cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Cristoforo Colombo
Yn 1492 Colombo a diras war ynys Bahama, an kynsa den europek dh'y wul. Y gynsa amkan o dhe gavos hyns uskissa dhe Asi a-dhyworth Europa. Ev yw aswonnys avel an den a 'dhiskudhas' an Bys Nowydh awos y vyaj dhe dhalleth oos trevesigoleth europek y'n brastir Amerika kynth o Leif Erikson an kynsa den europek dhe dira war dir Amerikanek.
Pan dhyskas Spayn Colombo dhe dhiskudha Bys Nowydh, lies den henwys conquistadors eth ena ynwedh ha henn o dalleth trevesigoteth Spaynek an Amerikaow..
Ava Gardner
Ava Lavinia Gardner (24 mis Kevardhu 1922 – 25 mis Genver 1990) o gwariores amerikanek.
19ves kansbledhen
18ves kansblydhen | 19ves kansblydhen | 20ves kansblydhen
An 19ves kansblydhen o spys a amser ow talleth an 1sa a vis Genver 1801 hag ow tiwedh an 31ns a vis Kevardhu 1900. Yma lies tus owth usya an lavar ma gans an keth styryans ha'n blydhynyow 1800, h.y. an prys a-dhia 1800 bys 1899.
right|thumb|250px|Omdhoen Madrid, gans Antoine-Jean Gros An gansblydhen ma o an oes owr a jatelydhieth, mes a sosialisteth ha kemmynieth ynwedh. Yth ystynnas rewl Predennik a-dreus an vrassa rann a Eynda hag est ha soth Afrika; an nerth Frynkek a ystynnas dreus north ha west Afrika hag Asi Soth-Est. Powyow Amerika Latin a waynyas aga anserghogeth, ow talleth gans Hayti yn 1804. An hyns horn, tredan, ha papurow nowodhow a wrug chanjys meur yn bywnans pub-dydhyek a vilvilyow a dus.
Kesva an Taves Kernewek
Kesva an Taves Kernewek a veu fondys yn 1967 gans an Orsedh ha'n Kuntellesow Kernow Goth rag avonsya an yeth Kernewek ow tewlel towl yeth ha menystra apposyansow. Yn 1987, an Gesva a dhegemmeras Kernewek Kemmyn avel hy furv yeth soedhogel, mes hi a wra hwath usya Kernewek Unys rag apponsyansow ha gwertha lyvrow koth skrifys yn KU.
Yma 21 esel a'n Gesva, y'ga mysk:
An Gesva a rester apposyansow y'n yeth pub blydhen. An ughella gradh y'n apposyansow yw an peswara gradh, ha synsys ynno galloes y'n yeth, istori an yeth, ha lyenn hengovek hag arnowydh kernewek. Nebes tus hag a sewenas y'n peswara gradh, ha wosa bos kommendys dhe Gonsel an Orsedh, re beu degemmerys yn-mysk berdh an Orsedh "dres apposyans yn taves kernewek". Hy skorenn eseleth werin yw Kowethas an Yeth Kernewek.
Yma'n Gesva ow resseva grontys arghansek dhiworth Konsel Kernow, an Unyans Europek, Fondyans Dug Kernow, h.e.
Kowethas an Yeth Kernewek yw hy bagas a eseleth efan.
An Credian
An Credian yw menegyans a gryjyans y'n Kristonedh a-varr.
Eyl Bresel an Bys
Eyl Bresel an Bys a hwarva a 1939 dhe 1945, yntra Galosow an Aghel (Almayn Nazi, Emperoureth Nihon ha'y geffrysysi), ha'n Geffrysysi (Ruwvaneth Unys, Pow Frynk, Statys Unys, Ostrali hag erel).
1953
1950 - 1951 - 1952 - 1953 - 1954 - 1955 - 1956
Livrelieth
right|thumb|200px|William Ewart Gladstone thumb|upright|[[John Stuart Mill]]
Louis Armstrong
Louis Armstrong (4 Est, 1901 – 6 Gortheren, 1971) leshanow Satchmo po Pops o ilewydh trompa jazz amerikanek ha kaner a Orleans Nowydh, Louisiana. Ev a gana kanow blous ha seni an trompa ha kornet. Meur a vri yn lies gwlas, aswonnys o rag y lev da. Ev a gomendyas gis 'skat' dhe'n bys jazz. Armstrong a waynyas lies pewas dres y resegva.
Eyl Bresel an Bys
Tus penn
Adolf Hitler • Joachim von Ribbentrop • Joseph Goebbels • Hermann Göring • Heinrich Himmler • Erwin Rommel • Wilhelm Keitel • Hasso Von Manteuffel • Erich Von Manstein • Otto Skorzeny • Karl Dönitz • Heinz Guderian • Alfred Jodl • Paul Ewald Von Kleist • Albert Kesselring • Walter Von Brauchitz • Franz Halder • Paul Hausser • Hermann Hoth • Hans Günther Von Kluge • Walter Model • Franz Von Papen • Friedrich Paulus • Gert Von Rundstedt Edward Rydz-Śmigły • Władysław Sikorski Benito Mussolini • Pietro Badoglio • Galeazzo Ciano di Cortelazzo • Angelo Iachino • Junio Valerio Borghese Joseph Stalin • Viatcheslav Molotov • Kliment Vorochilov • Gregor Joukov • Ivan Koniev • Rodion Malinovski • Kirill Meretskov Franklin D. Roosevelt • Dwight D. Eisenhower • George Patton • Omar Bradley • William Halsey • Thomas Cassin Kinkaid • Douglas MacArthur • George Marshall • Troy Middleton • Chester Nimitz Winston Churchill • Bernard Montgomery • Louis Mountbatten • Sir Harold Alexander • Sir Claude Auchinleck • Sir Alan Cunningham • Sir Andrew Cunningham • Sir Arthur Harris • Frank Messervy Leopold III (Belgia) • Hubert Pierlot • Julien Lahaut Enver Hoxha Philippe Pétain • Charles de Gaulle • Pierre Laval • Jean Moulin • Alphonse Juin • Philippe Leclerc • Charles Huntziger • Henri Giraud • Marie-Pierre Kœnig • Jean de Lattre de Tassigny • Charles Mast • Joseph de Goislard de Monsabert • Charles Noges Vidkun Quisling Lin Biao • Mao Zedong • Zhou Enlai Pêr II eus Yougoslavia • Draja Mihailovitch Renya Mutaguchi • Shoji Nishimura • Jisaburo Ozawa • Sakurai • Saburo Sakai • Taikaishi Sakai • Keiji Shibasaki • Kenji Doihara • Hirohito • Heitaro Kimura • Iwane Matsui • AkiraMuto • Kenryo Sato • Yoshijiro Umezu • Takasumi Oka • Kingoro Hashimoto • Yasuhito Chichibu • Nobuhito Takamatsu • Tsuneyoshi Takeda • Shiro Ishii • Koki Hirota • Hideki Tojo • Kuniaki Koiso • Yoshijiro Umezu • Toshio Shiratori • Shigenori Togo • Kanji Ishiwara • Mitsumasa Yonai • Isoroku Yamamoto
Louis Armstrong
Louis Armstrong a omdhiskwedhas yn moy ages dewdhek a fylmow Hollywood, dell yw usys ow kwari hembronkyer bagas po ilewydh.
1953
1953 OK yw blydhen gemmyn y'n dydhyans gregorek, ow talleth dy' Yow.
Livrelieth
Livrelieth yw fordh tybi a bolitegieth ha governans.
Louis Armstrong
Ev a verwis a shora kolon 6ves a vis Gortheren 1971 yn Corona, Ranndir Queens, Cita Evrek Nowydh.
Avon Amazon
Avon Amazon (Spaynek ha Portyngalek: Rio Amazonas) yw avon yn Amerika Dheghow. An nessa hirra avon y'n norvys yw hi hag yma an brassa dalghedh a dhowr dhedhi. Res dowr an Amazon yw a-dro dhe ugens kansrann res dowr y'n norvys.
1953
Mernansow
Klass:1953
Avon Amazon
Lester an Amazon yw ynter 1.6 ha 10 kilometer (0.99 ha 6.2 mi) yn poynt isella y'n vlydhen, mes moy ages 48 km (30 mi) dre prys glyb.
Louis Armstrong
Klass:Kanoryon amerikanek Klass:Komposydhyon Klass:Mernansow 1971 Klass:Ynkleudhyansow yn Evrek Nowydh
Livrelieth
An pyth a grys livrelyon
Y krys nebes livrelyon nag yw galladow kavoes rydhsys heb parder, ha bos res dhe wovernansow avonsya parieth dre brovia adhyskans ha gonisyow yeghes, arghesys oll gans tollow. Y krys nebes livrelyon erell bos tollow drog, ha bos res dhe dus provia aga adhyskans ha yegheswith ynsi; y'n jydh hedhyw, hanow an dus na yw frankedhogyon. Y hwra an brassa rann a wovernansow livrel y'n jydh hedhyw provia nebes adhyskans ha yegheswith dhe'n lyha, mes heb y ri yn par dhe bub burjes oll.
Avon Amazon
Nyns eus pons dres an Amazon. Nyns yw hemma awos lester an avon - y fia posybel drehevel pons dres avon rag brassa rann hy hys, mes yma boghes tre po fordh saw gwylgoes.
Gwlasow
Klass:Amerika Dheghow Klass:Avonyow Klass:Brasil
Livrelieth
An pyth a grys livrelyon
Nebes tybyansow erell res dhe nebes livrelyon yw:
2020
2017 - 2018 - 2019 - 2020 - 2021 - 2022 - 2023 2020 OK yw blydhen gemmyn y'n dydhyans gregorek, ow talleth dy' Sul. Hemma yw "Blydhen a'n Bys ma rag Difeythtiryow".
Livrelieth
An pyth a grys livrelyon
Klass:Gwlasegeth
2020
Hwarvosow
Klass:2020
2021
2018 - 2019 - 2020 - 2021 - 2022 - 2023 - 2024 2021 OK yw blydhen gemmyn y'n dydhyans gregorek, ow talleth dy' Sul. Hemma yw "Blydhen a'n Bys ma rag Difeythtiryow".
Klass:2021
Vilnius
thumb|300 px|Vilnius Vilnius yw penncita Lithouani. Yma a-dro dhe 810,000 a dus ow triga in Vilnius.
An sita a veu fondys yn 1387.
Gwiasva
Klass:Citys ha trevow yn Europa Klass:Lithouani
Monoceros (ranneves)
Monoceros yw ranneves aswonnys avel onan a'n 88 aswonnys gans an Unyans Steroniethek Keswlasek (IAU).
Apure
Apure yw stat yn Veneswela.
Klass:Statys a Veneswela
Warren, Pennsylvani
thumb|300 px|Warren thumb|250px| thumb|250px| Warren yw sita yn Konteth Warren, Pennsylvani, Statys Unys. Yn 2020, poblans an sita o 9,404.
An sita a veu fondys yn 1795.
Gwiasva
www.warrencountypa.net
Koreek
ㄱ:g
ㄴ:n
ㄷ:d
ㄹ:r
ㅁ:m
Klass:Erbil Klass:Kuridstan
Hernán Cortés
dyhow|skeusennik|Hernán Cortés Hernán Cortés (1485 - 2 mis Kevardhu 1547) o hwithrer ha Conquistador a-dhyworth Spayn. Ynter 1519 ha 1521, ev a fethas an Emperoureth Aztek a Emperour Montezuma II le mayth usi Meksiko hedhyw.
Klass:Mernansow 1547 Klass:Spaynyoryon Klass:Dinethyansow 1485
Theresa May
Theresa May yw politegores bretennek, hag o Pennvenystres an Rywvaneth Unys, a-dhiworth an Parti Gwithadorek. Hi a veu genys an 1 a vis Hedra, 1956, orth Eastbourne. Hi o Ledyer an Parti Gwithadorek a-dhia 2016 bys 2019, ha Pennvenystres a-dhia 13ves a vis Gortheren 2016 bys 23ves mis Gortheren 2019.
Devynnow
Klass:Eseli Senedh a'n RU 2010-2015 Klass:Eseli Senedh a'n RU 2015-2017 Klass:Eseli Senedh a'n RU 2017-2019 Klass:Eseli Senedh a'n RU 2019- Klass:Parti Gwithadorek Klass:Politegoryon a Bow Sows Klass:Sowsesow Klass:Dinethyansow 1956
Kärnten
Kärnten (Slovenek: Koroška) yw stat yn Estrych.
Klass:Statys a Ostri
Taylor Lautner
thumb|Taylor Lautner Taylor Lautner (genys 11 Whevrer 1992) yw gwarier Amerikan geryes da.
Klass:Dinethyansow 1992 Klass:Amerikanyon a dhevedhyans sowsnek Klass:Gwarioryon bellwolok amerikanek Klass:Gwarioryon fylm amerikanek Klass:Gwarioryon lev amerikanek
Konteth Fluvanna, Virjynni
Konteth Fluvanna (yn Fluvanna County) yw konteth yn Virjynni, Statys Unys Amerika.
Fluvanna
Champaign, Illinois
thumb|300 px|Champaign Champaign yw sita yn Konteth Champaign, Illinois, Statys Unys. Poblans an sita yn niveryans 2020 o 88,302.
An sita a veu fondys yn 1855.
Gwiasva
Klass:Citys yn Illinois
Oslo
Oslo yw pennsita Norgagh.
Galena, Illinois
thumb|300 px|Galena Galena yw sita yn Konteth Jo Daviess, Illinois, Statys Unys. Yn 2010, poblans an sita o 3,429.
An sita a veu fondys yn 1826.
Gwiasva
Klass:Citys yn Illinois
1867
bledhen gemmyn
Klass:1867
James Cook
skeusennik|James Cook, lymnans gans Nathaniel Dance, c. 1775, National Maritime Museum, Greenwich Kapten James Cook, FRS (27 mis Hedra 1728 – 14 mis Hwevrer 1779) o hwither Sowsnek, marner ha desinor mappow. Ev a wrug tri vyaj dhe'n Keynvor Hebask, ow kul mappow a'n leow ha rekordya ynysyow hag arvoryow war vappow Europek rag an kynsa prys. Ev yw aswonnys yn arbennik rag kavos an arvor est Ostrali, kavos an ynysyow Hawaii ha gul an kynsa mappow a Newfoundland ha Mordir Nowydh.
Yn y vewnans, ev a wolyas diwweyth a-dro dhe'n bys. Ev a dremenas an Kylgh Antarktek ha kavos ynysyow nowydh y'n Keynvor Hebask ha tirwelyow nowydh yn Amerika Gledh. Ev a spenas meur a dermyn ow kul arbrovow godhonieth, ha gul mappow a'n leow nowydh. Ynwedh, ev a skrifas lies lyver a-dro dhe'n pyth a gavas ev. Klass:Dinethyansow 1728 Klass:Mernansow 1779 Klass:Skriforyon Klass:Sowson Klass:Ynkleudhyansow yn mor
Kitaro Nishida
Klass:Asians Klass:Dinethyansow 1870 Klass:Filosofers Klass:Mernansow 1945 Klass:Skriforyon
Unyans Europek
thumbnail|Statow eseli hag ombrofyoryon an UE y'n eur ma. Keffrysyans gwlasek hag erbysiethek yw an Unyans Europek (po an UE). Yma drehevyansow chyf an UE yn Brusselas. Y'n jeves seyth stat europek warn ugens avel eseli a-dhia mis Genver 2020. Rolhes yns i omma war-lergh dydhyans aga omjunyans dhe'n Unyans:
Gweler ynwedh
Klass:Gwlasegeth
Musca (ranneves)
Musca yw ranneves aswonnys avel onan a'n 88 aswonnys gans an Unyans Steroniethek Keswlasek (IAU).
Aragua
Aragua yw stat yn Veneswela.
Osmar Prado
Osmar do Amaral Barbosa (genys 18 August 1947) yw gwarier brasilek geryes da.
Klass:Dinethyansow 1947 Klass:Gwarioryon vrasilek
Kaunas
thumb|250 px|Kaunas thumb|250 px| Kaunas yw sita yn Lithouani. Yn 2018, poblans an sita o 312,120.
An sita a veu fondys yn 1408.
Gwiasva
Klass:Citys ha trevow yn Europa Klass:Lithouani
1870
bledhen gemmyn
Klass:1870
Chiyo Uno
Chiyo Uno (宇野 千代, 28 mis Du 1897–10 mis Metheven 1996) o awtoures ha desinores kimono nihonek. Klass:Dinethyansow 1897 Klass:Asianesow Klass:Mernansow 1996 Klass:Skriforesow
1952
1952 OK yw blydhen lamm y'n dydhyans gregorek, ow talleth dy' Meurth.
Mernansow
Klass:1952
Jennifer Lawrence
thumb|Jennifer Lawrence (2011) Jennifer Shrader Lawrence (15 Est 1990) o gwarier amerikan geryes da.
Michael Curtiz
Michael Curtiz (/kɜːrˈtiːz/ kur-TEEZ; genys Manó Kaminer; a-dhia 1905 Mihály Kertész; Hungarek: Kertész Mihály; 24 mis Kevardhu 1886 10 mis Ebrel 1962) o kevarwodher fylm hungarek-amerikanek. (Casablanca).
Klass:Amerikanyon Klass:Dinethyansow 1886 Klass:Kevarwodhoryon re waynyas Pewas Akademi Klass:Mernansow 1962 Klass:Ynkleudhyansow yn Kaliforni
DeKalb, Illinois
thumb|250px|DeKalb DeKalb yw sita yn Konteth DeKalb, Illinois, Statys Unys. Yn 2020, poblans an sita o 40,290.
An sita a veu fondys yn 1837.
Barinas
Barinas yw stat yn Veneswela.
Klass:Statys a Veneswela
Point Pleasant, Virjynni West
Devynnow
Klass:Citys yn Vyrjyni West
James Avery
Klass:Dinethyansow 1945 Klass:Gwarioryon bellwolok amerikanek Klass:Gwarioryon fylm amerikanek Klass:Gwarioryon lev amerikanek Klass:Mernansow 2013 Klass:Prydydhyon Klass:Skriforyon amerikanek
Libreville
Libreville yw pencyta Gabon.
Klass:Citys ha trevow yn Afrika
1844
bledhen lamm
Klass:1844
Clyde Tombaugh
Clyde Tombaugh o steronydh amerikanek.
Slovenek
Slovenek yw yeth slavek kewsys yn Sloveni. Yma dyffransow poesek lowr ynter hi ha Serbo-Kroatek, an yeth slavek kewsys yn hentrevek.
Afrika Dhyhow
Africa Dhehow yw repoblek anserhek orth pedn dhehow Africa. In 2002 yth esa poblans a 43 647 658 a drygoryon i'n pow. An gwlasow kentrevek yw Lesotho, Swaziland, Moçambique, Zimbabwe, Botswana, ha Namibi. Yma nyver veur a dus "wydn" (europek aga hendeuhyon) hag Eyndogyon, mes tus Afrikek a furvy an brassa nyver a dus.
Balyow an Witwatersrand (a-dro dhe Johannesburg) yw jynn chyf a erbys Afrika Deghow.
Yma unnek ’eth sodhogel, y'ga mysk sowsnek, afrikanek, zoulou, xhosa, sotho ha tswana.
A-dhia 1994, yma governans gorth-ahel, h.y. an Kuntelles Kenedhlek Afrikek (ANC) neb a omladho erbydn wovernans apartheid an dus wydn. Nelson Mandela veu kensa lewyth an repoblek wosa devedhyans gwerynieth. Ev a lewya an repoblek dres pemp bledhen yn udnyk; Thabo Mbeki a'y sywyas a-dhia 1999 bys 2008. Jacob Zuma a dhysputyas lywyans an ANC, ha wosa budhugoleth Zuma, an ANC a wovydnas Mbeki dhe asa y soodh. In mis Gwyngala 2008, Kgalema Motlanthe a veu tressa lewyth an repoblek; cothman Zuma ywa. Wosa dewysyans 2009, Zuma a veu peswara lewyth an repoblek in mis Me 2009.
Klass:Gwlasow yn Afrika
Konteth Franklin, Virjynni
Konteth Franklin (yn Franklin County) yw konteth yn Virjynni, Statys Unys Amerika.
Franklin
Urbana, Illinois
thumb|300 px|Urbana Urbana yw sita ha se konteth Konteth Champaign, Illinois, Statys Unys. Yn 2020, poblans an sita o 38,336.
An sita a veu fondys yn 1833.
Gwiasva
Klass:Citys yn Illinois Klass:Seow konteth an Statys Unys
John Wayne
thumb|John Wayne (1952) John Wayne (26 Me 1907 – 11 Metheven 1979) o gwarier amerikan geryes da.
Fylmow
Klass:Amerikanyon a dhevedhyans sowsnek Klass:Dinethyansow 1907 Klass:Gwarioryon bel droos amerikanek Klass:Gwarioryon fylm amerikanek Klass:Gwarioryon fylm bughwesyon Klass:Gwaynyoryon Pewas Akademi Gwella Gwarier Klass:Kevarwodhoryon fylm Klass:Mernansow 1979 Klass:Parti Repoblikanek Klass:Ynkleudhyansow yn Kaliforni
Østfold
Klass:Kontethow Norgagh
Hypatia
Hypatia, genys a-dro dhe 350-370 OK hag a verwis 415 OK o filosofer Platonek, awgrymer ha steronydh, o trigys yn Alexandria, Ejyp. Hy thas o Theon, ha war-barth i a oberas war styryansow a ober Ptolemy.
Hi yw an awgrymer benow kynsa dell re beu hy bewnans skrifys a-dro dhodho yn manylys. Hi o meur a vri yn hy oos hy honan avel dyskader da ha keskussulyer fur. Y skrifas Hypatia styryans war ober Diophantus, hemm yw Arithmetica.
Kyn feu pagan, hi o meur hy ferthyans tro'ha Kristonyon. Hypatia a's teva meur a studhyoryon Kristyon, ow komprehendya Synesius, neb a dheuth epskop Ptolemais. Pennfentynnyow hengovek a lever bos Hypatia gordhys gans Paganyon ha Kristonyon. Hi a's teva meur a dhelanwes dres an welhevyn bolitek Alexandria. War tu-ha diwedh hy bewnans, Hypatia a gussulyas Orestes, is-rewlyas romanek Alexandria, neb o eskar politek dhe Cyril, epskop Alexandria. Kuhudhys veu Hypatia a lettya Orestes rag kesassoylya gans Cyril. Yn mis Meurth 415 OK, ledhys veu Hypatia gans bush a Gristonyon ledys gans den, Peder y hanow. I a's omdhiwiskas ha's moldra der dhiskroghenna.
Sowdhanys veu an Emperoureth Romanek gans mernans Hypatia. Hi a veu gwrys merther dhe filosofieth, ow telenwel filosofers neo-Platonieth dhe sevel orth Kristonedh. Y'n osow Kres, prederys veu Hypatia dhe vos symbol a vertus Kristyon. Y'n oos arnowydh, hi a dheuth ikon dhe reythyow benenes. Hy bewnans yw deskrifys yn niver a lyvrow ha fylmow, ow komprehendya an fylm Agora (2009) ow sterenna Rachel Weisz ha lyvrow gans Umberto Eco (Baudolino), Charlotte Kramer ha Ki Longfellow.
Enorys veu Hypatia gans hanow planetik 238, diskudhys yn 1884 gans an steronydh russek Viktor Knorre. Y dreustrogh yw 145 km. Yma kowdoll henwys Hypatia war an Loor, hag onan aral henwys Theon dhe enora hy thas ena ynwedh.
Mirva
Klass:Afrikanesow Klass:Dinethyansow 350 Klass:Ejyptyonyon Klass:Filosoforesow Klass:Godhonydhesow Klass:Mernansow 415 Klass:Skriforesow Klass:Steronieth
Zheng He
Hanow cinek yw ha'n hanow teylu yw Zheng. skeusennik|Delow a Zheng He yn gwithti yn China Zheng He po Ma He (Cinek 郑和; 1371–1433) o hwithrer,kannas, hag amiral a-dhyworth China. Ev a vewas y'n Ming Dynasty. Zheng He o hembrenkyas lu pur vras a worhelyow hag a vyajyas oll a-drro dhe'n Keynvor Eynda hag Asi soth west. Zheng He o eunuch Lys Emperourethek China. Ev a hembronkyas 317 gorhel pur vras gans 28,000 souder.
Klass:Asians Klass:Godhonydhyon Klass:Mernansow 1433 Klass:Skriforyon Klass:Ynkleudhyansow yn mor
Banjul
Banjul yw pencyta Gambi.
Klass:Citys ha trevow yn Afrika
Bolívar (stat)
Bolívar yw stat yn Veneswela.
H. W. Garrod
Heathcote William Garrod CBE FBA (21 mis Genver 1878 – 25 mis Kevardhu 1960) o skolar klassiek ha liennek bretennek. Klass:Dinethyansow 1878 Klass:Mernansow 1960 Klass:Sowson
Labolven
skeusennik|Bleyn a labolven tewedhys Lewisek, Enys Leòdhas skeusennik|right|230px|Labolven Acasta dhyworth [[Kanada, an kottha karrek war an Norvys]] right|skeusennik|250px|Kylgh meyn yn kres Callanish, Enys Leòdhas, derivys dhe vos an kottha karrygi yn [[Breten Veur.]]
Labolven po Gneiss yw eghen a garrek treusfurvek. An monyow yn labolven a yll dos dhyworth karrygi po tanek po godhosek yn hwreydhek. Tommhes ha gwaskys vons, ha'n monyow a dhaskwrysegas arta.
Alexander von Humboldt
skeusennik|345x345px|Alexander von Humboldt, lymnans gans Joseph Stieler, 1843 Alexander von Humboldt (Berlin, 14 mis Gwynngala 1769 – Berlin, 6 mis Me 1859) o hwithrer Prussek ha godhonydh naturek. Ober Humboldt a-dro dhe dhoronieth losoniethek o pur bosek y'n pras na.
Klass:Almanyon Klass:Godhonydhyon Klass:Mernansow 1859 Klass:Skriforyon Klass:Dinethyansow 1769
Labolven
Yn labolven, monyow a furv nivelyow tanow. Ytho yma nivelyow tewlla (moy mafik yn aga homposyans) ha golowwa (moy felsik yn aga homposyans).
Labolven Lewisek
Labolven Lewisek yw sett a garrygi treusfurvek Kynkembrek a hwer yn Alban north-west. An karrygi ma yw a'n Oos Paleoproterozoek hag Argheek, ynter 1.7 bilvil bloodh ha 3.0 bilvil bloodh, an kottha karrygi yn Breten Veur.
Washington, Pennsylvani
thumb|300 px|Washington thumb|250px| thumb|250px| Washington yw sita yn Konteth Washington, Pennsylvani, Statys Unys. Poblans an sita yn niveryans 2020 o 13,176.
An sita a veu fondys yn 1768.
Gwiasva
www.co.washington.pa.us
Klass:Citys yn Pennsylvani
Decatur, Illinois
thumb|300 px|Decatur Decatur yw sita yn Konteth Macon, Illinois, Statys Unys. Poblans an sita yn niveryans 2020 o 70,522.
An sita a veu fondys yn 1823.
Gwiasva
Klass:Citys yn Illinois
Metaboledh
dyhow|skeusennik|Strethur adenosine triphosphate (ATP), rann an kevreyth metaboledh. Metaboledh yw an dasoberyansow kymyk a wra synsi agan bewnans. Y hwer y'n gogellow a organedhow byw.
Dasoberyansow katalysys gans ensayms a wra gasa organedhow dhe devi, lieshe, mentena aga strethurow ha gorthebi aga kerghynnedh. An ger 'metaboledh' a yll styrya ynwedh goans ha treusporth a substansow yntra gogellow dyffrans.
Herwydh usadow, metaboledh yw rynnys yn dew klass. Kataboledh a wra terri mater organek ha trevasa nerth dre anellans gogellek. Anaboledh a us nerth dhe dhrehevel molekoulow kepar ha protenow ha trenkennow genynnek.
An dasoberyansow kymyk a vetaboledh yw restrys dhe trulerhow metabolek, po troweythyow, kepar ha'n troweyth Krebs. Unn kymygen yw treylys dhe gymygen aral dre gevres a gammow gans kevres a ensayms.
An kevreyth metabolek a organedh a wra ervira py par substans yw leun a vegyans ha py par yw gwenynek. Rag ensampel, neb prokaryotes a us hidrojen loskvennek avel substans a vag, mes an ethen ma yw gwenynek dhe enevales. Tooth metaboledh, kevradh metabolek, a wra awedhya pygemmys boos yw res dhe organedh ha fatel wra kavos an boos ma.
An Dek Aradow
An Dek Aradow yw rol a rewlys yn Cristoneth ha Yedhoweth. Herwydh an Bibel, Duw a ros dhe Moyses an aradow.
Islam
right|frameless|Krommenn ha serenn Islām (arabek الإسلام, "obayans (dhe Dhyw)") yw fay unndywyel ha'n nessa moyha kryjyans y'n nor. Yma kryjygyon Islam, aswonnys avel Muslimyon, ow krysi y tiskudhas Dyw (po, yn arabek, Allāh) y volonjedh dhe Vahomm (c. 570–632 OK) ha profoesi erell, y'ga mysk Adam, Abraham, Moyses, ha Yesu. Herwydh Muslimyon, an Qur'an yw kovnotenn chyf a dhiskudhans dhe dus.
An Dek Aradow
Trelyans gans John Boson 1720; A Dêg Gwra Deiu
A Dêg Gwra Deiu
Islam
Yma Islam ow tyski bos kryjyans Yedhewon ha Kristonyon furvow iselhes war gryjyans an brofoesi oll. Yma diw skorenn veur a Islam: Sunni ha Shia.
Y hyllir kavoes sel a gryjyans muslimek y'n shahādatan ("dew dherivas"): lā ilāhā illā-llāhu; muḥammadur-rasūlu-llāhi — "Nyns eus dyw saw Dyw; Mahomm yw kannas Dyw."
An Dek Aradow
Compollans
Klass:Kristoneth Klass:Yedhoweth
1412
bledhen lamm
Klass:1412
Vasco da Gama
skeusennik|Vasco da Gama Vasco da Gama (1460 po 1469 - 24 mis Kevardhu 1524) o marner Portyngalek. Ev o an kynsa den europek dhe vyajya dhe Eynda dres Cape of Good Hope orth penn dheghow Afrika. Ev eth dhe Eynda teyrweyth yn gorhel.
Da Gama veu genys yn Sines, Portyngal. Y bennbloodh o an 5es mis Metheven. Herwydh derivas nebes den, marghek o ev yn degbledhen 1490 yn Sines.
Ev a dhiberthas Lisboa an 4a mis Gortheren 1497 gans peswar gorhel - an São Gabriel, an São Rafael, an Berrio, ha gorhel gwithans gans hanow anaswonnys. Yth esa hwans dhodho a wolya dhe Eynda. Ny wrug hwithrer europek golya pella ages Afrika Soth kyns.
Klass:Europeanyon Klass:Mernansow 1524
Park Kenedhlek Nansow Konteth Evrek
Park Kenedhlek Nansow Konteth Evrek yw park kenedhlek yn Pow Sows. Yma an brassa rann a’n park yn Evrek a Gledh, gans an remenant yn Cumbria po Konteth Karhirbre (Lancashire). Apoyntys veu an park yn 1954, an seythves yn Pow Sows. 95% a’n park yw yn-dann perghenogeth privedh. Yma dres 1,000 a vargennyow tir y’n park.
Tirwedh noswedhus an Nansow yw peurvaow glas an ugheldir, diberthys gans fosow meyn segh. Gwithys yw bughes ha deves. Usys yw gonow grug rag tenna kulyoges menydh.
Yn 2020 henwys veu an park avel Gwithva Ebron Dewl Kesgwlasek.
A-dro dhe 23,500 a dus yw trigys y’n park. Pur gerys-da yw an park rag tornyaseth. Leverys veu yn 2018 dres 4 milvil a vysytoryon dhe dhos dhe’n park pub bledhen. Erbysieth an park yw tornyaseth hag ammeth dres vras. Lies vysytor a dheu dhe’n park rag kerdhes. Niver a drolerghow a dremen an park. I a gomprehend an Hyns Pennine ha’n Hyns Arvor dhe Arvor. Gerys-da yw diwrosa ynwedh.
Kalgh yw karrek y’n brassa rann a’n park. Ytho yma lies fow a bris. Ygerys yw nebes anedha rag vysytoryon. thumb|left|Swaledale thumb|left|Menydh Ingleborough thumb|center|Dowrlam Janet’s Foss thumb|center|Fow Gaping Gill
Uppsala
thumb|300 px|Uppsala thumb|300 px| Uppsala yw sita yn Swedherwyk. Yn 2009, poblans an sita o 144,839.
An sita a veu fondys yn 1497.
Gwiasva
Klass:Citys ha trevow yn Europa Klass:Sweden
Gwraghes Nos
alt=Irina Sebrova a neyjas 1,008 omsettyans y'n vresel, moy es ken esel an rejyment|skeusennik|Irina Sebrova a neyjas 1,008 omsettyans y'n vresel, moy es ken esel an kaslualt=Ayren Polikarpov U-2|skeusennik|Ayren Polikarpov U-2 "Gwraghes Nos" (Night Witches Almaynek: die Nachthexen; Russek: Ночные ведьмы, Nochnyye Vedmy) o leshanow Almaynek yn Nessa Bresel an Bys rag an ayrennoryon vreselek benow a'n 588ves Kaslu Tanbellenna Nos a'n Ayrlu Sovietek.
Kynth o benenes lettys a vatalyas y'n kynsa le, Major Marina Raskova a usyas hy soodh ha kestav gans Joseph Stalin dhe gavos kummyas a furvya unsysow batalyas benow.
An 8ves mis Hedra, 1941, gorhemmyn a veu res dhe dhispletya tri unsys ayrlu benenes, an 588ves Kaslu y'ga mysk. An kaslu, furvys gans Major Raskova ha ledys gans Major Yevdokiya Bershanskaya, o furvys a vodhogesow yowynk. Eseli an kaslu o displetys a Skol Ayrennans Breselek Engels dhe voward an Soth avel rann an 218ves Rann a'n 4a Ayrlu dhe'n 23a mis Me 1942, le may dhrehedhsons an 27ves mis Me.
Gis omsettya an tanbelenoryon nos o krowdra an jynn yn ogas dhe'n gosten ha gwylana dhe'n poynt dyllo, gans saw tros gwyns gesys rag diskudha i dhe vos ena. Soudoryon almaynek a leveris bos an son haval dhe gwelynni skubel hag i a henwis lewyadoryon "Gwraghes Nos". Awos ughelder isel aga neyj ha poos an tanbelennow, ny wrug an lewyadoryon degi lammlennow bys yn 1944.
Istori ha Towlow
An kaslu a neyjas missyons ankombra ha tanbellenna kewar erbynn an lu Almayn a 1942 bys yn diwedh an vresel. A'y ughboynt, yth esa 40 mayni dewdhen dhodho. I a neyjas moy es 23,000 omsettyans ha droppya moy es 3,000 tonna a danbelennow ha 26,000 tanbelenigow tanek. I a dhistruis po kisya 17 treusva dowr, naw hyns horn, dew worsav tren, 26 gwaraji, 12 gwithva keunys, 176 karr arvwiskys, 86 poyntys tenna hag 11 golow hwilas. Dres hemma, i a wrug 155 droppys provia a voos ha daffar ladhva dhe'n lu Sovietek.
Yth o an unsys benenes gans an moyha medalennow yn Ayrlu Sovietek. Meur a'y lewyadoryon a neyjas moy es 800 missyon dres an vresel; 23 anedha a waynyas titel Gorour an Unyans Sovietek ha 32 anedha a verwis dres an vresel, yn omladh, dre vomm ayren po a gleves. Yn somm, 261 benyn a servyas yn kaslu.
An kaslu a neyjas yn diwayren prenn-ha-kewarghlen Polikarpov U-2, desin a 1928 rag trenya ha poltra trevas. Ny ylli an ayren degi saw diw danbellen yn kettermyn, ytho res o dhedha gul eth po moy missyon pub nos. Kynth o an ayren lent ha gyllys mes a us, an lewyadoryon a gemeres prow a'y trabellheans marthus. Ynwedh hy thooth ughboyntel o le ages tooth difygyans an ayrennow almaynek, ytho hi o kales dh'y thenna dhe'n dor.
Nyns o an kaslu ayrenna benenes ma dynnerghys y'n lu yn kuv y'n a'n dalleth. Lewyadoryon gorow a brederis aga bos isella hag i a veu digortes dhedha. Benenes an kaslu o res unwiskow hag eskisyow koth ha re vras gans an gwer, hag ynwedh toulys elvennek (rewlellow, torchennow, pluvennow plomm, h.e.) yn le toulys  (r.e. radar, gonnys, radyos, h.e.).
Rock Island, Illinois
thumb|300 px|Rock Island thumb|250px| Rock Island yw sita yn Konteth Rock Island, Illinois, Statys Unys. Yn 2009, poblans an sita o 38,084.
Ralph Fiennes
Ralph Fiennes yw gwarier sowsnek.
Rock Island, Illinois
An sita a veu fondys yn 1835.
Ralph Fiennes
Klass:Gwarioryon sowsnek Klass:Dinethyansow 1962
Rock Island, Illinois
Gwiasva
Klass:Citys yn Illinois
Galileo Galilei
Galileo Galilei (15 Hwevrer 1564 – 8 Genver 1642) o liesroasek italek. Ev o professor awgrym ha godhonieth naturel yn Padua ha Pisa. Ev yw moyha a vri hedhyw rag y argyans gans an Eglos Katholik, a ledyas dh'y drial rag er gans an Gorhwithrans (Inquisition).
Accra
thumb|250px|Accra Accra yw pencyta Gambi.
Klass:Citys ha trevow yn Afrika
Galileo Galilei
Bewnans
Genys veu Galileo 15 Hwevrer 1564 yn Pisa, Duketh Florens. Ev o an kottha a bymp flogh. Y das o Vincenzo Galilei, skoler hag ilewydh. Yn 1574, an teylu Galilei a removas dhe Florens. Ena ev a dhallathas y adhysk formel y'n managhti Camaldolese.
Steronieth
Nebes tus a grys bos Galileo an kynsa person dhe dhrehevel pellweller. Nyns yw hemma gwir, mes ev o an kynsa dhe dhyllo y aspiansow a daklennow steroniethel dre bellweller. Ev a dhiskudhas bos an Hyns Sen Jamys gwrys a lies steren. Ev a dhiskudhas peder loor a-dro dhe Jovyn, po Yow, loryow henwys an 'loryow Galilean' lemmyn. Ev a dhiskudhas bos breow war an Loor. Ev a dhiskudhas nammow howl. Ev a welas bos dhe'n planet Gwener gwedhow golow ha tewl kepar ha'n Loor. Hemm a weresas tus dhe wodhvos bos an Howl yn kres an Kevreyth Howlek, avel leveris Nicolaus Kopernikus.
Fysegieth
Galileo a oberas moy yn fysegieth ages yn steronieth. Ev a studhyas forsedhow naturel, ow komprehendya diskudhyans pennrewl kinematek perthynekter (the kinematic principle of relativity). Byttegyns, ev yw kofhes rag taklow po na hwarva po a fyllis.
Hwedhel dyskybel Galileo, Vincenzo Viviani, a lever ev dhe yskynna Tour Kamm Pisa ha droppya pelyow kanon a bosow dyffrans, rag gwels py unn a dhrehedhsa an tir kynsa. Kyn feu aga fosow dyffrans, i a dhrehedhas an tir yn kettermyn. Ny venegas Galileo travyth a-dro dhe'n arbrov yn y notennow. Godhonydhyon a-lemmyn a lever Galileo dhe dybi an arbrov yn unnik. Galileo a dhiskudhas taklow dhe godha dhe'n tir y'n keth kevradh, a-der taklow kepar ha resystans gwyns a janjyas an kevradh. Hemm o dyffrans dhe dybyansow Aristotle, hen filosofer gans tybyans dyffrans. An brassa rann a bobel a sevis orth aswon diskudhyans Galileo, ha degemerys veu tybyans Aristotle dhe vos gwir bys dhe brov gans Isaac Newton bos Galileo ewn. Hemm a ledyas Newton dhe wul y Lagha Gravedh.
Ynwedh Galileo a assayas dhe rekna tooth golow. Ev a yskynnas bre, ha'y skoodhyer a yskynnas bre aral. Yma gans an dhew lugern gans gorher. Galileo a ygoras gorher y lugarn, ha'y skoodhyer ygeri y worher y honan pan welas lugarn Galileo. Galileo a vusuryas an termyn, hag ow kodhvos an pellder ynter an breow, ev a assayas estemya tooth golow. Byttegyns, ny oberas drefen bos tooth golow mar uskis.
Dyllansow
An posekka yw:
Trial rag er
skeusennik|220px|left|Galileo a-dherag an Gorhwithrans Y teuth Galileo dhe gemeres tybyansow Kopernikus, bos an Howl yn kres an ollvys (godhvedhys y'n termyn na), yn le an Nor. Drefen y skoodhyans a'n tybyans ma, ha tybyansow erel, ev a dheuth dhe attendyans an Kessedhek Plontyans (hemm yw an Gorhwithrans). An Eglos a dhyskas bos an Nor stag, ha pup tra aral y'n ebron ow kwaya a-dro dhodho. An Gorhwithrans a rewlyas yn 1616 y hyllys bos tybyansow erel debatys avel possybyltas yn le fethow. Galileo a leveris ev dhe obaya. Ev a warias rann veur y'n domhwelans godhoniethel drefen an dadhel ma.
Awosa Galileo a dhebatyas an govyn yn y dhyllans moyha a vri, Keskows a-dro dhe'n Dhew Gevreyth Bys Posekka, dyllys yn 1632 dre gummyas an Gorhwithrans. Y skrifa godhoniethel o yn Latin dell yw usys rag kansow a wodhonydhyon dres Europa, mes hemm o onan a'n lyvrow skrifys yn Italek may hallsa milyow a Italians y redya. An lyver o yn furv keskowsow yntra tri den. An den a representyas tybyansow an Eglos o gelwys 'Simplicio'.
Crows geltek
thumb|right|200px|Crows geltek Crows geltek yw arwodh eus ow kesunya crows gans kelgh ow mos a-dro dhe'n crowstrogh. Y'n bys Crystyon Celtek, hy o kesunys gans crows Crystyon, ha'n desyn-ma o usyes yn fenowgh rag crowsow uhel – crows franksevel gwres a men ha menowgh taclys yn ta. Y'n Dasserghyans Keltek, an shap, taclys del yw usyes gans motyfs dhyworth art enesek, a wrug dos ha bos gerys da rag covebow, golyow, arwodhow hag usyansow erel. An crows geltek yw omlesys pella es an Enesow Bretennek, hag yw gyllys gerys da a-dro dhe'n bys.
thumb|left|Crows geltek yn [[Mor-Bihan]]
Klass:Art Klass:Gonisogeth keltek Klass:Kristoneth
Galileo Galilei
Trial rag er
Hanow Galileo yw kowethys gans omladha rag an gwir godhoniethel. Kynth o res dhodho kildenna y eryow yn y drial, y krysir ev dhe leverel wosa an trial An Nor dhe omdreylya a-dro dhe'n Howl, ow leverel an lavar a vri "And yet it moves (Eppur si muove)". An lavar ma dheuth garm rag godhonieth.
Mernans
Galileo Galilei a verwis 8 Genver 1642 yn Arcetri, Duketh Tuskani, Itali.
Yn kynsa, ynkleudhys veu yn stevel vyghan yn Eglos Santa Croce, Florens. Yn 1737 dasynkleudhys veu yn chif rann an basilica wosa men kov dhe vos drehevys ena rag y enora.
Kreneg
Poblans
Trigys yn Kreneg yw a-dro dhe den.
Keanu Reeves
thumb|Keanu Reeves (2014) Keanu Reeves (2 Gwynngala 1964) o gwarier Kanadian geryes da.
Fylmow
Klass:Gwarioryon bellwolok Klass:Gwarioryon fylm Klass:Gwarioryon ganadek Klass:Gwarioryon lev Klass:Rock
Idaho
Idaho yw stat yn Statys Unys Amerika.
Gwiasva
Klass:Statys an SUA
Galileo Galilei
Enorys
Klass:Dinethyansow 1564 Klass:Evredhyon Klass:Filosofers Klass:Godhonydhyon Klass:Italians Klass:Mernansow 1642 Klass:Skriforyon
Vladimir Putin
Vladimir Vladimirovich Putin (genys 7 Hedra 1952 yn Leningrad, Russi) yw politeger russek ha Lewydh Russi a-dhia 1999 bys yn 2008 hag a-dhia 2012 bys y'n jydh ma.
Klass:Kenedhlogoryon Klass:Lewydhyon Klass:Russians
Johannes Kepler
Johannes Kepler (27 Kevardhu 1571 – 15 Du 1630) o kalkor, steronydh, optycyan, filosofer naturel, theologydh Lutheran ha sterdhewinydh Almaynek. Hanow a vri o ev yn Hweldro Skiensek a'n 17ves kansvledhen, aswonnys rag y laghys a wayans an planetys ha'y lyvrow Astronomia nova, Harmonice Mundi hag Epitome Astronomiae Copernicanae. An oberennow ma a ros onan a'n selyow rag tybieth Newton a dordhynyans ollvysel.
Nicola Sturgeon
Nicola Ferguson Sturgeon (genys 19ves mis Gortheren 1970 yn Ayrshire, Alban) yw politegores a Alban ha hembrenkyades Parti Kenedhlek Alban. Hi yw Kynsa Menyster Alban a-dhia 2014, an venyn gynsa y'n offis.
Johannes Kepler
Kynser Tycho Brahe o ev. Kepler a drovyas fordh sempel dhe dhismygi gwayans an planetys y'ga resegvaow. Ev a usyas tri lagha dhe esplegya roth an resekva ha tooth an planet. Ev a studhyas ynwedh taklow kepar hag ughnova Kepler.
Nicola Sturgeon
Sturgeon a veu etholys rag Senedh Alban yn 1999. Bys yn 2007, hi a dhelinyas ranndir etholek Glasgow avel esel keworansel. A-dhia 2007, hi a servyas avel esel Senedh Alban rag Glasgow Southside
Johannes Kepler
Dres henna, ev a wrug ober posek y'n desten optek. Ev a dhevisyas gwersyon gwell an pellweler-stumma hag yth o ev menegys y'n diskudhansow gans pellweler a Galileo Galilei.
Klass:Almanyon Klass:Filosofers Klass:Godhonydhyon Klass:Mernansow 1630 Klass:Sens Klass:Skriforyon Klass:Dinethyansow 1571
Zara Rutherford
Zara Rutherford (genys 5 mis Gortheren 2002) yw neyjer belg-bretennek. A'n oos a 19, Rutherford a dheuth ha bos an yowynka lewyadores neyja a-dro dhe'n bys yn unsel.
Hi a dallathas hy neyj yn Pow Belg yn mis Est 2021, y korfenna yn mis Genver 2022.
Devynnow
Klass:Dinethyansow 2002 Klass:Europeanesow Klass:Belgyon
Conakry
Conakry yw pencyta Gyni.
Klass:Citys ha trevow yn Afrika
Nicolas Cage
thumb|Nicilas Cage (2009) Nicolas Cage (7 Genver 1964) o gwarier amerikan geryes da.
Fylmow
Klass:Amerikanyon a dhevedhyans italek Klass:Dinethyansow 1964 Klass:Gwarioryon fylm amerikanek Klass:Gwarioryon lev amerikanek Klass:Gwaynyoryon Pewas Akademi Gwella Gwarier Klass:Kevarwodhoryon fylm
Willem Dafoe
Willem Dafoe yw gwarier kanadek.
Tekter
Yma lies tybyans a -dro dhe byth yw tekter. Nebes a lever dell yw tekter:
Willem Dafoe
Klass:Amerikanyon a dhevedhyans sowsnek Klass:Gwarioryon fylm amerikanek
Tekter
Yma lies tybans aral. Nyns yw nebes taklow leverys dhe vos teg gans pobel displegys gans tybyans vyth
1673
bledhen gemmyn
Klass:1673
Dysprosiom
Elven gymyk yw dysprosiom, niver 66 y'n Vosen Beriodek. Y furvell yw Dy. An hanow a dheu dhyworth an ger Greka dysprositos, ow styrya kales dhe gavos. Onan a'n elvennow dor-tanow po lanthanid yw. Pur vyghan yw rann dysprosiom y'n korf denel.
Diskudhys veu gans Paul-Emile Lecoq de Boisbaudran yn 1886 yn Paris. Askorrys yw a-dro dhe 100 tonnas pub bledhen, avel an alkan ha'y oksid. Pur vedhel yw an alkan, usys dhe wul kesalkenyow tennvenek, warbarth ha neodymiom, horn ha boron. Devnydh aral yw lugern pur lew der usya dysprosiom iodid. Usys yw yn dasoberoryon nuklerek dhe sugna nywtrons. Devnydhyow erel yw yn priweyth ha plasennow optykal.
Mirva
Klass:Elvennow kymyk
Andrew Garfield
thumb|Andrew Garfield Andrew Garfield (genys 20 Est 1983) yw gwarier Amerikan geryes da.
Klass:Amerikanyon a dhevedhyans sowsnek Klass:Dinethyansow 1983 Klass:Gwarioryon bellwolok amerikanek Klass:Gwarioryon fylm amerikanek Klass:Gwarioryon lev amerikanek Klass:Gwarioryon sowsnek Klass:Gwarioryon wariva amerikanek Klass:Manykyns
Carabobo
Carabobo yw stat yn Veneswela.
Klass:Statys a Veneswela
1950
1947 - 1948 - 1949 - 1950 - 1951 - 1952 - 1953
1950 OK yw blydhen gemmyn y'n dydhyans gregorek, ow talleth dy' Sul.
Mernansow
Klass:1950
Joan Petchey
Joan Eileen Petchey (17 Hedra 1920 – Metheven 1990) o hembrenkyas a dhasserghyans an yeth Kernewek kewsys. Dyskador a Frynkek ha Kernewek o hi. Skoodhyer Mebyon Kernow o hi.
Benyn skiansek, pur freth o hi, gans gnas pur grev. Yth esa tan yn hy holon rag an yeth. Elizabeth Carne, Bardh Meur, a leveris yn hy hever "hi o benyn a vri., benyn pur dha rag an Kernewek kewsys. Drefren, kyns henna, nag o kewsys Kernewek". Hi a ankombri an Bardh Meur Gunwyn orth y solempnita dre gewsel ganso yn freth hag ev heb Kernewek kewsys yn freth.
Wella Brown, an yethydh, a dhyski anedhi yn Lyskerrys hag ev ow studhya rag an apposyans kynsa gradh. Yn bledhynnyow 60, hi a wre restra an Kylgh Keltek, bagas a dus a-dhyworth lies pow Keltek a skrifa an eyl dh'y gila y'n yethow Keltek. Hemm o posek rag studhyoron a Gernewek drefen nag usi an kesrosweyth y'n termyn na. Hi a restra skol hav yn Truru pub mis Est pan esa hi trigys ena.
A Blaze of Feather
A Blaze of Feather yw bagas gwerin bretennek dhyworth Kernow. An bagas a gomprehend Mickey Smith gitarydh ha limner gwelesek, Ben Howard, India Bourne, Nat Wason (esel kyns a'n bagas Kernewek ‘Haven’), Rich Thomas ha Kyle Keegan (tabourer kyns a Hiss Golden Messenger).
Joan Petchey
Hi a veu urdhys avel bardh yn 1950 orth Dons Meyn Bosskawen. - Kernewek rag bagas a wydh Ulmus procera - yw hy hanow bardhek.
A Blaze of Feather
Bagas kevrinek
Yn 2017 a-varr, an hanow A Blaze of Feather a dhallethas diskwedhes yn koynt war rol golyow y'n RU, mes den vyth re glewas anedha a-gynsow. Yth esa skodhyoryon ilowek owth assaya dyski piw re restras an ragdres. Y hwarva dell o ragdres nowydh gans Mickey Smith hag artydhyon neb esa ow wul torn gans Ben Howard (neb o onan a'n hwegh). An bagas yw askorrys gans Hell Up Records, label Howard.
Plasennow hir
2017 - A Blaze of Feather
Joan Petchey
Klass:Kernowesow Klass:Mernansow 1990 Klass:Dinethyansow 1920
Malabo
Malabo yw pencyta Gyni Ekwadoriel.
A Blaze of Feather
Plasennow hir
2020 - Labyrinth
Malabo
Klass:Citys ha trevow yn Afrika
30 KOK
Klass:30 K.O.K.
Hyns-horn Lyskerrys ha Karadon
Hyns-horn moon yn Kernow o Hyns-horn Lyskerrys ha Karn (Liskeard and Caradon Railway) a veu ygerys yn 1844. Byldyes veu rag karya kober, sten ha growan dhyworth aga devedhyansow war Vre Garn dhe Dhowr an Woon rag treusworhelas dhe'n porth yn Logh ha gorhelas arvor. Yn kensa an Dowrgleudh Kesunyans Lyskerrys ha Logh veu devnydhyes rag an treusworhelas ha diwettha an Hyns-horn Lyskerrys ha Logh.
Pur sewen o an Hyns-horn Lyskerrys ha Karn ha'n devynnans moon ow floryshya, mes ev a gregas war an traffik na. Pan dheklinyas an balyow ha'n mengleudhyow, an hyns-horn a dheklinyas keffrys. Wos'tiwedh an hyns-horn a dhifygyas yn arghansek. Yn 1909 prenys veu an linen gans Hyns-horn an West Bras, mes niverys veu y dhydhyow hag ev a dhegeas yn kowal yn 1917. Kledhrennow ha traow an hyns-horn veu removyes rag skoodhya Kensa Bell an Bys.
An hyns-horn hedhyw
Meur a'n hyns-horn re dreusvewas bys y'n jydh hedhyw y'n furv a weliow kledhren, ponsow koth ha magoryow. An gweli kledhren dhe Dhowr an Woon veu distruys gans byldyans an fordh A38, mes meur a weli kledhren an hyns-horn a yll bos gwelys dhe Velinyow Logh, Tremab, Sen Kler, Darit, Menyon, Karn Margh hag yntredha. Hyns-kerdhes da yw an hyns-horn koth war Vre Garn ha Goon Brenn. Yma lower a hunyoryon goth a-hys an hyns; meur anedha yw gwrys a rowan, mes yma nebes gwrys a goos orth Mengleudh an Geuswask. Yma nebes kledhrennow koth y'n tregh dhe Vengleudh an Geuswask keffrys. Tri phons re dreusvewas a-hys an hyns-horn ynwedh: onan dhe Wood Hill, ogas ha Dowr an Woon; onan dhe Drevargh hag onan dhe Wonamena. Ny yllir kerdhes war an ponsow-ma awos diantel po war dir privedh yns; yma lowarth war an pons dhe Drevargh. Yth esa pons dhe Venyon ynwedh, mes destruys veu yn Nessa Bell an Bys avel rann a braktis dyski. Y hyllir gweles unn pons dres an hyns-horn, Pons Tresten (Stanton Bridge) ogas ha Neyth an Vran yn tregh koth.
Yma krowji gwara koth yn Sen Kler usi rann a ji y'n jydh hedhyw, mes pub chi po byldyans aral re beu distruys.
Yetys unn dreusva re dreusvewas yntra Sen Kler ha Dowr an Woon, gweladow yns y'n ke ryb tenewan an vownder.
Gweller ynwedh
Klass:Hensi-horn yn Kernow
Rogaland
Rogaland yw konteth yn Norgagh.
Klass:Kontethow Norgagh
Stuart Piggott
Stuart Ernest Piggott, CBE, FBA, FSA, FRSE, FSA Scot (28 mis Me 1910 – 23 mis Gwynngala 1996) o hendheskonydh bretennek.
Klass:Godhonydhyon Klass:Mernansow 1996 Klass:Sowson
Nirvana
Nirvana o band rock amerikanek ow kana ilow grunge. Penn-kaner ha gwarier gitar an band o Kurt Cobain hag ev ow merwel yn 1994. Krist Novoselic a waris gitar faborden hag Dave Grohl a waris tabouryow.
Nirvana a wrug gwari dhyworth 1989 bys 1994. An band a dheu dhyworth Seattle yn Amerika. Aga han godhvedhys yn hwella yw Smells Like Teen Spirit dhyworth aga albom godhvedhys yn hwella Nevermind (1991).
Mayfair
Mayfair yw part sowen y'n Fin West a Loundres, ogas Park Hyde ha Piccadilly.
Klass:Loundres
1948
1945 - 1946 - 1947 - 1948 - 1949 - 1950 - 1951
1948 OK yw blydhen lamm y'n dydhyans gregorek, ow talleth dy' Yow.
Mernansow
Klass:1948
Harrisburg, Pennsylvani
thumb|300 px|Harrisburg thumb|250px| Harrisburg yw pennsita Pennsylvani, Statys Unys. Yn 2020, poblans an sita o 50,099.
An sita a veu fondys yn 1791.
Niederösterreich
Niederösterreich (Chekek: Dolní Rakousy) yw stat yn Estrych.
Klass:Statys a Ostri
Miami, Florida
thumb|300 px| Miami yw sita ha se konteth Konteth Miami-Dade, Florida, Statys Unys. Poblans an sita yn niveryans 2020 o 442,241.
An sita a veu fondys yn 1825.
Dunbartonshire Est
Dunbartonshire Est yw pastell vro yn Dunbartonshire, Alban. Representys re beu gans Amy Callaghan (Parti Kenedhlek Alban) a-dhia 2019.
Miami, Florida
Gwiasva
Klass:Citys yn Florida Klass:Seow konteth an Statys Unys
Kilogram
307px|skeusennik|left|Skeusen a'n kilogram kenwra keswlasek, hemm yw an kilogram selys yw pub kilogram aral y'n bys warnodho. Y hwleir prenn musur gans meusvaow ryb y denewe. Gwrys yw a [[Platinom|blatinom-iridiom, ha synsys yw yn Sèvres, Pow Frynk.]] Unses elvennel am Kevreyth Keswlasek Unsesow yw an kilogram (arwodh: kg), usys dhe vusur gronnedh. A-dhia 20 Me 2019 styrys yw yn termow divarennow fysegel elvennel. Kyns 20 Me 2019, styrys veu gans hirgrennen a gesalkan platinom, an "kilogram kenwra keswlasek" gwrys yn 1889, ha gwithys yn Saint-Cloud, mestrev a Baris.
Dunbartonshire Est
Devynnow
Klass:Alban Klass:Pastellow vro y'n Ruwvaneth Unys
Kilogram
An unses ma yw 2.20462262 peuns (unsesow koth 'Emperourethel'). Unses normal dosedh yw kilogram pub meter kubek (cg/m³).
le may
Koswik law
skeusennik|240x240px|Mapp losowedh ollvysel. An tewlla leow yw kooswik law. Koswik law yw koos a gemmer glawas poos. An brassa goswik law yw an goswik Amazon gans brassa rann anedhi yn Brasil. Godhonydhyon a grys moy ages hanter an eghennow a blansow hag enyvales yn oll an bys dhe driga y'n goswik law. Moy ages kwarter a vedhegneth yn oll an bys a dheu a-dhyworth koswik law. Ny gudhons i marnas  6% arenep an norvys mes fenten posek yns a oksygen.
Kilogram
Istori
26 Meurth 1791 y tanvonas Frynk, Charles Maurice de Talleyrand-Périgord y hanow, lyther dhe Wovernans Pow Frynk, ow kelwel rag savonegi an kreft a vusur. Peswar dydh wosa degemeres an lyther ma, an Governans a fondyas Akademi ha rennys veu an ober a wul unsesow metrik, yth yw usys bys hedhyw.
Koswik law
An goswik law a gemmer a-dro dhe 1.2 - 6.3m a law dres an vledhen. Tomm yw oll an vledhen ha dell usys le ages 34°C (94 °F) ha moy ages 20 °C (68 °F). Leythedh kresek yw 77 dhe 88%. Yma koswikow glaw yn tri ranndir meur:
Bissau
Bissau yw pencyta Gyni-Bissaw.
Koswik law
Klass:Doronieth
Bissau
Klass:Citys ha trevow yn Afrika
Kilogram
Istori
7 Ebrel 1795 derivys veu yn Pow Frynk bos an gram haval dhe "bosow absolut dalghedh an dowr usi yn kub 1cm orth 1cm orth 1 cm, war dempredh rew". Mes diwysyans a vynn musurow moy ages centimeter ha gram. Konvedhys veu ynwedh bos posow rew ow varya, ow kregi war niver a faktorow, hag ytho, gwrys veu kenwra moy hewul es dowr, a vedha milgweyth moy es an gram, hemm yw an "kilogram". Y'n keth bledhen, styrys veu an "liter".
Cojedes
Cojedes yw stat yn Veneswela.
Hyns-Horn Ethen Nans Lappa
thumb|Lokomotyv Zeberdee dhe Benny Halt. An Hyns-Horn Ethen Nans Lappa yw hyns-horn geyj ispoyntel 15 meusva (381 mm) eus trigys ryb Tewynblustri yn Kernow. Tennvos havysi yw an hyns-horn eus ow ponya dhyworth Benny Halt dhe Hwel Rosen Est.
Hyns-Tram Treffry
Yn 1843, Joseph Treffry a brofyas ow pyldya hyns-tram yntra Porth ha Tewynplestri gans skorren dhe'n bal plomm-arghans Hwel Rosen Est esa owth entra y dermyn sewenna. Res o dhe Treffry fetha enebieth poblek dhe'n hyns-tram rag hwegh bledhen ha res o dhodho chanjya'n hyns yntendyes. Wor'tiwedh, an Hensi-Tramm Treffry o byldyes dhyworth Tewynplestri dhe Dredhinas gans skorren dhe Hwel Rosen Est. Kensa karg an plomm-arghans a dhiberthas Hwel Rosen Est war 26ves mis Hwevror yn 1849 yn kerynyow esa tennys gans mergh. Hyns-Horn Monyow Kernow a berghenegas an rosewyth hensi-tram Treffry yn 1874, neb a gommendyas lokomotyvyow-ethen dhe'n hyns-horn.
Hyns-Horn an West Bras
Hyns-Horn an West Bras a berghenegas an Hyns-Horn Monyow Kernow yn 1896 hag a dhevnydhyas an skorren Hwel Rosen Est avel rann hyns-horn nowydh dhyworth Tewynplestri dhe Bluw an Chas. An hyns-horn nowydh 'ma a ygeras yn 1905 ow kallosegi trethysi dhe dhrehedhes Truru yn snella es adherag. An Hyns-Skorren Tewynplestri dhe Bluw an Chas a dhegeas war 4ves Hwevror 1963 awos an treghow Beeching.