cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Park Kenedhlek Lynnyn Norfolk
Tornasyeth re beu posek a-dhia diwedh an 19ves kansvledhen. Gerys-da yw lestri-gwari ha korsyoryon kyn peu lehes an niver a gorsoryon a 2,400 dhe 1,700 yn 2004. An niver a dornysi a wra kudynnow dhe’n kergynnedh. Gasa karthyon dhe’n dowr a-dhia an 1950 re gawsyas eutrophication, ow tenna oksyjen dhyworth an dowr. Dhe wortheneba henna, dyghtyoryon ekosystem re garthyas loub dhyworth goles an kanolyow, ha remova puskes hag a dheber plankton. Gesys yw plansow dhe devi, ow tenna fosforos a’n dowr, ha gul bewva wiw rag puskes kepar ha densoges dowr.
Settys yw lyvrow Arthur Ransome, Coot Club ha The Big Six y’n Lynnyn Norfolk.
Parti Lavur (Norgagh)
An Parti Lavur (Norgaghek Bokmål: Arbeiderpartiet, Norgaghek Nynorsk: Arbeidarpartiet), berrhes dhe A/Ap, yw parti politek bras yn Norgagh. An brassa parti y'n Storting hag an parti a wovernans a-dhia 2021, yw parti socyal-demokratek hag a-barth an Unyans Europa ha KOKAN.
Ledyoryon
Klass:Partiow Klass:Gwlasegeth Europa Klass:Norgagh
Sisimiut
Sisimiut, Holsteinsborg kyns, yw an eyl vrassa cita yn Greunlond, desedhys yn west an wlas war arvor Kulvor Davis, 200 mildir dhe'n north a Nuuk. Styr an hanow yw "tus an tell lewern" yn Greunlondek.
Istori
An kynsa tus dhe driga yn Sisimiut o a'n wonisogeth Saqqaq, nans yw 4,500 bledhen. I re asas lies dustuni a'ga anedhyans yn ranndir Sisimiut, ow komprehendya gwikow, kylghow gwrys gans aga thyldys hag olesow. Trigys ens yn Sisimiut bys dhe 500 KOK. Ny wrug tus a wonisogethow Dorset gasa kemmys dustuni anedha aga honan. Yth esons ow triga yn Sisimiut 700 bledhen.
Inuit an wonisogeth Thule (tus Greunlond lemmyn) a dheuth dhe Sisimiut nans yw 1,000 bledhen. I a wre helghya morderewi, kerwys ergh ha reunes. An arvor yntra Sisimiut ha Kangaamiut a'n jevo meur a enevales, hag ytho tennvos divroysi o. Drefen an niver meur a artifaktow istorek, apoyntys veu avel Ertachva an Bys UNESCO.
Chekek
Chekek yw an yeth slavek kewsys yn Pow Chek (Bohemi ha Moravi). Pur ogas dhe Slovakek yw, mes yma nebes dyffransow diblans ynter an dhew davas.
Sisimiut
Istori
Ny dheuth tus Loghlyn dhe'n ranndir ma. Yn 1738/9 y feu batel yntra'n Dhanyon hag Iseldirysi rag maystri an kenwerth morviles. Wosa henna fondys veu an dre a-lemmyn yn 1764 avel Holsteinsborg.
Diwysiansegyans a dhallathas y'n 20ves kansvledhen wosa drehevel porth gorholyon ha gweythva argerdha puskes.
Doronieth
Desedhys yw Sisimiut ogas dhe 200 mildir dhe'n north a Nuuk, ha 47 mildir dhe'n north a'n Kylgh Arktek. Yma war arvor est Kulvor Davis, war benn tir gans Fyord Kangerluarsuk Tulleq dhe'n north ha Fyord Amerloq dhe'n soth.
Sisimiut a'n jeves hin Penneghlek. An tempredh ughella misek yw 10°C po le dres an vledhen.
Gans 5,582 a drigoryon yn 2020, yma poblans Sisimiut ow tevi yn uskis. Dell yw usys, yma moy a dus ages benenes yn Sismiut. 10% a'n poblans a dheu a bowyow erel.
Poblans Sisimiut - 1991-2010
Erbysieth
Pyskessa yw an diwysyans posekka yn Sisimiut, dre vras bibynes bubyn, eghogyon, meurlithes ha barvusi. Nans yw ogas dhe 20 bledhen, yth esa towl dhe dhrehevel teudhji aluminiom yn Sisimiut, owth usya tredan dowr, mes yth esa fowt a dreusporth y'n ranndir.
Tornyaseth
skeusennik|300px|Kresen Taseralik Yma niver a ostelyow, ostelyow yowynkneth ha kampvaow yn Sisimiut. Y'n gwav eskynner skia a ober a-ban menydh Alanngorsuaq. Dres an vledhen an dre a gynnik kerri slynkya keun, skia tro askel, kerdhes hebronkys, krambla, kayakya ha golya. Moy ha moy a worholyon morviaj a vysyt Sisimiut pub bledhen.
Desedhys naw mildir dhe'n soth a Sisimiut, Aasivissuit – Nipisat yw Ertachva an Bys UNESCO apoyntys yn 2018. An Ertachva a ystyn 150 mildir a Enys Nipisat dhe'n lien rew. An savla a with remenans hendhyskoniethel dres 4,000 bledhen a wonisogethow Sadqqaq, Dorset an Thule.
Drehevys veu Kresen Wonisogethel henwys Taseralik yn Sisimiut. Synsys yw Gool Ilow pub bledhen y'n dre gans artydhyon kepar hag Ole Kristiansen.
Geveldrevow
Sisimiut a'n jeves kolmow kowethegeth gans: Klass:An Enys Las
Broweghereth
skeusennik|Omsettyans browagh 11ves mis Gwynngala 2001orth an Gresenn Kenwerth Ollvysel Broweghereth yw gul devnydh a own ha freudh dhe ownekhe kowethasow po governansow, po erbynn krysieth. Yth hwrussys lies eghenn a gowethyansow sosyel po politek devnydh a vroweghereth dhe dhrehedhes aga amkanow. Hanow an dus a wra broweghereth yw broweghysi. Sel broweghereth arnowydh yw an ober Sergey Nechayev, gwreydhyas russek neb a dhisplegyas towlennow dhe vroweghi.
Kales yw styrya broweghereth. Nyns eus styr dhedhi yn lagha soedhogel orth nivel keswlasek. Yssynsys yn styryow kemmyn a vroweghereth yw menek a wriansow freudhek ervirys er ownekhe (broweghi). Y hyll henna bos gwrys er amkan kryjyansek, politek po krysiethek, hag y hwrons devnydh a freudh erbynn an lagha. Nebes styryow yssynsys y'n jydh hedhyw yw gwriansow a freudh erbynn an lagha, ha bresel. Nyns yw gul devnydh a wriansow haval gans bagas galweythel henwys broweghereth, dell yw usys. Y hyllir henwel an keth gwriansow broweghereth pan vons i gwrys gans bagas gans achesonys politek.
Yma moy es 10,000 styr a vroweghereth. Treweythyow y fydh an keth bagas bos deskrifys avel "kasoryon rydhsys" gans aga skoedhyoryon ha "broweghysi" gans aga erbynnoryon. Yth yw an term "broweghereth" usys yn fenowgh gans governansow dhe gabli erbynnoryon bolitek.
Herwydh an Fondyans Kovek Lett rag Broweghereth, y ladhas broweghysi 20,498 a dus dhe 2006. Yth omglewir an penneffeyth a vroweghereth der an own a wra hi.
Klass:Gwlasegeth
Marksydhieth
thumb|right|[[Karl Marx]] right|thumb|200px|Mao Zedong: ev a amendyas Markysdhieth drefen fowt an werin dhiwysyansel yn China 150px|thumb|[[Vladimir Lenin ha Joseph Stalin]]
Marksydhieth yw hanow sett a dybyansow politek hag erbysek. An tybyansow kres yw bos an bys rynnys dhe renkasow, an oberoryon hag an jatelydhyon ryccha neb a wra drogweytha an oberoryon; bos strif renkas gans siwyans war an diwedh a sosyalieth (may perghenn an oberoryon an maynys askorrans,) hag ena kemmynegoreth (kowethas distat ha direnkas.)
Aberaeron
Aberaeron yw tre yn Ceredigion, Kembra; (SN46SE15). Yma hi 70 mildir (112.7 km) dhiworth Kardydh ha 183.3 m (295 km) dhiworth Loundres. 1390 o braster an poblans yn 2011, ha 832 (59.9%) a wodhya kewsel Kembrek.
Marksydhieth
Disakordys yw lies yn-kever fatell dalvia bos restrys kowethas Marksydhiek: "nyns yw unnver erbysydhyon bolitek Marksydh yn-kever an styr chatelydhieth, sosyalieth ha kemmynegoreth. Yth yw mar selyek an dihevelepterow hag yth yw an dadhlow yn-mysk... erbysydhyon bolitek Marksydh mar grev avel aga gorthter orth... chatelydhieth."
Aberaeron
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Ceredigion
Marksydhieth
Klass:Kemynegoreth Klass:Socyalieth
Salzburg (stat)
Salzburg yw stat yn Estrych.
Klass:Statys a Ostri
1947
1944 - 1945 - 1946 - 1947 - 1948 - 1949 - 1950
1947 OK yw blydhen gemmyn y'n dydhyans gregorek, ow talleth dy' Mergher.
Mernansow
Klass:1947
Kevili
Kevili yw karrek wodhosek klastek komposys a dharnow myns grow po buli kromm po goelinek yn matriks a wodhesow gans perthyglow le, kepar ha tewes, fennleys po pri. An klastow ha matriks yw kelmys gans kalciom karbonat, horn oksid, silika po pri kaleshes. Gelwys yw kevili gans klastow trihornek po elynnek avel brecchia.
1946
1946 OK yw blydhen gemmyn y'n dydhyans gregorek, ow talleth dy' Meurth.
Kevili
Kevili a furv pan vo grow menhes. I a hwer yn gweliow a bub oos dororiethel, mes i yw le ages 1% a dhalghedh karrygi godhosek oll. Hevelep yns i dhe grag yn aga furvow.
Simon Pegg
thumb|right|200px|Simon Pegg
1946
Mernansow
Klass:1946
Kevili
Ensamplow war Veurth
War an planet Meurth, ensamplow a gevili veu kevys gans gwandras NASA 'Curiosity' yn tyller henwys "Hottah". Gwirhaval yw an kevili dhe furvya war weli gover nans yw bilvilyow a vledhynnyow. An perthyglow yw yntra myns tewes ha pelyow golf. Hwithrans a dhiskwedhas an gover dhe liva orth gevradh kerdhes gans downder a feter.
Simon Pegg
Simon Pegg (14 mis Whevrer 1970 – ) o gwarior ha gwrier a fylmow sowsnek geryes da.
Klass:Didhuwydhyon Klass:Dinethyansow 1970 Klass:Gesyoryon Klass:Gwarioryon bellwolok Klass:Gwarioryon fylm Klass:Gwarioryon lev Klass:Gwarioryon sowsnek Klass:Skriforyon
1874
bledhen gemmyn
Klass:1874
Aasivissuit – Nipisat
Aasivissuit – Nipisat yw Ertachva an Bys UNESCO desdhys yn Greunlond west.
Apoyntys veu yn 2018, an tyller a with remenans hendhyskoniethel a anedhyans owth ystyn dres 4,000 bledhen. An ertachva a gomprehend dustuni a helghya sesonek dhyworth an gonisogethow Saqqaq, Dorset, ha Thule, ha dustuni Inuit ha trevesigethel magata. An ertachva a ystyn 150 mildir ynter Enys Nipisat (9 mildir dhe'n soth a Sisimiut) ha'n lien rew.
Tylleryow hendhyskoniethel
skeusennik|300px|Skrisel ow tiskwedha tylleryow ertachvaow UNESCO yn Greunlond Yn Ertachva an Bys yma seyth tyller hendhyskoniethel hag unn drev arnowydh, ow representya lies oos istorek.
Klass:Ertachva an Bys UNESCO Klass:An Enys Las
Plen an Gwari (Pluw Ge)
skeusennik|Plen an Gwari Tre yn Kernow yw Plen an Gwari, yn Pluw Ge, dhe'n soth-est a Druru. Kelmys yw henwyn an dre ha'n bluw dhe'n gwari meur Kernowek Bewnans Ke.
Klass:Trevow yn Kernow Klass:Pluw Ge
Beaver, Pennsylvani
thumb|300 px| Beaver thumb|250px| thumb|200px| Beaver yw burjestra yn Konteth Beaver, Pennsylvani, Statys Unys. Yn 2010, poblans an sita o 4775.
An sita a veu fondys yn 1792.
Gwiasva
Klass:Burjestrevow yn Pennsylvani
Brad Pitt
Brad Pitt yw gwarier amerikanek.
Max Weber
Klass:Almanyon Klass:Dinethyansow 1864 Klass:Filosofers Klass:Istorioryon Klass:Kenedhlogoryon Klass:Mernansow 1920 Klass:Politegoryon a Europa‎
Brad Pitt
Klass:Askorroryon re waynyas Pewas Akademi Klass:Dinethyansow 1963 Klass:Gwarioryon bellwolok amerikanek Klass:Gwarioryon fylm amerikanek Klass:Gwarioryon lev amerikanek Klass:Gwaynyoryon Pewas Akademi Gwella Gwarier-Skoodhya
Beulah
Beulah yw tre yn Ceredigion, Kembra; (SN24NE72). Yma hi 70.3 mildir (113.1 km) dhiworth Kardydh ha 190.9 m (307.2 km) dhiworth Loundres. 1591 o braster an poblans yn 2011, ha 841 (52.9%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Ceredigion
1880
bledhen lamm
Klass:1880
Everything Everywhere All at Once
Everything Everywhere All at Once (Kernewek: Puptra pub le oll an termyn) yw fylm komedi-drama amerikanek 2022, skrifys ha kevarwodhys gans Daniel Kwan ha Daniel Scheinert. Ev a apper Michelle Yeoh, Stephanie Hsu, Ke Huy Quan, Jenny Slate, Harry Shum Jr., James Hong, ha Jamie Lee Curtis.
Devynnow
Klass:2022 Klass:Fugieth skiensel Klass:Fylmow amerikanek Klass:Fylmow re waynyas Pewas Akademi Klass:LKDT
Tunkhannock, Pennsylvani
thumb|300 px|Tunkhannock thumb|250px| thumb|250px| Tunkhannock yw burjestra yn Konteth Wyoming, Pennsylvani, Statys Unys. Poblans an burjestra yn niveryans 2020 o 1,766.
Gwiasva
www.wyocopa.org
Bolton Soth-Est
Bolton Soth-Est yw pastell vro yn Bolton, Manchester, Pow Sows. Representys re beu gans Yasmin Qureshi (Parti Lavur) a-dhia 2010.
Devynnow
Klass:Pow Sows Klass:Pastellow vro y'n Ruwvaneth Unys
Bedford, Pennsylvani
thumb|300 px| Bedford thumb|250px| thumb|200px| Bedford yw burjestra yn Konteth Bedford, Pennsylvani, Statys Unys. Yn 2000, poblans an sita o 3,141.
An sita a veu fondys yn 1751.
Gwiasva
Klass:Burjestrevow yn Pennsylvani
Garry Marshall
thumb|Marshall, [[2013]] Garry Kent Masciarelli (13 Du, 1934 – 19 Gortheren, 2016) o gwarier amerikan geryes da.
Joseph Bédier
Joseph Bédier (1864-1938) o skrifyas frynkek y'n 20ves kansblydhen. A dhevedhyans bretonek o y deylu, mes yn Réunion y trigys ev mar flogh. Dyskador a lyenn frynkek eth ev ha bos. Ev a wrug dyllansow a nebes tekstow poesek frynkek koth, y'ga mysk Tristan et Yseult (1900), La Chanson de Roland (1921), ha Fabliaux (1893). Esel a'n Académie française o ev a 1920 bys termyn y vernans.
A. S. D. Smith a gernewekhas y lyver Tristan et Yseult.
Kevrennow yn-mes
Klass:Frynkyon Klass:Istorioryon Klass:Mernansow 1938 Klass:Dinethyansow 1864
Karrek wodhosek
Karrek wodhosek yw karrek gwrys dhyworth godhes, hemm yw temigow karrek movys gans an gwyns, dowr po rewlivow ha gesys dhe godha. Droppys yw an godhes avel gweli, dell yw usys yn dowr war woles avon po’n mor. Pan vo moy a wodhes bernys war benn, an gweliow isella yw gwaskys war-barth dhe wul karrek. skeusennik|500px|Kerghynedhow godhosek
Klassa karrygi godhosek
Possybyl yw dhe glassa karrygi godhosek po herwydh an argerdhow yw omgemeryansek rag aga furvyans, po aga homposyans (monydhieth).
Klassans yw selys war argerdhow
Yma peder eghen a garrygi godhosek herwydh an klassans ma.
Pegasus (ranneves)
Pegasus yw ranneves aswonnys avel onan a'n 88 aswonnys gans an Unyans Steroniethek Keswlasek (IAU).
Pegasus yw margh askellek mythologieth Hen Res. An ranneves ma yw seythves moyha an 88. Re beu diskudhys bos eksoplanettys dhe dhewdhek system a ster y'n ranneves. Arbennik yw eksoplanet HD 209458 b drefen y vos an kynsa eksoplanet aswonys gans ayrgylgh hag a gomprehend ethen dowr. Musurys veu myns hager awel y'n ayrgylgh na. Eksoplanettys HR 8799 o an kynsa dhe vos gwelys yn tidro gans skeusen.
Flying Fish Cove
Flying Fish Cove yw trev ostralek enys Nadelik en Keynvor Hebask.
Klass:Citys ha trevow yn Ostralasi Klass:Ostrali
Estoni
skeusennik|Estoni 2021 Repoblek Estoni yw stat yn kledhbarth Europa, ryb an Mor Baltek.
Georges Pompidou
right|thumb|200px|Georges Pompidou Georges Jean Raymond Pompidou (5 mis Gortheren 1911 – 2 mis Ebrel 1974) o 19ves Lywydh an Repoblek Frynkek ha Kespennsevik ex-officio Andorra a-dhia 1969 bys yn Genver 1974.
Klass:Frynkyon Klass:Lewydhyon Klass:Mernansow 1974 Klass:Dinethyansow 1911
Tamarin deuliw
thumb|Dewliw tamarin
Tamarin dewliw (Saguinus bicolor) yw sim peryllys kevys en goswik an Amazon.
Klass:Simes
Pepper&Carrot
alt=Logo Pepper&Carrot|skeusennik|Logo Pepper&Carrot alt=Lyver Pepper&Carrot|skeusennik|Lyver Pepper&Carrot yn yeth aral dyhow|skeusennik|David Revoy gans gwersyons paper Pepper&Carrot yn Frynkek Pepper&Carrot yw kevres roskomik rydh ha pennfenten ygor gans artydh Frynkek David Revoy a-dro dhe wragh degowek Pepper ha'y hath Carrot. Dallethys veu an 10ves mis Me 2014.
Bre Garn
An Dowr Seythyn a sev war amal Bre Garn.
Pepper&Carrot
Yma treylyansow a'n kevres kavadow yn moy es 50 yeth. An gwersyon Kernewek yw treylys gans Steve Harris ha provredys gans Steve Penhaligon. Yth yw an kynsa roskomik kavadow yn yeth Kernewek.
Bre Garn
Balweyth hag istori diwysyansek
skeusennik|Mengleudh Gonamena ha'n treusskorrel Bre Garn. Y hyllir gweles an jynn-wynsya ethen koth y'n dowr y'n mengleudh. Y'n termyn eus passyes yth o an vre a-vri rag hy balyow kober mes deges yns i lemmyn. An Bal Kober Karadon Soth eus 1 km dhe soth west a'n dreuskorrel o brassa bal kober an arenebedh yn y dhydh, nans yw 150 bledhen. Balyow kober ha sten erel yw skattrys a-dro dhe venn an vre. Mengleudhyes veu gorwan war Vre Garn keffrys.
Pepper&Carrot
Revoy a wra an kevres gans medhelweyth rydh, kepar ha Krita hag Inkscape. An art yw kavadow yn-dann kummyas Creative Commons Attribution 4.0. Revoy a wra kennertha yn kler fanart hag erel. Skoodhys yw an roskomik gans tasogyon dre Patreon ha heb argemynnans yw. Revoy a ober war an roskomik avel y soodh.
Kevrennow a-ves
Klass:Fantasi
Bre Garn
Balweyth hag istori diwysyansek
Yma'n Mengleudh Gonamena war amal dhe soth an vre eus leunhes gans dowr. Da yw gans an pobol leel an mengleudh ma rag kerdhes yndho. Y hyllir gweles remenantow avel jynn-wynsya ethen koth, chaynys ha skeul gwreydhek yn-dann an dowr (mis Metheven 2016). Down yw an dowr y'n mengleudh hag yma alsyow ughel dhodho keffrys, dell kemerer with hag owth y wodriga. Yn bledhynnyow a-dhiwedhes meyn koth re beu kemerys dhyworth atalvaow an mengleudh gans y berghennow, Lantoom Quarries.
Nans yw 100 bledhen an Hyns-horn Lyskerrys ha Karadon eth a-derdro Bre Garn hag y'n jydh hedhyw an gweli kledhren koth yw hyns-kerdhes da dhe gerdhes a-dro dhe'n vre.
Kevrennow
Lantoom Quarries (yn Sowsnek)
Klass:Doronieth Kernewek
Jyväskylä
An sita a veu fondys yn 1837.
Gwiasva
Klass:Citys ha trevow yn Europa Klass:Pow Finn
Leo Varadkar
Leo Varadkar (genys 18 mis Genver 1979 yn Dulyn) yw politeger ha medhek a Iwerdhon. Ev o Taoiseach Iwerdhon (haval dhe'n Pennvenyster) a-dhia 2017 bys yn 2020 hag a-lemmyn yw an Tánaiste (an Is-Pennvenyster) a-dhia mis Metheven 2020. Kethreydhel yw ev.
Klass:Dinethyansow 1979 Klass:Godhyli Klass:Politegoryon LKDT Klass:Politegoryon a Europa
The Prisoner
skeusennik|The Prisoner, Porthmeirion
The Prisoner yw towlenn pellwolok fugieth aspians ha fugieth skiensel Predennek gwrys gans Patrick McGoohan ha George Markstein. Y 17 towlenn a veu darlesys gans ITV yn 1967.
McGoohan a warias an lytheren chif, henwys hepken Number Six. Ev o maynor aspians neb a asas y ober a-dhystowgh. Wosa henna, ev a dhehwelas dhe dre ha bos omsettys gans gas. Pan dhifun, yma ev y'n Village hag yw prison mayth yw oll an dus (prisnoryon ha gwithow) henwys gans niverow hepken. The Prisoner yw hwedhel Number Six neb a assay kavoes gorthibow (piw yw Number One ha py governans a wra menystra The Village?) ha Number Two (den a wra chanjya yn-fenowgh) neb a assay godhvos acheson an dhibarth Number Six diworth y ober.
Oulu
thumb|300 px|Oulu thumb|250 px| Oulu (Swedek: Uleåborg) yw sita yn Pow Finn. Yn 2010, poblans an sita o 139,579.
The Prisoner
An towlenn a veu fylmys yn treveglos tornyas Porthmeirion, Kembra. Lies tornyas a wra vysytya an treveglos ma awos The Prisoner ha chi Number Six yw gwithti an towlenn.
Oulu
An sita a veu fondys yn 1605.
The Prisoner
Klass:Towlennow pellwolok
Oulu
Gwiasva
Klass:Citys ha trevow yn Europa Klass:Pow Finn
Edhen dhineyj
Ydhyn dineyj yw kettep huni a gollas an gallos dhe neyja der esplegyans. Yma moy ages 60 eghen lemmyn, ow komprehendya an ratites meur aga hanow (strusow, emu, kaswars, rheas ha kiwis) ha pennow gwynn. An edhen lyha dineyj yw raker Enys Andrehedhadow (hys 12.5 cm, poos 34.7 g). An moyha (possa ha hirra) edhen dhineyj, ha'n edhen vyw moyha yw an strus (2.7 m, 156 kg).
Lies edhen dhov, kepar ha'n yar dre ha hos dre, re gollas an gallos dhe neyja dres pellder hir, kyn hallo aga eghennow hendasek, yar rudh an gwylgos ha hos kors, agettep, a yll neyja yn pell.
Dineyjter re esplegyas yn lies edhen yn anserghek. Yth esa teyluyow a ydhyn dineyj, kepar ha'n Phorusrhacidae, (difeudhys lemmyn), a esplegyas dhe vos preydhoryon gallosek war an nor. An euthydhyn (ha'ga neskerens an bathornithids), eogruids, geranoidids, gastornithiformes, ha dromornithids (oll difeudhys) oll a esplegyas shapow korf hevelep, garrow hir, konaow hir ha pennow meur - mes nyns ens i neskerens ogas. Pella vyth, i oll a gevrann nasow a vos ydhyn kowrek dineyj gans eskelli munys, garrow hir ha konaow hir gans nebes a'n ratites, kyn nag yns i neskerens ogas.
Menhesennow a dhiskwedh ydhyn dineyj dhe eksistya poran wosa an hwarvedhyans difeudha war dhiwedh an Amser Kalghek nans yw 66 milvil bledhen. Yth esa lies treveth ekologel kavadow wosa difeudhans an arghpedrevanes. Dineyjter a eksist pub tro le may fo fowt a vronnviles, kepar hag enesow andrehedhadow. Mordir Nowydh a gomprehend moy a eghennow es neb tyller aral y'n bys. Bys dhe dhevedhyans tus eno nans yw a-dro dhe 1,000 bledhen, an preydhoryon moyha o ydhyn aga honan.
Rol a ydhyn dineyj
Klass:Ydhyn
Goon Garnon
skeusennik|Fordh yn Goon Garnon skeusennik|Fordh dremen Goon Garnon Tre yn Kernow yw Goon Garnon, yn Pluw Fyek, neb tri mildir dhe'n soth-west a Druru. Drehevys veu lies chi an dre yn nessa hanter an 20ves kansvledhen.
Bual Afrika
skeusennik|400px|left|Bual gorow gans pyger teurek Bual Afrika (Syncerus caffer) yw eneval meur yn Afrika soth a'n Sahara y'n teylu Bovidae (an bughes). Syncerus caffer caffer, bual Afrika an penntir (Cape buffalo) yw an iseghen dipek, ha'n brassa, kevys yn Afrika soth hag est. S. c. nanus (bual Afrika an goswik) yw an lyha, kemmyn yn ranndiryow a goswik yn Afrika kres ha west. Kevys yw S. c. brachyceros yn Afrika west ha S. c. aequinoctialis war savannas Afrika est. Y nas tipek yw kern an tevesik: yma dhedha sel junys, ow furvya skoos kowal a askorn a-dreus topp an penn, gelwys knoppen. Konsidrys yw y vos onan a'n enevales moyha peryllus war vrastir Afrika, ow ladha dre wana ha stankya dres 200 den pub bledhen.
Myns
Eneval meur yw bual Afrika. Y ughelder a yll bos kemmys ha 1.7 m (5.6 tros-hys) ha'y hys 3.4m (11.2 tr.). Hys an lost a yll bos 110 cm (43 meusva). Orth komparya hag eseli erel an teylu Bovidae, y gorf yw hir ha tew (bual an dowr yw poosa hag ughella) gans garrow berr, tew. Poos kresek bual Afrika an penntir a yll bos 870kg. An gorow a boos 100kg moy ages an venow.
Omdhegyans
Preydhoryon gnasek buales tevesik a gomprehend lewyon, usviles ha krokodiles. Avel onan a'n "Pymp Meur", posek yw an bual y'n diwysyans helghya avel "trophy".
An bual yw onan a'n peuroryon moyha sewenus yn Afrika. Ev a drig yn savannas, gwernow ha fennvaow, keffrys ha argosow mopane ha koswigow menydhyow meur Afrika. Gwell yw gans an bual bewva gans skovvaow tew, kepar ha bronnek ha prysk, mes i a yll bewa yn argosow ygor. Res yw dhedha kavos dowr pub dydh. I a dheber gwels ughel garow, kepar ha'n zebra. Stankya gwels garow a wra greow buales, ow kul spas dhe enevales a dheber gwelsow moy fin.
A-der tus, nyns eus lower a breydhyoryon a yll ladha buales. Lewyon a ladh buales yn rewlys mes, res yw niver anedha kesoberi rag y wul. Krokodiles ha usviles a yll ladha buales yowynk.
Klevesow
Bual Afrika a yll kavos lies kleves, ow komprehendya an re na kevrennys gans bughes dov, kepar ha pla gwynn bugh, kleves tremenva ha kleves tros ha ganow.
Parya
Buales a bar ha dinythi saw y'n seson glaw. Buales benow a dhinyth yn pymp bloodh rag an kynsa tro.
Klass:Afrika Klass:Bronnviles
Manchester
Manchester (po Mankeynyon yn Kernewek) yw cita ha burjestra gorcitek yn Pow Sows, Ruwvaneth Unys. 547,627 o poblans a cita yn 2018.
Devynnow
Klass:Trevow yn Pow Sows
Telemark
Telemark yw konteth yn Norgagh.
Asi Soth
thumb|right|300px|Asi Soth, gwelys diworth loerell. Asi Soth yw rann a Asi henwys wostalleth an Is-vrastir Eyndek. Desedhys usi ynter Asi Gres ha'n Keynvor Eynda. Yma kevrennow poesek lowr ynter Asi Soth ha'n ranndiryow kentrevek a Asi West hag Asi Soth-Est.
Kirk Douglas
Kirk Douglas (9 mis Kevardhu 1916 - 5 mis Hwevrer 2020) o gwarier amerikanek.
Asi Soth
Ottomma rol a statys niverys yn fenowgh avel rann a Asi Gres:
Kamera lucida
Kamera lusida (camera lucida yn Latin hag a styr stevell enowys) yw devis optykel hag yw devnydhys avel gweres delinyans gans lymnoryon. Patentys veu y'n vlydhen 1806 gans William Hyde Wollaston. Yma dustuni, dell hevel, ow tiskwedhes nag o an kamera lusida travyth moy yn gwiryonedh ages dastysmygyans a dhevis hag o desskrifys yn kler 200 blydhen a-varra gans Johannes Kepler yn y Dioptrice (1611). Erbynn an 19ves kansblydhen desskrifyans Kepler galsa dhe goll yn tien, ha rakhenna denvydh ny jallenjas kwarel Wollaston. An hanow 'kamera lusida' a veu dismygys gans Wollaston (g. Edmund Hoppe, Geschichte der Optik, Leipzig 1926).
Kirk Douglas
Klass:Dinethyansow 1916 Klass:Demokratyon Klass:Gwarioryon bellwolok amerikanek Klass:Gwarioryon fylm amerikanek Klass:Gwarioryon fylm bughwesyon Klass:Gwarioryon lev amerikanek Klass:Gwaynyoryon a Bewas Akademi der Enor Klass:Kevarwodhoryon fylm Klass:Mernansow 2020 Klass:Skriforyon amerikanek Klass:Ynkleudhyansow yn Kaliforni
Asi Soth
An gwlasow ma yw eseli oll a'n Kowethyans Soth-Asian rag Kesober Ranndiryel (gelwys war-lergh y verrheans Sowsnek, SAARC).
Kamera lucida
An kamera lusida a worr imaj an destenn yw mirys orti war an enep a dhelin an lymnor warnodho. An lymnor a wel ha'n vu ha'n enep delinyans y'n keth termyn, kepar ha digloesyans dewblek jynn-skeusenn. Dres hemma an lymnor a yll treusperthi poyntow a vri dhiworth an vu dhe enep an delinyans, hag a weres gans diskwedhes golokva ewn. An lymnor a yll tresa hogen linennow an taklow y'n vu.
Klass:Artys Gwelesek
Asi Soth
Yma 40% a boblans ha 10% a diredh Asi synsys yn Asi Soth. An poblans a wlasow SAARC (1,467,255,669) yw haval dhe 23% a'n dus y'n bys ma.
Dres brassa rann a Asi Soth, an amser a vydh leyth ha pur doemm yn misyow an hav, hag y'n gwav y fydh sygh ha hweg. Ris, gwaneth, te, ha jiwt a dev yn ta omma.
Reading, Pennsylvani
thumb|300 px|Reading thumb|250px| thumb|200px| Reading yw sita yn Konteth Berks, Pennsylvani, Statys Unys. Poblans an sita yn niveryans 2020 o 95,112.
Asi Soth
Klass:Asi
Émile Durkheim
skeusennik| Émile Durkheim David Émile Durkheim (15 Mis Ebrel, 1858 - 15 Mis Du 15, 1917) o socyologydh ha filosofer Frynk. Gans Karl Marx ha Max Weber, Durkheim yw aswonnys ha tas-fondya a Socyologieth.
Dres oll, Durkheim a vynnis dhe gonvedhes fatell kemenethow a wra sostena aga honan y'n oos arnowydh; oos may ma disliwys an kevrennow hengovek ha kryjyk hag oos may ma lies kresen socyal nowydh. Y kynsa ober socyologiethek brassa o The Division of Labour in Society (1893). Yn 1895, ev a wrug dyllo The rules of Sociological Method ha fondya an kynsa asran a socyologieth yn Europa ha dheuth ha bos an kynsa profesor a socyologyieth yn pow Frynk. Ev a fondyas an jornal L'Année Sociologique yn 1898. Yn 1897 Suicide a veu dyllys. Yn Suicide, Durkheim a wrug hwithra niverans omladhans yn kemeneth Katholik ha protestant. An ober ma eth ha bos an fondyans a hwithrans socyal arnowydh. Yn 1912, The Elementary Forms of the Religious Life a veu dyllys. Ynno, Durkheim a wrug ri y tybieth a kryjyans.
Devynnow
Klass:Dinethyansow 1858 Klass:Didhuwydhyon Klass:Filosofers Klass:Frynkyon Klass:Godhonydhyon Klass:Mernansow 1917 Klass:Skriforyon Klass:Socyalydhyon
Reading, Pennsylvani
An sita a veu fondys yn 1748.
Gwiasva
Klass:Citys yn Pennsylvani
Tim Kaine
Timothy Michael „Tim“ Kaine (genys 26 Hwevrel 1958 yn Saint Paul, Minnesota) yw laghyas ha politeger demokrat a Amerika. Kaine o Isgovernour Virjynni a-dhia 2002 bys yn 2006, Governour Virjynni a-dhia 2006 bys yn 2010 ha kaderyer Kessedhek Kenedhlek an Dhemokratyon a-dhia 2009 bys yn 2011. A-dhia 2013, Kaine yw esel Senedh Virjynni. Ev o ombrofyer demokrat rag Is-Lewydh yn etholans lewydhek 2016.
Klass:Demokratyon Klass:Dinethyansow 1958 Klass:Eseli Senedh an Statys Unys Klass:Meryon Klass:Virjynni
Iowa
Iowa yw stat yn Statys Unys Amerika.
Gwiasva
Klass:Statys an SUA
Jay Inslee
Jay Robert Inslee (genys 9ves mis Hwevrer 1951 yn Seattle, Stat Washington) yw laghyas ha politeger a Amerika. Ev a serv avel governour Stat Washington a-dhia 2013. Esel a'n Parti Demokratek yw.
A-dhia 1993 dhe 2012 ev a lavuyras avel esel a Ji Kanasedhow Statys Unys rag ranndir 1a Stat Washington ha diwettha an ranndir 4a.
Park Kenedhlek Bannyow Brycheiniog
Park Kenedhlek Bannyow Brycheiniog (Kembrek: Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog) yw onan a dri park kenedhlek yn Kembra. Ev a gomprehend an Menydh Du (Kembrek: Y Mynydd Du) y’n west, Koswik Meur (Fforest Fawr) ha’n Bannyow Brycheiniog y’n kres ha’n Menydhyow Du (Kembrek: Y Mynyddoedd Duon) y’n Est. Apoyntys veu avel park kenedhlek yn 1957.
An brassa rann a’n park yw gonow gwelsek mool, peurva dhe hobas menydh ha deves menydh. An menydh ughella y’n park yw Pen y Fan, gans ughelder a 886m. Yma koswigow ha kreunyow dowr ynwedh. Tennvosow gerys-da dhe dornysi yw dowrlammow kepar ha Dowrlam Henrhyd (Sgwd Henrhyd) ha fowys kepar ha Ogof Ffynnon Ddu.
Dororieth an park yw krag ha kalgh (an skila rag an fowys). Rewlivans a wrug meur a effeyth dhe dirwedh an ranndir, ow kasa nasyow kepar ha lynnyn ha kommow.
Usys yw an park rag kerdhes, diwrosa, marghogeth, krambla, hwithra fowys ha pyskessa. Drefen y dirwedh pell ha hin arow, an Lu Bretennek ha’ga Forsow Arbennek a wra devnydh a’n park.
Hilgasieth
Hilgasieth yw kryjyans po tybyans eus yn bennrewl warnyans ma via unn urdhas yn-mysk an eghennow dus herwydh aga “hil” po aga fobel dalleth.
Wordhen
thumb|250px|right|Lymnans Wordhen a loerell NASA (4es a vis Genver 2003). Y hyllir gweles [[Alban, Kembra hag Ynys Manow yn howldrevel.]]
Wordhen po Iwerdhon yw hanow ynys veur yn Europa. Yma gans an ynys dhiw rann gwlasek, Repoblek Wordhen ha Kledhbarth Wordhen (pow a'n Ruwvaneth Unys). Y hwrer devnydh a'n hanow Wordhen lieskweyth rag an Repoblek Wordhen y honan.
A-dhia termyn Henry VIII, yth esa myghterneth Pow Sows ow toen an titel "Myghtern Wordhen". Rywvaneth hy honan o Wordhon ytho, mes yth esa finwedh ynn dhe ewnderyow an gemmynieth katholik wosa an Dasfurvyans. Rebellyans rag repoblek wordhonek ansoedhogel a dardhas yn 1798 yn mysk breseli an Domhwelans Frynkek. Governans an Rywvaneth Unys a worthybas ow kul Reyth Kevunyans yn 1801: dreus an reyth ma y teuth Wordhen ha bos rann a dernas unnik ynno Wordhen, Pow Sows, Alban, Kembra, ha Kernow.
Wosa rebellyansow yn 1916 ha 1918-1921, y tiberthas Wordhen yn dew stat: Kledhbarth Wordhen (hwegh konteth y'n north-est) ha Stat Rydh Wordhen (po Saorstát na hÉireann, an hwegh konteth arall war'n ugens). Y teuth an Stat Rydh ha bos ansoedhogel yn 1922, mes Kledhbarth Wordhen a dhewisas gwitha y'n Rywvaneth Unys. An baner gwyr, gwynn hag rudhvelyn.
York, Pennsylvani
An sita a veu fondys yn 1741.
Gwiasva
www.yorkcity.org
Klass:Citys yn Pennsylvani
Yow
Gwelewgh ynwedh:
Hollidaysburg, Pennsylvani
thumb|250px| thumb|200px| Hollidaysburg yw burjestra yn Konteth Blair, Pennsylvani, Statys Unys. Poblans an sita yn niveryans 2020 o 5,641.
An sita a veu fondys yn 1768.
Gwiasva
Klass:Burjestrevow yn Pennsylvani
Biobío
thumb|right|280px|Avon Biobío
An Biobío (yn Río Biobío) yw avon yn Chile (380 km).
Kevrennow a-ves
Klass:Avonyow Klass:Chile
Guanajuato
Guanajuato yw stat yn Meksiko.
170
bledhen gemmyn
Klass:170
Antananarivo
Antananarivo yw pencyta Madagaskar.
Klass:Citys ha trevow yn Afrika
Iain Banks
skeusennik|Iain Banks, 2009
Iain Banks (16 Mis-Hwevrer 1954– 9 Mis-Metheven 2013) o  awtour albanek. Ev a dhevnydhyas an hanow Iain M. Banks pan skrifa fugieth skiensel hag Iain Banks rag skrifyansow erell.
Romansow Iain M. Banks
Klass:Albanyon Klass:Didhuwydhyon Klass:Dinethyansow 1954 Klass:Mernansow 2013 Klass:Prydydhyon Klass:Skriforyon fugieth wothek
Tripoli
Tripoli yw pencyta Libi.
Parti Rudh (Norgagh)
Klass:Partiow Klass:Gwlasegeth Europa Klass:Kemynegoreth Klass:Norgagh
Tripoli
Klass:Citys ha trevow yn Afrika
Ceinewydd
Ceinewydd yw tre yn Ceredigion, Kembra; (SN35NE79). Yma hi 71.5 mildir (115 km) dhiworth Kardydh ha 187 m (300.9 km) dhiworth Loundres. 1048 o braster an poblans yn 2011, ha 435 (41.5%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Ceredigion
Menyon
Gwig y'n ranndir Karadon koth yn Kernow yw Menyon (Minions). Trigys yw war an amal est a Woon Brenn ha north west a Vre Garn, peswar mildir (6 km) dhe'n north a Lyskerrys yw. Yn pluw Lanngynhorn yw an wig hag unn mildir dhe-ves a'n Geuswask yw.
Ev yw lavarys bos an wig an wig ughella yn Kernow awos hi a esedh dhe 300 meter (980 tros-hys) a-ugh leven an mor.
Gwarthevyes yw an wig gan Bre Garn eus 371 meter (1,217 tros-hys) a-ugh; yma treuskorrel war dop an vre. Yn sewyans yma fordh a vos dhe dop dhyworth Menyon. Yma lower a valyow ha mengleudhyow koth y'n arenebedh Menyon hag unn mengeludh a ober war Vre Garn.
Dhe west an wig yw tri hylgh men, an Hurlysi, a-lemmyn yth esa kleudhyans hendhyskoniethel dhe'n Hurlysi ha kons koth o trovyes.
Yma unn diwotti, dew deva hag unn sodhva bost y'n wig.
Gweller ynwedh
Klass:Trevow yn Kernow
Y Ddraig Goch
Y Ddraig Goch (an dhragon rudh) yw arwodh Kembre, a welyr war baner Kembra.
Hexham
Klass:Trevow yn Pow Sows
An Geuswask
Torr growan yn Kernow yw an Geuswask (the Cheesewring). Trigys yw war amal est Goon Brenn war Vre Stowe yn pluw Lanngynhorn; yn ogas peswar mildir (6 km) dhe'n north a Lyskerrys yw. An growanek o formys yn naturel gans tewedhans. Hy hanow a dhos dhyworth hy hevelep orth "keuswask", devis esa devnydhyes dhe wul keus.
Trigys yw hi ogas an Mengleudh Keuswask ha kerhynnys yw gans lower a rowanekyow erel. Braggyes gans distruyans o an timos-ma y'n kansbledhen nownsegves awos yth esa oberyansow blastyans dhedhorn, mes sawyes o hi gans krodhvolyow leel.
Jean Dujardin
Jean Dujardin yw gwarier frynkek.
An Geuswask
Yma diwotti yn Menyon eus henwelys "The Cheesewring" rag an Geuswask.
Jean Dujardin
Klass:Dinethyansow 1972 Klass:Frynkyon Klass:Gesyoryon Klass:Gwarioryon bellwolok Klass:Gwarioryon lev Klass:Gwaynyoryon Pewas Akademi Gwella Gwarier
An Geuswask
Klass:Doronieth Kernewek
Ciliau Aeron
Ciliau Aeron yw tre yn Ceredigion, Kembra; (SN55NW08). Yma hi 66.5 mildir (107.1 km) dhiworth Kardydh ha 180.1 m (289.9 km) dhiworth Loundres. 901 o braster an poblans yn 2011, ha 483 (53.6%) a wodhya kewsel Kembrek.
Anthraks
Anthraks yw kleves kawsys gans an bakteriom bacillus anthracis. Ha tus hag enevales erel a yll y gavos. Kemmyn yw gans karnviles besies troos parow kepar ha kowrvergh ha jirafes. Sporow an bakteriom a yll bewa rag kansow a vledhynnyow. Tus a gyv an dises dhyworth enevales dell yw usys, yn le dhyworth den aral. Y hyllir dyghtya anthraks gans gorthviotigow. Bryghlin er y bynn a eksist ynwedh. Heb dyghtyans, anthraks a yll ladha. Godhonydh prussek Robert Koch (1843–1910) o an kynsa dhe aswon Bacillus anthracis avel an bakteriom a gaws anthraks, ha Louis Pasteur o an kynsa dhe dhisplegya bryghlin er y bynn.
Ciliau Aeron
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Ceredigion
Anthraks
An ger anthraks a dheu dhyworth an Grek ἄνθραξ, an ger Grek rag glow, drefen liw du yn kres goliow kneus.
Arwodhow
Anthraks a yll hwarvos yn peswar furv: kneus, skevens, kolonydhyel ha skityans. Dalleth an arwodhow a hwer ynter unn jydh ha dew vis wosa klevesans.
Sortow anthraks
Aswonnys yw 89 eghen dhyffrans a anthraks.
Tardhow
Usys veu sporow anthraks avel arv bresel vewoniethel. An kynsa tro o pan wrug rebels, proviys gans an luyow almaynek, usya anthraks erbynn Lu Emperourethek Russi yn Pow Finn yn 1916. Prevys o anthraks gans Unses 731 a Lu Kwantung Nihon yn Manchuria dres an 1930ow, treweythyow ow klevesa prisners bresel a-borpos, ow ladha milyow. Hwithrys veu anthraks gans luyow an Keffrysysi ynwedh. Yn 1942, klevesys veu Enys Gruinard yn Alban gans sporow anthraks gans an Lu Bretennek. Difennys o mos dhe'n enys bys dhe 1990 wosa glanheans an gweres mostys.
An 2a a vis Ebrel, 1979, dyllys veu sporow dhyworth onan a'n gweythvaow dhe ves a Sverdlovsk yn Russi a wrug anthraks dres an Vresel Yeyn. Klevesys veu 94 den ha 64 a verwis. An Unyans Sovyetek a wrug blamya eghen aral a anthraks ow leverel dell wrussons dybri kig klevesys. Byttegyns, wosa henna diskudhys veu bos an tardh kawsys gans dyllans a'n bakteriom dre wall dhyworth gweythva ogas a dhisplegas arvow bewoniethel rag an Unyans Sovyetek.
Yn mis Gwynngala 2001, danvonys veu niver a lytherow ow komprehendya anthraks dhe nebes kowethyansow media ha politegoryon an Statys Unys. Kevrennys veu an hwarveansow dhe omsettyansow Gwynngala 11 a hwarvsa nebes dedhyow a-gynsow.
Logniet
skeusennik|Eglos Pluwniet yn Logniet
Koyt Tredhewi
Koyt Tredhewi (Trethevy Quoit) yw krommlegh eus trigys yn Komm Tremar y'n bluw Ryskarasek dhe'n north a Lyskerrys yn Kernow. Naw tros-hys (2.7 meter) ughel yw, hi a gonsyst a bymp menhir a gappys gans legh veur. Menystrys yw an koyt gans an Cornwall Heritage Trust a-barth dhe English Heritage.
Logniet
Logniet yw tre yn Pluw Niet, Kernow, yntra Bosvena ha Lyskerrys hag ogas dhe Woon Brenn. Poblans Pluw Niet y'n niverans 2011 o 947. Henwys yw an dre war-lergh an managh Niet, a dheuth dhe'n le hag a'n jeva bewnans enyshes. Kregys veu parson Logniet wosa Omsav an Lyver Pysadow yn 1549.
Koyt Tredhewi
Klass:Kernow
Linköping
thumb|300 px|Linköping thumb|250 px| Linköping yw sita yn Swedherwyk. Yn 2005, poblans an sita o 97,428.
Logniet
Klass:Trevow yn Kernow Klass:Pluw Niet
Linköping
An sita a veu fondys yn 1287.
1849
bledhen gemmyn
Klass:1849
Linköping
Gwiasva
Klass:Sweden
Towanda, Pennsylvani
thumb|300 px|Towanda thumb|250px| thumb|200px| Towanda yw burjestra yn Konteth Bradford, Pennsylvani, Statys Unys. Yn 2020, poblans an sita o 2,833.
An sita a veu fondys yn 1784.
Gwiasva
Klass:Burjestrevow yn Pennsylvani
Marbel
skeusennik|An [[Taj Mahal, gwrys a varbel]] skeusennik|upright|Imach an Venus de Milo, gwrys a varbel
Marbel yw karrek dreusfurvek a dhisplegyas dhyworth kalgh. An brassa rann a'n garrek yw kalsit (furv gwrysek a galsiom karbonat CaO3) ha dolomit. Usys yw yn fenowgh rag imachys, avel stoff drehevel ha porpasow erel.
An ger marbel a dhisplegyas dhe styrya meyn a yllir aga polsya ha rag pellenigow gweder usys yn gwariow fleghes (marblennow).
Faux marbel yw teknek payntya fosow hag a wra war-lergh patronyow liw marbel gwir. Y hyiir kesunya polter marbel ha lim po glusow synthetek dhe wul 'marbel dasfurvyes' (reconstituted marble).
Marbel re beu usys yn drehevyans rag milyow a vledhynnyow. Usys veu yn efan gans gravoryon ha pennseri Hen Gres ha Hen Rom. Tylleryow henwys dhyworth an garrek a gomprehend Marble Arch yn Loundres; Mor Marmara; Marble Rocks yn Eynda; ha trevow Marble, Minnesota; Marble, Colorado; ha Marble Hill, Manhattan, Evrek Nowydh. An 'Elgin Marbles' yw imachys marbel dhyworth an Parthenon diskwedhys y'n Gwithti Bretennek. Dres vons dhe Vreten Veur gans Yurl Elgin.
Marbel drehevel
Y'n negys drehevel, usys yw an term "marbel" rag neb karrek kalsitik gwrysek dhe les rag drehevel.
Ensamplow
Marbel Purbeck yw kalgh menhesek kevys yn Enys Purbeck, penntir yn Dorset, Pow Sows. An garrek re beu mengleudhys a-dhia osow romanek rag drehevel. Nyns yw an diwysyans gweythresek hwath.
Marbel Tennessi yw yn tevri dolomit a'n Oos Ordowek, rych yn menhesennow ha loos po rudhwynn y liw. Y natur gwrysek a re hevelepter dhe varbel dhodho, yn arbennik pan vo polsyes. Karrek wodhosek yw ytho.
Marbel Carrara yw marbel gwir. Gwynn po glas-loos yw gans gnas da, meurgerys rag usys yn gravyans ha drehevyansow. Mengleudhys yw yn cita Carrara yn Tuskani, Itali. An skeusen a dhiskwedh Pieta, yw pennobereth a ravyans Dastinythyans gans Michelangelo. Desedhys yw yn Basilica Sen Peder, Cita Vatican, ha hemm yw an unnik imach sinys gans Michelangelo bythkweth.
Devnydh diwysyansek a varbel
Marbel diliw yw pennfenten pur a galciom karbonat, usys yn lies diwysyans. Polter marbel yw usys avel kesrann yn paynt, dehen dens ha plastogow: y hyllir chanjya kalciom karbonat yn-dann tommder meur dhe galciom oksid, aswonys avel kalgh tomm, usys yn lies diwyanyans ha lim.
Gaston Leroux
Gaston Louis Alfred Leroux (6 mis Me 1868 – 15 mis Ebrel 1927) o jornalyas hag awtour frynkek.
Klass:Frynkyon Klass:Mernansow 1927 Klass:Skriforyon fugieth wothek Klass:Dinethyansow 1868
Troms
Troms yw konteth yn Norgagh.
Klass:Kontethow Norgagh
Phoenix (ranneves)
Phoenix yw ranneves aswonnys avel onan a'n 88 aswonnys gans an Unyans Steroniethek Keswlasek (IAU). Ranneves vyghan yw, henwys dhyworth an edhen vythologiethel. Hy a omdhiskwedhas yn kynsa yn 1603 yn lyver Johann Beyer, Uranometria, mes devisys veu gans Petrus Plancius yn 1597. An steren splanna, Alpha Phoenicis, yw gelwys Ankaa, العنقاء (al-‘anqā’) ger Arabek ow styrya an fenyk.
An ranneves a's teves deg steren gans eksoplanettys. Hi a gomprehend ynwedh dew vonni a alaksiow, El Gordo ha Bonni Fenyk, desedhys 7.2 ha 5.7 bilvill bledhen-wolow dhe ves a'n Norvys. Kwartet Roberts yw bagas a beswar galaksi (NGC 87, NGC 88, NGC 89 ha NGC 92) 160 milvil bledhen-wolow dhe-ves, yn gweythres kesskwattya.
Croquet
Varyansow
Pub peder bledhen, an Statys Unys, Ruvaneth Unys, Ostrali ha Mordir Nowydh a wari rag Pewas an Skoos MacRobertson. Croquet o gwari y'n Gwariow Olympek yn 1900, ha Roque, varyans amerikanek, gwari y'n Gwariow Olympek yn 1904.
Croquet Golf
Dew po peswar gwarior a yll gwari croquet golf. An eyl para a gemmer an pelyow glas ha du, an aral rudh ha melyn. Pubonan a gemmer tenn an eyl wosa y gila, glas yn kynsa, ena rudh, du ha melyn. An kynsa dhe vos dre yet a'n skor. Tennys yw an yettys yn aray arbennek, gweller an delinyans. Gwaynyer an gwari yw an person/para gans an niver moyha a yettys. Mars usi an skor kehaval wosa 12 yet, an warioryon a assay rag yet owrek. Croquet golf yw essa dhe dhyski, mes res yw gul devnydh a wari kewar ha towl dhe sewena. An gwari yw moy uskis gans moy a sortow a denn ages croquet kowethas. Mars eus dew bara aral a vynn gwari kettermyn, usys yw sett a belyow erel, gwyrdh, rudhwynn, gell ha gwynn. skeusennik|500px|Aray an yettys yn croquet
Istori
Kampollys yw croquet rag an kynsa prys yn 1856 yn sett a rewlys skrifys gans Isaac Spratt yn Loundres. Yn 1868 fondys veu an All England Croquet Club yn Wimbledon. An klub a dhisplegyas dhe vos an klub tennis a vri awosa. An gwari a godhas fest gerys da y'n 1860ow, mes tennis a gemeras y le y'n 1880ow.
Mirva
Klass:Sport
Morvil Glas
thumb|stamp [[Ynysow Faroe]]
Morvil glas yw enyval-mor.
Klass:Bronnviles
Steiermark
Steiermark (Slovenek: Štajerska) yw stat yn Estrych.
Klass:Statys a Ostri
Konteth Giles, Virjynni
Konteth Giles (yn Giles County) yw konteth yn Virjynni, Statys Unys Amerika.
George W. Bush
George Walker Bush (genys 6 mis Gortheren, 1946) yw politeger ha negysydh, neb a sodhas avel 43a Lewydh an Statys Unys a 2001 bys yn 2009. Mab an 41a Lywydh, George H. W. Bush yw. Kyns bos Lewydh, y sodhas ev avel Governyer Teksas a 1995 bys yn 2000.
Y teu ha bos lewydh wosa fetha ombrofyer Parti an Dhemokratyon, Al Gore. Mar ogas o an sewyans bys mayth o res bos dasnivera sewyans nebes kontethow yn Florida, dell via y sewyans a ervirsa an etholans dien. Nyns o sewyans an etholans ervirys bys yn 12 mis Kevardhu, mayth erghis Breuslys Ughella Florida dasniverans may teklaryas bos Bush sewen. Termyn nessa a waynyas yn etholans lewydhek 2004.
Lewydh
Ynwedh, ev a avonyas policiow erbyseth, yeghes, reyth 'Flogh Vyth Gesys Dhelergh' (No Child Left Behind), reyth PATRIOT. Amendyans Gwithans Demedhyans a avonsya, mes nyns o sewen.
Park Kenedhlek an Gonyow Soth
Park Kenedhlek an Gonyow Dyghow yw park kenedhlek moyha a-dhiwedhes Breten Veur. Apoyntys veu avel park kenedhlek yn 2009. Ev a gonsist a rannow kontethow Hampshire, Sussex West ha Sussex Est. Yma diw eghen a gerghynnedh y’n park, hemm yw breow krey an Gonow Soth (gans alsow gwynn An Seyth Hwor ha Penn Tir Beachy war arvor an Mor Bretannek), ha breow ha nansow gwydhyel an Weald war gerrygi krag ha pri. An park a gavas status Gwithva Ebron Dewl Kesgwlasek yn 2016.
A-dro dhe 108,000 a dus yw trigys y’n park. An park a dhegemmer a-dro dhe 39 milvil a vysytoryon pub bledhen.
Blake's 7
Blake's 7 yw towlenn pellwolok fugieth skiensel Predennek gwrys gans Terry Nation ha darlesys gans BBC 1 yntra 1978 ha 1971.
Park Kenedhlek an Gonyow Soth
Klass:Parkow kenedhlek‎
Blake's 7
Yth yw hwedhel Roj Blake (Gareth Thomas) yw rebell erbynn tyrantieth an galaksi (an Federation). Blake yw dalghennys mes, hag ev ow tos dhe brison, ev (ha nebes drogoberyon erell) a wra diank ha kavoes sterlester avonsys, Liberator, may tevnydhyons dhe omladh erbynn an Federation.
An towlenn a veu gwrys gans towlargh isel hag ev yw meurgerys rag y masethow amystryus; Blake yw rebell kolonnek, mes an dus erell yw drogoberyon heb an keth movyans.
Klass:Fugieth skiensel Klass:Towlennow pellwolok
Pow Grek
An Repoblek Grek (yn Greka, Ελληνική Δημοκρατία, Ελλάδα) yw stat yn deghow Europa. An hwarheans greka yw onan a'n kottha yn Europa.
Parti an Dhemokratyon
Parti an Dhemokratyon (Democratic Party) yw parti politek y'n Statys Unys.
Chy
thumb|Chy en [[Kaliforni|Californya]] thumb|Treven en [[Pow Sows]]
Klass:Kowethas
Treuslytherennans a yethow Genesik yn Ostrali
Kyns devedhyans an dus europek, an yethow genesik yn Ostrali re bia yethow kewsys yn unnik ha nyns esa dhedha system rag lytherennans. Yn anwoheladow y feu alfabet latinek an drevesigoryon devnydhys rag treuslytherennans an yethow genesik yn Ostrali. Mes an manylyon a-dro dhe fatell yw an sonyow diskwedhys re janjyas dres an blydhynyow hag ynter skriforyon, ha'n sywyans re beu traweythyow myns bras a lytherennansow dyffrans a'n keth ger po a'n keth hanow.
Dyffryn Arth
Dyffryn Arth yw tre yn Ceredigion, Kembra; (SN56SW85). Yma hi 66.8 mildir (107.5 km) dhiworth Kardydh ha 178.4 m (287.1 km) dhiworth Loundres. 1147 o braster an poblans yn 2011, ha 570 (49.7%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Ceredigion
Brastir
right|thumb|400px|Mappa an norvys ow tiskwedhes an brastiryow. Klikkyewgh an imaj rag brassa gwel. Brastir yw rann veur an tiryow usi y'n Norvys. Nyns yw dorydhyon unnver yn kever niver ha styryans an brastiryow. Rag ensampel, Europa a wrussa rann a'n brastir (po ugh-vrastir) Eurasi herwydh lies dorydh; Amerika a via po unn brastir po dew; Ostrali a via po brastir hy honan po rann a Ostralasi (hag yth yw Ostrali ha Tiryow an Keynvor).
Ottomma unn rol possybyl anedha. An leow aswonnys yn kemmynna avel brastiryow yw notys yn lytherennow poes:
Omar Khayyám
thumb|right|Omar Khayyám Omar Khayyám (1048–1123; yn persek, "عمر خیام") o bardh ha kalkor genys yn Nishapur, Iran. Y hanow leun o Ghiyath al-Din Abu'l-Fath Umar ibn Ibrahim Al-Nisaburi al-Khayyami. (Yma al-Khayyami ow styrya "gwrier tyldow").
Geryes da o Omar Khayyam yn bywnans y honan avel kalkor ha steronydh a wrug gwellheans dhe'n lyver-dydhyow persek. An Sodon Jalal ad-Din Malekshah Saljuqi a selyas an lyver-dydhyow dasfurvyes yn soedhogel 15 mis Meurth 1079.
Mes an lyenn a skrifas Omar Khayyám yw aswonnys yn kwell hedhyw. Nebes mil gwersow a beswar linenn a skrifas ev. Treylyans Edward Fitzgerald (1809-1883) a'y Rubáiyát a wrug Omar Khayyám awtour a vri y'n bys ow kewsel sowsnek, rag ensompel. Yn 1990, Jowann Richards a dhyllas treylyans an Rubáiyát yn Kernewek.
Andrew Cuomo
Andrew Mark Cuomo (genys 6ves mis Kevardhu 1957 yn Evrek Nowydh, Stat Evrek Nowydh) yw laghyas ha politeger a Amerika. Ev a servas avel governour 56ves Stat Evrek Nowydh a-dhia 2011 dhe 2021. Ev yw esel Parti an Dhemokratyon.
Yn 2006, Cuomo a veu etholys 64ves Laghyas Kemmyn Stat Evrek Nowydh hag yn 2010 ev a waynas etholans governour Stat Evrek Nowydh, erbynn an ombrofyer repoblikanek Carl Paladino.
A-dhia 2020, Cuomo re beu akusys a assalt reydhel. Ev a omdhisoedhas yn mis Est 2021 awos an alejyansow.
Devynnow
Klass:Amerikanyon a dhevedhyans italek Klass:Demokratyon Klass:Dinethyansow 1957 Klass:Politegoryon amerikanek Klass:Stat Evrek Nowydh
Europiom
Elven gymyk yw europiom, niver 63 y'n Vosen Beriodek. Y furvell yw Eu. Henwys yw dhyworth brastir Europa. Onan a'n elvennow dor-tanow, po lanthanid yw europiom.
Nyns yw europiom rann a'n chayn boos. Diskudhys yn kynsa gans Eugène-Anatole Demarçay (1852-1904) yn Paris yn 1901. Askorrys yw a-dro dhe 100 tonnas an vledhen. Usys yw an holan europiom fosfor dhe wul an liw rudh yn pellwologow. Rann yw ynwedh a vollennow nerthedh-isel. Gerys-da yw a-dhiwedhes rag kesalkenyow tanow ughkendegi (superconducting) ha laserow.
Poos atomek europiom yw 151.96, y boynt treudhi yw 822°C ha'y boynt bryjyon yw 1597°C. Y dhosedh yw 5.2kg an liter. Alkan medhel arghansek yw europiom. Diskudhys veu yn kerrygi dhyworth arenep an loor. Awos hemma, ny breder godhonydhyon dhe'n nor ha'n loor dhos dhyworth an keth pennfenten a stoff.
Mirva
Klass:Elvennow kymyk