cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Peter Paul Rubens
thumb|Portrayans honan (1623), Kuntel Ryal Syrra Peter Paul Rubens Leveryans Iseldiryek:  [ˈrybəns] (28 mis Metheven 1577 – 30 mis Me 1640) o lymner Baroque Flemek hag a avonsya gis Baroque a bosleva movyans, liw ha sensualyta. Awonnys yn ta yw ev alter-gweyth gorth-dasfurvyans ha lymnansow istori testennow mythologek hag allegorek Klass:Dinethyansow 1577 Klass:Belgyon Klass:Lymnoryon Klass:Mernansow 1640
Kolombi Bredennek
Kolombi Bredennek yw pow yn Kanada. Victoria yw an bennsita.
Klass:Powyow ha tiredhow Kanada
Barbara Steele
Barbara Steele (genys 29 mis Kevardhu 1937) yw gwariores fylm sowsnek. Klass:Dinethyansow 1937 Klass:Gwarioresow fylm Klass:Sowsesow
The Adventures of Ichabod and Mr. Toad
The Adventures of Ichabod and Mr. Toad yw fylm fantasi bywhes amerikanek gans Walt Disney gwres yn 1949.
Klass:Fylmow fantasi amerikanek Klass:Fylmow bywhes amerikanek
Llan-faes
Llan-faes yw tre yn Bro Morgannwg, Kembra; (SS96NE69). Yma hi 13.3 mildir (21.3 km) dhiworth Kardydh ha 143.8 m (231.5 km) dhiworth Loundres. 397 o braster an poblans yn 2011, ha 38 (9.6%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Bro Morgannwg
Marathon
An Marathon yw ponyans dhe 26.2 mildir (42.2 kilometer). Moy ages 800 marathon a hwer dres oll an bys pub bledhen.
An Cornish Marathon, restrys gans East Cornwall Harriers, yw an marathon fordh unnik yn Kernow
Klass:Sport
Flemek
thumb|Yethow sodhogel Pow Belg. Iseldiryek/Flemek (melyn), Frynkek (rudh) hag Almaynek (glas). Diwyethek yw Brussels may ma Frynkek ha Iseldiryek sodhogel. Flemek po Iseldiryek Beljek (Belgisch-Nederlands [ˈbɛl̪ɣ̟is̪ ˈn̪eːd̪ərl̪ɑn̪t̪s̪] po Vlaams) yw an yeth Iseldiryek dell yw gewsys yn Flanders, kledhbarth Pow Belg.
Klass:Yethow Germanek
Skrifennyas an Stat rag an Kerghynnedh, Boos ha Negysyow Powek
An Skrifennyas an Stat rag an Kerghynnedh, Boos ha Negysyow Powek, po yn anfurvus Skrifennyas an Kerghynnedh (hag yn Sowsnek Secretary of State for the Environment, Food and Rural Affairs po DEFRA Secretary), yw offis kabinet bretennek. A-dhia mis Hwevrel 2020, Skifennyas an Stat yw George Eustice.
Bismuth
Elven gymyk yw bismuth, niver 83 y'n Vosen Beriodek. An hanow a dheu dhyworth an ger Almaynek Bisemutum, legryas a Weisse Masse, ow styrya bush gwynn. Y furvell gymyk yw Bi.
Skrifennyas an Stat rag an Kerghynnedh, Boos ha Negysyow Powek
Devynnow
Klass:Gwlasegeth an Ruwvaneth Unys
Charles Bukowski
Henry Charles Bukowski (/buːˈkaʊski/ boo-KOW-skee; genys Heinrich Karl Bukowski, Almaynek: [ˈhaɪnʁɪç ˈkaʁl buˈkɔfski]; 16 mis Est 1920 – 9 mis Meurth 1994) o prydydh, romanser ha skrifer a hwedhlow berr almaynek-amerikanek.
Bismuth
Nyns usi bismuth dhe les dhe daklow byw, mes nyns yw peryllus dhe'n korf denel. Medhegyon a dhallethi gorhemmyn kesstoffow bismuth wosa 1780 rag drog torr. Lemmyn usys yw an kesstoff bismuth subsistrat.
Diskudhys veu bismuth gans feryl dihanow a-dro dhe 1400 O.K.. Kevys yw yn naturel avel an alkan y honan, hag avel gwrysow yn monow nikel, kobalt, arghans a sten.
Alkan poos arghansek yw bismuth gans liw gwynnrudh gwann. Nebes brottel yw, ytho usys yw avel kesalkan yn le avel alkan pur. Y boos atomek yw 208.98, y boynt treudhi 271°C ha'y boynt bryjyon 1560°C. Y dhosedh yw 9.7kg an liter.
Usys yw bismuth (an kesstoff oksyklorid bismuth) yn gwernis ewin ha minliw dhe wul an effeyth perl.
Mirva
Klass:Elvennow kymyk
Charles Bukowski
Klass:Almanyon Klass:Didhuwydhyon Klass:Mernansow 1994 Klass:Prydydhyon Klass:Skriforyon fugieth amerikanek Klass:Ynkleudhyansow yn Kaliforni Klass:Dinethyansow 1920
Isaac Newton
skeusennik| Lymnans Newton gans Godfrey Kneller, 1689
Syr Isaac Newton (25 Mis Kevardhu 1642 – 20 Mis Meurth 1726 [furv goth]) o mathematgydh ha godhonydh sowsnek. Ev o poesek dhe'n domhwelyans godhoniethek hag y lyver Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica a dhallethas studhyans awgrym klassek an gwayans. Klass:Dinethyansow 1642 Klass:Godhonydhyon Klass:Mernansow an 18ves kansvledhen Klass:Politegoryon a Bow Sows Klass:Skriforyon
Llan-fair
Llan-fair yw tre yn Bro Morgannwg, Kembra; (ST07SW03). Yma hi 11.7 mildir (18.9 km) dhiworth Kardydh ha 142.5 m (229.4 km) dhiworth Loundres. 597 o braster an poblans yn 2011, ha 81 (13.6%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Bro Morgannwg
Tokelau
Tokelau yw ynys y'n Keynvor Hebask.
Pennsylvani
Pennsylvani (yn Pennsylvania) yw stat yn Statys Unys Amerika. Trevesigeth an Grenoryon Sowsnek ha Kembrek o hi a-ji dhe'n Emperoureth Bredennek.
Kowethas Athletek Iwerdhonek
An Kowethas a skoodh ilow ha dons iwerdhonek ynwedh ha’n yeth Iwerdhonek. Ev yw an kowethas moyha yn Iwerdhon, gans a-dro dhe 800,000 a eseli. skeusennik|300px|Park Croke yn Dulyn An Kowethas a berghenn sportva Park Croke yn Dulyn le mayth usi y bennblas. Y dhalghuster yw 82,500, ytho onan yw a’n pymp sportva voyha yn Europa. skeusennik|300px|Ostel Hayes yn Thurles le may feu an Kowethas furvyes Fondyes veu an Kowethas yn 1884 yn tre Thurles (Durlas Éile), Konteth Tipperary. I a rester fyttys war nivel konteth, ranndiryel ha kenedhlek.
Pennsylvani
Henedh trevesigoryon almaynek a-dro dhe Evrek a gows hwath Pennsylvaynek, taves germanek unnik dhe Amerika Gledh.
Klass:Statys an SUA
Kowethas Athletek Iwerdhonek
Klass:Iwerdhon Klass:Sport
Freinsheim
thumb|300 px|Freinsheim Freinsheim yw sita yn Almayn. Yn 2011, poblans an sita o 5,000.
Bryn-crug
Bryn-crug yw tre yn Gwynedd, Kembra; (SH60SW16). Yma hi 86.5 mildir (139.2 km) dhiworth Kardydh ha 183.4 m (295.1 km) dhiworth Loundres. 603 o braster an poblans yn 2011, ha 316 (52.4%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Gwynedd
Valerie Leon
Klass:Dinethyansow 1943 Klass:Gwarioresow fylm Klass:Gwarioryon bellwolok Klass:Sowsesow
Paper
skeusennik|Paper Paper arnowydh yw daffar tanow gwrys a brenn fiber a waskas warbarth.
Henri Hubert
Henri Hubert (23 mis Metheven 1872 – 25 mis Me 1927) o hendheskonydh ha socyologydh frynkek.
Stephen Morgan
Stephen James Morgan (genys 17 Genver 1981 yn Portsmouth, Pow Sows) yw politeger bretennek hag an esel Senedh rag Portsmouth Soth a-dhia 2017. Ev yw esel a'n Parti Lavur.
Henri Hubert
Klass:Frynkyon Klass:Mernansow 1927 Klass:Skriforyon Klass:Dinethyansow 1872
Stephen Morgan
Ev a veu etholys y'n etholans 2017, ow fetha an kyns esel Senedh hag an ombrofyores gwithadorek Flick Drummond (en) gans 1,554 votys.
Klass:Dinethyansow 1981 Klass:Parti Lavur Klass:Politegoryon a Bow Sows Klass:Politegoryon LKDT Klass:Eseli Senedh a'n RU 2017-2019 Klass:Eseli Senedh a'n RU 2019-
Dobra
thumb|right|250px|Dobra
Dobra (germ. - Dobrau) - yw cita yn Poloni.
Baltimore
Baltimore yw brassa sita Tir Maria. Poblans an sita yn niveryans 2020 o 585,708.
Klass:Citys yn Tir Maria
Narendra Modi
Narendra Damodardas Modi (genys 1950) yw politeger eyndek.
Klass:Dinethyansow 1950 Klass:Eyndogyon Klass:Kenedhlogoryon Klass:Kresydhyon Klass:Politegoryon Klass:Skriforyon
Hogen Ster-Lagatta
Sand kernewek yw hogen ster-lagatta, po hogen sterwolok. Gwrys dhyworth hern pebys gans oyow hag avalow dor yw. Gorherys gans past brew yw. Kynth yma nebes varyansow ow tevnydhya puskes erel, nas unnik an sand ma yw pennow pysk (ha lostow treweythyow) balegi dres an past, mayth hevelons i bos ow lagatta orth an ster.
An sand hengovek a dallathas dhyworth Porthenys ha tus a'n deber dres gool Nos Tom Bawcock; hemm yw rag solempnya y gachyans gorourek dres gwav a hager awelyow bras. War-lergh gool arnowydh, kesunys gans golowyow Porthenys, an kachyans dien a veu pebys yn hogen ster-lagatta bras dres eghen, gans seyth eghen a buskes, hag a wrug selwel tus an wig dhyworth divotter. An hwedhel a Bawcock yw gerys-da, gans lyver fleghes en:Antonia Barber henwys en:The Mousehole Cat. Hogen ster-lagatta a apperyas y'n lyver ma. Yn 2007 an kesstriver Mark Hix a waynyas an dowlen BBC en:Great British Menu gans varien a'n sand.
Deskrifans
Hogen pysk gwrys gans past yw hogen ster-lagatta. Yth yw lenwys yn hengovek gans hern dien. Yn troboyntel, res yw dhe'n hern gwitha aga fennow. An re ma a wra pokya dres an past, yn unn heveli y vos ow lagatta orth an ster. Hag an hogen ow pos kegys, an oyl pysk a wra devera dhyworth an puskes y'n hogen ow keworra blas leunna dhedhi hag ow surhe bos an hogen leyth. An keginer a-vri Rick Stein a wrug kussulya pockya an lostow hern dres an past brew, dres henna y hwrer an semlant a'n puskes ow lamma dres dowr. An hogen a veu deskrifys yn "Yuck! Disgusting things people eat", pennerthygel bewedh gans en:New York Daily News fondys war lyver gans awtour Amerikan, Neil Setchfield.
Dhe Nos Tom Bawcock an hogen yw servys yn Tavern an Gorhel, an unn diwotti yn Porthenys, treweythyow wosa daswrythyans a'n henhwedhel.
Dallathvos
An hogen a dheu dhyworth gwig byskessa, Porthenys hy hanow. Kepar ha lies rann a ertach Kernow, yma henhwedhel a-dro hy dalleth. Y'n kas ma, an hogen yw servys rag solempnya an ober hardh a en:Tom Bawcock. Pyskador leel o ev y'n 16ves kansvledhen. An henhwedhel a dhispleg unn gwav re bia tewedhek, ytho ny ylli an kok diberth an porth. Pan dheuth Nadelik nes, yth esa an drevesigyon owth enebi divotter drefen i dhe fydhya war puskes avel aga fennfenten a voos.
An 23ves a vis Kevardhu, Tom Bawcock a wrug ervira dhe enebi an hager awelyow hag ev eth yn-mes yn y gok. Yn despit dhe gewer dewedhek ha mor kales, ev a sewenas ha kachya puskes lowr rag maga an wig dhien. An kachyans dien (gans seyth par a buskes) a veu pebys yn hogen, gans pennow an puskes ow pockya dres an penn, rag previ bos puskes ynni. A-dhia an dydh na, gool Nos Tom Bawcock yw synsys pub 23ves a vis Kevardhu, yn Porthenys. An solempnyans ha kovadh a'n assays a Tom Bawcock a wra hwarvos gans an drevesigyon ow kerdhes dres an gorthugher ow tegi hogen ster-lagatta, ha keskerdh gans lugern gwrys dre dhorn, kyns dybri an hogen.
Kenwes kottha synsys gans an byskadoryon ogas dhe dhiwedh Kevardhu a yssynsas hogen geginys gans eghennow dyffrans a buskes rag representya an sortow a gachyansow gwaytys gans an dus dres an vledhen a dheu. Martesen, Nos Tom Bawcock a wrug esplegya dhyworth an gool ma. A-dhia 1963, an gool re beu synsys a-rag an keyndir a'n golowyow Porthenys mayth yw an porth dien golowys, gans lies displetyans erel. Unn sett a wolowys a dhiskwedh an hogen hy honan, ow tiskwedhes pennow pysk ow pockya dhyworth skala hogen yn-dann hwegh steren.
Yth esa kyhwedhel ow meneges an gool dien hag o devisys gans ost Tavern an Gorhel y'n 1950ow. Byttegyns, solempnyansow re bia kovadhys gans Morton Nance neb a skrifas a-dro dhe Yeth Kernewek, yn 1927 y'n lyver termyn Old Cornwall. Yth esa y dheskrifans ow mires orth an solempnyansow kyns 1900, kyn toutyas ev an gwiryonedh a-dro dhe Tom Bawcock, ow profya y vos "Beau Coc". Ev a wrug pesya rag afydhya an devedhyansow a'n gool bos kyns oos Kristyon, mes nyns yw kler pan dhallathas hogen ster-lagatta bos rann a'n solempnyansow. Morton Nance a wrug daskor an gan hengovek hag yw kerys nos Tom Bawcock, orth hy seni dhe'n ton leel "keskerdh demedhyans".
Yma henhwedhel a-dro dhe hogen ster-lagatta hag hogennow koynt erel a Gernow. Y leverir aga bos an acheson na dheuth an Jowl jammes dhe Gernow. Yn y lyver Popular Romances of the West of England; or, The drolls, traditions, and superstitions of old Cornwall, Robert Hunt a wrug displegya y hwrug an Jowl treusi Dowr Tamer dhe Bentorr. An chaptra henwys "The Devil's Coits, etc" a wrug resna an Jowl dhe dhiskudha re wrussa an Gernowyon gorra tra vyth oll yn hogen, hag ev a erviras dhe dhiberth kyns an Gernowyon dhe ervira gwruthyl hogen "Jowlek", hag ev a dhehwelas dhe Dhewnens.
Receytyow
An hogen derowel a'n henhwedhel o gwrys a lavynyon, skad, hern, hern gwynn, morgeun ha lenesow gans seyth par a buskes. Yn hogen hengovek, an pysk chyf yw hern, kynth yw possybyl devnydhya brithyli po hern gwynn rag dewis ken. Richard Stevenson, keginer Tavern an Gorhel, a gussul neb pysk gwynn a yll bos devnydhys rag an lanwans, gans hern po hern gwynn keworrys rag an presentyans. Kyns aga bos gorrys y'n hogen, res yw dhe'n puskes bos diruskys ha diaskornys (marnas an pennow ha lostow) mayth yw esya dhe dybri. An devnydhyow hengovek erel yw leth tewhes, oyow, hag aval dor bryjys.
Drenewydd Gelli-farch
Drenewydd Gelli-farch yw tre yn Sir Fynwy, Kembra; (ST49SE57). Yma hi 21.2 mildir (34.1 km) dhiworth Kardydh ha 113.1 m (182 km) dhiworth Loundres. 1119 o braster an poblans yn 2011, ha 76 (6.8%) a wodhya kewsel Kembrek.
Hogen Ster-Lagatta
Receytyow
Yma lies varyans a receyt a'n devnydhyow hengovek, neb anedha gans oyow bryjys, backen, onyon, kedhow po gwin gwynn. Dewisyow ken erel rag puskes chyf yw gryll awan po kig konin po kig davas. Pupprys yw gorher past dhe'n hogen ster-lagatta. Hemm yw past brew herwydh usadow, mes treweythyow past pyff. An pennow pysk, ha treweythyow lost, a bock dres hemma.
Drenewydd Gelli-farch
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Sir Fynwy
Hogen Ster-Lagatta
Yn ilow
Nancy Kerr ha James Fagan a wrug rekordya albom ha ton Starry Gazy Pie yn 1997.
Jim Causley a wra kampolla "starry-gazey pie" y'n hyns "My Young Man's a Cornishman" war y albom 2013 Cyprus Well. Dhyworth bardhonek gans y gar pell Charles Causley (1917-2003) y teu an kan ma.
Brenda Wootton a wrug rekordya albom Starry-Gazey Pie gans Rob Bartlett yn 1975 rag Sentinel Records.
External links
Klass:Bosow
Spaynek
Spaynek yw yeth romanek kewsys yn Spayn hag Amerika Latinek. Wosa Sinek, Spaynek yw an yeth an moyha kewsys y'n norvys – yma moy es 500 milvil a Spaynegoryon yn Amerika hag Europa. Spaynek a dhisplegya dhiworth Latin an werin yn Kasteyl (kres-gogledh Spayn) ha teva a-dreus an konna-tir Iberi yn termyn an Reconquista (dastryghyans, 11ves kansblydhen–1492). Wosa henna, an yeth a veu diffusys a-dreus Amerika Latinek der dryghyow Cristóbal Colón, Francisco Pizarro, Hernán Cortés hag erell.
Wallace & Gromit: The Curse of the Were-Rabbit
Wallace & Gromit: The Curse of the Were-Rabbit yw fylm bywhes gwres yn 2005.
Spaynek
Klass:Yethow romanek Klass:Spayn Klass:Amerika
Diego Velázquez
Diego Rodríguez de Silva y Velázquez (leveryans Spaynek: [ˈdjeɣo roˈðɾiɣeð ðe ˈsilβa i βeˈlaθkeθ]; 6 mis Metheven 1599 – 6 mis Est 1660) o lymner Spaynek neb o artydh a vri yn lys Myghtern Philip IV hag unn an posekka lymnoryon Oos Owr Spaynek.
Wallace & Gromit: The Curse of the Were-Rabbit
Klass:Fylmow bywhes amerikanek Klass:Fylmow fantasi amerikanek Klass:Fylmow re waynyas Pewas Akademi
Diego Velázquez
Klass:Lymnoryon Klass:Mernansow 1660 Klass:Spaynyoryon
Kolji Lannstefan
Kolji Lannstefan yw skol nessa kesadhyskansel ha hweghves klass gans savla avel akademi, desedhys yn Lannstefan, Kernow.
Istori
Fondys veu Kolji Lannstefan yn 1409. Y teuth skol ramasek rag mebyon, ha skol ostya ynwedh. Yn 1962 Skol Ramasek Horwell rag Mowysi, desedhys yn Fordh Dunheved, Porthnowydh, Lannstefan, ha'n Kolji a unyas. Yn 1965 keworrys veu Skol Penn an Gwinval dhe furvya an gesskol a-lemmyn, aswonnys hwath avel Kolji Lannstefan.
Clynnog
Clynnog yw tre yn Gwynedd, Kembra; (SH44NW39). Yma hi 117.7 mildir (189.5 km) dhiworth Kardydh ha 207.4 m (333.7 km) dhiworth Loundres. 954 o braster an poblans yn 2011, ha 698 (73.2%) a wodhya kewsel Kembrek.
Kolji Lannstefan
Istori
A-dhia neb termyn y'n 19ves kansvledhen, desedhys yw an kolji yn Fordh Dunheved, a-dro dhe 1km dhyworth kres an dre. Apoyntys avel kolji teknolek yn 1998, ha treylya dhe savla akademi yn 2013. Logo an kolji yw selys war Gastel Lannstefan, tirnos posek dhe'n dre. Adhyskys yw dyskoryon 11 - 18 po 19 bloodh.
Clynnog
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Gwynedd
Kolji Lannstefan
Istori
Yn 1966 dyllys veu A History of Education at Launceston gans Henry Spencer Toy, hy fenndyskador, ow leverel istori ha displegyans adhysk y'n dre ha ranndir a-dro dhedhi.
Dyskoryon kyns a vri
Klass:Lannstefan Klass:Universitys ha koljiow
Tocantins (stat)
Tocantins yw stat yn Brasil.
Avon Cacapon
Dowr Cacapon yw avon yn Virjynni West, Statys Unys Amerika est, hag enter yn Dowr Potomac orth Great Cacapon.
Klass:Avenow yn Virjynni West
Gwynfor Evans
Gwynfor Richard Evans (1 mis Gwynngala 1912 – 21 mis Ebrel 2005) o politeger, laghyas hag awtour kembrek.
Klass:Istorioryon Klass:Kenedhlogoryon geltek Klass:Kresydhyon Klass:Mernansow 2005 Klass:Politegoryon a Gembra Klass:Dinethyansow 1912
Swahili
Swahili (aswonnys ynwedh avel Kiswahili) yw yeth Nijer-Kongo kewsys yn ranndir efan a Afrika est ha kres, Somali soth dhe Vosambik north hag yn pub rann a Genya, Tanzania ha Burundi. Repoblek Werinel Kongo a's teves pymp milvil kowser yeth kynsa ha hanter kans milvil a gowsoryon eyl yeth. Swahili re dheuth ha bos yeth may keskowssa tus a gows yeth aral avel yeth kynsa yn Afrika est. Yeth sodhogel yw Swahili yn Kenya ha Tanzania. Arabek re beu delanwes warnedhi.
Ensamplow a eryow
skeusennik|left|Ranndiryow yn le mayth yw Swahili kowsys
Klass:Yethow romanek Klass:Spayn Klass:Amerika
Jair Bolsonaro
Jair Messias Bolsonaro (genys 1955) yw politeger brasilek.
Klass:Kenedhlogoryon Klass:Lewydhyon Klass:Pobel vrasilek
Mortid
skeusennik|350px|left|Delinyans a vortidow ow tiskwedhes morlanowyow gorliwys.
Mortid yw an drehevel ha kodha yn enep keynvor an Norvys kawsys dre vras gans gravedh an Loor ow kweythresa war an keynvor. Mortidow a gaws chanjyow yn downder dowrow an mor, yn arbennik ogas dhe aberow hag arvorow. Posek yw ytho rag golyans dhe allos dargana ughelder an mortidow. An darn a arvor yn-dann dowr termyn morlanow yw diglos termyn mordrig. An ranndir ma, gelwys an parth yntertidek, yw posek yn ekolegel.
Ughelder an mortidow a wra varya gans gwedhow an Loor. Termynnyow Loor Nowydh ha Loor Leun, mortidow yw ughella drefen bos nerth gravedh an Howl keworrys dhe gravedh an Loor. Henwys yw hemma mortidow bras po reverthi. Pan wrello nerth gravedh an Howl oberi yn erbynn gravedh an Loor, termyn Loor Kilgans, le yw an mortidow, mortidow byghan po marvor/marowvor. skeusennik|350px|right|Gwedhow an Loor ha'n mortidow skeusennik|350px|right|Morlanow ha trig skeusennik|350px|right|Reverthi ha marowvor
Dew vortid an jydh
Termyn mortid yw 12 our ha 25.2 mynysen, poran hanter dydh lorek tidek.
Resek a wra an Loor a-dro dhe'n Norvys y'n keth tu ha'n Norvys a dreyl war y aghel, ytho y kemmer tamm moy ages dydh (a-dro dhe 24 our ha 50 mynysen) dhe' Loor dhe dhehweles dhe'n keth le y'n ebron. Dres an termyn ma, an Loor re basyas a-vann yn tidro unnweyth hag yn-dann droos unnweyth ynwedh. An re ma yw termynnyow an mortidow kreffa, pub 12 our ha 25 mynysen.
Drefen gravedh dhe lehe dres pellder, gravedh an Loor yw tamm kreffa war du an Norvys owth enebi an Loor, ha tamm gwanna war an tu aral. Ytho an Loor a ystyn an Nor tamm a-hys an linen ow junya an dhew gorf. An Nor soled a dhiform tamm byghan, mes dowr an keynvor yw rydh dhe waya lower moy ow korthyp dhe'n nerth tidek ma. Dell wra an Nor treylya, myns ha tu an nerth tidek yn neb tyller war enep an Nor a janj heb hedhi. An sewyans yw chanjyow rythmek dhe ughelder enep an mor.
Gwaskedh ayrgylghek ha gravedh an Howl a wra effeyth war an mortidow ynwedh, mes dhe radhva le ages gravedh an Loor.
Mortidow a yll effeythya korfow erel y'n Kevreyth Howlek ha'n Ollvys. Effeyth gravedh Yow a wra diformya lorell Io kemmys, dell vo tommheans a-ji dhe'n lorell ow kawsya loskvenydhyow hujes war an enep.
Goetre Fawr
Goetre Fawr yw tre yn Sir Fynwy, Kembra; (SO30SW49). Yma hi 19.5 mildir (31.4 km) dhiworth Kardydh ha 123.5 m (198.7 km) dhiworth Loundres. 2332 o braster an poblans yn 2011, ha 270 (11.6%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Sir Fynwy
Jori VI
right|thumb|250px|An Vyghtern Jori VI. Jori VI (Albert Frederick Arthur George; 14 Kevardhu 1895—6 Whevrer 1952) o Myghtern a'n Rywvaneth Unys a-dhia 1936 bys termyn hy mernans yn 1952.
Klass:Emperours Klass:Mernansow 1952 Klass:Rielder Bretennik
Hyns-horn Ugheldir Kembra
thumb|Trew eus ow pos tennys gans lokomotyv Garratt NGG16 ow tiberth Gorsav Karnarvon. Hyns-horn ertach kledhrennow kul yn Gwynedd, Kembra yw an Hyns-horn Ugheldir Kembra (Kembrek: Rheilffordd Eryri, Welsh Highland Railway). 25 mildir (40.2km) yw an hyns-horn 1' 11 1⁄2 " (597mm) a bon dhyworth Karnarvon dhe Borthmadok ow passya nebes arenebedhow havyasek, ow komprehendya Bedhgelert ha'n Bolgh Aberglaslynn.
Ev a jun an Hyns-horn Ertach Ugheldir Kembra dhe Dhibarthva Pen-y-Mount ogas dhe Borthmadok ha gans an Hyns-horn Ffestiniog dhe Worsav an Porth y'n Porthmadok. An hyns-horn a dreus an Linen Gambria yn Porthmadok dre'n unnik dreusva gledhren blat liesgeyj y'n Ruwvaneth Unys. thumb|An gorsav dhe Rys Du. Gwithans an hyns-horn a recevas niver a wobrow. Y'n dalleth, an hyns-horn a bonyas dhyworth Dinas ogas dhe Garnarvon dhe Borthmadok, an linen hedhyw a gomprehend rann geworansel dhyworth Dinas dhe'n dre Garnarvon. Yth esa skorren dhe Vryngwyn ha'n mengleudhow dhe Voel Tryvan dhe'n hyns-horn gwreydhek, an linen-ma re beu gwithys avel hyns-troos.
Y'n jydh hedhyw, an hyns-horn a wra devnydhyans a lokomotyvyowGarratt dhyworth Afrika Dyghow dhe vras awos aga bos gwiw dhe denna'n trennow hir a-hys an linen serth, mes treweythyow yma'n trennow tennys gans lokomotyvyow dhyowrth an Hyns-horn Ffestiniog po jynnow disel. thumb|Garratt NGG16 Niver 143 ow trehedhes dhe worsav Pons Croesor dhyworth Karnarvon.
Gorsavow an Hyns-horn hedhyw
Treylyansow Kernowek an henwyn a-berth yn korblys pedrek, holyes gans pelder an gorsav dhyworth Karnarvon.
Kevrennow
Gwiasva an hyns-horn (yn Sowsnek).
Klass:Hensi-horn yn Kembra
Stargate (fylm)
alt=Roland Emmerich|skeusennik|[[Roland Emmerich, kevarwodhar ha skrifer an fylm]]
Stargate yw fylm fugieth skiensel a 1994. Kevarwodhys ha skrifys veu an fylm gans Roland Emmerich. An askorrer a veu Dean Devlin. Stargate a sterennas Kurt Russell ha James Spader. An kowethas kevarwodha ha dyllo o Metro-Goldwyn-Mayer. Dyllys veu war an 28ves Mis Hedra, 1994, gans hirder a 121 mynysen y'n yeth Sowsnek. An bojet o a-dro dhe $55,000,000. Komposydh an ilow o David Arnold.
Plott
Yn Giza, Ejyp, yn 1928, hendhyskonydhyon a gyv kylgh meur metallek gans hieroglyfow a skrifys warnodho. Ayrlu an Statys Unys a wovyn orth hendhyskonydh Dr Daniel Jackson dhe dreylya hieroglyfow war an kylgh. Ev a dhiskudh bos an kylgh devis estron dhe wul tell bulugen dre an Ollvys. Bagas kasorek a dre’n sterborth gans Jackson, mes i a dhiskudh na yllons dehweles dhe’n Norvys. I a dhiskudh cita gans pobel haval dhe Hen Ejyp ena, rewlys gans Ra, alyon neb a omwra bos aga duw. Wostiwedh i a ladh Ra gans tanbellen nuklerek, hag i a dhehwel dhe’n Norvys, marnas Jackson. Ev a dhemedh, yn unn triga war an planet.
Klass:Fugieth skiensel Klass:Fylmow amerikanek Klass:Kolorado
Portyngalek
Portyngalek yw yeth romanek kewsis yn Portyngal, Amerika Latinek, hag Afrika. An yeth skrifys yw pur haval dhe Spaynek, mes y kewsir Portyngalek gans sonyow dihaval lowr.
Fonologieth
240px|Bogalennow Portyngalek
Klass:Portyngal Klass:Amerika Klass:Yethow romanek
Charles de Gaulle
Pennhembrenkyas Charles-André-Joseph-Marie de Gaulle (22 Mis Du 1890 - 9 Mis Du 1970) o ledyer Frynkek lu ha politek. Ev o lewydh a Bow Frynk a 1959 dhe 1969. Ev o esel ha ledyer an Defens Frynkek dres Nessa Bresel an Bys. Ev a verwis a anevrism.
Klass:Frynkyon Klass:Kenedhlogoryon Klass:Lewydhyon Klass:Mernansow 1970 Klass:Skriforyon Klass:Dinethyansow 1890
Tektonieth plattys
skeusennik|250px|Mappys veu plattys tektonek an norvys yn ena hanter an 20ves kansvledhen. skeusennik|250px|Plattys tektonek war dreustowlyans aral skeusennik|250px|Ughelkrespoynt dorgrysow ollvysel, 1963–1998 skeusennik|250px|right|Gwayans plattys tektonek ollvysel
Tektonieth plattys yw tybyans dororieth. Ev a dhispleg gwayans yn lithosfer an Nor: hemm yw, krestennen ha rann wartha mantel an Nor. Rynnys yw an lithosfer yn plattys, re anedha pur vras ow komprehendya brastiryow dien. An ger tektonieth a dheu dhyworth an Latin Diwedhes tectonicus, dhyworth an Greka Koth τεκτονικός hemm yw "ow tochya drehevel". An tybyans re dheuth dhyworth tybyansow kyns kepar ha dryftyans an brastiryow (devisys gans Alfred Wegener) a-dhia dalleth an 20ves kansvledhen. Dororydhyon Harry Hess, Robert Dietz a Bennskol Princeton ha Robert Coats a Arhwithrans Dororiethel an Statys Unys a dhiskudhas an argerdh lesa gweli an mor y'n 1950ow ha 1960ow, ha wosa henna recevys veu an tybyans gans an gemeneth dhororiethel ollgemmyn.
Tommder dhyworth an mantel yw pennfenten an nerthedh a lew tektonieth plattys, mes fatel wra hemm ober nag yw konvedhys poran. An brassa rann a dhororydhyon a grys poster plat yw tansugnys dhe denna an plattys a-les.
Porth Ia (pastell vro Senedh an RU)
Porth Ia yw pastell vro yn Kernow, Ruwvaneth Unys. Representys re beu gans Derek Thomas (Parti Gwithadorek) a-dhia 2015.
Max Planck
Max Karl Ernst Ludwig Planck (23 Ebrel, 1858 – 4 Hedra, 1947) o fysegydh a Almayn. Ev a dhiskudhas mekanek kwantum ha gwaynya Pewas Nobel rag Fysegieth 1918. Genys veu Planck yn Kiel, Holstein, dhe deylu roasek. Lies esel an teylu re wrussa hwithrans yn lies testen akademek dyffrans. Y das o professor pennskol yn lagha.
Tektonieth plattys
Krestennen an Norvys
Gwrys a dhew nivel yw rann bella a gesweyth an Norvys. An pella unn yw an lithosfer, rann soled a gomprehend an grestennen ha ughella rann an mantel.
Yn-dann an lithosfer yw an asthenosfer. An asthenosfer yw soled po lin glusek tomm a yll resek avel lin dres termynnyow hir. Frosow dardhegyans y'n asthenosfer a dreusperth tommder dhe'n enep may pluvennow a vagma le aga dosedh a dhiberth an plattys yn keynow kres an keynvor. An downna mantel yn-dann an asthenosfer yw moy diwedhyn drefen an dosedh fest ughel ena.
Max Planck
Planck a dhallathas studhya fysegieth yn 1874 ha dos ha bos dyskador yn 1878. Ev a waynyas doktourieth yn 1879 ha doktourieth ughella Privatdozent yn 1880.
Tektonieth plattys
Plattys brastiryel ha keynvorek
Yma diw eghen a blattys tektonek:keynvorek ha brastiryel.
Plat keynvorek yw plat tektonek war woles an keynvor, gwrys dre vras a garrygi mafik, rych yn horn ha magnesiom. Moy tanow ages an grestennen vrastiryel yw (dell yw usys le ages 10 km a dewder) gans moy a dhosedh. Yowynkka yw ynwedh. Pan wrello krestennen geynvoryek kesskwattya krestennen vrastiryel, an plat keynvoryek a way yn-dann an plat brastiryel drefen y dhosedh. Drefen henna ev a deudh y'n mantel hag eylfurvya. Furvyes veu an karrygi keynvoryek kottha nans yw le ages 200 milvil bledhen.
Max Planck
Yn 1900 Planck a dhiskudhas an laghys dewynnyans tesel ha, der an ober na, ev a formyas damkanieth kwantum. Ev a waynyas Pewas Nobel rag Fysegieth yn 1918 rag y ober ow tochya tybieth kwantum. Ev a wrug maga roasow Albert Einstein, mes dibarow orth Einstein, ev a besyas triga yn Almayn an spys Nazi.
Klass:Almanyon Klass:Godhonydhyon Klass:Mernansow 1947 Klass:Pewas Nobel Klass:Politegoryon a Europa Klass:Dinethyansow 1858
Tektonieth plattys
Plattys brastiryel ha keynvorek
Plat brastiryel yw an rann dew a grestennen an Norvys a furv an brastiryow. Yma dhe garrek vrastiryel le a dhosedh ages karrek geynvoryek. Gwrys ynsi dre vras a garrygi felsik kepar ha men growan komposys a silika, aluminiom, sodiom ha potassiom. Bythkweth yw distruys plattys brastiryel. Furvyes veu an kottha karrygi nans yw 4 bilvil a vledhynnyow. Plattys keynvoryek a worher a-dro dhe 71% a enep an Norvys, gans 29% ow pos plattys brastiryel.
Louis Pasteur
Louis Pasteur (27 Kevardhu, 1822 – 28 Gwynngala, 1895) o kymygydh ha korrvewonydh Frynkek aswonys rag y dhiskudhansow a'n pennrewlys a vryghyans, bragesyans korrbryvel ha pasteryans.
Waheed Alli
Waheed Alli, Baron Alli (genys 16 Du 1964 yn Croydon, Loundres) yw negysydh media hag politeger a Vreten. Alli a kevober an dowlen bellwolok Survivor hag ev a lavuras yn lies studhleow askorrans pellwolok.
Yn 1998, Alli a veu gwrys esel Chi an Arlydhi rag an Parti Lavur. Ev yw onan a'n nebes politegoryon kethreydhel Moslem.
Klass:Dinethyansow 1964 Klass:Parti Lavur Klass:Politegoryon a Loundres Klass:Politegoryon LKDT Klass:Politegoryon Moslem
Louis Pasteur
Ledya a wrug y hwithrans yn kymygieth dhe sewena meur yn konvedhes achesonys ha lettyansow klevesow. Hemma a wrug an selyow a lanythter, yeghes poblek ha meur a daklow erel yn medhegneth arnowydh. Y ober a selwas milyow a vewnansow der an displegyans a vryghlinow rag kleves konnar (rabies) hag anthrax.
Pasteur a dhisprevas an dyskaseth a eginans heb ynniadow. Yn-dann skoos an Akademi Frynkek a Wodhonieth, y arbrov a dhiskwedhas na wrussa tra vyth displegya yn kostrels sterylys ha stanchys. Mes, a'n konter, yn kostrels sterylys mes ygor, korrorganedhow a alsa tevi.
Pasteur yw aswonys ynwedh avel onan a'n tasow a'n dhamkanieth egyn a glevesow hag o tybyans byghan a'n oos na. Y lies arbrov a dhiskwedhas y hyllir lettya klevesow dre ladha po lesta egynnow. Meur yw hanow Pasteur gans an poblek rag y dhevisyans a'n gis ober a dhyghtya leth ha gwin dhe hedhi defolyans bakteria. An argerdh ma yw henwys pasteryans lemmyn, warlergh y hanow.
Ev a wrug lies diskudhans yn kymygieth ynwedh, y'ga mysk an digomposter a wrys.
Klass:Frynkyon Klass:Godhonydhyon Klass:Mernansow 1895 Klass:Dinethyansow 1822
Tektonieth plattys
Tewder an plattys
Varyansek yw tewder lithosfer an keynvoryow. Drefen y vos furvyes yn keynow kres an keynvor hag ow lesa war ves, i a tewwa pella dhe ves dhyworth keyn kres an keynvor. Yn tipek, an tewder a wra varya dhyworth 6 km y’n keynow dhe moy ages 100 km y’n parthow tansugna.
Tewder lithosfer brastiryel yw a-dro dhe 200 km, mes varyansek yw yntra dowrgelghow, kadonyow menydhyow ha kratonow (kres brastir). An dhiw eghen a grestennen a wra varya ynwedh, gans krestenen vrastiryel (35km) tewwa a lower ages krestennen geynvoryek (6 km). skeusennik|center|700px|Teyr eghen a amal plat ha pluven booth
Gwayans plat
An lithosfer a gonsist a plattys tektonek. Yma seyth plat meur ha lies unn byghan. I a way war benn an asthenosfer. Amal plat yw may hwra dew blat metya. Pan hwarvo gwayans, an plattys a yll kawsya menydhyow, dorgrysow, loskvenydhyow, keynow kres an keynvor ha kleudhyow keynvoryek, ow krog war an fordh a way an plattys.
Dorgrysow, gweythres loskvenydhyek, drehevel menydhyow ha furvyans kleudhyow keynvor a hwer a-hys emlow plattys. Gwayans an plattys a wra varya ynter 1-4 cm an vledhen yn Keyn Kres an Keynvor Iwerydh (mar uskis avel tevyans ewines) ha 10 cm an vledhen yn acheson an Plat Nazca.
Plattys meur
Seyth po eth plat yw y’n klass ma:
Klass:Tektonieth
KOKAN
frameless|right alt=Baner KOKAN|skeusennik|Baner KOKAN
Kowethyans Kevambos an Atlantek North (KOKAN), henwys yn Sowsnek an "North Atlantic Treaty Organization" (NATO), yw keffrysyans breselek. Ev a veu selys gans Kevambos Atlantek North (Sowsnek: North Atlantic Treaty) yn 1949 hag a veu sinys yn Washington, D.C., Statys Unys, 4ves Ebrel, 1949. Yma y bennplas yn Brusselas, Pow Belg. Y hanow sodhogel aral (a-der Sowsnek) yw yn Frynkek: Organisation du traité de l'Atlantique nord (OTAN).
Yethow
Yma diw yeth sodhogel dhe NATO, Sowsnek ha Frynkek, dell yw styrys yn Erthygel 14 a Gevambos Atlantek North.
Istori
Yn 1949, eseli KOKAN o: an Statys Unys, Pow Belg, an Iseldiryow, Lushaborg, Pow Frynk, an Ruwvaneth Unys, Kanada, Portyngal, Itali, Norgagh, Danmark hag Island. Wosa teyr bledhen, 18ves Hwevrer 1952, Pow Grek ha Turki a junyas ynwedh.
Pan junyas Almayn West 9ves Me 1955, y feu deskrifys avel "poynt treylya y'n istori agan brastir" gans Halvard Lange, Menyster Tramor Norgag a'n oos. An sewyans a veu Kevambos Warsow, sinys 14ves Me 1955 gans an Unyans Sovyetek a'y statys lorell avel gorthyp dhe GOKAN.
Wosa an Vresel Yeyn yn 1999 tri fow kemynegorek y'n termyn eus passys a junyas KOKAN: Hungari, an Pow Chek ha Poloni. Dhe'n 29ves Meurth 2004 seyth moy pow europek a'n north ha'n est a junyas KOKAN: Estoni, Latvi, Lithouani, Sloveni, Slovaki, Bulgari ha Roumani.
Kroati hag Albani a dhegemeras galow eseleth KOKAN dhe 3a Ebrel 2008. Repoblek Makedoni a dhegemeras galow ambosek hepken awos bos lettys gans Pow Grek wosa dadhel hanow yntra Repoblek Makedoni ha Pow Grek.
Montenegro a junyas 5ves Metheven 2017. Makedoni North a junyas KOKAN yn sodhogel 27ves Meurth 2020, y 30ves esel.
Klass:Gwlasegeth
Corris
Corris yw tre yn Gwynedd, Kembra; (SH70NE05). Yma hi 85.8 mildir (138.1 km) dhiworth Kardydh ha 176.4 m (283.9 km) dhiworth Loundres. 698 o braster an poblans yn 2011, ha 367 (52.6%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Gwynedd
Mor Karib
thumb|250px|Mappa a wlasow Mor an Karib hag Amerika Gres.
Mor Karib (po Mor an Garibys po An Mor Karribean) yw mor trovannel usi rann a Geynvor Iwerydh, soth-est a Gammas Meksiko. A-dro dhodho yma Amerika Dheghow, Amerika Gres, ha'n Antillys. A-dro dhe 2,754,000 km² yw arenebedh an mor.
An hanow yw gyllys dhiworth hanow an Garibys, onan a genedhlow teythyek an moyha rowedh yn kyrghynn yn eur an devedhyans europek yn 1492. Kevys hwath yw an term 'Mor an Antillys' yn nebes yethow europek, diworth an hanow Spaynek Antillas a ros Cristóbal Colón dhe'n ynysek war amal est an mor.
Mor Karib o tremenyans kenwerth yn termyn a drevesigeth europek a Amerika. Kethow afrikan a veu drys bys ena rag lavurya an bargenyow-tir sugra; ha passya der an mor a wrug kansow a worholyon spaynek leun a arghans dhiworth Veksiko. Drefenn poes kenwerthel an rannvro ma, morladron o lies bys y'n 18ves kansblydhen.
Niver a wlasow ynysek yn Mor an Garibys res omjunnyas yn Kemeneth ha Marghas Gemmyn Mor an Garibys, po C ARICOM.
Klass:Amerika Klass:Moryow an Keynvor Atlantek
Kernewek Kemmyn
Kernewek Kemmyn yw rannyeth dhasserghys Kernewek. Ken George a'n ordenas yn 1986 avel dasfurvyans moy fonologiek ages Kernewek Unys.
Poyntys a nowydhses Kernewek Kemmyn:
Avonsya Kernewek Kemmyn a wra Kesva an Taves Kernewek ha Kowethas an Yeth Kernewek, ynter erell.
Nyns eus dyffransow meur yntra gramasegow Kernewek Kemmyn ha Kernewek Unys; dhe wir, y hyllir medhes aga bos dew lytherennans rag rannyeth unnik. Mes a-dhia 1986, yma fols nowydh yn materow gerva. Dre vras, yma Kernewek Kemmyn ow kwruthyl moy a eryow nowydh a-dhia Gembrek, Bretonek, ha garrow kernewek (r.e. steronieth yn le astronomy); hag yma Kernewek Unys ow kwitha moy a eryow Sowsnek. (Kehevel studh Hindi hag Ourdou, po Serbek ha Kroatek.)
Kehevelepter tekstennow Kernewek Unys ha Kernewek Kemmyn:
Wella Brown a skrifas lyver gramasek savonel a Gernewek Kemmyn yn 1984 (yth esa dyllansow diwedhes yn 1993 ha 2001). Ray Edwards re ros lies kevro dhe lytherennans hag usadow Kernewek Kemmyn.
Nichiren
Nichiren (16 mis Hwevrer 1222 – 13 mis Hedra 1282) o pronter Bouddiek ha filosofer a oes Kamakura nihonek.
Klass:Asians Klass:Mernansow 1282
Kesrosweyth
An Kesrosweyth yw an brassa rosweyth keskomunyans a jynnow-amontya ollvysel.
Wallonek
Wallonek yw yeth romanek kewsys yn Walloni, Pow Belg.
Mind of Mencia
Mind of Mencia yw kevres pellwolok bywhes amerikanek.
Klass:Towlennow pellwolok
Marjorie Estiano
Marjorie Dias de Oliveira (genys 8 Meurth 1982) yw gwariores vrasilek geryes da.
Kevrennow a-ves
Klass:Dinethyansow 1982 Klass:Gwarioresow Klass:Gwarioryon vrasilek Klass:Kanoresow‎
Kolodhyonen vyghan
Yma an golodhyonen vyghan ynter an sagh boos ha'n golodhyonen veur, hag yth yw an tyller le may hwarvo an brassa rann a dretha hag omsugnans. Yn tus denel moy ages pymp bloodh, hys an golodhen vyghan yw 7.5 meter.
Yma teyr rann dhe'n golodhyonen vyghan: an duodenum, an jejunum ha'n ileum.
skeusennik|300px|Tyller an golodhyonen vyghan yn kevreyth an kolodhyon
Klass:Organow
Gwehelog Fawr
Gwehelog Fawr yw tre yn Sir Fynwy, Kembra; (SO30SE78). Yma hi 21.4 mildir (34.5 km) dhiworth Kardydh ha 119.3 m (192 km) dhiworth Loundres. 485 o braster an poblans yn 2011, ha 54 (11.1%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Sir Fynwy
Llanbedr-y-fro
Llanbedr-y-fro yw tre yn Bro Morgannwg, Kembra; (ST07NE62). Yma hi 6.2 mildir (10.1 km) dhiworth Kardydh ha 137.3 m (221 km) dhiworth Loundres. 857 o braster an poblans yn 2011, ha 102 (11.9%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Bro Morgannwg
Manitoba
Manitoba yw pow yn Kanada.
Lisboa
Lisboa yw penncita Portyngal.
Cricieth
Cricieth yw tre yn Gwynedd, Kembra; (SH43NE96). Yma hi 109.1 mildir (175.6 km) dhiworth Kardydh ha 199.3 m (320.8 km) dhiworth Loundres. 1716 o braster an poblans yn 2011, ha 1101 (64.2%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Gwynedd
Jacquetta Hawkes
Jacquetta Hawkes FSA OBE (5 mis Est 1910 – 18 Meurth 1996) o hendheskonydhes ha skrifores sowsnek.
Klass:Dinethyansow 1910 Klass:Godhonydhesow Klass:Mernansow 1996 Klass:Skriforesow Klass:Sowsesow
Neyj efanvos
Neyj efanvos yw pan wrello taklen po lester efanvos gwrys gans den neyjya dhe'n efanvos. Neyj efanvos a yll hwarvos gans tus y'n lester po hebdha.
Ensamplow a lestri efanvos may hwrello tus viajya warnedha yw lestri Soyuz russek, Gwennel an Efanvos amerikanek ha Gorsav Keswlasek an Efanvos. Dhe'n kontrari, ensamplow a lestri heb tus yw kropyansow efanvos a neyj dhe efanvos pella ha lorellow a resek a-dro dhe'n Norvys po planettys erel. I a yll bos awtomatek po rewlys gans radyo dhyworth an Norvys.
Neyj efanvos yw usys rag hwithra'n efanvos kepar ha viajys dhe'n Loor po planettys erel y'n Kevreyth Howlek. Neyl efanvos a yll bos usys rag tornyaseth ha keskomunyans lorell. Neyj efanvos a dhalleth gans lonch fusen, a ro nerth lowr may hallo an lorell mos yn-mes a'n ayrgylgh ha resek a-dro dhe'n Norvys. Unnweyth yma an fusen y'n efanvos, gwriansow an fusen yw mirys ha studhys gans godhonydhyon. Nebes fusennow a wort y'n efanfos bynytha, re erel a derr dhe demigow pan wrellons dehweles dhe ayrgylgh an Norvys. Nebes lestri efanvos yw gwrys rag tirya war blanettys erel. Pub lester a syns tus yw gwrys rag tirya war dhelergh war an Norvys, ow kul devnydh a lammlennow.
Elisabeth II
right|thumb|250px|An Vyghternes Elisabeth II. Elizabeth Alexandra Mary Windsor (21 Ebryl 1926 – 8 Gwynngala 2022) a reynyas avel Myghternes Elisabeth II a-ugh Rywvaneth Unys Breten Veur ha Wordhon Gledh, Kanada, Ostrali, Mordir Nowydh, Jamayka, Ynysow Bahama, Grenayd, Papoua Gyni Nowydh, Ynysow Seleven, Touvalou, Sen Lusia, Sen Vinsent ha'n Ynysow Grenadinek, Antiga ha Barbuda, Belisa, ha Sen Kitts ha Nevis. Arloedh Manow ha Dug Normani (yn reyth Ynysow an Chanel) o hi hwath pella. A-dro dhe 125 milyon a dus a driga yn gwlasow mayth o hi Penn an Stat anedha. Hi o an 38ves yn linenn desedhans Egbert, Myghtern Wessex, onan a rywvanethow koth Pow Sows.
Neyj efanvos
An 3a a vis Hedra, 1942, fusen almaynek V-2 a dremenas an linen Karman, 100km a-ugh an nor. Hemm o a neyj efanvos kynsa. An lorell greftus kynsa dhe resek a-dro dhe'n Norvys o Sputnik 1, lorell sempel a Russi, 4a Hedra, 1957.
Elisabeth II
Yn 1947 y temmedhis hi Fylip, Dug Dinedin; Charlys, Pryns Kembra yw aga hynsa mab ha myghtern a-lemmyn. Yma dhedha tri flogh arall (Anna, Andrew, hag Edward) hag lies flogh-gwynn.
Neyj efanvos
Lestri awtomatek heb tus a gomprehend lorellow keskomunyans, pellwelloryow efanvos, kropyansow efanvos ha gwandrysi planetek.
Klass:Neyj
Elisabeth II
Elisabeth a veu an vyghternes a-dhia vernans hy thas Jori yn 1952, bys yn hy mernans hy honan yn 2022.
Region Hovedstaden
Region Hovedstaden ('Ranndir an Bennsita') yw rannvro yn Danmark. Furvys yn 2007 veu hi, hag ynni sitys København ha Frederiksberg, aga hyrghynn, hag ynys Bornholm.
Ranndir an Kesunyans Brasilek
Klass:Brasil
Yeth
thumb|400px|right|Teyluyow yeth an bes (yn Norgahek) Rol yethow an norvys herwydh aga theylu yeth yw an rol awoles.
Yethow Eyndo-Europek
Keltek - Germanek - Romanek - Slavek - Baltek - Albaynek - Grew - Armynek - Eyndo-Iranek
Yethow Samoyedek
Nenets - Enets - Nganasan - Selkup - Kamas
Yethow Mongolek
Mongolek - Buryat - Kalmyk - Monguor - Mogholi
Yethow Tungusek
Manchu - Evenk - Even
Yethow Syno-Tybetek
Sinek - Tybetek - Burmek - Karen
Yethow Ostronesek
Indonesek - Sundanek - Tagalog - Maori
Yethow Afro-Asiatek
Arabek - Ebrow - Amharek - Somali - Tamazight - Hausa
Yethow Nijero-Kongoek
Swahili - Zoulou - Yoruba - Fulfulde
Konteth Varaždin
Konteth Varaždin (yn Kroatek, Varaždinska županija) yw konteth yn Kroati.
Yeth
Yethow Khoisan
!Xóõ - Hadza - Sandawe
Yethow Amerykek Genysyjyk
Guaraní - Kechua
Yethow Eskimo-Aleut
Greunlandek - Inuktituk - Aleut
Prenn
skeusennik|Prenn Prenn yw an substans yn gwrydh.
Zodiak chinek
Arwodhyow
Klass:China Klass:Mythologieth
Tredhinas - St Dennis
skeusennik|[[Kernow|An dre gans y eglos]]
Tre y'n kres an pow pri Kernow yw Tredhinas. Pur hir y istori - a-dhiworth an oes hornek dhe'n lyha. Tyller an eglos o, dell hevel, dinas an oes hornek - ytho hanow an le.
Lemmyn, kres an pow pri yw, gans meur a briweythvaow a-dro.
Christopher Hawkes
Charles Francis Christopher Hawkes, FBA, FSA (5 mis Metheven 1905 – 29 Meurth 1992) o hendheskonydh sowsnek. Y arbennikter o kynsistori europek.
Klass:Godhonydhyon Klass:Mernansow 1992
Jeorji
Jeorji (yn Georgia) yw stat yn deghow-barth Statys Unys Amerika.
Pennskolyow Kesunys yn Kernow
An Pennskolyow Kesunys yn Kernow (yn Combined Universities in Cornwall) yw kesunnses a bennskolyow oll a-lemmyn yn Kernow. Yma krespoynt an Pennskolyow yn Tremogh, Pennrynn, mes yma skorr gansa yn nebes trevow erell.
Klass:Doronieth Kernewek Klass:Universitys ha koljiow
Linasen
Yma dhe'n plans ma istori hir a dhevnydh avel pennfenten rag medhegneth hengovek, boos ha te, hag avel daffar kriv pannweyth.
Linas a dyv dhe ughelder a 0.9 dhe 2 meter y'n hav, dell yw usys, ha merwel dhe'n dor y'n gwav. Melyn yw liw an gwreydhkyfyon ha gwreydh, hag a les yn efan. An del medhel a dyv dhe hirder a 30 dhe 200 mm, gwyrdh tewl aga liw. An bleujennow yw skylwyrdh po gellik ha munys. Pur vlewek yw an del ha garrow.
Llan-arth
Llan-arth yw tre yn Sir Fynwy, Kembra; (SO31SE52). Yma hi 24.6 mildir (39.6 km) dhiworth Kardydh ha 120.7 m (194.2 km) dhiworth Loundres. 875 o braster an poblans yn 2011, ha 69 (7.9%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Sir Fynwy
Bom Bras
An Bom Bras yw hanow dybieth a-dro dhe dhalleth an Univers. Yn arbennik, an dybieth a dhispleg fatell omlesas an univers a boynt dosedh didhiwedh dh'y studh a-lemmyn.
Klass:Steronieth
Ernest Rutherford
Ernest Rutherford, 1a Baron Rutherford a Nelson (30 Est 1871 – 19 October 1937) o godhonydh Mordir Nowydh. Ev a waynyas Pewas Nobel yn Kymygieth yn 1908 rag y ober yn fysegieth sprusek ha rag y dhamkanieth kesweyth atomow.
Rutherford o onan a'n kynsa hwithrer yn fysegieth sprusek, wosa an diskudhans dewynnyans gans fysegydh Frynkek Henri Becquerel yn 1896. Rutherford a dhiskudhas an hanter-bewnans sprusek ha'n teyr rann a dhewynnyans henwys ganso Alpha, Beta ha Gamma. Ev a dhiskudhas ynwedh bos perthyglow alpha an sprusen a Heliom. Y arbrov Geiger–Marsden a ledyas dhe'n taklow godhvedhys genen hedhyw a-dro dhe'n kesweyth atomek.
Yn 1919, Rutherford a wrug an kynsa dasoberyans sprusek kreftek y'n bys may hwrug ev gorra perthyglow alpha gans gas nitrojen dhe wruthyl perthyglow a isotopow oksyjen ha protonow. Hemm o treylva sprusek, chanjya gas nitrojen gas yn gas oksijen.
An elven kymyk rutherfordiom (elven 104) o henwys warlergh y hanow yn 1997.
Klass:Godhonydhyon Klass:Mernansow 1937 Klass:Pewas Nobel
Andy Morrell
Klass:Dinethyansow 1974 Klass:Peldrosyoryon Klass:Sowson
Arif Alvi
Arif Alvi (genys 1949) yw politeger pakistanek.
Klass:Asians Klass:Dinethyansow 1949 Klass:Lewydhyon Klass:Pakistan Klass:Politegoryon Moslem
Ynysow Cocos (Keeling)
Ynysow Cocos (Keeling) (FSS: Enesow Cocos Territory of Cocos (Keeling) Islands) yw gwlas ynys y'n Keynvor Eynda. Pow omrewlys Ostralek yw.
Bys (klerheans)
Bys yw hanow aral rag an Norvys, an planet ma hag oll an bewnans warnodho.
Naha
Naha (那覇市, Naha-shi, Okinawanek: Naafa) yw penncita a'n ranndir Okinawa yn Japan.
Naha yw kevys y'n rann soth an brassa enys a'n Enesek Enys Ryukyu.
alt=Baner Naha|skeusennik|Baner Naha
Klass:Citys ha trevow yn Asi Klass:Japan
Mark Durkan
Mark Durkan (genys 26 mis Metheven 1960) yw politeger omdennys a Wordhen Gledh.
Klass:Dinethyansow 1960 Klass:Eseli Senedh a'n RU 2015-2017 Klass:Eseli Senedh a'n RU 2010-2015 Klass:Godhyli
Karn Margh
skeusennik|Karn Margh Karn yn Kernow yw Karn Margh, yn Pluw Lannergh hag ogas dhe Resruth. Yma dhe'n karn ughelder a 235 meter, hag ev a vedha pennfenten a ven growan y'n termyn eus passyes. Yma mengleudh livys yn penn an karn, keffrys ha nebes shaft bal.
Klass:Doronieth Kernewek Klass:Pluw Lannergh
Roumanek
Roumanek yw yeth romanek kewsys yn Roumani ha Moldova. Hyhi yw an esel chyf a'n tavosow romanek Est, haval lowr dhe Latin mes shappys gans an yethow Slavek, yn arbennik yn kever hy fonologieth. War-lergh governans Moldova, yeth an bro na yw gelwys Moldovek.
An Vorladron Gernewek
An Vorladron Gernewek yw klub rugby unys hag a wari yn Kamporieth Pow Sows, an nessa gris yn kevreyth Pow Sows. Kyns, henwys veu an klub avel Pennsans ha Lulynn. Lemmyn i a wari yn Park Mennaye yn Pennsans, mes govenek a’s teves movya dhe Sportva rag Kernow yn Truru y’n termyn a dheu.
Berrskrif seson
skeusennik|Joe Beardmore a waynya pel linen dewlel erbynn Aberplymm
Klass:Kernow Klass:Rugbi
Sterborth
alt=jynn-amontya an sterborth|skeusennik|Imach a jynn-amontya an sterborth
Devis estren gwrys rag karyans ha keskomunyans yntra planetys yw sterborth. Devisys o gans pobel a veu henwys “An Henavogyon”. Gwelys veu an devis yn kynsa le y’n fylm 'Stargate', ha wosa hemma y’n towlennow pellwolok 'Stargate SG-1', 'Stargate Atlantis' ha ‘Stargate Universe’. Yth esa dew fylm hir rag pellwolok ynwedh.
Klass:Fugieth skiensel
Konteth Virovitica-Podravina
Konteth Virovitica-Podravina (yn Kroatek, Virovitičko-podravska županija) yw konteth yn Kroati.
Dewisyans ollgemmyn Ruwvaneth Unys, 2001
Yth esa dewisyans war 7ves mis Metheven 2001 dhe etholi 659 Esel Senedh an Ruwvaneth Unys. Tony Blair hag an Parti Lavur a gwaynyas gans 413 esel, an rann vrassa a esedhow byghanys.
Devynnow
Klass:2001 Ruwvaneth Unys 2001 Klass:Gwlasegeth an Ruwvaneth Unys
Dolbenmaen
Dolbenmaen yw tre yn Gwynedd, Kembra; (SH54SW06). Yma hi 111.8 mildir (179.8 km) dhiworth Kardydh ha 200.5 m (322.7 km) dhiworth Loundres. 1303 o braster an poblans yn 2011, ha 883 (67.8%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Gwynedd
Charles Darwin
Charles Robert Darwin (12 Mis-Hwevrer 1809 - 19 Mis-Ebryl 1882) o bywonydh ha dororydh sowsnek, meurgerys rag y dybieth may hwra oll eghennow byw kevrenna hendasow gemmyn.
Darwin a veu genys yn Shrewsbury, Shropshire, Pow Sows. Ev a dhallathas studhya medhegieth dhe Bennskol Karedin mes dos ha bos didheurys gans bywonieth vorek. Awos hemma, y das a wrug y dhannvon dhe Bennskol Kargront rag dos ha bos pronter.
Y studhyans a vywonieth hag anpryvyon a besyas hag ev a omjunyas vyaj skiensek an Morlu Predennek war an gorhel HMS Beagle. An vyaj a dhuryas pymp blydhen ha Darwin a observyas ydhyn hag enivales a'n ynysow Keynvor Hebask.
Wosa'n vyaj, Darwin hag Alfred Russel Wallace a dhellos aga thybieth an esplegyans.