bys avel arv kymyk. Usys veu arsenik ynwedh dhe wul sortow arbennek a weder, hag avel galliom arsenid dhe wul hanter-hembrenkyasow dhe'n diwysyans jynn-amontya.
Myns arsenik y'n ayrgylgh a wra varya, mes gans nivel ughella ogas dhe dhiwysyans hag a losk glow. Loskvenydhyow a geworr 3,000 tunnas a arsenik dhe'n ayrgylgh pub bledhen, mes tus a wra keworra 80,000 tonnas pub bledhen dre leski keunys menhesen.
Ny wra arsenik teudhi, mes segh-ethenna. Y boynt segh-ethenna yw 616°C. Yma dhodho dhew furv, onan metelek loos, ha'n eyl, melyn hag anvetelek.
Mirva
Klass:Elvennow kymyk
Kewer
Keweroniethvaow oll a-dro dhe'n bys a vusur rannow dyffrans a'n gewer. Manerow rag musura an gewer yw: tooth an gwyns, tu an gwyns, tempredh, poos barometrek, ha leythedh. Gans an musuransow ma y hyllir gul darganow kewer rag termyn a dheu. Tus a vusur an gewer yw henwys keweronydh. Keweronydhyon a dhevnydh jynnow-amontya rag drehevel patronyow awgrymek bras rag holya tuedhow kewer.
Kewer sevur a yll shyndya tus ha'ga fythow. Nebes ensamplow a gewer sevur yw:
Tirfurv arvorel
Tirfurvow arvorel yw an nasyow a sew chanj kawsys gans argerdhow esknians ha godhesans gans an mor. An mor a wra devnydh a’n keth argerdhow naturel avel avonyow dhe esknias, gwaya ha godhesa stoff.
Saint Andrew
Saint Andrew a ell bos:
Tirfurv arvorel
Esknians
An mor ha’y donnow a eskni rannow gwann a garrek an arvor le mayth yw fowtow ha torvaow. Ranndiryow gans meur a dorvaow yw removys yn es dhe furvya baya. Ranndiryow heb torvaow yw gesys avel penn tir.
Ledenhes yw torva dhe furvya saven po fow. Traweythyow y hyll an fow mos der oll an penn tir dhe wul gwarak naturel. Mar hwra to an gwarak kodha, gesys yw stakk, hag a furv krib wosa esknians dhe nivel an mor.
Treusporth
An mor a dreusperth grow a-hys treth der argerdh dryft an glannow. An donn a way grow a-bann an treth war elin (golgh yw hemma), mes gravedh a’y dhehwel yn kompes (aswolghes). Y’n fordh na, pub tonn a way grow tamm a-hys an treth. An grow po tewes a yll furvya taves tewes yn aber avon, gans morlynn a-dryv dhodho. Taves tewes hag a wra junya enys dhe’n tir meur yw tombolo. Lettys yw dryft an glannow dre dhevnydh groynys. Tirfurvow byghan war dreth yw kuspow treth ha keynow treth, furvys gans tonnow meur hagel-awel.
500px|Tirfurvow mor
Arvoryow dres termyn
An tir a dhrehev yn nebes ranndiryow wosa rewlivans. Hemm a furv trethow drehevys, ha levendiryow an tonnow. Mars yw nivel an mor ow trehevel po nivel an tir ow kodha, furvyes yw rias (nansow beudhys) po fyordow (nansow rewlivek beudhys).
Klass:Dowr Klass:Mor
Laurence Olivier
Laurence Olivier, Baron Olivier (22 mis Me 1907 - 11 mis Gortheren 1989) o gwarier ha kevarwodher sowsnek.
Klass:Dinethyansow 1907 Klass:Gwarioryon bellwolok Klass:Gwarioryon fylm Klass:Gwarioryon sowsnek Klass:Gwarioryon wariva Klass:Kevarwodhoryon fylm‎ Klass:Mernansow 1989
Dulyn
Dulyn (Wordhonek: Baile Átha Cliath) yw an voyha sita yn Wordhon. Pennsita an Repoblek Wordhon yw hi. Yth esa 495,000 a drigoryon y'n sita yn 2002.
right|thumb|300px right|thumb|300px Y'n 10ves kansblydhen, yth esa trevesigeth Ankredoryon Mor orth Dulyn (Dyflinn hy hanow) ha gwig Goedhyli ynwedh (Áth Cliath). A-dhia 1171, Dulyn yw pennsita an drevesigeth Sowsnek ha Normanek yn Ynys Wordhon. Yth esa Senedh Wordhon owth esedha y'n dre, ha Kastell Dulyn o kres an galloes Predennik y'n ynys. Elisabeth I a igeris Kollji an Trynses Dulynn (po TCD, Trinity College Dublin) yn 1595 avel pennskol Protestant rag an gwellhevin a Wordhon. Wosa anserghogeth Stat Rydh Wordhon, Dulyn a dheuth ha bos pennsita an stat na.
Klass:Iwerdhon Klass:Citys ha trevow yn Europa
Repoblek Turkek Kobros Kledh
Links
Klass:Gwlasow yn Asi Klass:Gwlasow yn Europa
Harrow
Harrow yw tre yn Loundres, Pow Sows ha penntre Burjestra Harrow. Yn 2011, yth esa poblans 149,246.
An tre yma to pastellow vro dhedhi - Harrow West ha Harrow Est. Esel Senedh Harrow Est yw Bob Blackman (Parti Gwithadorek) hag esel Senedh Harrow West yw Gareth Thomas (Parti Lavur).
Jonathan Haidt
Jonathan David Haidt (/haɪt/; genys 19 mis Hedra 1963) yw bresonydh socyal ha professor amerikanek.
Albert Camus
Albert Camus (/kæˈmuː/ kam-OO, US ynwedh /kəˈmuː/ kə-MOO; Frynkek: [albɛʁ kamy]; 7 mis Du 1913 – 4 mis Genver 1960) o filosofer, dramasydh ha jornalyas frynkek (Pewas Nobel 1957).
Trujillo (stat)
Trujillo yw stat yn Veneswela.
Albert Camus
Klass:Didhuwydhyon Klass:Dinethyansow 1913 Klass:Filosofers Klass:Frynkyon Klass:Kemynegoryon Klass:Kresydhyon Klass:Mernansow 1960 Klass:Pewas Nobel Klass:Skriforyon fugieth
Jonathan Haidt
Klass:Amerikanyon Klass:Didhuwydhyon Klass:Dinethyansow 1963
Arthog
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Gwynedd
Mona Kemmyn
Mona kemmyn yw an unses a arghans usys gans tus pow po unyans rag prena ha gwertha gwara ha gonisyow..
Krena
Seni ilow rokk ha punk a wra band rokk Kernewek Krena. Yth esa Matthew Clarke, unn esel a Grena, ow seni ha kana yn Skwardya ynwedh.
Mona Kemmyn
Y leverir bos nebes mona kemmyn "tegys" po "stegys" dhe neppyth, dell yw usys mona kemmyn aral. Yma talvosogeth sad dhe vona kemmyn tegys po stegys pan y gomparyn gans an pyth mayth yw tegys dhodho. Rag ensampel, escudo a Bennrynn Gwyrdh yw tegys dhe Euro. Mar sev talvosogeth Euro 1% komparys dhe furv aral mona kemmyn, talvosogeth escudo a sev ynwedh 1% komparys dhe'n kethsam mona kemmyn.
Powyow pals re usyas kevreythyow le mayth o aga mona kemmyn tegys dhe wara yn le mona kemmyn aral. An rann vrassa ahanan a usya po owr po arghans (an alkan). Pan wrens i hemma, seul ughella talvosogeth aga owr seul ughella talvosogeth aga mona. Hemm o henwys "skwir an owr" po "skwir an arghans". An rann vrassa a bowyow a hedhas usya skwirys arghans hag owr y'n 20ves kansvledhen.
Krena
I a dhehwelas yn 2007 heb gwaynya. Hemm o an diwettha performans an band.
Mona Kemmyn
Nebes mona kemmyn aswonnys yn ta yw:
Krena
Gwydheo a'n gan 'Fordh dhe Dalvann' a vydh diskwedhys orth Goel Fylm Kernow 2008. Hemm a vydh an kynsa gwydheo popp/rokk y'n taves Kernewek.
Kevrennow yn-Mes
Klass:rock Klass:Kernowek
Astatin
alt=Astatin|skeusennik|Astatin alt=Emilio Segre|skeusennik|Emilio Segre
Elven gymyk yw astatin, niver 85 y'n Vosen Beriodek. Y furvell yw At. An hanow a dheu dhyworth an ger Greka astatos, ow styrya diantel.
Astatin yw an elven naturel moyha tanow war an Norvys. Pur beryllus yw drefen y radyoweythres glew.
Askorrys o astatin rag an kynsa tro yn 1940 yn Pennskol Kaliforni gans tri godhonydh: Dale Corson, K Mackenzie hag Emilio Segre (fysegydh italek neb a fias dhe'n fo dhyworth rewlyans Mussolini). Drefen breynans radyoweythresek, yma le ha 30g yn krestennen an nor. Ny yll godhonydhyon askorra myns meur lowr rag y weles. An radyowethres glew a wrussa y ethenna a-dhistowgh. Desevys yw dhe vos hevelep dhe iodin war rann y liw (tewl/du) ha komposyans (divetelek). Estemys yw bos y boynt treudhi ha poynt bryjyon ogas dhe 302°C ha 337°C. Hanter bewnans an isotop hag a vyw hirra yw 8 our.
Klass:Elvennow kymyk
Lysnowyth
Lysnowyth o keverang yn north-est Kernow, a-barth an ranndir arnowyttha Kernow Kledh (dileys lemmyn). Wostalleth, rann a geverang Trigordh o hi. Yth esa Dintagell, Ryskammel, Alternonn ha Lannwarburgh y'n geverang.
Bolivi
An Repoblek Bolivi (yn República de Bolivia) yw gwlas yn Deghow Amerika.
Tre-gŵyr
Tre-gŵyr yw tre yn Abertawe, Kembra; (SS59NE72). Yma hi 38.8 mildir (62.5 km) dhiworth Kardydh ha 168.2 m (270.7 km) dhiworth Loundres. 5054 o braster an poblans yn 2011, ha 666 (13.2%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Abertawe
Parti Demokratek (Lushaborg)
An Parti Demokratek (Lushaborgek: Demokratesch Partei) yw parti livrel brassa yn Lushaborg. Onan a'n tri farti bras, an Parti Demokratek yw parti an kres ha'n kres-dyghow. Pennvenyster Lushaborg a-lemmyn, Xavier Bettel, yw esel an parti.
Klass:Partiow Klass:Gwlasegeth Europa Klass:Lushaborg
Sgeti
Sgeti yw tre yn Abertawe, Kembra; (SS69SW55). Yma hi 36 mildir (58 km) dhiworth Kardydh ha 165.8 m (266.9 km) dhiworth Loundres. 14015 o braster an poblans yn 2011, ha 1529 (10.9%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Abertawe
Llanrhaeadr-yng-Nghinmeirch
Llanrhaeadr-yng-Nghinmeirch yw tre yn Sir Ddinbych, Kembra; (SJ06SE66). Yma hi 116.3 mildir (187.2 km) dhiworth Kardydh ha 178.4 m (287 km) dhiworth Loundres. 1003 o braster an poblans yn 2011, ha 514 (51.2%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Sir Ddinbych
Lien gwerin
skeusennik|Hwedhlow a'n dus vyghan, kepar ha [[Huk Vyghan Rudh, yw furv a lien gwerin.]] Lien gwerin yw an somm diskwedhek a wonisogeth kevrennys gans unn bagas a dus ha'n hengovyow kemmyn dhe'n wonisogeth po iswonisogeth ma. Yn dhespit dhe'n ger 'lien', nyns ywa saw taklow skrifys po art ughel. Yssynsys yw hengovyow war anow kepar ha hwedhlow, poyntys a skiens ha gesyow, keffrys hag ilow, dons, henhwedhlow, gwariow fleghes, kryjyansow kemmyn, usadow ha moy yn tus komparek.
Y syns ynno gonisogeth pythek, a isyow drehevel hengovek dhe wariellow kemmyn dhe'n bagas. Ynwedh y syns ynno gonisogeth usadow kepar ha gwriansow gwrys rag kryjyansow an werin, an furvow ha devosow a solempnyansow kepar ha Nadelik ha demedhyansow, donsyow gwerin kepar ha'n troyll ha devosow urdhya. Pub onan a'n re ma, po yn unnik po war-barth, yw gwelys avel pyth lien gwerin.
Konteth Požega-Slavoni
Konteth Požega-Slavoni (yn Kroatek, Požeško-slavonska županija) yw konteth yn Kroati.
Rio Grande do Norte
Rio Grande do Norte yw stat yn Borlewen Brasil.
Klass:Statys a Vrasil
Lien gwerin
Ny yllir kavos lien gwerin dre gors dyski formel yn skol po dre studhya an artys fin. Yn le a henna, an hengovyow ma yw ystynnys yn anfurvel a unigyn dh'y gila po dre gows po der y diskwedhes.
Llantysilio
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Sir Ddinbych
Dorchester
Kowethyes yw Kardhorn gans novelow Thomas Hardy, mayth yw awen an dre fugiethel Casterbridge (r.e. yn novel "The Mayor of Casterbridge").
Y'n Oos Horn, avel Durnovaria, yth esa Kardhorn onan a chif trevesigethow an Durotriges, an looth Keltek trigys yn Dorset, Wiltshire ha Gwlas an Hav. Y teuth cita romanek. Durnonovaria yw an hanow gwelys y'n tekstow, mes amendys yw dhe Durnovaria dell yw usys. Kampollys yw *durno- (elven gynsa an hanow) dhe styrya 'dorn' ha'n nessa elven ow strya 'fow' (kowethyes dhe'n Hen Iwerdhonek fáir ~ fóir). Kampollans aral yw bos an hanow *Duronovaria yn le, ow kul an tyller ma onan a 18 hanow Hen Vrythonek ow komprehendya Duro-, hag a hwer dre vras le mayth yw rysyow po ponsyow. An elven aral, -novaria, a's teves dew dyller kowethyes ganso yn Breten Veur le mayth yw [[kemperyow. An dielvennans ma a dheskrif Kardhorn yn ta.
Ceuta
Ceuta yw sita omrewl Spaynek yn Afrika.
Klass:Citys ha trevow yn Afrika Klass:Gwlasow yn Europa Klass:Kemmyniethow Omrewl Spayn
Konrad Adenauer
Konrad Hermann Joseph Adenauer (1876 - 1967) o statydh almaynek.
Klass:Almanyon Klass:Mernansow 1967 Klass:Meryon Klass:Politegoryon a Europa Klass:Dinethyansow 1876
Keltia Rok
Plasen gevernyans yw Keltia Rok, war label Kembrek Recordiau Sain. An blasen gynsa, ha’n blasen unnik (bys dhe 2020), gans kanow pop ha rock y’n yethow Keltek oll yw. Warnedhi yma’n kanow rock kynsa yn Kernewek ha Manowek. Dyllys veu an blasen dres an Esedhvos Kenedhlek Kembra yn Porthmadog yn Mis Est 1987. Lesrynnys veu avel plasen vinyl (Sain 1412M) hag avel songist (Sain C612N) gans Revolver / The Cartel a Bristow.
Kilva ha rekordya
Ordenys o an blasen gans Davyth Fear, skrifennyas an Kesunyans Keltek y’n termyn na. Argemynnow rag kowethyansow yethow keltek o war gil an gorher. Imach a vagas rap Kembrek Llwybr Llaethog o war’n greuv.
Uplands
Uplands yw tre yn Abertawe, Kembra; (SS69SW75). Yma hi 35.4 mildir (56.9 km) dhiworth Kardydh ha 165.1 m (265.7 km) dhiworth Loundres. 15375 o braster an poblans yn 2011, ha 1638 (10.7%) a wodhya kewsel Kembrek.
Keltia Rok
Daswelyow
Daswelys o an blasen gans lyvrow termyn. Yn ‘Y Faner’, y prederis Dulais Rhys y vos dewis didheurek gans gorher kooth. Yn NME, y leveris Adrian Tierney-Jones bos plasen arnowydh gans nebes kanow “warming the cockles of the Celtic heart” (styr an lavar na yw ‘ow tri lowena dhe’n golon geltek’). Styr gwir an blasen yw, yn-medh ev, bos an yethow na byw.’
Uplands
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Abertawe
Keltia Rok
Dustuniow
Klass:Gonisogeth keltek Klass:Rock
Kansvledhen
Kansvledhen, ynwedh kansbledhen yw fordh a dheskrifa hys termyn. Unn gansvledhen yw kans a vledhynnyow. An hen romanas a usyas an ger centuria dhe dheskrifa bagas a a-dro dhe gans souder, restrys yn unn unses.
An niveren romanek rag kans yw "C". An ger rag 100 yn Latin yw "centum".
Penn-kansbloodh yw solempnita a neppyth a hwarva nans yw kans bledhen. Penn dewgansbloodh a wra solempnya 200 bledhen ha trihansves pennbloodh 300 bledhen.
Den kansbloodh po kansblodhyas yw nebonan hag yw 100 bloodh po moy.
Kansvledhynnyek a styr neppyth a hwer pub 100 bledhen, po a dhur 100 bledhen.
Larry (kath)
Larry (genys a-dro dhe 2007) yw Chief Mouser to the Cabinet Office of the United Kingdom a 10 Downing Street.
Klass:Enevales unnik Klass:Kathek
Llanynys
Llanynys yw tre yn Sir Ddinbych, Kembra; (SJ16SW05). Yma hi 115.8 mildir (186.4 km) dhiworth Kardydh ha 177.1 m (284.9 km) dhiworth Loundres. 738 o braster an poblans yn 2011, ha 353 (47.8%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Sir Ddinbych
Navaho (yeth)
skeusennik|Arwodhow yn Navahoek. Yeth Athbaskannek Soth yw Navaho po Navahoek (Navahoek: Diné bizaad [tìnépìz̥ɑ̀ːt] po Naabeehó bizaad [nɑ̀ːpèːhópìz̥ɑ̀ːt]) usi esel a deylu Na-Dené hag yw kelmys gans yethow a gowsir a-dreus dhe arenebedhow y'n west a Amerika Gledh. Y kowsir Navahoek yn soth-west an Statys Unys dre vras, yn arbennek yn Kenedhel an Navaho. Yth yw onan a yethow teythyek mogha kowsys an Amerikaow hag y kowsir dre vras dhe'n north a'n or yntra Meksiko ha'n Statys Unys, gans ogas ha 170,000 Amerikanyon ow kowsel Navahoek tre yn 2011. An yeth re wynnis dhe witha grond hy howsoryon, kyn kweresis hemma dhe radhow gans towlennow adhyskans yn Kenedhel an Navaho.
Yma dhe'n yeth rol vras a fonemow; y komprehend lies kessonen ankemmyn nag usi trovyes yn Sowsnek. Y beder bogalen sempel yw dissernyes yntra dronekter, hys, ha ton. Yma dhedhi elvennow agglutinatek ha kesteudhansek: y tevnydhir stagansow rag chanjya verbow, hag y hwrer henwyn a-dhyworth lies morfem, mes y'n dhew gas y junir an morfemow yn tigompes ha dres aswonans es. Aray elvennek an geryow yw sojeta-objeta-verb, mes yth yw pur hebleth dhe faktorow pragmatek. Y kesyewir verbow rag aspekt ha gis, hag y rer stagansow dhedha rag person ha niver an sojetys hag objetys, kepar ha lies nowejyn aral.
Orgraf an yeth, py a veu displegyes y'n 1930ow diwedhes wosa kevres a assays kyns, yw grondyes war an abecedari Latin. Brassa rann a erva an Navahoek a dheu a-dhyworth yethow Athbaskannek yn hwreydhek awos an yeth dhe vos gwithyasel orth chevisya geryow a-dhia hy dydhyow a-varr.
Hanow
Ger estren yw an ger Navaho: y teu a-dhyworth an ger Tewaek Navahu, a gesun an gwreydhyow nava ("ke") ha hu ("nans") rag styrya "ke bras". Y feu chevisyes dhe Spaynek rag hanow arenebedh y'n north-west a Veksiko Nowyth a-lemmyn, ha dhana dhe Sowsnek rag kordh ha yeth an dus Navaho. An dus Navaho a henow aga honan Diné ("tus"), hag aga yeth yw henwys Diné bizaad ("yeth an dus") po Naabeehó bizaad.
Tekst ensampel
Ottomma kensa paragraf a dhrolla kott Navahoek.
Navahoek derowel: ''Ashiiké tʼóó diigis léiʼ tółikaní łaʼ ádiilnííł dóó nihaa nahidoonih níigo yee hodeezʼą́ jiní. Áko tʼáá ałʼąą chʼil naʼatłʼoʼii kʼiidiilá dóó hááhgóóshį́į́ yinaalnishgo tʼáá áłah chʼil naʼatłʼoʼii néineestʼą́ jiní. Áádóó tółikaní áyiilaago tʼáá bíhígíí tʼáá ałʼąą tłʼízíkágí yiiʼ haidééłbįįd jiní. "Háadida díí tółikaní yígíí doo łaʼ ahaʼdiidził da," níigo ahaʼdeetʼą́ jiníʼ. Áádóó baa nahidoonih biniiyé kintahgóó dah yidiiłjid jiníʼ ...''
Treylyans Kernowek: Nebes yonkers meuskok a dhewisis gul nebes gwin rag gwertha, ytho pub onan anedha a blansas gwinbrennyer ha, dre lavurya'n kales warnedha, i a'ga adhvesas. Dhana, wosa gul gwin, pub onan anedha a leunhas kroghen gaver ganso. I a agrias na rosens i byth diwes anodho dhe'n eyl y gila, ha dhana i a dhallathas war-tu ha tre orth tenna kreghyn an gever war aga heynow...
Klass:Yethow Teythyek an Amerikaow
Vargas
Vargas yw stat yn Veneswela.
Klass:Statys a Veneswela
Sima Qian
Sima Qian ([sɨ́mà tɕʰjɛ́n]; Chinek hengovek: 司馬遷; Chinek sempelhes: 司马迁; c.   145 KOK– c.   86 KOK) o istorior chinek a dernieth Han a-varr (206 KOK – 220 OK).
Gwelys yw ev avel tas istoriografieth jinek drefen y ober Kovadhow an Istorior Meur, istori ollgemmyn a Jina ow teskrifa moy es dew vil vledhen. An ober a dhalleth gans rewl an Emperour Melyn ha furvyans an kynsa stat chinek ha gorfenna gans an sovran yn oos Sima Qian's, Emperour Wu a Han. An kynsa istori ollgemmyn an bys avel dell veu aswonnys gans Hen Jina o. Kovadhow an Istorior Meur a veu patron rag skrifa istori rag terniethow chinek a sewyas ha keffrys an bys gonisogethek chinek (Korea, Vietnam, Nihon) bys y'n 20ves kansvledhen.
Klass:Dinethyansow 145 KOK Klass:Asians Klass:Istorioryon Klass:Politegoryon Klass:Prydydhyon
Boban
Bobans po babouns yw simes a'n kinda Papio. Onan a'n eghennow moyha a sim yns i, kevys a-dreus Afrika. Sim skentel, i a drig war an dor yn bagasow a gomprehend keniver ha nebes kansow a eseli.
Gwandrans
Trigys yw bobans yn koswigow ha savannas yn Afrika hag Arabi. Mar kwayons dhe dir ygor, an bagasow a dheu war-barth avel bushys bras a nebes kansow, hembronkys gans gwer tevesik a ober war-barth dhe dhifres an erel rag preydhoryon.
Boos
Bobans yw olldhebrus (i a dheber ha plansow ha kig). I a dheber gwels, gwreydh, hwesker hag enevales byghan erel, kepar ha pedrevanes, bronnviles, puskes, ydhyn ha serf. Yn nebes tylleryow, i a lader boos dhyworth tus.
Preydhoryon
Lewpardes, chytrakes, keun gwyls Afrika, lewes, usviles ha tus a helgh bobans. Rag gorra own dhe'n preydhyer, bobans a yll diskwedhes aga hreghyn lagas ha'ga dens, chassya an preydhyer ha gul tros.
Klass:Simes
Sether
skeusennik|250px|Trevesigeth a sethoryon kemmyn war Bass Rock, [[Alban dhyworth le may haffons aga hanow skiensek]] skeusennik|250px|Sether ow neyja skeusennik|250px|Sether yowynk Sether yw onan a dheg eghenn a ydhyn an mor y'n teylu Sulidae. Henwys yns i sether drefen aga bos haval dhe gwarak ha seth. Dell yw usys, kachya puskes a wrons dre lamma y'n dowr. Sethoryon a's teves hys a 60-85 cm (24-33 meusva) ha les eskelli a 140-175 cm. Aga eskelli yw hir, kul ha bleynek, gans lost hir shap adamant. Pur stemlinys yns i gans korfow shap torpedo ha plat.
I a's teves garrow nerthek ha treys troswiek. Kevys yns i dre vras yn morow trovannel po istrovannel, mes y hyllir gweles nebes eghennow, kepar ha'n sether kemmyn yn dowrow temprek ynweddh. Boosa a wra pub eghen saw y'n mor, dre vras war buskes myns kres. Pub eghen a'n teylu ma a dhinyth yn trevesigethow.
Klass:Ydhyn
Y Mwmbwls
Y Mwmbwls yw tre yn Abertawe, Kembra; (SS68NW36). Yma hi 35.9 mildir (57.9 km) dhiworth Kardydh ha 166.4 m (267.7 km) dhiworth Loundres. 16147 o braster an poblans yn 2011, ha 1571 (9.7%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Abertawe
Bywonieth
Bywonieth (KK; byologyl yn KUA ha bewonyeth yn KU) yw studhyans godhoniethek a greatoryon byw, yn arbennik enyvales. (Studhyans plansow yw gelwys losonieth, ha studhyans korrbryves yw gelwys korrvywonieth.) Yn foy efan, bywonieth yw skians bywnans y honan, ow studhya natur ha fara kreatoryon, devedhyans edhennow, ha kesvywder ekolojiek.
Yma bywonieth ow studhya bywnans yn y liestekter oll. (Gans an howl a'n gwartha gledh) Korrbryv kolera, gwydhenn keres, skavell-groenek leth, payon.
Yma bywonydhyon ow klasya eghennow orth gwydhennow genynnek. Ottomma ensampel a wydhenn a'n teyr 'emperoureth' (yn lytherennow tew) ha pymp 'gwlaskor' (yn lytherennow italek) a greaturyon byw:
Marghsylli
thumb|right|Marghsylli a [[kota arvow|gota arvow]]
Marghsylli yw enyval mythologiek, haval dhe bryv po sarf bras, mes gans eskelli ha penn haval dhe dhragon ha dewdroes haval dhe Bogan Yar. Hi a yll bos kevys yn henhwedhlow hag yn kotow arvow.
Klass:Henhwedhlow
Konteth Somerset
Konteth Somerset a ell bos:
Melilla
Melilla yw sita omrewl Spaynek yn Afrika.
Klass:Citys ha trevow yn Afrika Klass:Gwlasow yn Europa Klass:Kemmyniethow Omrewl Spayn
Kevambos Versailles
skeusennik|Konsel a Beswar An Kevambos Versailles (Frynkek: Traité de Versailles) o kevambos kres ynter an kenedhlow a syw: Japan, an Statys Uyns, Pow Frynk, Almayn ha Breten Veur wosa an Kynsa Bresel an Norvys. Gwrys veu an kevambos yn 1919. Ny wrug Almayn, Ostri ha Hungari kemmeres rann yn y skrifans. Yth esa an dewis rag Almayn ynter sina an kevambos po sesyans gans luyow Keffrysys.
An kevambos a wrug gwruthyl League of Nations, rag ervira taklow keswlasek ha gwitha an kres wosa sinans an kevambos.
Termow
skeusennik|350x350px|Mappa Almayn 1919 herwydh an Kevambos Versailles Res o dhe Almayn ri arta ranndiryow Frynkek (Alsace-Lorraine) sesys gans Almayn y'n Bresel Franco-Prussian. The French made Germany take its troops out of the Rhineland (the long stretch of land on Germany's border with France where the Rhine River flows), an important part of land for Germany since it had many factories and businesses. If Germany had its troops come back into the Rhineland, the French were allowed to invade Germany.
Res o dhe Almayn ri rannow dhe Poloni, pow gwrys rannow Russek hag Ostriek gans tus Polonek ha Lithouani. Poloni o gwlas nans yw nebes kansbledhynnyow mes Ostri, Prussi ha Russi a wrug y ranna yn Partitions of Poland.
Versailles a rennys ynwedh an empourethow bras a gollas an bresel. Lewydh SU Woodrow Wilson a grysis bos hwans dhe lies den dhe vos rydh a'n empourethow bras mes hemm a wrug gwruthyl lies pow byghan ryb pow lieskweyth brassa yn Almayn..
Kevambos aral, Kevambos Saint-Germain-en-Laye a rannas Ostri-Hungari yn powyow byghan. Onan o Ostri, gans penncita Wien.
Hungari a veu gwrys avel pow y honan gans penncita Budapest. Ha Czechoslovakia veu gwrys rag mammvro an dus Czech ha Slovak. An rann Czech o gwrys gans Bohemia ha Moravia. Penncita an pow o Praha. Lies den Alma;ynek a drigas ogas dh'y oryow y'n Sudetenland, ha diwettha Hitler a wrug teri bos edhomm ri an Sudetenland arta dhe Almayn.
Gwiasvaow erel
Klass:1919
Bal Sten Mena Wellington
skeusennik|Bal Mena Wellington yn 2000 ha'y benndhaffar. An Bal Sten Mena Wellington (Mount Wellington Tin Mine) yw bal sten deges usi trigys dew vildir (3.2 kilometer) dhe'n est a Sen Dey yn Kernow. Ev veu ygerys yn 1976 avel an kensa bal nowyth y'n ranndir rag meur a vledhennyow.
An bal a dhegas yn 1991 wosa dhe'n pris a sten kodha ha kemerys dhe-ves veu an arghasans gweresek rag pompya. Yth esa assay dhe dhasserghi an bal ha'y dreylya dhe dennvos rag godrigoryon, mes hemm a fyllas.
Tyller an bal veu prenys gans Mount Wellington Mine Ltd yn 2007 a-varr, a removyas stomp an penndhaffar ha dasserghi an tyller. Ym niver a gompanis y'n sektoryow nerth nowedhadow avel Kensa Heat Pumps ha R-Eco.
Istori
Y'n 1920ow tri broder henwys Wellington a oberas beghow an Hwel Andrew koth, esa ogas dhe'n arenep. skeusennik|Gwel an hensi-diwrosa Hensi-horn Monow Kernow, war an vrenn dhe'n kledh y'n gilva yw Bal Sten Mena Wellington. Yn 1935 Mount Wellington Ltd, skoodhyes gans British Non-ferrous Mining Corp Ltd, a brenas an reythyow dhe Valyow Unys ha Kesunyes, Hwel Clifford ha Hwel Andrew. Kevrennow yn Mount Wellington Ltd veu argemynnys war an 5ves mis Hwevrer.
Moy a vyldyansow ha shaftys veu drehevys y'n 30ow war an tyller ha'n bal a brenas reythyow dhe valyow yn ogas. Ober a stoppyas dhe Vena Wellington war an 16ves mis Kepardhu 1939 awos fyllel a arghasans.
Bal Mena Wellington veu deges yn 1978, mes shafta Niver 1 veu gwithys rag hedhas rag tus ha jynnweyth.
Wellington veu devnydhyes avel pennplas rag ober Thyessens dhe Hwel Jenna, Crofty Soth ha Bal Gever.
Yth esa'n 1980ow termyn a boyntys ughel hag isel rag Bal Mena Wellington ha'y valyow-hwor. Mes, awos gas metheyn esa ow tos a skollvaow Konsel Kernow dhe Wonow Unys, an chons a dardhow yn-dann dhor a gressyas. Yn mis Meurth 1991 Hwel Jenna, ow komprehendya Bal Mena Wellington ha'n balyow-hwor, veu deges.
War 16ves mis Genver 1992 320 milyon liter a dhowr ha loub trenkek andhyghtyes a dardhas a-dhyworth adyt Nangiles dhe Hwel Jenna y'n Dowr Karnon. Nivelyow ughel a Cd ha Zn veu gesys y'n dowr ha dasliwyes an heyl.
Gweller ynwedh
Balweyth yn Kernow
Tirwedh Balweyth Kernow ha Dewnens West
Bal Crofty Soth
Klass:Balyow
Perikles
Perikles (a-dro dhe 495 - 429 KOK) o politeger ha pennhembrenkyas grek. Klass:Dinethyansow 495 KOK Klass:Grekys Klass:Politegoryon a Europa Klass:Mernansow 429 KOK
Konteth Primorje-Gorski Kotar
Konteth Primorje-Gorski Kotar (yn Kroatek, Primorsko-goranska županija) yw konteth yn Kroati.
Harlow
Harlow yw tre ha ranndir governans leel yn konteth Essex, Pow Sows. 'Tre nowydh' yw Harlow ha hi a esedh war an amal gans Loundres ha Hertfordshire. Representys yw pastell vro Harlow gans Robert Halfon, an esel Gwithadorek, a-dhia 2010.
Devynnow
Klass:Essex Klass:Trevow yn Pow Sows
Konteth Primorje-Gorski Kotar
Primorje-Gorski Kotar
Henhwedhlow
thumb|right|300px|[[Enyvales mythologiek yn Fabelwesen gans Friedrich Bertuch]] Henhwedhlow yw drollow po hwedhlow a dermyn eus passyes a-rag skrifennow istorek, haval dhe Henhwedhlow Kernewek.
*
Norgagh
Norgagh yw ruwvaneth yn kledhbarth Europa yntra Swedherwyk ha'n Mor Norgaghek war an konna-tir skandinavek.
Konteth Howard, Tir Maria
Konteth Howard (yn Howard County) yw konteth yn Tir Maria, Statys Unys Amerika.
Angkor Wat
Angkor Wat (Kambojek: អង្គរវត្ត) yw tempel yn Siem Reap, Kamboji, drehevys rag an myghtern Hindou Suryavarman II y'n 2ves kansvledhen a-varr. Drehevys veu rag bos tempel an stat ha penncita. Onan a lies tempel yn tyller Angkor yw Angkor Wat, mes hemm yw an unnik unn dell yw kresen gryjyk hedhyw. Delinys veu Angkor Wat dhe representya Menydh Meru, tre an devas (duwow) Yn despit y vos drehevys avel tempel Hindou, sakrys dhe'n duw Vishnu, wosa termyn y teuth ha bos tempel Bouddiek. Drehevyans kryjyk moyha an bys yw. Angkor a dhallathas dos ha bos magoryon erbynn an 14ves kansvledhen. Angkor Wat a respresent ughelboynt penserneth Khmer. Erbynn hedhyw, arwodh a Gamboji y honan yw, owth omdhiskwedhes war vaner an wlas. Chif tennvos tornyaseth an wlas yw ynwedh.
skeusennik|left|Tu a-rag a'n chif komplek left|skeusennik|Tornysi y'n garth a-ji Klass:Drehevyansow Klass:Kamboji Klass:Ertachva an Bys UNESCO
Calvert Watkins
Calvert Watkins (/ˈwɒtkɪnz/; 13 mis Meurth 1933 – 20 mis Meurth 2013) o yethor ha yethador amerikanek.
Alternonn
Alternonn (Altarnun) yw tre vyghan teg yn Howldrevel Kernow, Breten Vyghan, yn mysk Goen Brenn. An wig a gavas hy hanow a Nonn, mamm Dewi Sans. Alternonn usi desedhys yn Kernow Gledh yntra Bosvenegh ha Lannstefan. Darnow a eglos Sen Nonn a veu drehevys yn termyn an Normanyon, hag yma kroes keltek pur hen ha puth sans Sen Nonn yn kyrghynn an eglos.
The Guardian
The Guardian yw paper nowodhow pubdedhyek y'n Ruwvaneth Unys. Fondys yw avel The Manchester Guardian yn 1821, ha chanjyes y hanow yn 1959.
Alternonn
A-dro dhe Alternonn usi plyw a'n keth hanow, hag ynni an gwigow a Fivelanes ha Treween. 976 a dus a driga y'n blyw yn eur niveryans 2001.
The Guardian
Savlaow politek ha brysyow pennskrifek
Nyns yw The Guardian omgelmys gans parti politek, mes yw livrel yn tradicyon. Yn 2005, 48% a'n redyoryon a'n paper o votoryon Lavur ha 34% o votoryon Gweriniethoryon Livrel.
Alternonn
Klass:Trevow yn Kernow
The Guardian
Savlaow politek ha brysyow pennskrifek
An paper a skoodhyas yn krev Tony Blair y'n 1994 etholans ledyorieth Parti Lavur, hag y'n 1997 etholans ollgemmyn. Y'n 2010 etholans ollgemmyn, The Guardian a skoodhyas Nick Clegg h'an Parti Livrel Werinel. Ev a skoodhyas Ed Miliband ha'n Parti Lavur y'n 2015 etholans ollgemmyn, hag a'y wosa Yvette Cooper y'n 2015 etholans ledyorieth Lavur. The Guardian a skoodhyas an kaskyrgh remaynya y'n Unyans Europek. An paper a skoodhyas Jeremy Corbyn ha'n Parti Lavur y'n etholansow ollgemmyn 2017 ha 2019, mes ev a skoodhyas ynwedh votys rag an Parti Kenedhlek Alban, Plaid Cymru, an Parti Livrel Werinel po an Parti Gwer yn ranndiryow heb chons krev a drygh Lavur.
Devynnow
Klass:Paperyow nowodhow Klass:Ruwvaneth Unys
Bangor
Bangor yw tre yn Gwynedd, Kembra; (SH57SE54). Yma hi 127.2 mildir (204.7 km) dhiworth Kardydh ha 206.5 m (332.4 km) dhiworth Loundres. yw braster an poblans yn 2011, ha 5801 (36.4%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Gwynedd
Yaracuy
Yaracuy yw stat yn Veneswela.
Klass:Statys a Veneswela
Bariom
Elven gymyk yw bariom, niver 56 y'n Vosen Beriodek. Y furvell gymyk yw Ba. An hanow a dheu dhyworth an ger Greka barys, ow styrya poos.
Nyns yw bariom dhe les dhe'n korf denel, mes pals yw y'n kerghynnedh. Moy pals yw bariom ages karbon, sulfur ha zynk. Plansow gans an moyha myns yw karetys, onyon ha letus. Peryllus yw y holanow. Arwodhyow a bosna gans bariom yw hwyja, drog torr, skit, krenyow ha palsi. Usys yw bariom karbonat avel gwenon rathes. Anassolyadow yw bariom sulfat, ytho usys gans medhogyon dhe denna skeusennow dewyn-x yw. Askorrys o bariom rag an kynsa tro gans Syr Humphrey Davy, an godhonydh a Gernow, yn 1808.
Usys yw alkan bariom yn kesrannow kerri. Yma nebes kesstoff dhe les, rag ensampel bariom sulfat y'n diwysyans oyl, bariom hydroksid dhe wul gwedrow arbennek ha bariom nitrat dhe wul tanweyth gwer.
Poos atomek bariom yw 137.33, ha'y boynt teudhi yw 729°C ha'y boynt bryjyon 1637°C. Y dhosedh yw 3.6kg an liter. Alkan medhel arghansek skav yw, mes y chanj liw yn ayr. Yma sort a algi, desmid y hanow, a askor gwrysow bariom sulfat, dhe usya avel sensell ravedh.
Mirva
Klass:Elvennow kymyk
Treusporth
Isframweyth a gomprehend fordhow, hensyow horn, ayrborthow, dowrgleudhyow ha piblinellow. An isframweyth yw an rosweyth mayth yw degys an taklow warnodho. Isframweyth a gomprehend ayrborthow, gorsavow hyns horn, gorsavow kyttrin ha kayow, dell yw usys. Drehevys yw isframweyth gans governansow herwydh usadow, pes gans trethow dhyworth burjysi an pow po ranndir. Desinys yw isframweyth kepar ha fordhow ha hensyow horn gans ynjynoryon civil ha towlenoryon trevow.
Oberyansow a rewl an kevreyth. Oberyansow a gomprehend golowysi hag arwodhyow daromres, arwodhyow hyns horn ha tourys routya daromres ayr. I a gomprehend policis ha rewlys governans, kepar ha tollow fordh, tollow keunys ha laghys daromres.