cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Anna Kiesenhofer
Resegva diwrosa
Ynter 2011 ha 2013 Kiesenhofer a wre kesstrifow triathlon, mes wosa shyndyans, res o dhedhi lettya resek. Ytho hi a besyas diwrosa wosa 2014. Hi a omjunyas bagas katalonek Frigoríficos Costa Brava – Naturalium. Hi a waynyas kesstrif Gran Fondo New York, hag a worfen war Mont Ventoux. Hi a assayas Tour de l'Ardèche, mes y’n gwettha prys hi a gavas kodh y’n kamm kynsa, ha res o dhedhi omdenna awosa. Yn 2016 hi a waynyas Coupe d'Espagne. Yn mis Gwynngala hi a gemeras rann yn Tour de l'Ardèche y’n para kesgwlasek. Y’n tressa kamm hi veu onan a hwegh diwroser yn ‘breakaway’, ow kwaynya an kamm war Mont Ventoux. Yn mis Gortheren 2021, avel an unnik kannas dhe Ostri y’n resek fordh Olympek dhe venenes yn Tokyo, Nihon, hi a waynyas an pewas owr. Hi a worfennas 75 eylen kyns an nessa diwroser, Annemiek van Vleuten. Hi a draynyas heb dhyskador po para galwesik.
Sewenyansow posek
Klass:Dinethyansow 1991 Klass:Europeanesow Klass:Godhonydhesow Klass:Ostrians Klass:Sportyadesow
Finding Nemo
Finding Nemo yw fylm bywhes amerikanek gwres yn 2003.
Klass:Fylmow bywhes amerikanek
John Norman Collie
Professor John Norman Collie FRS (Kesvroder an Kowethyans Riel) (10ves an vis Gwynngala 1859 – 1a an vis Du 1942), aswonys herwydh usadow avel J. Norman Collie, o godhonydh, krambler ha hwithrer tiryow sowsnek.
Bewnans hag ober
Genys veu yn Alderley Edge, Cheshire, an nessa a beswar mab dhe John Collie ha Selina Mary Winkworth. Yn 1870 an teylu a wayas dhe Clifton, ogas dhe Bristol. Adhyskys veu Collie yn Skol Charterhouse wosa 1873. Gwrys veu arghans an teylu y’n kenwerth koton, mes an Vresel Vredereth Amerika a gawsyas aga diswrians arghansek. Res o dhe Collie dhiberth Skol Charterhouse, ytho ev eth dhe Golji Clifton hag ena ev a aswonas nag o da ganso adhysk klassek. Awosa ev eth dhe Golji Pennskol yn Bristol dhe studhya kymygieth.
Ev a gavas y PhD yn kymygieth yn Würzburg yn 1884. Wosa dehweles dhe Bow Sows, ev a dhyskas teyr bledhen yn Cheltenham Ladies College. Ena ev a wayas dhe oberi yn Kolji Pennskol Loundres (UCL) avel skoodhyer dhe William Ramsay. Y ober a-varr o studhya fosfoniom a kesstoffow fosfin hag awosa, trenken dehidracetik.
Collie a oberas avel Professor Kymygieth Organek yn UCL ynter 1896 ha 1913, hag ev o penn an asran kymygieth dhyworth 1913 dhe 1928. Ev a wrug an hwithrans hag a ledyas dhe’n skeusen dewyn X kynsa rag diagnosans medhegel. Ev a weresas Ramsey dhe dhiskudha an gassys nobyl, kampolla kevreyth dhe benzin ha diskudha an holan kynsa oksoniom. Henwys veu an effeyth golow a neon war verkuri ‘an effeyth Collie’.
Etholys veu avel Kesvroder an Kowethyans Riel Keredin yn 1888 ha Kesvroder an Kowethyans Riel yn mis Metheven 1896.
Krambla
Resegva Collie o avel godhonydh, mes y vern o krambla. Meur-gerys yw drefen ev dhe grambla hynsow nowydh yn Enys Skye war venydhyow an Cuiltheann, yn Pow an Lynnyn ha’n Alpow.
Collie a dhallathas krambla yn Enys Skye yn 1886. Ev eth ena dhe byskessa gans y vreder, mes ev a gramblas Sgùrr nan Gillean yn le. Wosa dew assay heb sewena ev a gavas kussul dhyworth John MacKenzie, krofter a Enys Skye ha hembronkyer menydhyow galwesik kynsa Breten. Collie a dhehwelas yn fenowgh dhe Enys Skye, ha krambla gans MacKenzie. An dhew o kowetha da, hag i a gramblas lies menydh ena rag an tro kynsa.
Yn 1899 ev a dhiskudhas an Cioch, karrek dhibarow war enep tu Coire Lagan a Sron na Ciche. Kramblys veu hemma ganso yn 1906 war-barth ha MacKenzie hag a’y henwis dhyworth an ger Albanek rag bronn. Enorys yw y’n Cuiltheann gans hanow Sgúrr Thormaid (Bleyn Norman), ha Collie's Ledge war Sgùrr Mhic Choinnich, (Bleyn MacKenzie), henwys rag y goweth da.
Yn 1895, tri krambler, Collie, Mummery ha Hastings eth dhe’n [[Himalaya rag an assay kynsa war vleyn menydh dres 8,000 meter (Nanga Parbat). Mummery ha dew Gurkha a verwis yn erghslynk. Collie a skrifas lyver a-dro dhe’n vysyt, From the Himalaya to Skye.
Mernans
Collie a omdennas yn 1929 hag awosa ev a dreylya pub hav yn Enys Skye. Ev a verwis yn Sligachan yn mis Du 1942 dhyworth niwmonia wosa kodha yn Loch Leathan yn-dann an Storr an vledhen gyns ha pyskessa. Yntirys veu nessa dhe’y goweth John MacKenzie, yn ynkladhva goth yn Struan ogas dhe Loch Harport.
Delanwes
Kompollys yw dell o Collie an awen rag Sherlock Holmes. Collie o krambler a vri ha bacheler. Y brys o dielvennek drefen y hwithrans kymyk, hag yth esa ganso lies bern, dhyworth priweyth chinek dhe byskessa, dhyworth gwin ‘claret’ dhe resek mergh. Da o ganso tochya pib (owth enowi cigarik orth lenwel y bib).
Men kov
Yth esa ragdres deg bledhen dhe kuntel arghans rag men kov dhe enora John MacKenzie ha Norman Collie war Enys Skye. Desinys veu an imach brons gans gravyer leel, Stephen Tinney. Dislennys veu war vre karnek a-dal Ostel Sligachan Hotel, gans gwel dres an Menydhyow Cuilltheann yn mis Gwynngala 2020.
Treffynnon
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Sir y Fflint
Rio Rancho, Meksiko Nowydh
thumb|300 px|Hel an dre, Rio Rancho thumb|300px| Rio Rancho yw sita yn Meksiko Nowydh, Statys Unys. Poblans an sita yn niveryans 2020 o 104,046.
An sita a veu fondys yn 1961.
Gwiasva
Klass:Citys yn Meksiko Nowydh
Tewdar
Yn lyenn Kernewek, ev yw turant ha pagan a bersekutya an sens kristyon a'n oes na. Rag ensampel, yn Bywnans Meryasek, y lys usi yn Menek, ha chassya Meryasek a-dhiworth Kernow a wra ev. Tormentorys pals yw arvethesigyon Tewdar y'n hwedhel ma, ha Mahomm ev a wordh. Yn Bywnans Ke, Tewdar a appos fydh Ke ow skornya dyskas an Trynses ha'n dineythyans gwyrgh.
War-lergh David Nash Ford, tas Tewdar o Hoel Veur, noy an myghtern Arthur. Tewdar o divroys a'y wlaskor Kernow Vyghan yn Breten Vyghan gans Macliau, myghtern Venetens, hag ena selya y vyghternses yn Pennwydh ha Kerrier. Yn 577, Tewdar a fethas Macliau mes gasa y vreur Weroc war dron Venetens.
Kampoellans
Klass:Bretonyon Klass:Dinethyansow 520 Klass:Kernowyon Klass:Mernansow 580 Klass:Myghternedh yn Europa
Llanbryn-mair
Llanbryn-mair yw tre yn Powys, Kembra; (SH80SE95). Yma hi 80.5 mildir (129.5 km) dhiworth Kardydh ha 167.1 m (268.8 km) dhiworth Loundres. 897 o braster an poblans yn 2011, ha 432 (48.2%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Powys
Oos Arnowydh Diwedhes
skeusennik|Jynnji [[Bal Feniks Unys|Hwel Feniks Dyghow, Menyon, Kernow, drehevys yn 1881, onan an arwodhyow a'n Hweldro Diwysyansek yn Kernow.]] Yn istori, an oos arnowydh diwedhes a sew an oos arnowydh a-varr, ev a dhallathas a-dro dhe gres an etegves kansvledhen. Y kreg war biw eus ow skrifa, mes po an oos a worfennas gans an dalleth a istori a'gan dedhyow po an oos a yssyns an spys na bys y'n eur ma. Res o oll a istori denses, bys yn 1804, rag poblans an Norvys dhe dhrehedhes 1 bilvil; an nessa bilvil a dheuth tamm moy es kansvledhen wosa henna yn 1927.
Hwarvosow a vri y'n oos ma yw an Domhwelans Amerikan, an Domhwelans Frynkek, an Hweldro Diwysyansek ha'n Domhwelans Russi. Der an Hweldro Diwysyansek ha'n domhwelansow ma, arnowydhieth a dhallathas.
Nasow an oos arnowydh diwedhes a syns ynna:
Klass:Istori
Dustin Hoffman
Dustin Hoffman (8 Est 1937) yw gwarier amerikan geryes da. Y filmow a gomprehend The Graduate, Kramer vs. Kramer, Tootsie.
Pennfentynyow
Klass:Demokratyon Klass:Dinethyansow 1937 Klass:Gwarioryon fylm amerikanek Klass:Gwarioryon lev amerikanek Klass:Gwarioryon wariva amerikanek Klass:Gwaynyoryon Pewas Akademi Gwella Gwarier Klass:Kevarwodhoryon fylm
Eunice Gayson
Eunice Elizabeth Sargaison (17 mis Meurth 1928 – 8 mis Metheven 2018), aswonys a-sankshyon avel Eunice Gayson, o gwariores sowsnek. Klass:Dinethyansow 1928 Klass:Gwarioresow fylm Klass:Mernansow 2018 Klass:Sowsesow
Konteth Westmoreland, Pennsylvani
Konteth Westmoreland (yn Westmoreland County) yw konteth yn Pennsylvani, Statys Unys Amerika.
Sidney Lumet
Klass:Gwarioryon fylm amerikanek Klass:Kevarwodhoryon fylm Klass:Mernansow 2011 Klass:Skriforyon amerikanek Klass:Ynkleudhyansow yn Evrek Nowydh
Sergei Korolev
Sergei Pavlovich Korolev (12 mis Genver 1907 - 14 mis Genver 1966) o ynjynor fusen sovietek.
Klass:Dinethyansow 1907 Klass:Godhonydhyon Klass:Mernansow 1966 Klass:Russians
Carl Benz
Carl Friedrich Benz (25 mis Du 1844 – 4 mis Ebrel 1929), treweythyow Karl Friedrich Benz ynwedh, o ynjynor ha ragresor karr tan almaynek.
Treuddyn
Treuddyn yw tre yn Sir y Fflint, Kembra; (SJ25NE06). Yma hi 112.9 mildir (181.7 km) dhiworth Kardydh ha 168.2 m (270.7 km) dhiworth Loundres. 1580 o braster an poblans yn 2011, ha 386 (24.4%) a wodhya kewsel Kembrek.
Carl Benz
Klass:Almanyon Klass:Mernansow 1929 Klass:Dinethyansow 1844
Treuddyn
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Sir y Fflint
Malawi
Malawi (yn Chichewa, Malaŵi) yw gwlas yn Afrika Soth.
Klass:Gwlasow yn Afrika
Terence Young (kevarwodher)
Shaun Terence Young (20 mis Metheven 1915 – 7 mis Gwynngala 1994) o kevarwodher ha screenwriter iwerdhonek.
The Little Mermaid
The Little Mermaid (Kernowek: An vorvoren vyghan) yw fylm fantasi bywhes amerikanek gwres yn 1989.
Klass:Fylmow fantasi amerikanek Klass:Fylmow bywhes amerikanek
Anton Chekhov
Anton Pavlovich Chekhov (Russek: Анто́н Па́влович Че́хов; 29 mis Genver, 1860 - 15 mis Gortheren, 1904) o skrifyas russek a hwedhlow ber ha gwariow.
Nikel
Elven gymyk yw nikel, niver 28 y'n Vosen Beriodek. Y furvell gymyk yw Ni. An hanow a dheu dhyworth an ger Almaynek kupfernickel, ow styrya kober an Jowl.
Anton Chekhov
Oberennow
Klass:Didhuwydhyon Klass:Mernansow 1904 Klass:Russians Klass:Skriforyon fugieth
Nikel
Essensek yw nikel dhe nebes eghennow, mes ny wodhvedhys yw poran an fordh may hwra effeythya an korf. Anella polter nikel a yll kawsya kanker skevens ha tron, hag tava teudhansow nikel a yll kawsya fagel an kroghen (dermatitis yn Sowsnek). Tus val almaynek a wodhya moon rudh-gell henwys kupfernickel gansa (kober an Jowl, awos ny yllens kavos alkan dyworto). Usys o gansa dhe liwa gweder gwyrdh. Yn 1751 diskudhys veu alkan nikel gans Axel Fredrik Cronstedt yn Stockholm.
Meur a'n nikel war an nor a dheuth dhyworth meyn kowas. Men kowas bras hag a dhiyskynnas yn ranndir Sudbury, Kanada, nans yw a-dro dhe 2 bilvil a vledhynnyow, a styr bos balyow bras ena (30% a askorrans ollvysel). Ostrali hag Indonesi a askorr meur a voon ynwedh. Kolonnen an nor yw gwrys a horn a nikel.
Yn 1844 diskudhys veu bos nikel pur dha dhe weres gans platyans arghans. Lemmyn usys yw dhe wul dur dinam. Es yw dhe wul gwiver dhyworth nikel. Yma meur a wlasow ow tevnydhya nikel dhe wul bathow. Yma niver a gesalkenyow arbennek ow komprehendya nikel, kepar ha:
Invar yw 64% horn ha 36% nikel. Ny wra omlesa pan yw tommhes. Usys yw yn klockow ha snodow musura.
Nikrom yw nikel gans ynter 11% ha 22% kromiom. Ev a wra gorthsevel tommder. Usys yw yn fornow ha krasellow.
Monel yw 70% nikel ha 30% kober. Da yw rag gorthsevel kesknians gans dowr an mor. Usys yw dhe wul gwelynni kengorreroryon yn gorholyon.
Nikel aluminid (Ni3Al) yw pur grev yn tempredhow ughel. Usys yw dhe wul jynnow fusennow ha jettow.
Nitinol yw 55% nikel ha 45% titaniom. Yma dhe'n alkan ma an gallos dhe berthi kov furv kyns. Usys yw dhe wul framyow dewweder.
Usys yw nikel avel katalydh dhe dreylya oylow dybradow dhe vlonegow, dre henna ow kul margarin (marjarin).
Poos atomek nikel yw 58.69. Y boynt teudhi yw 1453°C ha'y boynt bryjyon yw 2732°C. Y dhosedh yw 8.9kg an liter. Alkan arghansek, lenter, es y dhyghtya yw.
Mirva
Klass:Elvennow kymyk
Llanddewi yn Hwytyn
Llanddewi yn Hwytyn yw tre yn Powys, Kembra; (SO26NE44). Yma hi 56.7 mildir (91.2 km) dhiworth Kardydh ha 136.7 m (220 km) dhiworth Loundres. 346 o braster an poblans yn 2011, ha 28 (8.1%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Powys
Y Fflint
Y Fflint yw tre yn Sir y Fflint, Kembra; (SJ27SW86). Yma hi 122.2 mildir (196.7 km) dhiworth Kardydh ha 174.8 m (281.2 km) dhiworth Loundres. 12441 o braster an poblans yn 2011, ha 1509 (12.1%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Sir y Fflint
Yr Hôb
Yr Hôb yw tre yn Sir y Fflint, Kembra; (SJ35NW16). Yma hi 113.3 mildir (182.3 km) dhiworth Kardydh ha 165.6 m (266.5 km) dhiworth Loundres. 4095 o braster an poblans yn 2011, ha 535 (13.1%) a wodhya kewsel Kembrek.
Guy Hamilton
Mervyn Ian Guy Hamilton, DSC (16 mis Gwynngala 1922 – 20 mis Ebrel 2016) o kevarwodher fylm sowsnek. Klass:Dinethyansow 1922 Klass:Kevarwodhoryon fylm Klass:Mernansow 2016 Klass:Sowson
Gary Oldman
thumb|Gary Oldman Gary Leonard Oldman (21 Merth 1958) yw gwarier sowsnek geryes da.
Roswell, Meksiko Nowydh
thumb|300 px|Kres an dre Roswell thumb|300px| Roswel yw sita ha se konteth Konteth Chaves, Meksiko Nowydh, Statys Unys. Yn 2010, poblans an sita o 48,366.
An sita a veu fondys yn 1869.
Gwiasva
Klass:Citys yn Meksiko Nowydh Klass:Seow konteth an Statys Unys
Konteth Wyoming, Pennsylvani
Konteth Wyoming (yn Wyoming County) yw konteth yn Pennsylvani, Statys Unys Amerika.
Tan
alt=Tan koswik ow leski y'n Tann Woolsey yn 2018 yn Kaliforni, an Statys Unys.|skeusennik|Tan koswik ow leski y'n Tann Woolsey yn 2018 yn [[Kaliforni, an Statys Unys.]] Tan yw an oksyjennans uskis a dhevnydh (an keunys) y'n argerdh kymyk mesthermek a loskvan hag a wra dyllo tommder, golow hag askorrasow dasoberyans dyffrans. Tomm yw tan awos an omdreylyans a'n kolm dewblek gwann a oksyjen molekulek dhe'n kreffa kolmow y'n askorrasow loskvan a dhowr ha karbon dioksid dhe dhyllo nerth. Orth unn poynt y'n dasoberyans loskvan, henwys an poynt enowians, flammow yw askorrys. Flamm yw an rann weladow a'n tan hag yw, dre vras, karbon dioksid, ethen dowr, oksyjen ha nitrojen. Tan a yll bos gwrys yn lies fordh, y'ga mysk rutya gwelynni war-barth, usya kelester ha dur po usya tanbrennyer.
Argerdh posek yw tan a nas kevreythyow ekologiethel a-dro dhe'n bys. An effeythyow posedhek a dan a yssyns kentrynna tevyans ha gwitha kevreythyow ekologiethel dyffrans. An effeythyow negedhek a yssyns peryll dhe vewnans ha kerth, defolyans an ayrgylgh ha defolyans an dowr. Tanyow koswik yw pur dhregynnus ha gallos distrui ranndir bras yn mynysennow. Pub bledhen y hwra tus merwel dre dan dre wall.
Tan re beu usys gans tus yn devosow, yn ammeth rag klerhe tir, yn kegina, rag dinythi tommder ha golow, rag sinella, rag rakherdhyans, teudhi, gevelya, leski atal, korflosk hag avel arv. Yma dustuni bos possybyl tan dhe vos usys yn gis rewlys nans yw unn milvil bledhen, mes dres lycklod hemma a dhallathas nans yw a-dro dhe 400,000 vledhen.
The Rescuers
The Rescuers (Kernowek: An Sawysi) yw fylm bywhes amerikanek gwres yn 1977.
Toy Story
Toy Story (Kernowek: Hwedhel Gwariellow) yw fylm fantasi bywhes amerikanek gwres yn 1995.
Llanddewi Ystradenni
Llanddewi Ystradenni yw tre yn Powys, Kembra; (SO16NW17). Yma hi 57.5 mildir (92.5 km) dhiworth Kardydh ha 146.4 m (235.6 km) dhiworth Loundres. 296 o braster an poblans yn 2011, ha 27 (9.1%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Powys
Mernans
Yn tus hag yn lies eneval aral, an sinell gemmyn rag mernans yw an golon dhe hedhi lamma ha ny yll bos dastallethys, po aktivita an ympynnyon dhe hedhi. Yn medhegneth, mernans yw pan hedh an golon lamma moy es nebes mynysennow. Treweythyow, tus a yaghha kyn hwrug an golon hedhi 30 mynysen, kepar hag yn kasys a veudhi yn dowr oor.
Yn fenowgh, y hwithrir an mernans a dus rag an skila, yn arbennik gans drogoberow (kepar ha moldrans), gwall po kleves a yll pesya ladha tus erel. Hwilas an skila a mernans yw arbennekter medhegel henwys pathologieth. Y'n 21a kansvledhen, a-dro dhe 150,000 den a verow pub dydh dres oll an bys. Dew dressa rann anedha yw awos kothni. Pan wra tus kewsel a-dro dhe daklow, klevesow po hwarvosow a gawsyas mernans, an re na yw gelwys marwel po mortal.
Nebes a grys bos enev dhe dus (ha martesen miles erel) avel keworrans dhe'n korf fysegel ha krysi y hyll an enev pesya heb korf y'n neb bys a dheu, gwaya yn korf nowydh genys (dasynkarnatya) po hedhi bos. Yma kryjyansow dyffrans dhe relyjyons ow tochya an mater ma. Yma devosow arbennik dhe lies gonisogeth rag kofhe, solempnya ha gul revrons dhe'n re marow.
Niobiom
Elven gymyk yw niobiom, niver 41 y'n Vosen Beriodek. Y furvell gymyk yw Nb. An hanow a dheu dhyworth Niobe, myrgh myghtern Tantalus yn mythologieth grek, awos bos an elven niobiom mar hevelep orth tantalom.
An chif moon yw kolumbit (Fe, Mn)(Nb,Ta)2O6 aswonnys avel niobit ynwedh. Yma'n balyow moyha posek yn Brasil (85% a askorrans ollvysel), Repoblek Werinel Kongo, Russi, Nijeri ha Kanada. Askorrys yw a-dro dhe 60,000 tonnas an vledhen. Keworrys yw dhe dhur dinam rag y grevhe. Usys yw dhe wul gwelynni kesteudha (welding rods) ha pibennow yn dasoberoryon nuklerek ow karya lithiom ha sodiom linyel. Usys yw kesalkenyow niobiom dhe wul ympyansow leuvvedhegel (surgical implants) awos ny wra dasoberi gans gwias denel.
Poos atomek niobiom yw 92.92, y boynt teudhi yw 2468°C ha'y boynt bryjyon yw 4742°C. Y dhosedh yw 8.6kg an liter. Alkan splann loos-liw dur yw niobiom, medhel pan yw pur. Gemmweyth gwrys a niobiom a splanna gans liwyow seythliw.
Mirva
Klass:Elvennow kymyk
One Hundred and One Dalmatians
One Hundred and One Dalmatians (Kernowek: Kans Dalmatian hag onan) yw fylm bywhes amerikanek gans Walt Disney gwres yn 1961. Yth esa nessa fylm henwys 101 Dalmatians II: Patch's London Adventure, dyllys avel gwydhyow yn mis Genver 2003.
Klass:Fylmow bywhes amerikanek
Augsburg
Augsburg yw cita yn Swabia, Bavaria, Almayn. Desedhys 40km a'n west a Munich, penncita Bavaria. Augsburg yw penncita ranndir Swabia. Augsburg yw tressa cita Bavaria, wosa Munich ha Nuremburg, gans poblans a 300,000 y'n cita ha 885,000 y'n hy arenebedh gorcitek.
Nauru
Nauru (yn Nauruek, Naoero) yw gwlas ynysek y'n Keynvor Hebask.
Augsburg
System Menystrans Dowr Augsburg o henwys Tyller Ertach an Bys UNESCO yn 2019.
Devynnow
Klass:Citys ha trevow yn Europa Klass:Bavaria
Bismarck, Dakota Gledh
Bismarck yw pennsita Dakota Gledh, Statys Unys. Poblans an sita yn niveryans 2020 o 73,622.
An sita a veu fondys yn 1872.
Gwiasva
Klass:Citys yn Dakota Gledh Klass:Penncitys y'n Statys Unys Klass:Seow konteth an Statys Unys
Yr Wyddgrug
Yr Wyddgrug yw tre yn Sir y Fflint, Kembra; (SJ26SW78). Yma hi 116.7 mildir (187.7 km) dhiworth Kardydh ha 171.4 m (275.8 km) dhiworth Loundres. 9699 o braster an poblans yn 2011, ha 2051 (21.1%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Sir y Fflint
Dante Alighieri
Dante Alighieri, po Dante (14 mis Me / 13 mis Metheven, 1265 – 14 mis Gwynngala, 1321), o prydydh italek a Florens. Divina Commedia (Komedi Duwek) yw an oberen gans Dante moyha godhvedhys yn ta. Henwys "Tas a Italek" yw Dante.
Konteth York, Pennsylvani
Konteth York (yn York County) yw konteth yn Pennsylvani, Statys Unys Amerika.
Dante Alighieri
Klass:Italians Klass:Mernansow 1321 Klass:Politegoryon a Europa‎ Klass:Prydydhyon Klass:Dinethyansow 1265
Llandinam
Llandinam yw tre yn Powys, Kembra; (SO08NW56). Yma hi 70.3 mildir (113.1 km) dhiworth Kardydh ha 156.1 m (251.2 km) dhiworth Loundres. 895 o braster an poblans yn 2011, ha 131 (14.6%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Powys
Bresel Vredereth Amerika
An Vresel Vredereth Amerika (12ves a vis Ebrel, 1861 – 26 a vis Me, 1865) o bresel vredereth y'n Statys Unys. Batalyes veu ynter an Statys Unts, henwys an Unyans, a'n North ha'n Kefrysyans a'n Soth, pan wrug 11 stat a'n soth gasa an Statys Unys. Skila chyf an vresel o dalva yn kever mar pia kethneth alowys dhe lesa yn tiredhow a'n west, ow kul moy a statys kethneth, po mar pia lettys a'y wul hag a wrussa styrya, dres lycklod, diwedh a gethneth kemmyn yn Amerika.
Kethneth o anlaghel y'n brassa rann a'n North. Statys an Kefrysyans a assayas gasa an Unyans wosa bos Abraham Lincoln dewisys avel lewydh an Statys Unys. Nyns o ev unver gans kethneth sodhogel yn Amerika. An Unyans a grysas bos anlaghel an statys dhe asa an Unyans. Yth esa pymp stat a alowas kethneth hag a erviras pesya bos yn Unyans.
Sean Penn
Klass:Amerikanyon a dhevedhyans italek Klass:Dinethyansow 1960 Klass:Drogoberoryon Klass:Gwarioryon bellwolok amerikanek Klass:Gwarioryon fylm amerikanek Klass:Gwarioryon wariva amerikanek Klass:Gwaynyoryon Pewas Akademi Gwella Gwarier Klass:Skriforyon amerikanek
Bresel Vredereth Amerika
An vresel a dhallathas an 12ves a vis Ebrel, 1861, pan wrug luyow an Kefrysyans omsettya orth Fort Sumter, din yn Karolina Dhyghow synsys gans soudoryon an Unyans. An Kefrysyans a sesyas dinyow SU ha taklow erel a-ji dhe emlow an SU. An vresel a dhuryas peder bledhen ha kawsya meur a dhamach y'n Soth. Bys yn 1862, rann vrassa a'n kasow a hwyris yn statys an North ha wosa hemma, yth esens i yn statys an Soth. An vresel a veu gwaynys gans an Unyans.
An Vresel Vredereth Amerika o onan a'n kynsa dhe usya breselgreft diwysyk. Hensi horn, pellskrifa, gorholyon ethen, lestri hoberjon (ironclads) hag arvow routhaskorrys a veu usys yn ledan dres an vresel. Yn somm, yth esa yntra 620,000 ha 750,000 soudor marow ha niver ankoth a vurjysi varow. Ytho, an vresel o kas an moyha marwel yn istori Amerika.
̺
Oliver & Company
Oliver & Company yw fylm bywhes amerikanek gwres yn 1988.
Bresel Vredereth Amerika
Klass:19ves kansvledhen Klass:Breselyow Klass:Istori a'n Statys Unys
Oliver & Company
Klass:Fylmow bywhes amerikanek
Gene Kranz
Eugene Francis "Gene" Kranz (genys 17 mis Est 1933) yw ynjynor ayr-efanvos amerikanek.
Klass:Amerikanyon Klass:Dinethyansow 1933
Rushanara Ali
Rushanara Ali (Bengalek: রুশনারা আলী; genys 14 Meurth 1975 yn Bangladesh) yw politegores a Vreten hag esel Senedh Bethnal Green ha Bow a-dhia 2010. Hi yw esel a'n Parti Lavur.
A-barth Shabana Mahmood ha Yasmin Qureshi, Ali o onan a'n kynsa eseli Senedh usi Moslemes.
Devynnow
Klass:Dinethyansow 1975
Istori Art
alt=Leghen a Giorgio Vassari|skeusennik|Leghen a Giorgio Vassari Istori art yw studhya art der y dhisplegyans istorek hag y nasow: henn yw eghen, desin, furv ha gis. An studhyans a yssyns lymnansow, gravyansow, pennserneth, priweyth, mebel ha traow afinek erel. Istorior art yw nebonan a studh an istori a art.
An kynsa den dhe dhos ha bos istorior art o Giorgio Vasari, den a Florens dres an Dastinytheans pan esa lies artydhyon a vri yn fyw. Ev a erviras skrifa oll an hwedhlow yn Florens a-dro dhe'n lies artydh dyffrans. Ev a skrifas bewskrifow a artydhyon a Itali Gledh ynwedh. Ev a's dyllas yn 1568 yn lyver henwys Lives of the Artists (Bewnansow an Artydhyon). Drefen an lyver ma, yma meur a gedhlow kavadow dhe studhyoryon art y'n jydh hedhyw a-dro dhe artydhyon kepar ha Leonardo da Vinci, Michelangelo, Titian ha'ga art.
Klass:Art Klass:Istori
Ursula Andress
Ursula Andress (genys 19 mis Meurth 1936) yw gwariores ha manykyn swis-almaynek. Klass:Dinethyansow 1936 Klass:Europeanesow Klass:Gwarioresow fylm Klass:Manykyns
Barlys
Barlys, hanow godhoniethel (Hordeum vulgare), po heydh, esel a'n teylu gwels, Poaacea, yw greunvos posek tevys yn hinyow temprek a-dreus an bys. Barlys o onan a'n greunvosow kynsa tevys, yn arbennik yn Eurasi mar a-varr avel 10,000 alemma. 70% a askorrans barlys yw usys rag megyans enevales, ha 30% avel pennfenten mater bragesadow dhe askorra korev. Usys yw yn kowlow ha brosow, hag yn bara barlys. Yn kemmyn greun barlys yw treylyes yn brag.
Lady and the Tramp
Lady and the Tramp (Kernowek: Arlodhes ha'n Gwyll) yw fylm bywhes amerikanek gans Walt Disney gwres yn 1955. Yth esa nessa fylm henwys Lady and the Tramp II: Scamp's Adventure, dyllys avel gwydhyow yn mis Hwevrer 2001.
Barlys
Yn 2017, barlys o an peswora greunvos yn array an myns askorrys (149 milvil tonnas) wosa hwegys, ris ha gwaneth.
Askorrans
Klass:Bosow Klass:Gwels
Lady and the Tramp
Klass:Fylmow bywhes amerikanek
Len Truran
Leonard Hosking Truran (16 Gwynngala 1926 – 23 Genver 1997), penndyskador, gweythreser politek, dyller ha bardh Kernewek, a veu genys yn Rysrudh, Kernow, an yowynkka a beswar mab dhe William Henry Truran ha Hettie Dyer.
Bewnans a-varr
Adhyskys veu yn Skol Ramasek Rysrudh, mes hanter fordh dre vledhen 6ves Form, y das a ynias y vos termyn ev dhe dhendyl gober. Wosa dalleth yn sodhvaow Climax Rock Drill & Engineering ogas dhe Gammbronn, ev a gowlwrug Gonis Kenedhlek y’n Morlu. Wortiwedh ev a erviras sewya hyns remenans y deylu avel dyskader. Ev a wrug y drenyans dyskader yn Kolji Myghtern Alfred, Karwyns (kyn fe an kolji eyldesedhys yn Karvyrdhin drefen an vresel). Y ober kynsa o yn Martock, Gwlas an Hav.
Erbynn 1948, ev re removas dhe driga ha dyski yn Pennrynn, Kernow, may spenas remenans y vewnans gans y wrek Florence Joan Martin (1926-1999). A-dhia 1966 Truran o esel a veyni an Kessedhek Adhysk avel penndyskader mos a-dro. Ev a withas war neb 20-25 a skolyow yn goredhom po ynter apoyntyans, ow komprehendya Pennpoll, Heyl ha Sen Mabon. Y apoyntyans diwettha, yn 1981 kyns y omdennans, o Skol Gynsa Treloweth, Egloshalow.
Mebyon Kernow
Broder o Leonard Truran dhe William Lambert Truran (1923 – 2011),, onan a fondyoryon Mebyon Kernow. Furvyes veu an parti 1951 rag argemmyna maters Kernewek pan ve bern ynkressys an bobel yn kenedhlogeth, ha rag gortheneba an kresenna ha godrosow dhe honanieth Kernewek yn politek Sowsnek an termyn na. Yn dhespit dhe dheklaryans y wrek ‘y vos eneval politek pub termyn’’, Truran a hokkyas rag junya an movyans nowydh bys pan veu darbollys bos gans an parti an galladewder dhe servya Kernow. Wosa junya Mebyon Kernow yn 1964, 37 bloodh, Truran eth ha bos ha Skrifennyas Kenedhlek (1967-68 ha 1973 – 80) ha Kaderyer (1968 – 73) dres termyn tevyans an moyha dhe'n parti. Ogas dhe oll y dermyn syger a-dhia 1967 o spenys owth oberi dhe’n parti. Ev o sodhek an wask, skifennyas arwodhigow, skifennyas eseleth ha skoodhyer an alhwedhor. Deskrifys veu avel den determys ha kolonnek gans nerth didiwedh gans lies unn a’y aswonas po oberi ganso. Ev a argemynnas kaskyrgh gwerthow rag MK ow komprehendya profyans stamp rag Kernow, kalenderow, glenysennow karr ha banerow, ha dyllo niver a arethow yn kever kenedhlogeth kernewek. Yn 1974, kaskyrghow eseleth hag erel restrys ganso a waynyas dres £1,000 dhe’n acheson.
3 a vis Me 1979, Truran a sevis rag Mebyon Kernow y’n Etholans Ollgemmyn yn pastell-vro Aberfala-Kammbronn. An BBC a leveris ev dhe waynya ‘sewyans wordhi’, gans 1,637 raglev. An sewyans ma, ha sewyansow erel MK a gomparyas yn ta dhe bartis kenedhlogek erel, kepar ha Plaid Cymru yn Kembra, ha Parti Kenedhlek Alban. Kyn fe skoodhyer kenedhlogeth kembrek hag albanek, Truran a dhampnyas garowder an IRA ow leverel bos res dhe Vebyon Kerrnow gwitha an movyans kernewek orth surhe nag o “defolyes gans garowder po selveneleth”. Yn le henna, ev a skoodhyas fordh vygyl rag chanj. Ev a asas an parti yn 1980 owth omglewes bos re a weythresoryon gwreydhyel askel gledh yn MK nag esa ow kevranna y dybyansow mygyl. Kyn hwrug omjunnya MK arta (wosa termyn kott y’n Parti Socyal Demokratek) yn 1990, dres an 1980ow ha 1990ow, Truran a fogellas y nerth dhe ragdresow le politek.
An Guntelles Keltek ha Gorsedh Kernow
Gwrys veu Truran bardh a Orsedh Kernow yn 1980 rag gonisyow dhe’n Guntelles Keltek, enor o konsidrys ganso dhe vos an moyha possybyl yn bewnans Kernow. Y hanow bardhek o, ow kampolla Mighal an Gov, hembronkyer Kernow yn Rebellyans 1497.
Dyllansow Truran
Yn 1981, Truran a fondyas y negys dyllo y honan gans y wrek Joan may hweressa assoylya an fowt a lyvrow Kernewek. Ev a usyas an hanow 'Dyllansow Truran'. An kynsa lyver dyllys gansa o ‘Cornish names for Cornish homes’ gans y vergh. Dyllys veu dres 270 a lyvrow a-dro dhe destennow kernewek po keltek, danvonnys a-derdro’n bys, ow komprehendya an novel hys-leun kynsa yn Kernewek ‘An Gurun Wosek a Geltya’.
Yn 1996 fondys veu an pewasow Holyer an Gov dhe’y enora gans eseli Gorsedh Kernow rag drehevel savon ha profil lyvrow dyllys a-dro dhe Gernow po yn Kernewek. Y fia govennek dhe Truran pesya dyllo, gans niver a ditlow war an fordh pan veu derivys yn 1995 diwedhes gans Cornwall Today y vos klav. Etek mis wosa henna ev a verwis a gleves Parkinson yn gwithji klevyon yn Sen Day. Treusvewys veu gans y wrek Joan ha fleghes Christine ha Mary. Yth esa kannasow gans lies kowethas, ow komprehendya Mebyon Kernow, an Guntelles Keltek ha Gorsedh Kernow yn y ynkleudhyans yn Eglos Katholik Sen Jowan, Kammbron yn 1997.
Bewskriv
Skrifys veu bewskrif yn y gever yn 2014 gans Derek Williams, ‘Following 'An Gof': Leonard Truran, Cornish Activist and Publisher’.
Klass:Dinethyansow 1926 Klass:Mernansow 1997
Robert H. Goddard
Robert Hutchings Goddard (5 mis Hedra 1882 – 10 mis Est 1945) o ynjynor ha deviser amerikanek.
Klass:Amerikanyon Klass:Dinethyansow 1882 Klass:Godhonydhyon Klass:Mernansow 1945 Klass:Ynkleudhyansow yn Massachusetts
Ysceifiog
Ysceifiog yw tre yn Sir y Fflint, Kembra; (SJ17SE03). Yma hi 121.2 mildir (195.1 km) dhiworth Kardydh ha 178.3 m (287 km) dhiworth Loundres. 1258 o braster an poblans yn 2011, ha 267 (21.2%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Sir y Fflint
Andrew Greeley
Andrew M. Greeley (5 Whevrer 1928 – 29 Me 2013) o pronter amerikan-iwordhonek geryes da.
Yethow an Ruvaneth Unys
Yssynsys yn Yethow an Ruvaneth Unys yma:
Andrew Greeley
Klass:Dinethyansow 1928 Klass:Mernansow 2013 Klass:Skriforyon fugieth amerikanek Klass:Ynkleudhyansow yn Illinois
Yethow an Ruvaneth Unys
Klass:Ruwvaneth Unys Klass:Yeth Klass:Category:Rolyow yn-kever an Ruvaneth Klass:Category:Rolyow yn-kever yethow Klass:Category:Gonisogeth vretennek
Fargo, Dakota Gledh
Fargo yw an vrassa sita yn Dakota Gledh, Statys Unys. Poblans an sita yn niveryans 2020 o 125,990.
An sita a veu fondys yn 1871.
Gwiasva
Klass:Citys yn Dakota Gledh Klass:Seow konteth an Statys Unys
Tom Hanks
thumb|Tom Hanks yn 2009 Tom Hanks (9 Gortheren 1956) yw gwarier amerikan geryes da. Y filmow a gomprehend Forrest Gump, Saving Private Ryan ha'n filmow Toy Story.
Klass:Amerikanyon a dhevedhyans sowsnek Klass:Dinethyansow 1956 Klass:Grekys Klass:Gwarioryon bellwolok amerikanek Klass:Gwarioryon fylm amerikanek Klass:Gwarioryon lev amerikanek Klass:Gwaynyoryon Pewas Akademi Gwella Gwarier Klass:Kevarwodhoryon fylm Klass:Skriforyon amerikanek
Jack Nicholson
thumb|Jack Nicholson John Joseph "Jack" Nicholson (22 Ebrel 1937) yw gwarier amerikan geryes da.
Klass:Amerikanyon a dhevedhyans sowsnek Klass:Demokratyon Klass:Didhuwydhyon Klass:Dinethyansow 1937 Klass:Gwarioryon bellwolok amerikanek Klass:Gwarioryon fylm amerikanek Klass:Gwaynyoryon Pewas Akademi Gwella Gwarier
Tangled
Klass:Fylmow fantasi amerikanek Klass:Fylmow bywhes amerikanek
Nobeliom
Elven gymyk synthetek yw nobeliom, niver 102 y'n Vosen Beriodek. Y furvell yw No. Henwys veu dhe enora an kymygedh Alfred Nobel, diskudhyor dynamit. Diskudhys veu nobeliom yn Dubna, Russi yn 1956. Henwys veu jolotiom rag an kynsa prys gansa (dhe enora Irene Joliot-Curie). Godhonydhoryon erel yn Stockholm a leveris i dhe dhiskudha an elven ynwedh yn 1957, henwys nobeliom gansa. Radyoweythresek yw, askorrys yn uskisellow perthygel yn unnik. Yma dhe nobeliom dewdhek isotop, hanter-bewnans nobeliom-259 yw an hirra, 58 mynysen.
Mirva
Klass:Elvennow kymyk
Llandrinio
Llandrinio yw tre yn Powys, Kembra; (SJ21NE84). Yma hi 87.8 mildir (141.3 km) dhiworth Kardydh ha 150.7 m (242.6 km) dhiworth Loundres. 1448 o braster an poblans yn 2011, ha 176 (12.2%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Powys
Konteth Kent, Delaware
Konteth Kent (yn Kent County) yw konteth yn Delaware, Statys Unys Amerika.
Valentin Glushko
Valentin Petrovich Glushko (2 mis Gwynngala 1908 - 10 mis Genver 1989) o ynjynor ha desiner fusen sovietek.
Klass:Godhonydhyon Klass:Mernansow 1989
The Aristocats
The Aristocats yw fylm bywhes amerikanek gwres yn 1970.
Klass:Fylmow bywhes amerikanek
Abersychan
Abersychan yw tre yn Torfaen, Kembra; (SO20SE36). Yma hi 17.5 mildir (28.2 km) dhiworth Kardydh ha 126.8 m (204 km) dhiworth Loundres. yw braster an poblans yn 2011, ha 776 (11.4%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Torfaen
Mahatma Gandhi
skeusennik|Imach a Gandhi y'n bledhynnyow 1930 diwedhes. Mohandas Karamchand Gandhi (/ˈɡandi/; 2 mis Hedra 1869 – 30 mis Genver 1948) a veu laghyas ha kenedhloger gorth-kolonegieth a Eynda, a wre devnydh a dhefens heb garowder rag ledya an kaskergh sowen rag anserghogeth Eynda dhyworth rewl gans an Ruvaneth Unys, a veu sewyes gans movyansow rag gwiryow civil ha frankedh dres an bys.
Genys ha megys yn teylu Hindi yn Gujarat, Eynda west, Gandhi a studhyas an lagha orth an Inner Temple yn Loundres, hag y feu galow orto dhe'n barr yn mis Metheven 1891, pan o 22 bloodh. Wosa diw vledhen ancertan yn Eynda, ma na allas dalleth soodh lagha sowen, ev a veu trigys yn Afrika Dhyghow yn 1893 rag kanasedhi marchont a Eynda yn ken breuslys. Wostalleth y trigas ena 21 vledhen. Y feu yn Afrika Soth may magas Gandhi teylu, ha may hwrug kynsa devnydh a dhifres heb garowder yn kaskergh rag gwiryow civil. Yn 1915 orth 45 bloodh, ev a dhewhelis dhe Eynda. Ev a dhallathas ordena gwerinoryon, tiogyon, ha lavurysi dhe brotestya erbynn toll tir ughel ha disfaverans. War-lergh y vos gwrys ledyer Senedh Kenedhlek Eynda yn 1921, Gandhi a ledyas kaskerghow rag heuthhe boghosogneth, lesa gwiryow benenes, drehevel karadewder kryjyk ha ethnek, diwedha antochadewder, ha dres pub tra hedhes Swaraj po honan-rewl.
Klass:Domhweloryon Klass:Eyndogyon Klass:Kenedhlogoryon Klass:Kresydhyon Klass:Mernansow 1948 Klass:Politegoryon Klass:Skriforyon
Honor Blackman
Honor Blackman (22 mis Est 1925 – 5 mis Ebrel 2020) o gwariores sowsnek.
Klass:Dinethyansow 1925 Klass:Gwarioresow fylm Klass:Gwarioryon bellwolok Klass:Gwarioryon wariva Klass:Kanoresow Klass:Mernansow 2020 Klass:Sowsesow
Chanj an Hin
skeusennik|right|Varyansow yn nivelyow CO2, tempredh ha polter a sampel rew a Orsav Vostok, [[Antarktika dres 400,000 bledhen]] Chanj yn patronyow kewer an Norvys yw chanj an hin, dres oos hir - a dhegow dhe vilvilyow a vledhynnyow. Y hyll an term "chanj an hin" kampolla chanj kresek y'n gewer po an sort a gewer, r.e. moy po le a gewer bella. Niver a'n elvennow a gaws an chanj ma yw chanj yn dewynnyans an Howl, argerdhow bewotek, gwayansow plattys tektonek ha tardhansow loskvenydhyek. Nebes gwriansow denel ynwedh a yll kawsya chanj y'n hin a-dhiwedhes, ha hemm yw gelwys "tommheans ollvysel".
Chanjyow nerth howlek
An kevreyth hin a dhegemmer oll y nerth yn ogas a'n Howl, ha'n kevreyth hin a yll danvon nerth dhe'n efanvos. Yma kespos nerth ynter an huni a enter ha mos yn mes a'n ayrgylgh, ha'n nerth a dreyl dre'n kevreyth hin. Hemm a ervir bojet nerth an Norvys. Pan vo'n nerth a enter moy ages an nerth a yn-mes, bojet nerth an Norvys yw posedhek ha'n hin a dommha. Mar kwrello moy a nerth gasa, an bojeth nerth yw negedhek ha'n Norvys a yeynha.
Dryftyans brastiryel
Yn studhyansow a garrygi yn Kernow ha'n Ruvaneth Unys, apert yw bos karrygi kepar ha kragen goth rudh ha glow furvyes yn kerghynnedhow trovannel. Hemm yw displegys der amyttya dryftyans brastiryel dhe hwarvos.
Effeyth albedo
Gallos dhe dhastewynnya tonnow golow ha tommder yw albedo. Yma dhe rew albedo a 80% ha dhe beurva 25%. Ynkressyans yn arenebedh an Norvys gorherys gans rew a wra kesstudhyow a faver furvyans moy a ergh. 200px|skeusennik|right|Y hyll chanjyow nerth howlyek a effeythya agan [[hin]]
Frosow mor hag effeyth Nino
Effeythys yw hinow an bys gans frosow mor. Hin klor Europa west a greg war frosow tomm Dryft Gogledh an Iwerydh. Hemm a hwer yn stag a vledhen dhe vledhen. Effeyth El Niño a dhsikwedh an pyth a hwer pan vo an patron usadow chanjys. Patronyow morek y'n Keynvor Hebask a janj a-dro dhe bub naw bledhen. Hemm a wra effeyth war Ostrali est ha Perou west.
Gwrians loskvenydhyek
Niver a dardhansow loskvenydhyek re hwarva a-dhia 1980 a wrug effeythya an ayrgylgh. Pan dardhas Menydh Sen Helen yn 1980, danvonys veu meur a lusw ha sulfatow munys dhe'n ayrgylgh. Henn a janjyas albedo an Norvys yn unn dastewynnya golow an howl. Effeyth hemm o iselheans yn tempredh an Norvys a 0.1 °C. Yn 1991 y tardhas Menydh Pinatubo yn Filipinys, an hwarvedhyans moyha a'y sort a-dhia dalleth an gansvledhen. Yth eth a-dro dhe 5-6 kilometer kubek a lusw dhe'n ayr owth ystynna bys dhe 24 km a-ugh an nor. Dres an dedhyow nessa, an lusw a lesas dres oll an planet. Tempredh an bys a yeynhas a-dro dhe 1 °C bys dhe 5 bledhen. Y hrysir gans godhonydhyon y hyll tardhans loskvenydhyek kawsya Oos Rew aral.
Chanj losowedh
Yma dhe wydh talvosogeth erbysek da, yn arbennik yn gwlasow le aga tisplegyans erbysek. Ytho yth yns yn-dann godros, ha ymons i ow mos dhe goll.
300px|skeusennik|Lower a dhigoswiga a hwer yn Goswik Law Amazonas.
Essensek yw gwydh, heb mar, drefen aga bos gweres dhe witha nivelyow gassys (karbon dewoksid hag oksyjen) stag y'n ayrgylgh. Gwydh a omdhon avel new karbon dewoksid, ow frynkhe oksyjen avel is-askorras. Ha ni ow treghi gwydh, ni a leha an niver a dhasoberyansow lughwrians a hwer war an dor, hag ytho an tempredh a a-ugh.
War an leuv aral, y hyll treghi gwydh effeythya tommheans ollvysel. Gwydh yw essensek drefen i dhe witha tempredh an bys stag. Mar eus chanj yn niver ha gwandrans an koswigow, ena tempredh an bys a wra aswiwa dhe'n kesstudhyow nowydh. Yma dhe wydh albedo isel, hag ytho i a sugen moy a nerth an howl owth ynkressya tempredh an nor. Ha ni ow treghi koswigow Boreal (ranndiryow yeyn), ena moy a olow yw dastewynnys gans an ergh, ytho lehys yr tempredh an nor.
Legrans
Gelwys yw an effeyth a'n jeves legrans (CO2 dre vras) war agan planet "Effeyth chi gweder". Ha ni ow stifegi mynsow fest meur a legrans dhe'n ayrgylgh, gwrys yw lenn a enysha agan planet. Ytho tempredh kresek agan bys a ynkress tamm ha tamm.
Effeythyow leel
A-dhia 1941 dedhyans ergh kynsa an vledhen war venydhyow Kembra north a hwer diwettha ha'n ergh diwettha a wra mos a wel skonna.
Shirley Eaton
Shirley Jean Eaton (genys 12 mis Genver 1937) yw gwariores, awtoures ha kanores sowsnek. Klass:Dinethyansow 1937 Klass:Gwarioresow fylm Klass:Sowsesow
David Letterman
thumb|David Letterman David Michael Letterman (12 Ebrel 1947) yw ost pellwolok ha gesyer Amerikan geryes da.
Klass:Dinethyansow 1947 Klass:Amerikanyon a dhevedhyans sowsnek Klass:Gesyoryon Klass:Gwarioryon bellwolok amerikanek Klass:Gwarioryon fylm amerikanek Klass:Gwarioryon lev amerikanek
John Le Mesurier
John Le Mesurier (/lə ˈmɛʒərə/,[1] genys John Elton Le Mesurier Halliley; 5 mis Ebrel 191215 mis Du 1983) o gwarier sowsnek. Klass:Dinethyansow 1912 Klass:Gwarioryon sowsnek Klass:Mernansow 1983 Klass:Skriforyon
Akiko Wakabayashi
Akiko Wakabayashi (若林 映子, Wakabayashi Akiko, genys 13 mis Kevardhu 1939) yw gwariores omdennys nihonek. Klass:Dinethyansow 1939 Klass:Asianesow Klass:Gwarioresow
Aladdin
Aladdin yw fylm fantasi bywhes amerikanek gwres yn 1992.
Klass:Fylmow bywhes amerikanek Klass:Fylmow fantasi amerikanek Klass:Fylmow re waynyas Pewas Akademi
Mark Dindal
Mark Louis Dindal (genys Me 1960) o gwarior ha gwrier a fylmow sowsnek gerys da.
Avel bywheer effeythyow
Klass:Dinethyansow 1960 Klass:Kevarwodhoryon fylm
Blaenafon
Blaenafon yw tre yn Torfaen, Kembra; (SO20NE07). Yma hi 20.6 mildir (33.2 km) dhiworth Kardydh ha 128.1 m (206.1 km) dhiworth Loundres. 5823 o braster an poblans yn 2011, ha 581 (10%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Torfaen
The Jungle Book
The Jungle Book (Kernowek: Lyver an jangal) yw fylm bywhes amerikanek gans Walt Disney gwres yn 1967.
Klass:Fylmow fantasi amerikanek Klass:Fylmow bywhes amerikanek
Llandysilio
Llandysilio yw tre yn Powys, Kembra; (SJ21NE38). Yma hi 88.8 mildir (142.9 km) dhiworth Kardydh ha 152.5 m (245.4 km) dhiworth Loundres. 1088 o braster an poblans yn 2011, ha 127 (11.7%) a wodhya kewsel Kembrek.
Konteth Sussex, Delaware
Konteth Sussex (yn Sussex County) yw konteth yn Delaware, Statys Unys Amerika.
Konteth New Castle, Delaware
Konteth New Castle (yn New Castle County) yw konteth yn Delaware, Statys Unys Amerika.
New Castle
Michael Gough
Michael Gough (23 Du 1916 – 17 Merth 2011) o gwarier sowsnek geryes da.
Klass:Dinethyansow 1916 Klass:Gwarioryon fylm Klass:Gwarioryon sowsnek Klass:Kresydhyon Klass:Mernansow 2011 Klass:Ynkleudhyansow yn mor
Arthur Lowe
Arthur Lowe (22 mis Gwynngala – 15 mis Ebrel 1982) o gwarier sowsnek. Klass:Dinethyansow 1915 Klass:Gwarioryon bellwolok Klass:Gwarioryon fylm Klass:Gwarioryon lev Klass:Gwarioryon sowsnek Klass:Gwarioryon wariva Klass:Mernansow 1982
Samoa
Samoa yw gwlas ynysek y'n Keynvor Hebask.
Up
Up (Kernowek: War-vann) yw fylm fantasi bywhes amerikanek gwres yn 2009.
Klass:Fylmow bywhes amerikanek Klass:Fylmow fantasi amerikanek Klass:Fylmow re waynyas Pewas Akademi
Croesyceiliog
Croesyceiliog yw tre yn Torfaen, Kembra; (ST39NW12). Yma hi 14.3 mildir (23.1 km) dhiworth Kardydh ha 123.8 m (199.3 km) dhiworth Loundres. 5111 o braster an poblans yn 2011, ha 554 (10.8%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Torfaen
Michael Howard
Michael Howard, Baron Howard a Lympne CH PC KC (genys Michael Hecht; 7 mis Gortheren 1941) yw politeger bretennek. Klass:Dinethyansow 1941 Klass:Politegoryon a Bow Sows Klass:Politegoryon a Gembra
Llanelwedd
Llanelwedd yw tre yn Powys, Kembra; (SO05SW93). Yma hi 47.6 mildir (76.6 km) dhiworth Kardydh ha 146.5 m (235.7 km) dhiworth Loundres. 413 o braster an poblans yn 2011, ha 60 (14.5%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Powys
Alfred Hitchcock
skeusennik|Skeusen a Alfred Hitchcock Syr Alfred Joseph Hitchcock KBE (13 mis Est 1899 – 29 mis Ebrel 1980) o kevarwodher fylmow sowsnek. Ev o askorrer ha skrinskrifer ynwedh. Aswonys avel An Arlodh a Fienasow, ev a gevarwodha rag moy ages 50 bledhynnyow, dres 6 degvledhynnyow.
Klass:Dinethyansow 1899 Klass:Amerikanyon Klass:Kevarwodhoryon fylm‎ Klass:Mernansow 1980 Klass:Sowson Klass:Ynkleudhyansow yn mor
David Kelly
David Kelly (11 Gortheren 1929 – 12/13 Whevrer 2012) o gwarier iwordhonek geryes da.
Minot, Dakota Gledh
thumb|300 px|Kres an dre, Minot thumb|300 px| Minot yw sita yn Konteth Ward, Dakota Gledh, Statys Unys. Yn 2010, poblans an sita o 40,888.
An sita a veu fondys yn 1886.
Konstantin Ziolkovsky
Konstantin Eduardovich Ziolkovsky (17 mis Gwynngala 1857 – 19 mis Gwynngala 1935) o godhonydh fusen russek ha sovietek.
Klass:Didhuwydhyon Klass:Filosofers Klass:Godhonydhyon Klass:Mernansow 1935 Klass:Russians Klass:Skriforyon fugieth
Cwmbrân Uchaf
Cwmbrân Uchaf yw tre yn Torfaen, Kembra; (ST29NE53). Yma hi 13.9 mildir (22.4 km) dhiworth Kardydh ha 125.7 m (202.4 km) dhiworth Loundres. 5039 o braster an poblans yn 2011, ha 520 (10.3%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Torfaen
Lien
skeusennik|Gravyans yn [[Berlin a dhiskwedh das a lyvrow gans henwyn skriforyon Almaynek.]] skeusennik|240x240px|Gorheryow lyver koth yn [[lyverva]] Lien yw bagas a oberow art gwrys a eryow. An rann vrassa yw skrifys, mes re anedha yw hwedhlys der anow. Yma lies eghen a lien, yn aga mysk bardhonieth, gwariow ha romansow. Herwydh usadow, lien a styr oberow hag yw skrifys fest yn ta.
Ni a yll gorra lien yn bagasow dyffrans der aga yeth, oos, devedhyans, eghen ha testen. An ger lien a dheu dhyworth an ger Latinek "legendum", yn terowel "lego" a styr "redya". Kelmys yw dhe'n ger "lenna".
An kynsa lien o bardhonegow epyk, kepar ha Bewnans Gilgamesh. Ramayana ha Mahabharta, dew epygow Eyndek, yw redys y'n dydhyow ma.
Klass:Lien
Lois Maxwell
Lois Ruth Maxwell (genys Lois Ruth Hooker; 14 mis Hwevrer 1927 – 29 mis Gwynngala 2007) o gwariores kanadek. Klass:Dinethyansow 1927 Klass:Gwarioresow fylm Klass:Gwarioresow lev Klass:Kanadianesow Klass:Mernansow 2007
Grand Forks, Dakota Gledh
An sita a veu fondys yn 1870.
Gwiasva
Klass:Citys yn Dakota Gledh
William Holman Hunt
William Holman Hunt (2 mis Ebrel 1827 - 7 mis Gwynngala 1910) o lymner sowsnek.
Klass:Dinethyansow an 19ves kansvledhen Klass:Lymnoryon Klass:Mernansow 1910 Klass:Sowson
Peter Pan
Peter Pan yw fylm fantasi bywhes amerikanek gans Walt Disney gwres yn 1953.
Klass:Fylmow fantasi amerikanek Klass:Fylmow bywhes amerikanek
Bernhard Riemann
Georg Friedrich Bernhard Riemann (17 mis Gwynngala 1826 - 20 mis Gortheren 1866) o awrgrymor almaynek.
Klass:Almanyon Klass:Godhonydhyon Klass:Mernansow 1866 Klass:Dinethyansow 1826
Inside Out
Inside Out yw fylm fantasi bywhes amerikanek gwres yn 2015.
Victor Hugo
skeusennik|Skeusen a Victor Hugo yn 1876. Victor Marie Hugo (26 mis Hwevrel 1802 – 22 mis Me 1885) a veu prydydh, dramatydh, skrifer, politeger ha kaskergher rag gwiryow mabden a Frynk. Person posek veu y'n movyans romansek yn Frynk.
Fairwater
Fairwater yw tre yn Torfaen, Kembra; (ST29SE58). Yma hi 12.6 mildir (20.2 km) dhiworth Kardydh ha 125.7 m (202.3 km) dhiworth Loundres. 11196 o braster an poblans yn 2011, ha 1139 (10.2%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Torfaen
Victor Hugo
Gwrys gerys da veu Hugo yn Frynk drefen y vardhonieth, keffrys hag y romansow hag y wariow. Les Contemplations ha La Légende des siècles yw y guntellow an moyha a vri. A-ves a Frynk, yma y romansow Les Misérables ha Notre-Dame de Paris yn mysk y ober an moyha gerys da.
Klass:Dinethyansow 1802 Klass:Filosofers Klass:Frynkyon Klass:Godhonydhyon Klass:Istorioryon Klass:Kresydhyon Klass:Mernansow 1885 Klass:Politegoryon a Europa‎ Klass:Prydydhyon Klass:Sens Klass:Skriforyon fugieth wothek
Munich
Munich (yn Almaynek, München) yw cita yn Almayn ha penncita Bavaria. Gans poblans a a-dro dhe 1,500,000, Munich yw an brassa cita yn Bavaria ha'n tressa cita yn Almayn, wosa Berlin ha Hamburg. Y'n arenebedh gorcitek a'n cita (ow synsi ynno ranndiryow trevesigeth a Munich, Augsburg, Ingolstadt, Landshut, Rosenheim ha Landsberg am Lech) yma poblans a a-dro dhe 6 mildir.
Devynnow
Klass:Citys ha trevow yn Europa Klass:Bavaria
Hwarheans
alt=Skrifa a'n hwarheans Sumerek yn 2041 KOK.|skeusennik|Skrifa a'n hwarheans Sumerek yn 2041 KOK. Hwarheans yw kowethas komplek yw deskrifys gans displegyans trevek, renkasow dyvers, governans ha kevreythow arwedhek a geskomunyans (kepar ha skrifa).
Hwarheansow yw kelmys yn ta gans tybyansow erel a erbysieth ha politegieth, kepar kresheans, dovheans a dus ha enevales, arbennikheans lavur, pennserneth a veyn kov, tollans, efanyansieth ha serghogneth war ammeth.
Yth esa skrifa a neb sort dhe hwarheansow oll a-dhia an Sumeryon ha'n Ejyptyonyon. Hemm yw awos skrifa dhe asa tus gwitha ha drehevel godhvos.
An dallethvos a hwarheansow yw kelmys gans an agwedhow finek a'n Hweldro Neolithek, ow tiwedha gans an argerdh uskis a hweldroyow trevek ha'n fondyans a statys.
Jonathan Frid
thumb|Jonathan Frid Jonathan Herbert Frid (2 Kevardhu 1924 – 14 Ebrel 2012) o gwarier kanadek geryes da.
Klass:Dinethyansow 1924 Klass:Gwarioryon fylm Klass:Gwarioryon ganadek Klass:Gwarioryon wariva Klass:Mernansow 2012
Llanerfyl
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Powys
Osmiom
Elven gymyk yw osmiom, niver 76 y'n Vosen Beriodek. Y furvell gymyk yw Os. An hanow a dheu dhyworth an ger Greka osme, ow styrya fler (enep an elven a fler osmiom tetroksid, hag a'n jeves sawor poos mosek).