cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Krib
Krib yw toul densek rag kempenna po digamma gols. Usys veu kribow a-dhia osow kynsistorek. Diskudhys veu ensamplow dhyworth Iran dedhys dhe 3,000 KOK. Kribow a gonsist a welen ha dens warnedhi. Gwrys yns dhyworth niver a dhevnydhyow dyffrans, plastek, alkan po prenn yw an moyha kemmyn lemmyn, mes usys veu dans olifans po krogen kronek ervys y'n oos eus passyes. Aga shap po myns a greg war aga usyans.
Usys yw kribow rag lies porpos. Y'n termyn eus passyes, usys ens dhe synsi gols hir yn y le. Yn diwysyans, usys yns dhe dhiblansa fibrow koton dhyworth has ha taklow erel. Usys yns gans kresluyow dhe guntel samplow gols rag dustuni.
Krib Afro
Usys yw an eghen ma a grib war wols krullys tynn, po gis Afro. Dens hir pell a-les yw gnasow an krib ma.
Krib nedh
Yma dhe'n eghen ma a grib meur a dhens pur ogas dh'y gila. Henwys yw avel man-grib, hag hy a yll remova nedh po hwann dhyworth gols.
Ilow
Y hyllir gul sonyow dre ri paper dres krib ha hwytha dredho. Askorrys yw son hevelep dhe kazoo.
Klass:Toulys
Geoffrey Cox
Charles Geoffrey Cox (genys 30 mis Ebril 1960 yn Wiltshire) yw politeger a Vreten, esel senedh rag Torridge ha Dewnens West a-dhia 2005 hag an Laghyas Kemmyn a'n Ruvaneth Unys a-dhia 2018 dhe mis Hwevrel 2020. Ev yw esel a'n Parti Gwithadorek.
Ev a gwrys Laghyas Kemmyn yn 2018, ow spedya Jeremy Wright. Ev a wrug gordhyllo yn 2020 ha spedyas gans Suella Braverman.
Klass:Eseli Senedh a'n RU 2010-2015 Klass:Eseli Senedh a'n RU 2015-2017 Klass:Eseli Senedh a'n RU 2017-2019 Klass:Eseli Senedh a'n RU 2019- Klass:Parti Gwithadorek Klass:Politegoryon a Bow Sows Klass:Dinethyansow 1960
Algernon Moreing
Klass:Mernansow 1974 Klass:Politegoryon a Bow Sows Klass:Politegoryon a Gernow
Sterling Heights, Michigan
An sita a veu fondys yn 1968.
Gwiasva
Klass:Citys yn Michigan
Sophie Kinsella
Madeleine Sophie Wickham, aswonys avel hy hanow pluven Sophie Kinsella, (genys 12 mis Kevardhu 1970) yw awtoures sowsnek. Klass:Dinethyansow 1970 Klass:Skriforesow Klass:Skriforyon fugieth Klass:Sowsesow
Alamandwydh
Alamandwydh (unnplek alamandwydhen, Lat. Prunus amygdalus) yw ehen a wydhen vyhan yn teylu Rosaceae (genas Prunus). An frooth alamandwydh yw know alamand.
Klass:Prunus
Llannor
Llannor yw tre yn Gwynedd, Kembra; (SH33NE04). Yma hi 112.3 mildir (180.8 km) dhiworth Kardydh ha 206.9 m (333 km) dhiworth Loundres. 2078 o braster an poblans yn 2011, ha 1614 (77.7%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Gwynedd
An Stevel Dardha
An Stevel Dardha (The Blasting Room) yw studhla rekordya yn Fort Collins, Kolorado. Selys veu yn 1994. Perghennys hag oberys yw gans Bill Stevenson ha Jason Livermore. Aswonys yw an studhla awos rekordya hag askorra bandow rock punk.
Klass:Drehevyansow Klass:Kolorado
J. R. R. Tolkien
John Ronald Reuel Tolkien (Mis-Genver 1892 – 2 Mis-Gwynngala 1973) o skrifer, prydydh ha professor sowsnek meurgerys rag y romansow fantasi, The Hobbit ha The Lord of the Rings.
Ev a veu genys yn Bloemfontein, Afrika Dyghow dhe garensow diworth Pow Sows. Wosa'n vresel may hwrug ev omladh, ev a weras skrifa ha dyllo an Gerlyver Sowsnek Rysoghen.
Ev a studhyas an yeth sowsnek dhe Bennskol Rysoghen ha dos ha bos professor an yeth dhe Bennskol Leeds. Wosa henna, ev o professor dhe Bennskol Rysoghen bys yn y omdennans.
Krib (tirfurv rewlivek)
Krib yw keyn kul a garrek gwrys gans esknians rewlivel a-dhenewen po a-dhelergh a nans rewlivek. Ober rewi-teudhi (freeze-thaw weathering) a lymm an keyn, ha serthhes yw an leder gans gwayansow leder (mass wasting), ha'n rewliv a gemmer an stoffow lows dhe-ves. Henwys yw tylleryow may kwra teyr krib metya avel kern.
J. R. R. Tolkien
Tolkien o katholik len ha koweth a C. S. Lewis a'n Vettyas yn Rysoghen.
Krib (tirfurv rewlivek)
Ensamplow a bris
Klass:Menedhyow
J. R. R. Tolkien
Tolkien a verwis yn Rysoghen yn 1973 hag yw ynkleudhys ena.
Oberow erell
Treylyes veu The Hobbit dhe gernewek avel "An Hobys" gans Nicholas Williams yn 2014, ha Lord of the Rings avel "Arloedh an Bysowyer" gans Jerry Sethir yn 2022. Klass:Dinethyansow 1892 Klass:Artydhyon Klass:Mernansow 1973 Klass:Prydydhyon Klass:Skriforyon fugieth Klass:Skriforyon lien fleghes Klass:Sowson
Tryleg Unedig
Tryleg Unedig yw tre yn Sir Fynwy, Kembra; (SO50NW01). Yma hi 26.6 mildir (42.9 km) dhiworth Kardydh ha 112.6 m (181.2 km) dhiworth Loundres. 2694 o braster an poblans yn 2011, ha 261 (9.7%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Sir Fynwy
Nunatak
skeusennik|350px|Tyller nunatakow
Nunatak yw neb tyller gesys a-ugh arenep an rew yn rewliv, lien rew po kappa rew. An hanow a dheu dhyworth an ger Greunlandek nunataq. Dell yw usys, nunatakow yw poyntys ha densek, drefen aga fos effeythys gans ober rewi-teudhi. Hemm a styr bos aga harrygi rewvrewys. Kevys yw klusvaow war nunatakow.
skeusennik|300px|left|Nunatakow Outback yn Antarktika skeusennik|300px|center|Castell y Gwynt war Glyder Fawr yn [[Park Kenedhlek Eryri, remenant a nunatak]]
Yūko Tsushima
Satoko Tsushima (30 mis Meurth 1947 – 18 mis Hwevrer 2016), aswonys avel hy hanow pluven Yūko Tsushima (津島 佑子 Tsushima Yūko), o skrifores fugieth, essayist hag avreusyades nihonek. Klass:Dinethyansow 1947 Klass:Asianesow Klass:Mernansow 2016 Klass:Skriforesow
Martin Luther
Pab Leo X yn 1520 hag Emperor Romanek Sans, Charlys V yn 1521, erghis denagha y skrifennow oll. Awos y nagha y wul, Luther a veu eskemunys gans Pab Leo yn 3 a vis Genver 1521, yn bollys Pabek Decet Romanum Pontificem (Latynek: y bleg Pab Romanek).
Ysrael
Ysrael yw stat yn Asi West orth arvor an Mor Kres. A-dro dhe Ysrael yma'n statow arabek a Ejyp, Arabi Saoudek, Jordan, an tiredhow Palestinek, Surri, ha Lebanon. Y'n eur ma Ysrael a rewly an tiredh palestinek a Lann West (warbarth gans Jerusalem Est) ha'n Ugheldiryow Golan, tiredh surrian. Hemma yw an stat Yedhowek unnik y'n bys ma, fondys yn 1947 gans an Kenedhlow Unys. Yethow soedhogel an stat yw Ebrow hag Arabek, mes yma tus pals ow kewsel Sowsnek avel taves keswlasek. An brassa sitys yw Tel Aviv, Hayfa, Jerusalem (an bennsita), ha Beer-Sheva. An KU a aswonn Tel Aviv avel pennsita an wlas. Yma 39 stat anserghek ow tenagha laghelder an stat Ysrael; an re ma yw, dre vras, statys arabek po poblys gans leun a Vuslimyon.
Martin Luther
Yn y gen skrifennow, Luther a skrifa erbynn Yedhowon, yn unn dhadhla bos edhom distrui trevow ha synagys, ha dalghenna aga mona.Y awedhyans orth gorth-yedhowieth a'n gwrug den a gontroversita.
Ysrael
Klass:Gwlasow yn Asi
Fernando Pessoa
Fernando Pessoa (13 Mis Metheven 1888 – 30 Mis Du 1935) o skrifer ha prydydh Portyngalek ha ev yw aswonys avel an gwella bardhonek portyngalek a'n gansvledhen ugensves. Ev a skrifa yn-dann lies leshanow, yntredha Alberto Caeiro, Alexander Search, Álvaro de Campos, Bernardo Soares ha Ricardo Reis.
Marian
skeusennik|350px|An eghennow dyffrans a varianow Marian yw tommen a rewtinyow godhesys gans rewliv. Drefen myns ha nerth an rewliv, ev a yll karya stoff a bub myns, dhyworth tewes ha pri dhe vili meur, hemm yw rewtinyow.
Martin Luther
Luther a verwis yn 1546, ha bys yn y vernans yth o darbollys bos ewn y dhuwonieth Dasfurvyans.
Fernando Pessoa
Klass:Dinethyansow 1888 Klass:Europeanyon Klass:Filosofers Klass:Mernansow 1935 Klass:Prydydhyon
Martin Luther
Klass:Almanyon Klass:Mernansow 1546 Klass:Sens Klass:Skriforyon Klass:Dinethyansow 1483
Marian
Marianow yw godhesys yn niver a dylleryow dyffrans.
Pennmarian
An brassa rann a'n godhesa a hwer war benn isella an rewliv, yn tommen meur henwys pennmarian (terminal moraine). An pennmarian a dhiskwedh an tyller pella drehedhys gans an rewliv. Pan hwra an rewliv dalleth teudhi, an pennmarian a yll bos arge dhe'n dowr a fros dhyworth an rewliv. Ytho furvyes yw lynn ragrewlivel.
Selvarian
Keffrys ha'n pennmarian, yma godhesans yn dann an rewliv plastrys a-dreus an tir (selvarian). Gelwys yw hemma ground moraine yn Sowsnek. Selvarian a furv breow byghan po gwastatiryow leven. Rann anodho yw stoff herdhys gans an rewliv ha rann rewtiryow teudhys pan wrello an rewliv kildenna. Furv a selvarian yw bronn.
Marian tenewen
Karrygi terrys dhyworth tenwennow an nans gans ober rewi-teudhi a godh avel radel dhe denewen an rewliv. An rewliv ynwedh a herdh rewtinyow lows dhe'n tenwennow. Hemm a furv marian tenewen.
Marian kres
Pan wrello dew rewliv metya, an marianow tenewen a jun dhe furvya marian kres. Y hwelir marianow kres avel skethow tewl a-hys an rewliv.
Marian ughrewlivel
Marianow ughrewlivel yw furvyes gans rewtinyow kuntellys war benn an rewliv. Hemm a yll hwarvos drefen liv an rew tro'ha'n arenep y'n barth ablasya, teudhi a rew arenep po radel ow kodha war an rewliv dhyworth fosow tenewen an nans U.
Francis a Assisi
Sen Francis a Assisi (Gwynngala 26, 1181 – Hedra 3, 1226) yw sans Kristyon. Fondyer Ordyr an Breder Loos yw ev ha tas sans a enevales, an kerghynnedh, marchons hag Itali. Genys veu yn Assisi, Itali, le may ma basilica bras yn y enor. Y das o marchont golusek.
Klass:Dinethyansow 1181 Klass:Italians Klass:Kresydhyon Klass:Mernansow 1226 Klass:Sens
Kowethyans Yeghes an Bys
dyhow|180x180px Kowethyans Yeghes an Bys (yn World Health Organisation, WHO) yw rann a'n Kenedhlow Unys (yn United Nations, UN). An Kowethyans a ober gans yeghes poblek keswlasek.
Yma y bennplas yn Geneva, Swistir. Ev a veu fondys gans an Kenedhlow Unys an seythves mis Ebrel, 1948. Yn 1947, y tallathsens i seulabrys gonis epideminieth.
Dydh Yeghes an Bys, gans an Kowethyans Yeghes an Bys, yw solempnys an seythves mis Ebrel.
Gwiasvaow erel
Klass:Kowethyans Yeghes an Bys Klass:Kenedhlow Unys
Dylan Thomas
Dylan Marlais Thomas (27 mis Hedra 1914 – 9 mis Du 1953) o prydydh ha skrifer kembrek.
Klass:Kembrion Klass:Mernansow 1953 Klass:Prydydhyon Klass:Skriforyon fugieth Klass:Dinethyansow 1914
Suzanne
Suzanne a ell bos:
Gyni
Gyni (yn Frynkek, Guinée) yw gwlas yn Afrika West.
Konteth Berks, Pennsylvani
Konteth Berks (yn Berks County) yw konteth yn Pennsylvani, Statys Unys Amerika.
Rhiwbeina
Rhiwbeina yw tre yn Caerdydd, Kembra; (ST18SE23). Yma hi 3.6 mildir (5.9 km) dhiworth Kardydh ha 132.6 m (213.3 km) dhiworth Loundres. 11070 o braster an poblans yn 2011, ha 1433 (12.9%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Caerdydd
Panama
An Repoblek Panama (yn República de Panamá) yw gwlas yn Amerika Gres.
Nouakchott
250px|right|thumb|Nouakchott. Nouakchott yw penncita Moritani yn Afrika.
Klass:Moritani Klass:Citys ha trevow yn Afrika
Machiko Ono
Machiko Ono (尾野真千子, Ono Machiko, genys 4 mis Du 1981) yw gwariores nihonek.
Klass:Asianesow Klass:Dinethyansow 1981 Klass:Gwarioresow fylm Klass:Gwarioryon bellwolok
Jason Hughes
Jason Hughes (genys 1971) yw gwarier kembrek.
Klass:Dinethyansow 1971 Klass:Gwarioryon bellwolok Klass:Kembrion
Kato an Yowynka
Markus Porkius Kato "Utikensis" ("a Utika"; /ˈkeɪtoʊ/; 95 KOK – Ebrel 46 KOK), aswonys ynwedh avel Kato an Yowynka (Latin: Cato Minor) o politeger romanek.
Klass:Omladhansow Klass:Politegoryon a Europa
Chytrak
Gnasow
Ny yll kildenna y grabanow saw nebes, pur dhyffrans dhe'n kathes meur erel.
Boos hag omdhegyans
Gweythresek yw chytrakes dydhweyth, ow helghya boreweyth po gorthugherweyth. Kigdebroryon yns i. Aga freydh yw gavrewiges, bualgerwys, zebras, hoghes gwenogus, skovarnogyon, ydhyn, kniviles, serf, puskes, pedrevanes ha  owrgeun hogen.
Pan wrello'n chytrak helghya, ev a way yn lent hag yn-dann gel tro'ha'y breydh. Pan vo ogas dhe'n preydh (a-dro dhe 10-30 meter), ev a wra y chassya fest uskis. Chytrakes a drebuch aga freydh rag aga ladha. Dhe ladha preydh myns kres po bras, an chytrak a vrath y vriansen may hwrello y daga dhe vernans. Brath war geyn an konna yw lowr rag ladha preydh le.
Ny yll an chytrak difres y honan erbynn lewes po usviles a gemersa preydh an chytrak dhe ves. Kemerys an preydh dhe tyller skeusys. An chytrak, skwith wosa an chas, a bowes ryb an korf yn unn dyena rag termyn. Wosa henna, chytrakes a dheber yn uskis ha konsumya mynsow meur skonna gallo.
Dinythyans
Chytrakes benow torrek a dhinyth torras a 3-5 kathik wosa torrasneth a 3 mis. Nyns yw an kathigow parys dhe vewa bewnans anserghek kyns penn diw vledhen a venystrans termyn leun. Yma edhom warnedha dyski fatel wra kachya preydh, ha hemm a gemmer termyn. An yonkers yw goliadow dhe breydhoryon moy, yn arbennik lewes.
Genynnek
An chytrak a'n jeves varyans genynnek pur isel, ha niveryans has isel. Yndinythyans re lyhas an varyans genynnek moy vyth.
Chytrak avel eneval dov
Drefen na wra chytrakes nevra omsettya war dus ha'ga ladha, fest meurgerys ens i avel enevales dov helghya a-dhia termyn hir, yn arbennik y'n kresosow y'n Est Kres hag Ogas. .
Y'n termynyow arnowydh, chytrakes yw an kathes gwyls kalessa dhe witha avel enevales dov, drefen bos edhom warnedha efanderow rag ponya tooth men. Pur bosek yw dh'aga boosa yn ewn.
Fethow didheurek
An chytrak yw an skaffa a bub eneval tir. Uskisheans chytrak a'n gallosegi drehedhes tooth a dres kans km/our yn teyr eylen, moy ages an huni drehedhys gans neb karr kestrif.
Klass:Kathek
Kryjyans
thumb|380px| thumb Yma dew vagas chyf a gryjyans y'n bys ma, h.y. kryjyansow Abrahamek ha kryjyansow dharmek.
Llanrug
Llanrug yw tre yn Gwynedd, Kembra; (SH56SW67). Yma hi 123 mildir (198 km) dhiworth Kardydh ha 205.7 m (331.1 km) dhiworth Loundres. 2794 o braster an poblans yn 2011, ha 2302 (82.4%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Gwynedd
Jowann Richards
John Willis Richards (14ves a vis Metheven 1926 – 28ns a vis Genver 2005), po Jowann Richards dell yth aswonnys pup-prys yn kernewek, o onan a'n awtours yeth kernewek an moyha askorradow yn termyn an Dasserghyans Kernewek. Ev o ynjinor, genys yn Poole, Dorset, Pow Sows, mab dhe gevarwodher-dyghtya kowethyans pannweyth. Ev eth dhe'n skol ramasek y'n keth tre: ev a servyas avel soudor 1944-47 hag a-wosa mos dhe Bennskol Southampton.
Demedhys gans Nancy, Jowann a'n jevo mab, David ha myrgh, Gillian.
Yn Sowsnek Jowann a skrifas lies paper hag erthygel ha pymp lyver war lies testen: awgrym, kymygieth, ynjinorieth, dydghtyans teknek keffrys hag istori naturel rag fleghes.
Yn Kernewek ev a skrifas niver bras a hwedhlow, istorek, romansek, didhanus po fantasiek. Ev a wodhya Kembrek yn ta hag a redya yn ledan y'n yeth na. Yn 1986 yth eth ev ha bos bardh an Orsedh, y hanow bardhek, dre apposyans wosa seweni yn steus Kernewek Dre Lyther. Y tyllis ev vershyon war Yowann, Chi an Hordh yn lytherennans Kernewek Kemmyn yn 1987, ha treylyans Peder Skorenn an Mabinogion yn 1989. Y kwaynyas Richards an skala Mordon-Caradar yn 1985, 1987 ha 1993: kesstrif bardhonieth Esedhvos Kernow yn 1989 ha'n Gwrys Kernewek yn 1986. pymp pewas yn 1985-1989 ha 1993 der gesstrivansow lyennek y'n tavosow Kernewek ha Kembrek. Yn 1990 y kernewekhas ev an Rubaiyat gans Omar Khayyam. Y ferwis Jowann Richards awos shorr kolonn yn 2005. Yn Hampshire yth esa ev ow triga hwath.
Oberow lyennek
Klass:Mernansow 2005 Klass:Skriforyon yn Kernowek Klass:Sowson Klass:Dinethyansow 1926
Ann Arbor, Michigan
thumb|300 px|Ann Arbor thumb|300px| Ann Arbor yw sita ha se konteth Konteth Washtenaw, Michigan, Statys Unys. Poblans an sita yn niveryans 2020 o 123,851.
An sita a veu fondys yn 1824.
Rol a dhrehevyansow an uhella yn Anchorage
An rol ma a dhrehevyansow an uhella yn Anchorage a wradheg tourow ebren y’n cita S.U. a Anchorage, Alaska der uhelder. Drehevyans an uhella yn Anchorage yw Conoco-Phillips Building a 22 leur, hag a omsav 296 ts (90 m) hag a veu kowlwrys yn 1983.
Ann Arbor, Michigan
Gwiasva
Klass:Citys yn Michigan Klass:Seow konteth an Statys Unys
Elaine Morgan
Genys veu Elaine Floyd ha maga yn Trehopcyn, ogas dhe Bontypridd, yn Kembra. Hy thas o glowor. Hi a driga lies bledhen bys dhe'y mernans yn Aberpennar, ogas dhe Aberdâr. Hi a radhyas a Lady Margaret Hall, Rysoghen, gans gradh yn Sowsnek. Hi a dhemedhas Morien Morgan, veteran a Vresel Vredereth Spayn a verwis yn 1997. I a gavas tri mab, an kottha Dylan Morgan, awgrymer ha fisegydh.
18 Meurth 2022 imach anedhi gans Emma Rodgers a veu settys dhe ves a Gresen Medhegel Tŷ Calon Lân yn Aberpennar, Rhondda Cynon Taf, avel rann a ragdres Monumental Welsh Women. Klass:Dinethyansow 1920 Klass:Kembresow Klass:Mernansow 2013 Klass:Skriforesow
Rol a dhrehevyansow an uhella yn Anchorage
Dhrehevyansow an uhella
Klass:Alaska Klass:Rolyow a dhrehevyansow
Budka Suflera
Budka Suflera o band rokk polonek. Y eseli o Krzysztof Cugowski, Romuald Lipko, Tomasz Zeliszewski, Łukasz Pilch ha Mirosław Stępień.
Sidiow
Klass:Polakyon Klass:Rock
Dasfurvyans Protestant
skeusennik|Folen a'n 95 thesis Martin Luther (1517) An Dasfurvyans Protestant (henwys yn sempel an Dasfurvyans) o fols yn Kristoneth a'n West, y tallathas gans Martin Luther, Yowan Calvin ha tus erel. Kynth esa assays dasfurvya Eglos Katholik Romanek, kyns an huni Luther, herwydh usadow an Dasfurvyans yw leverys bos dallethys wosa dyllans y Bympthek Thesis ha Peswar Ugens may tisakordyas yn krev y hyllir prena rydhses a gessydhyans Duw rag peghosow a vona.
Kynth o duwoniethek dre vras an movyans, yth esa faktoryow erel; omsevel kenedhlegieth, fols yntra West hag Est a'n Eglos Katholik, legras a'n Curia, ha dyskans nowydh an Dastineythyans a wovynna meur a dybyansow an eur na.
Gorth-Dasfurvyans
Klass:Kristoneth
R
R yw etegves lytherenn a'n lytherennek romanek dre vras hag a re lytherennansow Kernewek (mes an seytegves yn Kernewek Kemmyn, hag yn Kernewek Unys mar ny niverir I). Hi yw an pymthegves kessonenn keffrys (peswardhegves yn Kernewek Kemmyn). War-lergh A Grammar of Modern Cornish gans Wella Brown, hanow an lytherenn R a via leverys  'er' . R a via an peswara moyha menowgh lytherenn yn Kernewek Kemmyn wosa N, S ha H, herwydh unn studhyans servadow.
Hyns-horn Bal Laksaa Meur
skeusennik|Jynn-ethen Bee war an Hyns-horn Bal Laksaa Meur. Hyns-horn war Enys Vanow yw an Hyns-horn Bal Laksaa Meur (Great Laxey Mine Railway, Manowek: Raad Yiarn Meain Laksaa). Gwrys veu an hyns-horn dhe servya'n Bal Laksaa Meur, bal plomm usi trigys yn Laksaa. Y'n jydh hedhyw, an linen kledhrennow-kul 19 meusva (483 mm) a bon a-dhyworth entrans koth an bal dhe'n leuryow-golghi dre'n unsel gowfordh esys war an enys yn-dann an Hyns-horn Tredanek Manow ha'n fordh yntra Douglas ha Ramsey.
Forsakyes veu an hyns-horn gwreydhek yn 1929 pan veu an bal deges. An hyns-horn 1⁄4 mildir (0.4 km) a eyl-ygeris yn mis Gwynngala 2004. An hyns-horn a dhevnydh eyl-vyldyansow an jynnow-ethen Lewin gwreydhek henwys Ant (moryonen) a Bee (gwenenen) ha jynn-disel henwys Wasp (goghien) a oberas yn bal yn Kernow yn hwreydhek.
Lokomotyvyow
skeusennik|Gorsav an Hyns-horn Bal Laksaa Meur. Yn hwreydhek, an hyns-horn a dhevnydhyas mergh rag tenna an kertow, mes yn 1877 prenys veu dew jynn-ethen dhyworth Stephen Lewin a Poole. Ant ha Bee o jynnow-tank 0-4-0 a veu gwrys dhe fittya yn shafta adyt an bal. Yth esa diw hirgrennen a-berth yn framyow pub jynn a dhevnydhyas daffar-kalpes Bagnall-Price rag provia power dhe'n aksel a-dryv. Yskynnys veu an tankyow-dowr war benn an gist-vog rag gwitha'n jynnow kul. An jynnow a dhevnydhyas kaltoryon-skathik rag an acheson ma keffrys.
Arvil
Arvil, ynwedh teurogen ha parasit, yw organedh a gemmer megyans dhyworth ostyas byw. I a vyw war po a-ji organedh aral, ow kemeres rann po oll a'ga boos dhyworto. Dell yw usys, i a dhiskwedh chanjys aswiwus, hag a wra damach dhe'n ostyas, mes nyns yw hemm a hwer pub tro. Ensamplow a arviles yn tus a gomprehend lenkerennow (Sowsnek - tapeworms) ha geles (Sowsnek - leeches). A-derdro'n bys, an acheson posekka a vernans denel yw malaria. Tus yw ostyas dhe ogas dhe 300 eghen a brevyon arvilek ha dres 70 eghen a protozoa, re anedha devedhys dhyworth agan hendasow prymat ha erel dhyworth enevales dovys genen. Ektoarviles a vyw war ves plans po eneval, hag endoarviles a vyw a-ji dhe blans po eneval.
Klass:Ekologieth
Hyns-horn Bal Laksaa Meur
Kevrennow
Gwiasva sodhogel an Hyns-horn Bal Laksaa Meur (yn Sowsnek yn-unnik)
Colin Murray
Colin Murray (genys Luke Wright 10 mis Meurth 1977) yw kommendyas radyo ha pellwolok a Wordhen Gledh. Klass:Dinethyansow 1977 Klass:Godhyli Klass:Skriforyon
Hyns-horn Bal Laksaa Meur
Gweller ynwedh
Klass:Hensi-horn yn Manow
Trevesigoleth
alt=Bedh Cecil Rhodes|skeusennik|Bedh Cecil Rhodes y'n Breow Matopos, Zimbabwe, trevesigolydh a vri
Trevesigoleth a hwer pan wrello maystri unn wlas po kenedhel war diryow, ranndiryow po tiredhow yn-mes a'y emlow (oryon an wlas) dre dreylya an tiryow, ranndiryow po tiredhow na dhe drevesigeth. Dell yw usys, kenedhel ryccha ha nerthekka a wra maystri war ranndir po tiredh byghanna ha le nerthek. Yth usir treweythyow an geryow "trevesigoleth" hag "emperouregieth" rag an keth styr.
Y'n blydhynyow 1700 dhe 1800, lies a'n ryccha ha nerthekka gwlasow europek (kepar ha Breten, Frynk, Spayn, hag an Iseldiryow) a wrug selya trevesigethow y'n brastiryow Afrika, Amerika Dhyghow, Asi, ha'n Karibys.
Naomi Kawase
Naomi Kawase (河瀨直美, Kawase Naomi) yw kevarwodhes nihonek. Hi a veu aswonys arta avel Naomi Sento (仙頭直美 Sentō Naomi). Klass:Dinethyansow 1969 Klass:Asianesow Klass:Kevarwodhoryon fylm Klass:Skriforesow
Trevesigoleth
Yma gwlasow a gyv moy a dir rag aga foblans dhe driga ynno, dre drevesigoleth. I a weresa trevesigoryon ow kwaya dhe'n tyller nowydh. Dell yw usys, an dus teythyek trigys seulabrys y'n tir po y'n tiredhow a veu removys yn freudhek gans luyow. May fe difresys an drevesigoryon ma rag an poblans teythyek, a veu gwayvys a-denewen, kenedhlow trevesigel a wrug yn fenowgh drehevel keryow, po selya gonis kreslu trevesigel.
Konteth Blair, Pennsylvani
Konteth Blair (yn Blair County) yw konteth yn Pennsylvani, Statys Unys Amerika.
Trevesigoleth
Nebes gwlasow erell a wra usya trevesigoleth dhe gavoes moy a dir, dh'y usya rag ammeth, po dhe gemmeres asnodhow kepar ha gwydh (prenn), glow, po alkan, po dhe wruthyl governans leel po ker vreselek.
Kosta Rika
An Repoblek Kosta Rika (yn República de Costa Rica) yw gwlas yn Amerika Gres.
Trevesigoleth
Yma ynwedh gwlasow pella, a wra usya trevesigoleth dhe gavoes oberoryon a'n boghosekka gwlas, dhe oberi yn gweythvaow po yn bargennyow-tir (po y'n ryccha gwlas, po y'n boghosekka). Yn termyn eus passys, gwlasow nerthek ow kul trevesigethow yn gwlasow boghosekka a wre yn fenowgh ynnia an dus y'n boghosekka gwlas dhe oberi avel kethyon.
Riverside
Riverside yw tre yn Caerdydd, Kembra; (ST17NE42). Yma hi 0.7 mildir (1.1 km) dhiworth Kardydh ha 131.8 m (212.1 km) dhiworth Loundres. 13171 o braster an poblans yn 2011, ha 1808 (13.7%) a wodhya kewsel Kembrek.
Llanwnda
Llanwnda yw tre yn Gwynedd, Kembra; (SH45NE56). Yma hi 121.3 mildir (195.2 km) dhiworth Kardydh ha 206.9 m (333 km) dhiworth Loundres. 1906 o braster an poblans yn 2011, ha 1556 (81.6%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Gwynedd
Theda Bara
Theda Bara (/ˈθiːdə ˈbærə/ THEE-də BARE-ə; genys Theodosia Burr Goodman; 29 mis Gortheren 1885 – 7 mis Ebrel 1955) o gwariores fylm tawesek ha gwariva amerikanek (Cleopatra).
Tyndyrn
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Sir Fynwy
Theda Bara
Klass:Gwarioresow fylm amerikanek Klass:Mernansow 1955 Klass:Ynkleudhyansow yn Kaliforni
John Nettles
John Vivian Drummond Nettles (genys 1943) yw gwarier hag awtour sowsnek.
Klass:Dinethyansow 1943 Klass:Gwarioryon a Gernow Klass:Gwarioryon bellwolok Klass:Gwarioryon wariva Klass:Istorioryon
Boudica
Boudica po Boudicca (/ˈbuːdɪkə, boʊˈdɪkə/), aswonnys avel Boadicea (/ˌboʊ(ə)dɪˈsiːə/), hag yn Kembrek avel Buddug, o myghternes a'n kordh Keltek Bretennek Iceni, tus a wre triga yn Norfolk, moy po le. Genys veu hi a-dro dhe 25 OK ha ledya sordyans erbynn ostys Emperoureth Romanek yn OK 60 po 61. Yn Breten Veur, yth aswonnir avel gorour an werin.
Hy gour Prasutagus, may hwrug hi dinythi diw vyrgh (ny wodhir aga henwyn) ganso, a wre rewlya avel keffrysias anserghek, yn hanow, a Rom. Ev a gemynnas y wlaskor dh'y vyrghes ha'n Emperour Romanek. Byttegyns, pan verwis ev, hemm o neghys ha'n wlaskor ha'y gerth a veu synsys. Herwydh Tacitus, Boudica a veu kastigys ha'y myrghes revnys.
Yn 60 po 61 OK, pan esa governour romanek Gaius Suetonius Paulinus ow kul kaskerdh dhe Enys Von, Kembra, Boudica a ledyas kordh Iceni, kordh Trinovantes hag erel yn sordyans. I a dhistruis Camulodunum (lemmyn, Colchester). Kettel glewis a'n sordyans, Suetonius a fistenas dhe Londinium (lemmyn, Loundres), kosten nessa an omsevysi. Ev a fyllis kavos tus lowr dhe dhifres an dre, ytho ev a asas Londinium ha fia dhe'n fo. Boudica a ledyas ost kowrek a Iceni, Trinovantes hag erel erbynn bagas Legio IX Hispana. Hi a's fethas ha leski Londinium ha Verulamium (lemmyn, Sen Albans). A-dro dhe 70,000–80,000 den romanek ha bretennek a veu ledhys y'n tri sita gans ost Boudica.
Suetonius a sevis erbynn ost Boudica orth le ankoth, dres lycklod a-hys fordh romanek, aswonnys lemmyn avel Watling Street. Yn despit dhe gavos le a dus ages Boudica, ev a fethas an Vrithonyon yn batel a dreylyas an vantol. An goredhom a wrug dhe Nero prederi a gildenna oll an lu romanek a Vreten Veur, mes trygh Suetonius erbynn Boudica a fasthes maystri roman a'n ranndir. Wosa henna, po Boudica a omladhas rag dienk bos dalghennys (herwydh Tacitus) po merwel a neb kleves (herwydh Cassius Dio).
Cassius Dio a's deskrifas avel hir, gans gols hir gellrudh, lev garow ha tremmyn lymm. Ev a skrifas y hwiska hi yn fenowgh delk owr bras (martesen torc), pliskin liwus ha mantell tew tackys gans brocha.
Philip Pullman
skeusennik|Philip Pullman, 2005
Syr Philip Pullman (genys yn Norwich, Pow Sows, 19 Mis-Hedra 1946) yw awtour sowsnek. Ev yw meurgerys rag y romansow fantasi; y tri romans a His Dark Materials yn arbennik.
Lyvrow fethyel
Klass:Dinethyansow 1946 Klass:Didhuwydhyon Klass:Skriforyon fugieth Klass:Skriforyon lien fleghes Klass:Sowson
Sam Mendes
Syr Samuel Alexander Mendes CBE (genys 1 mis Est 1965 ) yw kevarwodher fylm ha gwarila, askorrer ha screenwriter bretennek.
Klass:Dinethyansow 1965 Klass:Kevarwodhoryon re waynyas Pewas Akademi Klass:Sowson
René Descartes
René Descartes (31 Meurth 1596 – 11 Hwevrer 1650) o filosofer, kalkor, katholik leg ha godhonydh frynkek a dhevisyas mynsonieth dhielvennus yn-dann gelmi an testennow a vynsonieth hag aljebra. Descartes a skrifas a-dro dhe'n method godhoniethek ha resonegieth, keffrys hag optek ha keweronieth. Ev a dhisymgas fordh a dheskrifa rothow henwys lemmyn an kesweyth kesordnegyon Cartesian hag ynwedh damkanieth a bandr'yw kammneves.
Ev a dhadhlas erbynn diskryjyans: an savla nag yw an bys gwir. Y argyans filosofek an moyha aswonnys yw "cogito, ergo sum" ("Y tybav, ytho yth ov"; Frynkek: Je pense, donc je suis). Ev a brederis y vos (eksystya), awos ev dhe dybi ha mars usi ev ow tybi, res yw dhodho bos gwir.
Descartes a dhallathas hwithra an junyans ynter an brys ha'n korf. Y dhamkanieth ow tochya dualieth an brys ha'n korf, henwys dualieth Cartesian po dualieth brys-korf. Hemm o y dybyans posekka dh'y dybyansow erel hag o selys war hemma.
Sarah
Sarah a ell bos:
René Descartes
Klass:Frynkyon Klass:Godhonydhyon Klass:Mernansow 1650 Klass:Skriforyon Klass:Filosofers Klass:Dinethyansow 1596
Y Fenni
Y Fenni yw tre yn Sir Fynwy, Kembra; (SO21SE98). Yma hi 24.5 mildir (39.4 km) dhiworth Kardydh ha 125.7 m (202.2 km) dhiworth Loundres. yw braster an poblans, ha 948 (9.7%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Sir Fynwy
Aroumanek
External Links
Aroumanek yw yeth romanek kewsys yn Pow Grek, Albani, Roumani, Serbi, Bulgari, ha Repoblek Makedoni. Avel Roumanek, Istro-Roumanek ha Megleno-Roumanek, Aroumanek yw esel an bagas Est a davosow romanek.
Klass:Yethow romanek
Sen Peter
Sen Peder (marow yntra 64 ha 68) o lewydh kynsa an Eglos Kristyon.
Klass:Mernansow an 1sa kansvledhen Klass:Pabow Klass:Sens
Satyajit Ray
skeusennik|left|Satyajit Ray ha Pather Panchali war sett Pather Panchali
Satyajit Ray ( Shottojit Rae) (2 Me 1921–23 Ebrel 1992) o kevarwodher fylm Bengali a Eynda. Lies den a breder y vos onan a'n gwella gwrioryon fylmow y'n 20ves kansvledhen.
Genys veu yn cita Kolkata. Y deylu Bengali o posek yn artys ha lien. Ray a studhyas yn Kolji Presidency ha Pennskol Visva-Bharati. Ev a dhallathas y resegva avel artydh kenwerthel. Wosa ev dhe vetya gwrier fylmow frynkek Jean Renoir ha gweles an fylm italek Bicycle Thieves ha godriga Loundres, ev a erviras oberi yn fylmow.
Ray a gevarwodhas 37 a fylmow. I a gomprehend fylmow nas, fylmow dogvennek ha fylmow berr. Fylm kynsa Ray, Pather Panchali, a waynyas unnek pewas kesgwlasek, ow komprehendya Pewas "Gwella dogven denel" yn Gool Fylmow Cannes. An fylm ma, keffrys ha Aparajito ha Apur Sansar a furv an trias Apu. Ray a skrifas an skript, gul rol an gwarioryon, komposya an ilewydh, gul an cinematografi, kevarwodha art, golegi ha desina y ditlow credit ha stoff argemynna y honan. Ev o skrifer fuglen, dyller, lymner, desiner grafek ha barner fylmow.
Yn 1983 ev a wodhevis shora kolon. Ev a gavas moy a gudynnow yeghes yn 1992. Mis kyns y vernans, ev a waynyas Pewas Akademi Onourek, presentys gans Audrey Hepburn.
Klass:Artydhyon Klass:Didhuwydhyon Klass:Dinethyansow 1921 Klass:Eyndogyon Klass:Gwaynyoryon a Bewas Akademi der Enor Klass:Kevarwodhoryon fylm Klass:Komposydhyon Klass:Mernansow 1992 Klass:Skriforyon fugieth Klass:Skriforyon lien fleghes
Jowanet Ark
Jowanet Ark (Frynkek: Jeanne d'Arc, Sowsnek: Joan of Arc; c. 1412 – 30 Me 1431), omhenwys "Jowan an Vaghteth" ("Jehanne la Pucelle" yn Frynkek a'n 15ves kansvledhen) hag yw leshenwys "An Vaghteth a Orléans" (Frynkek: La Pucelle d'Orléans), yw goroures a Bow Frynk drefen hy rann dres an agwedh Lancaster a'n Vresel Kansvledhen. Sanses yw hi y'n Eglos Katholik Romanek.
Tongwynlais
Tongwynlais yw tre yn Caerdydd, Kembra; (ST18SW64). Yma hi 4.7 mildir (7.6 km) dhiworth Kardydh ha 134.2 m (216 km) dhiworth Loundres. 1797 o braster an poblans yn 2011, ha 210 (11.7%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Caerdydd
Jowanet Ark
Hi a waynyas lies trygh breselek ha dos ha bos a vri. An tryghow ma a sordyas spyrys an Frynkyon hag eshe viktori finek an Frynkyon orth Castillon yn 1453. Mes, kyns hemma, yn 1430, hi a veu dalghennys gans soudoryon a Vurgoyn hag i a ros Jowanet dh'y eskerens sowsnek. Yth esa trial ledys gans epskop a-barth an sowson, Pierre Cauchon, hag an kuhudhans a veu erysi. An epskop a leveris hi dhe vos kablus hag i a's leskas orth an peul an 30 a vis Me 1431, 19 hy bloodh.
Yn 1456, lys gorhwithrek res kummyas gans Pab Callixtus III a hwithras an trial ha deklarya y feu nemmys gans toll ha kammgemeryansow. Ervirans an trial a veu dileys. Y hwelir Jowanet avel merther a-dhia hy mernans. Wosa an Domhwelans Frynkek hi a dheuth ha bos arwodh kenedhlek a Bow Frynk. Kanonysys veu hi yn 1920. Hwath yth yw Jowanet Ark den meurgerys yn lien, art hag ilow.
Klass:Frynkesow Klass:Mernansow 1431 Klass:Sens Klass:Dinethyansow 1412
Pompi
Gnaeus Pompeius Magnus (Latin: [ˈnːae̯.ʊs pɔmˈpɛjjʊs ˈmaŋnʊs]; 29 mis Gwynngala 106 KOK – 28 mis Gwynngala 48 KOK), o pennhembrenkyas ha statydh romanek. Klass:Dinethyansow 106 KOK Klass:Italians Klass:Politegoryon a Europa Klass:Mernansow 48 KOK
Konteth Bradford, Pennsylvani
Konteth Bradford (yn Bradford County) yw konteth yn Pennsylvani, Statys Unys Amerika.
Himnusz
Himnusz yw an hymna kenedhlek soedhogel a Hungari a-dhia 1844. An gan ma a's henwir ynwedh "Isten, áldd meg a magyart" herwydh hy hynsa linenn.
Kevrennow yn-mes
Klass:Hungari Klass:Kanow
Flint, Michigan
thumb|300 px|Flint thumb|300px| Flint yw sita ha se konteth Konteth Genesee, Michigan, Statys Unys. An sita a veu fondys yn 1819 hag ynkorforys yn 1855. Poblans an sita yn niveryans 2020 o 81,252.
Gwiasva
Klass:Citys yn Michigan Klass:Seow konteth an Statys Unys
Torogen
Torek (urdh Ixodida) yw ethgarrogyon teurogel (arvilek po parasitek) ha rann a'n ughelurdh mitys po Parasitiformes. Hys tevesigyon yw ynter 3 ha 5 mm ow kregi war vloodh, reydh, eghen ha leunder. Arviles a-ves yw torek, ow tybri goos bronnviles, ydhyn, ha treweythyow kramviles hag diwelvenogyon. Dallethvos torek nyns yw certan, mes an menhesennow kottha yw dhyworth an Amser Kalghek, a-dro dhe 100 milvil bledhen alemma. I a's teves gwandryans efan, yn arbennik yn hinyow tomm, leyth.
Yma torek ow longya dhe dhew deylu meur, an Ixodidae po torek kales, ha'n Argasidae, po torek medhel. Nuttalliella, kinda torogen a Afrika dhyghow, yw an unnik esel a'n teylu Nuttalliellidae, ha hemm yw an linyeth moyha sempel a dorek byw. Tevesigyon a's teves korfow shap hirgylghek po peren a lenow gans goos wosa dybri, hag eth garr. Aga cephalothorax ha torr yw junys yn tien. Torek kales a's teves skoos kales war aga heyn, gelwys scutum (Latin rag skoos) ha kesweyth kepar ha gelvin a-rag ow komprehendya an ganow. Torek medhel a's teves ganow war woles aga horfow. Torek a dhiskudh ostysi dre vlasa eth, tommder korf, leythder ha/po krenansow y'n kerghynnedh.
Yma peswar stap yn kylgh bewnans torek, hemm yw oy, pryv po larva, nymf ha tevesik. Torek y'n teylu Ixodidae a's teves po bewedh unn ostyas, dew ostyas po tri ostyas. Torek Argasid a dre seyth stap nymf, ha res yw dhe bubonan anedha kemeres goos, gans lies ostyas. Torek a ober avel karyer a lies dises sevur a effeyth ts hag enevales erel. Ensamplow yw typhus, tarten brath torogen Afrika, dises Lyme ha meningoencephalitis.
Klass:Melldrosogyon Klass:Arachnida
Alice Coltrane
Alice Coltrane (27ves mis Est 1937 - 12ves mis Genver 2007) o komposydhes ha ilewydhes Amerikanek a ilow jazz. Pianydhes greftus ha onan a’n boghes telynyores yn istori jazz, hy a sonskrifa lies kuntellow avel leryores bagas. Hi a dhemedhis gwarier saxophon ha komposydh jazz John Coltrane ha seni gans an bagas hy gour yn 1966- 1967. Klass:Dinethyansow 1937 Klass:Amerikanesow Klass:Kanoresow Klass:Komposydhyon Klass:Mernansow 2007 Klass:Ynkleudhyansow yn Evrek Nowydh
Llanycil
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Gwynedd
Turantieth
alt=Kim Il Sung|skeusennik|Kim Il Sung, Turans Korea Gledh ynter 1948 ha 1994
Turantieth yw furv governans mayth hyll unn den po unn parti politek gul pypynag a vynnons. Turant yw hanow an den a'n rewl. A-ji dhe durantieth, dell yw usys, gwiryow an werin yw meur arweskys.
Turans a wra gwaynya nerth yn fenowgh dres spysow kaletter, kepar ha diweythieth meurlesys, hwythans, hag ankres yn-mysk an poblans. Kennerthys yw turans dell yw usys gans bagasow nerthek, kepar ha perghennegoryon tir, perghennegoryon kowethasow privedh, perghennegoryon arghanttiow, hag, yn nebes kasow, fondyansow kepar ha'n Eglos Katholik Rom, rag selya purra rewl an lagha dre nell. Y hyllir brennya an nell ma troha boghosekka rannow an wlas, kepar hag oberoryon dhiweyth, lyharivow ethnek, tylleryow an renkas ober ha pildrevow. Yma ensamplow a homma y'n turantiethow yn Amerika Dhyghow hag yn helgh an gemynieth Yedhowek yn Almayn y'n bledhynnyow 1940.
Jeremy Wright
Jeremy Paul Wright (genys 24 mis Hedra 1972 yn Taunton, Somerset) yw politeger bretennek, esel senedh rag Kenilworth ha Southam a-dhia 2010 ha Laghyas Ollgemmyn an Ruvaneth Unys a-dhia 2014 bys yn 2018. Esel an Parti Gwithadorek yw ev.
Ev a veu gwrys Laghyas Ollgemmyn yn 2014, ow spedya Dominic Grieve. Yn 2018, ev a veu spedys gans Geoffrey Cox. Ev o Skrifennyas an Stat rag Gonisogeth a-dhia 2018 bys yn 2019.
Klass:Dinethyansow 1972 Klass:Eseli Senedh a'n RU 2010-2015 Klass:Eseli Senedh a'n RU 2015-2017 Klass:Eseli Senedh a'n RU 2017-2019 Klass:Eseli Senedh a'n RU 2019- Klass:Parti Gwithadorek Klass:Politegoryon a Bow Sows
Oos Arnowydh A-Varr
alt=Lymnans Nihonek a garrak portyngalek|skeusennik|Lymnans Nihonek a garrak portyngalek An oos arnowydh a-varr a istori arnowydh a sew an Osow Kres diwedhes a'n oos wosa-klassek. Kynth yw an finwethow a dermyn a'n spys ma dedhlys, an spys a a-hys an termyn wosa an Osow Kres (c. 1400–1500) dres dalleth an Oos Hweldroyow (c. 1800). Darnosys yw gans istorioryon avel dalleth gans po an trygh Ottoman yn Sita Kostentin yn 1453, po an Dastinytheans yn Europa hag Asi Gres Timurid, po an tryghow Islamek y'n isvrastir Indek, po diwedh an Krowsgasow, po an Oos Diskevra (yn arbennik an viajyow Christopher Columbus ow talleth yn 1492, mes ynwedh diskevrans Vasco da Gama a'n hynsas mor dhe Eynda yn 1498), ha diwedha gans po an Domhwelans Frynkek yn 1789, po an sevel dhe nerth a Napoleon.
Yn degvledhennow a-gynsow, y hwrug istorioryon dadhla bos nas an moyha posek a'n oos arnowydh a-varr, a savla dreusvysyek, y gnas lesa hag ollvyselhe. Erbysiethow ha fundyansow nowydh a sordyas ha dos ha bos komplettha ha ollvysella dres an oos. An argerdh ma a dhallathas yn sita-statys kresosel a Itali North, dres oll Jen, Venis ha Milano, hag yn Bengal yn Eynda. An oos arnowydh a-varr a synsas ynno maystri an tybieth erbysiethel a varghajoregieth.
Yn Amerika, tus kyns-Columbus a dhrehevyas hwarheansow meur ha divers, y'ga mysk an Emperoureth Astek, an hwarheans Inka, an hwarheans Maya ha'y sitys ha'n Muisca. An trevesikheans Europek a Amerika a dhallathas dres an oos arnowydh a-varr, kepar ha'n fondyans a grespoyntys kenwertha Europek yn Asi hag Afrika ha a gevros dhe'n lesans Kristoneth dres an bys. An kenwerth Atlantek a gethyon ha'n hil-ladhans a dus teythyek Amerika a dhallathas dres an oos ma. alt=Kannas Mughal henwys Khan’Alam yn 1618 ow spedya negys gans Shah Abbas Meur a Iran.|skeusennik|Kannas Mughal henwys Khan’Alam yn 1618 ow spedya negys gans Shah Abbas Meur a Iran. Y'n bys Islamek, wosa kodh an Dastinytheans Timurid, nellow kepar ha'n emperourethow Ottoman, Suri, Safavid ha Mughal a devis yn krefter. Dres oll y'n isvrastir Eynda, pennserneth, gonisogeth hag art Mughal a dhrehedhis aga anterth. Yth esa dhe'n Emperoureth Vughal hy honan, dell grysir, an brassa erbysieth y'n bys: brassa ages Europa West oll. Hemm a sinyas an oos a proto-diwysyansekheans.
Terniethow Chinek dyffrans ha shogunatys Nihonek a rewlyas Asi. Yn Nihon, an oos Edo a 1600 dhe 1868 yw henwys ynwedh an oos arnowydh a-varr. Yn Korea, y leverir y hwrug an oos arnowydh a-varr pesya a'n sevel a'n Dernieth Joseon dhe'n stallasyon a Vyghtern Gojong. Erbynn an 16ves kansvledhen, erbysiethow Asian yn-dann rewl a'n Dernieth Ving ha Bengal Mughal o kentrynnys gans kenwerth gans an Bortyngalysi, an Spaynyers ha'n Iseldirysi. Yn kettermyn, Nihon a wrug kenwerth Nanban wosa devedhyans an Bortyngalysi dres an oos Azuchi–Momoyama.
Tuedhyansow arnowydh a-varr yn ranndiryow dyffrans a'n bys o gwayans dhe-ves a fordhow kresosel a restrans politek hag erbysiethel. Fewdalieth a dheklinyas yn Europa, an bys Kristyon a welas diwedh an Krowsgasow ha unses kryjyek yn-dann an Eglos Katholik Romanek. Hemma a veu anfasthes gans an Reformasyon hag a gawsyas killash a lesas an Gorhwithrans ha'n Breselyow Kryjyans Europek. An breselyow na a synsas ynna Bresel an Deg Bledhen warn Ugens gosek ha gorfenna gans fondyans an kevreyth keswlasek arnowydh. Keffrys ha trevesikheans Europek a Amerika, an oos ma a synsas ynno an Hweldro Kenwerthek ha'n Oos Owrek a Vorladrynsi.
Tuedhyans erel a vri a'n oos arnowydh a-varr yw an displegyans a wodhonieth-previ, avonsyans teknegel uskissa ha uskissa, politegieth dinasek leg, viajyow uskissa awos gwellheansow mappys ha desin gorholyon, ha devedhyans a statys-kenedhlow.
Champaynek
Champaynek (Champenois yn Champaynek ha Frynkek) yw yeth romanek kewsys yn Champayn yn Pow Frynk ha Walloni yn Pow Belg.
Klass:Yethow romanek
Gral Sans
Yn hengov kristonek an Gral Sans yw hanaf a dhevnydhyas Yesu y'n Soper an Arlòdh dhe servya an gwin yw menegys yn aweylys Matthew, Mark ha Luk. Oferennow yn eglosow ha kemenethow kristonek a with elvennow derowel Soper an Arlòdh, kepar ha'n bara po an hanaf, synsys yn diwla an pronter hag ev (po hi y'n hengovyow mayth eus prontoresow) ow leverel an geryow a leveris Yesu herwydh an aweylys. Yma hengovyow yn Eglos Katholek a dheklar bos an Gral Sans tra wir hag yma nebes hanafow henwys Gral Sans. An hanafow ma yw rann bagas a daclow kelmys dhe Yesu.
Klass:Kristoneth
Gyni-Bissaw
Gyni-Bissaw (yn Portyngalek, Guiné-Bissau) yw gwlas yn Afrika West.
Gwenenen
skeusennik|250px|left|Gwenenen wyls
Klassys yw gwenen yn peswar bagas:
Gwithys yw an wenenen vel europek (Apis mellifera) gans tus rag askorra mel. Henwys yw gwitha gwenen rag aga mel gwenenydhieth.
Ponegys o bleujyow gans hwesker kepar ha hwiles pell kyns omdhiskwedhyans gwenen. Dihaval yw gwenen awos aga bos arbenigys avel maynoryon ponegi. Aga horfow hag omdhegyans a wra ponegyans neppyth essa dhe'y wul, hag ytho gwenen yw gwell orth wul an ober ma ages hwesker ponegi erel kepar ha hwiles, kelyon, tykkiow Duw ha goghi ponn
Esplegyans
Gwenen, kepar ha muryon, re esplegyas dhyworth goghi. Hendasow an gwenen o goghi yn teylu a breydhyas war hwesker erel. An skwych dhyworth hwesker avel preydh dhe bonn a dheuth dhyworth an goghi ow kachya hwesker gorherys gans ponn pan ve boosys dh'aga freves (larvae). Skwych dhe guntel ponn a sewyas. Derivys veu dell o menhesen a'n eghen Cretotrigona prisca diskudhys yn amber yn Jersi Nowydh y'n Statys Unys, dedhyes dhe'n Amser Kalghek nans yw 65 milvil bledhen.
Korfow gwenen
skeusennik|left|250px|Gwenen ow kawghya skeusennik|left|250px|Gwenynydh ow kwitha gwenen Kepar ha hwesker erel, korf gwenenen y hyllir ranna korf gwenenen dhe deyr rann: an penn, thoraks ha torr. Gwenen a's teves tri hopel a arrow ha dew gopel a eskelli. Blewek yw lower a eghennow gwenen, liwys melyn ha du po rudhvelyn ha du avel liwyow gwarnyans. Lies gwenenen a's teves bros (kepar ha naswydh gow) war an torr. Mars yns i penndegys, sorr po ownek, i a yll brosa ha skitya gwenon. Unnweyth oberyor re brosas, an wenenen a verow tamm a-wosa, mes eghennow erel a wenen ha goghi a yll brosa arta hag arta. Nebes tus a's teves alergedh erbynn brosow gwenen, neppyth a yll bos marwel.
Gwenen kowethasek
Nebes gwenen yw kowethasek; hemm a styr i dhe vewa yn bagasow restrys gelwys trevsigethow. Gwenen mel, an eghen usys yn gwenenydhieth, yw kowethasek. Tre trevesigeth yw gelwys kowel gwenen. Unn kowel a'n jeves unn vyghternes.
Klass:Hwesker
Peeps
Malow melys po kyfeyth hweg slojus yw Peeps gwerthys y'n Statys Unys ha Kanada yn formys mabyer ha konines ymysk erel. Kevys yns i yn liwyow melyn, gwynnrudh ha glas dre vras mes kavadow yns i yn liwyow erel. Dybrys yns i termyn an Pask po golyow erel. Form an Peeps a wra varya herwydh an gool, r.e. pompyon rag Kalan Gwav.
skeusennik|left|250px|Hwegennow yn form konines hag oyow yn kanstell Pask skeusennik|center|250px|Peeps rudhvelyn shap pompyon rag Kalan Gwav
Klass:Bosow
Pel ganstell
Pel ganstell yw sport para gwariys gans pel. Herwydh usadow yma pymp gwarier yn pub para ha dew bara a wra gwari an eyl erbyn y gila. Yma kanstell ughel pub penn a'n leurnedh-gwari. An amkan yw skorya poyntow orth tewlel an bel yn kanstell an para kontrari.
Dallethys veu pel ganstell y'n Statys Unys mes an deviser o Kanadian.
skeusennik|300px|left|Assayans rag tri foynt gans Sara Giauro a bara Napoli 2005 skeusennik|300px|center|Lakers erbynn Magic 2010
Klass:Sport
Dustunyoryon Yehovah
Dustunyoryon Yehovah yw bagas kryjyk kristyon.
Istori
thumb|right|Dustunyoryon Yehovah ow fregowtha dhiworth ji dhe ji yn Sofia, [[Bulgari.]]
|thumb|right|Dustunyoryon Yehovah ow pregowtha y'n stret yn Lviv, [[Ukrayn.]]
Nyns esa hanow an bagas ma, ytho, tus a wrug leverel yn aga hever avel "Russelites" po an "Studhyoryon an Bibel". Mes yn 1931, yn kuntellyans, i a dhewisas an hanow nowydh "Dustunyoryon Yehovah". Yth esa an hanow ma y'n Bibel, yn lyver Ysay 43:10.
Gwiasva
Klass:Kristoneth
Sedher bras
An sedher bras (Gavia immer) yw eghen a edhen dhowr divroansek a'n hantergylgh kledh. I a vag yn Amerika Gledh, Greunland, Island ha Breten Veur hag i a wav yn arvoryow ha lynnyn bras yn Europa Dhyghow hag Amerika Gledh. 61-100 centimeter (24-39 meusva) yw aga hys, 122–152 centimeter (48–60 meusva) yw aga askelva, ha 1.6-8 kilogram (3.5-17.6 peuns) yw aga poos. I a omhevel sedher pig gwynn mes yma pig glas/du dhe'n sedher bras dihaval orth an sedher pig gwynn. Yn prys maga yma penn du, isrannow gwynn ha mantell vrith gwynn ha du dhedha. An moyha a'ga boos yw puskes. Densek dowr, drenek dowr, centrarchidae, truth, hag yown yw aga boos dowr; sebastes, leyth, truth mor, ha hernen wynn yw aga boos hyli.
Testen lyver Arthur Ransome rag fleghes, Great Northern, yw kopel a sedhoryon bras ow tinythi yn Breten Veur rag an kynsa tro.
Y Grysmwnt
Y Grysmwnt yw tre yn Sir Fynwy, Kembra; (SO42SW09). Yma hi 32.8 mildir (52.9 km) dhiworth Kardydh ha 120.6 m (194.1 km) dhiworth Loundres. 888 o braster an poblans yn 2011, ha 107 (12%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Sir Fynwy
Konteth Bucks, Pennsylvani
Konteth Bucks (yn Bucks County) yw konteth yn Pennsylvani, Statys Unys Amerika.
Aurora, Illinois
thumb|300 px|Aurora thumb|250px| Aurora yw sita yn Illinois, Statys Unys. Yn 2010, poblans an sita o 197,899.
An sita a veu fondys yn 1834.
Gwiasva
Klass:Citys yn Illinois
Sahara West
Sahara West (yn Arabek, Al-Ṣaḥrā' al-Ġarbiyyah; yn Sáhara Occidental) yw tiredh ha rann anodho rewlys gans Marokk yn Afrika.
Kemynegoreth
alt=AHo Chi Minh|skeusennik|[[Ho Chi Minh]] alt=Trotsky|skeusennik|[[Leon Trotsky]] alt=Mao Zedong|skeusennik|[[Mao Zedong]]
Kemmynegoreth yw movyans politek kowethasek. Y amkan yw drehevel unn furv a gowethas gans grond berghennogeth kemmyn an maynys askorrans, ha ny fydhsa war renkasow po arghans.
Herwydh skrifyoryon ha tybyoryon gemmynegorek, amkan kemmynegoreth yw gwruthyl kowethas heb stat ha heb renkas, ha dhe dhilea chatelydhieth. Y krys tybyoryon gemmynegorek y hallsa hemma hwarvos mar kwrella an werin remova nerth an vurjeseth (an renkas ow rewlya, a wra perghennegi an maynys askorrans) ha selya maystri an oberoryon war an maynys askorrans.
Nyns yw kemmynegoreth gorth-unnigynek. Byttegyns, hy fennrewl yw y talvia bos dewisyow da gans an poblans oll, yn le gans rann an wlas hepken.
Klass:Kemynegoreth
Llanystumdwy
Llanystumdwy yw tre yn Gwynedd, Kembra; (SH43NE46). Yma hi 109.8 mildir (176.7 km) dhiworth Kardydh ha 200.7 m (323 km) dhiworth Loundres. 2017 o braster an poblans yn 2011, ha 1553 (77%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Gwynedd
S
S yw nownsegves lytherenn a'n lytherennek romanek dre vras hag a re lytherennansow Kernewek (mes an etegves yn Kernewek Kemmyn, hag yn Kernewek Unys mar ny niverir I). Hi yw an pymthegves kessonenn keffrys (peswardhegves yn Kernewek Kemmyn). War-lergh A Grammar of Modern Cornish gans Wella Brown, hanow an lytherenn S a via leverys  'es' . S a via an nessa moyha menowgh lytherenn yn Kernewek Kemmyn wosa N, herwydh unn studhyans servadow.
Tredelerch
Tredelerch yw tre yn Caerdydd, Kembra; (ST27NW49). Yma hi 3 mildir (4.9 km) dhiworth Kardydh ha 128.8 m (207.3 km) dhiworth Loundres. 8510 o braster an poblans yn 2011, ha 658 (7.7%) a wodhya kewsel Kembrek.
Henry VIII a Bow Sows
right|thumb|Lymnans a Henry VIII gans Hans Holbein Yowynk. Henry VIII (1491-1547) o myghtern Pow Sows, Wordhen, hag yn titel Pow Frynk. Yth esa y vestrynses ow komprehendya Kembra, Kernow, hag Ynysek an Chanel ynwedh.
Caligula
Gaius Julius Caesar Augustus Germanicus (31 mis Est 12 – 24 mis Genver 41), aswonys avel y leshanow Caligula (/kəˈlɪɡjʊlə/) o tressa emperour romanek.
Henry VIII a Bow Sows
Geryes pur dha yw Henry VIII rag niver a hwarvedhyansow poesek:
Caligula
Klass:Dinethyansow 12 Klass:Emperours Klass:Evredhyon Klass:Faros Klass:Italians Klass:Mernansow 41 Klass:Moldroryon
Henry VIII a Bow Sows
Tri flogh dhodho eth ha bos sovran Pow Sows: Edward VI, Maria Tudur, hag Elizabeth.
Genys veu Henry yn Loundres, mes Kembro o y das, an myghtern Henry Tudur.