cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lithiom
Diskudhys veu lithiom yn 1817 gans Johan August Arfedson (1792-1841) yn Stockholm. Merkys veu lithiom dhe dhiskwedhes flamm rudh tewl pan yw keworrys dhe dan. An chif moon yw spodumen (LiAlSi2O6). Askorrys yw a-dro dhe 7,500 tonnas a alkan lithiom an vledhen rag diwysyans, ha martesen 25,000 tonnas an vledhen rag arvow nuklerek. Lithiom hidrid yw an 'hidrojen' y'n tanbellen hidrojen. Usys yw lithiom oksid dhe wul gweder ha priweyth, medhegneth ha kesalkenyow gans aluminiom ha magnesiom. Gorrys yw batriow lithiom yn euryoryow ha golowysi lughes kameras. skeusennik|Lithiom battery Alkan medhel gwynn-arghansek yw lithiom hag a dhasober yn krev gans dowr.
Mirva
Klass:Elvennow kymyk
Hugh Gaitskell
Hugh Todd Naylor Gaitskell CBE (9 mis Ebrel 1906 – 18 mis Genver 1963) o politeger bretennek. Klass:Dinethyansow 1906 Klass:Mernansow 1963 Klass:Parti Lavur Klass:Politegoryon a Bow Sows Klass:Politegoryon LKDT
Michel Houllebecq
Michel Houellebecq ( Frynkek: [miˈʃɛl wɛlˈbɛk]; genys Michel Thomas, 26 mis Hwevrer 1956/1958) yw awtour frynkek (Atomised, The Map and the Territory, Submission).
Klass:Afrikans Klass:Frynkyon Klass:Prydydhyon Klass:Skriforyon fugieth Klass:Dinethyansow 1956
Stanley Kubrick
Stanley Kubrick (26 mis Gortheren, 1928 – 7 mis Meurth, 1999) kevarwodher fylmow Amerikan. Ev o askorrer, skrinskrifer ha skeusenner ynwedh. Aswonsys avel onan a’n gwrier fylmow yn istori cinema. Y fylmow ymons dre vras holya novelys o hwedhlow berr, ha gorher efander a eghennow. An fylmow ma ymons merkyas ragdha gwiryonedh, hwarthuster du, desinyow desedhva hag ilow arbennik. Nebes y fylmow a’vri komprehendya Hensyow a Glori (1957), Spartacus (1960), Dr. Strangelove (1964), 2001: Odyssey Efanvos, Owrvalow Klock Oberedh (1971), Barry Lyndon (1975) hag An Golowi (1980).
Klass:Didhuwydhyon Klass:Dinethyansow 1928 Klass:Gwaynyoryon a Bewas Akademi Klass:Kevarwodhoryon fylm‎ Klass:Mernansow 1999 Klass:Skriforyon amerikanek
Roger Ebert
thumb|Roger Ebert Roger Joseph Ebert (18 Metheven 1942 – 4 Ebrel 2013) o jornalyas ha barner fylm amerikan geryes da.
Klass:Demokratyon Klass:Skriforyon amerikanek Klass:Sinema Klass:Pellwolok Klass:Mernansow 2013
Bahreyn
Bahreyn (yn Arabek, مملكة al-Bahrain) yw gwlas ynysek yn Gammas Persek.
Klass:Arabi Klass:Gwlasow yn Asi Klass:Enesow
Mellkeyn
skeusennik|Aray a'n mellennow yn mellkeyn den. An mellkeyn yw rann a'n korfeskern aksial. Mellkeynoges yw enyvales gans mellkeyn. Gwrys a eskern henwys mellennow yw an mellkeyn. An mellennow a gerghynn ha gwitha kanel an mellkeyn ha'n lovan vellkeyn.
Yma adro dhe 50,000 eghen a enevales gans mellkeyn.
Mellennow
Yn tus yma 32 po 34 mellen yn mellkeyn. Pub askorn y'n keyn yw henwys yn unnik herwydh aga rann a'n keyn ha le y'n rann na. An mellennow yw, dhyworth an penn dhe'n lost:
Strethur
1 Lovan vellkeyn - 2 Nerven vellkeyn - 3 Balek kevals a-ugh - 4 Balek spernek - 5 Torthel helergh a'n balek treus - 6 Bolgh-treus - 7 Torthel a-rag a'n balek treus - 8 Korf mellen - 9 Plasen yntra-mellennow - 10 Sprusen kowlesek
References
Klass:Eskern
1889
bledhen gemmyn
Konteth Lancaster, Pennsylvani
Konteth Lancaster (yn Lancaster County) yw konteth yn Pennsylvani, Statys Unys Amerika.
1483
bledhen gemmyn
Klass:1483
Augustus Henry Fitzroy, 3sa Dug Grafton
Augustus Henry Fitzroy, 3sa Dug Grafton (28 mis Gwynngala 1735 - 14 mis Meurth 1811) o statydh bretennek. Klass:Dinethyansow 1735 Klass:Mernansow 1811 Klass:Politegoryon a Bow Sows
Parkersburg, Virjynni West
Parkersburg yw sita vyghan yn Virjynni West, SUA. Yth esa dhedhi poblans a 33,099 a drigoryon yn 2000.
Klass:Citys yn Vyrjyni West
Martin Landau
thumb|Martin Landau Martin Landau (20 Metheven 1928) yw gwarier amerikan geryes da.
Pen-y-bont ar Ogwr
Pen-y-bont ar Ogwr yw tre yn Pen-y-Bont ar Ogwr, Kembra; (SS97NW19). Yma hi 17.3 mildir (27.9 km) dhiworth Kardydh ha 148.3 m (238.6 km) dhiworth Loundres. yw braster an poblans, ha 1289 (8.9%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Pen-y-Bont ar Ogwr
Holan mos
skeusennik|Gwrys moghees a holan
Holan mos yw moon komposys dre vras a sodiom klorid (NaCl). Hemm yw kesstoff kymygel, onan a lies holanow. Yn y furv moon naturel aswonys yw holan avel holan karrek po halit.
Porthcawl
Porthcawl yw tre yn Pen-y-Bont ar Ogwr, Kembra; (SS87NW33). Yma hi 22.7 mildir (36.5 km) dhiworth Kardydh ha 153.8 m (247.5 km) dhiworth Loundres. yw braster an poblans, ha 1339 (8.6%) a wodhya kewsel Kembrek.
Holan mos
Pan vo holan (sodiom klorid) kemyskys gans dowr, teudhys yw an holan y'n dowr, ow kwrythul teudhans holanek. Mynsow hujes a holan yw komprehendys yn dowr an mor, le mayth yw an chif rann vonyel. Dowr keynvor a gomprehend a-dro dhe 35 g an liter a soledow, holanedh a 3.5%.
Porthcawl
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Pen-y-Bont ar Ogwr
Holan mos
Gwrys yw holan mos po ethennans po balweyth. Rag kavos holan mor, tell yw drehevys, eha lenwys gans dowr mor. An dowr a ethen ow kasa holan war dhelergh. skeusennik|left|Oberer ow tyghtya holan yn Marakkanam, Tamil Nadu, [[Eynda]] skeusennik|200px|Holan
Konteth Logan, Virjynni West
Konteth Logan (yn Sowsnek, Logan County) yw konteth yn Virjynni West, Statys Unys Amerika.
Sen Helena
Sen Helena (yn Saint Helena) yw enys Vretennek y'n Keynvor Iwerydh.
Klass:Afrika Klass:Loskvenydhyow Klass:Enesow
Allt-yr-ynn
Allt-yr-ynn yw tre yn Casnewydd, Kembra; (ST38NW07). Yma hi 10.5 mildir (16.9 km) dhiworth Kardydh ha 123.8 m (199.3 km) dhiworth Loundres. yw braster an poblans, ha 828 (9.8%) a wodhya kewsel Kembrek.
William Petty, 2sa Yurl Shelburne
William Petty, 2sa Yurl Shelburne (2 mis Me 1737 – 7 mis Me 1805) o statydh bretennek. Klass:Dinethyansow 1737 Klass:Godhyli Klass:Mernansow 1805 Klass:Politegoryon a Bow Sows
Drog penn
Drog penn yw payn omglewys y'n penn. Nyns yw pan wrylli skwattya dha benn war neppyth ow kawsya payn, mes pan vo payn a-ji dhe'n penn.
Y hyllir payn hwarvos drefen nebes skilys, restrys omma:
Nessa dyllans an Klassans Keswlasek Drog Penn a rester moy ages 200 eghen dhyffrans a dhrog penn yn tri bagas.
Columbus, Ohio
Columbus yw an vrassa cita ha penncita Ohio, Statys Unys. Yn 2020, poblans an sita o 905,748.
Gwiasva
Klass:Citys yn Ohio Klass:Penncitys y'n Statys Unys Klass:Seow konteth an Statys Unys
Drog penn
Y hyllir gweres lies drog penn gans paynladhoryon, kepar hag aspirin
Dyghtyansow
Yn lies acheson, possybyl yw dhe dhifres nebonan a drog penn yn naturel. Ow leuvtosa an dhiwer ogas dhe'n dhewlagas, omoberi an dhewlagas (plynchya, palmya) ha kerdhes oll a yll gweres difres tennva drog penn. Boosa yn yagh, gans lower a brotinyow ha horn, a yll gwitha an ympynnyon difun ha yagh. Posek yw eva lowr a dhowr. Teknegow naturel kepar ha'n re ma a yll ri difresans termyn hir. Medhegneth a re difresyans termyn berr. Lies medhegneth a yll dyghtya drog penn klor, kepar ha Paracetamol, Co-codamol hag Ibuprofen, mes y tal dhis kussulya dha vedhek kyns kemeres paynladhoryon.
The Brave Little Toaster (fylm)
The Brave Little Toaster yw fylm bywhes amerikanek gwres yn 1987.
Trelales
Trelales yw tre yn Pen-y-Bont ar Ogwr, Kembra; (SS87NE59). Yma hi 19.3 mildir (31 km) dhiworth Kardydh ha 150.2 m (241.7 km) dhiworth Loundres. 12063 o braster an poblans yn 2011, ha 1300 (10.8%) a wodhya kewsel Kembrek.
The Brave Little Toaster (fylm)
Klass:Fylmow fantasi amerikanek Klass:Fylmow bywhes amerikanek
Trelales
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Pen-y-Bont ar Ogwr
Harold Lever, Baron Lever a Manchester
Norman Harold Lever, Baron Lever a Manchester, PC (15 mis Genver 19146 mis Est 1995) o dadhlador ha politeger bretennek. Klass:Dinethyansow 1914 Klass:Mernansow 1995 Klass:Parti Lavur Klass:Politegoryon a Bow Sows
Lyverva Kuntelles
Devynnow
Klass:Lyvervaow Klass:Ranndir Kolombi
Llangennech
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Sir Gaerfyrddin
Hanow bardhek
Hanow bardhek yw hanow synsys gans benyn po den pan a ha bos esel an Orsedh. Yma lies eghenn a hanow bardhek, yw ervirys gans an bardh y honan. Nebes ensamplow yw - Mordon, Caradar, Abransek, Karer Lowarthow, Bryallen, Myrgh Kembra, Arlodhes Ywerdhon.
Kas an Pymp Kenedhel
skeusennik|[[Charlys I a Bow Sows hag Alban|Charlys I, "Myghtern Teyr Gwlaskor", lymnys gans Anthony van Dyck yn 1633]] Kevres a vreselyow y'n Enesow Keltek ynter 1639 ha 1653 a veu Kas an Pymp Kenedhel. Omvyskys veu tus a bymp kenedhel y'n gas: Kernowyon, Kembroyon ha Sowson (aga thri governys y'n termyn na yn-dann Wlaskor Sows), Albanyon yn Gwlaskor Alban, ha Wordhenyon yn Gwlaskor Wordhen. Dre henna, y'n gelwir Kas an Pymp Kenedhel yn Kernow, mes yn Pow Sows y'n gelwir "Bresel Civil Pow Sows".
Kilva
Y hyllir sewya hwarvosow Kas an Pymp Kenedhel war-dhelergh dhe'n 16ves kansvledhen. Wordhen re bia gwrys Gwlaskor, rewlys gans Senedh Wordhen. Kembra re bia omgessenys yn Gwlaskor Sows gans laghys 1535 ha 1542. Kernow re bia dyghtys avel rann a Wlaskor Sows pell kyns henna, mes y's tevo degre a honanrewl grontyes dhedhi wosa an Chartour a 1508. Alban o Gwlaskor diberth, governys gans Chi Stuart.
Ow tuchya kryjyans, yn Pow Sows yth omgwressa Henry VIII penn Eglos Pow Sows Protestant, hag a dhifensa Katholigieth. Dres an 16ves kansvledhen y teuth an eglos protestant dhe vos kelmys yn ogas gans honanieth kenedhlek yn Pow Sows, ha Katholigieth a dheuth dhe vos gwelys avel eskar kenedhlek, yn arbennek drefen y vos mar grev y'n eskerens Frynk ha Spayn. Yn Kernow ha Kembra, kynth ens protestant y'n termyn ma, yth esa hwath rannow a'n kryjyans koth, kepar ha golyow sens o chersyes gans an bobel. Yn Kembra y fedha an kryjyans protestant gwelys avel daskor kryjyans koth an Brythonyon. Yn Alban, y feu an Amendyans Protestant movyans meurgerys, ha Senedh Alban a formyas eglos kenedhlek Presbyterian, Eglos Alban. Myghtern Jamys a vynnas apoyntya epskobow kepar dell wre yn Pow Sows, mes y feu enebieth fers hag y feu res dhodho forsakya y dowl. Yth o brassa rann a dus Wordhen katholik hwath, ha ragdha i, arwodh o a dhefens genesik erbynn fethans Wordhen gans an Tewdars.
Unyans an teyr gwlaskor yn-dann unn myghtern a dheuth in 1603, pan veu Myghtern Jamys VI a Alban gwrys ynwedh Myghtern Jamys I a Bow Sows ha Wordhen. Ev a veu marow yn 1625 hag y feu y vab, Charlys I, gwrys an myghtern. Yth esa tri mater a vri dhe'n myghtern nowydh; arghasa y wovernans, amendya an eglos, ha finwetha awedhyans Senedh Sows yn y rewl. Y'n prys na ny dhiskwedhi meur a les yn y dhiw wlaskor erel, Alban ha Wordhen.
An kasow
Myghtern Charlys I a grysi bos dhodho an gwir dhe woverna Breten Veur heb gweres a senedh. Ynter 1629 ha 1640, ny sompnas an myghtern an senedh, mes res o dhodho arghassa may halla rewlya, ha heb an senedh y feu hemma pur gales. Assays Myghtern Charlys dhe arghassa heb sompna an senedh a sorras meur a dus yn Pow Sows, hag y janjyow kryjyk a sorras tus yn Alban ynwedh. Kolmow ynter an myghtern ha'n Senedh a veu gweth bys may torras kas yn-mes yn mis Est 1642.
Alban
Kensa breselyow Kas an Pymp Kenedhel a veu Breselyow an Epskobow, a gemeras le yn Alban dhyworth 1639 dhe 1640. Yn 1637, yth assayas Myghtern Charlys I gul dhe Eglos Alban amyttya chanjyow a wrussa herdhya an Eglos nes dhe Eglos Pow Sows, may halla ev kavos moy gallos war Eglos Alban. An brassa rann a dus yn Alban a omsettya orth an chanjyow ma, hag a skoodhya eglos Presbyterian governys gans menystoryon ha henavogyon. Y feu Akord Kenedhlek yn 1638 a arwostlas dhe worthenebi an towlow, ha'n re a sinas a vedha gelwys "Covenanters".
Kyn na wrug an Akord meneges epskobow, gwelys vedhens avel toul a vaystri riel hag yn mis Kevardhu y fons gorrys yn-mes gans Kesva Ollgemmyn Eglos Alban, mayth yw devedhyans an termyn "Breselyow an Epskobow". Gans an gwrians ma, moy politek o an vresel, ha'n Covenanters a sesyas an governans wosa an vresel yn 1639 hag a bassyas kevres a aktys deskrifys avel sort a dhomhwelans korf lagha.
Rag difres an aktys ma, an Albanyon a hwilas gweres dhyworth skodhyoryon yn Wordhen ha Pow Sows, dre vras Puritans a nagha dhe'n chanjyow kryjyk hag a vynna orth Charlys daskelwel an Senedh, o kregys a-dhia 1629. Pan wrug Charlys an keth, y hwrug difastya an teyr gwlaskor, kensa der an Omsav yn Wordhen yn 1641, ha nena der Bresel Civil Pow Sows yn 1642.
Wosa mernans Charlys I yn 1649, y vab Charlys II a veu gwrys an myghtern nowydh gans an Covenanters yn Senedh Alban, mes i a naghas ev dhe entra yn Alban marnas ev dhe agria dhe veghya Presbyterianieth dres oll Breten Veur ha Wordhen. Charlys a alowas Jeneral Montrose dhe dira y'n Enesow Orgh gans lu byghan dhe wodros an Albanyon, may halla kavos akord gwella. Yth esa own dhe Montrose Charles dhe dhegemeres kessassoylyans, ytho ev a erviras dhe omsettya orth Alban war neb kor. Sesyes hag ekskeutys veu Montrose. Charlys a sinas an Akord Kenedhlek yn 1650, ha wosa henna y feu an Covenanters ha'n Rielydhyon war y du. Oliver Cromwell a entras yn Alban yn 1650 ha fetha an Albanyon ena. Dres an termyn ma, Charlys II a entras yn Pow Sows, mes fethys veu ena ynwedh. Cromwell a sewenas, hag a dhileas Senedh Alban ha gorra oll Alban yn-dann an Commonwealth Sows.
Wordhen
Yth esa omsav yn Wordhen yn 1641 erbynn disfaverans gorth-Katholik, moy a honanrewl yn Wordhen, ha dhe worfenna yn rann po yn leun plansansow Wordhen. Ynwedh y fynnens lettya gorth-Katholik Senedhoryon yn Pow Sows hag Alban, esa ow tefia an Myghtern, rag sesya maystri. An omsav a dhallathas avel coup d'etat assayes gans Katholigyon, mes a dheuth a bos omsav efan ha bresek ethnek erbynn trevesigoryon Protestant dhyworth Alban ha Pow Sows, hag a ledyas dhe omvyskans breselek dhyworth Alban. An rebels katholik a fondyas an Keskeffrysyans Katholik Wordhen, ha'n Breselyow Keskeffrysek a dhallathas.
Dres an misyow ha'n bledhynyow a sewyas y fatalyas lu an Keskeffrysyans orth Rielydhyon, Senedhoryon, ha lu danvenys gans Covenanters Alban. Disakord ow tochya an fordh may hallen dyghtya an omsav a sordyas Bresel Civil Pow Sows yn 1642. An Myghtern a agrias cessya-kas gans an Geskeffrysyon hag y feu soudoryon a'n Keskeffrysyans danvenys dhe Alban rag gweres dhe'n Rielydhyon ena, hag i hwath ow patalyas an Senedhoryon yn Wordhen. Yn 1647, y hwodhevis an Geskeffrysyon kevres a fethansow gans an Senedhoryon, a worras desir y'n Geskeffrysyon dhe wul akord gans an Rielydhyon. An akord ma a rannas an Geskeffrysyon, a wrug damach dh'aga ombareusi dhe sevel orth sesyans a Wordhen gans Senedhoryon.
Yn mis Est 1649, lu bras a'n Senedhoryon Sows, ledyes gans Oliver Cromwell, a entras yn Wordhen. Lies tre a veu sesyes dhyworth an Geskeffrysyon ha'n Rielydhyon, ha lu Cromwell a worladhas lies soudor ha lies a'n werin, ow fetha an keffrysyans yn 1652 dre sesyans Gaillimh. Wosa an gas, lu Pow Sows a besyas gans kaskyrgh guerilla, hag a ladhas lies a'n werin hag a dhistruys meur a voos. Okupies veu Wordhen ha gwrys rann a'n Commonwealth Sows. Repressyes veu Katholigieth, sesyes veu an tiredh a lies Katholik, ha degyow a vilyow a rebels a veu eksilys tramor.
Pow Sows
Charlys eth dhe Alban gans y lu dhe dhiwedha an vresel ena. Pan fyllis, y feu res dhodho agria na omveska yn kyryjyans Alban ha tyli kostys kas an Albanyon. Hwath yth esa hwans dhodho arwaska an gas ena, mes nyns esa mona lowr dh'y wul, ha res veu govyn orth Senedh Pow Sows. Senedhoryon a gemeras an chons dhe dhadhla grevyansow erbynn an Gurun hag enebi gwriansow Sows yn Alban. Serrys dres eghen veu Charlys hag ev a dhileas an Senedh wosa nebes seythennyow. An esedhvos na a dheuth a bos "an Senedh Kott". Heb skoodhyans an Senedh, ev a omsettyas orth Alban arta, hag a veu fethys. An Albanyon a entras yn Pow Sows hag okupia North an pow. Yn mis Du 1640 y feu res dhodho arta gelwel Senedh Sows aral, may halla kavos an arghans dhe dhifres Pow Sows ha tyli dhe lu Alban.
Yth o an Senedh nowydh – an Senedh Hir – moy eskarek es an Senedh Kott, ow tadhla a-dhesempis grevyansow erbynn an Myghtern ha'y governans, hag a assayas komendya laghys nowydh dhe finwetha gallos an Myghtern. Kolmow ynter an Myghtern ha'n Senedh a dhiyskynnas yn euthyk, ow tuchya kryjyans ha gwriansow yurl a Charlys yn Wordhen, ha wosa Omsav Wordhen dhe dhalleth, yth esa kyhwedhlow y skoodhya Charlys an Wordhenyon, hag yth esa own y'n Senedh yth o hemma an pyth a vynna Charlys ragtha i. Yn mis Genver 1642, Charlys ha 400 soudor a assayas dalghenna pymp esel a'n Senedh rag trayson, ha pan fyllis hemma, Charlys a'n jevo own rag y sawder, ha fia dhe'n north. An vresel a lesas dhe trevow ha citys dres Pow Sows, ha Bresel Civil Pow Sows a dhallathas.
Yn effeyth y feu tri bresel civil. An kensa a welas omladh dres oll an pow, hag a worfennas pan hwilas Charlys skovva gans lu a Alban yn Nottinghamshire, mes wortiwedh y feu res dhe Senedh Sows ha prisonys. Wosa an kensa bresel yth esa tri bagas yn Pow Sows; an Rielydhyon, an New Model Army, ha'n Presbyterians y'n Senedh, o keffrysysi dhe Alban. Pan veu Charlys sesyes gans an New Model Army, y tallathas bresel civil nessa, gans an New Model Army war unn tenewen, ha'n Presbyterians a Bow Sows hag Alban, keffrys ha'n Rielydhyon gesys, war an tenewen aral. Wosa batalyow fers ha entrans aral gans an Albanyon, an Senedhoryon a sewenas. Yth esa dadhel y'n Senedh a-dro dhe rol Charlys avel Myghtern, mes serrys veu an New Model Army dre henna, ha keskerdh dhe'n Senedh ha sesyas lies a'y eseli. An Senedh Rump ma a erghis may fe Charlys triys rag trayson. An trial yn 1649 a erviras y vos kablus, ha Charlys a veu dibennas.
Wosa mernans Charlys, Oliver Cromwell eth yn 1649 dhe gonkwerrya Wordhen, dhe dhilea an godros ena. Wosa henna yth o an brassa godros dhyworth mab Charlys, neb o gwrys Myghtern Charlys II gans y geffrysyon yn Alban. Cromwell a dhehwelis dhe Bow Sows dhe vetya orth Charlys II, neb a gesgerdhas bys y'n west a'n pow le ma'n jevo hwath skoodhyans an Rielydhyon. Kyn hwrug nebes Rielydhyon junya y lu, boghessa o an niver es dell waytsa. Cromwell a fethas an myghtern nowydh yn Worcester yn mis Gwynngala 1651, ha Charlys II a fias dhe Frynk.
Kernow
Dres an gas, Senedhoryon Sows a difennas golyow pluw ha besowennow hav, hag a dhefolyas fentynyow sans hag eglosyow. Ynwedh y losksons Palys an Dhuketh ha'y govadhow, keffrys ha kovadhow erel a Dhuketh Kernow ha Senedh Stenegow Kernow. Y hwelir hemma hedhyw avel hager ober bell. Klass:17ves kansvledhen Klass:Breselyow Klass:Breten Veur Klass:Istori Kernow Klass:Iwerdhon
Llangyndeyrn
Llangyndeyrn yw tre yn Sir Gaerfyrddin, Kembra; (SN41SE18). Yma hi 50.8 mildir (81.7 km) dhiworth Kardydh ha 177.4 m (285.4 km) dhiworth Loundres. 3012 o braster an poblans yn 2011, ha 1771 (58.8%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Sir Gaerfyrddin
Mejwas
skeusennik|230px|left|Mejwas, (gorow Phalangium opilio), ow tiskwedhes an restrans kesunys a dorr ha cefalothoraks dell wra dedecernya mejwesyon dhyworth [[Kevnisen|kevnis.]] skeusennik|left|230px|Golok ogas a'n garrow hir Mejwesyon yw ethgarrogyon ow longya dhe'n klass Arachnida hag urdh Opiliones.
Re beu moy ages 6,400 eghen a vejwesyon diskudhys bys lemmyn, kyn hallo an niver ewn a eghennow bos moy ages 10,000. Diskudhes veu menhes gwithys yn ta dhyworth chert 400 milvil bloodh yn Alban. Aga semlant yw pur arnowydh, ha dell hevel ny wrug kesweyth mejwesyon chanjya meur a-dhia an termyn na. Pur gemyskys yw henwel mejwesyon yn Sowsnek, ha lies re wrug devnydh a'n hanow daddy long legs rag mejwesyon keffrys ha'n Tipulidae po crane flies. Harvestmen yw an term usys lemmyn.
Lies eghen yw olldhebroryon, dell yw usys, ow tybri hwesker munys, nebes plansow ha fongow. Re anedha yw debroryon skullyon.
Nyns yw mejwesyon peryllus dhe dus, ha nyns eus dhe eghen vytholl gwagren gwenon.
Anatomieth
An ethgarrogyon ma a's teves garrow pur hir, komparys dhe vyns an korf, kyn hwrello nebes eghennow garrow berr ekistya. Kesunys yw an dhew jif tregh korf (torr ha cefalothoraks). Dihaval dhe gevnis, nyns eus gwagrennow owrlin po gwenon dhedha. An nessa kopel a arrow yw hirra ages an remenans, owth oberi avel tavoryon.
An organ boosa (Stomotheca) yw dyffrans dhyworth ethgarrogyon erel, awos i dhe allos dybri temigow a voos, a-der bos res dhedha y dreylya dhe lilin. An brassa rann a eghennow a's teves kopel sengel a lagasow desedhys yn kres aga fennow. Nebes eghennow dall a ekist ynwedh.
Klass:Arachnida
Alway
Alway yw tre yn Casnewydd, Kembra; (ST38NW95). Yma hi 12.3 mildir (19.8 km) dhiworth Kardydh ha 121.1 m (194.9 km) dhiworth Loundres. 7911 o braster an poblans yn 2011, ha 821 (10.4%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Casnewydd
Panda bras
An panda (Ailuropoda melanoleuca, "paw kath wynn ha du"; Chinek sempel: 大熊猫; Chinek hengovek: 大熊貓; pinyin: dàxióngmāo, "bras(大 dà) arth(熊 xióng) kath(猫 māo)"), arth panda po panda bras rag dissernya ynter i ha'n panda rudh (heb bos unwos yns), yw arth genesik yn China kresel soth. Aswonnys heb lett yw an panda bras, gans kloutys du bras a-dro dh'aga dewlagas, dres aga skovornow ha'ga horf rond. Pandas a dheber bambou dre vras. Ehen beryllys yw an panda gans 2,000 dhe'n moyha 3,000 y'n bys.
Deskrifans
Bras, rond ha blewek yw an arthes ha gwynn yns gans kloutys du a-dro dh'aga dewlagas ha'ga horf. 1.2 m dhe 1.8 m (4 tros-hys dhe 6 tros-hys) yw an hys a devesigyon gans lost a 13 cm (5.1 meusva), ha 60 cm dhe 90 cm (2 tros-hys dhe 3 tros-hys) yw an ughelder yn diwskodh. Gourbandas a yll bos mar vras avel 160 kg (350 peuns) yn poos. Byghanna yw pandesow hag i a yll bos mar vyhan avel 75 kg (165 peuns) yn poos mes i a yll bos 100 dhe 115 kg (220 dhe 254 peuns) yn poos ynwedh. 100 dhe 115 kg (220 dhe 254 peuns) yw an poos kresek rag tevesik.
Yma korfurv dhe'n panda bras tipek a arthes. Yma blew du dres aga skovornow, dewlagas, tron, garrow ha diwskodh. Gwynn yw remenant a'n blew. Ny wor skiensydhyon prag yw an arthes ma gwynn ha du, yma profyans an liwyow a render kudhliw effeythus yn aga thrigva skeusek gans karygi hag ergh. Y'n koswigow yeyn a'ga thigva blew gwlanek ha doos a'n panda bras a wra aga gwitha tomm. Tipek a kigdybreryon krackernerek yw an klopen panda. I re esplegyas kildhens brassa gans moy komplegeth ha mogheans a'n fossa temporalis.
Yma "meus" ha pymp bys dhe baw an panda bras; an "meus" – askorn sesamek treylys yn hwir – a wra an panda gweres synsi eginyow bambou ha dybri.
10 dhe 15 cm (4 dhe 6 meusva) yn hys yw lost an panda bras ha'n nessa hirra y'n teylu arthes yw. Yma'n hirra lost dhe'n arth gweusek.
Y'n gwylvos panda bras typek a vew 20 bledhen hag yn kethneth 30 bledhen. Ming Ming, an kottha panda keth, o 34 bloodh.
Bosow
An panda bras a dheber bambou dre vras yn despit dh'aga klassans taksonomek yn carnivora. Yma 25 ehen a vambou an panda bras a wra dybri y'n gwylvos. Treweythyow y'n gwylvos an panda a vynn dybri gwels erel, gwreydh, po kig (ydhyn, kniviles, po karyn). Yn kethneth i a dheber mel, oyow, puskes, yams, delyow prysk, owravalow, po bananas gans bos parys yn arbennek.
Poblans
Ehen beryllys yw an panda, hag ev a fydh yn gwithans. Yth esa 239 panda bew yn kethneth yn China yn 2007 ha 27 moy a-dro dhe'n bys. Yma varyansow yn dismygrivow a'n poblans gwyls; Unn dismygriv a dhiskwa yma a-dro dhe 1,590 panda a vew y'n gwylvos, ha studhyans 2006 dre dhielvennans DNA a dhiskwa an poblans a ve kemmys 2,000 dhe 3,000. Neb derivasow a dhiskwa yma'n poblans ow kressya y'n gwylvos.
Klassans
Yth esa dadhelva a-dro dhe glassans taksonomek an panda bras rag lies degvledhen awos yma hevelepteryow gans arthes ha rakounes an dhew. Studhyansow molekulennek a brof arthes gwir ha rann a'n teylu Ursidae yw an panda bras byttegyns, kyn dihevelebys a-varr ens dhyworth an kyf arthes. Henwys menhesen vew yns. An arth Andes yw an neshevin ogassa dhe'n panda bras.
Nyns yw an panda bras ha'n panda rudh unwos yn ogas yn despit dhe'n kenhanow, eghen a drigva, ha bosow, hag ynwedh an askorn moghhys henwys yw an fugmeus (ha'ga gweres synsi eginyow bambou). Studhyansow molekulennek a worr an panda rudh yn teylu Ailuridae gans aga honan ha nyns yns yn Ursidae.
Isehennow
Yma dew isehennow a banda bras aswonnys gans musuransow klopenek, skantlyns a liw, genynnegieth an poblans.
Yma studhyans manylys a 2012 a istori genynnek an panda bras owth afydhya dibarth an poblans Qinlin a wrug hwarvos nans yw a-dro dhe 300,000 bledhen. Ynwedh an studhyans a afydh an poblans aral a wrug diberth dhe dhew vagas nans yw a-dro dhe 2,800 bledhen, henwys an bagas Minshan ha'n bagas Qionglai-Daxiangling-Xiaoxiangling-Liangshan yns.
Kampollow
Klass:Orses
Jeffrey Shaw
Jeffrey Shaw yw skrifer Yethow Keltek a Doronto, Kanada. Ev a skrif yn Kernewek Kemmyn ha Bretonek. Y lyver yn Bretonek, Daerou ar goueleh, treylyes dhe Vretonek dhyworth Kernewek, a waynyas pewas yn kesstrif rag romansow y'n yeth Vretonek yn 2004.
Oberyow yn Albanek
Klass:Skriforyon yn Kernowek
Cider
Kernow ha Soth-West Pow Sows yw onan a benn arenebedhow askorra cider y'n bys oll. Mes yth yw gwrys ynwedh yn rannow erel an Enesow Bretennek, yn unn gomprehendya Kembra ha Wordhen. A-ves dhe Vreten ha Wordhen yma Breten Vyghan, Normandi, Pow Bask hag arenebedhow yn Skandinavi aswonys ra'ga cider.
Dallethvos an ger
An ger sicer a dhiskwedh y'n Vocabularium Cornicum avel ryb an Latinek Sicera, eghen a dhiwes alkoholek, chevisyes a'n Greka Koth σῑ́κερᾰ (sī́kera). Y hwrer mencyon a'n diwes diwweyth yn Beunans Meriasek avel cydyr. Yma lies fordh a skrifa'n ger yn Kernowek dasserghys an jydh hedyw, cider a hwer y'n Furv Skrifys Savonek, sider yn Kernewek Kemmyn, ha cȳder yn Kernewek Unys.
Klass:Diwosow
Faskorieth
right|thumb|200px|Benito Mussolini right|thumb|200px|Adolf Hitler right|thumb|200px|Francisco Franco
Faskorieth yw furv governans war askell dhyghow, mayth yw kevys an nerth oll gans unn rewlyas hepken. Yth yw governansow faskor statys unnpartiek kowldurantek ha turantus, dell yw usys. Yn-dann faskorieth, dyghtys yn tynn yw an erbysieth ha parthow erel an kowethas, herwydh usadow dre neb furv a gorfethasieth turantek. An governans a wra devnydh a freudh dhe dhalghenna, ladha, po lettya piwpynag nag yw da gansa.
Neb tri henedhel faskor o Itali yn-dann Benito Mussolini, Almayn Nazi yn-dann Adolf Hitler, ha Spayn yn-dann Francisco Franco.
Y tysmygas Mussolini faskorieth yn Itali dhe benn an bledhynnyow 1910, hag y's kowldhisplegyas y'n bledhynnyow 1930. Pan gavas nerth Hitler yn Almayn y'n bledhynnyow 1930, ev a wrug war-lergh Mussolini.
Gene Siskel
thumb|Gene Siskel Eugene Kal "Gene" Siskel (26 Genver 1946 – 20 Whevrer 1999) o jornalyas ha barner fylm amerikan geryes da.
Klass:Dinethyansow 1946 Klass:Mernansow 1999 Klass:Pellwolok Klass:Sinema Klass:Skriforyon amerikanek Klass:Ynkleudhyansow yn Illinois
Bardh
Bardh yw esel an Orsedh. Gelwys yw tus dhe'n Orsedh rag mos ha bos bardh awos ober a vri rag Kernow po wosa apposyans y'n taves kernewek. Res yw dhe'n verdh nowydh ti lelder dhe Gernow, ha kemmeres hanow bardhek.
Gorsav Lyskerrys
Istori
Ygerys veu an gorsav gans Hyns-horn Kernow yn mis Me 1859. Addyes veu lergh-gwitha gwara kyn diwedh an vledhen awos myns an traffik.
Yn 1901 an Hyns-horn Lyskerrys ha Logh veu ystynnys yn-bann an nans rag junya gans an penn-linen. An ystynnans veu ygerys war 15ves mis Me 1901. An skorr a dhrehedhas Lyskerrys dhe elin pedrek dhe'n penn-linen, ytho yth esa res drehevel kay ha byldyans arbennek rag trenow an linen Logh. Junyans gans an penn-hyns-horn veu gwrys gans an garth gwara a asas trenow gwara ha kochys gwag dhe vos kesschanjyes ynter an penn-linen ha'n skorr. Drehevys veu kist sinellow yn arbennek rag an skorr rag dyghtya trenow ow mos war tu ha Komm. Deges veu homm yn mis Meurth 1964, a-dhia nena an dhibarthva re beu dyghtyes gans dorfram.
Deskrifans
skeusennik|[[Tren Tooth Bras ow tredhes Kay Dew dhe Lyskerrys.]] Desedhys yw an gorsav nebes 0.5 mildir (0.8 km) soth-west a gres Lyskerrys. Oberys yw gans Great Western Railway.
Kayys onan ha dew yw desedhys yn treghans down a flank lerghow doblek an penn-hyns-horn. Treusys yw gans pons fordh ha pons kerdhoryon y'n gorsav. Orth pub penn, yth a an linen yn-nans ha treusi ponsfordhow, Ponsfordh Lyskerrys dhe'n est ha Ponsfordh Dowr an Woon dhe'n west.
Lew
Bys pan an Pleistosen diwedhes, nans yw 10,000 a vlydhennow, yth esa an lew an nessa bronnvil tir gans an gwrandrans moyha, wosa tus. Yth esens i kevys dres an brassa rann a Afrika, rannow a Eurasi, a europ a'n west bys dhe Eynda, hag yn Amerika a'n Yukon dhe Perou.
Gorsav Lyskerrys
Deskrifans
Y tiberth trenow rag Pennsans dhyworth Kay Onan usi drehedhys dre dreusi'n pons kerdhoryon. Trenow dhe Aberplymm a dhyworth Kay Dew usi nes dhe'n sodhva toknys. Trenow rag Logh a dhyworth Kay Tri usi dhe elin pedrek gans an kayys erel hag yma byldyansow dyffrans dhodho. Yma fordh drehedhes ow separatya Kayys Onan ha Dew ha Kay Tri.
Lew
Trigva an lew yw gwelstir, mes y hyllons i bewa yn prysk po yn koswigow
Gorsav Lyskerrys
Deskrifans
Yma dre-dreusow dhe bub penn an kayys war an penn-linen a allesog trenow dhe worthtreylya dhe Lyskerrys ha dhe junya gans an linen dhe Logh.
Lew
Dihaval orth an brassa niver a gathes, yma an lew kath pur gowethasek, hag i a vew yn bagasow teylu, ow komprehendya bagas o lewesow neshevin, ha niver byghan a lewyon gorow. An lewesow y'n bagasow ma a wra helghya war-barth.
Gorsav Lyskerrys
Servisyow
Servyes yw Lyskerrys gans trenow Great Western Railway ha CrossCountry war Penn-hyns-horn Kernow yntra Pennsans hag Aberplymm. Yma trenow dydhyek dhe Bennsans, Aberplymm ha Loundres. Yma keffrys trenow dhe Vristol, Manchester hag Alban, ha Koskador Revyor an Nos a bon ynter Loundres ha Pennsans, ha Pennsans ha Loundres.
Lew
Yma'n lew yn studh goliadow, hag an poblans yn gwyls diyskynn ogas ha 30 ha 50 kansrann y'n ugens blydhen diwettha.
Gorsav Lyskerrys
Servisyow
Yma unn jynn-tokyn dhe'n gorsav ryb tenewen an penn-byldyans.
Lew
Dustuniow
05 Klass:Panther
Gorsav Lyskerrys
Erel
Klass:Kernow Lyskerrys
Wendy Chamberlain
Wendy Anne Chamberlain (genys 20 Kevardhu 1976 yn Inverclyde, Alban) yw politegores pretennek hag an esel Senedh rag Fife North Ost a-dhia 2019. Hi yw esel Parti Livrel Werinel.
William Henry Cavendish-Bentinck, 3sa Dug Portland
William Henry Cavendish-Bentinck, 3sa Dug Portland (14 mis Ebrel 1738 – 30 mis Hedra 1809) o statydh bretennek. Klass:Dinethyansow 1738 Klass:Mernansow 1809 Klass:Politegoryon a Bow Sows
Wendy Chamberlain
Chamberlain a veu etholys y'n etholans RU 2019, ow fethas an esel senedh kyns Stephen Gethins, an ombrofyer Parti Kenedhlek Albanek, gans 1,316 votys.
Deyvnnow
Klass:Dinethyansow 1976 Klass:Albanesow Klass:Eseli Senedh a'n RU 2019- Klass:Parti Livrel Werinel Klass:Politegoryon a Alban
Piktyon
Pobel geltek a veu trigys yn Alban north hag est o an Biktyon. I a wre kowsel an yeth Piktek, yeth Vrythonek hevelep orth Kumbrek ha Kembrek koth, mes gans le a dhelanwes an yeth Latin. Erbynn an 9ves kansvledhen, myghternedh an Piktyon a dhallathas gelwel aga honan avel myghternedh Alban ynwedh. Ottomma rol a vyghternedh piktek. Gelwys vons Picti yn Latin drefen aga usadow a bayntya aga honan gans korfliw kepar ha liwles (woad) kyns batalyas.
skeusennik|Tylleryow an myghternethow piktek (lytherennow bras) ha myghternethow Brythonek erel (lytherennow byghan) skeusennik|right|Men Aberlemno, ow tiskwedhes Batel Lynn Nechtan 685 KK, gwaynys gans Myghtern Brude III Henwys yw seyth myghyterneth piktek y’n tekstow koth. An re ma yw
1546
bledhen gemmyn
Klass:1546
Teylu Boson
An teylu Boson o teylu a Gernewegoryon a-dro dhe Lulynn, Pennwydh West, orth diwedh an 17ves ha dalleth an 18ves kansblydhen. Ynsi a guntelli remenants an taves kewsys y'n eur na, ha skrifa lytheryow y'n taves dh'aga hothmans (John Keigwin, James Jenkins, hag erell). Nicholas Boson (marow 1703) a skrifas an hwedhel "Jowann Chi an Hordh", hag Edward Lhuyd a avas vershyon anedho pan esa eev yn Kernow. John Boson (marow 1730) ha Thomas Boson a wrug tri threylyans an Pader yn Kernewek Diwedhes. Skrifow an telyu a veu konservys yn Kuntelles Gwavas a vammskrifow, Archaeologia Britanniae gans Edward Lhuyd, ha tylleryow erell. Yn 1974, Oliver Padel a guntellis an skrifow ma yn dyllans nowydh. Pur boesek o an skrifow ma rag an dasserghyans a 'Gernuack Nowedga' gans Richard Gendall ha'y gowethas.
Boson Klass:Teyluyow
Priweyth
skeusennik|left|Priweyth lymnys Hen [[Ejyp yn gwithti yn Paris, Pow Frynk]] skeusennik|left|Priweyth dor sempel rag devnydh pubdedhyek: priweyth diskudhys yn Çatal Höyük - hweghves milvledhen KOK skeusennik|Artek ha hewul: lester bleujyow grek gans figurys rudh yn shap krater, ynter 470 ha 460 KOK, gans an lymner Altamura
Chicken Run
Chicken Run yw fylm bywhes gwres yn 2000 askorrys gans Pathé, Aardman Animations, ha DreamWorks Animation.
Klass:Fylmow bywhes amerikanek
Priweyth
Taklow priweyth yw gwrys a bri glyb kemyskys ha stoffow erel. Awosa i yw res yn forn arbennik (oden) yn tempredhow ughel. Gorra tan y'n pri a'n kalesha. An priweythor a worr kenn gwedrek wosa henna kyns gorra tan ynno arta. An kenn gwedrek a wra enep an priweyth splann, afinys ha stanch.
Treweythyow priweythoryon a wra taklow nag eus devnydh dhedha, mes dell yw artek po gwavyansow hepken. Taklow priweyth heb kenn gwedrek yw henwys bisque po priweyth dor. An gwella taklow priweyth, gwrys a briweyth China, yw krev mes treusplanadow.
Rol a vyghternedh an Biktyon
Selys yw rol vyghternedh an Biktyon war rolyow myghternedh an Kronikyl Piktek. Dornskrifow diwedhes yw an re ma, ha ny wrons rekordya dedhyasow reynys an myghternedh. Nyns eus akord leun ynter an rolyow ow tochya henwyn an myghternedh ha hirder aga reynys. Rann a’n rolyow yw mythoniethel, hag ytho nyns yw komprehendys omma. skeusennik|right|Myghtern Causantín III po Constantine II skeusennik|right|Men Aberlemno, ow tiskwedhes Batel Lynn Nechtan 685 KK, gwaynys gans Brude III
Myghternedh piktek
Myghternedh piktek a rewlyas yn Alban north hag est. Yn 843 KK asleys veu an myghterneth piktek gans myghterneth Alban, kyn feu usys Piktyon ha Fortriu gans an bledhenlyvrow iwerdhonek rag hanter kansvledhen moy. Skrifys veu an rolyow myghternedh a-varr y’n 8ves kansvledhen, dre lycklod erbynn 724 KK.
Priweyth
Istori priweyth
Priweyth a dhallathas kyns an oos Neolithek. An ensampel a-varra diskudhys yw a Europa est, dedhyes nans yw 25,000 bledhen po a-varra. Figur benen yw aswonnys avel 'Gwener Dolní Věstonice', a dyller paleolithek yn Moravia, Pow Chek. Gwrys veu martesen avel rann a dhevos frothuster.
A-dhia devisyans ammeth, ha drehevel citys, kofennow rag boos ha diwes yw kevys yn ogas pub tyller hendhyskoniethel.
An Priveythvaow
Styr an Priweythvaow yw ranndir Stoke-on-Trent yn Pow Sows. Yth esa hwegh tre, Tunstall, Burslem, Hanley, Stoke, Fenton and Longton, oll anedha rann a Stoke-on-Trent lemmyn.
Konteth Marion, Virjynni West
Konteth Marion (yn Marion County) yw konteth yn Virjynni West, Statys Unys Amerika.
Priweyth
An Priveythvaow
An ranndir ma o kres an diwysyans priweyth sowsnek. Yth esa proviansow leel a bri, holan, plomm ha glow. Dowrgleudhyow veu usys rag treusperthi an askorras dhe remenans an pow. An ranndir a esperthas priweyth 200 bledhen, 1760 dhe 1960. Onan a briweythoryon moyha a vri a Stoke-on-Trent o Clarice Cliff. Lestri plastek wosa Nessa Bresel an Bys hag askorrans priweyth isel y bris a dhistruis an diwysyans priweyth y'n Priweythvaow.
Klass:Artys Gwelesek
1818
bledhen gemmyn
Klass:1818
Bronn (klerheans)
Bronn yw organ a'n korf war an brest.
Konteth Marion, Virjynni West
Marion
Rol a vyghternedh an Biktyon
Myghternedh piktek
Myghternedh mythoniethel yw restrys y’n Lebor Bretnach avel hwedhel a dhalleth an bobel Cruithne. An rol a dhalleth gans Cruithne map Cing, "tas an Biktyon". Hwedhel 'Kronikyl an Biktyon' ena a rester peswar rol a henwyn:
Henwyn
Kales yw kavos orgraf kesson. Cinioch, Ciniod ha Cináed oll yw furvow a’n hanow sowsnekkhes arnowydh Kenneth. Piktek "uu", treweythyow skrifys avel "w", yw kesson ha Albanek "f", mayth yw Uuredach an Albanek Feredach ha Uurguist an Albanek Fergus, po martesen Forgus.
Myghternedh an Biktyon
Liwyow a dhiskwedh bagasow a vyghternedh prederys dhe vos y’n keth teylu.
Myghtern istorek a-varr
An kynsa myghtern a dhiskwedhas yn moy hag unn pennfenten a-varr yw Bridei mab Maelchon, ha myghternedh dhyworth an 6ves kansvledhen diwedhes a vo prederysistorek drefen aga mernansow dhe vos dyllys yn pennfentenyow iwerdhonek.
Myghternedh an Biktyon 839–848
Wosa mernansow Eógan ha Bran, y feu niver veur a gesstrivoryon rag myghterneth Pow an Piktyon.
Myghternedh an Biktyon reknys avel Myghternedh Alban yn hengovek
Kenneth I a Alban po Cináed mac Ailpín (Kenneth MacAlpin yn Sowsnek) a vethas an myghternedh erel, gans gwaynya a-dro dhe 845–848. Yn hengovek ev yw prederyd dhe vos an kynsa “Myghtern Alban” po “a Biktyon hag Albanyon".
Myghtern Alban
Klass:Myghternedh yn Europa Klass:Piktyon Klass:Rolyow a dus
Madagascar (fylm)
Madagascar yw fylm bywhes amerikanek gwres yn 2005 askorrys gans DreamWorks Animation.
Klass:Fylmow bywhes amerikanek
Adhyskans
alt=Pennskol Aberfala yw pennskol yn Kernow rag tus a vynn studhya taklow awenek.|skeusennik|[[Pennskol Aberfala yw pennskol yn Kernow rag tus a vynn studhya taklow awenek.]] Adhyskans yw an argerdh a eshe dyski, po an kavosyans a wodhvos, sleyneth, talvosogethow, morals, kryjyansow, devosow ha displegyans personel. Methodys adhyskansek a yssyns dyski, maga, hwedhla, dadhla ha hwithrans gidys. Yn fenowgh, adhyskans a hwer yn-dann an gid a dhyskadoryon, mes dyskoryon a yll omdhyski ynwedh. Adhyskans a yll hwarvos yn settyansow formel po anformel. Prevyans vyth gans effeyth furvya war an fordh may hwra nebonan prederi, omglewes po gul taklow a yll bos henwys adhyskansek. An fordh oberi a dhyski yw gelwys adhyskieth.
Dre vras, adhyskans formel yw rynnys yn kammow kepar ha skol veythrin, skol kynsa, skol nessa hag ena kolji, pennskol po prentysieth. Y'n brassa rann a ranndiryow, adhyskans yw konstrinus bys yn neb bloodh. Yn Kernow, adhyskans yw konstrinus bys yn 18 bloodh.
Der adhyskans, an skiens a gowethas, bro ha'n bys yw ystnnys a henedh dhe henedh.
Akord Paris
Akord Paris yw kevambos keswlasek a-dro dhe janj an hin adoptys yn 2015. An akord a gomprehend sewajyans, aswiwans hag arhas chanj an hin. Bargynnys yw ynter 196 partiow orth Keskussulyans Chanj an Hin an Kenedhlow Unys 2015 yn Paris, Pow Frynk.
Yn mis Du 2021, 193 esel an Akordyans Framweyth a-dro dhe Janj an Hin Kenedhlow Unys o unver gans an Akord. Nyns eus pedwar esel an Akordyans Framweyth yn Akord Paris: Iran, Eritrea, Libi ha Yemen. An SUA a kwytyas an Akord yn 2020, mes dasjunyas yn 2021.
Clive Sinclair
Syr Clive Marles Sinclair (30 mis Gortheren 1940 – 16 mis Gwynngala 2021) o embreger ha deviser sowsnek. Klass:Dinethyansow 1940 Klass:Didhuwydhyon Klass:Mernansow 2021 Klass:Sowson
Akord Paris
Amkan an Akord yw finwetha ynkressyansow yn tempredh ollvysel kresek yn-dann dhew radh Celsius (mes yn-dann 1.5 gradh Celsius mars yw possybyl) yn kehevelyans gans nivelyow ragdiwysyansek. An partiow a assentyas ynwedh provia $100bn pub bledhen dhe weres powyow moy boghosek.
Tanya Roberts
Klass:Amerikanyon a dhevedhyans sowsnek Klass:Gwarioresow fylm amerikanek Klass:Manykyns Klass:Mernansow 2021
Katar
Katar (yn Arabek, قطر Qatar) yw gwlas yn Asi West.
Henry Addington, 1sa Isyurl Sidmouth
Henry Addington, 1sa Isyurl Sidmouth (30 mis Me 1757 – 15 mis Hwevrer 1844) o statydh bretennek. Klass:Dinethyansow 1857 Klass:Mernansow 1844 Klass:Politegoryon a Bow Sows
1883
bledhen gemmyn
Klass:1883
1817
bledhen gemmyn
Klass:1817
Y Pîl
Y Pîl yw tre yn Pen-y-Bont ar Ogwr, Kembra; (SS88SW54). Yma hi 22.5 mildir (36.2 km) dhiworth Kardydh ha 153.3 m (246.6 km) dhiworth Loundres. 7136 o braster an poblans yn 2011, ha 639 (9%) a wodhya kewsel Kembrek.
Madrid
thumb|right|200px|Palacio de Comunicaciones thumb|right|200px|Gwel Quarter Coth Madrid
Madrid yw pencyta Spayn. Yma a-dro dhe 7,000,000 a dus ow tryga yn Madrid.
Llangynin
Llangynin yw tre yn Sir Gaerfyrddin, Kembra; (SN21NW99). Yma hi 63.9 mildir (102.9 km) dhiworth Kardydh ha 190.6 m (306.7 km) dhiworth Loundres. 280 o braster an poblans yn 2011, ha 147 (52.5%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Sir Gaerfyrddin
Konteth Marshall, Virjynni West
Konteth Marshall (yn Marshall County) yw konteth yn Virjynni West, Statys Unys Amerika.
Marshall
Konteth Lebanon, Pennsylvani
Konteth Lebanon (yn Lebanon County) yw konteth yn Pennsylvani, Statys Unys Amerika.
William Wyndham Grenville, 1sa Baron Grenville
William Wyndham Grenville, 1sa Baron Grenville (25 mis Hedra 1759 – 12 mis Genver 1834) o statydh bretennek. Klass:Dinethyansow 1759 Klass:Mernansow 1834 Klass:Politegoryon a Bow Sows
Frederick North, Arlodh North
Frederick North, Arlodh North 13 mis Ebrel 1732 – 5 mis Est 1792) o statydh bretennek. Klass:Dinethyansow 1732 Klass:Mernansow 1792 Klass:Politegoryon a Bow Sows
Daniel Keyes
Daniel Keyes (9 mis Est 1927 - 15 mis Metheven 2014) o skrifer amerikanek. (Flowers for Algernon).
Klass:Dinethyansow 1927 Klass:Mernansow 2014 Klass:Skriforyon fugieth amerikanek Klass:Ynkleudhyansow yn Florida
Llangynnwr
Llangynnwr yw tre yn Sir Gaerfyrddin, Kembra; (SN42SW50). Yma hi 54.1 mildir (87 km) dhiworth Kardydh ha 179.5 m (288.9 km) dhiworth Loundres. 2315 o braster an poblans yn 2011, ha 1111 (48%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Sir Gaerfyrddin
Konna Gasa
Konna Gasa yw tiredh yn Asi West orth arvor an Mor Kres. Ev yw onan a'n tiredhow palestinek; an arall yw an Lann West. Lu Ysrael a omdennas a Gonna Gasa, warbarth gans nebes milow a drevesigoryon, yn 2005.
Gasa Klass:Stat a Balestin
Diiriye Guure
Diiriye Guure (1860-1920) o myghtern Darawiish, Dhulbahante, hag yn titel Pow Nugaal.
Klass:Afrikans Klass:Mernansow 1920 Klass:Myghternedh
Caerllion
Caerllion yw tre yn Casnewydd, Kembra; (ST39SW81). Yma hi 13 mildir (21 km) dhiworth Kardydh ha 121.6 m (195.6 km) dhiworth Loundres. 7871 o braster an poblans yn 2011, ha 774 (9.8%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Casnewydd
John Saxon
John Saxon (genys Carmine Orrico; 5 mis Est 1936 – 25 mis Gortheren 2020) o gwarier amerikanek.
Cherilyn Mackrory
Cherilyn Mackrory (née Williams, genys 5 mis Metheven 1976) yw politegores bretennek. Hi yw esel a'n Parti Gwithadorek.
Betws
Betws yw tre yn Casnewydd, Kembra; (ST29SE70). Yma hi 10.9 mildir (17.5 km) dhiworth Kardydh ha 124.7 m (200.7 km) dhiworth Loundres. 7268 o braster an poblans yn 2011, ha 578 (8%) a wodhya kewsel Kembrek.
Cherilyn Mackrory
Klass:Dinethyansow 1976 Klass:Eseli Senedh a'n RU 2019- Klass:Politegoryon a Gernow Klass:Sowsesow
Helena, Montana
right|300px right|300px Helena yw pennsita Montana, SUA. Yth esa dhedhi poblans a 32,091 a drigoryon yn 2020.
Gwiasva
Klass:Citys yn Montana Klass:Penncitys y'n Statys Unys Klass:Seow konteth an Statys Unys
Eritrea
300px|left|thumb| Eritrea yw gwlas yn Afrika Est.
Dororieth
skeusennik|300px|Skeusen a’n amal Ordowek-Silurek. Drefen bos an gadon venydhyow Kelesonek plegys, treulys veu an gweliow a-wartha dhe woles. Gesys veu an [[kalgh Ordowek a-varra dhe sevel war benn an leysven gell Silurek diwettha.]]
Dororieth yw studhyans an taklow divyw mayth yw gwrys an Nor dhyworta. Tus a studh dororieth yw dororydhyon. Nebes dororydhyon a studh monyow ha keunys menhasen. Dororydhyon a studh istori an Nor ynwedh.
Re a’n hwarvosow posek yn istori an Nor yw livow, tardhansow loskvenydhyek, dorgrysow, orogeny po drehevel menydhyow ha tektonieth plattys. skeusennik|Loskvenydh Olympus Mons war an planet [[Meurth (planet)|Meurth. Effeythys veu an ledrow ma gans rewlivans, avonow, lava ha argerdhow leder dres an 200 milvil bledhen diwettha]] skeusennik|Ranndir a'n planet korr Plouton a dhiskwedh [[Rewliv|livow rew nitrojen ha tirfurvow rewi-teudhi]]
Testennow
Y hyllir ranna dororieth dhe niver a destennow arbennik, rag ensampel:
An Goloven Dhororiethel
Dres an bledhynnyow, dororydhyon re beu klassa karrygi, hag assaya dh'aga dedhya. An sewyans yw an Goloven Dhororiethel. Gwrys veu meur a'n ober yn Kembra y'n 1800ow a-varr, ytho henwys yw niver a amseryow dhyworth Kembra.
Eghennow a garrek
Karrygi a yll bos pur dhyffrans an eyl dh’y gila. Re anedha yw pur gales ha re erel yw medhel, re pur gemmyn, erel pur danow. Pub karrek a wra longya dhe dri hlass, tanek, godhosek ha treusfurvek.
skeusennik|Pedn an Wlas ha Kilgoodh skeusennik|[[Bronn Wenneli]] skeusennik|Mappa a dhororieth [[Kernow]] skeusennik|Mappa a dylleryow [[men growan Kernow]] skeusennik|Mappa a vatholith Kernow ha Dewnens skeusennik|Mappa dororiethel a ranndir Lysardh
Fowtow
Pan hwer dorgrysow, karrygi a derr a-hys fowtow. Dororydhyon a dhysk istori an karrygi dre vires orth batronyow an fowtow.
1473
bledhen gemmyn
Dororieth
Pennrewlys nivelonieth
Dororydhyon a us tybyansow sempel a's gweres dhe gonvedhes an karrygi mayth yw studhyes. An tybyansow a sew veu devisys yn dedhyow a-varr a nivelonieth gans Nicolaus Steno, James Hutton ha William Smith:
Llangynog
Llangynog yw tre yn Sir Gaerfyrddin, Kembra; (SN31NW72). Yma hi 57.9 mildir (93.2 km) dhiworth Kardydh ha 184.8 m (297.4 km) dhiworth Loundres. 483 o braster an poblans yn 2011, ha 193 (40%) a wodhya kewsel Kembrek.
1473
Klass:1473
Llangynog
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Sir Gaerfyrddin
Dororieth
Dororieth Kernow
An brassa rann a garrygi Kernow yw gwrys y'n Oos Dewnek, mes nasow dororiethel moyha aswonnys Kernow yw an batholithow a ven growan furvys dres an Orogeni (oos drehevel menydhyow) Variskek. Wosa tewedha hag esknians gans mor hag avon, men growan re askorras re a nasow doroniethel moyha-gerys kernow, kepar ha penntir Pedn an Wlas ha Bronn Wenneli. Ranndir Lysardh yw furvys a ensampel tanow a grestennen geynvorek drehevys. Ogas dhe'n men growan, treysfurvyes veu karrygi krag ha leysven Dewnek dhe vos kyllas.
Yn-mysk an monyow henwys dhyworth Kernow yw Logsulyanit, Kernowit, Cornwallit ha Cornubit.
Cleveland, Ohio
Cleveland yw sita yn Ohio, Statys Unys. Yth esa dhedhi poblans a 396,815 a drigoryon yn 2010.
An sita a veu fondys yn 1796.
Gwiasva
300px|
Klass:Citys yn Ohio
Cincinnati, Ohio
Cincinnati yw sita yn Ohio, Statys Unys. Yth esa dhedhi poblans a 309,317 a drigoryon yn 2020.
An sita a veu fondys yn 1788.
Ynysawdre
Ynysawdre yw tre yn Pen-y-Bont ar Ogwr, Kembra; (SS88SE98). Yma hi 18.3 mildir (29.5 km) dhiworth Kardydh ha 148.8 m (239.4 km) dhiworth Loundres. 3245 o braster an poblans yn 2011, ha 290 (8.9%) a wodhya kewsel Kembrek.
Morgan Freeman
thumb|Morgan Freeman Morgan Porterfield Freeman, Jr. (1 Metheven 1937) yw gwarier amerikan geryes da.
Klass:Dinethyansow 1937 Klass:Gesyoryon Klass:Gwarioryon bellwolok amerikanek Klass:Gwarioryon fylm amerikanek Klass:Gwarioryon lev amerikanek Klass:Gwarioryon wariva amerikanek Klass:Gwaynyoryon Pewas Akademi Gwella Gwarier-Skoodhya Klass:Kevarwodhoryon fylm
Kolm an Askorn
Losowen vleujennek gwyls, dell yw usys, yw kolm an askorn, (Latin: Symphytum officinale, Sowsnek: Comfrey). Ymons i ow tevi dhe ughelder a 30 cm dhe 150 cm. Kevys yw kolm an askorn yn gweltiryow gleb po a-hys glannow avon yn Breten, Europa hag Amerika Gledh. Losowen bubvledhynnyek yw a yll gorthsevel seghder ha yeynder bys dhe -35°C. Pur dhown yw an wreydhen, bys dhe 150 cm. An bleujennow a yll bos rudhlas po melyn.