cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jurga Šeduikytė
Bewskrif
Yn 2005, hi a dhallathas hy resegva solo y-dann an hanow gawri Jurga. Dyllys veu hy flasenn gynsa, Aukso Pieva (Pras owr), askorrys gans Andrius Mamontovas, an 16ves a vis Gwynngala, 2005. An sengel kynsa dhyworth an blasen, Nebijok (Na vydh ownek) eth dhe Niver Onan y’n chartys eth seythen. An sengel ma o an speda moyha yn Lithouani yn 2005.
An blasen a gomprehend deg kan yn Lithywanek ha diw yn Sowsnek (ogas dhe buponan skrifys gans Jurga hy honan). A verr spys awosa Jurga a gavas lies pewas ilow lithouanek.
Dyllys veu hy nessa plasen, Instrukcija (Dyskans) an 19ves a vis Ebrel, 2007. Hi a gomprehend tredhek kan skrifys gans Jurga yn Lithouani ha Mordir Nowydh. Hi eth rag torn keskanow a-dreus Lithouani ha vysyt dhe Gastel Anaberg yn Bonn, Almayn.
Yn mis Gortheren 2007, hy han, "5th Season", a waynyas an Pewas Grand Prix y’n Gool Kan Baltek yn Karlshamn, Swedherwyk. Nebes misyow diwettha, an 1a a vis Du, 2007, Jurga a waynyas an pewas rag an artydh baltek gwella y’n Pewasow Ilow Europeek MTV. Hi o an kynsa dhyworth Lithouani dhe waynya pewas MTV. Hi a gemeras rann war banel dewis kan rag ‘Eurovision’ rag nebes bledhynyow.
Genys veu hy mab Adas an 28ns a vis Est, 2008. Bledhen awosa, an 26ns a vis Est, 2009 hi a dhemedhas hy harer ha tas hy mab, Vidas Bareikis, kaner gans an bagas Suicide DJs. I a dhidhemedhas yn 2019. Hi a gemeras rann war banel dewis kan rag ‘Eurovision’ rag nebes bledhynyow.
Kevrennow
Klass:Kanoresow Klass:Lithuanians
Rhythm ha blous
Eghen a ilewydh afro-amerikanek a dhallathas y'n 1940ow yw rhythm ha blous, po resyas ha hireth, berrhes dhe R&B dell yw usys.
Yma R&B moy gerysda hedhyw ages an 1940ow, pan dhallathas. Hi a gomprehend 'jump blues', 'doo-wop', 'soul', an twist, Motown, disco, 'funk', rap ha hip-hop. Drefen hy dhe janjya yn feur dres an bledhynnyow, possybyl yw dhe gampolla "rhythm ha blous hengovek" ha "rhythm ha blous kevos". Hi a dhallathas yn Nessa Bresel an Bys pan eth meur a dus du a statys soth an Statys Unys dhe oberi y'n citys meur.
R&B a-varr
Y rekordyas Louis Jordan "G. I. Jive" yn 1944, "Caldonia" yn 1945 ha "Choo Choo Ch'Boogie" yn 1946, yn eghen henwys jump blues.
An 1950ow
skeusennik|Chuck Berry, "myghtern R&B" Yn 1949, Fats Domino a rekordyas "The Fat Man" hag yn 1956 versyon a'n gan "Blueberry Hill". Chuck Berry a rekordyas "Maybellene" yn 1955 ha "Roll Over Beethoven" yn 1956. Chuck Berry yw gelwys myghtern R&B.
Unn aral o Little Richard a rekordyas "Tutti Frutti" yn 1955, "Long Tall Sally" ha "Good Golly Miss Molly" yn 1958.
Y'n 1950ow R&B a dhisplegyas dhe 'rock'n'roll' pan wrug kanoryon gwynn kepar ha Bill Haley hag Elvis Presley settya kanow gwlas dhe rhythmow R&B. R&B yw gelwys "rock'n'roll du" treweythyow ha kanoryon kepar ha Fats Domino, Chuck Berry ha Little Richard yw konsidrys yn-mysk ragresoryon rock'n'roll.
Soul
Unn aral a dhallathas y'n keth spys o James Brown a dhisplegyas funk. Hevelep dhe soul yw funk mes an poslev yw war gynsa pols an barr gans rhythm treusakennek.
An Twist
Yn 1959 Hank Ballard and the Midnighters a rekordyas "Teardrops on Your Letter". War du aral an blasen o kan henwys "The Twist". Yn 1960 Chubby Checker a rekordyas y versyon y honan a "The Twist", hag ev a dhevisyas dons rag mos gans an gan. Y teuth an dons fest gerysda yn ollvysel. An nessa bledhen Chubby Checker a rekordyas "Let's Twist Again".
R&B yn Breten Veur
Y'n 1960ow bagasow kepar ha'n Rolling Stones, Manfred Mann ha'n Kinks a wre goslowes orth blasennow koth R&B ha gwari eghen dredanek a R&B.
Tus eral a vri yn R&B
Tus erel a vri yn R&B a gomprehend Booker T and the MG's, Sly & The Family Stone, Ike Turner, Tina Turner, Whitney Houston, Destiny's Child (a gomprehendyas Beyoncé), Luther Vandross, Alexandra Burke ha Mary J Blige.
Klass:Ilow amerikanek
Bronllys
Bronllys yw tre yn Powys, Kembra; (SO13SW89). Yma hi 36.4 mildir (58.6 km) dhiworth Kardydh ha 137.9 m (221.9 km) dhiworth Loundres. 823 o braster an poblans yn 2011, ha 80 (9.7%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Powys
Krib-bar Meur Ostrali
Krib-bar Meur Ostrali yw an kevreyth krib wylar moyha y'n bys, gans 2,900 a gribow diblans ha 900 a enesow. Yma dhe Ertachva an Bys UNESCO arenebedh a voy ages 2,300 km2 yn ranndir a 344,000 km 2. Desedhys yw y'n Mor Gwylar war arvor north-est Ostrali, tro'ha'n est a stat Queensland. Hy a ystyn ynter Enesow Arlodh Elliot yn Queensland soth mar bell avel Morblek Papua, pellder a voy ages 2,000 km. An pellder dhyworth an arvor a wra varya ynter 30 km (ogas dhe Cairns) dhe 250 km ogas dhe Gladstone.
Tus deythyek Ostrali hag Enesow Kulvow Torres re beu aswonnys a'n Krib-bar Meur a-dhia termyn pell, owth hy usya rag pyskessa hag erel. Rann bosek yw a wonisogeth ha spyrysekter bagasow leel.
Y hyllir gweles an Krib-bar Meur dhyworth an efanvos, ha hemm yw an starneth sengel moyha y'n bys gwrys gans organedhow bew. Furvyes veu starneth an krib-bar dhyworth bilvilyow a organedhow byghan, gelwys "polypow gwylar". Meythrinva yw dhe lies eghen a vewnans, ha dewisys veu avel Ertachva an Bys UNESCO yn 1981. Konsidrys veu an krib-bar avel onan a "Seyth Marth Naturel an Bys" yn 1997.
An Krib-bar Meur yw tennva tornyaseth moyha Ostrali. Y restrir viajys dhe'y gweles dhyworth trevow kepar ha Cairns ha Townsville. Ottomma tyller gerys-da dres eghen rag tornysi, yn arbennik Enesow Sulgwyn ha Cairns, hag askorrys yw dres AUD $3 bilvil an vledhen drefen an negys ma.
Y kwithir an brassa rann a'n krib-bar gans Park Morek an Krib-bar Meur, a weres lehe effeyth devnydh denel, kepar ha pyskessa ha tornyaseth. Posow erel war an krib-bar hag ekosystem a gomprehend res treustir ha godhesa, chanj y'n hin keffrys ha kanna yn res, skollya karthyon ha preydhyans gans pympbysow henwys kurun spern (Acanthaster planci). Herwydh hwithrans gans an Akademi Skiensow Kenethlek dyllys yn 2012, an Krib-bar Meur re gollas moy ages hanter y wylar a-dhia 1985, hwithrans afydhys gans studhyans yn 2020 a dhiskudhas dres hanter an gwylar dhe verwel yntra 1995 ha 2017. Akt laghel Park Morek an Krib-bar Meur a wra ynia war dhyllans derivas pub pymp bledhen a-dro dhe yeghes, posow ha'n wolok dheragdho.
Dororieth
skeusennik|left|Enys Kerghydh, yn ranndir soth an Krib-bar Meur Tektonieth plattys a dhiskwedh Ostrali dhe waya dhe'n Ogledh war gevradh a 7 cm an vledhen, a-dhia an Osweyth Kenozoek. Y feu termyn a dhrehevel tektonek, ha'n keynow dewdhowr a wayas 400 km dhe bervedh an tir. Kettermyn, Queensland a brevas tardhow loskvenydhyek a gawsas loskvenydhyow skoos ha livyow basalt. Re anedha a dhisplegyas dhe vos enesow ughel. Wosa furvyans bolla an Mor Gwylar, kribow gwylar a dhallathas furvya y'n bolla. Mes bys dhe nans yw 25 milvil bledhen, y feu Queensland yn frosow keynvor temprek - re yeyn rag synsi tevyans gwylar. Istori an Krib-bar yw komplek. Wosa dhe Queensland gwaya dhe dhowryow trovannel, an Krib-bar eth dre dermynnyow a devi ha deklinya gans chanjys yn nivel an mor.
A-dhia 20,000 bledhen kyns a-lemmyn bys dhe nans yw 6,000 bledhen, nivel an mor a dherevis yn rewlys a-derdro'n bys. An polypow gwylar a ylli tevi ughella y'n dowr war emlow an enesow. Erbynn nans yw 13,000 kyns a-lemmyn, nivel an mor o saw 60 meter isella es dell yw hedhyw. Gans ynkressyans aral yn nivel an mor, beudhys veu an brassa rann a'n enesow, hag ytho an gwylar a ylli gordevi an enesow dhe furvya an kribow a welir lemmyn. Nyns yw nivel an mor re janjyas lower y'n 6,000 bledhen diwettha. Possybyl yw dhe weles remenans krib-bar hevelep dhe'n Krib-bar Meur yn Kimberley, Ostrali west.
Enevales
An Krib-bar Meur Ostrali a'n jeves 1,500 eghen a buskes ha lies eneval, plans, alga ha gwylar aral. 30 eghen a vorviles yw kevys y'n mor ogas dhe'n grib, ow komprehendya an morvil bothek. Omma y kwelir an brassa kanran a vorvughes an est. Hwegh eghen a vorgrobanes a dheu dhe'n grib rag dinythi. 125 a eghen a vorvleydh po roghys bros yw kevys war an grib ha treweythyow krokodiles hyli a wodrig dhyworth an arvor. Yn-mysk enevales erel, yma 215 eghen a ydhyn, 5,000 eghen a gregynnegyon, 2,200 eghen a blansow war an enesow ha 400 eghen a wylar.
Klass:Ertachva an Bys UNESCO Klass:Ostrali
Rwanda
Rwanda yw gwlas yn Afrika Est.
Klass:Gwlasow yn Afrika
Arthur Penn
Arthur Hiller Penn (27 mis Gwynngala 1922 – 28 mis Gwynngala 2010) o kevarwodher hag askorrer fylm amerikanek.
Klass:Amerikanyon Klass:Kevarwodhoryon fylm Klass:Mernansow 2010
Pennsans
Pennsans yw port yn Kernow, a-dal an Howlsedhes war an Chanel. Gwrys bos korf yn 1615, yma ganso poblans a a drigoryon.
Pennsans yw an dre jyf war Bedn an Wlas, hag onan a dhew bort chyf a Gernow (Aberfal yw an arall). Genys veu an kymyst Humphry Davy y'n dre. Yn Chi Penlee yma gwithti art, ganso lies liwyans a Skol Lulynn.
Archibald Philip Primrose, 5es Yurl Rosebery
Archibald Philip Primrose, 5es Yurl Rosebery (7 mis Me - 1847 – 21 mis Me 1929) o statydh bretennek.
Pennsans
Pennsans yw an desedhans fug rag gwari Gilbert ha Sullivan, The Pirates of Penzance ("An Vorladron a Bensans").
Kyrghynn an dre, Pennwydh howlsedhes, o onan a'n diwettha tylleryow yn le y kewsys Kernewek avel mamm-yeth kyns an Dasserghyans.
Archibald Philip Primrose, 5es Yurl Rosebery
Klass:Dinethyansow 1847 Klass:Istorioryon Klass:Mernansow 1929 Klass:Politegoryon a Loundres Klass:Politegoryon LKDT
Bugeildy
Bugeildy yw tre yn Powys, Kembra; (SO17NE99). Yma hi 64.1 mildir (103.2 km) dhiworth Kardydh ha 144.2 m (232.1 km) dhiworth Loundres. 708 o braster an poblans yn 2011, ha 75 (10.6%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Powys
Tommheans ollvysel
Tommheans ollvysel yw ynkressyans re beu gwelys yn tempredh kresek an bys y’n bledhynnyow diwettha ha’n ynkressyans possybyl y’n gansvledhen a dheu. An brassa rann a wodhonydhyon a gryj tommheans ollvysel dhe hwarvos, war radhva a-dro dhe 0.3°C an dhegvledhen, kawsys gans keskreunans gassys chi gweder y’n ayrgylgh. Rann bosekka an gassys chi gweder yw karbon dewoksid (CO2) awos an myns a askorrir, kyns y’n jeffo gassys erel kepar ha methan (CH4) moy a effeyth gans pub molekulen. An pennfentenyow a stifenek an mynsow moyha a CO2 yw tredanvaow, kerri, diwysyans ha’n devnydh a nerth y’n chi. Leski keunys menhes a gevrann a-dro dhe 80% a stifow denel CO2 yn ollvysel.
Tybieth chanj an hin
skeusennik|200px|right|Kovadhow tempredh a-dhia 1880. An linen a dhiskwedh kresek spasek an tempredh dres an bys, marnas an kresek dres an spys 1951–1980 A-dhia an hweldro diwysyansek ni re beu stifegi mynsow fest meur a garbon dewoksid ha ni owth usya moy ha moy a nerth. An karbon dewoksid, hemm yw onan a’n chif gassys chi gweder, a guntel yn ughel y’n ayrgylgh, owth esenega agan planet. Ytho ny yll tommder isrudh diank. War an dresen hin a-dal hwi a yll gweles bos an tempredh owth ynkressya a-dhia an hweldro diwysyansek y’n 1800ow.
Dustuni a-barth chanj an hin
Keweronydhyon re beu studhya ha kovadha kedhlow manylys a-dro dhe’n hin dres an dhiw gansvledhen dhiwettha, yn Europa, Amerika Gledh ha nebes gwlasow trovannel. An dustuni a-dhiwedhes ma a yll bos dhe les, mes res yw mos pella war-dhelergh rag gweles an skeusen leun. Rag gul hemma res yw dhyn mires orth dustuni dyffrans.
Dustuni rewlivel
Yma rewlivow ow kildenna avel gorthyp dhe janjyow hinek. Kovadhow manylys kavadow a-dhia 1644 a dri rewliv y’n Alpow Pow Frynk, (Mer de Glace, d'Argentierre, a Des Bossons). Yma an brassa rann a rewlivow yn Hanterkylgh an Ogledh ow kildenna a-lemmyn, re anedha fest yn skon.
Kolonnenow rew
An re ma a war-dhelergh pella, yn acheson Greunland a-dro dhe 100,000 a vledhynnyow kyn hedhyw. Ha ni ow tielvenna samplow a rew, yma fordh a guntel kedhlow a-dro dhe’n kerghynnedh pan furvyes an rew. Hwythennow ayr synsys y’n rew a dheg kedhlow a-dro dhe dempredh ha gwasgedh an kesstudhyow. Y hyllir komparya isotopow a-ji dhe’n rew le mayth usi an gronnedh atomek ow chanjya.
Dustuni dororiethel
Yn rannow segh a Afrika yma patronyow desegha yth yw kales dhe dhisplegya herwydh an hin a-lemmyn. Sewyans yns i a spys pan dhegemeri Afrika lower moy a law ages hedhyw. Doronydhyon a yll usya dustuni avel hemma dhe dhesevos kesstudhyow y’n termyn usi passyes. Doronydhyon a us dedhya radyokarbon (C14) rag dedhya oos menhesennow ha organedhow marow.
Dustuni bewoniethel
Studhyans biomow a dhiskwedh perthynnyans ogas gans an tempredh, golow an howl ha kodhans. Niver a vethodys re beu displegys dhe junya plansow ha hinow an termyn usi passyes. Gelwys yw an studhyans ma dendrokronologieth.
Hwithrans ponn
An hin a wra ervira py sort a blansow a dyv yn tyller. Dres y vewnans plansow a frynkha ponn dhe’n kerghynnedh. Treweythyow godhosow a bonn yw gwithys y’n gweres, hag orth studhya samplow, y hyllir diskudha kedhlow a-dro dhe’n kesstudhow.
Dustuni istorek ha hendhyskoniethel
An re ma a gomprehend lien, skeusennow ha lymnansow a dhiskwedh dustuni a’n termyn usi passyes.
Strokasow chanj an hin war an kerghynnedh ha tus
Klass:Kerghynnedh
Iolo Williams
Iolo Tudur Williams (genys 22 mis Est 1962) yw ornithologist, presentyas pellwolok hag awtour kembrek. Klass:Dinethyansow 1962 Klass:Kembrion Klass:Kerghynedhoryon
1850
bledhen gemmyn
Roubaix
thumb|300px|Hel an dre Roubaix (Iseldiryek: Robaais) yw sita yn Pow Frynk gledh, en rannvro Hauts-de-France. Enep an sita yw 13.23 km², yn 2013, hag yma dosedh a a drigoryon. Desedhys yw hi yntra Lille, Tourcoing ha Villeneuve-d'Ascq, ha rann yw a gemmynieth trevek Métropole Européenne de Lille.
1850
Klass:1850
Friedrich Nietzsche
Friedrich Wilhelm Nietzsche (15 Hedra Klass:Dinethyansow 1815 – 25 Est 1900) o filosofer ha skrifer almaynek. Professor o ev orth Pennskol Basel. Ev a oberi yn rann studhyans klassek henwys yethydhieth klassek. Wosa henna, ev a skrifas nebes lyvrow a filosofieth. Aswonnys yw ev lemmyn avel onan a'n posekka prederydhyon a'n oos arnowydh.
Skrifa Nietzsche a wra tochya polemek filosofek, arvreusyans gonisogethel, ha fugieth, gans kerensa rag poyntys a skians ha geseth. Elvennow a vri a'y filosofieth a yssyns: y arvreus gwreydhyel a wiryonedh a-barth perspektivieth; arvreus ahydhek a gryjyans ha maseth Kristyon ha damkanieth kelmys a vaseth mester–keth; an fastheans esthetek a vewnans avel gorthyp dhe "vernans Duw" ha'n terstuth a nihilieth; ha'n deskrifans a'n sojet denel avel diskwedhyans a vodhow ow kesstrifa, konvedhys war-barth avel an bodh rag nerth. Ev a dhisplegyas ynwedh tybyansow dhe les kepar ha'n Übermensch (ughwour) ha'n dyskaseth a dhehwelans didhiwedh.
Klass:Almanyon Klass:Dinethyansow 1844 Klass:Filosofers Klass:Mernansow 1900 Klass:Skriforyon fugieth
Konteth Montour, Pennsylvani
Konteth Montour (yn Montour County) yw konteth yn Pennsylvani, Statys Unys Amerika.
Dons an Gewri
Rann a Ertachva an Bys UNESCO ha tirnos meur y hanow a-derdro'n Bys yw Dons an Gewri (Kembrek - Côr y Cewri, Sowsnek - Stonehenge). Perghennys yw Dons an Gewri dhe Stat an Gurun, mes dyghtys yw gans English Heritage ha'n tir a-dro dhodho yw perghennys gans an Trest Kenedhlek. Apoyntys veu avel Ertachva an Bys UNESCO yn 1986. 300px|skeusennik|left|Mappa a ranndir Dons an Gewri Tirnos kynsistorek yw desedhys war Wastastir Karsallek (Sowsnek - Salisbury Plain) yn Wiltshire, Pow Sows, 2 vildir (3 km) dhe'n west a Amesbury ha 9 mildir dhe'n north a Garsallek. Drehevys veu yn Oos Neolithek. Ev a gonsist a dhew gylgh a garrygi, unn pella a veyn sarsen plommwedhek, pubonen anedha 4m a ughelder ha 2.1m a lester gans poster a 25 tonnas, ha'n unn a-bervedh a veyn glas. Omjunnys veu an meyn sarsen gans meyn gorwelyek. An meyn sarsen (berrheans a ven Saracen) a dheuth dhyworth Gonyow Marlborough 16 mildir dhe'n north a Dhons an Gewri. An meyn glas a dheuth dhyworth Menydhyow Preseli yn Konteth Penvro yn Kembra.
Pelikan
Pelikan yw kinda a ydhyn dowr a'n teylu Pelecanidae. Yma gansa gelvin hir ha pors bras y'n konna a wrons i usya rag kachya preydh. Aga fluvek yw golow yn liw saw an pelikan gell ha'n pelikan Perou. An gelvinow, porsow ha groghen an fas a liwhe kyns an seson maga.
Yma eth eghen a belikan a-lemmyn, kevys yn leow trovannel ha temprek a'n bys.
Dons an Gewri
Drehevyans
Ynter 2,600 ha 2,400 KOK drehevys veu an meyn aswonnys avel Dons an Gewri hedhyw. Y'n bledhynnyow awosa, dasrestrys veu nebes meyn, mes an chif meyn a wortas yn aga le.
Pelikan
Klass:Ydhyn
Dons an Gewri
Porpas
Ny worr nagonan piw a drehevyas Dons an Gewri ha prag y feu drehevys. Howldrehevas Hirdhydh Hav ha Howlsedhas Hirnos Gwav a alin gans an chif meyn. Hemm a gampoll y hyll restrans an meyn oberi avel kalender. Kevys yw hen dhrehevyansow hevelep yn Ejyp hag Amerika Dhyghow.
Yn 1965 Gerald Hawkins a gampollas y hylli pobel a-varr dargana difygow an Howl ha'n Loor ha Dons an Gewri dhe oberi avel aspiansva le may hwarva devosow ha solempnitys kryjyk.
Hwithrans hendhyskoniethel
Mar a-varr avel 1666, John Aubrey a hwithras Dons an Gewri ha kampoll y vos drehevys gans drewydhon. An kowans godhoniethel kynsa o gans William Gowland yn 1901. Aswonnys veu bos Dons an Gewri lower kottha ages an drewydhon. Hwithrans godhoniethel a dhur bys dhe hedhyw.
Dons an Gewri yn y gettesten
Hedhyw, godhvedhys yw bos Dons an Gewri rann a dirwedh kynsistorek. Dhe'n north anodho yma Stonehenge Cursus, drehevys a-dro dhe 3,500 KOK, kleudh ha banken 3km a hirder ha 150 m a lester (anwodhvedhys yw y borpas). Rosva Dons an Gewri a yntra Dons an Gewri ha Dowr Avon, hirder a 3km, hyns rag keskerdhow ha drehedhes Dons an Gewri. Desedhys yw Woodhenge 4.3km dhe'n north-est a Dhons an Gewri, tirnos kylgh a brenn hag ogas dhe Durrington Walls, dre'n lycklod an tyller mayth o drehevyansoryon Dons an Gewri trigys, ha tyller dhe 'henge' aral.
Yma bagas a dylleryow erel yn ranndir Avebury komprehendys y'n Ertachva UNESCO. Yn Avebury y honan yma kylgh meur, lies krug krenn ha hir ha Silbury Hill, an krug moyha kynsistorek gwrys gans tus yn Europa.
Klass:Ertachva an Bys UNESCO Klass:Pow Sows
Zichyújfalu
250px|skeusennik|dyhow|Zichyújfalu Zichyújfalu yw gwig istorek yn Hungari. Hy foblans yn 2014 usi a-dro dhe 909.
Pednventydnyow
Klass:Citys ha trevow yn Europa Klass:Hungari
2022
bledhen gemmyn
Klass:2022
Merkuri
Elven gymyk yw merkuri po arghans byw, niver 80 y'n Vosen Beriodek. Y furvell gymyk yw Hg, dhyworth an ger Latin hydrogyrum, ow styrya arghans linyel. An hanow merkuri a dheu dhyworth an planet. Nyns eus rann dhe verkuri y'n korf denel, mes ev a eksist yn pub tra byw yn mynsow munys awos y vos y'n ayrgylgh. Posna gans merkuri o kemmyn y'n termyn eus passyes, mes pur danow yw lemmyn drefen rewlyansow tynn yeghes ha sawder. Nans yw termyn hir, gorhemmynys o kalomel (merkuri klorid, Hg2Cl2) avel fysek lowsya. Pan dheuth pockys Frynk ha mos kudyn y'n 15ves kansvledhen, an unnik kur o corrosive sublimate, merkurik klorid (HgCl2). Peryllus o an kur, hag ownek o tus a'n kur keffrys ha'n dises. Arwodhow posna merkuri yw drog penn, penn-dro, hwyja ha drog torr. Nivelyow ughel a verkuri a veu yn gols Isaac Newton (1642-1727), yn gwirhaval dhyworth y ober alkemi, hag yn gols Robert Burns, dhyworth dyghtyans rag an pockys frynk, keffrys ha Myghtern Henry VIII hag Ivan an Euthyk a Russi. Lavar koth yn Sowsnek yw mad as a hatter. Hemm a dheu dhyworth devnydh merkuri gans an re hag a wre pali dhyworth milvlew lostledanes ha konines.
Usys o moon merkuri, vermeyl po cinnabar (merkuri sulfid, HgS), avel liw rudh splann gan lymnoryon kynsistorek dhe afina fowys. Kevys veu jarrik leun a verkuri yn bedh yn Ejyp gans an hendhyskonydh Almaynek, Heinrich Schliemann (1882-1890). An alkemydh Chinek, Ko Hung (281-361OK) a skrifas a-dro dhe varth a dreylya cinnabar rudh splann dhe verkuri arghansek orth y dommhe. Aristotle an Grek, ha'n Roman, Pliny an Kottha a wodhya hemma ynwedh.
Cinnabar yw an chif moon hwath, kevys yn Spayn, Russi hag Itali dre vras. Askorrys yw 8,000 tonnas an vledhen. Usys yw dhe wruthyl klorin ha sodiom hidroksid. Nyns eus devnydh dhe verkuri rag tempredhellow, gul hattys ha batriow lemmyn.
Poos atomek merkuri yw 200.59, y boynt teudhi yw -39°C ha'y boynt bryjyon yw 357°C. Y dhosedh yw 13.5kg an liter. Alkan linyel arghansek yw merkuri.
Mirva
Klass:Elvennow kymyk
John Glen (kevarwodher)
John Glen (genys 15 Me 1932) yw kevarwodher ha pennskrifer fylm omdennys a Bow Sows. Klass:Dinethyansow 1932 Klass:Kevarwodhoryon fylm Klass:Skriforyon Klass:Sowson
Saguache
Klass:Istori Amerikanyon Enesik Klass:Kolorado Klass:Seow konteth an Statys Unys Klass:Trevow y'n Statys Unys
Pencarreg
Pencarreg yw tre yn Sir Gaerfyrddin, Kembra; (SN54NW70). Yma hi 58.6 mildir (94.4 km) dhiworth Kardydh ha 175.9 m (283.1 km) dhiworth Loundres. 1110 o braster an poblans yn 2011, ha 673 (60.6%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pontyberem
Pontyberem yw tre yn Sir Gaerfyrddin, Kembra; (SN51SW02). Yma hi 47.3 mildir (76.1 km) dhiworth Kardydh ha 174.2 m (280.4 km) dhiworth Loundres. yw braster an poblans, ha 1806 (67.4%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Sir Gaerfyrddin
1881
bledhen gemmyn
Klass:1881
Doronieth Kernow
skeusennik|Clychau'r gog ar linell Arfordir Cernyw Kernow yw konna-tir fest yn soth-west Ynys Vreten Veur. A Benn an Wlas dhe Borth Bud yma 120 km a bellter. Dowr Tamer a wra an amal yntra Kernow ha'n gonteth sowsnek a Dhewnens y’n howldrehevel. Ottomma tiredh Kernow orth ledanna, gans 75 km. A-dheghowbarth yma an Chanel, hag a-gledhbarth y’n howlsedhes yma Mor Havren hag an Mor Keltek. Yma 155 km yntra Kernow ha Breten Vyghan Isel a-dreus an Chanel; ha 85 km yntra Kernow ha Konteth Pennvro yn Kembra a-dreus an Vor Geltek. Wordhon yw 200 km yn kerdh a-dreus an keth mor. Enep an pow yw 3 549 km².
A-ban yw tir Kernow hirra a west dhe est ages a north dhe soth, nyns yw koynt bos dyffransow poesek yntra Howldrehevel ha Howlsedhes an pow. Dihaval yw rannyethow sowsnek kewsys y'n dhew enep ma, gans or a-dro dhe gyrghynn Truru po Sen Ostell.
Tir garow yw pervedh an pow, a-ban yw ystynnans a Woen Esk ha Dartmoor Bronn Wennili, 419 m. Is yw an tiredh owth avonsya dhe'n West. Yma klegerow serth war an arvor gledh yntra Dintagell hag an kor a Dhewnans. An niver vrassa a Gernowyon a drig y'n morrep.
Dowr Tamer yw an brassa avon; yn mysk an erell yma Avon Kammel (ow tenewi dhe'n Kledh troha Pleg-mor Lannwedhenek), Avon Fowydh, hag Avon Fal. Yma'n Tamer, an Fowydh, hag an Fal ow tenewi dhe'n Deghow.
Kernow yw an toemma darn a Vreten Veur. A-gynsow yma re ow hwilas tevi gwinreun rag gwin, ha palmwydh a yll tevi y’n pow. Sten, kober, ha pri gwynn yw moen pur boesek.
Ranndiryow ha Kevrangow
Yma pymp ranndir arnowydh: Kernow Kledh, Karadon, Karrek, Rostorrmoel, Kerrier, ha Pennwydh.
I a gollenow le an naw "konteth" po kevrang a Gernow goth: Kerrier, Lysnowydh, Pennwydh, Powder, Pidar, Strasnedh, Tryger, Wivelshire Est, ha Wivelshire West.
Karyans
Yma ayrborthow yn Tewynn Pleustri hag yn Aberplymm, a-dreus Dhowr Tamer yn Dewnans. Aberfal ha Pennsans yw an portys an moyha poesek y’n pow.
Nebes fordhow meur a dreus Kernow. Yma an A39 owth entra an pow ogas dhe Vud ha berya dres Truru bys Aberfal. Yma an A30 ow talleth yn Pennsans hag a wra kevrenn gans Kammbronn-Rysrudh, Bosvenegh ha Lannstefan. Hag yma an A38 ow treusi an Tamer yn Essa hag ystynna dhe gyrghynn Bosvenegh; yma an A390 ow kesunya an A38 gans Sen Ostell ha Truru.
Yma linenn hyns-horn yntra Aberplymm ha Pennsans, gans skorennow dhe Dewynn Pleustri, Aberfal, Porthia, ha Logh.
Christian Cueva
Klass:Dinethyansow 1991 Klass:Peldrosyoryon Klass:Perou
Sofia
Sofia yw penncita Bulgari.
1832
bledhen lamm
Klass:1832
1771
bledhen gemmyn
Klass:1771
Praha
Praha yw penncita Pow Chek. Yma a-dro dhe 1,200,000 a dus ow triga yn Praha.
Brys
alt=Golinyans a frenologieth hag yw hen tybyans a-dro dhe'n brys gans rannow diblans rag happyansow diblans.|skeusennik|Golinyans a frenologieth hag yw hen tybyans a-dro dhe'n brys gans rannow diblans rag happyansow diblans. An brys yw an sett a deythi omgemeryansek rag an fordh prederi, resna, percevya, mynnes, tybi hag omglewes. Yn godhonieth, an brys yw kawsys yn tien gans oberyans an ympynnyon. An filosofer Gilbert Ryle a elwis an brys "Spyrys y'n Jynn" ha leverel bos kamm an tybyans a vrys diblans a'n ympynnyon. Byttegyns, nebes tus a breder bos an brys diblans a'n korf hag yw gelwys enev.
Yma dadhel vras ow tochya pandra a styr an brys ha pyth yw yn poran. Nebes a lever nag yw saw reson ha kov rann an brys, awos aga bos war. Gans an savla ma, an omglewansow a gerensa, kas, own, lowena hag erel yw diblans a'n brys. Nebes gans an wel ma a lever bos an omglewansow rann an brys. Re erel a lever na yll agan studhow resnel hag omglewansek bos divaglys hag y kodh bos oll anedha rann an brys.
Unn govyn a-dro dhe'n brys yw py eghennow a groadur a yll kavos brys. Rag ensampel, ni a wovyn mars eus brys marnas gan tus, gans nebes enevales po enevales oll, gans kroaduryon oll po gans puptra bew ha mars eus brys dhe nebes eghennow a jynn gwrys gans tus. Brysoniethoryon avel Sigmund Freud ha William James ha godhoniethoryon jynn-amontya kepar hag Alan Turing a dhisplegyas tybyansow meur aga bri a-dro dhe'n brys.
Lesbenigys an dowr
Geum rivale, lesbenigys an dowr, yw plans bleujennek y'n kinda Geum y'n teylu Rosaceae. Teythyek yw dhe ranndiryow temprek Europa, Asi kres ha rannow a Amerika Gledh. Ev a hwer yn ogas dhe bub rann a'n Enesow Bretennek. Aswonnys yw yn Sowsnek avel water avens, po purple avens yn Amerika. Ev a dyv yn keunegennow ha prasow leyth, owth askorra bleujennow rudh a-dhia mis Me bys dhe Gwynngala.
Bewva
Bleujen pubvledhynnyek yw war weresow glep po lent aga disegha. Ev a yll godhevel studhyow nebes trenk dhe galghek yn golok an howl po rannskeusek. Bewvaow a gomprehend glannow goverow, emlow pollow, gwedhegi kolldhel leyth ha prasow gora.
Rann yw a beurvaow gwels an gonyow ha bronn, bewva Towl Gweythres Bewliesekter y'n Ruwvaneth Unys. Kevys yw yn pub rann a'n R.U. a-der Pow Sows soth-est, Enesow Heledh yn Alban ha rannow an Kresbarth ha powyow west.
Ekologieth
Ponegys yw Geum rivale gans gwenen dre vras, le menowgh gans kelyon ha hwiles. Orth adhvesyans an bleujen, an stamenow a hirha, ow surhe ev dhe ombonegi mar nag yw treusbonegys seulabrys. An has yw hevelep dhe bennow brosek les serghek, ha lesys yns i po wosa bos dalghennys war vilvlew konines hag enevales byghan erel, po gans tevyans gwreydhkyfyon.
Arvilys yw lesbenigys an dowr gans Podosphaera aphanis, eghen a losni (mildew) ponnek.
Klass:Plansow
Konteth Northampton, Pennsylvani
Konteth Northampton (yn Northampton County) yw konteth yn Pennsylvani, Statys Unys Amerika.
Arthur Balfour
Arthur Balfour (25 mis Gortheren 1848 - 19 mis Meurth 1930) o statydh bretennek. Klass:Dinethyansow 1848 Klass:Filosofers Klass:Mernansow 1930 Klass:Politegoryon a Alban Klass:Politegoryon a Bow Sows Klass:Skriforyon
John Lithgow
Klass:Amerikanyon a dhevedhyans sowsnek Klass:Dinethyansow 1945 Klass:Gwarioryon bellwolok amerikanek Klass:Gwarioryon fylm amerikanek Klass:Gwarioryon lev amerikanek Klass:Gwarioryon wariva amerikanek
Caersws
Caersws yw tre yn Powys, Kembra; (SO09SW63). Yma hi 72.4 mildir (116.4 km) dhiworth Kardydh ha 156.7 m (252.2 km) dhiworth Loundres. 1530 o braster an poblans yn 2011, ha 324 (21.2%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Powys
1754
bledhen gemmyn
Klass:1754
Paul a Tarsus
Paul a Tarsus, (genys avel Saul a Tarsus) hag yn fenowgh henwys Sen Paul po Paul an Abostel (2KOK–67) o abostel Kristyon (kyn nag o ev onan an kynsa Dewdhek Abostel) a lesas an dyskansow Yesu dres bys an kynsa kansvledhen. Y'n gwelir avel onan a'n posekka tus an Oos Abostelek. Ev a fondyas nebes kemenethow Kristyon yn Asi Vyghan hag Europa a gres an 40s dhe gres an 50s KOK.
Herwydh lyver Oberow y'n Testament Nowydh, Farysi o Paul. Ev a gemeras rann y'n persekutyans a dhyskyblon a-varr Yesu a-dro dhe Jerusalem, kyns y dreylyans dhe Gristonedh. Peswardhek a'n 27 lyver y'n Testament Nowydh re beu askrifys dhe Paul. Yth yns i lytherow dhe eglosyow ha Kristonyon. Ev a skrifas an lytherow ma rag aga hennertha, aga gweres konvedhes dyskans Kristyon ha'ga gweres dhe vewa yn fordh Kristyon. Y'n jydh hedhyw, lytherow Paul a bes bos selyans res porres a theologieth, gordhyans ha bewnans bugelek yn hengovyow Latin ha Protestant an West, keffrys hag y'n hengovyow Katholik Est hag Ewngryjyek an Est.
Klass:Mernansow an 1sa kansvledhen Klass:Sens Klass:Skriforyon
Rhydaman
Rhydaman yw tre yn Sir Gaerfyrddin, Kembra; (SN61SW54). Yma hi 41 mildir (65.9 km) dhiworth Kardydh ha 166.6 m (268.1 km) dhiworth Loundres. yw braster an poblans, ha 2709 (51.5%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Sir Gaerfyrddin
1577
bledhen gemmyn
Carno
Carno yw tre yn Powys, Kembra; (SN99NE23). Yma hi 76.1 mildir (122.5 km) dhiworth Kardydh ha 162 m (260.7 km) dhiworth Loundres. 708 o braster an poblans yn 2011, ha 255 (36%) a wodhya kewsel Kembrek.
1577
Klass:1577
Hyns-tram Porthtreth
skeusennik|Pons a gar [[Penn-hyns-horn Kernow|Penn Hyns-horn Kernow a-dreus dhe Hyns-tram Porthtreth.]] skeusennik|An porth yn Porthtreth le may tiwedhas an hyns-tram. Hyns-tram yn Kernow a junyas an balyow yn arenebedh Skorya gans porth dhe Borthtreth o an Hyns-tram Porthtreth. Yth o platfordh oberys gans mergh a dhallathas oberi yn 1809, hag ytho yth o an kensa hyns-horn yn Kernow. An linen gowal a ygeris yn 1815 hag yn tiwettha y feu ystynnys dhe servya Bal Poldis ogas ha Sen Dey. A-dhia dhana y feu aswonys avel an Hyns-tram Poldis.
Carno
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Powys
Hyns-tram Porthtreth
Gwelewgh ynwedh
Klass:Hensi-horn yn Kernow
Seychellys
Seychellys yw gwlas ynsek yn Afrika Est.
Klass:Enesegi Klass:Gwlasow yn Afrika
William Pitt Yowynk
William Pitt Yowynk (28 mis Me 1759 – 23 mis Genver 1806) o statydh bretennek. Klass:Dinethyansow 1759 Klass:Mernansow 1806 Klass:Politegoryon a Bow Sows
John A. Costello
John Aloysius Costello (20 mis Metheven 1891 – 5 mis Genver 1976) o politeger iwerdhonek. Klass:Dinethyansow 1891 Klass:Godhyli Klass:Mernansow 1976 Klass:Politegoryon a Europa
Pat Hingle
thumb|Pat Hingle Martin Patterson "Pat" Hingle (19 Gortheren 1924 – 3 Genver 2009) o gwarier amerikan geryes da.
Klass:Gwarioryon fylm amerikanek Klass:Mernansow 2009 Klass:Ynkleudhyansow yn mor
Breizh eo ma bro!
Devydnow
Klass:Gonisogeth keltek Klass:Ilow
Linda Hamilton
Linda Carroll Hamilton (genys 26 mis Gwynngala1956) yw gwariores amerikanek.
Devynnow
Klass:Demokratyon Klass:Gwarioresow fylm amerikanek
Éamon de Valera
Éamon de Valera (14 mis Hedra 1882 yn Evrek Nowydh – 29 mis Est 1975 yn Dulyn) o statydh la lewydh politek iwerdhonek. Klass:Dinethyansow 1882 Klass:Godhonydhyon Klass:Godhyli Klass:Kenedhlogoryon geltek Klass:Lewydhyon Klass:Mernansow 1975 Klass:Politegoryon amerikanek
Mark Zuckerberg
Mark Elliot Zuckerberg (genys 14 mis Me 1984) yw negysydh amerikanek.
Klass:Amerikanyon
1640
bledhen lamm
Klass:1640
Henry Campbell-Bannerman
Klass:Dinethyansow 1836 Klass:Mernansow 1908 Klass:Politegoryon a Alban
Kristanna Loken
Kristanna Loken (genys 8 mis Hedra 1979) yw gwariores ha manykyn norgaghek-amerikanek.
Klass:Amerikanyon LKDT Klass:Dinethyansow 1979 Klass:Gwarioresow fylm amerikanek Klass:Gwarioryon LKDT Klass:Gwarioryon wari gwydhyow amerikanek Klass:Manykyns
Carreghwfa
Carreghwfa yw tre yn Powys, Kembra; (SJ22SE11). Yma hi 89.6 mildir (144.2 km) dhiworth Kardydh ha 153.6 m (247.2 km) dhiworth Loundres. 654 o braster an poblans yn 2011, ha 67 (10.2%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Powys
Maryville, Tennessi
Maryville yw cita hag esedh konteth a Gonteth Blount, Tennessi. O poblans a 27,465 yn niveryans 2010. An sita a veu trevesigys yn 1785.
Daniel Casey
Daniel Casey (genys 1 mis Metheven 1972) yw gwarier sowsnek. Klass:Dinethyansow 1972 Klass:Gwarioryon bellwolok Klass:Gwarioryon sowsnek
Greensboro, Karolina Gledh
thumb|250px| Greensboro yw sita yn Konteth Guilford, Karolina Gledh, Statys Unys. Yth esa dhedhi poblans a 269,666 a drigoryon yn 2010.
An sita a veu fondys yn 1808.
Gwiasva
Klass:Citys yn Karolina Gledh
John C. Wright (awtour)
John Charles Justin Wright (genys 22 mis Hedra 1961 yn Kaliforni) yw romanser amerikanek.
Klass:Dinethyansow 1961 Klass:Skriforyon fugieth amerikanek
An tri arth
An tri arth yw drolla po hwedhel a'n dus vyhan a-dro dhe tri arth hag yma benyn ow kammdremena yn aga thre. Yth esa lies versyon mes lemmyn yma unn versyon kemmyn ha henn yw Blewowrek ha'n tri arth.
Yma trelyans dhe Gernowek gans Marjorie Trevanion yn An Gannas niver 60 (mis Kevardhu 1981).
Klass:Orses Klass:Lien gwerin
Raleigh, Karolina Gledh
Raleigh yw pennsita Karolina Gledh, Statys Unys. Poblans an sita yn niveryans 2020 o 467,665.
An sita a veu fondys yn 1792.
Michael D. Higgins
Michael Daniel Higgins (genys 18 mis Ebrel 1941) yw politeger ha prydydh iwerdhonek. Klass:Dinethyansow 1941 Klass:Godhyli Klass:Lewydhyon Klass:Meryon Klass:Prydydhyon
Raleigh, Karolina Gledh
Gwiasva
Klass:Citys yn Karolina Gledh Klass:Penncitys y'n Statys Unys Klass:Seow konteth an Statys Unys
Delaware
Delaware yw stat yn Statys Unys Amerika. Poblans an stat yn niveryans 2020 o 989,948.
Gwiasva
Klass:Statys an SUA
Chi Kanasedhoryon Florida
Chi Kanasedhoryon Florida yw an isella chi reythyansel y'n stat Florida (an Senedh Florida yw an gwartha chi). Yma 120 esedh, gans unn esel rag pub pastell vro. A-dhia 2020, yma 78 esel Repoblikanek ha 42 esel Demokratek
Titlys
Esel a'n Chi Kanasedhoryon yw kriys 'kanasedher'. Rag avodya sowdhan gans eseli a'n Chi Kanasedhoryon Statys Unys, eseli yw kriys kanasedhoryon stat.
Dyghtyans
Pub bledhen an Chi a vet yw esedhek reythyansel nowydh. Rag esedhogow reythyansel kemmyn, an Chi a vet 60 dedhyow pub bledhen. An governour y honan, an Kowser Chi ha'n Lewydh Senedh Florida war-barth, po an gwrioryon lagha (gans vota a 60%) a yll erghi esedhogow reythyansel arbennik.
George Lucas
skeusennik|George Lucas, 2009
George James Walton Lucas Jr (genys 14 Mis-Me, 1944 yn Modesto, California, Statys Unys) yw skrifor ha gwrier a fylmow amerikanek, meurgerys rag y fylmow Star Wars hag Indiana Jones a wrug ev gans Steven Spielberg.
Lucas a fondyas Lucasfilm (kompani askorrans fylm), Lucasfilm Games (askorrans gwari jynn-amontya), Industrial Light & Magic (effethyow fylm), ha Pixar (bywheans).
Klass:Amerikanyon a dhevedhyans sowsnek Klass:Kevarwodhoryon fylm‎ Klass:Skriforyon fugieth amerikanek
François Truffaut
François Roland Truffaut (RU: /ˈtruːfoʊ, ˈtrʊfoʊ/ TROO-foh, TRUUF-oh, SU: /truːˈfoʊ/ troo-FOH; Frynkek: [fʁɑ̃swa ʁɔlɑ̃ tʁyfo]; 6 mis Hwevrer 1932 – 21 mis Hedra 1984) o kevarwodher fylm, screenwriter, askorrer, gwarier hag arvreusyas fylm frynkek.
Klass:Didhuwydhyon Klass:Dinethyansow 1932 Klass:Frynkyon Klass:Gwarioryon fylm Klass:Kevarwodhoryon re waynyas Pewas Akademi‎ Klass:Mernansow 1984
Talyllychau
Talyllychau yw tre yn Sir Gaerfyrddin, Kembra; (SN63SW75). Yma hi 48.7 mildir (78.4 km) dhiworth Kardydh ha 168.2 m (270.7 km) dhiworth Loundres. 486 o braster an poblans yn 2011, ha 207 (42.6%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Sir Gaerfyrddin
Krib (tirfurv rewlivel)
Rag usyansow erel, y hweller Krib (Klerheans)
skeusennik|700px|Tirfurvow rewlivel
Krib yw keyn kul a garrek a dhiberth dew nans. Furvyes yns i pan wra dew rewliv eskni dew gomm po nans U kettuel. Ynwedh i a furv pan wra rewlivow komm eskni a-dhelergh tro'ha an eyl gans y gila (mes treweythyow sewyans an argerdh ma yw bolgh). Tewedha rewi-teudhi (po ober rewi-teudhi) a wra an grib dhe vos moy lymm, ha radel ow kodha dhyworth an ledrow a's serthha. An ger Sowsnek, arête yw an ger Frynkek rag "amal" po "keyn". Gnasow hevelep y'n Alpow yw deskrivys yn fenowgh gans an ger Almaynek kemmys, Grat.
Gwrys yw korn y'n tyller may hwra tri po moy a gommow a wra metya.
Neville Chamberlain
Neville Chamberlain (18 mis Meurth 1869 - 9 mis Du 1940) o statydh bretennek. Klass:Dinethyansow 1869 Klass:Mernansow 1940 Klass:Politegoryon a Bow Sows
Konteth Perry, Pennsylvani
Konteth Perry (yn Perry County) yw konteth yn Pennsylvani, Statys Unys Amerika.
The God of Abraham Praise
The God of Abraham Praise yw versyon Kristyon a hymna gerysda Yedhowek, treylyesha Kristyonhes gans an awaylor, Thomas Olivers. Ev a vysytyas Synaga Meur Loundres yn 1770. Titel an hymna yw selyes war vers yn Lyver Eksodus, hemm yw "I am the God of thy Father, the God of Abraham".
Klass:Kanow Klass:Kristoneth
James Coburn
thumb|James Coburn James Harrison Coburn (31 Est 1928 – 18 Du 2002) o gwarier amerikan geryes da.
Klass:Dinethyansow 1928 Klass:Gwarioryon bellwolok amerikanek Klass:Gwarioryon fylm amerikanek Klass:Gwarioryon fylm bughwesyon Klass:Gwarioryon lev amerikanek Klass:Gwaynyoryon Pewas Akademi Gwella Gwarier-Skoodhya Klass:Mernansow 2002 Klass:Ynkleudhyansow yn Kaliforni
Konteth Northumberland, Pennsylvani
Konteth Northumberland (yn Northumberland County) yw konteth yn Pennsylvani, Statys Unys Amerika.
Kowethas Kenedhlow Asi Soth-Est
skeusennik|Kowethas Kenedhlow Asi Soth-Est yn towlyans An Kowethas Kenedhlow Asi Soth-Est (KoKASE po ASEAN) yw kowethas keswlasek. An 8ves mis Est 1967, furvys veu an KoKASE gans Malaysi, Pow Tay, Indonesi, Singapour ha'n Filipinys. Y'n oos na, yth esa kemynegoreth ow tevi yn Vietnam, hag yth esa'n pymp kenedhel ma ow tierbynna kudynnow a-berth ynna ynwedh. Awos an gilva ma, an pymp kenedhel ma a wrug KoKASE avel diskwedhyans a gesoberyans kevrennek. Yn kott, amkan an kowethas yw kesoberyans politek hag erbysek. Yma pennplas an kowethas yn Jakarta, Indonesi.
Y feu kowethas yn termyn kyns henwys Kowethas Asi Soth-Est (KASE). Kowethas keswlasek a veu ev a'n Filipinys, Malaysi ha Pow Tay. An teyr henedhel ma a furvyas KASE yn 1961. Henwys yndella a veu awos bos pubonan a'y genedhlow oll rann a Asi Soth-Est.
Yn 1976, an kenedhlow KoKASE a synsas keskusulyans yn Bali. Wosa hemma, y tallathas an kenedhlow kesoberyans erbysek strottha. Byttegyns, erbynn kres an 1980ow, gwriansow an KoKASE a lenthas. Erbynn 1991, Pow Tay a brofyas kenwerthva frank. An kenedhlow ASEAN a omvet pub bledhen oll dhe geskewsel war lies mater.
Molybdenom
Elven gymyk yw molybdenom, niver 42 y'n Vosen Beriodek. Y furvell gymyk yw Mo. An hanow a dheu dhyworth an ger Greka molybdos, o styrya plomm. Moon molybdenom, molybdenit y hanow, yw hevel y semlant dhe grafyt, ha kemyskys o an dhew gans moon plomm.
Kowethas Kenedhlow Asi Soth-Est
Dhe dhalleth nyns esa saw pymp esel an KoKASE. Brunei Darussalam a omjunyas gans an ASEAN an 7ves mis Genver 1984. Vietnam a'n junyas an 28ves mis Gortheren 1995. Pow Lao ha Myanmar a junyas avel esel an 30ves mis Ebrel 1999. Timor Est yw an pow unsel yn Asi Soth-Est nag yw esel KoKASE. Byttegyns, Timor Est keffrys ha Papoua Gyni Nowydh (nag yw gwelys avel parth a Asi Soth-Est herwydh doronieth) yw avisyoryon an KoKASE, ha hwans a's teves a vos eseli dien an KoKASE.
Molybdenom
Essensek yw molybdenom dhe bub eghen byw, mes yn mynsow munys. Re a volybdenom a wra kawsya difasyansow kynfloghel. Yma a-dro dhe ugans ensaym ow komprendya molybdenom. Nitrogenas, kevys yn gwreydh fav, a dreyl nitrojen dhyworth an ayr dhe ammonya. Algi a wra devnydh a ensaym molybdenom dh'aga hartha dhyworth sulfur. An ensaym a'y dreyl dhe dimethyl sulfid, an gass ha drefen y fler a denn ydhyn an mor dhe rannow le mayth yw meur a algi hag awos hemma, meur a buskes. Ensaym enevales, xanthin oksidas, a askorr trenken urik, ha pan vo'n ensaym ma re weythresek, hemm a wra ledya dhe'n kudyn gowt.
Kowethas Kenedhlow Asi Soth-Est
Nebes kedhlow a bowyow KoKASE a sew:
Molybdenom
Usys yw an isotop radyoweythresek molybdenom-99 yn klavjiow dhe wul teknetiom-99. Teknetiom-99 a greun yn organow an korf, gans gweres diagnosans.
Kowethas Kenedhlow Asi Soth-Est
Kenedhlow an KoKASE a wrug Dalva Diredhek KoKASE (ARF yn Sowsnek, ASEAN Regional Forum). 27 pow yw esel an Dalva Diredhek KoKASE. Ledyoryon an kenedhlow ma a omvet ha kewsel a lies mater, yn arbennek diogeledh ha kesoberyans erbysek. Eseli a-lemmyn an DDK yw: Malaysi, Pow Tay, Indonesi, Singapour, Filipinys, Vietnam, Bruney, Pow Lao, Myanmar, Kamboji, Ostrali, Kanada, China Poblegeth an Werin, an Unyans Europek, Eynda, Nihon, Korea North, Korea Soth, Mongoli, Mordir Nowydh, Pakistan, Papoua Gyni Nowydh, Russi, Timor Est, an Statys Unys, ha Sri Lanka.
Molybdenom
Diskudhys veu molybdenom rag an kynsa prys gans Karl Scheele yn 1778, mes an kynsa dh'y enyshe veu Peter Jacob Hjelm (1746-1813) yn Uppsala, Sweden yn 1781.
Kowethas Kenedhlow Asi Soth-Est
An KoKASE a syns kuntelles pub bledhen. An guntelles a dhur 3 dydh, hag an eseli a geskews war lies mater. Klass:Fondyansow 1967 yn Asi Klass:KoKASE
Molybdenom
Usys o dur molybdenom dhe wul tankow yn Kynsa Bresel an Bys drefen y vos krev ha skav.
Askorrys yw a-dro dhe 250,000 tonnas an vledhen, dre vras y'n Statys Unys, Chile, Kanada ha Russi. An chif moon yw molybdenit. Awos y boynt teudhi ughel, nyns yw askorrys avel alkan, mes avel polter loos dell yw usys. Usys yw lemmyn dhe wul daffar elektonek ha tredanel, dhe wul gweder, ha dhe wul dur moly-krom, dhe les yn kesrannow kerri ha jynnow ebron.
Poos atomek molybdenom yw 95.94, y boynt teudhi yw 2617°C ha'y boynt bryjyon yw 4612°C. Y dhosedh yw 10.2kg an liter. Alkan lentrus arghansek yw ev, nebes medhel pan vo pur.
Mirva
Klass:Elvennow kymyk
Livermoriom
Elven gymyk synthetek yw livermoriom, niver 116 y'n Vosen Beriodek. Y furvell gymyk yw Lv. An hanow a dheu dhyworth an arbrovji Laurence Livermore, yn Kaliforni, an Statys Unys. Hanow an arbrovji, yn y dro, a dheu dhyworth an tiek a perghennek tir, Robert Livermore. Pur radyoweythresek yw livermoriom hag yw askorrys y'n arbovji yn unnik. Yma peswar isotop dhodho. Yma dhe livermoriom-293 an hanter-bewnans hirra, gans 60 milieylen.
Diskudhys veu yn mis Gortheren 2000 yn arbrovji Dubna, Russi.
Mirva
Klass:Elvennow kymyk
520
Klass:520
Turkek
Turkek ew tavas Turky ha Cobros Cledh. Nag ujy hei qwil radn a'n teylu Eyndo-Europek, bes kevrednys ew dhe davasow Asy Gres pokar ha Kazaghek hag Ouzbek. An lytherennek Latin a veu selyes avell scrifa-composter sodhogel an ’eth yn 1928, yn le an lytherennek Arabek. A-dhia fondyans Kowethas an Tavas Turkek (Türk Dil Kurumu) yn 1932, an tavas re rug chanjys broas dhe erva hei ynwedh. Yn arbednik, geryow Arabek ha Persek re gollas aga le dhe eryow nowyth furvyes dhyworth elvednow Turkek "pur".
Fonologieth
Klass:Yethow
Tre-lech
Tre-lech yw tre yn Sir Gaerfyrddin, Kembra; (SN23SE60). Yma hi 65.2 mildir (104.9 km) dhiworth Kardydh ha 189.5 m (305 km) dhiworth Loundres. 737 o braster an poblans yn 2011, ha 440 (59.7%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Sir Gaerfyrddin
Gregory Peck
thumb|Gregory Peck Eldred Gregory Peck (5 Ebrel 1916 – 12 Metheven 2003) o gwarier amerikan geryes da.
Tanzania
Tansania (yn Sowsnek ha Swahilek, Tanzania) yw gwlas yn Afrika Est.
580
bledhen lamm
Klass:580
Jennifer Aniston
Jennifer Joanna Aniston (genys 11 mis Hwevrer 1969) yw gwariores ha kevarwodhes fylm amerikanek. Klass:Dinethyansow 1969 Klass:Amerikanyon a dhevedhyans italek Klass:Gwarioresow fylm amerikanek Klass:Gwarioresow lev
Jack Dorsey
Jack Patrick Dorsey (genys 19 mis Du 1976) yw embreger amerikanek.
Enheduanna
skeusennik|Enhedduanna, myrgh Sargon a Akkad
Enheduanna gennek 𒂗𒃶𒌌𒀭𒈾, ynwedh Enheduana po En-hedu-ana, o an prydydh kynsa gans hanow aswonnys dhyn hedhyw. Ynwedh hi o onan a’n benenes henwys yn istori. Ughel-bronter o dhe’n Dhuwes Inanna ha Duw an Loor Sin. Trigys o hi y’n stat-cita sumerek a Ur.
Lamar Alexander
Andrew Lamar Alexander Jr. (genys 3 Gortheren 1940 yn Maryville, Tennessi) yw politeger amerikanek, ha governor Tennessi a-dhia 1979 bys yn 1987, hag esel Senedh henavek Tennessi a-dhia 2003 bys yn 2021. Esel an Parti Repoblikanek yw.
Castell Caereinion
Castell Caereinion yw tre yn Powys, Kembra; (SJ10NE21). Yma hi 80.3 mildir (129.2 km) dhiworth Kardydh ha 153.5 m (247.1 km) dhiworth Loundres. 569 o braster an poblans yn 2011, ha 86 (15.1%) a wodhya kewsel Kembrek.
Jack Dorsey
Klass:Amerikanyon a dhevedhyans italek Klass:Dinethyansow 1976
Castell Caereinion
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Powys
Lamar Alexander
Klass:Tennessi Klass:Parti Repoblikanek Klass:Eseli Senedh an Statys Unys
Enheduanna
Hi a wrug niver a gevrannow dhe lien Sumerek, ow komprehendya niver a ganow dhe Inanna ha kuntel a hymnys. Ytho hi o an awtour henwys kynsa yn istori. Apoyntys veu hi dhe ditel En, rann bur bosek yn politigel, gans hy thas Myghtern Sargon a Akkad. Hy mamm o Myghternes Tashlultum.
Wosa mernans hy thas, hi a besyas y’n rann, mes, wosa dadhla gans hy broder, Rimush, eksilys veu hi rag termyn. Gesys veu hi dhe dhehweles, ha wosa henna, hi a skrifas ‘Enorans Inanna' po ‘nin me šara', gans manylyon hy gorrans yn-mes ha dehwelans. Wosa hy mernans hy honan, enorys veu hi avel person posek po hanter-duwes.
Diskudhans hendhyskoniethel
Yn 1927 Syr Leonard Woolley a dhiskudhas plasen galsit Enheduanna, ha kleudhya yn Ur. Yma skeusen a Enheduanna war an blasen. Kyn tiskrivas Woolley an blasen yn y dherivas, ny veu poos Enheduanna aswonnys bys dhe dhyllans hwithrans Adam Falkenstein,"Enhedu'anna, The Daughter of Sargon of Akkad" yn 1958, ha treylyansow Hallo ha Van Dijk a ober Enheduanna yn 1968.
Lien Enheduanna
Enheduanna a gomposyas 42 a hymnas rag templow a-dreus Sumer hag Akkad. I o an kynsa a’ga kynda hag ynna, hi a leveris, "Ow myghtern, gwrys veu neppyth dell na wrug nebonan bythkweth agynsow."
Bri
Pur bosek yw Enheduanna dhe venelegoryon, avel an awtour kynsa, hag onan a’n benenes henwys kynsa. Yn 2015 an Unyans Steroniethel Kesgwlasek a henwis kowdoll war Vergher dhe enora Enheduanna.
Klass:Asianesow Klass:Mesopotami Klass:Prydydhesow
Trimsaran
Trimsaran yw tre yn Sir Gaerfyrddin, Kembra; (SN40SE09). Yma hi 48.6 mildir (78.3 km) dhiworth Kardydh ha 177.1 m (284.9 km) dhiworth Loundres. 2452 o braster an poblans yn 2011, ha 1236 (50.4%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Sir Gaerfyrddin
Michael Biehn
Michael Connell Biehn (/ˈbiːn/ BEEN; genys 31 mis Gortheren 1956) yw gwarier amerikanek.
Klass:Dinethyansow 1956 Klass:Gwarioryon bellwolok amerikanek Klass:Gwarioryon fylm amerikanek Klass:Gwarioryon fylm bughwesyon Klass:Gwarioryon lev amerikanek Klass:Gwarioryon wari gwydhyow amerikanek
Gerlyver
skeusennik|Gerlyvrow yn yethow divers. Gerlyver yw lyver ow kontaynya rol geryow yn unn po liesek yeth. Restrys yn aray lytherennek, yma dhe erlyvrow yn-fenowgh kedhlow a-dro dhe styr, leveryans, treylyans ha devedhyans geryow.
Yma diblans yntra gerlyvrow ollgemmyn ha gerlyvrow arbennik: An kynsa klass a gomprehend geryow yn dyskyblethow akademik, ha'n nessa a gomprehend efander olldalghus geryow yn yeth.
Y'n 21ves kansvledhen yma lies gerlyver warlinnen, rag ensampel, an Gerlyver Kernewek displegys gans Akademi Kernewek. Yma korpus Sowsnek-Kernewek ynwedh: Korpus Sowsnek-Kernewek Akademi Kernewek
Yma gerlyver aral yntra Kernewek ha yethow erel, avel Sowsnek: Gerlyver Sowsnek-Kernewek ha Gerlyver Kernewek-Sowsnek hag app iPhone hag Android dhodho. Y hyllir usya gerlyver Glosbe dhywar-linen. Heb kost yw. Yma dres 87,000 dreylyans hag ogas ha 234,000 desten geslinyek dhiwyethek Gernewek-Sowsnek ynno.
Yma gerlyver aral: Gerlyver Sowsnek-Kernewek-Sowsnek Androyd
Klass:Adhyskans