cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hornven
Hornven (hornfels) yw karrek dreusfurvek tommhes ha kaletthes gans omherdhyansow a garrygi tanek. An hanow Sowsnek a dheu dhyworth an Almaynek hornfels ow styrya 'kornven' drefen y vos mar gales. Karrygi tewl yw hornveyn, herwydh usadow, gans gwrysow munys. Ny yllir aga folsa a-hys plan.
Hornven yw gwrys a niver a vonyow dyffrans. Mika biotit yw pur gemmyn yn hornveyn, mes yn Kernow tredanven (tourmaline) yw moy kemmyn. Kevys yns i ogas dhe ranndiryow a ven growan (effeythys ens i gans omherdhyans an men growan). Pur dewl yw hornveyn hag a gomprehend tredanven, gans naswedhow munys a schorl (gwrysow tredanven). Arwodh yw hornven bos lod a sten pur ogas.
Troedyraur
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Ceredigion
Pewas Dysker an Vledhen
Dustuniow
Klass:Kembrek Klass:Pewasow
Breanek
thumb|right|Porth Trefownans dhyworth Hwel Friendly Breanek (yn St Agnes) yw tre war arvor gogledh Kernow. Yn termyn eus passys yth esa kyrghenn Vreanek geryes da rag hy balyow sten. Yn dydhyow ma y pes hwath lies remenant an oes na, rag ensampel magoryow a dhrehevyansow rag gwitha an jynnyow.
Orth niveryans 2001, poblans Breanek o 2,759 a drigoryon, bo tanowheans a 4.8% nans o deg blydhen.
San Jose, Kaliforni
San Jose yw sita yn Kaliforni, Statys Unys. Yn 2000, poblans an sita o 1,006,892.
An sita a veu fondys yn 1850.
Gwiasva
Klass:Citys yn Kaliforni
Pow Valensianek
Pow Valensianek yw kemmynieth omrewl yn Spayn est.
Taksonomieth
skeusennik|400px|right|Gwedhen fylogenynnek ow tiskwedhes an perthynyans ynter an teyr arlotteth. Eukaryotes yw liwys rudh, archaea gwyrdh ha bakteria glas. Dhyworth Ciccarelli et al. (2006) skeusennik|right|150px|Urdhas klassans taksonomiethel Skorren a wodhonieth yw taksonomieth. Hy a studh an laghys ha pennrewlys klassa taklow. Dhyworth unn sort a daksonomieth, y hallo askorra lies klassans.
Klassa
An sort a daksonomieth moyha aswonnys yw usys rag klassa organedhow byw (ha byw ha difeudhys). Pub organedh a'n jeves hanow skiensek. An hanow ma yw rann a glassans bewoniethel. An hanow yw an keth tra a-dreus an bys, may hallo an eyl godhonydhyon konvedhes y gila. Pub eghen a's teves tyller y'n wedhen bewnans. Ytho, an vran dhu yw Corvus corone, esel a deylu an Corvidae, hag esel yn y dro a'n Passeriformes. Konvedhes yw hemma yn ta, mes nyns yw klassans nebes bagasow unverhes hwath, hag yn fenowgh debatys yw moy ages unn klassans.
Klassys yw taklow byw dhe deyr arlotteth:bakteria, archaea hag eukaryotes. An ughella renk yn arlotteth yw gwlaskor. Yma dhe bub gwlaskor lies bagas henwys fyla (an liesek rag fylum). Yn y dro, yma dhe bub fylum bagasow lyha henwys klassys. An patron ytho yw hevelep dhe skorrennow war wedhen gans skorrennow le ow tevi dhyworta. Pub eghen yw gorrys yn bagas drefen niver a avisyow: pandra wra an eghen, fatel ha pandra dheber an eghen, rannow arbennek an korf hag erel. Diwedh an patron a wel bagasow le vyth (kindas) hag ena henwys yw pub eghen y'n kinda.
Henwel deuhanow
Pan wrello nebonan skrifa a-dro dhe tra vyw ha'n hanow furvel skiensek, i a skrif hanow an kinda, ena hanow an eghen. Hemm yw henwel deuhanow, drefen ev dhe usya dew hanow rag pub organedh. An kynsa yw hanow an kinda ha'n eyl yw hanow an eghen y'n kinda na. Hanow skiensek an gath yw Felis catus. Treweythyow da lowr yw dhe skrifa F. catus.
An re ma yw an chyf renkys usys yn taksonomieth: Gwlaskow --> Fylum --> Klass --> Urdh --> Teylu --> Kinda --> Eghen
Devnydh a Latin
Pan dhallathas pobel henwel eghennow, Latin o yeth efan y us yn Europa. Pub hanow eghen yw skrifys yn Latin hwath. Dhe les yw hemma. Drefen nag yw Latin kewsys hwath, ny wra chanjya ha nag yw perghennys gans nagonan. Ytho ny hwer an kudyn a bub yeth owth usya hy henwyn hy honan rag enevales ha plansow.
Godhonydhyon a wre skrifa deskrifans pub eghen nowydh yn Latin. A-dhia 2012 a-rag, an Kuntelles Losoniethel Kesgwlasek a lesas Sowsnek keffrys ha Latin rag deskrifa eghennow nowydh a blasnow.
Kath
Kathes, henwys ynwedh kathes dov (Felis catus), yw bronnviles kigdevoryer (ow tybri kig) a'n teylu Felidae.
Taksonomieth
Skorrenieth (Cladism)
Ytho skorrenieth a'n jeves pennrewlys dyffrans a daksonomieth, hag skorra sort dyffrans a daksonomieth. Erviransow yw skoodhys gans dustuni TDN. Klassans bewoniethel a-lemmyn yw selys war gemyskans a fordh goth Linnaeus ha'n pennrewlys skorreniethel arnowydh. Yn nebes rannow, an system a janj yn uskis. An klassans usys rag ensampel gans wikipedia yn fenowgh yw kehevelyans ynra'n dhew system.
Punxsutawney, Pennsylvani
thumb|300 px|Groundhog Day thumb|250px| thumb|250px| Punxsutawney yw burjestra yn Konteth Jefferson, Pennsylvani, Statys Unys. Yn 2000, poblans an sita o 6,271.
An sita a veu fondys yn 1816.
Gwiasva
Klass:Burjestrevow yn Pennsylvani
Chester A. Arthur
Chester Alan Arthur (5 mis Hedra 1829 – 18 mis Du 1886) o Lewydh an Statys Unys.
1928
1925 - 1926 - 1927 - 1928 - 1929 - 1930 - 1931
1928 OK yw blydhen lamm y'n dydhyans gregorek, ow talleth dy' Sul.
Mernansow
Klass:1928
Derek Thomas
Derek Gordon Thomas (genys 20 mis Gortheren 1972 yn Kernow, Ruwvaneth Unys) yw politeger a Gernow hag esel Senedh rag Porth Ia a-dhia 2015. Ev yw esel an Parti Gwithadorek.
Ev a fethas an esel diwettha Andrew George y'n 2015 dewisyans ollgemmyn. Ev a gwaynas an etholans yn 2017 ha 2019.
Devynnow
Klass:Dinethyansow 1972 Klass:Eseli Senedh a'n RU 2015-2017 Klass:Eseli Senedh a'n RU 2017-2019 Klass:Eseli Senedh a'n RU 2019- Klass:Parti Gwithadorek Klass:Politegoryon a Gernow
Y Borth
Y Borth yw tre yn Ceredigion, Kembra; (SN68NW19). Yma hi 79 mildir (127.1 km) dhiworth Kardydh ha 180.1 m (289.8 km) dhiworth Loundres. 1367 o braster an poblans yn 2011, ha 443 (32.4%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Ceredigion
Friuli-Venezia Giulia
Friuli-Venezia Giulia (yn Furlanek, Friûl-Vignesie Julie; yn Kroatek ha Slovenek, Furlanija-Julijska krajina; yn Almaynek, Friaul-Julisch Venetien) yw rannvro yn Itali.
Lara
Klass:Statys a Veneswela
Oos Horn
dyhow|skeusennik|200x200px|Toulys horn An Oos Horn yw an termyn wosa an Oos Brons. Horn a veu askorrys yn Anatoli mar a-varr ha 1200 KOK dhe'n lyha, gans dustuni a boynt dhe dhedhyasow a-varra hwath.
Yn statys Mesopotamek Sumer, Akkad hag Assyria, horn a veu devnydhys yn martesen 3000 KOK. Onan a'n a-varra taklow gwrys gans horn teudhys o dagyer gans lown horn kevys yn bedh Hattic yn Anatoli ha dedhys a 2500 KOK. Devnydh ogas ha pell a arvow horn (owth aslea arvow brons) a lesas yn uskis hys-ha-hys dres an Est Ogas (Afrika North, Asi Soth-West) bys yn derow an kynsa milvledhen KOK.
Kyns henna, tus a usyas toulys brons po kelester ha priweyth. I a amethas hag o trigys yn kemenethow. Rann vrassa a Europa, Afrika hag Asi a dhrehedhas an Oos Horn a-ban 500 KOK. Termyn a kynsistori yw drefen, kynth yw horn ha dur posek hwath hedhyw, diwedh an Oos Horn yw styrys avel an termyn pan dallathas tus skrifa aga istori.
Y hyllir trovya horn yn es, mes y hyllir gul toulys ganso yn kales. Ev a deudh dhe dempredh ughella ages brons. Pan dhyskas govyon fatel wra toulys horn, i a allas gul lies anedha. Gans moy a doulys ha toulys gwella, tus a allas gul moy. Rag ensampel, moy a dus a allas usya arader alkan. I a allas amethi aga gwelyow gwell ha tevi moy. Neb tus a dhismygas bathow rag prena ha gwertha aga threvasow ha'ga thoulys horn.
Arvow ha arwisk brons o gweth ages an re na gwrys gans horn. Ytho, tus heb horn a veu tryghys gans tus gans horn. Soudoryon a usyas skoosow ha basnettys horn yn kasow.
Hyns-horn Padarn
Yth esa'n Hyns-horn Padarn hyns-horn kledhrennow kul yn Gwynedd, Kembra. Devnydhyes o rag an karyans a legh dhyworth an Mengleudh Dinorwik ogas dhe Lannberis dhe'n porth y'n Velinhyli. An hyns-horn a bonyas dhyworth hweljiow an mengleudh dhe Gilfach Ddu ha devnydhya kledhrennow a'n geyj 4' 0" (1,219 mm).
Istori
An hyns-horn a ygeris avel hyns-tram a dhevnydhyas mergh dhe denna an wagonow yn 1824. Y hwrug ev mos ha bos hyns-horn yn 1843 gans an komendyans a jynnow-ethen, yth esa va an kensa hyns-horn mengleudh dhe dhevnydhya jynnow-ethen.
An hyns-horn a dhegeas yn 1961 ha lyftyes o an kledhrennow yntra mis Me 1962 ha mis Hwevror 1963. Rann an hyns-horn o eylygerys yn 1971 avel an Hyns-horn Lynn Padarn a bon a-hys glann Lynn Padarn.
Galeri a'n Hyns-horn Padarn
Klass:Hensi-horn yn Kembra
Mifflintown, Pennsylvani
thumb|300 px|Mifflintown thumb|250px| thumb|250px| Mifflintown yw burjestra yn Konteth Juniata, Pennsylvani, Statys Unys. Yn 2000, poblans an sita o 861.
An sita a veu fondys yn 1790.
Gwiasva
Klass:Burjestrevow yn Pennsylvani
Arth mel
An arth mel (Helarctos malayanus), po arth howl, yw arth genesik y'n koswigow law a Asi soth est.
Isehennow
Yma diw isehennow a arth mel.
Kampollow
Klass:Orses
Y Ferwig
Y Ferwig yw tre yn Ceredigion, Kembra; (SN14NE69). Yma hi 76.8 mildir (123.7 km) dhiworth Kardydh ha 197.8 m (318.3 km) dhiworth Loundres. 1159 o braster an poblans yn 2011, ha 700 (60.4%) a wodhya kewsel Kembrek.
James Garfield
James Abram Garfield (9 mis Du 1831 – 19 mis Gwyngala 1881) o Lewydh an Statys Unys. Ev a veu denledhys gans Charles J. Guiteau.
Klass:Amerikanyon a dhevedhyans sowsnek Klass:Dinethyansow 1831 Klass:Lewydhyon a'n Statys Unys Klass:Mernansow 1881 Klass:Parti Repoblikanek Klass:Ynkleudhyansow yn Ohio
Scleddau
Scleddau yw tre yn Sir Benfro, Kembra; (SM93SW88). Yma hi 84.8 mildir (136.5 km) dhiworth Kardydh ha 210.6 m (338.9 km) dhiworth Loundres. 971 o braster an poblans yn 2011, ha 332 (34.2%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Sir Benfro
Koran
Moslemyon a wel an Koran avel an diwettha yn kevres a vessajys sans, ow talleth gans nebes diskwedhys dhe Adam, konsidrys dhe vos profet kynsa Islam, ow pesya gans Suhuf-i-Ibrahim (Rolyow skrifa Abram), an Tawrat (Torah po rann gynsa an Hen Destament), an Zabur (Lyver an Salmow), ha yn tiwettha an Injil (Awaylow, kemmys ha rannow a'n Testament Nowydh). Kyn nag yw an lyvrow na komprehendys y'n Koran y honan, aswonys yns i avel testennow a bennfenten sans.
Moy ages henna, an Koran a gampoll lies hwarvedhyans kevys y'n skriptors Yedhowek ha Kristyon, owth eylderiva an hwedhlow yn fordh nebes dyffrans dhe'n huni kevys y'n pennfentenyow erel.
Eglos Wir Yesu
Eglos Wir Yesu (Chinek: 真耶稣教会, True Jesus Church) yw eglos fondyes yn Beijing, China, yn 1917. An kadoryer dewisys a Guntelles Keswlasek a Eglos Wir Yesu yw Pregowthor Lin Yung-Ji. Yma a-dro dhe 1.5 milyon a eseli an eglos ma yn hwegh brastir an norvys. An eglos yw skorenn jinek a'n eglosyow Penkostel neb a dhisplegya y'n dalleth a'n 20ves kansblydhen. An eglos a gryj yn theologieth 'Penkostel Unnses', po an Dyskas a Hanow Yesu.
Koran
170px|skeusennik|left|Kudhlen dasskrif a'n Koran
Eglos Wir Yesu
Ny solempen an eglos Nadelik na Gwener an Grows drefenn aga dallethow paganek. Hi a dhysk bos gwir an Bibel ger rag ger.
Koran
Unn dyffrans posek yntra'n Koran war unn tu, ha'n Bibel ha Torah war an tu aral, yw an feth na wra an Koran deskrifa manylyon an hwarvedhyansow. An poslev yw war styr spyrysek ha mas an hwarvedhyansow a-der array herwydh termyn. Kevys yw moy a vanylyon a-dro dhe hwarvedhyansow istorek y'n Hadithow gans Mahomm ha derivansow an Sahabah (Keskowetha Mahomm).
Eglos Wir Yesu
An pymp dyskas selvenek a'n eglos o an re ma:
Koran
Gwersyow an Koran, usi yn yeth plen rimys, a dheu dhyworth hengov kowsys, synsys war gov gans keskowetha Mahomm, ha treusworrys war anow rag henedh po dew. Herwydh hengov Sunni, kuntellys veu an Koran ha'y rekordya war barchemyn yn termyn an Kalif Abu Bakr, yn-dann ledyorieth Zayd ibn Thabit Al-Ansari. An skrifow a veu treusworrys wosa mernans Abu Bakr. Manylyon an versyon Shi'a yw dyffrans dhe versyon an Sunni.
Klass:Islam
Federico García Lorca
Klass:Dinethyansow 1898 Klass:Mernansow 1936 Klass:Prydydhyon Klass:Skriforyon LKDT Klass:Spaynyoryon
Siegfried & Roy
thumb|Siegfried & Roy, [[2012]] Siegfried & Roy (1939 / 1944 – 2020) o gwarier amerikan geryes da.
Kalabri
Kalabri (yn Italek, Calabria; yn Sisilek, Calabbria; yn Napulitanek, Calavria) yw rannvro yn Itali.
Siegfried & Roy
Klass:Dinethyansow 1939 Klass:Amerikanyon LKDT Klass:Gwarioryon bellwolok amerikanek Klass:Gwarioryon LKDT Klass:Dinethyansow 1944 Klass:Mernansow 2010
Raphael Warnock
Raphael Gamaliel Warnock (genys 23 mis Gortheren 1969, Savannah, Jeorji) yw pronter ha politegor a'n Statys Unys. Esel Senedh demokrat rag Jeorji a-dhia mis Genver 2021 yw. Ev a fethas Kelly Loeffler dos ha bos an kynsa esel Senedh demokratek rag Jeorji a-dhia 2000, a-barth Jon Ossoff, an gwaynyer demokrat yn etholans Jeorji aral an Senedh.
Devynnow
Klass:Demokratyon Klass:Eseli Senedh an Statys Unys Klass:Jeorji Klass:Skriforyon amerikanek
San Diego, Kaliforni
An sita a veu fondys yn 1769.
Gwiasva
Klass:Citys yn Kaliforni
Jeffrey Dahmer
Jeffrey Lionel Dahmer (/ˈdɑːmər/; 21ves a vis Me, 1960 – 28ves a vis Du, 1994), keffrys aswonys avel Dendhybrer Milwaukee po Best Milwaukee, o ladher kevresek ha peghador seks Amerikanek a wrug moldra ha diesela 17 den ha maw yntra 1978 ha 1991. Lies a'y dhiwettha moldransow a gomprehendyas seks gans tus marow, dendhybri, ha'n gwitha fast a eseli korfow - dell o usys oll po rann a'n eskern.
Kyn feu va diagnosys gans disordyr personoleth amalek, disordyr personoleth skitsotypek, ha disordyr sykotek, Dahmer a veu barnys dhe vos yn laghel yagh y vrys yn y drial. Y feu konviktyes rag 15 a'n 16 moldrans a wrug yn Wiskonsin, hag y feu breujys gans 15 term a vewnans prisonyans war an 15ves a vis Hwevrer, 1992. Diwettha y feu breujys gans 16ves term a vewnans prisonyans rag moldrans a wrug yn Ohio yn 1978.
War an 28ves a vis Du, 1994, Dahmer a veu dornys erna ladhas ev gans Christopher Scarver, kesdriger prison dhe'n Columbia Correctional Institution yn Portage, Wiskonsin.
Gwelewgh ynwedh
Rol a ladhoryon kevresek Amerikanek
Dendhybri
Rol a dhendhybroryon Amerikanek
Klass:Amerikanyon LKDT Klass:Mernansow 1994 Klass:Moldroryon
Fit an Goos y'n Dowr
Fytt an "Goes y'n Dowr" (yn Hungarek Melbourne-i vérfürdő, "Ladhva" yn Melbourne) o fytt polo dowr ynter Hungari ha'n URSS y'n gwariow Olympek y'n vlydhen 1956. Y hyllir profya y vos an fytt an moyha a vri yn istori polo dowr. Gwariys veu an fytt a-dherag keyndir a'n sordyans hungarek yn 1956, ha Hungari a fethas an URSS 4-0. Dismygys veu an hanow gans an wask wosa gwarier hungarek Ervin Zador dhe dhos dhiworth an poll, diwedhes y'n gwari, ha goes ow tivera dhiworth trogh yn-dann y lagas dyghow.
Kashtin
alt=Florant Vollant|skeusennik|Kaner-skrifer Innu Florent Vollant ow performya y'n Lowarth Losowek yn Montreal yn Mis Hedra 2006
Duo rokk-gwerin a Ganada o Kashtin y'n 1980ow ha 1990ow. I a veu unn a'n bagasow ilow moyha sewen hag a vri a'n Kenedhlow Kynsa.
Resegva
Furvyes veu an bagas yn 1984 gans Claude McKenzie ha Florent Vollant, dew ilewydh Innu a Maliotenam ryb an Dowr Saint Lawrence yn Kebek. Styr an hanow Kashtin yw "herdhwyns" y'n yeth Innu-aimun, mes y feu y'dhewisys drefen an lavaren Sowsnek "cashed in". Breusys veu gans erel i dhe hwilas rag sewena hag arghans. I a dhallathas avel bagas ow kana versyons kanow gans Pink Floyd, U2, Bob Dylan, Neil Young ha'n Beatles kyns skrifa ha performya aga hanow aga honan. Aga ilow o gans gis rokk-gwerin, mes gans tabouryow hengovek Innu (henwys makushan). Yn kettermyn, Vollant ha McKenzie a weresas fondya Innu Nikamu, gool ilow genesik.
Yn 1988 yth esens yn towlen bellwolok a-dro dhe bobel Innu. Wosa henna askorrer Guy Trépanier a wovynnas i dhe rekordya aga huntiilow kynsa henwys Kashtin yn 1989 yn Montreal. Kyn feu rekordys an kuntilow na y'n yeth Innu-aimun, leverys gans 12,000 a bobel y'n Norvys yn unnik, yn skon an kuntilow a dheth dhe vos sewena meur yn Kebek, Greunland ha Kanada Sowsnek ynwedh, destys avel platinom dewblek ha gwaynya Prix Félix rag An Gwella Kuntilow Kynsa. "E Uassiuian" ha "Tshinanu" o kanow gerys da dhe'n bagas.
Yn 1990, an bagas eth war dorn sewen a Europa. I a dhrehedhas an deg kan a-wartha y'n Pow Frynk.
Yn 1991, Kashtin a dhallathas aga thorn kynsa a-dreus Kanada y'n gwenton ha hav, ha dyllys o aga nessa kuntilow, Innu, y'n kynnyav. Y teuth an gan "Ishkuess" ha bos an unn voyha sewen yn Kanada a'n kuntilow na, hag ynwedh aga unnik kan Sowsnek, versyon a "Son of the Sun" gans Willie Dunn. Henwys veu an kuntilow rag an Pewas Juno, h.y Best World Beat Recording ha Best Roots and Traditional Album yn 1992.
Yn 1992, i a dhiskwedhas war dowlen bellwolok CBC Television, Ear to the Ground, ha keskows pellwolok Indian Time II: Fly With Eagles. An vledhen a sew, dalghennys veu McKenzie rag lewya aperys. Ev o y'n prison rak nebes misow 1994.
Dyllys veu aga tressa kuntilow yn 1994, Akua Tuta, gans Columbia Records. Synsys o an gan Akua Tuta gans Robbie Robertson war y guntilow Music for The Native Americans. Aga hanow veu war sonlerghyow an fylm Dance Me Outside ha'n towlennow pellwolok Northern Exposure ha Due South, ha henwys o an kuntilow rag Pewas Juno yn 1995, h.y Best Aboriginal Recording.
Wosa Akua Tuta, Vollant a dheklaryas y dhe gara kemeres powes rag ilow. McKenzie a dhyllas y guntilow solo kynsa Innu Town yn 1996, hag y tehwelis Vollant yn 1999 gans kuntilow solo Nipaiamianan. Ottomma diwedh aga resegva avel Kashtin, kyns i dhe weres ilewydh hip hop Samian war y versyon a "Tshinanu" yn 2010.
Plasenskrif
Klass:Kanadians Klass:Rock
Frederick Mac Dowell
Frederick John Blair Mac Dowell (17 Hedra 1878 - 25 Gortheren 1960) o prydydh Kernewek.
Genys veu Frederick Mac Dowell yn Belfast yn 1878. Tollwas o. Yn 1910 ev a dhemedhis Mary Healey yn Hellys. I a gavas dew vab, Thomas ha Harold. Erbynn 1939 ev re omdhensa. Ev a dhyskas an yeth Kernewek, ow skrifa bardhonieth. Berdhys veu yn 1943 yn Gwithti Kernow Truru gans an hanow bardhek. Dew ensampel o'y ganow yw An Gok ha Tanow Yowynkneth, dyllys yn 'An Lef Kernewek'. Ev a verwis yn 1960 yn Cheltenham.
Klass:Mernansow 1960 Klass:Skriforyon yn Kernowek
Gwithti Mordir Nowydh Te Papa Tongarewa
Gwithti Mordir Nowydh Te Papa Tongarewa yw gwithti kenedhlek Mordir Nowydh, desedhys yn Wellington. Aswonys avel Te Papa, 'Agan Tyller' yn an yeth Māori, an gwithti a wrug ygeri yn 1998, sewyans kesunys an Gwithti Kenedhlek ha'n Mirva Genedlek. Ev a wra dynerghi a-ugh 1.5 milvil godriger pub bledhen.
Teknegieth
Teknegieth ("godhonieth kreft", a'n Hen Reka τέχνη, techne, "art, sleyneth, kalder leuv"), po teknologieth, yw gisyow ober, sleynethow, manerow ha argerdhow usys y'n askorrans gwara po gonisyow po yn kowlwrians a amkanow, kepar ha hwithrans godhoniethek. Teknegieth a yll bos an godhvos a isyow ober, argerdhow, hag erel po teknegieth a yll bos neythys yn jynnys rag esya oberi heb godhvos manylys a'ga oberyans.
Tus a yll devnydhya teknegieth rag:
An furv sempla a deknegieth yw an displegyans hag us a doulys selvennel. An dismyk kynsistorek a doulys men furvys, sewyes gans an diskudhans a fatel rewlir tan, a voghhes fentennow boos. An Hweldro Neolithek a ystynnas hemma, ha peswarplegya an sosten kavadow. Dismyk an ros a weresas denses dhe rewlya ha viajya y'ga kerghynnedh. Dismygow erel, kepar ha'n gorhel, a weresas tus dhe dreusperthi gwara ha'ga honan. Teknegieth kedhlow, kepar hag an gwask-pryntya, an pellgowser, ha'n kesrosweyth, a ledyas dhe ollvyselheans.
Yma lies effeyth a deknegieth. Hi a weresas gans displegyans a erbysiethow moy avonsys (an erbysieth ollvysel a'n jydh hedhyw y'ga mysk) hag amyttya sevel renkas sygerneth. Lies argerdh teknegel a askorr is-askorasow henwys defolyans hag i a dhiskarg asnodhow naturel ha kisya kerghynnedh an Nor.
Yma dadhlow filosofek yn kever devnydh teknegieth, gans fowt akord ow tochya mar kwra teknegieth gwellhe bewnans denses po na. Neo-Luddieth, direwl-primitivieth ha gwayansow haval a wrug kabli teknegieth. I a lever y hwra teknegieth kisya an kergynnedh hag estrenegi tus. Skoodhyans a dybyansow kepar ha treusdhenelieth a wel avonsyans teknegel dhe besya avel da ha dhe les dhe'n gemeneth ha dhe dus.
Portyngal
Portyngal yw repoblek yn howlsedhes Europa, war gonna-tir Iberi.
Horn
Askorrans ollvysel horn yw moy ages 500 milvil tonnas an vledhen, ha 300 milvil tonnas moy yw eylgylghys. Y hyllir lettya gosseni gans gwiskas tanow a alkan aral, kepar ha sten po zynk, po kemyska horn hag alkan aral dhe wul kesalkenyow. Usys yw dur nikel rag ponsow ha peulyow tredan, dur tungsten ha vanadiom dhe wul toulys, dur manganes dhe wul arvow ha dur dinam rag daffar lymm.
Poos atomek horn yw 55.85, y boynt teudhi yw 1535°C ha'y boynt bryjyon yw 2750°C. Y dhosedh yw 7.9kg an liter.
Mirva
Klass:Elvennow kymyk
Scranton, Pennsylvani
thumb|300 px|Scranton thumb|250px| thumb|250px| Scranton yw sita yn Konteth Lackawanna, Pennsylvani, Statys Unys. Yn 2020, poblans an sita o 76,328.
An sita a veu fondys yn 1866.
Gwiasva
Klass:Citys yn Pennsylvani
1764
bledhen lamm
Klass:1764
Tabasco
Tabasco yw stat yn Meksiko.
Alan Kent
Genys veu yn 1967 yn Sen Austel. Pan veu hwetek bloodh, ev a brenas lyver Peter Berresford Ellis The Cornish Language and its Literature ha dos ha bos war a'y ertach. Wosa henna ev a dhallathas dyski Kernewek. Denis Trevanion, Bardh Meur kyns o y dhyskader y'n skol. Ev a studhyas Lien Sowsnek yn Pennskol Kardydh. Y teuth ha bos dyskader y honan, ow tyski yn Skol Ryskammel. An termyn ma, ev a wrug apposyansow Kesva an Taves Kernewek. Esel o a Barti Kenedhlegek Kernow hag ev o skrifenyas an parti rag termyn. Yn 1995 ev a dhemedhis Amy Hale, anthropologydh a’n Statys Unys. An dhew a gesoberas yn dyllans Inside Merlin’s Cave, lyver a-dro dhe gelmow Kernow hag Arthur Gernow. Yn 1998 ev a aswiwas tekst an Ordinalia rag performyans yn Lannwenep. Yn 2022, ev a veu klevesys gans kurunvirus. Ev a verwis 20 Gortheren 2022.
Lienladrans
Yn mis Est 1997 paper nowydh The Times a dherivas bos nebes kanow gans Kent dasskrifys dhyworth an prydydh Albanek Derick Thomson. Kent re dhasskrifsa niver a ganow, ow chanjya henwyn tylleryow ha tus a Alban dhe Gernow. Kent a’n amyttyas ha gorrys veu noten a styryans yn dasskrifow an lyver Berdh Arnowydh Kernewek.
Oberyow dewisys
Re beu leverys dell yw Alan Kent an awtour moyha y askor ow tochya Kernow a'gan oos.
Skrifow awenek – lien rag fleghes
Klass:Skriforyon yn Kernowek Klass:Mernansow 2022
Emperoureth Ottoman
Emperoureth Ottoman (yn Turkek: Osmanlı İmparatorluğu) o emperoureth a rewlyas meur a Europa soth-est, Asi west ha Afrika kledh ynter an 14ves kansvledhen hag an 20ves kansvledhen a-varr. Fondyes veu dhe dhiwedh an 13ves kansvledhen yn Anatoli north-west y'n dre a Söğüt (yn Rannvro Bilecik lemmyn) gans ledyer kordh Turkoman Osman I. Wosa 1354, an Ottomans a dreusas yn Europa ha, gans fethans an Balkans, an beylik Ottoman a veu treusfurvys yn emperoureth treusvrastirek. An Ottomans a worfennas Emperoureth Besontin gans fethans a Sita Konstentin (lemmyn Istanbul) yn 1453 gans Mehmed an Trygher.
Yn-dann rewl Suleiman an Brasoberys, Emperoureth Ottoman a dhrehedhas topp hy nerth ha rychedh, keffrys ha'n displegyans ughella a gevreythyow sosyel, erbysiek ha governansek. Dhe dhalleth an 17ves kansvledhen, an emperoureth a yssynsas 32 rannvro ha lies stat keth. Nebes a'n re ma a veu denys yn Emperoureth Ottoman hag erel a veu grontyes eghennow a omrewl dres an kansvledhynnyow. Gans Sita Konstentin avel hy fenncita ha rewl a'n tiryow a-dro dhe Dhowrgylgh an Kresvor, yth esa Emperoureth Ottoman orth kres a aktivita ynter an Est Kres hag Europa rag hwegh kansvledhen.
Dres oos hir a gres ynter 1740 dhe 1768, kevreyth breselek Ottoman a godhas dhelergh y eskerens Europek, an emperourethow Habsburg ha Russek. Drefen henna, i a veu fethys lies gweyth y'n 18ves kansvledhen dhiwedhes ha'n 19ves kansvledhen a-varr. An Vresel Rek rag Anserghogeth a worfennas gans an dhidrevesigieth a Bow Grek. Hemma, ha fethansow erel, a styryas y hwrug stat Ottoman dalleth argerdh kompassus a janj hag arnowydhheans gelwys an Tanzimat. Ytho, dres an 19ves kansvledhen, stat Ottoman a dheuth ha bos moy nerthek ha restrys, yn dhespit dhe berthi kollow a dir, yn arbennik y'n Balkans, le may sordyas nebes statys nowydh.
Livbryv
Livbreves yw hwesker ow longya dhe'n isurdh Symphyta ha'n urdh Hymenoptera. Livbreves yw bagas a hwesker a dheber plansow. Le arbennigys yns i ages an muryon, gwenen ha goghi.
Tooth
Tooth yw musur. Uskitter yw mes heb tu.
Triangulum Australe (ranneves)
Triangulum Australe yw ranneves aswonnys avel onan a'n 88 aswonnys gans an Unyans Steroniethek Keswlasek (IAU). Desedhys yw yn Hanterkylgh Dyghow pella an ebron. Hy hanow a styr "trihorn an dyghow" yn Latin drefen patron hy teyr steren splanna. Delinys yn kynsa war bel an norvys avel Triangulus Antarcticus gans Petrus Plancius yn 1589.
Tooth
Klass:Fysegieth
Mérida (stat)
Mérida yw stat yn Veneswela.
Klass:Statys a Veneswela
Triangulum Australe (ranneves)
Alpha Trianguli Australis, aswonnys avel Atria, yw kowrsteren rudhvelyn a'n 2a splannvraster ha'n splanna steren y'n ranneves. Ow kowlwul an trihorn yw diw steren wynn Beta ha Gamma Trianguli Australis. Kynth yw an ranneves y'n Hyns Sen Jamys, nyns eus meur a daklow ebron-dhown y'n ranneves. Re anedha yw an krenvonni yger NGC 6025 ha niwlen ster NGC 5979.
An "Tennvoser Meur" (The Great Attractor), kres gravedhel an Kowrvonni Laniakea hag a gomprehend an Hyns Sen Jamys, yw hanterfordh yntra Triangulum Australe ha Norma.
Livbryv
Dihaval yns i dhyworth an brassa rann a Hymenoptera erel drefen an junyans ledan yntra'n torr ha'n thoraks, ha'ga larvae haval dhe breves del. Aga hanow a dheu dhyworth semlant an ovipositor kepar ha liv po hesken, usys gans an re benow dhe dreghi an plansow le may hwrellons dedhwi aga oyow. Poblansow meur a nebes eghennow a livbreves a yll kawsya damach erbysel dhe goswigow ha trevasow.
Cosmos: A Personal Voyage
Cosmos: A Personal Voyage yw kevres pellwolok amerikanek.
Klass:Towlennow pellwolok
Graham Linehan
Graham Linehan (genys 1968 yn Dulyn) yw skrifer ha jornalyas iwerdhonek.
Klass:Didhuwydhyon Klass:Godhyli Klass:Skriforyon Klass:Dinethyansow 1968
Tucana (ranneves)
Tucana yw ranneves aswonnys avel onan a'n 88 aswonnys gans an Unyans Steroniethek Keswlasek (IAU). Onan a dhewdhek ranneves yw devisys gans Petrus Plancius dhyworth aspiansow gans Pieter Dirkszoon Keyser ha Frederick de Houtman. Tucana a wrug omdhiskwedhas rag an kynsa termyn war bel an norvys 35 centimeter yn treus-hys dyllys yn Amsterdam yn 1598 gans Plancius. Henwys yw Tucana dhyworth an toukan, edhen a Amerika Dhyghow.
An splanna steren yn Tucana yw α Tucanae, myns 2.87. Beta Tucanae yw kevreyth ster ow komprehendya hwegh steren, ha Kappa yw kevreyth a beder steren. Pymp kevreyth steren yn Tucana a gomprehend eksoplanettys. An ranneves a gomprehend 47 Tucanae, onan a'n krenvonni splanna y'n ebron. An brassa rann a'n Gomolen Magellanik Byghan (korrgalaksi ha kentrevek dhe'n Hyns Sen Jamys) yw yn Tucana hwath.
Livbryv
Rennys yw an Symphyta dhe naw ughdeylu (onan difeudhys) ha 25 teylu. An brassa rann anedha yw komprehendys y'n ughdeylu Tenthredinoidea, gans a-dro dhe 7,000 eghen a-dreus an bys. Tenthredinoidea a'n jeves hwegh teylu, gans Tenthredinidae an brassa (5,500 eghen).
Xyelidae
Xyelidae yw teylu byghan a livbreves, aswonnys a le ages 50 eghen vyw yn pymp kinda, gans kovadh efan a venhesennow. I yw an Hymenoptera kottha kevys avel menhesennow, ow tedhya dhe'n Amser Triassek, nans yw neb 200 milvil bledhen.
An brassa niver a eghennow a vyw yn Hanterkylgh an Ogledh, yn arbennik yn ranndiryow taiga, kyn fo nebes eghennow neotrovannel. Dell yw usys, kelmys yns i dhe sabwydh (yn arbennik Pinus, pinwydh ha Abies, sybwydh), may hwrello an larvae boosa war bonn, po a-ji dhe eginyow, mes preves nebes eghennow a voos war dhel gwydh kolldhel.
Klass:Hwesker
Saint Philip, Barbados
Saint Philip yw plyw yn Barbados.
Lancaster, Pennsylvani
thumb|300 px|Lancaster thumb|250px| thumb|250px| Lancaster yw sita yn Konteth Lancaster, Pennsylvani, Statys Unys. Yn 2020, poblans an sita o 58,039.
Saint Philip, Barbados
Klass:Pluwow Barbados
Lancaster, Pennsylvani
An sita a veu fondys yn 1730.
Gwiasva
Klass:Citys yn Pennsylvani
Ysbyty Ystwyth
Ysbyty Ystwyth yw tre yn Ceredigion, Kembra; (SN77SW62). Yma hi 65.3 mildir (105.1 km) dhiworth Kardydh ha 168.8 m (271.7 km) dhiworth Loundres. 395 o braster an poblans yn 2011, ha 173 (43.8%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Ceredigion
Magnús Scheving
thumb|Scheving, [[2011]] Magnús Örn Eyjólfsson Scheving (10 Du, 1964) o gwarier amerikan geryes da.
Klass:Dinethyansow 1964 Klass:Europeanyon Klass:Gwarioryon bellwolok Klass:Skriforyon lien fleghes
Solfach
Solfach yw tre yn Sir Benfro, Kembra; (SM82SW08). Yma hi 90.8 mildir (146 km) dhiworth Kardydh ha 218.5 m (351.7 km) dhiworth Loundres. 841 o braster an poblans yn 2011, ha 258 (30.7%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Sir Benfro
Andrew Neil
Andrew Ferguson Neil (genys genys 21 mis Me 1949) yw jornalyas ha darlesor albanek.
Franz Schubert
dyhow|skeusennik|Franz Schubert. Franz Peter Schubert (31 mis Genver 1797, Wien - 9 mis Du 1828, Wien) o komposydh ostriek. Ev a verwis 31 y vloodh mes ev a skrifas moy ages mil oberen ilow. Yth esa komposydhyow erel yn Wien mes Schubert o an huni veu genys y'n sita.
Andrew Neil
Klass:Albanyon Klass:Skriforyon Klass:Dinethyansow 1949
Franz Schubert
Klass:Komposydhyon Klass:Mernansow 1828 Klass:Ostrians
Spittal
Spittal yw tre yn Sir Benfro, Kembra; (SM92SE56). Yma hi 80.2 mildir (129.1 km) dhiworth Kardydh ha 207.6 m (334.1 km) dhiworth Loundres. 483 o braster an poblans yn 2011, ha 101 (20.9%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Sir Benfro
Stefán Karl Stefánsson
Stefán Karl Stefánsson (10 Gortheren, 1975 – 21 Est, 2018) o gwarier amerikan geryes da.
Klass:Dinethyansow 1975 Klass:Europeanyon Klass:Gwarioryon amerikanek Klass:Gwarioryon bellwolok Klass:Gwarioryon fylm Klass:Gwarioryon wariva Klass:Mernansow 2018 Klass:Ynkleudhyansow yn mor
Sen Godhyan
Tre yn Kernow yw Sen Godhyan, yn Pluw Wynnyer ha Godhyan, neb tri mildir dhe'n north-est a Heyl ha peswar mildir dhe'n est a Borthia, a-dreus Baya Porthia ha ryb Tewyn Godhyan.
Klass:Trevow yn Kernow Klass:Pluw Wynnyer ha Godhyan
Grover Cleveland
Stephen Grover Cleveland (18 mis Meurth 1837 – 24 mis Metheven 1908) o Lewydh an Statys Unys.
Klass:Amerikanyon a dhevedhyans sowsnek Klass:Demokratyon Klass:Dinethyansow an 19ves kansvledhen Klass:Lewydhyon a'n Statys Unys Klass:Mernansow 1908 Klass:Meryon Klass:Ynkleudhyansow yn Jersi Nowydh
Unn Bysow
An Unn Bysow yw elven gresel yn An Arlodh a'n Bysowyer.
Klass:Traow fugieth
Jonathan Swift
Klass:Mernansow 1745 Klass:Prydydhyon Klass:Skriforyon fugieth
Mary Anderson (deviser)
Mary Elizabeth Anderson (19ves Hwevrer, 1866 – 27ves Gortheren, 1953) o displegyer kerth, tiek, gonisyas gwin ha deviser lown disegher skewwyns. An degves mis Du, 1903 Anderson a waynyas hy hynsa patent rag devis awtomatek golghi fenestri karr hag yw maystrys a-dhyworth a-bervedh an karr, henwys an disegher skewwyns.
Bewnans a-varr
Genys veu Mary Anderson yn Greene County, Alabama, orth dalleth an oos Dasformyans yn 1866. Yn 1889 hi a vovyas chi gans hy mamm wedhow ha hy hwor dhe Birmingham, Alabama.
Yn Birmingham, hi a dhrehevyas Fairmont Apartments dhe Highland Avenue yn skon wosa movya chi. Erbynn 1893, Mary Anderson a vovyas chi arta dhe Fresno, Kaliforni bys yn 1898 le may oberi hi amethva vughes ha gwinlan.
Indiana, Pennsylvani
thumb|300 px|Indiana, Pennsylvani thumb|250px| thumb|250px| Indiana yw burjestra ha se konteth Konteth Indiana, Pennsylvani, Statys Unys. Yn 2000, poblans an sita o 14,895.
Mary Anderson (deviser)
An disegher skewwyns
Dres godrik dhe Evrek Nowydh yn gwav 1903, yn tramgarr dydh oor, Anderson a notyas y wrug lewyer tramgarr gwynnel dhe weles dres an fenestri awos an erghlaw. Pan wrug hi dehweles dhe Alabama hi a arvethas desiner rag devis oberys gans leuv dhe glerhe skewwyns. Hi a wrug dhe gompani leel askorra patron oberi. Yn 1903, hi a wrug ombrofya rag, hag a veu grontys, patent 17 bledhen rag an disegher.
Indiana, Pennsylvani
An sita a veu fondys yn 1805.
Gwiasva
Klass:Burjestrevow yn Pennsylvani Klass:Seow konteth an Statys Unys
Mary Anderson (deviser)
An disegher skewwyns
Klass:Dinethyansow 1866 Klass:Amerikanesow Klass:Mernansow 1953 Klass:Ynkleudhyansow yn Alabama
Goongoner
Henwyn istorek
Hanow an dre a'n jeves an elvennow goon ha Koner, hanow personel.
George Berkeley
George Berkeley (12 mis Meurth 1685 - 14 mis Genver 1753) o filosofer hag epskop iwerdhonek.
Klass:Dinethyansow 1685 Klass:Filosofers Klass:Godhyli Klass:Mernansow 1753 Klass:Perghennow kethyon Klass:Skriforyon
Rutherford B. Hayes
Rutherford Birchard Hayes (4 mis Hedra 1822 – 17 mis Genver 1893) o Lewydh an Statys Unys.
Te
Te yw diwes meurgerys dres oll an bys. Te yw gwrys dre segi delyow po bleujennow seghys an les Camellia sinensis yn dowr pooth. Yn fenowgh, te a yll kavos losowys erel, spisys po saweryow frooth ynno, kepar ha lymmaval.
Rutherford B. Hayes
Klass:Amerikanyon a dhevedhyans sowsnek Klass:Lewydhyon a'n Statys Unys Klass:Mernansow 1893 Klass:Parti Repoblikanek Klass:Ynkleudhyansow yn Ohio
Te
Treweythyow, an ger "te" yw usys rag diwosow erel a veu gwrys dre segi frooth po losowys yn dowr pooth, kepar ha "te rooibos" po "te kamomil". Hemm yw henwys "te losowek".
Eghennow te
Yma dew eghen chyf a de: te du ha te glas.
Rag gul te du, gweythoryon a gemmer an delyow ha'ga lesa war estyll le may hallo an delyow seghi. Nessa, i yw rolys ha drelys. A-wosa, i yw gorrys yn stevel le may sugnons oksyjen. Dasoberyansow kymyk a janj sawor ha gis an te. Gordhiwedh, an delyow yw seghys gans ayr pooth bys pan dreylyons gorm po du. Meur a de du a dheu a Shri Lanka, Indonesi hag Afrika est.
Te glas yw gwrys dre worra delyow kro yn ethenell a with an delyow glas. Ytho, an delyow yw skwattys ha seghys yn fornow. Eynda yw an brassa gwrier hag an brassa devnydhyer a de glas.
Te yw tevys dres oll yn China, Eynda, Pakistan, Shri Lanka, Taywan, Nihon, Nepal, Ostrali, Arghantina ha Kenya.
Braga
Res yw segi te glas dres 2–3 mynysen yn dowr 80-85 °C (176-185 °F). Res yw segi te du dres 3–5 mynysen yn dowr ow pryjyon. Klass:Diwosow
Los Altos, Amerika Kres
Los Altos ("An Ugheldiryow" yn Spaynek) yw ranndir Amerika Kres a veu keworrys avel hweghves stat dhe'n Repoblek Kesunys a Amerika Kres y'n blydhynyow 1830. Quetzaltenango o an pennsita ha desedhys veu dhe'n west a Gwatemala dell yw hedhyw, hag a rannow a Chiapas.
Devedhyans an stat o an dyffransow politek ha tynnder ynter Sita Gwatemala dhe'n eyl parth ha Quetzaltenango ha rannow erell a Amerika Kres a'n howlsehdhes dh'y gila. Dadhlow a-dro dhe dhibarth dhiworth Gwatemala a dhallathas termyn berr wosa anserghogeth Amerika Kres dhiworth Spayn y'n vlydhen 1821. Spas rag stat diblans a veu dyghtys gans an Gesva Gorf-laghek Kesunys synsys mis-Du 1824, mes yth esa gorthter bras lowr dhe'n dibarth yn Sita Gwatemala.
Fred Rogers
Klass:Dinethyansow 1928 Klass:Gwarioryon bellwolok amerikanek Klass:Mernansow 2003 Klass:Ynkleudhyansow yn Pennsylvani
Los Altos, Amerika Kres
Anserghogeth Los Altos dhiworth Gwatemala a veu derivys yn soedhogel an 2ª a vis-Hwevrer, 1838. An governans kesunys a aswonnis Los Altos avel hweghves stat an kesunyans ha ri esedhow dhe gannasow Los Altos y'n Kuntelles Kesunys an 5 a vis-Metheven y'n vlydhen na. Baner Los Altos o varyans a huni an Kesunyans Amerika Kres, gans sel gres ow tiskwedhes loskvenydh y'n keyndir ha kwetsal (po 'quetzal', edhen leel) a-rag. An kynsa baner Amerika Kres o hemma a wrug devnydh a'n kwetsal avel arwoedh; hi re bia rann baner Gwatemala a-dhia 1871. Ha'n Kesunyans ow prewi yn bresel sivil, Los Altos a dhiskleryas y vos repoblek anserghek. Quetzaltenango ha rann vras a Los Altos a veu dres a-berth yn Gwatemala dre wal gans lu Rafael Carrera y'n vlydhen 1840. Ledrys dre wonn herwydh gorhemmynnadow Carrera veu brassa rann soedhogyon an governans synsys a Los Altos. Ow kwaynya les y'n studh kemmyskys, rannow a'n pyth re bia Amerika Kres yn Chiapas arnowedh a'n howldrehevel a veu synsys gans Meksiko.
Ystrad Meurig
Ystrad Meurig yw tre yn Ceredigion, Kembra; (SN76NW05). Yma hi 64 mildir (103 km) dhiworth Kardydh ha 169.7 m (273.1 km) dhiworth Loundres. 343 o braster an poblans yn 2011, ha 181 (52.8%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Ceredigion
Los Altos, Amerika Kres
Y'n blydhynyow 1844, 1848 ha 1849 sordyansow heb sewen erbynn turantieth Carrera a dherivas anserghogeth Los Altos arta dre dermyn berr.
Diblans yw an ranndir hwath hedhyw, ha "Los Altos" yw les-hanow hwath rag an ranndir a Guatemala a-dro dhe Quetzaltenango. Y'n keth maner aswonnys yw rann an stat kyns, hag yw lemmyn yn Meksiko, avel "Los Altos de Chiapas".
Klass:Amerika Klass:Statys
Lazio
Klass:Rannvroyow Itali
Bogh
An dhiwwvogh yw rann a'n enep yn-dann an dhewlagas hag ynter an tron ha'n dhiwskovarn. An spas ynter a-ji dhe'n bogh ha'n dens po kig dens yw gelwys pors an bogh, ow furvya rann a'n ganow. Yn enevales erel, usys yw an term an chalys po dewjal yn le an dhiwvogh.
Enevales erel
Nebes enevales, kepar ha gwiweres ha hamsters a us pors an bogh rag karya boos po taklow erel.
Merkys war vogh nebes enevales, yn arbennik ydhyn, yn fenowgh a weres aswonvos an dyffrans ynter eghennow po unigynnow.
Kowethas ha gonisogeth
An vogh yw an tyller moyha kemmyn rag kemeres sampel TDN dhyworto. Kuntellys yw nebes trew dhyworth pervedh an ganow, r.e. owth usya swab koton.
Kemmyn yw yn nebes kowethasow dhe amma bogh person orth aga dynnerghi.
Klass:Enep
Miranda (stat)
Miranda yw stat yn Veneswela.
Klass:Statys a Veneswela
Santa Barbara, Kaliforni
thumb|300 px|Santa Barbara thumb|250px| Santa Barbara yw sita yn Konteth Santa Barbara, Kaliforni, Statys Unys. Yn 2009, poblans an sita o 86,353.
An sita a veu fondys yn 1847.
Gwiasva
Klass:Citys yn Kaliforni
Tamaulipas
Tamaulipas yw stat yn Meksiko.
Kneus
Yma blewennow munys dhe gneus a dus, herwydh usadow, hag ymons i kales dhe weles. Yma moy a vlew dhe nebes den, po blew esya dh'y weles, ha le a vlew dhe re erel. An kneus yw an brassa organ yn korf den, yn gwiryonedh. Heb kneus, ni a wrussa bos klevesys gans virusow ha klevesow, ytho y wolghi yw posek rag agan yeghes.
Kneus bugh a yll bos gwrys dhe ledher. Ledher yw usys dhe wul eskisyow, seghyer ha pelyow.
Klass:Organow
Basalt
War an Nor, an brassa rann a vagmaow yw furvyes dhyworth an mantel tomm teudh. Basaltow re furvyas ynwedh war an Loor, Meurth, Gwener ha'n asteroid Vesta hogen. 90% a garrygi loskvenydhyek war an Nor ha 80% a enep Gwener yw basalt. Kemmyn yw war enep an Loor ynwedh.
Plattys tektonek keynvorek yw gwrys a vasalt dre vras, askorrys dhyworth mantel hag a yskyn yn-dann keynow kres an keynvor.
Basalt heb y dewedha yw du po loos. Blockys basalt yw usys yn fenowgh rag fordhow ha meyn kons, ha rag treven ha drehevyansow erel. Kales yw, ny wra gwiska meur hag ev a wodhev tommder yn ta.
Y hyllir gul fibrow dhyworth basalt hag yw usys yn le asbestos. Tommder ha gwaskedh meur a yll chanjya basalt dhe'n garrek dreusfurvek shist gwyrdh.
Omgemeryansek yw basalt rag tirfurvow arbennek. Pan wra yeynhe, ev a furvya kolovennow, rag ensampel, an Giant's Causeway yn Gogledh Iwerdhon.
skeusennik|300px|left|Basaltow liv skeusennik|300px|right|Giant's Causeway skeusennik|300px|left|Kolovennow an Giant's Causeway skeusennik|300px|right|Kilt Rock, gwrys a vasalt, Alban skeusennik|300px|left|Fros lava basalt skeusennik|300px|right|Basalt lorel
Pasadena, Kaliforni
thumb|300 px| Pasadena thumb|250px| Pasadena yw sita yn Konteth Los Angeles, Kaliforni, Statys Unys. Yn 2020, poblans an sita o 138,699.
An sita a veu fondys yn 1874.
Gwiasva
Klass:Citys yn Kaliforni
Elestren
Iris pseudacorus, po elestren, (yn Sowsnek, yellow flag po yellow iris) yw eghen a blans bleujyowek y'n teylu Iridaceae. Teythyek yw dhe Europa, Asi west hag Afrika north-west. Plans pubvledhynnyek yw, hag a dyv dhe ughelder a 100–150 cm, gans del a hys a 90 cm ha les a 3 cm. An bleujennow yw melyn glew, 7-10cm a-dreus y'n furv iris tipek. An frooth yw bolghennow segh, 4-7 cm aga hys, ow komprehendya lies hasen gell golow.
Elestren a dyv gwella yn studhyow pur leb, hag ytho kemmyn yw yn glebtiryow le ma hwrello godheva beudhans, pH isel ha gweresow heb oksyjen. Elestren a les yn uskis, dre gyfgwreydhyow ha has lesys gans dowr. Gwreydh ha del an plans yw gwenonek.
Klass:Plansow afinus
Uskitter
Uskitter yw musur py tooth neppyth a vov yn tu.
Klass:Fysegieth
Keskowethyans an Taves Kernewek
Keskowethyans an Taves Kernewek ew kowethyans rag avoncya an dasserhyans Kernowek, yn arbennek an Furv Skrifys Savonek.
Saint Thomas, Barbados
Saint Thomas yw plyw yn Barbados.
Klass:Pluwow Barbados
David Hume
Klass:Albanyon Klass:Filosofers Klass:Mernansow 1776 Klass:Skriforyon Klass:Dinethyansow 1711
Liguri
Liguri (yn Italek, Liguria) yw rannvro yn Itali.
Kesunyans Keltek
Kowethyans pan-Geltek yw an Kesunyans Keltek, fondyes yn 1961, gans an amkan a skoodhya honanieth ha gonisogeth geltek arnowydh yn Iwerdhon, Alban, Kembra, Breten Vyghan, Kernow hag Enys Manow - gelwys an kenedhlow keltek. Ev a worr poslev arbennik war skoodhya an yethow keltek a'n kenedhlow na. Ynwedh ev a gomend honan-governans y'n kenedhlow keltek rag pub kenedhel bos anserghek yn y ewnder y honan. Kowethyans anwovernansel (NGO) warrantys gans gre kussulyans dhe'n Kenedhlow Unys.
Amkanow
An Kesunyans Keltek a'n jeves an amkanow ma:
"Skoodhya kesoberyans yntra tus geltek." "Displegya omwodhvos a'n kowethyans arbennik hag unnveredh yntredha." "Argemmynna agan strifow ha kowlwriansow yn gwlasow tramor." "Kaskyrghes rag kowethas formel a genedhlow keltek wosa dew po moy anedha dhe dhrehedhes honan-governans." "Komendya an devnydh a asnodhow kenedhlek pub gwlas keltek rag les oll aga thus." Kuntelles kemmyn bledhynnyek an Kesunyans Keltek yn 1987 a leveris: "dell wrons dasleverel bos gans an Kesunyans Keltek gweythres komparek a-ji Keltia, h.y. dhe oberi rag restoryans agan yethow dhe savla hevyw, ha drehedhyans omrewl erbysek, gonisogethel ha politek rag mewghya treusvewans agan gwarheans dhe'n 21ns kansvledhen. An poslev war yethow agan hwegh kenedhel a'gan merk lemmyn avel kemenethow gonisogethel diblans, hag ytho avel kenedhlow diblans."
Skorrennow
Yma skorren yn pub gwlas keltek, y'n Statys Unys, Pow Sows (Loundres) ha skorren kesgwlasek. Yn Sowsnek, usys yw hanow an wlas yn hy yeth keltek rag kampolla an skorrennow kenedhlek.
Dyllansow
An Kesunyans Keltek a dhyllo lyver termyn pub tri mis, Carn, a dheriv nowodhow ow tochya materyow politek ha gonisogethel. Skrifys yw erthyglow y'n hwegh yeth keltek keffrys ha Sowsnek. Kudhlen an lyver termyn yw mappa a'n hwegh gwlas geltek nessa ha'ga henwyn yeth keltek rybdha. Y'n termyn usi passyes, y feu erthyglow yn Frynkek ynwedh. Rag lies bledhen, Carn a lavasi y vos an unnik dyllans ow komprehendya pubonan a'n hwegh yeth keltek.
Skorren amerikanek an Kesunyans Keltek (CLAB) a dhyllo hy lyver termyn hyn honan pub tri mis, Six Nations, One Soul. Y'n termyn usi passyes CLAB a dhyllas lyver termyn henwys Keltoi: A Pan-Celtic review. CLAB a dhyllas kalender pub bledhen gans art dhyworth eseli, devynnow ha pennow-bloodh. Dyllans a hedhis yn 2008.
Yn 1983 an Kesunyans Keltek a dhyllas lyver, For a Celtic Future, avel trubyt dhe Alan Heusaff, skrifennyas ollgemmyn an Kesunyans 1961-1984. Yn 1987 is-skrifennyas ollgemmyn an Kesunyans, Davyth Fear a restras kuntilow kevernyans a ilow rokk y'n yethow keltek henwys Keltia Rok. Apert war an gudhlen o argemmynow rag an Kesunyans ha lies kowethas an yethow keltek maga ta.
Eseli kyns a vri
Yn-mysk eseli kyns hag a-lemmyn a vri a'n Kesunyans Keltek yma hembrenkysi Plaid Cymru Gwynfor Evans ha J. E. Jones, hembrenkysi Parti kenedhlek Alban Winnie Ewing, Robert McIntyre ha Rob Gibson, hembronker Sinn Féin Ruairí Ó Brádaigh, divresow bretonek Yann Fouéré hag Alan Heusaff, istorier ha skrifer Peter Berresford Ellis, skrifer Bernard Le Nail, ha dassergher Manowek Brian Stowell.
Awtour ha yether amerikanek Alexei Kondratiev o lewydh Skorren amerikanek an Kesunyans.
Kevrennow yn-Mes
Klass:Gonisogeth keltek
Monagas
Monagas yw stat yn Veneswela.
Klass:Statys a Veneswela
Iran
Iran (Persek: ايران) yw gwlas yn Asi Soth-West. Iran yw an er a'n hwarheans persek, onan a'n kottha y'n bys ma.
A-dro dhe'n wlas yma Turkmenistan, Afghanistan ha Pakistan y'n est ha north, Irak, Turki, Aserbayjan, hag Armeni y'n west. A-dreus an Gammas Persek yma Koweyt, Arabi Saouditek, Bahreyn, Katar ha'n Pennternasedh Unys Arabek.
Kryjyans soedhogel an stat yw Islam shiitek.
Irritayn (Persek: گرگان Gorgan) yw sita goth iranek menegys anedhi yn lyenn Kernewek.
Klass:Gwlasow yn Asi
Resek kerri
Resek kerri (aswonnys ynwedh avel autosport) yw eghen a sport may ma kerri ow resek. Ev a dhallathas yn Pow Frynk yn 1895, hag erbynn lemmyn yth yw onan a’n sportys moyha kerys y’n bys.
Eghennow a resek kerri
Furvell Onan (po Formula One) yw an gampyorieth resek nivel ughella yn ollvysel. Nyns eus dhe gerri tan Furvell Onan ammegow kepar ha kerri kemmyn. A-dherag hag a-dryv pub karr Furvell Onan yma lentheor po askel a us ayr dhe herdhya an karr war an tir ow ri moy a dhalghen dhodho hag ytho ow mos skaffa. Pub resek Furvell Onan (gelwys Grands Prix) a gemmer le yn pow dyffrans.
Semlant Kerri Indy (an hanow a dheu dhyworth an cita Indianapolis mayth esa synsys an resek kynsa a’n eghen ma) yw pur haval dhe gerri Furvell Onan, mes i a res war resegvaow hirgylghek gans stummow dhe-gledh hepken, ha niver a resegvaow gans stummow dhe-gledh ha dhe-dyghow.
Resegow duryans yw eghen a resek gans kerri chanjys yn feur gelwys touring cars ha kerri resek gwrys a-borpos gelwys sports prototypes. Pub para resek a gomprehend moy ages unn lewyer drefen resegow duryans dhe dhurya niver a ouryow, ytho lewyoryon a gemmer troyow. An resek duryans moyha a vri y’n bys yw resek 24 our Le Mans yn Pow Frynk.
NASCAR yw kowethyans amerikanek a res resegow war resegvaow hirgylghek gans lies karr po kert. Semlant an kerri, gelwys stock cars, yw haval dhe gerri trethysi, mes gans lies gwellheans resek.
Resek Rally a hwer war fordhow kemmyn po fordhow koswik. Dell yw usys, yma lies rann dhe’n resegow ma.
Kerri lettyans po “drag racing” yw pan vo dew garr ow resek war resegva gompes dres kwarter mildir.
Go-kertys yw kerri byghan a res war resegvaow le.
Klass:Sport
Templeton
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Sir Benfro
Ulysses S. Grant
Ulysses S. Grant (genys Hiram Ulysses Grant; 27 mis Ebryl 1822 – 23 mis Gortheren 1885) o Lewydh an Statys Unys.
Marillion
Marillion (leveryans - /məˈrɪliən/) yw bagas rokk bretennek, furvys yn Aylesbury, Pow Sows, yn 1979. Aga hanow a dheu dhyworth titel lyver J. R. R. Tolkien The Silmarillion. I a dheuth yn-mes a'n gwel ilow wosa-punk, ha gwelys vons avel pons yntra gisyow punk ha rokk klassek avonsus (progressive po prog), ow tos ha bos an bagas rokk nowydh-avonsus moyha sewennus yn kenwerthel y'n 1980ow. skeusennik|left|Marillion ow performya yn fyw yn 1986