cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nicolaus Kopernikus
Genys veu Kopernikus yn 1473 yn cita Toruń yn ranndir Prussia yn Poloni. Yth esa an ranndir ow kewsel Almaynek kyn feu rewlys gans an myghtern polonek y'n termyn na. Ev o mab gwikor Niklas Koppernigk ha'y wreg Barbara Koppernigk (genys Barbara Watzenrode). Y yeth deythyek o Almaynek. Adhyskys veu yn kynsa yn Cracow hag ena yn Itali, le may gradhyas avel laghyas an eglos. Ev a studhyas medhegieth ynwedh rag servya y gesklorygyon. Copernicus a spenas an brassa rann a'y vewnans owth oberi ha hwithra yn Frombork may merwis yn 1543.
Copernicus o onan a'n liesroasogyon meur a'y oos. Ev o pronter, awgrymer, steronydh, sterdhewinydh, rethor, medhek, studhyer klassek, governer, menystrer, lyskannas, erbysydh ha souder. Dres an oberennow oll, steronieth o hobi dhodho. Mes y dybyans a howlgresenieth yw onan a'n posekka tybyansow yn istori. Hemm o dalleth steronieth arnowydh, kyn eth erbynn dyskasow an Eglos Katholik. Synsys veu Galileo avel prisner yn y jy rag sewya dyskansow Kopernikus.
Henwys yw an elven Koperniciom, Copernicia (kinda a balmwydh), lorell ughviolet an Statys Unys, steren yn ranneves Cancer (55CancriA) gans hy hevreyth a blanettys hy honan, ha kowdell war an Loor ha Meurth rag enora Kopernikus.
Klass:Almanyon Klass:Filosofers Klass:Godhonydhyon Klass:Mernansow 1543 Klass:Polakyon Klass:Sens Klass:Skriforyon Klass:Dinethyansow 1473
Calans Wordhen
Tus yn Wordhon a dhevnyth an calans gregorek (gans henwyn an mysyow ha dedhyow yn Ywerdhonek, certan). Bytegens, an sesons a dhallath an 1 a vys Whevrer (Lá Fhéile Bríd po Calan Whevrer), an 1 a vys Me (Lá Fhéile Bealtaine po Calan Me), an 1 a vys Est (Lá Fhéile Lúnasa), ha'n 1 a vys Du (Lá Fhéile Samhna po Calan Gwaf), dell wrussons yn powyow Keltek erell.
Klass:Kalenderyow Klass:Iwerdhon
Hyns-horn Cláir West
Kowethas gwithans a bon gwithti hyns-horn dhe worsav Dibarthva Maigh Sheasta, hag i o sowen orth dasygeri rann an hyns-horn avel linen ertach trethysi gans jynnow disel y'n 1990ow, ha gans lokomotyvyow ethen a 2009.
Kevrennow
Klass:Hensi-horn yn Iwerdhon
Lagos
thumb|Ynys Lagos thumb|Lagos Lagos yw an vrassa cita yn Nijeri. Yma a-dro dhe 8,000,000 a dus ow triga yn Lagos.
Klass:Citys ha trevow yn Afrika
Dorota Rabczewska
Dorota Rabczewska (genys 1984) o kaner Poloniek geryes da.
Klass:Dinethyansow 1984 Klass:Gwarioresow Klass:Kanoresow‎ Klass:Polakesow Klass:Rock
Esperantek
skeusennik|Baner Esperantek Esperantek yw yeth heweres drehevys. L.L. Zamenhof, optycyan polanek, o y wrier. Ev a wrug an yeth rag esya keskomunyans keswlasek. Y amkan o desinya Esperantek may hyll tus gul y dhyski moy yn es ages yethow aral.
Wortalleth, Zamenhof a henwis an yeth La Internacia Lingvo, an pyth a styr “An Yeth Keswlasek” yn Esperantek. Yn skon, tus a dhallathas y henwel Esperantek, hanow moy sempel, an pyth a styr “neb a wayt”. An hanow na a dheu dhyworth Doktoro Esperanto (Medhek neb a wayt), an pyth a wrug Zamenhof omhenwel yn y gynsa lyver a-dro dhe Esperantek.
Yma tus a wor kewsel Esperantek yn lies pow hag yn pub brastir. Denvyth ny wor py lies kowser Esperantek usi y’n bys. An brassa rann a bennfentynnyow a lever bos yntra nebes kans mil ha dew milvil gowser Esperantek. Nebes tus a wrug tevi ow kewsel Esperantek avel kynsa yeth. Martesen, yma dew vil a’n dus ma. Ytho, yw Esperantek an yeth drehevys moyha usys y’n bys.
Den a wra kewsel po skoodhya Esperantek yw henwys “Esperantist”, dell yw usys.
Klass:Yethow
Newark, Jersi Nowydh
Newark yw an vrassa sita yn Jersi Nowydh, Statys Unys. Yth esa dhedhi poblans a 277,140 a drigoryon yn 2010.
An sita a veu fondys yn 1625.
Gwiasva
Klass:Citys yn Jersi Nowydh Klass:Seow konteth an Statys Unys
Cape Town
Cape Town (Afrikaans: Kaapstad; Xhosa: iKapa) yw pennsita Afrika Dhyhow. Yma a-dro dhe 3,497,097 a dus ow triga yn Cape Town.
Klass:Citys ha trevow yn Afrika
Dyowl
right|thumb|200px|Imaj arnowydh a'n Jowl. An Jowl po Satnas yw an hanow a spyrys dres natur, leun a dhrogedh ha temptyans herwydh kryjyansow Abrahamek. An ger Kernewek yw devedhys a furv Latin Predennek a diabolus, Greka διαβολος, ow styrya "gowleveryas". Haval yw dhe'n geryow diawl/diafol yn Kembrek ha diaoul yn Bretonek. Yn Kernewek Kemmyn, 'dyowl' a ha bos 'jowl' wosa an erthygel 'an'; y furv liesek yw 'dywolow', ha'n huni benow yw 'dyowles'.
Dell grys niver a skoloryon, an tybyans a unn nerth kres tebel yw devedhys yn Yedhoweth a-dhia Soroastrianeth, kryjyans Iranek koth. War-lergh dyskasow soroastrianek, yma dew Dhyw meur, an eyl da (Ahura Mazda, an "Arloedh Fur") ha'n arall drog (Ahriman, an "Spyrys Tebel"), hag i pupprys owth omladh.
Byttegyns, nyns eus skoedhyans diblans yn tekst an Testament Koth rag an Jowl, yw ev po nag yw an nell unnik a Dhrog. An sarf a demptyas Eva yn Lowarth Eden; hag yma el ow tarsywya enevow an re marow drefenn aga feghosow.
Y'n Testament Nowydh yma'n kynsa omdhiskwedhans sertan a'n Jowl, gelwys an gowleveryas (διαβολος, 33 gweyth), Satnas, Belial, Belsebuk, an dhragon, an temptyor, Appolyn, h.e. Dell vydh krysys yn Kristoneth, an Jowl yw el tewlys yn-mes a'n Nev drefenn y enebieth orth Dyw. (An bel yntra Dyw ha'n Jowl yw testenn a lyenn kristyon diwedhes, yn arbennik Paradise Lost gans John Milton.)
Yn Islam, an Jowl yw gelwys Iblīs (=διαβολος), an Sheytān (=Satnas), cIfrīt (an rebel), an temptyor, hag erell. Nyns yw ev el, saw jinn.
Lyenn
Yn lyenn Kernewek, persons dhrog (kepar ha Tewdar) a wordh menowgh an Jowl po dywolow divers. Y'n Ordinale, yma tri dyowl chyf: Lucyfer, Belsebuk, ha Satnas.
Henwyn a re gordhyes avel dywolow gans an dhrogyon yn lyenn Kernewek:
Klass:Kryjyans
Bro Gozh ma Zadoù
thumb|Baner [[Breten Vian]] Bro Gozh ma Zadoù (Bretonek rag Bro Goth ow Thasow) ew can genedhlek Breten Vian. Kenys ew dhe'n keth ilow avel can genedhlek Kernow Bro Goth agan Tasow ha can genedhlek Kembra Hen Wlad Fy Nhadau.
An geryow Bretonek a veu scrifys gen François Jaffrennou en 1897 ha'n ilow usys a veu composyes gen James James a Gembra rag Hen Wlad Fy Nhadau. An gan nowydh a veu kensa dyllys en 1898 hag eth a-dro avel Henvelidigez ("Desedhans"). Hi a veu dowisyes avel can kenedhlek (ha can rag golya an gerenja ynter an Kembroryon ha'n Bretonyon) en 1903, orth cuntelles a Kevredigezh Broadel Breizh (Unyans Ranndiryel Breten Vian) o senjys en Lesneven. Maurice Duhamel a wrug hy desedha rag an piano, ha hi a veu kensa recordys gen Pathé en 1910.
Nolwenn Leroy a ganas versyon a'n gan-ma en hy huntel 2010 Bretonne.
Geryow
Ni, Breizhiz a galon, karomp hon gwir Vro ! Brudet eo an Arvor dre ar bed tro-do. Dispont kreiz ar brezel, hon tadoù ken mat, A skuilhas eviti o gwad.
Burdhen
Breizh, douar ar sent kozh, douar ar varzhed, N'eus Bro all a garan kement 'barzh ar bed. Pep menez, pep traoñienn, d'am c'halon zo kaer, Enno 'kousk meur a Vreizhad taer !
Ar Vretoned zo tud kalet ha kreñv; N'eus pobl ken kalonek a-zindan an neñv, Gwerz trist, son dudius a ziwan eno, O ! pegen kaer ec'h out, ma Bro !
Mar d'eo bet trec'het Breizh er brezelioù bras, He Yezh a zo bepred ken beo ha bizkoazh. He c'halon birvidik a lamm c'hoazh 'n he c'hreiz, Dihunet out bremañ, ma Breizh !
Kevrednow a-ves
Klass:Breten Vyghan Klass:Kanow
Brad Dourif
thumb|Dourif, [[2002]] Bradley Claude "Brad" Dourif (18 Mis Meurth 1950) o gwarier amerikan geryes da.
Klass:Dinethyansow 1950 Klass:Gwarioryon bellwolok amerikanek Klass:Gwarioryon fylm amerikanek Klass:Gwarioryon lev amerikanek Klass:Gwarioryon wari gwydhyow amerikanek
Breudeth
Breudeth yw tre yn Sir Benfro, Kembra; (SM82SE17). Yma hi 87.3 mildir (140.5 km) dhiworth Kardydh ha 215 m (345.9 km) dhiworth Loundres. 988 o braster an poblans yn 2011, ha 189 (19.1%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Sir Benfro
Tabbouleh
Tabbouleh (Arabek: تبولة‎, romanekhes: tabbūla; ynwedh tabouleh, tabbouli, tabouli po taboulah) yw salad Levantin gwrys a dhevnydhyow nedhys yn fin: persil, avalow kerensa, menta, onyon, greunvos henwys bulgur (soubys, a-der kegys), ha saworys gans oyl olew, sugen lymmaval, sel ha puber hweg. Yma gwersyonys a geworr letus po usya talghyos (semolina) a-der bulgur.
Tabbouleh yw servys yn hengovek avel rann meze y'n bys arabek. Y teuth ha bos aswonys yn gonisogethow an West kepar ha Pow Frynk ynwedh.
Istori
Erbys dybradow henwys qaḍb o rann a res an rewlvoos arab yn Osow Kres. Sandys kepar ha tabbouleh a dhiskwedh kerensa an bobel yn keginieth an Est Kres hedhyw. Tabbouleh a dheu a-dhyworth an menydhyow a Lebnon ha Syri hag yw onan an saladys an moyha meurgerys yn Est Kres. Yn Lebnon, Dydh Kenedhlek Tabbouleh Lebnon yw dydh bledhynnyek a-barth tabbouleh synsys an kynsa dy'Sadorn a vis Gortheren.
Varyansow ranndiryek
Yn Est Kres, yn arbennik yn Syri, Lebnon, Palestin, Jordan, Ejyp hag Irak, servys yw avel rann meze. Tus a Syri ha Lebnon a dhevnydh moy persil ages gwaneth bulgur y'ga sand. Varyans turkek an sand henwys kısır ha sand kehaval armenek henwys eetch a dhevnydh lies gweyth moy bulgur ages persil. hen varyans aral yw henwys terchots. Yn Koberenys, le may feu dres an sand gans tus a Lebnon, henwys yw an sand tambouli. Y'n Repoblek Dhominikanek, gwersyon leel an sand dres gans ynvroysi yw henwys Tipile.
Klass:Bosow
Martinsburg, Virjynni West
Martinsburg yw sita vyghan yn Virjynni West, SUA. Poblans an sita yn niveryans 2020 o 18,773.
Klass:Citys yn Vyrjyni West
Lannaghevran
Lannaghevran (yn St Keverne) yw tre vyghan yn Pluw Aghevran, orth konna-tir an Lysardh yn Howlsedhes Kernow, Breten Veur. Omma y tallethas Rebellyans Kernewek 1497. Goen Hyli usi y'n kyrghyn.
Kevrennow yn-mes
Klass:Pluw Aghevran
Langoes
Langoes (Kembrek Llangoed) yw tre vyghan ogas dhe Viwmaris, Ynys Mon. Llangoed yw tre gembrek. Yma gwerthji yn Llangoed ha skol ynwedh. Poblans Lagoes yw.
Chinek
Chinek (汉语/漢語 Hànyǔ, 华语/華語 Huáyǔ po 中文 Zhōngwén) ew yeth a China, cowsys gen 1.1 bilvil a dus.
1 Genver
1a mis Genver yw an kensa dydh y'n kalander gregorek. Yma 364 dedh gesys y'n vledhen (365 yn bledhenyow lamm).
Cita Mexico
thumb|right|Cota Arvow Cita Mexico
Cita Mexico (Spaynek: Ciudad de México) yw an brassa cita ha penncita Mexico. Yma a-dro dhe a dus eus trigys yn Cita Mexico.
thumb|right|Covep dhe Anserhogeth
Tus dhort Cita Mexico
Klass:Citys ha trevow yn Amerika Klass:Statys a Veksiko
Lowarn rudh
Lowarn rudh (Vulpes vulpes) yw kigdevoryer yn genas lewern.
Klass:Kigdevoryer
Hyns-horn Corris
skeusennik|Jynn niver 7 ha tren a dhrehedh dhe worsav Mespooth a-dhyworth Corris. Hyns-horn kledhrennow kul 2 droos-hys 3 meusva (686 mm) war an or yntra Pow Merioneth (Gwynedh a-lemmyn) ha Pow Trevaldwynn (Powys a-lemmyn) yn Kres Kembra yw an Hyns-horn Corris (Kembrek: Rheilffordd Corris, Corris Railway).
Kilva
An linen a veu ygerys yn 1859 hag y ponyas a-dhyworth Derwenlas, soth-est a Vachynlleth war-tu ha'n north dhe Gorris ha wosa henna dhe Aberllefenni. Skorrow eth dhe'n mengleudhyow legh dhe Gorris Wartha, Aberllefenni hag an mengleudhyow unnek a-dro dhe Ratgoos ha hwelyow erel a-hys an Nans Dulas.
Y feu deges an hyns-horn yn 1948, mes Kowethas Gwithans a veu selyes yn 1966. Wor'talleth yth oberas avel gwithti, mes yn 2002 rann verr an linen yntra Corris ha Dibarthva Mespooth (Maespoeth) veu ygerys arta. Lemmyn yth ober an hyns-horn avel tennvos havysi. Jynn ethen nowyth a veu byldyes rag an hyns-horn py a entras oberyans yn 2005. Dew jynn a'n hyns-horn derowel re beu gwithys dhe'n Hyns-horn Talyllyn.
Nasyow anusadow an hyns-horn
skeusennik|Gwel a'n kledhrennow gwithys dhe Gorris ow mires war-tu ha Dibarthva Mespooth. Yma dhe'n hyns-horn lies nas anusadow.
Hyns
skeusennik|Mappa a Hyns-horn Corris (yn Sowsnek).
Gorsavow ha Gortaow
Merkyewgh - treylyansow Kernowek a'n henwyn re beu res yn bold gans an henwyn Kembrek/Sowsnek gwreydhek ynter an krommvaghow pan yw possybyl.
Kay war an Avon Devi dhe Vorbenn. Hemma o an penn-tyller treusworhella rag an hyns-tramm gwreydhek. Deges a veu y'n 1860ow.
Kayow war an Avon Devi dhe Dharlas (Derwenlas) le may feu legh kergys dhe worhelyon. Deges y'n 1860ow pan veu treghys kamm an avon dre dhrehevyans an Hyns-horn Aberystwyth hag Arvordiryow Kembra.
Penn-tyller treusworhellans legh ha gorsav kesjanj gans Hensi-horn Kambri.
Skorrow ha Hensi-tramm
Yth esa lies skorr dhe'n Hyns-horn Corris, meur anedha a veu byldyes dhe dhyghtya'n mengleudhyow legh a-hys y hyns. An penn-skorrow o:
Nyns o saw an Hyns-tramm Mengleudh Aberllefenni a veu oberys gans jynnow hag y'n 1970ow hag y'n 1980ow y feu oberys gans jynn-tenna. An skorrow erel a veu oberys gans gravedh ha myrgh. skeusennik|Mengleudh Aberllefenni
Hyns-horn derowel
Jynnow a bonyas war an Hyns-horn Corris yntra 1878 ha 1948 (nyns esa dhedha henwyn war an linen Corris) :
Hyns-horn gwithys
Jynnow re beu prenys rag an hyns-horn a-dhia 1967 ow holya patron nivella an hyns-horn gwreydhek. Ymons:
Kevrennow
Gwiasva sodhogel (yn Sowsnek yn unnik)
Leonard Rae Moir
Leonard Rae Moir (9 Gortheren 1889 - 23 Gortheren 1982) o ynjynyor, prydydh ha bardh a Orsedh Kernow. skeusennik|200px|Leonard Moir
Teylu ha bewnans a-varr
Genys veu Leonard Moir yn 1889 yn Montrose, Alban, an hweghves a naw flogh dhe William Chassar Moir, spiser ha gwikor gwin, hag Alexina (neé Clark). Wosa adhysk yn Montrose Academy, yn 1906 yth eth dhe Bennskol Birmingham rag studhya ynjynorieth civil, ow kradhya yn 1909 gans B.Sc.. Y vynnes o spena teyr bledhen owth oberi yn sodhva hwel dowr. Erbynn 1911 ev a gevrenna chi gans ynjynoryon erel hag oberi yn hwel dowr Masham yn Konteth Evrek. Yn 1913 ev eth dhe Antafagasta yn Chile avel ynjyntor. Yn Kynsa Bresel an Bys ev a omjunyas Troslu Skav Duk Kernow, ow kwaynya an Grows Vreselek yn 1916. An devyn a lever ev dhe dhiskwedha kolonekter apert. Ev a rewlyas bagas oberi gans kolonekter ha skians, owth aga hebronk dres tir gwastas yn saw heb kelli onan anedha. Yn Metheven 1917 ev a dhemedhis Ruth Agnes Paull (1897 - 1976) a Gammbronn. I a gavas diw vyrgh, Rae Paull Moir (1918 - 1993) ha Mary Vivian Moir (1922 - 2019). War dhiwedh an vresel, ev a oberas yn asrannow hwel dowr, dowrgledhyans ha fordhow yn Konsel Cita Leeds. Yn 1937 ev a gavas sodh gans an keth konsel avel Isynjynyor Fordhow. skeusennik|200px
An yeth Kernewek
Moir a dhisplegyas bern y'n yeth Kernewek wosa omdenna dhe Gernow le may teuth y wreg, keffrys hag istori ha henhwedhlow Kernow. Yn 1957 ev a veu berdhys gans an hanow bardhek der apposyans. Rag termyn ev o esel konsel an Orsedh. Ev a skrifa prydydhieth, ow kwaynya kesstrifow an Orsedh (an Hanaf Mordon-Caradar) moy ages unnweyth. Dyllys veu re a'n kanow yn lyver termyn Keffrysyans Kowethasow Kernow Goth, kepar ha An Map Dyworth an Yst, Gwythyoryon an Eglos, Spyrysyon an Vengledhyoryon ha Whethel an Cor Kernewek. Ev o skrifenyas hag islewydh an Keffrysyans rag termyn hir, ha golegydh lyver termyn an Keffrysyans bys dhe'y vernans yn 1982.
Klass:Dinethyansow 1889 Klass:Mernansow 1982 Klass:Skriforyon yn Kernowek
1999
1996 - 1997 - 1998 - 1999 - 2000 - 2001 - 2002
1999 OK yw blydhen gemmyn y'n dydhyans gregorek, ow talleth dy' Gwener.
Mernansow
Klass:1999
Seoul
thumb|right|200px|Drehevyansow koth yw nowyth yn Seoul
Seoul (Koreek: 서울 Seoul) yw an vrassa cita ha penncita Korea Dhyhow. Yma a-dro dhe 10,200,000 a dus ow triga yn Seoul.
Klass:Citys ha trevow yn Asi‎ Klass:Korea
Benito Mussolini
Benito Amilcare Andrea Mussolini (29 mis Gortheren 1883 – 28 mis Ebryl 1945) o politeger, journalyas a hembrenkyas Parti Facistek Kenedhlek, ow rewlya Itali avel Pennmenyster a 1922 dhe 1943. Aswonnys ynwedh avel Il Duce ('an hembrenkyas').
Klass:Dinethyansow 1883 Klass:Didhuwydhyon Klass:Domhweloryon Klass:Faskoryon Klass:Italians Klass:Mernansow 1945 Klass:Moldroryon Klass:Politegoryon a Europa‎ Klass:Skriforyon
Porth Ia
skeusennik|Cernyw Sant Ives Porth Ia yw tre yn Kernow. Wosa devedhyans an hyns-horn yn 1877, Porth Ia a dheuth ha bos kres tornyaseth ha trevesigeth lymnoryon. Yma trevesigeth lymnoryon ow turya omma bys hedhyw. Yma dhe Borth Ia poblans a trigor.
Tokyo
Tokyo (Nihonek: 東京 Tōkyō) yw an vrassa cita ha penncita Nihon. Yma a-dro dhe 12,700,000 a dus ow triga yn Tokyo. Ev yw an vrassa sita y'n bys.
Porth Ia
Yma an virva art Tate Porth Ia y'n dre.
Hayti
Hayti yw repoblek ynysek y'n Mor Karib. Y teuth hi ha bos anserghek wosa omsav kethyon afrikan erbynn aga mesters frynkek (1791-1803). An sekond gwlaskor anserghek yn Amerika veu hi ytho. Governans an Statys Unys a gevannedhi an ynys 1915-1934. Nyns o lies blydhen a'y wosa, an lywydhyon Duvalier a gemmeris galloes avel turans. Yn 2006, pobel Hayti a dhewisis René Préval avel aga lywydh wosa termyn a wovernans yn-mes a'n lagha. Yma hwath soudoryon an Kenedhlow Unys y'n wlas a-dhia 2004 dhe witha kres. An soudoryon ma, yn kaskyrgh henwys MINUSTAH, yw gedyes gans Brasil; yth esa nebes 7,500 anedha yn mis Ebryl 2005.
Sen Kitts ha Nevis
Sen Kitts ha Nevis (yn Saint Kitts and Nevis) yw gwlas ynysek yn Mor Karib.
South Charleston, Virjynni West
South Charleston yw sita yn Virjynni West, SUA. Poblans an sita yn niveryans 2020 o 13,639.
Sen Kitts ha Nevis
Klass:Enesow an Mor Karib
South Charleston, Virjynni West
Klass:Citys yn Vyrjyni West
Hayti
Klass:Enesow an Mor Karib
Antiga ha Barbuda
Antiga ha Barbuda (Sowsnek: Antigua and Barbuda) yw gwlas ynysek yn Mor Karib.
Klass:Enesow an Mor Karib
Tokyo
Klass:Citys ha trevow yn Asi‎ Klass:Japan
Lyon
Lyon yw pennsita an rannvro Rhône-Alpes yn Pow Frynk yn le metyans an avenow Ros ha Saône. Yn termyn an Romanyon, an sita ma (henwys Lugdunum) o pennsita an broyow gallek. Kres an Katholik eglos yn Frynk yw hi ynwedh. Tus Lyon a omladhas erbynn an Domhwelans Frynkek y'n 18ves kansblydhen, hag erbynn an Nazis y'n 20ves. Poblans Lyon yw.
Klass:Sitys Pow Frynk
Gwerghes
Gwerghes yw person heb perthyans (y'n styryans ledan), hag yn arbennik benyn heb perthyans a'n gweythres reydhel. Pallenn an gons yw pechyes menowgh ow kyjya; mes yma ken achesons pals a bechya an ballenn na, ha lies benynes yw genys hebdhi.
Nepprys an term ma a styry unnweyth benyn yonk.
Maria Wynn o gwerghes pan omdhug hi Yesu, herwydh dyskasow kristyon hag islamek. An Spyrys Sans a's gwrug dhe'n omdhoen, war-lergh Kristonyon; henna o merkyl sempel war-lergh Muslimyon.
An Wyrghes yw unn arwoedh a'n dor, kepar ha'n Tarow ha'n Aver. Fas dhedhi yma'n Puskes. Hi yw tre an planet Meurth.
Ynysow an Wyrghes ha Pow an Wyrghes (Vyrjini) a denn aga henwyn a wyrghesow – hemma drefenn Elisabeth I bos prederys unn wyrghes.
06 Klass:Kowethas
Enep (lyver)
Enep yw unn tu war folen yn lyver.
skeusennik|300px|Enep unn folen yn Lyver Du Karvyrdhin
São Paulo
250px|right|thumb|São Paulo
São Paulo yw an vrassa cita yn Brasil. Yma a-dro dhe 10,900,000 a dus ow triga yn São Paulo.
Klass:Brasil Klass:Citys ha trevow yn Amerika
Karachi
thumb|right|200px|Gwel Karachi
Karachi (Sindhi: ڪراچي, Ourdou: کراچی Karāchi) yw an vrassa cita yn Pakistan. Yma a-dro dhe 12,000,000 a dus ow triga yn Karachi.
Klass:Citys ha trevow yn Asi‎ Klass:Pakistan
2000
1997 - 1998 - 1999 - 2000 - 2001 - 2002 - 2003
2000 OK yw blydhen lamm y'n dydhyans gregorek, ow talleth dy' Sadorn. Homm yw an Vlydhen Geswlasek rag Gonisogeth Kres.
Mernansow
Klass:2000
1998
1998 OK yw blydhen gemmyn y'n dydhyans gregorek, ow talleth dy' Yow. Hi o Blydhen Geswlasek an Keynvor.
Mernansow
Klass:1998
Mumbai
thumb|right|200px|Gwel Mumbai
Klass:Citys ha trevow yn Asi‎ Klass:Eynda
Veneswela
An Repoblek Bolivarek Veneswela (yn República Bolivariana de Venezuela) yw gwlas yn Deghow Amerika.
1996
1993 - 1994 - 1995 - 1996 - 1997 - 1998 - 1999
Pennsylvaynek
Kevrennow yn-mes
Klass:Yethow Germanek
1996
1996 OK yw blydhen lamm y'n dydhyans gregorek, ow talleth dy' Lun.
Mernansow
Klass:1996
Pretoria
Pretoria (Ndebele: iPitori) yw pennsita Afrika Dhyhow. Yma a-dro dhe 3,497,097 a dus ow triga yn Pretoria.
Klass:Citys ha trevow yn Afrika
3 Genver
3a mis Genver yw an tressa dydh y'n kalander gregorek. Yma 362 dedh gesys y'n vledhen (363 yn bledhenyow lamm).
Porthpyran
Porthpyran (Perranporth) yw tre yn Karrek, Kernow, Breten Veur. Pub blydhen, yma'n dre owth hostya Lowender Peran, goel kes-keltek yn enor Sen Pyran.
Montserrat
Klass:Enesow an Mor Karib
Nairobi
Nairobi yw an vrassa cita ha penncita Kenya. Yma a-dro dhe 2,900,000 a dus ow triga yn Nairobi.
Rebellyans Kernow 1497
alt=Delowyow Mighal an Gov|skeusennik|Delow Mighal an Gov ha Tommas Flamank yn [[Lannaghevren]] alt=LeghenAni Glass|skeusennik|Leghen yn Kernewek ha Sowsnek rag Mighal an Gov ha Tommas Flamank yn Blackheath, [[Loundres, ryb Park Greenwich.]]
Rebellyans Kernow o omsav tus bal ha tiogyon a Bow Kernow ha Pow Sows erbynn tollow yn 1497. Hembrenkysi gernewek an Rebellyans o Mighal an Gov ha Tommas Flamank, mes James Tuchet, an Arloedh Audley a gemmeras arghadow ughella yn Gwlas an Hav.
Deg mil souder yn lu an Myghtern yn-dann Giles, an Arloedh Daubney a gylghyas an rebellysi orth Kas Bons Deptford. Hemm o fethans diblans rag an rebellyans, gans marow a 200 rebellyas. Gorrys o Audley ha Flamank orth an gaslann hag y's prisonyas yn Tour Loundres; an Gov a's junyas wosa kavoes y brena yn Greenwich. Orth Tyburn y krogas ha tennas ha kwartronas an Gov ha Flamank, 27ves a vis Metheven 1497. Y tibennas Audley ternos.
Y trehevis delow Flamank ha’n Gov yn Lannaghevran yn 1997, rag solempnya 500ves penn-bloedh an rebellyans.
Klass:1497 Klass:Istori Kernow
China
right|thumb|300px|Mappa Cheyna (yn [[Spaynek) ow tiskwedhes an dhiw repoblek ha tiredhow disputys.]] China (Chinek: 中国 Zhōngguó, hag a styr 'gwlas kres') yw gwlaskor yn Howldrehevel Asi. Hemm yw onan a gottha ha posekka hwarheansow an bys ma. Yma China diberthys yn diw repoblek arnowyth: Repoblek Gwerin China, ha Repoblek China (yn enys Taywan). Hong Kong ha Makao a'n jeves studh arbennik. Yma a-dro dhe 1,329,000,000 a dus ow triga yn China. Shanghai yw an vrassa cita. Beijing yw penncita Repoblek Gwerin China, ha Taypey yw penncita Repoblek China.
Vrassa citys yn China
<!--
China  refers to a number of states and cultures that have existed and are viewed as having succeeded one another in continental East Asia for the last 4000 years. Depending on one's point of view, modern China can be described as a single civilization or multiple civilizations, as a single state or multiple states, and as a single nation or multiple nations.
China is one of the world's oldest civilizations, with a history characterized by repeated divisions and reunifications amid alternating periods of peace and war and violent imperial dynastic change. The country's territorial extent expanded outwards from a core area in the North China Plain, and varied according to its moving fortunes. For centuries, China was one of the world's most technologically advanced civilizations, and East Asia's dominant cultural influence. However, by the nineteenth and early twentieth centuries, China stagnated and fell behind, and was too weak militarily to repel European interference or Japanese invasion. Imperial monarchy in China ended with the establishment of the Republic of China in 1912; however the next four decades were marred by warlordism, the Second Sino-Japanese War, and the Chinese Civil War.
The Communist victory in the Chinese Civil War in 1949 established the People's Republic of China (PRC) in 1949 which has since then governed mainland China. The PRC has also assumed sovereignty over Hong Kong in 1997 and Macau in 1999. In the mean time, the Republic of China (ROC) government was forced to flee the mainland and retreat to Taiwan, which it had governed since the end of World War II. Since then the ROC has maintained control over Taiwan and the Pescadores, islands off the coast of Fujian, and some islands in the South China Sea. The PRC does not recognize the ROC, as it claims to be the sole successor of all China including Taiwan. On the other hand, the ROC, while never formally surrendering its claims, has moved away from its former identity as the ruler of China, and increasingly characterizes itself as Taiwan, which is also the usage commonly adopted in the West (see political status of Taiwan for more information). The nature and extent of China is the subject of ongoing political disputes on Chinese reunification/Taiwan independence issues. -->
Biwmaris
Biwmaris (Beaumaris) yw tre yn Ynys Mon. Yma kastell yn Biwmaris, drehevys gans Edward I a Bow Sows y'n 13ves kansblydhen. Ha Sowson yn unnik gesys dhe drevesiga ena wostalleth, Biwmaris eth ha bos tre lys an gonteth Anglesey. Y trehevis karghar ena yn 1829. Biwmaris yw hwath tyller tornyaseth a vri.
Tre vyghan ogas dhe Biwmaris yw Llangoed (Langoes).
Canis Minor (ranneves)
Canis Minor yw ranneves aswonnys avel onan a'n 88 aswonnys gans an Unyans Steroniethek Keswlasek (IAU).
Jo Swinson
Joanne Kate 'Jo' Swinson (genys 5 Hwevrel 1980 yn Glasgow, Alban) yw politegores a Vreten, ledyores an Parti Livrel Werinel a-dhia Gortheren 2019 bys yn Kevardhu 2019 (war-lergh etholans RU 2019), hag an esel Senedh rag Dunbartonshire Est a-dhia 2005 bys yn 2015 hag arta a-dhia 2017 bys yn 2019.
Klass:Albanesow Klass:Eseli Senedh a'n RU 2005-2010 Klass:Eseli Senedh a'n RU 2010-2015 Klass:Eseli Senedh a'n RU 2017-2019 Klass:Parti Livrel Werinel Klass:Politegoryon a Alban
Klass:Dinethyansow 1980
Sydney
Sydney yw an vrassa cita y'n Ostrali. Yma a-dro dhe 4,300,000 a dus ow triga yn Sydney.
Yeth weythresek
Yeth weythresek yw yeth usys gans kowethyans keswlasek, kowethas, gwlas po korf aral avel y bennyeth rag keskomunya, drefen bos eseli a gews yethow dihaval dhodho. Yma yethow gweythresek dhe'n rann vrassa a gowethyansow keswlasek, ha yethow a'n par a yll bos y yeth sodhogel ynwedh.
Sydney
Klass:Citys ha trevow yn Ostralasi Klass:Ostrali
Yeth weythresek
Yethow gweythresek an KU
thumb|150px|Yma hwegh yeth weythresek dhe Gussul Dhiogeledh an KU.
Wos'talleth, Frynkek ha Sowsnek o yethow gweythresek an Kenedhlow Unys. Wosa henna, Arabek, Chinek, Russek ha Spaynek a veu keworrys avel yethow gweythresek an Kuntelles Ollgemmyn ha'n Gussul Erbysek ha Kowethasek. Arabek, Chinek, Frynkek, Russek, Sowsnek ha Spaynek yw yethow gweythresek an Gussul Dhiogeledh.
Klass:Yeth
Jowan Kernow
Ny wodhor nameur yn kever y vywnans, mes y horfennir awos y henwyn y vos genys yn Lannales (St Germans) yn Kernow. Ev a studhyas gans Peder a Lombardi yn Paris, hag a skrifas Eulogium ad Alexandrum Papam III, quod Christus sit aliquis homo, derivas ow naga dyskas Abelard yth esa denses Yesu Krist hepken mantell ow kwiska an Logos.
Edmund Bonner
thumb|right|Edmund Bonner Edmund Bonner (?1500 – 5ves Gwynngala 1569) o Epskop Loundres yn-dann Henry VIII ha'n Vyghternes Maria. Wostalleth, yth esa ev ow promovya an gorughelder ryal dres an Eglos, ha negysydh Henry VIII o ev yn Rom. Mes nyns o da ganso an dasfurvyansow gwrys yn termyn Dug Gwlas an Hav. Lyver Pysadow Kemmyn ev a enebas, hag y tehwelas ev orth an Eglos Katholik Romanek. Prisner o Bonner dres reyn Edward I. Yn-dann Varia, y servya ev avel Epskop Loundres ynwedh, ha persekutya Protestans avel 'kammgryjygyon' mar vilus hag ev dhe waynya an titel "Bloody Bonner" (Bonner Goesek).
Jowan Kernow
Y tyllas an Eulogium (gans dydhyans 1176 po a-wosa) gans Edmond Martène yn Thesaurus novus anecdotum (Paris, 1717), ha gans Jean-Paul Migne yn Patrologiae Latinae Cursus Completus (1844-55), vol. CXCIX. Yn-mysk an lyvrow erell skrifys ganso martesen, usi:
Edmund Bonner
Yn 1555, y skrifas ev dewdhek pregoth gelwys Homelies sette forth by Eddmune Byshop of London, ... to be read within his diocese of London of all Parsons, vycars and curates, unto their parishioners upon Sondayes and holy days. Nebes blydhen wosa henna, John Tregear a'ga hernewekhas: ottomma an Pregothow Treger (gwelewgh an tekst leun orth wikisource) a yw mar boesek yn Dasserghyans Kernewek (yn arbennik rag Kernewek Unys Amendys ha Kernewek Dewedhes).
Elizabeth yw devedhys myghternes yn 1558, hag yn 1560 y tehwelas Bonner dhe brison rag mentenya an Oferenn yn y benneglos. Naw blydhen wosa henna y ferwis ev, hwath prisner.
Welch, Virjynni West
Klass:Citys yn Vyrjyni West
Arlodh an Bysowyer
Arlodh an Bysowyer (The Lord of the Rings) yw romans skrifys gans awtour sowsnek J. R. R. Tolkien.
An arlodh yn titel an romans yw Sauron, an Arlodh Tewl, neb re wrussa an Onan Bysow avel arv rag rewlya an norvys.
Kevrolyow
Klass:Fantasi Klass:Romansow yn Kernowek
Tehran
thumb|200px|right|Gwel Tehran
Tehran yw an vrassa cita ha penncita Iran. Yma a-dro dhe 8,000,000 a dus ow triga yn Tehran.
Klass:Citys ha trevow yn Asi‎
Ottawa
thumb|300 px|Parliament Kanada yn Ottawa Ottawa yw pennsita Ontario, Kanada. Yn 2006, poblans an sita o 812,129.
Klass:Citys yn Kanada
Keskowethyans Kledhrennow Dewnens ha Kernow
skeusennik|Gorsav Tewynblustri. Brassa Keskowethyans Kledhrennow an Ruwvaneth Unys yw an Keskowethyans Kledhrennow Dewnens ha Kernow (Devon and Cornwall Rail Partnership). Grondyes veu ev yn 1991 dhe avonsya devnydhyans ha gwellheansow an hensi-horn powek yn Dewnens ha Kernow ha dhe avonsya an leow servyes rag dhe wellhe an ekonomieth leel.
Sel an Keskowethyans yw yn Pennskol Aberplymm hag yw skoodhyes gans Konsel Konteth Dewnens, Konsel Kernow ha Konsel Cita Aberplymm. Skoodhyans gans an diwysyans hyns-horn a dheuth a-dhyworth Trenow Wesseks wortalleth, mes gans Hyns-horn Bras an West wosa an kens dhe dhenagha y franchis yn 2006.
Hensi
Yma hwegh hyns-horn skorren powek eus avonsyes gans an Keskowethyans, pub onan gans skoodhyans a Barti Oberi ha konsels leel. Yma dew linen aral a vos a-dhyworth Karesk - an Linen Avocet ha'n Linen Trethvor - mes nyns yns i hensi-horn kemeneth, byttegyns yns i komprehendyes yn avonsyansow "Hyns-horn Teg" gans an Keskowethyans ha hensi-horn ertach an pow.
Yn keworrans, yma bagasow "Kothmans" dhe seul hyns-horn eus skoodhyes gans an Keskowethyans a wra avonsyans leel a wonisyow ha gul oberennow avel ober-lowarth ha kuntel-strol.
Dowr Fala
Dowr Fala yw dowr ow tinewi der Gernow ha drehedhes an Chanel orth Aberfal. Truru yw ogas ha fennfenten an Fal: rag hemma y hyll Truru servya avel porth. Y'n kyrghynn usi kastelli Penndhinas ha Lannvowsedh, ha Lowarth Trelesik. Yma'n Fal ow tiberth konna-tir Ros (warnedhi Lannsiek, r.e.) a remenant Kernow.
Keskowethyans Kledhrennow Dewnens ha Kernow
Kevrennow
Great Scenic Railways in Devon and Cornwall (yn Sowsnek).
Konteth Pleasants, Virjynni West
Konteth Pleasants (yn Pleasants County) yw konteth yn Virjynni West, Statys Unys Amerika.
Keskowethyans Kledhrennow Dewnens ha Kernow
Kevrennow
Klass:Hensi-horn yn Kernow
Kemmynieth Omrewlys Bask
Kemmynieth omrewlys yn Spayn yw Kemmynieth Omrewlys Bask, ow komprehendya tri a seyth ranndir a Bow Bask hengovek. An yethow soedhogel yw Spaynek ha Baskek. Yn-mysk trevow an gemmynieth usi Bilbao, Gernika, Vitoria-Gasteiz, ha San Sebastián-Donostia.
Pow Turkmen
Pow Turkmen (yn Turkmen, Türkmenistan) yw gwlas yn Asi Gres.
Amerika Dheghow
Deghow Amerika yw brastir. Yma hy henep a 17,840,000 km2 ow synsi 12% a enep tir oll an Nor, ha gans 371,000,000 a drigoryon dhenel yn 12 pow anserghek.
Pow Turkmen
Klass:Gwlasow yn Asi
Santo Domingo
Santo Domingo de Guzmán yw penncita an Repoblek Dhominikanek.
Hirohito
Emperor Shōwa (昭和天皇 Shōwa-tennō; 29 mis Ebryl 1901 – 7 mis Genver 1989) o 124a Emperour Nihon, herwydh holyans hengovek. Y reynya a 25es mis Kevardhu 1926 bys yn y vernans 7 mis Genver 1989. Aswonnys yw ev der y hanow personalek Hirohito  (裕仁 ? ) yn-mes a Nihon. Lemmyn yn Nihon Emperour Shōwa yw y hanow wosa-mernans. Ynwedh, Shōwa yw hanow y reyn.
Purieth yethek
An deklinyans percevyes po gwir a aswonas gans purydhyon a yll kemeres furv a janj yn gerva, kesunyans a elvennow gramasek, po geryow chevisyes. An hevelepter anvynnys yw gans yeth kentrevek hag yma gans y gowsoryon gwarthevyans gonisogethel po politek. An delvrys anpythek a yll konjurya lojyk, klerneth, po gramasek a yethow "klassek". Dell yw usys yth yw presentyes avel gwithyasel, avel "difresyans" a furv a yeth rag "argas" a yethow erel po a "withyans" a'n spyrys kenedhlek, mes yn fenowgh yth yw posek rag gul standard nowyth. Treweythyow yth yw rann a bolisi yeth governansek usi gorrys yn fordhow divers.
Nolwenn Leroy
thumb|right|Nolwenn Leroy Nolwenn Leroy (genys 28 mis Gwynngala 1982 yn Lokournan, Breten Vian) yw kanores ha skrifores a Vreten Vian, a veu diskudhys der an dowlen pellwolok Frenkek Star Academy. Geryes da yw rag hy diw gan niver-onan "Casse!" ha "Nolwenn Owho!"
Santo Domingo
Klass:Citys ha trevow yn Amerika
Nolwenn Leroy
Bewnans
Pan o hi peswar bloodh, hy herens a gasas Lokournan gensi hi. Wosa bos trigys yn Paris, Lille ha Gwengamp, hi, hy mamm hag hy hwor yowynkka a veu trigys war-barth ha'y herens wynn yn Saint-Yorre. Hy mamm a dhidhemedhas tas Leroy, gwarier pel-droos galwesek Jean-Luc Le Magueresse, yn 1992.
Hi a studhyas orth an "Collège des Célestins" yn Vichy. Pan o 11 bloodh, hy dyskador a welas hy ro rag ilow, hag hy henertha dhe dhyski gwari an fyll. Pan o 13 bloodh, hi a waynyas "Les écoles du désert", kesstrif a veu skoodhys gans an bagas gorvarghas Cora, hag a viajyas dhe Vali gans kanasedh dengerensedhek a Gao dhe Dimbuktu. Yma leverys gensi hemma dh'y awedhya yn town.
Yn mis Gortheren 1998, y feu ros dhedhi skolorieth gans Rotary Club Vichy may halla studhya yn Cincinnati, Ohio avel studhyores geschanj. Ha hi ena, hi a gemeri klassys ilow orth an skol artys gwari yn Hamilton High School. Wosa dehweles dhe Frynk, hag ow kowsel Sowsnek freth, hi a dhallathas mos dhe glassys kana klassek orth losowji ilow Vichy. A-dhia 2001 hi a studhyas an lagha orth Universita Clermont Ferrand, rag resekva aral kudh yn le ilow.
Jersey City, Jersi Nowydh
thumb|300 px|Kres an dre, Jersey City thumb|300 px| Jersey City yw sita yn Konteth Hudson, Jersi Nowydh, Statys Unys. Poblans an sita yn niveryans 2020 o 292,449.
An sita a veu fondys yn 1630.
Nolwenn Leroy
Nolwenn Leroy (2003)
Kensa kuntel Leroy, Nolwenn, a veu dyllys yn mis Meurth 2003 hag y feu moy es 400,000 kopi gwerthys erbynn mis Du an vledhen na. Yn 2006, Universal Music a wolennas bos moy es 900,000 kopi gwerthys, mes nyns eus destans sodhogel a hemma gwrys gans an Syndicat national de l'édition phonographique. Peder kan a'n kuntel - "Cassé", "Une Femme cachée", "Suivre une étoile" hag "Inévitablement", a veu dyllys avel kanow unnik. A-dhia mis Kevardhu 2003, kanow a'n kuntel a veu performys war dro Leroy a Frynk, Pow Belg ha Swistir.
Jersey City, Jersi Nowydh
Gwiasva
Klass:Citys yn Jersi Nowydh
Nolwenn Leroy
Histoires Naturelles (2005)
Nessa kuntel Leroy, Histoires Naturelles, a veu askorras gans Laurent Voulzy. Pymp kan unnik a'n cuntel a veu dyllys. "Nolwenn Ohwo!", skrifys gans Alain Souchon ha Voulzy, eth dhe benn chartys ilow Frynk. An nessa kan unnik o an hyns titel, "Histoire Naturelle". Videos ilow a veu gwrys dhe'n dhiw gan; an video dhe "Histoire Naturelle" a venegas thema chyf an kuntel, ynno Leroy portrayes avel taklow diskwedhys yn gwithti a istori naturek. Yn mysk an dyllansow erel, "Mon Ange" a veu dyllys yn fesyel, ha "J'aimais tant l'aimer" ha "Reste Encore" o dhe bromovya yn unnik. Kanow a Histoires Naturelles ha Nolwenn a veu performys war nessa tro Leroy henwys "Histoires Naturelles Tour", a dhallathas yn mis Gwynngala 2006. Kensa kuntel byw Leroy a veu dyllys yn mis Hedra 2007.
Le Cheshire Cat & Moi (2009)
Le Cheshire Cat & Moi a veu towl a dhallathas yn 2007, skrifys gans Leroy and Teitur Lassen, gans kevrohow dhyworth Jonatha Brooke, Michelle Featherstone, Mike Errico ha Rupert Hine. Ev a veu arayys hag askorrys gans Lassen, ha rekordys yn Sweden ha'n Enesow Faroe. Notyes veu bos tavans moy akoustek dhodho dell eus dhe Histoires Naturelles, hag ev a ros dhe Leroy an chons dhe skrifa an geryow rag an kensa termyn. An kuntel a veu dyllys yn mis Kevardhu 2009. Tro henwys "Le Cheshire Cat & Vous" rag promovya an hyns a veu synsys yn 2010.
Bretonne (2010)
Leroy a dhellos peswara kuntel studio, henwys Bretonne, an 6 mis Kevardhu 2010. Yma dhe'n kuntel versyons kudha a ganow hengovek Keltek, kepar ha "Tri Martolod", "Bro Gozh va Zadoù" ha "Mná na h-Éireann", keffrys ha kanow arnowydh kepar ha "Brest" gans Christophe Miossec. Brassa rann an hensyow yw kevrennys dhe enysva an ganores, Breten Vian. An kuntel a veu orth penn chartys kuntellow Frynk pymp seythen wosa y dhyllans.
Purieth yethek
Klass:Yethonieth
Nolwenn Leroy
Kanow
* Chartys iskarga Frynk hag Ultratip Pow Belg
Kevrennow a-ves
Klass:Bretonesow Klass:Dinethyansow 1982 Klass:Gwarioresow lev Klass:Kanoresow‎
Hirohito
Reyn
Orth dalleth y reyn, hwath o Nihon onan a'n gallosow meur. Hirohito o penn an stat dre'n Korf- Lagha Emperoureth Nihon, yn termyn omlesans, kasorekheans, ha radn yn Nessa Bresel an Bys
Devynnow
Klass:Asians Klass:Emperours Klass:Mernansow 1989
Ynys Mon
right|thumb|Desedhans Ynys Mon a-ji Gembra. Ynys Mon (FSS: Enys Mon) yw ynys vyghan orth penn Kembra. Yma peder tre yn Ynys Mon: Caergybi (Kargybi), Llangefni (Langevni), Biwmaris hag Amlwch (Amlough). Ynys Mon yw konteth hengovek hag awtorita unnik. Moy ages 70% a boblans an ynys a yll kewsel, redya, skrifa, po onderstondya Kembrek. Tiredh an ynys yw leven, yn tihaval dhe dylleryow erell yn Gogledh Kembra. Yma unn bons hyns-horn hag onan fordh-veur ow kevrenna Ynys Mon dhe Wynedh. Kargybi yw kres diwysyans ha karyans an bastell-vro.
Unn wig vyghan war an ynys yw henwys Llanfairpwllgwyngyllgogerychwyrndrobwllllantysiliogogoch, h.y. "lan Varia poell gwynn goll ogas ha'n fysk droboll lan Tysilyek gogo rudh". Hemma yw an sekond hirra hanow-tyller y'n Norvys, herwydh Lyver Rekordys Guinness.
Esel an Senedh a-barth Ynys Mon yw Albert Owen (Parti Lavur); huni an Kuntelles Kenedhlek Kembra yw Ieuan Wyn Jones (Plaid Cymru).
Yn oes Pennsevigyon Kembra, Mon a wre rann a Brynseth Gwynedh: yn Aberfraw yth o lys Pennsevigyon Gwynedh, sertan.
center|thumb|Savla hyns-horn Llanfairpwyllgwyngyll.
Kinshasa
thumb|200px|right|Kinshasa
Kinshasa yw an vrassa cita ha penncita Repoblek Werinel Kongo. Yma a-dro dhe 7,500,000 a dus ow triga yn Kinshasa.
Klass:Citys ha trevow yn Afrika
4 Genver
4a mis Genver yw an peswara dydh y'n kalander gregorek. Yma 361 dedh gesys y'n vledhen (362 yn bledhenyow lamm).
Bleyn Moldoveanu
Bleyn Moldoveanu (Roumanek: Vârful Moldoveanu) yw an menydh ughella yn Roumani gans ughelder a 2,544m (8,346 tros-hys). Desedhys yw y’n Menydhyow Făgăraș, rann a’n Menydhyow Karpathian. An hanow a dheu dhyworth pennsevigeth Moldavi, hag a sevis mayth yw Roumani est a-lemmyn. Res yw dhe neb a vynn drehedhes an topp skrambla war an trolergh essa. Eskniys veu an ranndir gans rewlivans dres an Oos Rew diwettha, hag yma niver a lynnyn rewlivek ha kribow serth. Yma towl dhe wul park kenedhlek nowydh y'n Menydhyow Făgăras rag witha an koswigow hag enevales tanow, kepar hag orses, bleydhi ha lynsow.
Rio de Janeiro
skeusennik|Treth Copacabana ha Menydh an Torth Sugra
1997
1994 - 1995 - 1996 - 1997 - 1998 - 1999 - 2000
Bleyn Moldoveanu
Klass:Menedhyow Klass:Romani
Carina (ranneves)
Carina yw ranneves aswonnys avel onan a'n 88 aswonnys gans an Unyans Steroniethek Keswlasek (IAU).
1997
1997 OK yw blydhen gemmyn y'n dydhyans gregorek, ow talleth dy' Mergher.
Mernansow
Klass:1997
Avon
skeusennik|An Dowr Gwyles yn Tewyn Plustri. Avon yw gover a dhowr a fros dre ooth orth an enep a’n dor. An hyns le may fros an avon yw henwys an gweli avon hag an dor war bub glann yw henwys glann avon.
Avon a dhalleth war dhor ughel po war wonyow po war venydhyow yn hy fennfenten ha hi a wra diyskynna dhyworth an dor ughel trohag an dor isel, awos gravedh. Avon a dhalleth avel gover byghan, ha hi a wra tevi ha hi a fros. Rann bosek yw avon a'n tro dowroniethel, hemm yw, avel res treustir. Yma niver a argerdhow avon a wra tirfurvow a lies form.
Yn Kernow, unn avon pur bosek yw an Dowr Tamer may hwra an amal yntra Kernow ha Pow Sows. Dowrow bosek aral yn Kernow yw an Dowr Fala, an Dowr Fowy, hag an Dowr Kammel.
Stephen Hawking
Stephen Hawking (1942 - 2018) o godhonydh sowsnek.
Garfield
Garfield a ell bos:
Stephen Hawking
Klass:Didhuwydhyon Klass:Dinethyansow 1942 Klass:Evredhyon Klass:Godhonydhyon Klass:Mernansow 2018 Klass:Parti Lavur Klass:Skriforyon fugieth Klass:Skriforyon lien fleghes Klass:Sowson
Medellín
thumb|right|200px|Gwel Medellín Medellín yw cita yn Kolombi. Yma a-dro dhe 2,441,123 a dus ow triga yn Antioquia.
Klass:Kolombi Klass:Citys ha trevow yn Amerika
Rio de Janeiro
Rio de Janeiro yw an nessa brassa cita yn Brasil wosa São Paulo. Yma a-dro dhe 5,400,000 a dus ow triga y’n cita, ha 12,300,000 y’n ranndir a-dro dhe’n cita (gorcita Rio de Janeiro). Fondys veu an cita yn 1565 gans Portyngalysi. Ynter 1763 ha 1960 Rio de Janeiro a veu penncita Brasil. Y’n cita yma lies pennplas kowethyansow bras ha pennskolyow. Meur yw hanow Rio de Janeiro awos y Wool Enys, ilow kepar ha samba ha bossa nova, ha’n tirnosow. Yn mysk an re ma yw trethow Copacabana hag Ipanema, imach bras Krist an Selwyas a wartha Menydh Corcovado, Menydh an Torth Sugra ha Sportva Maracana. Synsys veu an Gwariow Olympek yn Rio de Janeiro yn 2016 ha pennwari Hanaf an Norvys yn 1950 ha 2014.
skeusennik|Sportva Maracana skeusennik|Imach Krist an Selwyas
Simón Bolívar
Simón José Antonio de la Santísima Trinidad Bolívar y Ponte Palacios y Blanco (24 Gortheren 1783 – 17 Kevardhu 1830), gelwys ynwedh El Libertador, o ledyer breselek ha politek veneswelek a ledyas ranndir aswonnys lemmyn avel Kolombi, Veneswela, Ekwador, Panama, Perou ha Bolivi dhe anserghogeth a'n Emperoureth Spayn. Bolívar yw gwelys avel ikon kenedhlek yn meur a Amerika Dhyghow.
Rio de Janeiro
Klass:Brasil Klass:Citys ha trevow yn Amerika
Simón Bolívar
Klass:Dinethyansow 1783 Klass:Domhweloryon Klass:Lewydhyon Klass:Mernansow 1830 Klass:Skriforyon
Kurów
200px|right|thumb|Kota arvow Kurów
Kurów (leverys ) yw gwig istorek yn Poloni soth-est. Hy foblans yn 2005 usi a-dro dhe 2,811. Kurów a gavas studh sita y'n blydhynyow 1430. Y'n 16ves kansblydhen, Kurów o kres Kalvinisteth yn Poloni, ha lies a'n Brederedh Polonek a drevesigas ena. Yn erbysieth an dre yth o kenwerth pellystow, ledher, hag askorr ammeth a rowedh.
Poloni veu diberthys yn 1795. A-dhia 1815, Kurów re wrug rann a Rywvaneth Poloni, neb o kevrennys dhe gurun Russi. Wosa rebellyans yn 1870, Kurów a gollas hy studh avel sita wor'tiwedh. An dre a wra rann a Boloni anserghek arta, a-dhia 1918.
Yn Nessa Bresel an Bys, an ayrlu almaynek a dhistruis klavji (merkys yn tiblans a growsow rudh), ha tus pals ledhys ynni. Dew gamp-kethneth an Almanyon a selyas ena.
Kurów yw tyller dineythyans an hembrenkyas ha pennmenyster Kemmynegorek, Wojciech Jaruzelski.
Pennfolen/TowlowWhor
Towlow hwor rag Kernewegoryon:
Angwilla
Klass:Enesow an Mor Karib
Linen Nans Tamar
skeusennik|Tren ow passya an Pons Albert Riel ogas dhe Aberplymm. Linen hyns-horn a-dhyworth Aberplymm, Dewnens dhe Dhowrgonna, Kernow yw an Linen Nans Tamar, eus keffrys aswonnys avel an Hyns-horn Skorenn Dowrgonna. An linen a hol an Dowr Tamar rag lower y hyns 14 mildir (23 km) hir. Andredanhes yw an hyns-horn ha oberys yw pub servis gans Unsesow Liesplek Disel. Unn lergh yw oll an hyns-horn wosa Dibarthva Sen Budeaux.
Istori
An linen dhyworth Sen Budeaux dhe Bere Alston (an rann yn Dewnens) a ygeris dhe drethysi war nessa mis Metheven 1890 gans an Hyns-horn Diberth Aberplymm, Porthdhewnens ha Soth West (Plymouth, Devonport and South Western Junction Railway) avel rann a'ga hyns-horn yntra Lydford ha Porthdhewnens, esa ystynnans penn-hyns-horn an Hyns-horn Loundres ha Soth West.
Meksiko
Meksiko yw repoblek yn Amerika Gledh, ynter an Statys Unys ha Belisa ha Gwatemala.
Hyns-horn Trefinn
skeusennik|Jynn Simplex 102T ha kocha war an Hyns-horn Trefinn. Hyns-horn kledhrennow kul 3 tros-hys (914 mm) yn Konteth Donegal y'n Repoblek Wordhen yw an Hyns-horn Trefinn (Wordhonek: Iarnród Bhaile na Finne, Fintown Railway). An hyns-horn a ober 3 mildir (5 km) a lerghow war gweli kledhrennow an kyns Hyns-horn Konteth Donegal a-dhyworth Trefinn a-hys glann Lynn Finn war tu ha Glenties hag yth yw an unsel kompani hyns-horn yn Konteth Donegal y'n jydh hedhyw.
Cassiopeia (ranneves)
Cassiopeia yw ranneves aswonnys avel onan a'n 88 aswonnys gans an Unyans Steroniethek Keswlasek (IAU).
Linen Nans Tamar
Istori
An skorenn dhe Dhowrgonna (an rann yn Kernow) veu ygerys yn mis Meurth 1908 war gweli-kledhrennow an Hyns-horn Moon Kernow Est.
Tewyn Plustry
Tewynblustri yw tre yn Pydra, Kernow, Breten Veur. Kres tornyaseth yw hi orth arvor an Mor Keltek yn ranndir Rostorrmoel. Tewyn Plustry yw an kres a helyow dons yn Kernow y'n eur ma.
Yma Tewyn Plustry ow tynnerghi nebes milvil a havysi ha godrigoryon erell pub blydhen – hemm yw moy ages sommenn dhewblek an poblans a Gernow oll. Mes an poblans sad yw (19,562 yn niveryans 2001).
Hyns-horn Trefinn
Oberys yw an hyns-horn gans Kowethyans Trenow Kres an Wordhonegva (Wordhonek: Comhlacht Traenach na Gaeltachta Lair, The Central Gaeltacht Train Company), hag yma'n Wordhonek ha'n gemeneth leel orth kres oberansow an hyns-horn.
Oberyansow an hyns-horn
skeusennik|Jynn-karr derowel owth oberi war an hyns-horn. Penn seson an Hyns-horn Trefinn yw yntra misyow Metheven ha Gwynngala gans bys dhe bymp tren pub dydh oberyans. Yma keffrys lies hwarvos arbennek dres an vledhen, ow komprehendya trenow Kalan Gwav ha Nadelik. Y tennir pub tren trethysi gans jynn disel Simplex 102T hag y tevnydhir kyns jynn-kocha an hyns-horn derowel avel kocha. Yma kyns jynn Bord na Mona war an hyns-horn a dhevnydhir war trenow gwitha.
Kevrennow a-ves
Klass:Hensi-horn yn Iwerdhon
Mor Kaspi
Mor Kaspi (Russek: Каспийское море, Azerbaijani: Xəzər dənizi, Kazakh: Каспий теңізі, Persian: دریای خزر Daryā-i Xazar, دریای مازندران Daryā-i Māzandarān‎, Turkmen: Hazar deňizi, Georgian: კასპიის ზღვა) yw mor hag yw an brassa korf a dhowr yn Norvys degys yn tien dre dir. Klassys yw po mor gwir po an brassa lynn y'n norvys. Y arenebedh yw 371,000 km2 hag 78,200 km3 y dhalghedh. Yma pymp pow gans arvor a-hys an Mor Kaspi; Russi, Kazakhstan, Azerbayjan, Iran ha Turkmenistan.
Klass:Moryow ha keynvoryow
Linen Nans Tamar
Jynnow an hyns-horn
skeusennik|Tren ow kortos dhe Worsav Dowrgonna yn [[Fosowdrake, Kernow.]] Klas O2 an HLSW veu devnydhyes war an hyns-horn kyn an 1950ow. Wosa henna jynnow LMS Ivatt Klas 2 2-6-2T veu devnydhyes. Bys 1964 jynnow-ethen via eyl-worrys gans UowLD a oberas avel settys dew gocha.
Hyns
Kemenethow servyes: Aberplymm (ow komprehendya an ranndrevow a Borthdhewnens ha Sen Budeaux) - Bere Ferrers - Bere Alston - Kalstok - Dowrgonna.
Rann an hyns-horn yntra Bere Ferrers ha Kalstok yw war an konna tir Bere ynter an Dowrow Tamar (eus treusys gans an Bonsfordh Galstok) ha Tavy (eus treusys gans an Pons Tavy). An hyns-horn yw an snella fordh a vos dhe Aberplymm dhyworth an arenebedh Dowrgonna.
Kledhrennow an gemeneth
skeusennik|Tren ow treusi an Bonsfordh Galstok war y fordh dhe Bere Alston hag Aberplymm. An Linen Nans Tamar yw onan a'n hensi-horn eus skoodhyes gans Keskowethyans Kledhrennow Dewnens ha Kernow, keskowethyans esa grondyes an 1991 dhe avonsya gonisyow hyns-horn y'n arenebedh. Avonsyes yw an linen gans fordhow avel euryadoryow rewlys ha gidyoryow an linen.