cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Osmiom
Nyns eus rann dhe osmiom y'n korf denel. Nyns yw an elven gwenonek, mes osmiom tetroksid a serr an skevens, lagasow ha kroghen. Diskudhys veu osmiom yn 1803 war-barth an elven indiom pan wrug Smithson Tennant hwithrans war blatinom. Askorrys yw osmiom dhyworth purhe nikel, mes nyns eus gorholeth rag an elven, ytho askorrans ollvysel yw le ages 100 kg an vledhen. Usys yw avel katalydh lemmyn. Y'n termyn eus passyes, usys o dhe wul minyon pluven pennfenten, naswedhow gwarioryon plasenn ha bollennow golow (hanow an kowethyans Osram a dheu dhyworth osmiom ha wolfram).
Poos atomek osmiom yw 190.23, y boynt teudhi yw 3054°C a'y boynt bryjyon yw 5027°C. Y dhosedh yw an ughella a bub elven oll, 22.6kg an liter. Alkan lenter arghansek yw.
Mirva
Klass:Elvennow kymyk
Karin Dor
Karin Dor ([ˈka.ʁiːn ˈdoːɐ̯], genys Kätherose Derr; 22 mis Hwevrer 1938 – 6 mis Du 2017) o gwariores almaynek.
Klass:Almanesow Klass:Gwarioresow fylm Klass:Gwarioryon wariva Klass:Mernansow 2017 Klass:Dinethyansow 1938
Greun an Jowl
Greun an Jowl po Dioscorea communis yw eghen a blans bleujennek y'n teylu yam. Y hanow Sowsnek yw black bryony.
Deskrivans
Plans krambla yw, ow tevi dhe ughelder a 2 - 4 meter gans garrow a dreyl yn korthnaswedhek. An del a's teves shap kolon ha'n bleujyow yw anhewel ha skyllwer. An frothen yw moren rudh splann, 1 cm yn treuslinen. An geleren yw gwenonek.
Gwandrans
Teythyek yw greun an Jowl dhe Europa soth ha kres, Afrika north-west hag Asi west.
Usyow
Gwenonek yw pub rann a'n plans drefen saponin. Greun an Jowl re beu usys avel powltys rag brewyon ha fagel a'n mellow, mes res yw y usya gans rach awos ev dhe gawsya gwenennow.
Plato
Plato o nowedher a'n furvow daylekteth ha keskows skrifys yn filosofieth. An method a wovyn y'n keskowsow ma, henwys an method Socratek, yw mar bosek avel an dalgh.
Konsidrys yw Plato avel an fondyer a filosofieth politek an West. Y gevro an moyha aswonnys yw an dhamkanieth a Furvow godhvedhys dre reson pur, may hwra Plato diskwedhes assoylyans dhe'n kudyn a bennrewlys, aswonnys avel Platonieth. Kerensa Platonek ha soledow Platonek yw henwys herwydh y hanow ynwedh.
Onan a'n moyha aswonnys oberennow Plato yw The Republic (yn Greka, Politeia, 'sita'). Y'n oberen na, ev a deskrif gorweles Socrates a stat "delvrysek". Y krysir y hwrug oberennow Plato oll treusvewa moy es 2,400 bledhen, hag yw pur danow.
Klass:Dinethyansow 428 KOK Klass:Filosofers Klass:Grekys Klass:Skriforyon Klass:Mernansow 348 KOK
Morel
Morel (Atropa belladonna) yw plans pubvledhynnyek smat pur aswonys. Esel yw a'n teylu Solanaceae, teylu a gomprehend an aval kerensa, aval dor ha plans oy yn-mysk lies eghen aral. Y hanow Sowsnek yw deadly nightshade.
Yn terowel, ev a devi yn Europa, Afrika north hag Asi. Erbynn hedhyw, kevys yw war bub brastir a-der Antarktika. Dell yw usys, ev a dyv y'n skeus, drefen nag yw da ganso golow howl didro. Da yw ganso gweresow rych yn kalciom karbonat, kepar ha war galgh.
Pur wenonek yw morel. Aswonys yw bos an brassa rann a'n plans gwenonek dres eghen. Fleghes re verwis wosa dybri mar voghes avel teyr moren. Unn dhelen a gomprehend gwenon lowr dhe ladha tevesik. An gwreydh a gomprehend an moyha gwenon. An elven weythresek yw atropin.
Effeythyow an gwenon
Effeythyow atropin yw byw an lagas ygerys a-les, omdollynsi, ha kaletter gweles (kepar ha kaletter fogella war neppyth). An person effeythys a alsa kavos kudynnow sevel yn ewn, omglewes dell wrons i ow neyja ha bos kemyskys. Lamm an golon a dyv skonna ha skonna. Dasoberyansow dhe'n gwenon a gaws terthen, muskogneth, klamder ha brygh war an penn, konna ha brest. An person a alsa bos troblys, gans kaletter kewsel ha lenki. Klamder ha shorys a dheu kyns mernans.
Usys veu gans benenes y'n termyn usi passyes rag ygeri byw aga lagasow (supposys dhe's gul tekka), an reson rag an hanow skiansek 'belladonna', benen deg yn Italek. Leverys yw dell veu Emperour Augustus ledhys gans y hwrek, Livia, owth usya morel.
Descendants
Descendants yw fylm fantasi amerikanek gwres yn 2015. Ster an fylm yw Dove Cameron, Sofia Carson, Booboo Stewart ha Cameron Boyce.
Klass:Fylmow fantasi amerikanek
Istori Godhonieth
alt=Lymnans a Syrr Humphry Davy, godhonydh Kernewek a vri.|skeusennik|Lymnans a Syrr Humphry Davy, godhonydh Kernewek a vri. Istori godhonieth yw studhya an displegyans istorek a wodhonieth ha godhvos skiansek a osow istorek bys y'n jydh hedhyw. An ger Sowsnek 'scientist' (godhonydh) yw yn hwir a-dhiwedhes hag o usys yn kynsa le gans William Whewell y'n 19ves kansvledhen. Kyns hemma, tus a hwither natur o gelwys "filosofers naturel".
Hweldro Dhiwysyansek
An Hweldro Dhiwysyansek o oos pan hwyris chanj dhe argerdhow askorra nowydh yn Kernow, an remenant a Vreten Veur, Europa brastirek hag an Statys Unys dres an spys a c.1760 bys yn 1820–1840. An tremenans ma a synsas ynno mos a fordhow ober askorra dre leuv dhe jynnys, argerdhow nowydh rag askorra horn ha kymygow, moy a dhevnydh a nerth ethen ha dowr, displegyans jynndoulys ha sordyans an kevreyth a weythvaow jynegys. An kevradh askorra a voghhas yn feur hag an sewyans o moghheans meur yn poblans ha kevradh tevi an poblans.
Istori Godhonieth
Fethow a-dro dhe'n bys naturel re beu deskrifys a-dhia kotheneb klassek. Martesen Hen Rew yw an moyha a vri rag y kevrohow dhe steronieth hag awgrym. Aristarchus a Samos a brederis a-dro dhe'n tybyans a'n Howl avel kres an kevreyth howlek lies kansvledhen a-varra es dell wrug Galileo. Re erel, kepar ha Thales hag Aristotle a studhyas an bys naturel.
Hweldro Dhiwysyansek
Troboynt meur o an Hweldro Dhiwysyansek yn diwysyans, mes ynwedh yn istori. Komparadow dhe'n dalleth a ammeth hepken ha ni ow konsidra avonsyans a vater, an Hweldro Dhiwysyansek o delanwes war bub gnas a vewnans pubdydhyek yn neb fordh.
Istori Godhonieth
Gweresys gans treylyansow a dekstow Grek, an bys Islamek a withas ha lenki an studhyansow Grek dres an Oos Owr Islamek. Nena, an daskevrans ha keshevelyans a oberennow Grek hag Islamek yn Europa West a'n 10ves dhe'n 13ves kansvledhen a dhasserghas an studhyans a filosofieth naturel y'n West.
Hweldro Dhiwysyansek
Mes ynwedh wosa dalleth an Hweldro, denses a janjyas an Norvys yn fast. An effeythyow a yssyns chanjyow fast dhe hin, koswigow ha dor an Norvys, koll bras a vewdiwyrsedh ha kowlvernans routh.
Istori Godhonieth
Filosofieth naturel a veu treylys dres an Hweldro Wodhoniethek yn Europa a'n 16ves ha 17ves kansvledhynnyow, dre dhiberthans a dybyansow ha diskudhansow nowydh a hengovyow Grek kyns. An Skiens Nowydh a omsevis o moy jynnweythek, nessa dhe awgrym ha moy diogel hag ygor gans godhvos selys war vethod skiansek nowydh.
Hweldro Dhiwysyansek
Klass:Istori Klass:Teknologieth
Istori Godhonieth
Moy a hweldroyow a sewyas wosa hemma. An hweldro gymygiethel a'n 18ves kansvledhen a dhallathas musuransow ha methodys nowydh herwydh myns rag kymygieth. Y'n 19ves kansvledhen, golokvaow nowydh yn kever an mentenyans a nerth, bloodh an Norvys hag esplegyans o posek. Hag y'n 20ves kansvledhen, diskudhansow nowydh yn fysegieth ha genynnek a dhallathas dyskyblethow nowydh kepar ha bewonieth volekulek ha fysegieth perthyglow.
Klass:Istori Klass:Skiens
Rewlivans
Yma dhew styr dhe rewlivans:
Posek yw dhe bosleva an dyffrans yntra rewlivans, gwrys gans rewlivow, frosrewlivans, hemm yw sewyans a avonow ow resek dhyworth an rewliv ha degi grow ha tewes, hag amalrewlivans, sewyans a ober rewi-teudhi yn tylleryow oor ogas dhe'n rewliv.
Rewlivow a gaws meur a janjys dhe'n tirwedh drefen i dhe esknias ha godhesa kemmys karrek. An re ma yw tirfurvow rewlivel.
Rewlivansow y'n termyn eus passyes
1100px|Yma dustuni rag hwegh rewlivans y'n [[An Goloven Dhororiethel|rekord dororiethel]] skeusennik|left|Rewtinyowven dhyworth Oos Rew nans yw 640 milvil bledhen. Kevys veu an garrek ma yn [[Ostrali]] skeusennik|right|An kylgh rewlivek dres an 500,000 bledhen diwettha skeusennik|right|An gevren ynter an kylgh rewlivek ha spysow rewlivek Treweythyow, drefen chanjys yn resegva an Nor po tylleryow an brastiryow ha frosow keynvor, an Nor a dheu pur yeyn. Rewlivow a dhalleth tevi y'n menydhyow ha gorheli tir isel ynwedh. Pan hwarva an rewlivansow Pongolek ha Huronek nans yw moy ages 2 bilvil vledhen, leverys yw bos arenep kowal an Nor gorherys gans rew, amser gelwys 'Dor Pellen Ergh'. An rewlivans moyha diwettha o an Rewlivans Pleistocen. An Pleistocen a gonsyst a pymp po moy a bresyow rewlivek gans an kottha ow talleth mar bell avel nans yw 2.6 milvil vledhyn, ha'n moyha diwettha ynter 29,000 ha 14,000 vledhen kyns a-lemmyn. Chanjyow yn resegva an Nor a gaws kylghow a bresyow rewlivek hag ynter-rewlivek gans tro a a-dro dhe 100,000 bledhen. Dustuni rag rewlivansow y'n termyn eus passyes yw rewtinyowven, karrek furvyes dhyworth godhesow rewlivel. skeusennik|right|Hys moyha an rew dres an rewlivans Pleistocen
Llanfair Caereinion
Llanfair Caereinion yw tre yn Powys, Kembra; (SJ10NW02). Yma hi 80.9 mildir (130.2 km) dhiworth Kardydh ha 157 m (252.6 km) dhiworth Loundres. 1810 o braster an poblans yn 2011, ha 632 (36%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Powys
Charles Dickens
Charles Dickens (7 mis Hwevrer 1812—9 mis Metheven 1870) o skrifyas sowsnek.
Treylyansow Kernewek
Yma dew dreylyans a'n lyver A Christmas Carol dhe Gernowek:
Klass:Charles Dickens
Li Bai
skeusennik|Lymnans a Li Bai gans y vardhonieth. Prydydh a Jina veu Li Bai (ynwedh Li Bo or Li Po, Chinek: 李白; pinyin: Lǐ Bái / Lǐ Bó; 701–762). Menegys veu gans prydydh aral, Du Fu, avel esel a vagas a skolheygyon gelwys ganso an "Eth Anvarwel an Wedren Win" yn bardhonek. Y hwelir Li Bai avel onan a'n dew brydydh an vrassa yn istori lien China, war-barth ha Du Fu. Hedhyw yth aswonir neb 1,100 a'y vardhonogow.
Dyllys veu an kensa treylyansow yn yeth a'n West yn 1862 gans Marquis d'Hervey de Saint-Denys yn y Poésies de l'Époque des Thang. Komendys veu an bys Sowsnek dhe ober Li Bai yn dyllans a History of Chinese Literature yn 1901 gans Herbert Allen Giles, ha der an treylyansow livrel, saw awedhyek yn bardhonieth, a versyons Japanek a'y vardhonogow gwrys gans Ezra Pound.
Moyha aswonys yw Li Bai rag an awen ha'n imajeri Taoist yn y vardhonieth. Viajya a wre dres brassa rann a'y vewnans. Y leverir ev dhe godha dhyworth y skath pan assayas byrla skeus an loor, ha beudhi y'n Dowr Yangtze. Klass:Dinethyansow 701 Klass:Asians Klass:China Klass:Mernansow 762 Klass:Prydydhyon
Clive Lewis (politeger)
Clive Anthony Lewis (genys 11 mis Gwynngala 1971) yw politeger bretennek. Klass:Dinethyansow 1971 Klass:Eseli Senedh a'n RU 2019- Klass:Eseli Senedh a'n RU 2017-2019 Klass:Eseli Senedh a'n RU 2015-2017 Klass:Politegoryon a Bow Sows Klass:Socyalydhyon
Nitrojen
Elven gymyk yw nitrojen, niver 7 y'n Vosen Beriodek. Y furvell gymyk yw N. An hanow a dheu dhyworth an geryow Greka nitron ha genes, ow styrya furvya solpyter. Aswonnys o nitrojen avel choke-damp yn Sowsnek y'n dalleth. Hanow ammonya, an gass NH3, a dheu dhyworth duw Ejyp koth, Ammon, awos bos ammoniom klorid (sal ammoniac, po holan Ammon) kevys yn ogas dhe'y dempel.
Gass nitrojen yw 78% a ayr. Essensek yw dhe vewnans. Rann a DNA ha lower a volekulennow posek bewoniethel yw, avel hemoglobin ha trenkennow amino. Nyns yw nitrojen gwenonek, mes pur wenonek yw nebes kestoffow nitrojen, avel nitrojen dioksid (NO2), hidrojen cyanid (HCN), hag ammonya (NH3).
Henllys
Henllys yw tre yn Torfaen, Kembra; (ST29SE37). Yma hi 12 mildir (19.4 km) dhiworth Kardydh ha 126.2 m (203.1 km) dhiworth Loundres. 2601 o braster an poblans yn 2011, ha 304 (11.7%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Torfaen
Nitrojen
Polter gonn yw kemyskans a lowbren (karbon), sulfur ha solpyter (potassiom nitrat). Diskudhys veu nitroglycerin yn 1846. Y'n gwettha prys, ansad o. Ena, diskudhys veu dynamit gans Alfred Nobel yn 1867 orth y sugna war kieselguhr. Diskudhys veu an tressa kesstoff tardhadow a nitrojen, TNT, yn 1863.
Enysyes veu nitrojen rag an kynsa prys gans Daniel Rutherford (1749-1819) yn Karedin yn 1772. Askorrys yw 45 milvil tonnas a nitrojen dhyworth an ayr pub bledhen dre dhistyllans rannrivek (fractional distillation). Usys yw yn teyr fordh:
[1] avel ayrgylgh difysk (inert), hemm yw dhe synsi oksyjen dhyworth daffar ha kesstoffow, rag ensampel avalow a wra synsi yn yeynell diw vledhen yn ayrgylgh heb oksijen.
[2] dhe yeynhe, poynt bryjyon nitrojen yw -196°C.
[3] avel pennfenten dhe'n diwysyans kymyk, yma kansow a gesstoffow hag a dhalleth avel gass nitrojen, ha gorfenna avel boos, chiow, dillas, kerri ha medhegneth. Diwysyans a wra devnydhya an argerdh Haber dhe dreylya nitrojen dhe ammonya orth y dommhe gans katalydh yn-dann waskedh. Fritz Haber a waynyas an Pewas Nobel rag Kymyk yn 1918 awos an diskudhyans ma.
Mirva
Klass:Elvennow kymyk
Jonathan Winters
thumb|Winters, 1986 Jonathan Harshman Winters III (11 Du 1925 – 11 Ebrel 2013) o gwarier amerikan geryes da.
Klass:Amerikanyon a dhevedhyans sowsnek Klass:Gesyoryon Klass:Gwarioryon fylm amerikanek Klass:Mernansow 2013
Descendants 2
Descendants 2 yw fylm fantasi amerikanek gwres yn 2017. Ster an fylm yw Dove Cameron, Cameron Boyce, Sofia Carson, Booboo Stewart, Mitchell Hope, ha China Anne McClain.
Antony Beevor
Syr Antony James Beevor (genys 14 mis Kevardhu 1946) yw istorek bretennek.
Klass:Dinethyansow 1946 Klass:Istorioryon Klass:Skriforyon fugieth
Paul Preston
Syr Paul Preston (genys 1946) yw istorek sowsnek. Klass:Dinethyansow 1946 Klass:Istorioryon Klass:Sowson
Warwick, Ynys Rhode
thumb|300 px|Hel an dre, Warwick thumb|250 px| Warwick yw sita yn Konteth Kent, Ynys Rhode, Statys Unys. Yn 2010, poblans an sita o 82,672.
An sita a veu fondys yn 1642.
Gwiasva
Klass:Citys yn Enys Rhode
Hwegys
Hwegys (Zea mays, dhyworth an maíz dhyworth yn y dro an Taino: mahis), aswonnys yn Sowsnek avel maize po corn, yw greunvos tevys yn kynsa gans pobel deythyek yn Meksiko soth nans yw a-dro dhe 10,000 bledhen. An gwelennow delek a askor inflorescences. Pan vons frothesys, i a askor hasennow (sort a frooth).
Chifboos yw hwegys yn lies rann a'n bys, ha sommen askorrans hwegys yw moy ages huni gwaneth po ris. Maga ta bos dybrys yn tidro gans tus, hwegys yw usys rag ethanol (po las) hwegys, megyans enevales hag askorasow erel kepar ha starch hwegys ha sugen hwegys. Yma hwegh chif iseghen a hwegys: An varyansow rych yn sugra kepar ha hwegys hweg yw tevys dell yw usys avel boos denel, ha hwegys brall, kelester ha bleus yw tevys rag megyans enevales, oyl hwegys, bragesi ha dystyllyans rag gul diwosow lasek kepar ha hwiski bourbon, hag avel stoffow kriv dhe'n diwysyans kymyk. Usys yw hwegys dhe wul ethanol avel bewkeunys.
Hwegys yw tevys yn efan a-dreus an bys, ha poster moy a hwegys yw askorrys pub bledhen ages neb greunvos aral. Yn 2021, sommen askorrans an bys o 1. bilvil tonnas. Hwegys yw an chif greunvos tevys a-derdro Amerika, gans 384 milvil tonnas tevys y'n Statys Unys hogen. Hwegys chanjys yn genynnek yw 85% a'n hwegys plansys y'n Statys Unys yn 2009.
Klass:Bosow Klass:Gwels
Taj Mahal
skeusennik|Taj Mahal Taj Mahal yw bedh gwynn drehevys y'n 17ves kansvledhen gans an emperour Mughal, Shah Jahan, dhe gov y wreg, Mumtaz Mahal. Desedhys yw ryb glann dowr Yamuna yn Agra. Yma an drehevyans yn sita Agra, Uttar Pradesh. Meurgerys yw gans tornysi. Tyller Ertach an Bys UNESCO yw, gans Ker Agra. Taj Mahal a veu gorrys war rol Seyth Marth an Bys yn 2007.
Drehevyans
Taj Mahal yw ensampel a bennserneth Islamek. Kemmysk a dybyansow desin a'n artys Hen-Eyndek, Eyndek, Persian ha Mughal yw. Gwrys veu gans devnydhyow a dres oll an bys. Moy ages 20,000 den a veu usys dhe vovya devnydhyow drehevel. Ustad Ahmad Lahauri a veu hembrynkyas an drehevyans, dell grysyn. Gorfennys veu yn 1648.
Tornys
Dew vilvil godriger eth dhe Daj Mahal yn 2001 hag yth esa moy ages eth milvil godriger yntra 2014 ha 2017.
Klass:Drehevyansow Klass:Ertachva an Bys UNESCO Klass:Eynda Klass:Lowarthyow
Undhuwieth
Relyjyon pals yw undhuwiethek, r.e. Yedhoweth, Kristoneth, Islam, Fay Baha'i Sikieth, Eckankar, Zoroastrianeth ha Tenrikyo. Nebes relyjyons pagan ha neo-pagan yw undhuwiethek. Y tybir bos Yedhoweth ha Zoroastrianeth an relyjyons undhuwiethek an kottha y'n bys.
Klass:Kryjyans
Providence, Ynys Rhode
Providence yw an vrassa cita ha penncita Ynys Rhode, Statys Unys. Poblans an sita yn niveryans 2020 o 190,934.
An sita a veu fondys yn 1636.
Gwiasva
Klass:Citys yn Enys Rhode Klass:Penncitys y'n Statys Unys
Llanfihangel Pont-y-moel
Llanfihangel Pont-y-moel yw tre yn Torfaen, Kembra; (SO20SE80). Yma hi 16.1 mildir (26 km) dhiworth Kardydh ha 125.1 m (201.3 km) dhiworth Loundres. 4847 o braster an poblans yn 2011, ha 393 (8.1%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Torfaen
Huder
Huder (hudores, pystrier, pystriores) yw usyer po praktisyor a hus gornaturel. Hudoryon yw gwerin yn oberow fantasi.
Klass:Fantasi
Llantarnam
Llantarnam yw tre yn Torfaen, Kembra; (ST39SW16). Yma hi 12.9 mildir (20.7 km) dhiworth Kardydh ha 123.7 m (199.1 km) dhiworth Loundres. 3972 o braster an poblans yn 2011, ha 331 (8.3%) a wodhya kewsel Kembrek.
Llanfair Llythynwg
Llanfair Llythynwg yw tre yn Powys, Kembra; (SO25NW60). Yma hi 49 mildir (78.8 km) dhiworth Kardydh ha 136.3 m (219.3 km) dhiworth Loundres. 404 o braster an poblans yn 2011, ha 27 (6.7%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Powys
Tonga
Tonga yw gwlas ynysek y'n Keynvor Hebask.
Descendants 3
Descendants 3 yw fylm ilowek fantasi amerikanek gwres yn 2019. Ster an fylm yw Dove Cameron, Cameron Boyce, Sofia Carson, Booboo Stewart, Cheyenne Jackson, ha China Anne McClain.
Klass:Fylmow fantasi amerikanek
Ed Miliband
Edward Samuel Miliband (genys 24 mis Kevardhu 1969) yw politeger bretennek.
Klass:Didhuwydhyon Klass:Dinethyansow 1969 Klass:Eseli Senedh a'n RU 2019- Klass:Eseli Senedh a'n RU 2017-2019 Klass:Eseli Senedh a'n RU 2015-2017 Klass:Eseli Senedh a'n RU 2010-2015 Klass:Politegoryon a Bow Sows Klass:Socyalydhyon
Charles Henderson
Charles Gordon Henderson (11 Gorthern 1900 – 24 Gwynngala 1933) o istorier hag hendraour Kernow.
Bewskrif
Y das, Major J. S. Henderson, o hanter albanek ha hanter dhyworth teylu iwerdhonek Newenham: y vamm o dhyworth teylu Carus-Wilson a Westmorland. Byttegyns, an dhew a veu genys ha megys yn Kernow.
Rag termyn, adhyskys veu yn Kolji Wellington, Berkshire mes res o dhodho gasa drefen yeghes gwan. Rag henna, yn fenowgh danvonys veu tre rag powes, hag ev a spena meur a dermyn ow kerdhes hag ow studhya kovebow hag istori Kernow. Ev a guntellas niver meur a skrifow a bub rann a’n wlas.
Henderson eth dhe Kolji Nowydh, Rysoghen, ow kradhya yn istori arnowydh gan bri yn 1922. Arethor o yn Kolji Pennskol Karesk, hag awosa yn Kolji Corpus Christi, Rysoghen may feu etholys dhe felshyp avel dyskador istori arnowydh yn 1929. Ev a drevesigas yn Rysoghen, ow tiskwedhes promys avel dyskader
Yn 1928 Henderson a dhyllas lyver ow tochya ponsow Kernow warbarth ha Henry Coates. Peskweyth may kallsa, ev a dehweles dhe Gernow ow pesya gans y hwithrans istorek. Y’n dedhyow a-varr brassa rann a’y hwithrans o ow tochya an peder keverang west, Pennwydh, Keryer, Pedera ha Pow Eneder, mes wortiwedh ev a dowlas towl dhe skrifa a-dro dhe bub pluw yn Kernow.
Demedhyans ha mernans
19 Metheven 1933, ev a dhemedhis (Mary) Isobel Munro, dyskadores Kolji Somerville, Rysoghen ha myrgh dhe J. A. R. Munro, pronter Kolji Lincoln, Rysoghen. Diwedh mis Est, an dhewbries a dhallathas war viaj dhe Itali soth. Ev re grodhvolsa drefen paynys yn y vrest a-dhia nebes misyow, hag ev a gavas shora yn Monte Sant'Angelo le mayth esa ow vysytya krerva San Myghal, an mabsans kernewek. Ev a verwis unnek dydh wosa henna yn Rom, 24 a vis Gwynngala drefen fagel kennen skevens (‘’pleurisy’’).
Ynkleudhys yw yn korflan Protestant, Rom, ynter an Porta San Paolo ha’n Monte Testaccio, tyller pur aswonnys dhodho. Y'n keth korflan yw bedhow Keats, Shelley hag Edward John Trelawny.
Oberyow skolheygel
Dyllansow Henderson a gomprehendas Cornwall; A Guide warbarth ha J. C. Tregarthen yn 1925; tri lyver ow tochya eglosow Kernow; hag onan aral ow tochya gonyow, arvorow ha nansow Kernow gans notennow yn kever hendraow. Yn 1928 ev a veu berdhys gans Gorsedh Kernow gans an hanow bardhek, an bagas kynsa a Gernowyon dhe vos berdhys yn Kernow. Kuntel y skrifow yw gwithys yn Lyverva Courteney, Fondyans Riel Kernow yn Truru. An kuntel a gomprehend 16,000 skrif koth, lies kans a dreuskrifow yn y dhornskrifans y honan, ha’y skrifow y honan, po avel dyllans po yn furv dornskrif.
Wosa gorfenna y lyver ow tochya ponsow, Henderson a bareusas notennow rag lyver haval ow tochya ponsow Dewnans. Wosa y vernans, an ynjynor Edwyn Jervoise a gowlwrug an lyver. Dyllys veu yn 1938.
Sens Kernow
Klass:Istorioryon Klass:Mernansow 1933
Ed Davey
Syr Edward Jonathan Davey FRSA (genys 25 mis Kevardhu 1965) yw politeger bretennek.
Cranston, Ynys Rhode
thumb|250 px| Cranston yw sita yn Konteth Providence, Ynys Rhode, Statys Unys. Yn 2010, poblans an sita o 80,387.
An sita a veu fondys yn 1754.
Gwiasva
Klass:Citys yn Enys Rhode
Kergh
Kergh (Avena sativa) yw greunvos. Boos yw rag tus hag enevales erel. Brunyon yw gwrys a gergh, ha usys yw dhe wul yos kergh. Usys yw an kala avel kala gweli enevales. Da yw yos kergh rag yeghes drefen aga bos rych yn fiber, nerth (karbohydratow komplek), protin ha vitamyn B1.
Kergh yw tevys an gwella yn ranndiryow temprek. Nyns yw res dhedha kavos kemmys tommder y'n hav, hag i a wodhev glaw gwell ages greunvosow erel, kepar ha gwaneth, sugal po barlys. Posek yw ytho yn ranndiryow gans havow gleb goyeyn, rag ensampel Europa north-west.
Klass:Bosow Klass:Gwels
Johann Hari
Johann Eduard Hari (genys 21 mis Genver 1979) yw skrifer ha jornalyas bretennek-swis. Klass:Dinethyansow 1979 Klass:Albanyon Klass:Didhuwydhyon Klass:Skriforyon LKDT
Llanfair-ym-Muallt
Llanfair-ym-Muallt yw tre yn Powys, Kembra; (SO05SW82). Yma hi 47.2 mildir (75.9 km) dhiworth Kardydh ha 146.6 m (235.9 km) dhiworth Loundres. 2475 o braster an poblans yn 2011, ha 385 (15.6%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Powys
Piers Paul Read
Piers Paul Read (genys 7 mis Meurth 1941) yw romanser, istorek ha skrifer bewnans bretennek.
Klass:Istorioryon Klass:Skriforyon fugieth
Christopher Lee
thumb|Lee, [[2013]] Syr Christopher Frank Carandini Lee (27 mis Me 1922 – 7 mis Metheven 2015) o gwarier amerikan geryes da.
Klass:Dinethyansow 1922 Klass:Gwarioryon bellwolok Klass:Gwarioryon fylm Klass:Gwarioryon lev Klass:Gwarioryon sowsnek Klass:Gwarioryon wari gwydhyow Klass:Gwarioryon wariva Klass:Kanoryon Klass:Mernansow 2015 Klass:Rock
Shirley Williams
Shirley Vivian Teresa Brittain Williams, Barones Williams of Crosby, (née Catlin; 27 mis Gortheren 1930 – 12 mis Ebrel 2021) o politegores hag akademoges bretennek.
Klass:Dinethyansow 1930 Klass:Mernansow 2021 Klass:Politegoryon a Bow Sows Klass:Skriforesow Klass:Sowsesow
URSS
right|thumbnail|Baner an Unyans Sovyetek. An Unyans a Repoblegow Socyalydh Sovyetek (URSS) o a-dhia 1922 bys 1991. Russi, Estoni, Letoni, Lithywani, Belarous, Ukrayn, Moldova, Pow Grousi, Aserbayjan; Kasaghstan, Kyrgysstan, Ousbekistan, Turkmenistan an Tajikistan o repoblek y'n URSS. Moskva o pennsita an unyans.
Jean Castex
Jean Castex (genys 25 mis Metheven 1965) yw politeger frynkek.
Klass:Frynkyon Klass:Meryon Klass:Politegoryon a Europa Klass:Dinethyansow 1965
Bresel Korea
Bresel Korea a veu batalyes yntra Korea Gledh ha Korea Dhyghow a 1950 dhe 1953. An vresel a dhallathas an 25es a vis Metheven 1950 pan wrug Korea Gledh omsettya orth Korea Dhyghow wosa kas a-hys an amal ha wosa rebellyansow yn Korea Dhyghow. Korea Gledh a veu skoodhys gans China ha'n Unyans Sovietek ha Korea Dhyghow a veu skoodhys gans an Statys Unys ha powyow keffrysys.
An kas a worfennas gans arsav bresel an 27ves a vis Gortheren 1953. An Statys Unys a with luyow yn Korea Dhyghow rag own a omsettyans gans Korea Gledh arta. An dhew Korea yw diberthys gans Grugys Divreselegys Koreek hag a dremen an 38ves keslinen. Byttegyns, ny veu kevambos kres vyth sinys, ytho yma an dhew Korea ow kwerrya hwath herwydh an lytheren, yn kas rewys. Yn mis Ebrel 2018, ledyoryon Korea Gledh ha Korea Dhyghow a vetyas orth an GDK hag ervira kesoberi war-tu ha kevambos dhe dhiwedha Bresel Korea yn sodhogel.
Y feu an vresel onan a'n kasow an moyha fell y'n oos arnowydh, gans a-dro dhe 3 milvil mernans ha toll mernans kemusur brassa es yn Nessa Bresel an Bys po es yn Bresel Vietnam.
Klass:20ves kansvledhen Klass:Breselyow Klass:Istori a'n Statys Unys Klass:Korea
Frozen II
Frozen II (Kernowek: Rewys II) yw fylm fantasi bywhes amerikanek gwres yn 2019.
Klass:Fylmow fantasi amerikanek Klass:Fylmow bywhes amerikanek
Pawtucket, Ynys Rhode
thumb|300 px|Pawtucket ha Dowr Men-Dhu thumb|250 px| Pawtucket yw sita yn Konteth Providence, Ynys Rhode, Statys Unys. Poblans an sita yn niveryans 2020 o 75,604.
An sita a veu fondys yn 1671.
Ronnie Barker
Ronald William George Barker (25 mis Gwynngala 1929 – 3 mis Hedra 2005) o gwarier, gesyer ha skrifer sowsnek. Klass:Dinethyansow 1929 Klass:Gesyoryon Klass:Gwarioryon fylm Klass:Mernansow 2005 Klass:Sowson
Llanyrafon
Llanyrafon yw tre yn Torfaen, Kembra; (ST39SW09). Yma hi 13.5 mildir (21.8 km) dhiworth Kardydh ha 123.9 m (199.4 km) dhiworth Loundres. 3156 o braster an poblans yn 2011, ha 321 (10.2%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Torfaen
Braga
Braga yw sita yn Portyngal.
New Inn
New Inn yw tre yn Torfaen, Kembra; (ST39NW09). Yma hi 16.2 mildir (26.1 km) dhiworth Kardydh ha 124.2 m (199.9 km) dhiworth Loundres. 5831 o braster an poblans yn 2011, ha 500 (8.6%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Torfaen
Sophie Marceau
Sophie Marceau (frynkek: [sɔfi maʁso]; genys Sophie Danièle Sylvie Maupu, 17 mis Du 1966) yw gwariores frynkek.
Klass:Frynkesow Klass:Gwarioresow fylm Klass:Kevarwodhoryon fylm Klass:Dinethyansow 1966
Newport, Ynys Rhode
thumb|300 px|Kay Bannister yn Newport thumb|250 px| Newport yw sita yn Konteth Newport, Ynys Rhode, Statys Unys. Poblans an sita yn niveryans 2020 o 25,163.
An sita a veu fondys yn 1639.
Gwiasva
Klass:Citys yn Enys Rhode
Ian Lavender
Arthur Ian Lavender (genys 16 mis Hwevrer 1946) yw gwarier sowsnek. Klass:Dinethyansow 1946 Klass:Gwarioryon sowsnek
Bleujen an gog
Plans bleujennek yw bleujen an gog, (Latin: Hyacinthoides non-scripta). Pubvledhynnyek ha krennwreydhek yw, ow bleujowa y'n gwaynten. Teythyek yw dhe Enesow Breten, Iseldiryow, Pow Belg, Breten Vyghan ha ranndiryow kledhbarth Pow Frynk.
An del ha'n bleujennow (a omdhiskwedh yn misyow Ebrel ha Me) a dhalleth a grennwreydhen. Garrow an vleujennow a's teves hirder a 10 - 30 cm, ow plegya ogas dhe'n penn. Yma shap klogh liw glas dhe'n bleujennow, gans saghow ponn melyn.
Kevys yw plansow krowsreydh gans H. hispanica, awos i dhe devi yn fenowgh yn lowarthow yn Breten. Yma preder dell alsa hemma godros an eghen deythyek bretennek. Y hyllir aswon an vleujen growsreydh der aga del ha bleujennow moy ledan, bleujennow le polserek gans saghow ponn tewlla.
Bleujyow an gog yw kemmyn yn gwedhegi kolldhel, yn arbennik yn Breten. I yw moyha sewenus war weresow nebes trenk.
Y'n Ruvaneth Unys, bleujen an gog yw eghen difresys yn-dann akt senedhek. Difennys yw remova an krennwreydh, na kenwertha krennwreydh po hasennow.
The Princess and the Frog
The Princess and the Frog (Kernowek: An bennseviges ha'n kwilkyn) yw fylm fantasi bywhes amerikanek gwres yn 2009.
Klass:Fylmow fantasi amerikanek Klass:Fylmow bywhes amerikanek
Dominic Sandbrook
Dominic Christopher Sandbrook (genys 2 mis Hedra 1974) yw istorek, awtour ha presentyas pellwolok bretennek. Klass:Dinethyansow 1974 Klass:Istorioryon Klass:Sowson
Tus Voghosek
Tus Voghosek (Russek: Бедные люди, Bednye lyudi) yw romansik gans Fyodor Dostoevsky. Dyllys veu an lyver ma yn 1846 kynsa.
Klass:Romansigow Dostoevsky
Fyodor Dostoevsky
Fyodor Mikhailovich Dostoevsky (Russek: Фёдор Миха́йлович Достое́вский11; mis Du 1821 – 9 Hwevrer 1881) o skrifyas russek.
Hwedhlow ber
Yma'n pymp hwedhel diwettha (1873-1877) y'n lyver Dydhlyver Skrifyas.
Klass:Fyodor Dostoevsky
Pen Transh
Pen Transh yw tre yn Torfaen, Kembra; (SO20SE32). Yma hi 16.2 mildir (26.1 km) dhiworth Kardydh ha 126.5 m (203.6 km) dhiworth Loundres. 5790 o braster an poblans yn 2011, ha 542 (9.4%) a wodhya kewsel Kembrek.
Liesdhuwieth
skeusennik|Duwow ejyptek yn Gwithva Istori Naturel Carnegie Liesdhuwieth a styr krysi yn lies duw. Den a grys yn liesdhuwieth yw henwys liesdhuwydh. Relyjyon gans moy ages onan duw yw kryjyans liesdhuwiethek. Konter a liesdhuwieth yw undhuwieth.
Liesdhuwieth yw aswonnys yn relyjyons istorek a hender klassek, yn aga mysk kryjyans hengrek ha henroman. Hen dus erel o liewsdhuwydhyon o pagans Almaynek, Henejyptyon, an Geltyon ha'n Norsek.
Yma kryjyansow pals praktisys hedhyw, r.e. Shinto, kryjyans werinek Chinek, Thelma, Wicca, Drewydhyeth, Tao, Asatru ha Candomblé.
Herwydh usadow, yma hwedhlow a-dro dhe'n dhuwow dhe gryjyans liesdhuwiethek, gelwys mythologieth.
Klass:Kryjyans
Llanfechain
Llanfechain yw tre yn Powys, Kembra; (SJ12SE70). Yma hi 89.4 mildir (143.9 km) dhiworth Kardydh ha 157 m (252.7 km) dhiworth Loundres. 459 o braster an poblans yn 2011, ha 90 (19.6%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Powys
Ollvys
right|skeusennik|400px|Istori an Ollvys An Ollvys yw dieneth a buptra, an efanvos, termyn ha’ga dalghow, oll furvow an planettys, ster, galaksis, an efanvos yntergalaktek, an perthyglow isatomek leha, mater, nerthedh, momentom, laghys fysegieth ha’n divarennow a’s rewl. Byttegyns, possybyl yw dhe usya an term “ollvys” yn kettesten dyffrans, ow kampolla dhe dybyansow kepar ha’n bys po natur, po yn figurek dhe styrya ‘puptra’.
Herwydh an brassa rann a sterfysegydhyon, an ollvys a dhallathas gans an Bonk Bras. left|skeusennik|An Ollvys
An ollvys yw gweladow mar bell avel pel gans treuslinen a 28 bilvil parsec (91 bilvil vledhen-wolow), mes nyns yw myns an ollvys kowal godhvedhys. Nyns yw konvedhys mars eus dalleth ha diwedh dhe’n ollvys, po didhiwedh yw. Godhonydhyon re beu tybya ha studhya an ollvys rag termyn hir. Kynnigys veu lies patron kosmoniethel rag may hallsens displegya aga aspiansow a’n ollvys, ow komprehendya patronyow gans filosofers a Eynda ha Gres. Dres an bledhynnyow, ow sewya aspiansow moy manylys, Nicolaus Kopernikus a gonkludyas bos an Howl yn kres an Kevreyth Howlek. Displegys veu y ober gans Tycho Brahe ha Johannes Kepler, a notyas bos resegvaow an planettys hirgylghek. Isaac Newton eth kamm pella yn y dhisplegyans a ravedh. Kamm posek aral o konvedhes bos an Kevreyth Howlek desedhys yn galaksi a gomprehendyas bilvilyow a ster, an Hyns Sen Jamys.
Awosa, diskudhys veu agan galaksi dhe vos onan yn-mysk lies unn. Tybyansow arnowydh a lever bos le ages 5% a ronnedh an Ollvys mater normal kepar hag atomow. Mater tewl ha nerthedh tewl yw an brassa rann a'n Ollvys, herwydh an tybyansow ma. Godhonydhyon re restras istori an Ollvys, mar bell avel an eylen gynsa. left|skeusennik|Skeusen a’n ‘Hubble Deep Field’, gwrys gans an Pellweller Efanvos Hubble skeusen|400px|Gwrians an Ollvys
Iain Duncan Smith
Klass:Dinethyansow 1954 Klass:Eseli Senedh a'n RU 2019- Klass:Eseli Senedh a'n RU 2017-2019 Klass:Eseli Senedh a'n RU 2015-2017 Klass:Eseli Senedh a'n RU 2010-2015 Klass:Politegoryon a Alban Klass:Politegoryon a Bow Sows
Naguib Mahfouz
skeusennik|Naguib Mahfouz yn y [[lyverva.]]
Klass:Dinethyansow 1911 Klass:Ejyptyonyon Klass:Kenedhlogoryon Klass:Mernansow 2006 Klass:Pewas Nobel Klass:Skriforyon fugieth Klass:Socyalydhyon
Tunicata
skeusennik|right|250px|Skitvil bleujyow an gog skeusennik|250px|right|Trevesigethow a skitvil Botrylloides violaceus. Merkyewgh eginow zooyd nowydh a-ji an trevesigethow hag a-hys emlow an trevesigethow. skeusennik|250px|right|Trevesigeth Botryllus.
Tunicata (skitviles) yw fylum a'n Chordata.
Debroryon morek yns i a wra devnydh a sidhel dhe denna plankton yn mes a'n dowr. Henwys yns i "tunicata" drefen bos an furv tevesik gorherys gans pows ("tunic") ledhrek. An pows a skoodh ha gwitha an eneval. Kelmys yw an tevesigyon dhe garrek. Aga hanow Sowsnek yw sea squirts ha'n Kembrek, tiwnigog (liesplek - tiwnigogion) po chwistrell (liesplek - chwistrellau).
Lies skitvil a vyw avel trevesigeth pan vo tevesigyon. Yma a-dro dhe 3,000 eghen y'n fylum. An tevesigyon a drig war leur an mor, dell yw usys, y'n parth arvorek.
Dybri
Yma dhe'n skitvil dew volgh yn y gorf byghan. Unn anedha, gelwys an seyfon war anow, a wra sugna dowr y'n eneval; an aral, gelwys an seyfon a'n gwen, a skit dowr dhe ves. A-ji yma kowel byghan kepar ha rider a vaglenn boos; ytho debroryon sidhla yw skitviles. An skitvil a yll degea an tell yn y seyfonow, kepar ha tenngorden ow tegea bolgh yn sagh.
Kylgh bewnans
Pan vo yn y studh pryvennek ('larval'), y semlant yw kepar ha pennyn. Avel lies eneval an mor, y semlant yw pur dhyffrans dhe'n skitvil tevesik. An pennyn a neyj rag termyn kott hag ena omgelmi dhe neppyth war leur an mor, kepar ha karrek. Ena ev a dreusfurv dhe'n form tevesik ha gortos rag remenans y vewnans.
Kolmow goos
Skitviles yw kelmys nessa dhe'n Craniata (gwraghbuskes) ages guwigow, sortes mor, preves mor, po divellkeynogyon erel.
Diskudhyansow
Diskudhys veu stoffow kymyk a alsa gweres batalyas orth klevesow kepar ha kanker po virusow yn nebes eghennow.
Ynwedh godhonydhyon re dhiskudhas nebes eghennow dhe yaghhe damach gwrys dhedha dres nebes henedhow. Possybyl via argedh hevelep dhe dus y'n termyn a dheu.
Klass:Chordata
Pont-hir
Pont-hir yw tre yn Torfaen, Kembra; (ST39SW55). Yma hi 13.5 mildir (21.8 km) dhiworth Kardydh ha 122.5 m (197.1 km) dhiworth Loundres. 1461 o braster an poblans yn 2011, ha 149 (10.2%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Torfaen
Guadalajara
Guadalajara (IPA ɡwaðalaˈxaɾa, ) yw cita ha bujestra yn Spayn, desedhys yn kemeneth honanrewlys Castilla–La Mancha. Penn-cita rannvro Guadalajara yw. skeusennik|left|Tiryow Alcarria, ogas dhe Guadalajara skeusennik|left|Menydhyow Guadalajara gwelys a Trijueque
Desedhys yw yn rann gres Gorenys Iberi war lannow Dowr Henares. Y ughelder yw 685 m a-ugh niver an mor.
Aswonnys veu avel Madīnat al-Faraŷ y'n 9ves ha 10ves kansvledhen. Wosa henna y hanow o an Arabek وادي الحجارة, ow styrya "Nans meyn" (hemm yw grow avon). Dres an Ooos Islamek drehevys veu Alcázar (kastell) yn kres an 9ves kansvledhen, ha pons a-dreus an avon (erbynn 1000 OK). Fosow a veu drehevys ow kylghya an cita. Distruys veu meur a'n cita yn Bresel Vredereth Spayn. Y'n 1950ow, y feu war dowl an awtoritas yn Madrid dhe dhasleegi gweythvaow a'n benncita, ytho Guadalajara a devis yn feur a-dhia an termyn na.
Hin
Guadalajara a'n jeves hin gresvorek. Havow yw tomm gans nosow goyeyn, ha gwavow goyeyn gans nosow yeyn. An tempredh yeynna rekordys bythkweth yw -12.5C 12 Genver 2009, ha'n tomma bythkweth 43.5C 10 Est 2012.
Klass:Citys ha trevow yn Europa Klass:Spayn
An Dobyl: Bardhonek Pederburg
An Dobyl: Bardhonek Pederburg (Russek: Двойник. Петербургская поэма, Dvojnik) yw romansik gans Fyodor Dostoevsky. Dyllys veu an lyver ma yn 1846 kynsa.
Klass:Romansigow Dostoevsky
Sita
alt=Truru, an unsel sita yn Kernow, yn 1980.|skeusennik|Truru, an unsel sita yn Kernow, yn 1980. Sita, po cita po ker, yw kemeneth gans meur a dus, drehevyansow ha fordhow. Brassa ages tre yw.
Yma dhe'n brassa rann a sitys kevreythow efan rag anedhyans, treusporth, glanythter, gwasonieth boblek, askorra gwara ha keskomunyans. Aga thewder a wra esya ynterweythresow yntra tus, an governans ha negysyow ha gwellhe an effeythuster a lesrannans gwara ha gonisyow. Herwydh usadow yma kresen dre dhe sitys le may hwer negys ha governans ha mestrevow le may ma trigys tus yn-mes a gres an sita.
Yn istori, trigoryon yn sitys re beu rann vyghan a dhenses yn ollgemmyn, mes, wosa dew gansvledhen a trevekheans uskis na veu bythkweth kyns, yma moy es hanter poblans an bys trigys yn sitys. Hemm a gawsyas sewyansow posek rag sostenadewder ollvysel.
Y'n Ruvaneth Unys, studh sita yw grontys gans an myghtern po an vyghternes dhe vagas dewisys a gemenethow. A-dhia 2014, yma 69 sita y'n Ruvaneth Unys – onan (Truru) yn Kernow, 50 yn Pow Sows, hwegh yn Kembra, seyth yn Alban ha pymp yn Iwerdhon Gledh. Kyn nag eus gwiryow arbennik dhe'n dra, studh sita a yll bos arwodh a roweth ha ri gooth leel dhe'n gemeneth.
Nyns yw an studh grontys yn awtomatek herwydh neb nas settys, mes yn Pow Sows hag yn Kembra y feu grontys herwydh hengov dhe drevow gans penneglosyow epskobedhek.
Klass:Citys ha trevow
Robert Burnard
Robert Burnard (1800 –13 Ebrel 1876) o lymner a Gernow. Ev a lymnas ha treven ha portrayansow. Genys veu yn 1800 (besydhys war an 12ves a vis Kevardhu 1800) yn Lanneyst ogas dhe Lannstefan, mab dhe Elizabeth Westlake Burnard ha Richard Parnell Burnard. An 8ves a vis Hedra 1822 ev a dhemedhis Jane (po Jenny) Chapman yn Alternonn. I a gavas peswar flogh, onan anedha a verwis yn yowynk. Jane a verwis seythen wosa genesigeth an peswora yn mis Du 1831. Ev a dhemedhis arta, dhe Elizabeth Stodden yn Gerens yn 1832, ow kavos deg flogh aral.
Ev a dhivroas dhe Ostrali yn 1840 gans y deylu. Wosa triga yn Plympton, Ostrali Soth niver a vledhynnyow, ev a removas dhe Adelaide, le mayth esa owth oberi avel payntyer chi gans y vab, Robert. Ev a verwis a shora yn 1876. Disgrifys veu gans an paperow nowodhow avel lymner ha trevesigether koth gordhys. Ynkleudhys yw yn korflan West Terrace gans y wrek hag onan a’y vyrghes Lucy.
Y vab kottha, Robert Burnard an yowynkka (1825 – 31 Est 1874) a’n jeva a’n keth hanow ha resegva pur haval, ow lymna an kethsam sort a lymnansow hag oberi avel paynter chi magata.
Daylekteth
Yn filosofieth, daylekteth yw argyans po dadhel yntra tus dyffrans. Yn Europa gresosel, daylekteth (po reson) o onan a'n tri art livrel henwys an trivium, gans skiens arethya (retorik) ha gramasek.
Amkan an argerdh daylektethek yw assaya digelmi an disakord dre gows resnel ha hwilas gwiryonedh y'n mater.
Hermann Hesse
Hermann Karl Hesse (Almaynek: [ˈhɛʁman ˈhɛsə] (goslowes); 2 mis Gortheren 1877 – 9 mis Est 1962) o prydydh, romanser ha lymner almaynek-swis.
Daylekteth
Yma tri thybyans chif yn daylekteth:
Klass:Filosofieth
James Gandolfini
thumb|James Gandolfini James Joseph Gandolfini, Jr. (18 September 1961 – 19 June 2013) o gwarier amerikan geryes da.
Hercules
Hercules yw fylm fantasi bywhes amerikanek gwres yn 1997.
Klass:Fylmow fantasi amerikanek Klass:Fylmow bywhes amerikanek
James Gandolfini
Klass:Amerikanyon a dhevedhyans italek Klass:Dinethyansow 1961 Klass:Gwarioryon bellwolok amerikanek Klass:Gwarioryon fylm amerikanek Klass:Gwarioryon lev amerikanek Klass:Gwarioryon wariva amerikanek Klass:Mernansow 2013
Hermann Hesse
Klass:Almanyon Klass:Lymnoryon Klass:Mernansow 1962 Klass:Pewas Nobel Klass:Prydydhyon Klass:Skriforyon fugieth Klass:Dinethyansow 1877
Banana
Banana yw hanow kemmyn plans losowek ha'n eghen a frooth hag a dyv warnodho. An plans a long dhe'n kinda Musa. Teythyek yns i dhe ranndir trovannel Asi soth-est.
Prederys yw bos bananas tevys rag an kynsa termyn yn Papoua Gyni Nowydh. Hedhyw tevys yns i yn ranndiryow trovannel a-dreus an bys. An brassa rann a blansow banana yw tevys rag aga frooth, mes tevys yw rag aga fibrow hag avel plans afinys ynwedh.
Yma a-dro dhe 110 eghen a vanana, nebes anedha medhel ha melys, hemm yw bananas melyssand, ha nebes anedha fyrv ha starchus plantains po bananas gwer. Possybyl yw dhe usya bananas dhe wul korev. Y hyllir usya aga lusow dhe wul sebon.
An plans banana
Plans an banana yw an brassa plans losowek. An plans a'n jeves ben fug, po pseudostem yn Sowsnek, furvyes gans rann isella an del, a yll tevi mar ughel avel 8 meter. Pub ben fug a dyv unn toos a vananas. Bananas yw gwyrdh y'n dalleth, mes wosa i dhe adhvesi, melyn yns i.
An frooth
Bananas a dyf yn toos, yn nivelyow henwys leuvyow. Kevys yw kemmys ha ugens frothen dhe'n leuv ha kemmys ha ugens leuv dhe'n toos. Toos a boos yntra 30 ha 50 kg dell yw usys.
Poos kresek frothen sengel yw a-dro dhe 125 g, mes a-dro dhe tri hwarter anodho yw dowr.
Pub banana po bys a'n jeves nivel difresus henwys rusken. Bananas a gomprehend meur a vitamyn B6, vitamyn C ha potassiom.
Tevi ha kenwertha bananas
skeusennik|Askorrans bananas avel % a'n askorrer moyha (Eynda) - kylgh melyn =10% ha kylgh rudh = 1%. skeusennik|Bananas gwyrdh ha melyn yn marghas Bananas yw tevys yn 107 gwlas dhe'n lyha. Klassys yw bananas avel eghennow melyssand po bananas kegina, mes an brassa rann a vananas esperthys yw a'n eghen melyssand, mes saw 10-15% a askorrans ollvysel yw henna.
An powyow a askorr an moyha yw Eynda, Brasil, China, Pow Ekwadorel ha'n Filipinys, ha'n ynporthoryon moyha yw an Statys Unys, Unyans Europek ha Nihon.
Allergedhow
Nebes tus a'n jeves allergedh dhe vananas. Yma dew furv a allergedh. An kynsa a wra nasya an ganow ha briansen. An nessa a wra kawsya urticaria po brygh kroghen.
Pannweyth
Usys yw an fiber kevys dhyworth an plans banana nans yw termyn hir. Yn Nihon, bananas re beu usys dhe wul gwiskow a-dhia an 13ves kansvledhen. Yn Nepal, usys yw ben an plans dhe wul strelyow.
Paper
Usys yw fiber banana dhe wul paper banana ynwedh.
Klass:Frooth
Glastan
right|thumb|250px|Glastanen yn Extremadura, Spayn right|thumb|250px|Mes ha del Glastan (unnplek Glastanen, Lat. Quercus ilex) yw ehen a wydhen vythlas, yn genas Quercus, ow triga yn Europa Dehow hag Afrika north-west.
Kathik yw aga bleujyow ha Mes yw aga froeth. Prenn an glastan yw kales; y tevnydhyr rag gwruthyl mebyl, leuryow, balyers h.e.
Klass:Plansow afinus Klass:Quercus
Edward Hen
Edward Hen (c. 874 - 17 mis Gortheren 924) o myghtern Pow Sows.
Klass:Dinethyansow 874 Klass:Mernansow 924 Klass:Myghternedh yn Europa Klass:Sowson
Tir
alt=Amal ynter tir ha dowr dhe Bedn an Wlas, Kernow.|skeusennik|Amal ynter tir ha dowr dhe [[Pedn an Wlas|Bedn an Wlas, Kernow.]] Tir yw an arenep soled a'n Norvys nag yw beudhys fast yn-dann dhowr. An brassa rann a vewnans denel dres istori a hwyris yn tylleryow tir a skoodh ammeth ha gans asnodhow naturel a lies sort.
Nebes organedhow, plansow hag enevales a'n tir y'ga mysk, re dhisplegyas a-dhyworth eghennow a dhallathas y'n dowr. An dyffrans yntra tir ha sowr yw tybyans selvenek rag mab den. Yma lies sort a emlow naturel rag gweres styrya le may tiwedh dowr ha dalleth tir. Nosow tir soled a ven yw esya dhe dharnosa es emlow hal po gwern le may nag eus poynt kler vyth le may tiwedh an tir.
A-dro dhe 22% a'n arenep an Nor yw tir. Yma lies sort a weres dhe dir, y hyll bos kudhys gans meyn, tewes, dor, h.e. Tir an Nor a ynterweythres gans ha delanwes hin yn feur awos arenep an tir dhe dommhe ha yeynhe uskissa ages ayr po dowr.
Medhoges an gors
Medhoges an gors (Valeriana officinalis, Caprifoliaceae) yw plans pubvledhynnyek teythyek dhe Europa hag Asi. Y'n hav pan wrello an plans adhves tevi dhe ughelder a 1.5 meter, y hyllir gweles bleujyow rudhwyn po gwynn gans eth hweg. An bleujyow a denn lies eghen a gelyon. Dybris yw an plans gans preves tykkiow Duw po godhanes.
Devynn a w reydh medhoges an gors a'n jeves effeythyow avel kalmydh. Gwerthys yw yn kemmyn avel pellenigow rag koska. Deskrifys veu hy gnasow gan Hippocrates, ha usys veu yn kemmyn yn termynyow Hen Grek ha'n Emperoureth Romanek. An hanow Sowsnek a dheu dhyworth an Latin valere (bos krev, po yagh).
Klass:Plansow
Les Dawson
Leslie Dawson Jr. (2 mis Hwevrer 1931 – 10 mis Metheven 1993) o gesyer, gwarier, skrifer ha presentyas sowsnek. Klass:Dinethyansow 1931 Klass:Gesyoryon Klass:Gwarioryon bellwolok Klass:Mernansow 1993 Klass:Sowson
Vila Nova de Gaia
Vila Nova de Gaia yw cita yn Portyngal.
Klass:Citys ha trevow yn Europa Klass:Portyngal
Pontnewydd
Pontnewydd yw tre yn Torfaen, Kembra; (ST29NE92). Yma hi 14.2 mildir (22.9 km) dhiworth Kardydh ha 124.6 m (200.5 km) dhiworth Loundres. 4780 o braster an poblans yn 2011, ha 540 (11.3%) a wodhya kewsel Kembrek.
Skawen dhu
Plans bleujyowa a deylu an gaja ha bleujen an howl yw skawen dhu. Hy hanow Kembrek yw byddon chwerw ha Sowsnek hemp agrimony. An hanow Sowsnek yw drefen semlant hy del dhe dhel 'hemp' kowargh. Kelmys yw dhe'n teylu Asteraceae.
Pubvledhynnyek nerthek yw hag yw eythyek dhe lies rann a Europa. Tevys yw yn lowarthow y'n Statys Unys. Kanada ha China. Pur dha yw an bleujennow dhe dykkiow Duw, kepar ha buddleia. Y tyv bys dhe ughelder a 1.5 meter ha les a 1.2 meter yn tylleryow isel ha gleb. Hy bleujyow yw rudhlas. An plans a gomprehend alkaloydow gwenonek. Usys veu yn medhegneth hengovek europek rag gwellhe disesys anella.
skeusennik|left|Bleujen skawen dhu skeusennik|center|Del skawen dhu yw hevelep dhe gowargh
Klass:Plansow
Llanfihangel
Llanfihangel yw tre yn Powys, Kembra; (SJ01SE18). Yma hi 86.1 mildir (138.6 km) dhiworth Kardydh ha 162 m (260.7 km) dhiworth Loundres. 460 o braster an poblans yn 2011, ha 242 (52.6%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Powys
Netochka Nezvanova
Netochka Nezvanova (Russek: Неточка Незванова) yw an kynsa romans gans Fyodor Dostoevsky mes didheu yw. Dyllys veu an kynsa rann yn 1849.
Paladiom
Elven gymyk yw paladiom, niver 46 y'n Vosen Beriodek. Y furvell gymyk yw Pd. An hanow a dheu dhyworth an asteroyd Pallas, henwys rag an dhuwes rek a furneth.
Nyns eus dhe baladiom rann vewoniethel. Diskudhys veu paladiom gans William Hyde Wollaston (1766-1828), kymygydh a Norfolk neb a driga yn Loundres. Ev a oberi war-barth gans Smithson Tennant (1761-1815) yn 1800. I a wrug hwithrans war blatinom, orth y deudhi yn aqua regia, kemyskans a drenken hidroklorik ha trenken nitrik. Tennant a dhiskudhas osmiom hag iridiom dhyworth remenant y'n teudhans. Wollaston a studhyas an teudhans y honan. Dhyworth henna ev a gavas paladiom ha rodiom. Diskudhys veu paladiom yn kettermyn dell diskudhyans an asteroyd Pallas.
Poos atomek paladiom yw 106.42, y boynt teudhi yw 1552°C ha'y boynt bryjyon yw 3140°C. Y dhosedh yw 12.0 kg an liter. Alkan lenter gwynn-arghansek yw paladiom, es y dhyghtya ha mortholya.
Mirva
Klass:Elvennow kymyk
Cyril Connolly
Cyril Vernon Connolly (10 mis Gwynngala 1903 – 26 mis Du 1974) o skrifer hag arvreusyas sowsnek. Klass:Dinethyansow 1903 Klass:Mernansow 1974 Klass:Skriforyon fugieth Klass:Sowson
Moulin
Moulin (dhyworth an ger Frynkek rag melin) yw shafta kylghek ha plommwedhek po pur serth a-ji rewliv po lien rew le may hwra dowr teudh mos a-ji dhe'n rewliv.
Frank Williams (gwarier)
Frank John Williams (2 mis Gortheren 1931 – 26 mis Metheven 2022) o gwarier sowsnek. Klass:Dinethyansow 1931 Klass:Gwarioryon bellwolok Klass:Gwarioryon lev Klass:Gwarioryon sowsnek Klass:Gwarioryon wariva Klass:Mernansow 2022
Sleeping Beauty
Sleeping Beauty yw fylm fantasi bywhes amerikanek gans Walt Disney gwres yn 1959.
Moulin
I a yll bos kemmys ha 10m a les ha kansow a vetrow a dhownder. I a weres gwayans dowr dhyworth arenep an rewliv dhe gres an rew po yn-dann an rew y honan. Dowr dhyworth moulin a dheu yn-mes a'n rewliv orth benn isella an rewliv, dell yw usys. Dowr dhyworth moulins a weres loubya goles an rewliv, owth effeythya gwayans ha tooth an rewliv. Ev a weres orth esknias stoffow lows dhyworth goles an rew, owth uskishe an kevradh eskians.
Sleeping Beauty
Klass:Fylmow fantasi amerikanek Klass:Fylmow bywhes amerikanek
Lincoln, Nebraska
Gwiasva
Klass:Citys yn Nebraska Klass:Penncitys y'n Statys Unys