cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Porthkragen
Doronieth
Dhe'n gogledh a'n treth yma Penntir Penkannow, ha dhe'n dhyghow yma Kammbig. Ughelder an als ma yw 328 troshys. Mildir pella dhe'n dhyghow Als Ughel (High Cliff) a yskynn dhe 735 troshys. Hemm yw an ughella als yn Kernow oll.
Porthkragen a sev a-ji an ‘Ranndir a Dekter Naturek a Vri’, keffrys ha tressa rann a arenebedh Kernow, gans an keth status ha gwithans avel Park Kenedhlek.
Istori
Maner Porthkragen o rekordys y'n Stent Pow Sows (Domesday Book) yn 1086 pan o onan a niver a vanoryow synsys gans Berner dhyworth Robert, Yurl Mortain. Yth esa hanter kroghen a dir ha tir rag tri arader. Yth esa unn arader, dew geth, hwegh den pastel-dir, peder erow a wedhegi, ugens erow a beurva, peder bugh, tri hogh ha 25 davas. Talvosogeth an maner o 10 sols, kynth o £1 neb termyn agynsow. Bys dhe'n 19ves kansvledhen, Porthkragen o porth byghan hevelep dhe lies unn aral war arvow north Kernow. Kalgh ha glow o ynperthys ha legh hag askorrasow erel esperthys. Wosa hensi horn dhe dhrehedhes an ranndir yn 1893, possybyl o dhe dornysi drehedhes an wig a'n gorsav yn Prasotri (Otterham Station). Godrigoryon o moy kemmyn wosa henna.
Robert Schumann
fremys|Robert Schumann Robert Schumann (g. Zwickau yn Saxony, 8 mis Metheven, 1810; m. 29 mis Gortheren 1856) o komposydh almaynek a-vri. Ev a vynnas bos pianydh mes ev a shyndyas y leuv. Ev a skrifas meur a ilow rag piano.
Klass:Almanyon Klass:Komposydhyon Klass:Mernansow 1856 Klass:Skriforyon Klass:Dinethyansow 1810
Elizabeth Gaskell
Elizabeth Cleghorn Gaskell (1810 - 1865) o romansores sowsnek.
Klass:Dinethyansow 1810 Klass:Istorioryon Klass:Mernansow 1865 Klass:Skriforesow Klass:Skriforyon fugieth Klass:Sowsesow
Mil Nos hag Onan
Mil Nos hag Onan (Arabek: ألف ليلة و ليلة‎, romanhes : Alf layla wa-layla) yw bagas hen a hwedhlow a dheuth a Arabi ha Persi, hag ynwedh nebes a Eynda, Asi Gres ha China. Oll an hwedhlow ma a veu kuntellys war-barth diwettha.
Yma gwiskasow dyffrans a'n hwedhlow:
Folennow kelmys
Klass:Lien gwerin Klass:Lien Klass:Mythologieth
Vladimir Lenin
Vladimir Ilyich Ulyanov (Russek: Влади́мир Ильи́ч Улья́нов; leverys:  [vɫɐˈdʲimʲɪr ɪlʲˈjit͡ɕ]; po Lenin) (22 mis Ebryl   [10 mis Ebryl]  1870 – 21 mis Genver 1924) o domhweler kemynegorek Russek, politeger ha tybiether. Avel hembronkyas an Repoblek Socyaliethek Keffrysek Sovyetek Russek a 1917 hag a'n Unyans Sovyetek y sodha yntra 1922 ha'y vernans yn 1924.
Der y venystrans, Unyans Sovyetek a veu selys yn le Emperoureth Russek; ha tir, diwysyans ha negys oll a veu kedhlegys. Selys yn Marxydhieth, aswonnys yw y tybiethow avel Leninieth.
Klass:Didhuwydhyon Klass:Domhweloryon Klass:Mernansow 1924 Klass:Moldroryon Klass:Politegoryon gemynegorek Klass:Russians Klass:Skriforyon
Leonid Brezhnev
Leonid Ilyich Brezhnev (Russek: Леони́д Ильи́ч Бре́жнев;  Leveryans:  [lʲɪɐˈnʲit ɪlʲˈjit͡ɕ ˈbrʲeʐnʲɪf]; Ukrankiek: Леоні́д Іллі́ч Бре́жнєв; 19 Mis Du 1906  (G.K. 6 mis Kevardhu 1906)  – 10 mis Du 1982) o hembronkyas Unyans Sovyetek a 1964 dh'y vernans yn 1982. Hag ev bos hembronkyas, awedhyans y'n bys Unyans Sovyetek a devi, awos yn radn omlesans kasorek; mes merkys ynwedh y sodhans avel dalleth osweyth erbysek ha socyal.
Klass:Dinethyansow 1906 Klass:Mernansow 1982 Klass:Politegoryon gemynegorek Klass:Russians
Alnus
Alnus yw genas a 30 ehen gwydh, yn teylu Betulaceae, ow triga yn tylleryow oer a hanter-kylgh gogledh an Norvys.
N
N yw peswardhegves lytherenn a'n lytherennek romanek dre vras hag a'n lytherennek Kernewek (mes an trydhegves mar ny niverir I yn Kernewek Unys). Hi yw an unnegves kessonenn keffrys. War-lergh A Grammar of Modern Cornish gans Wella Brown, hanow an lytherenn N a via leverys  'en' . N yw an moyha menowgh lytherenn yn Kernewek Kemmyn herwydh unn studhyans servadow.
Alnus
Alnus yw gorow ha benow an dhew. Kathigenow (kuntellek kathik, unnplek kathigen) yw aga bleujyow gorow ha bleujyow benow. Prenn an gwern yw bleudh mes defensek er-bynn dour; y tevnydhyr rag gwruthyl mebyl, eskisyow, bollow, selbrenn h.e.
Klassans
An genas yw yn tri isgenas:
Isgenas Alnus: Gwydh gans skyll garrek, kathik gorow ha benow yw gwrys yn kynyav mes gortons deges dres gwav, yma ponnegyans yn gwav helergh po gwenton a-varr, yma a-dro dhe 15–25 ehen:
Isgenas Clethropsis. Gwydh po prysk gans skyll garrek, kathik gorow ha benow yw gwrys yn kynyav, yma ponnegyans yn kynyav, yma tri ehen:
Isgenas Alnobetula. Prysk gans skyll heb garr, kathik gorow ha benow yw gwrys yn gwenton helergh, yma ponnegyans yn gwenton helergh ynwedh, yma onan dhe peswar ehen:
Klass:Betulaceae
Omdhoon
Omdhoon yw an pyth a wra mil po fatell wra actya. Omdhoon a yll bos war po diswar. I a yll bos herys po dyskys. An termys yw usys ynwedh rag systemow ha jynnow a wra dasoberi gans aga herghynnedh.
Yn arbrovow, omdhoon yw an dasoberyans avisys may hwra hwarvos pan dhegemmer kedhlow organedh. Nebes organedh yw komplekka ages aral hag i a yll bos warra a’s kerghynnedh. Mars yw war aga omdhoon, i a wor an pyth yth ymons i ow kul. Mars yw diswar aga omdhoon, ny wodhons i an pyth yth ymons i ow kul.
Klass:Brysonieth
Krib (tirfurv arvorel)
Rag usyansow erel, y hweller Krib (Klerheans)
Gwrians an Bys
Gwrians an Bys yw gwari kresosel y'n yeth Kernewek, Performys o yn plen an gwari, gwariva yn plen ayr arbennik kevys yn Kernow hepken. Selys yw an gwari ma war hwedhlow a'n Testament Koth. Kehavel yw dhe'n kottha gwari Origo Mundi, dytdh onan a'n Ordinalia, mes restrys o dhe vos performys gans 'gorsav' yn kres plen an gwari.
Krib (tirfurv arvorel)
Krib yw karrek isel a-ugh po yn-dann nivel an mor, gesys wosa esknians stakk. I a yll bos pur beryllus dhe worholyon. Hi ynwedh a styr ranndir yn-dann an mor po war nivel an mor furvyes gans gwylar po korel, kepar hag atol po Krib-bar Meur Ostrali.
Klass:Mor
Thomas Babington Macaulay
Thomas Babington Macaulay, 1a Baron Macaulay, PC, FRS, FRSE (/ˈbæbɪŋtən məˈkɔːli/; 25 mis Hedra 1800 – 28 mis Kevardhu 1859) o istorek ha politeger bretennek. Klass:Dinethyansow 1800 Klass:Istorioryon Klass:Mernansow 1859 Klass:Politegoryon a Alban Klass:Politegoryon a Bow Sows Klass:Prydydhyon
Edward Gibbon
Edward Gibbon FRS (/ˈɡɪbən/; 8 mis Me 173716 mis Genver 1794) o istorek, skrifer ha politeger sowsnek. Klass:Dinethyansow 1737 Klass:Mernansow 1794 Klass:Politegoryon a Bow Sows Klass:Skriforyon
Konteth Allegheny, Pennsylvani
Konteth Allegheny (yn Allegheny County) yw konteth yn Pennsylvani, Statys Unys Amerika.
Passivhaus
Passivhaus, po 'chi godhevus', yw savon bodhek a desin drehevyans an moyha effeythadow yn y nerth y'n bys. Possybyl yw dhe dhesinya dreheveyansow owth usya an savon ma gans edhom skant a nerth rag tommheans spas po goyeynheans. Nyns yw an savon ma strothys dhe annedhow.
Klass:Chiow
Llanisien
Llanisien yw tre yn Caerdydd, Kembra; (ST18SE43). Yma hi 3.4 mildir (5.5 km) dhiworth Kardydh ha 131.7 m (212 km) dhiworth Loundres. 16736 o braster an poblans yn 2011, ha 1779 (10.6%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Caerdydd
Nick
Nick a ell bos:
Emma Goldman
Emma Goldman (1869–1940) o skrifer, gweythresor politek ha direwlydh. Skoodhyer a-varr o hi a dhidhuwieth, gwiryow LKDT ha benelogorieth. Posek dres eghen o hi y'n displegyans a filosofieth politek direwlieth yn Amerika Gledh hag Europa y'n kynsa hanter a'n 20ves kansvledhen.
Genys yn Kaunas, Emperoureth Russek (lemmyn Lithouani), dhe deylu Yedhowek, Goldman a omdhivroas dhe'n Statys Unys yn 1885. Wosa an negys Chicago Haymarket, hi a veu tennys war-tu ha direwlieth. Hi a dheuth ha bos skrifer hag arethor a vri war filosofieth dhirewlek, gwiryow benenes ha kudynnow sosyel.
Hi ha hy herensa ha koweth an skrifer direwlek Alexander Berkman a erviras ladha an den diwysyans ha arghansor Henry Clay Frick avel akt a 'blontyans a'n gwrians'. Frick a dreusvewas an assay yn 1892, ha Berkman a veu res 22 bledhen yn prison.
Yn 1893 Goldman a veu kablys a dhalleth gostel ha spena bledhen yn prison. Hi a veu dalghennys yn 1901 rag, dell leverir, brasa an ladhans a Lewydh McKinley, mes nyns o hi prevys dhe vos kablus. Yn 1916 hi a spenas termyn yn prison rag kevrenna kedhlow yn kever andinythians (drogober o hemma y'n oos na). Yn 1917 hi a veu dalghennys ha spena diw vledhen yn prison rag bos heb skoodhya Kynsa Bresel an Bys.
Wosa bos dyllys a brison, hi ha Berkman a veu dalghennys, gans 248 a dus erel, y'n Palmer Raids dres an kynsa Own Rudh (Red Scare) ha divroas dhe Russi. Y'n kynsa le, Goldman a wrug skoodhya Domhwel Hedra hag a wrug dri an Bolsheviks dhe gavos aga rewl, mes yn skon Goldman a dhallathas kuhudha an Unyans Sovietek drefen y dagans freudhek a levow anserghek.
Wosa diw vledhen, hi a wrug diberth gans Berkman ha dalleth bewa yn lies le yn Europa, y'ga mysk Pow Sows ha Pow Frynk. Wosa dalleth an Vresel Vredereth Spayn, Goldman a viajyas dhe Spayn rag skoodhya an direwlydhyon ena.
Hi a verwis yn Toronto, Kanada, an 14ves a vis Me, 1940, 70 hy bloodh, a strokas. Ynkleudhys yw hi ogas dhe Chicago.
Lyvrow
Klass:Amerikanesow Klass:Didhuwydhyon Klass:Dinethyansow 1869 Klass:Direwlydhyon Klass:Domhweloryon Klass:Filosoforesow Klass:Kemynegoryon Klass:Lithuanians Klass:Mernansow 1940 Klass:Skriforesow Klass:Ynkleudhyansow yn Illinois
Judy Garland
thumb|180px|left|Judy Garland y'n fylm The Wizard of Oz (1939) skeusennik|left|Garland ow kana war wariva Judy Garland (genys avel Frances Ethel Gumm, 10 Metheven 1922, marow 22 Metheven 1969) o gwarier ha kantores amerikan geryes da.
Hi a dheuth a vri avel gwarier yn rannow ilowek ha dramasek, avel artydh rekordya, ha war warivaow keskan. Hi a waynyas pewas Akademi Yowynk ha Pel Owrek. Ynwedh hi a waynyas pewasow Grammy ha Tony. Henwys veu hi rag an Pewas Akademi y'n klass "Gwariores Wella" rag y rann yn A Star is Born, hag ynwedh arag "Skoodhyer gwariores wella" rag hy ferformyans yn fylm 1961, Judgment at Nuremberg. Hi o an person yowynkka dhe gavos an Pewas Cecil B. DeMille rag kowlwrians hys bewnans y'n diwysyans fylmow.
Yth esa Garland yn vaudeville gans hy diw hwor gottha. Sinys veu dhe Metro-Goldwyn-Mayer avel degowek. Hy a wrug moy es 24 fylm rag MGM, naw anedha gans Mickey Rooney. Hy fylm gwella gerys o The Wizard of Oz a 1939. Hi a oberas gans MGM pymthek bledhen. Wosa henna, hi eth dhe wul keskanow pur sewenus.
Garland a's tevo kudynnow personel dres hy bewnans. Ny gara hy semlant. Hy omglewansow o gwrys lakka gans dyghtyoryon fylmow ow leverel orti nag o hy semlant pur dha. I a janjya hy semlant fysegel yn fylmow. Yth esa kudynnow arghansek dhedhi ynwedh. Treweythyow, hi a dylis kansow a vilyow a dhollarys yn tollow heb pes. Hi a dhemedhis pympgweyth, an peswar demedhyans kynsa ow korfenna yn didhemedhyansow. Hi a omladha usadow alkohol ha droggys dres an brassa rann a'y resegva. Hi a verwis a wordhogen droggys dre wall yn 47 bloodh. Hi a gavas tri flogh, henwys Liza Minnelli, Lorna Luft, ha Joey Luft.
Yn 1997, res veu dhe Garland Pewas Kowlwrians Hys Bewnans Grammy bledhynnyow wosa hy mernans. Niver a'y rekordyansow re beu danvonys dhe Hel a Vri Grammy. Yn 1999 henwys veu gans Fondyans Fylmow Amerika yn mysk an deg steren venow gwella yn istori fylmow amerikanek.
Lytherennek latin
skeusennik|An abecedari Latin An lytherennek latin po romanek yw system a skrifans usys rag skrifa lies yeth a’n jydh hedhyw. Yth yw an system a skrifans moyha usys y’n bys hedhyw. Yth yw an skrifedh sodhek rag ogas ha pub yethow yn Europa an Howlsedhes ha rag nebes yethow yn Europa an Est. Usys yw ev ynwedh yn nebes yethow di-Europek, kepar ha Turkek, Vietnamek, Malaysiek, Somaliek, ha Tagalek. System a skrifans aral yw ev rag yethow kepar ha Hindoustanek, Ourdou, Serbek, ha Bosniek.
An abecedari yw system a skrifans may hwrug esplegya dhyworth par a’n abecedari Grek.
Klass:Latin
Alan Turing
Alan Mathison Turing OBE (23 Mis Metheven 1912 – 7 Mis Metheven 1954) o mathematgydh ha godhonydh jynn-amontya sowsnek.
Ev a veu genys yn Maida Vale, Loundres hag o studhyor dhe Bennskol Kargront yntra 1931 ha 1934 ha dhe Bennskol Princeton yntra 1936 ha 1938.
Yn Nessa Bresel an Bys, Turing a dhesinyas jynn-amontya a veu gwrys dhe Bletchley Park. Gans an jynn-amontya ma, an para Bletchley a alla assoylya an godenn Enigma (hag o usys gans Morlu Almayn Nazi) ha redya messajys kevrinek.
Turing a skrifas yn kever skians kreftus. Ev a skrifas jynn dhe vos skiansek pan na woer den aswonn y vos jynn. Hemm yw henwys an "prov Turing".
Turing o kethreydhel (anlaghel y'n termyn na) hag ev a gemeras jujment mayth o res dhodho kemeres medhegneth hag a lettyas hwans reydhel. Ev a veu pardonys gans an Governans Predennek yn 2009.
Turing a verwis yn y ji yn Cheshire yn 1954. Skila an mernans o poyson syanid. Omladhans yw skila possybyl (yth esa aval hanter-dybrys y'n stevell); droglam yw skila possybyl arall (ev a usya syanid yn y ober). Nyns o an aval prevys rag poyson.
Klass:Didhuwydhyon Klass:Godhonydhyon Klass:LKDT Klass:Mernansow 1954 Klass:Omladhansow Klass:Sowson
Llanfair
Llanfair yw tre yn Gwynedd, Kembra; (SH52NE58). Yma hi 102.2 mildir (164.5 km) dhiworth Kardydh ha 192.5 m (309.7 km) dhiworth Loundres. 447 o braster an poblans yn 2011, ha 201 (45%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Gwynedd
Santander
Santander yw penncita Kantabri, yn Spayn.
Klass:Citys ha trevow yn Europa Klass:Spayn
John Ennis Vivian
John Ennis Vivian (1787 – 24 mis Me 1870) o politeger bretennek.
Klass:Mernansow 1870 Klass:Politegoryon a Gernow
Dawn Butler
Dawn Petula Butler (genys 3 mis Du 1969 yn Newham, Loundres) yw politegores a Vreten, esel senedh rag Brent Kresel a-dhia 2015 hag an Skeus Skrifenyades a Stat rag Benenes ha Parderyow a-dhia 2017 dhe 2020. Hi yw esel a'n Parti Lavur.
Klass:Politegoryon a Loundres Klass:Sowsesow Klass:Eseli Senedh a'n RU 2015-2017 Klass:Eseli Senedh a'n RU 2017-2019 Klass:Eseli Senedh a'n RU 2019- Klass:Dinethyansow 1969 Klass:Parti Lavur
Ryslegh
thumb|right|Desedhans Ryslegh Ryslegh o keverang yn soth-est Kernow, Breten Veur, ow synsi ynno rann howldrevel a ranndir Karadon, neb a wre bewa dhia 1974 dhe 2009, ryb Dowr Tamer. Wostalleth, Ryslegh ha keverang Fowy a wre rann a geverang Wivelshire. Yn-mysk an trevow yn Ryslegh, yma Essa, Lannales, Penntorr, Kelliwik, Lannstefan, Rysteusi, ha Trevanta.
Helvellyn
Helvellyn yw menydh yn Pow an Lynnyn yntra lynnyn Thirlmere hag Ullswater. Ev yw an tressa ughella menydh yn Pow an Lynnyn ha Pow Sows. Essa yw dhe grambla ages Scafell Pike ha Scafell, ha gerys-da yw an menydh, yskynnys gans degow a vilyow a dus pub bledhen. Yn mis Genver 2018, henwys veu Helvellyn avel an gwella kerdh yn Breten Veur yn towlen pellwolok ITV ostys gans Julia Bradbury.
An hanow a dheu dhyworth an geryow Kumbrek, yeth hevelep dhe Gembrek Koth kowsys yn Pow Sows North bys dhe'n 12ves kansvledhen, ow styrya Hal Velyn.
Gwrys veu karrygi loskvenydhyek an menydh yn kowdoll hen loskvenydh a'n Oos Ordowek nans yw 450 milvil a vledhynnyow. Y'n Oos Rew, chanjyes veu an tirwedh gans rewlivans dhe wul tri homm down gans kilfosow serth diberthys gans diw grib. Lenwys yw an kres a'n tri homm gans lynn, Red Tarn. Meur hy hanow yw unn grib, Striding Edge, drefen hy bos mar serth. Y hwarvsa niver a vernansow dres an bledhynnyow awos droglammow.
Konteth Washington, Pennsylvani
Konteth Washington (yn Washington County) yw konteth yn Pennsylvani, Statys Unys Amerika.
Helvellyn
Usys veu an menydh y'n 19ves kansvledhen rag balweyth plomm.
Topp an menydh yw nebes gwastas, gans ledrow pur serth dhe'n est. Mar wastas yw dell wrug jynn ebron tira warnodho yn 1926. An ughella poynt yw 950m (3120 tros-hys) a ugh nivel an mor.
Pobel re gerdhas dres an menydh nans yw lies bledhen, mes tornysi a dhallathas kerdhes war an menydh nans yw diwedh an 18ves kansvledhen. Samuel Taylor Coleridge ha William Wordsworth a gerdhas Helvellyn yn 1800.
Mirva
Klass:Menedhyow Klass:Pow Sows
Tim
Tim a ell bos:
Gustave Flaubert
Gustave Flaubert (1821 - 1880) o romanser frynkek.
Klass:Frynkyon Klass:Mernansow 1880 Klass:Skriforyon fugieth Klass:Skriforyon LKDT Klass:Dinethyansow 1821
Sedher an Hebask
An sedher an Hebask (Gavia pacifica) yw eghen a edhen dhowr divroansek a'n hantergylgh kledh. I a vag y'n tiredhyow Arktik yn Russi, est a Avon Lena, hag yn Amerika Gledh west a Enys Baffin hag i a wav yn arvoryow Keynvor Hebask ha lynnyn bras. 58–74 centimeter (23–29 meusva) yw aga hys, 110–128 centimeter (43–50 meusva) yw aga askelva, ha 1–2.5 kilogram (2.2–5.5 peuns) yw aga poos. I a omhevel sedher konna du mes yma namm tenewen gwynn dhe'n sedher konna du. Yn prys maga yma penn loos, konna du, isrannow gwynn ha mantell vrith gwynn ha du dhedha. Yn prysyow erel aga fluv yw moy disliw gans konna gwynn. An moyha a'ga boos yw puskes, mes diwelvennoges, prevyon ha divellkeynoges erel yw dybrys treweythyow ynwedh.
Yuri Andropov
Yuri Vladimirovich Andropov (Russek: Ю́рий Влади́мирович Андро́пов,  tr.  Yuriy Vladimirovich Andropov; leverys:  [ˈjʉrʲɪj vlɐˈdʲimʲɪrəvʲɪtɕ ɐnˈdropəf]; 15 mis Metheven  [G.K. 2 mis Metheven]  1914 – 9 mis Hwevrer 1984) o politeger Sovyetek neb o hembronkyas Unyans Sovyetek pymthek mis a 1982 bys yn y vernans yn 1984.
Klass:Mernansow 1984 Klass:Politegoryon gemynegorek Klass:Russians
Pel droos Iwerdhonek
skeusennik|250px|Konteth Tyrone erbynn Konteth Kerry yn pennwari 2005
Gwari a wari dre vras yn Iwerdhon yw Pel droos iwerdhonek (Iwerdhonek: Peil, Peil Ghaelach po Caid, Gaelic football). Onan a wariow moyha gerys-da Iwerdhon yw.
Y hwariir pel droos iwerdhonek gans parys a 15 gwarier kettep penn. Furv an peulyow yw hevelep dhe lytheren H, kepar ha peulyow rugby, mes yma ros war an rann isella. Y hyllir skorya unn poynt dre gavos an bel ynter an peulyow, po skorya gol, talvesys tri foynt, dre gavos an bel y’n ros. Possybyl yw dhe wul devnydh a’n dhiwla ha’n dhiwdros rag gwaya an bel yn-rag.
Dama'n hern
Damyow an hern (Alosa alosa) yw puskes y'n teylu clupeidae trygys y'n Keynvor Atlantek Gogledh. dyhow|skeusennik|300x300px| Damyow an hern, Alosa alosa
Klass:Alosa
Pel droos Iwerdhonek
Dell yw usys yma dew hanter a 30 munysen kettep penn; mes war an nivel ughella hys an hanter yw 35 munysen. An bel yw hevelep dhe bel pel droos, mes gans moy a boos. Ughelboynt an seson yw pennwari Kamporieth Bel Droos Iwerdhon Oll, a wariir yn Park Croke, Dulyn war an peswora dy’Sul yn mis Gwynngala. An fytt a’n jeves ruth a 80,000 a dus po moy herwydh usadow.
Pel droos iwerdhonek yw onan a’n peswar gwari iwerdhonel dyghtys gans Kowethas Athletek Iwerdhonek, an korf gwariow moyha yn Iwerdhon.
Ghana
Ghana yw gwlas yn Afrika West.
Pel droos Iwerdhonek
Klass:Iwerdhon Klass:Pel droos
The Fox and the Hound 2
The Fox and the Hound 2 (Kernowek: An lowarn ha'n helgi 2) yw fylm bywhes direct-to-video amerikanek gwres yn 2006 askorrys gans DisneyToon Studios ha directed gans Jim Kammerud.
Klass:Fylmow bywhes amerikanek
Llanfihangel-y-Pennant
Llanfihangel-y-Pennant yw tre yn Gwynedd, Kembra; (SH60NE47). Yma hi 88.2 mildir (141.9 km) dhiworth Kardydh ha 181.3 m (291.8 km) dhiworth Loundres. 338 o braster an poblans yn 2011, ha 174 (51.5%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Gwynedd
Dugeth Vreten Vyghan
Myghternedh Breten Vyghan
907-937 : Omsettyansow normanek–defens gans Juhel, yurl Roazon
Chi Capet
Bresel an Eretons Bretonek
Wosa kesunyans yntra Frynk ha Breten Vyghan yn 1532, yma myghterneth Pow Frynk ow toen an titel dugel bretonek. (Yth esa gwerin Naoned ow tynnerghi an myghtern frynkek gans an kri « Vive le Duc ».)
Kardydh
Kardydh (Kembrek: Caerdydd) yw pennsita Kembra, yn le 'ma Avon Tav owth omwaghe yn Mor Havren. Poblans an sita o a drigoryon; ytho, homm o an 16ves brassa trevesigeth y'n Wlaskor Unys.
Erbysieth an sita re dheuth pur wann wosa diwedh Nessa Bresel an Bys yn 1945. Kardydh a veu henwys avel pennsita Kembra yn 1955, hag a-dhia 1999, yma Kuntelles Kenedhlek Kembra owth esedh omma. Wosa termyn a wall hir, Tiger Bay a gav y dhasserghi avel kwartron artys, didhan ha donsya. Baya Kardydh, mordidek kyns bos drehevys Arge Baya Kardydh yn 1999, yw leun a dhowr frysk pupprys lemmyn, lenwys gans dew avon, Tav hag Eli. thumb|300px|left|Kastell Kardydh y'n kynyav.
Yn gwlasegeth trevek, nyns eus maystri dres oll gans parti vydh lemmyn, mes yma'n LivWer an parti chyf. Yn kyrghynn an sita yma Pennskol Kardydh ha dew gollji a Bennskol Kembra.
Devynnow
Klass:Trevow yn Kembra
Lowen
Lowen (liesplek - low) yw an hanow kemmyn dhe esel a'n skorren Phthiraptera, a gomprehend ogas dhe 5,000 eghen a hwesker teuregel diaskel. Aswonnys re beu Phthiraptera avel urdh, infraurdh ha parvurdh y'n termyn eus passyes avel sewyans a dhisplegyansow yn hwithrans fylogenynnek.
Arviles dre res yw low, ow triga war gneus ostysi goos tomm a gomprehend pub eghen a ydhyn hag enevales, a-der untollegyon, pangolinow hag eskelli kroghen. Karyoryon yw low a dhisesys kepar ha typhus.
Trigys yw low knias yn blew po pluvennow aga ostyas ow tybri kneus hag atal, mes low sugna a wan knias an ostyas ow bosa war woos ha golivow erel. I a spen oll aga bewnans war unn ostyas, ow klena aga oyow, gelwys nedh dhe vlew po pluvennow. An oyow a wor dhe nymfow, ow moutya teyrgweyth kyns dos ha bos tevesigyon, argerdh a gemmer peder seythen. Dustuni genynnek a lever dell esplegyas low dhyworth Psocodea, aswonnys avel low rusk. An menhesennow kottha a low yw dedhyes dhyworth an Amser Paleogen.
Tus a wra ostya diw eghen a low - lowen an penn ha lowen an korf yw iseghennow a Pediculus humanus; ha lowen an kedhoren, Pthirus pubis. Pediculus humanus a'n jeves an genom lyha a neb hweskeren vytholl. Usys yw avel organedh 'model', an desten a lower a hwithrans. Low o rann a wonisogeth denel yn pub tyller bys dhe'n Osow Kres po awosa. I yw rann a henhwedhlow, kanow ha novelow kepar ha 'Finnegan's Wake' gans James Joyce. I a hwer y'n deray brysysel delusional parasitosis. Lowen o testen a-varr yn korrwelieth, owth omdhiskwedhes yn lyver Robert Hooke yn 1667, Micrographia.
Klass:Hwesker
Naoned
Naoned (hemm yw hy hanow bretonek; y's helwir Naunnt yn gallo ha Nantes yn frynkek) yw sita vretonek yn département frynkek Liger-Atlantek. Port ogas hag aber Dowr Liger yw Naoned.
Yma an dre ow tenna hy hanow a'n Namnetes, loeth gallek ow triga y'n Liger-Atlantek arnowydh a-dhia termyn kyns Iulius Caesar. Omma yn 937 OK y fondyas Alain Barbe-Tort dugeth Vreten Vyghan. An bennsita a Vreten Veur o Naoned y'n Oesow Kres; yma kastell an Dhugys hwath y'n sita. Yeth an niver vrassa a werin Naoned o gallo yn hengovek, hag frynkek a-wosa.
Y'n 18ves kansblydhen y teuth Naoned ha bos kres poesek a'n "kenwerth trehornek" ow kevrenna Europa, Afrika ha trevesigethow Mor an Garibys. Kenwerth kethow o selvenek, hag awos keryow kethow Senegal y teuth an port ha bos golusek.
Yth esa an Almanyon ow kevannedhi an sita a-dhia 1940 bys 1944. Yn 1943, tanbellennans gans Lu Ayr an Statys Unys a dhistruis kresenn an sita ow ladha 1 463 person hag owth aperya 2 500 arall.
Kres diwysyansek ha gonisogethek yw Naoned hedhyw; yma Pennskol Vreten Vyghan Ughel omma ynwedh. An Parti Sosialistek yw an parti kreffa y'n dre. Yma a dus trigys y'n sita, ha 632 475 y'n gemmynieth trevek.
Arthur Quiller-Couch
Syr Arthur Thomas Quiller-Couch, (1863 - 1944) o skrifer bretennek.
Klass:Dinethyansow 1863 Klass:Mernansow 1944 Klass:Skriforyon fugieth
Make Mine Music
Make Mine Music yw fylm fantasi bywhes amerikanek gans Walt Disney gwres yn 1946.
Klass:Fylmow fantasi amerikanek Klass:Fylmow bywhes amerikanek
Mayn
Mayn (yn Sowsnek ha Frynkek, Maine) yw stat yn Statys Unys Amerika.
Gwiasva
Klass:Statys an SUA
The Carpenters
skeusennik Bagas pop a Statys Unys veu The Carpenters, dallethys yn Downey yn 1968. Eseli an bagas o Richard Carpenter ha Karen Carpenter.
Richardson
Richardson a ell bos:
The Carpenters
Klass:Rock amerikanek
John Dunwoody
John Elliot Orr Dunwoody CBE (3 mis Metheven 1929 – 26 mis Genver 2006) o politeger bretennek.
Fowy (keverang)
thumb|200px|right|Desedhans keverang Fowy Fowy o keverang yn soth-est Kernow, Breten Veur, ow synsi ynno rann howlsedhes a ranndir Karadon neb a wre bewa dhia 1974 dhe 2009 war armor an Mor Bretadnek. Wostalleth, Fowy ha Ryslegh a wre rann a gevrang Wivelshire. Yn-mysk an trevow yn Fowy, yma Lyskerrys, an tre Fowy (Langordhow), Logh, Sen Iv, Sen Kler, ha Lanndreth-Porth.
Charlys II a Bow Sows hag Alban
right|thumb|Charlys II Charlys Stuart (1630-1685) a reynya avel myghtern Pow Sows, Alban, ha Wordhon a-dhia Dhaswrians an Myghternses yn 1660. Yth aswonnys ev avel an Merry Monarch (an 'Myghtern Heudh') drefenn splannder y lys, niver veur y vestresow, ha helder spyrys an oes. Hwath pella, Charlys a alla rewlya an Senedh yn sley. Peswardhek flogh a veu genys dhodho a lyha – nagonan anedha a-ji dh'y briosoleth gans Katrin a Bragança. Yn eur y vernans, Charlys a dreylyas ha bos Katholik. Fowt dhe vab laghel, breur Charlys a'n sywyas – hemma o Jamys VII, diwettha myghtern a Ji Stuart.
Klass:Dinethyansow an 17ves kansvledhen Klass:Mernansow 1685 Klass:Rielder Bretennik
John Dunwoody
Klass:Mernansow 2006 Klass:Parti Lavur Klass:Politegoryon a Gernow
Nikaragwa
An Repoblek a Nikaragwa (yn República de Nicarágua) yw gwlas yn Amerika Gres.
Llanrhymni
Llanrhymni yw tre yn Caerdydd, Kembra; (ST28SW41). Yma hi 3.4 mildir (5.5 km) dhiworth Kardydh ha 128.8 m (207.3 km) dhiworth Loundres. 10597 o braster an poblans yn 2011, ha 791 (7.5%) a wodhya kewsel Kembrek.
Nikaragwa
Klass:Gwlasow yn Amerika Gres
Llanrhymni
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Caerdydd
Émile Zola
Émile Édouard Charles Antoine Zola (/ˈzoʊlə/, ynwedh SU: /zoʊˈlɑː/, Frynkek: [emil zɔla]; 2 mis Ebrel 184029 mis Gwynngala 1902) o romanser, jornalyas ha dramasydh frynkek.
Dowr Enni
Dowr Enni yw avon vyghan yn Kernow est. Y hanow Sowsnek yw River Inny. Ragavon yw a Dhowr Tamar ha hirder an avon yw ogas dhe ugens mildir. Hi a resek diworth hy fennfenten ogas dhe Lanndhewi war ledrow est a Woon Brenn dh'y hemper gans Dowr Tamar dhe Droos Enni ogas dhe Dunterton.
Klass:Avenow yn Kernow
Émile Zola
Devynnow
Klass:Frynkyon Klass:Mernansow 1902 Klass:Skriforyon fugieth Klass:Dinethyansow 1840
Hyns-horn Listowel ha Ballybunion
skeusennik|Tren dhe worsav Ballybunon dhe 1900. An Hyns-horn Listowel ha Ballybunion o hyns-horn unngledhren 8.9 mildir (14.4 km) esa byldyes ow tevnydhya'n bennrewl Lartigue a junyas Listowel ha Ballybunion yn Konteth Kerry, Wordhen. skeusennik|Jynn niver dew dhe worsav Ballybunion.
Istori
Ha Charles Lartigue ow korfenna displegya y system hyns-horn unngledhren, poblans Konteth Kerry yn Wordhen a brofyas hyns-horn yntra Listowel ha Ballybunion. Dewisys veu dhe vyldya'n hyns-horn ow tevnydhya tybyans Lartigue ha'n ragdres a gostyas £30,000. Ygerys veu an hyns-horn war an 29ves mis Hwevror 1888 avel an kensa hyns-horn unngledhren kenwerthel an bys.
Oberys veu an hyns-horn anusadow hemm rag 36 bledhen heb waynya vyth budh. An hyn-horn veu kisyes y'n Bell Civil Wordhen hag ev veu deges yn 1924 awos achesonys erbysek.
Lokomotyvyow
Pub lokomotyv o a'n eghen 0-3-0 ha byldyes bons gans an Kompani Jynn Hunslet. Drehevys bons yn arbennik gans diw galter rag omberthi war an gledhren, ha diw gist-dan, ytho res o dhe onan anedha bos truedhys gans an lewyer. Yth esa tender powerys dhe bub lokomotyv a dhevnydhyas diw hirgrennen rag gweres war vreow. Yth esa dew chymbla byghan war an tender rag an ethen gorvok dhyworth an hirgrenennow ma.
Topp-skavder an linen o 18 mph (29 kph), mes y hyllas an jynnow mos 30 mph (48 kph).
Jynn byghan henwys "pott-koffi" veu devnydhyes rag drehevel an linen.
Omberthi
skeusennik|Treusva dennbons an Hyns-horn Listowel ha Ballybunion. Res o dhe'n beghow bos omberthys yn kompes. Mar mynnsa tiek dannvon bugh dhe verghas, res a via dhodho dannvon dew leugh keffrys rag y omberthi; i a wrussa viajya war emlow a-dal a'n keth kert gwara.
Treusi an kledhrennow
Nyns o possybyl drehevel treusvaow hyns-horn aawos desin an kledhrennow. Tennbonsow a-dreus dhe'n linen veu gwrys rag may halsa fordhow hy threusi, an ponsow ma veu oberys gans kesservysi. skeusennik|Pons a-dreus dhe'n hyns-horn war gocha. Le may treusas lerghow bargen tir an hyns-horn, yth esa treusvaow esa grondyes war bennrewl mosow-treylya. Alhwedhys bons hag yth esa alhwedh dhe'n tiek. Wosa i dhe vos dasalhwedhys, y hyllas an gledhren bos treylyes dhe unn amal rag gasa an dreusva dhe vos devnydhyes.
Junyes o an dhew eghen a dreusva homm dhe sinellow awtomatek a stoppyas pub tren a neshas; traffik fordh veu res ragwir pub prys y'n kevreyth hemm.
Ny yllas trethysi chanjya amal an kocha ha'n tren ow movya. Eghen a bons-troos veu drehevys dhe benn nebes kochys, hag yth esa unn pons an keth ma karyes war gert aral. Hemm a asas trethysi dhe dreusi'n gledhren, pan veu an tren stoppyes yn gorsav.
Poyntyow
Ny yllas poyntyow hyns-horn usadow bos devnydhyes, ytho mosow-treylya kromm a wrug an soodh. Pan vons rosellys yn unn tu, an warr a junnyas an penn-lergh ha lergh aral. Pan vons rosellys 180 gradh, an warr eth y'n tu a-dal, hag ytho hi a junyas an penn-lergh gans lergh dyffrans.
An jydh hedhyw
skeusennik|Jynn an hyns-horn eylvyldyes. Yn 2003, an Lartigue Monorailway Restoration Committee a ygeris rann 1,000 meter (1,100 lath) a hyns-horn yn Listowel. Oberys yw an linen homm gans lokomotyv disel esa gwrys dhe omheveli onan an jynnow 0-3-0 gwreydhek. An jynn ha tren a gochys veu byldyes gans Alan Keef Ltd.
Kevrennow
Klass:Hensi-horn yn Iwerdhon
John Nott
Syr John William Frederic Nott KCB (genys 1 mis Hwevrer 1932) yw kyns politeger bretennek.
Devynnow
Klass:Politegoryon a Bow Sows Klass:Politegoryon a Gernow
Untollek
Untollogyon po Monotremata yw bronnviles y'n urdh Monotremata. I yw onan a'n tri bagas a vronnviles byw, war-barth hag Eutheria, bronnviles mayth yw an vryghen (placenta) karyes y'n brys, ha Metatheria, porsogyon. Yn tipek, untollogyon a's teves dyffransow kesweythel yn aga ympynnyon, diwawen, kanel tretha, kanel dinythi ha rannow korf erel, orth komparya dhe vronnviles erel. I a dhedhow oyow a-der dinythi yonkers byw, mes kepar ha pub bronnvil aral, i a vronn aga yonkers gans leth.
Konsidrys re beu untollogyon avel eseli a'n Australosphenida, skorren a gomprehend bronnviles difeudhys a Amseryow Jurassek ha Kalghek yn Madagaskar, Amerika Dhyghow hag Ostrali, mes hemm yw disputys.
Trigys yw pub ensampel untollek a eksist lemmyn yn Ostrali po Gyni Nowydh, kyn fo dustuni aga bos gans gwandryans moy efan y'n termyn eus passyes, drefen bos Monotrematum aswonnys dhyworth an Paleocen yn Amerika Dhyghow. An eghennow a eksist lemmyn yw an platypus ha peder eghen a echidna. Disputys yw taksonomieth untollogyon.
skeusennik|left|300px|Platyus
Skol rag Boekkas Gwynn
Kevres a hwegh hwedhel berr yw Skol rag Boekkas Gwynn gans Jowann Richards, dyllys yn 1994 gans Kowethas an Yeth Kernewek. Dolores a yger skol rag tarosvannow wosa gweles assay dhe worra own dhe bobel gans tarosvan yowynk. An hwedhlow a sew hwarvedhyansow niver a dhyskansow bys dhe apposyans an dhyskoryon.
Bambi II
Bambi II yw fylm bywhes amerikanek gwres yn 2006 askorrys gans DisneyToon Studios.
Orange City, Florida
Orange City yw cita yn Konteth Volusia, Florida. 12,335 o hy foblans yn 2019.
Devynnow
Klass:Citys yn Florida Klass:Konteth Volusia, Florida
Llanfrothen
Llanfrothen yw tre yn Gwynedd, Kembra; (SH64SW42). Yma hi 108.1 mildir (174 km) dhiworth Kardydh ha 193.6 m (311.6 km) dhiworth Loundres. 422 o braster an poblans yn 2011, ha 296 (70.1%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Gwynedd
Bambi II
Klass:Fylmow bywhes amerikanek
Konteth Erie, Pennsylvani
Konteth Erie (yn Erie County) yw konteth yn Pennsylvani, Statys Unys Amerika.
Porth Sgiwed
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Sir Fynwy
Lansing, Michigan
thumb|300 px|Lansing, Michigan thumb|250px| Lansing yw pennsita Michigan, Statys Unys. Yn 2020, poblans an sita o 112,644.
An sita a veu fondys yn 1835.
Gwiasva
Klass:Citys yn Michigan Klass:Penncitys y'n Statys Unys
Eddie Climo
Hedley Forbes Climo (1947 – 17 Gwynngala 2016), aswonnys avel Eddie Climo, o awtour ha treylyer a lyvrow Kernewek. Ev o mab kottha dhe Hedley Climo a Vosvenegh hag Isobel (Sybil) Duthie a dre Thurso yn Alban. Yth esa unn broder dhodho, Laurence (Laurie). Y das o sodhek y’n Ynjynoryon Riel (ha prisner bresel yn Nihon peder bledhen yn Nessa Bresel an Bys) hag Eddie ha’y vroder a’n sewyas dhe lies rann a’n bys yn aga flogholeth.
Ev a studhyas yn Kembra, ow tyski Kembrek kettermyn, hag ena Albanek. Wosa niver a vledhynnyow ev a dhyskas Kernewek ynwedh. Yn 1986 ev a dhemedhis Jacqueline Roulston. I a gavas dew vab, Seoras ha Tearlaich (Charlie), ha’n teylu a’s maga yn Albanek. Wosa oberi ha triga yn Aberplymm rag termyn ev a removas arta dhe ji an teylu yn Taunton. Ev o kowser freth a Gernewek, ha kyn fe trigys yn Taunton, lowen o dhe’y usya dre Skype po iChat.
Eddie o skoodhyer Kernewek Unys, system gwiw rag an Dasserghyans, orth y vrys, kyn aswoni bos edhom a nebes chanjys dhodho yn golow studhyansow nowydh.
Yn 2010, Climo a dhallathas kowethyans dyllo war worholeth, ‘Gwask an Orlewen’ y hanow. Ev a dhyllas niver a lyvrow a nas ughel, po tekstow an Dasserghyans a-varr mes a brynt po treylyansow dhe Gernewek mes a wirbryntans. Kyns y vernans re a-varr yn 2016, dyllys veu moy ages 50 a ditlow. An titlow a gomprehendas bondys delinys kepar ha 'Popeye' ha 'Gordhen', niver a lyvrow Beatrix Potter kepar ha 'Gwywer Knofennyk' ha 'Tregher Kerlew', treylyansow novelow kepar ha 'Tarosvan Canterville' hag 'An Cawr Crefny' gans Oscar Wilde ha 'Drolla Doctour Dolittle' gans Hugh Lofting. Tekstow an Dasserghynas a gomprehendas 'Trystan hag Ysolt' gans A.S.D. Smith ha David Watkins, hag 'Yn Kernewek - Lavar E' gans Edwin Chirgwin.
Yn revedh, ny waynyas unn vyth a’n lyvrow Pewas Holyer an Gof kyn fedha Len Truran y honan prout a’n ober gwrys gans Climo. Yn 2015 y lyver 'Drollys Gys-Dons' o an kynsa dhe waynya an Pewas Perghyryn.
Y vroder, Laurie, a dhyskas Kernewek ynwedh, hag a veu bardhys yn 2000 gans an hanow bardhek Scryfer Medhelwyth.
Klass:Mernansow 2016 Klass:Skriforyon yn Kernowek
John Pardoe
John Wentworth Pardoe (genys 27 mis Gortheren 1934) yw kyns negysydh ha politeger bretennek.
Klass:Politegoryon a Gernow
Xenophon
Xenophon a Athína (/ˈzɛnəfən, zi-, -fɒn/; Grek hen: Ξενοφῶν  [ksenopʰɔ̂ːn]; c. 430 – dell hevel 355 po 354 KOK ) o hembrenkyas breselek, filosofer hag istorier grek. Klass:Dinethyansow 430 KOK Klass:Filosofers Klass:Grekys Klass:Istorioryon Klass:Mernansow 355 KOK
Istori Wosa-Klassek
alt=Efanyans an Emperoureth Vongol yn istori wosa-klassek|skeusennik|Efanyans an [[Emperoureth Vongol yn istori wosa-klassek]] Istori wosa-klassek, henwys ynwedh an oos kresosel po an oos kyns-arnowydh, yw spys istorek a a-dro dhe 500 OK dhe a-dro dhe 1500 OK. An oos ma a omdhesedh orth an Osow Kres Europek, yn harow. Deskrifys yw der an efanyans a hwarheansow dres an bys ha'n displegyans rosweythow kenwerth yntra hwarheansow.
Yn Asi, lesans Islam a wrug emperoureth nowydh ha Oos Owrek Islamek gans kenwerth ynter brastiryow Asi, Afrika hag Europa ha gans avonsyansow yn godhonieth y'n bys kresosel Islamek. Asi Est a welas an fondyans leun a nerth a Jina Emperourethek hag a selyas nebes terniethow sewen gans delanwes war Gorea, Vietnam ha Nihon. Kryjyansow kepar ha Bouddieth ha Neo-Confucianieth a lesas y'n ranndir. Polter gonna o displegys yn China dres an spys wosa-klassek. An Emperoureth Vongol a junyas Europa hag Asi, ow kwruthyl kenwerth saw ha faster ynter an dhew ranndir.
Poblans an bys a dhewblekhes y'n oos, a ogas ha 210 milvil yn 500 OK dhe 461 milvil yn 1500 OK. Yn ollgemmyn, an poblans a devis yn fast dres an oos, mes yth esa nebes iselheansow yn hwarvosow kepar ha'n Pla Justinian, an Goryskynansow Mongol ha'n Mernans Du.
Klass:Istori
Stephanie St. Clair
Stephanie St. Clair (24a Kevardhu, 1897 – Kevardhu 1969) o happwarier amerikanek a wre restra lies negys anlaghel yn Harlem, Evrek Nowydh yn rann a-varr a'n 20ves kansvledhen. Saint-Clair a sevi orth an Mafia dres bledhynnyow wosa diwedh an Difen. Hi a besya bos anserghek ha bythkweth ny veu hi rewlys gans an Mafia. Hi a wre restra yn sewen gwari niverow yn Harlem hag o gweythresor an gemeneth dhu, yn arbennek erbynn miluster an kreslu.
Hy leshenwyn o "Queenie", "Madam Queen", "Madam St. Clair" ha "Queen of the Policy Rackets" (kw: Myghternes Negysyow Kamm Polisi).
Klass:Dinethyansow 1897 Klass:Amerikanesow Klass:Drogoberoryon Klass:Mernansow 1969 Klass:Ynkleudhyansow yn Evrek Nowydh
Llangelynnin
Llangelynnin yw tre yn Gwynedd, Kembra; (SH50NE44). Yma hi 89.6 mildir (144.2 km) dhiworth Kardydh ha 186.4 m (300 km) dhiworth Loundres. 662 o braster an poblans yn 2011, ha 273 (41.2%) a wodhya kewsel Kembrek.
Iodin
Elven gymyk yw iodin, niver 53 y'n Vosen Beriodek. Y furvell gymyk yw I. An hanow a dheu dhyworth an ger Greka iodes, ow styrya purpur. Hanow an elven yw iodin, hag a eksist avel molekulen I2. Kevys yw avel gwrysow du, gass purpur ha teudhans melynik. Pan gaffo iodin elektron, ev a furv ion, iodid, skrifys avel I-.
O
O yw pymthegves lytherenn a'n lytherennek romanek dre vras hag a'n lytherennek Kernewek (mes an beswardhegves mar ny niverir I yn Kernewek Unys). Hi yw an pesweres bogalenn keffrys. War-lergh A Grammar of Modern Cornish gans Wella Brown, hanow an lytherenn O a via leverys  'o' . Avel an bogalennow erell saw U hag I, O yw lytherenn pur venowgh yn Kernewek Kemmyn herwydh unn studhyans servadow. Devedhyans an lytherenn ma yw an arwoedh Foenisek rag an gessonenn, mes yn Etruskek ha lytherennegi Europek erell yth eth hi hag arwoedhya bogalenn.
Iodin
Essensek yw iodin dhe lies eghen, ow komprehendya tus, mes nyns yw essensek dhe blansow. Gass iodin a serr an lagasow ha skevens. Gwenonek yw an elven, mar vyghan avel 2g a alsa ladha. Yn fordh aral, salow yw iodidow herwydh usadow. Iodin a greun y'n gwagren skoos (Sowsnek: thyroid gland) y'n korf denel. Yma edhomm dhe'n korf a iodin rag tevyans, displegyans ha bewnans hir. Re nebes anodho a wra kawsya nebes klevesow, rag ensampel, hwedh lonk (goitre) ha hypothyroydyeth. Pennfenten posek a iodin yw leth ha boos mor. Yn 1820 usys veu iodin avel medhegneth rag an kynsa prys gan Dr Jean-François Coindet (1774-1834). Ev a wrug usya teudhans a iodin ha potassiom iodid yn alkohol dhe dhyghtya hwedh lonk. Y'n gwettha prys,yth esa kudynnow gans drog torr. Mes usys veu awosa dhe dhyghtya goliow ygor, hag yn 1930 dyskys veu dhe geworra iodid dhe holan kemmyn.
Diskudhys veu iodin yn 1811, awos an Breselyow Napoleonek. An Morlu Bretennek a omsettyas a-dro dhe Bow Frynk, dhe lettya provyans polter gonn. Bernard Courtois, kymegydh neb a driga ogas dhe Baris, a usya gommon dhe wul solpyter (pennfenten potassiom), rann a bolter gonn. Unn jydh, ev a geworras trenken sulfurik dhe'n godhes. Y'n jeva marth pan welas mog purpur ow sevel dhyworth an kowdarn. Ev a ros samplow dhe dhew goweth neb veu kymegydhyon, Charles-Bernard Desormes ha Nicolas Clément. I a wrug moy a hwithrans, hag yn 1813 prevys veu eksistyans iodin gan Joseph Gay-Lussac ha Humphrey Davy. Gay-Lussac a'y henwis.
Askorrys yw a-dro dhe 13,000 tonnas an vledhen, dre vras yn Chile (40%) ha Nihon (30%) dhyworth hyli. Usys yw y'n diwysyans medhegieth, boos enevales, liwyow hag ynkys. Y hyllir devnydhya arghans iodid dhe hasa komol ha kawsya glaw.
Jackie Chan
Jackie Chan (10 Kevardhu 1954) yw gwarier chineca geryes da.
Klass:Asians Klass:Dinethyansow 1954 Klass:Gesyoryon Klass:Gwarioryon fylm Klass:Gwarioryon lev Klass:Gwaynyoryon a Bewas Akademi der Enor Klass:Kanoryon Klass:Kevarwodhoryon fylm
Iodin
Mirva
Klass:Elvennow kymyk
Jim Causley
Jim Causley (genys 2 mis Kevadru 1980 yn Whimple, Pow Sows) yw kaner ha ilewydh kanow werin ha dres oll kanow hengovek Dewnens. Neskar bardh Kernewek Charles Causley yw.
Bywskrif
Genys yn Wimple yn Dewnens Est, Causley a studhya Ilow Pop Ha Jazz yn Kolji Karesk ha Ilow Hengovek Ha Kanow Werin yn Pennskol Newcastle. Gerys da yw a'y lev hweg ha y presens didhan war an wariva.
Grug a kesoberi gans ilewydhyon avel Waterson:Carthy, John McCusker, Show of Hands, Kate Rusby, Mawkin ha Jackie Oates.
Yn 2017 ev a veu res an Powas Mike Hartland gans an Orsedh Kernow rag y guntilow The Clay Hymnal ow kontanyas versyons a vardhonegow Jack Clemo.
Rol a blasennow
Klass:Kanoryon Klass:Sowson Klass:Dinethyansow 1980
Llys-faen
Llys-faen yw tre yn Caerdydd, Kembra; (ST18SE75). Yma hi 4.1 mildir (6.6 km) dhiworth Kardydh ha 131 m (210.8 km) dhiworth Loundres. 3620 o braster an poblans yn 2011, ha 389 (10.7%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Caerdydd
Raad ny Foillan
Raad ny Foillan (Hyns an Wolan) yw kerdhva arvorel yn Enys Manow. Y hyllir hy herdhes yn fordh naswedhek po gorthnaswedhek.
Hyns hag istori
Raad ny Foillan a dhalleth ha gorfenna orth Pons an Vilvledhen dres Porth Doolish (Douglas yn Sowsnek). Hys an trolergh yw 102 mildir, ha diskwedhys yw gans arwodhow gans golan war gilva las. skeusennik|250px|Arwodh Raad ny Foillan Gwrys veu an trolergh rag merkya solempnitys "Bledhen Ertach" an enys yn 1986. Dell yw usys ev a sew an arvor, ow tremena divers tirwedhow kepar ha trethow grow yn Pentir Ayre dhe alsyow a ughder 1400 tros-hys.
An hyns a gomprehend an rannow a sew:
right|skeusennik|Enys Manow right|skeusennik|Pons an Vilvledhen, Doolish
An termyn skonna rag kowlwul Raad ny Foillan yw 21 our 21 munysen ha 25 eylen, gans Orran Smith yn Hedra 2020.
Park Kenedhlek Gwaragow
Park Kenedhlek Gwaragow yw park kenedhlek yn Utah est y’n Statys Unys. Desedhys yw ogas dhe Dhowr Colorado. Yma moy ages 2,000 a waragow naturel y’n park. Arenebedh an park yw 120 mildir pedrek. Dororieth an park yw gweliow holan ha krag. Yn ranndiyow le mayth yw an karrygi rynnys yn eskelli, gwyns ha dowr a yll esknias an karrygi medhel, ow kasa gwarak po pons naturel. Segh yw hin an park – le ages 250mm a law an vledhen.
Raad ny Foillan
Bestes ha plansow
Y hyllir gweles ydhyn an mor kepar ha karaweges berrdhu, skuthanes Manow, popys brili, murres kemmyn ha golanes, warbarth reunes loos, ha war an tir, an deves Loghtan tanow gwithys gans Ertach Kenedhlek Manow.
Park Kenedhlek Gwaragow
Tornyaseth
Gerys-da yw kerdhes, diwrosa, kampya ha krambla y’n park. Gerys-da yw steronieth ynwedh, kynth yw kudyn kressys a dhefolyans golow dhyworth trev Moab.
Klass:Parkow kenedhlek a'n Statys Unys Klass:Utah
Raad ny Foillan
Bestes ha plansow
Klass:Enys Vanow
The Duchesse of Cornwall's Progresse
The Dutchess of Cornwall's progresse to see the Land's end & to visit the mount o ober liennek skrifys gans Nicholas Boson. Yma Matthew Spriggs ow prederi y feu skrifys ynter 1660 ha 1670. Brassa rann an skrifen o skrifys en Sowsnek, gans nebes linennow en Kernewek hepken.
Ashoka
Ashoka (/əˈʃoʊkə/; c. 304 – 232 KOK), aswonnys avel Ashoka Veur, o an tressa emperour Emperoureth Maurya a'n isvrastir eyndek a c. 268 dhe 232 KOK. Y emperoureth a ystynnas dres rann vras a'n isvrastir, a Afghanistan a-lemmyn y'n west dhe Bangladesh a-lemmyn y'n est, gans hy fennsita yn Pataliputra. Holyer Bouddieth, ev a warias rol bosek yn lesa an kryjyans a-dreus hen Asi.
The Duchesse of Cornwall's Progresse
Ny wrug an skrifen treusvewa yn tien; nyns eus dhyn marnas linennow devynnys gans Edward Lhuyd ha William Borlase, neb a'n jevo hedhes dhe mammskrif an ober. Yth esa dhe Borlase dew versyon mammskrif a'n ober, hag onen a'n versyons-na a veu an keth versyon del veu gwelys gans Lhuyd.
Canberra
250px|right|thumb|Canberra. Canberra yw pennsita an Ostrali.
The Duchesse of Cornwall's Progresse
An hwedhel a veu skrifys gans Boson rag y flehes.
Canberra
Klass:Citys ha trevow yn Ostralasi Klass:Ostrali
Ashoka
Klass:Emperours Klass:Eyndogyon Klass:Kresydhyon
The Duchesse of Cornwall's Progresse
Tekst
MS Lhuyd:
a) Nages travith dale talues an bees
Bus gen dieu benegas do gweel gan crees.
MS Borlase:
Nyn ges travith dale talues en Beez
Buz gen dew Benigas do gweel gun Crees
b) rag an Arlothas an wolas kernow.
Dreth gwz Kibmias Benigas, Why ra Cavas dreeu an gwas Harry ma Poddrack broas.
1. Kensa, vrt an hagar auall iggeva gweell do derevoll wareny Keniffer termen drerany moas durt pedden an wolas do sillan &c.
2. Nessa, vrt an skauoll Crackan codna iggeva setha war en crees an aules ewhall heb drogi veeth.
3. Tregya, vrt an Gurroll iggeva gweell gen askern skooth davas, &c.
Till Eulenspiegel
Till Eulenspiegel yw den nosedhek yn hwedhlow gwerinek almaynek. Till Gwederoulek yw treylans y hanow yn Kernewek. Gwederoula o an dregynussa gesyer yn Almayn koth. Nyns o ev bythkweth lowenna es dell gwari pratt, yn arbennek gans fesethik meuredhek. Genesyk an dhuketh Brunswick-Lüneberg yw. Ev a viaj dhe lies le oll a-dro dhe'n Emporeth Romanek Sans dres resegva gwius. Ev a wra prattys orth y gevosogyon, ow tiskudha drokter.
The Duchesse of Cornwall's Progresse
Tekst
Rag an Arlotha woolaes Kernow
Samuel
Samuel a ell bos:
Iain Macleod
Iain Norman Macleod (11 mis Du 1913 – 20 mis Gortheren 1970) o politeger bretennek. Klass:Dinethyansow 1913 Klass:Mernansow 1970 Klass:Politegoryon a Bow Sows
The Duchesse of Cornwall's Progresse
Tekst
Dreth ‘guz kibmias beniggas Why ra cavas dreeu an gwas Harry ma Poddrack broas
Till Eulenspiegel
Klass:Lien gwerin
The Duchesse of Cornwall's Progresse
Tekst
Kensa, urt an hagar-awal iggeva gweel do derevoll war ren ny keniffer termen drera ny moas durt Pedden an woolaes do Sillan
Edward Bulwer-Lytton
Edward George Earle Lytton Bulwer-Lytton, 1a Baron Lytton (25 mis Me 1803 – 18 mis Genver 1873) o skrifer ha politeger sowsnek.
The Duchesse of Cornwall's Progresse
Tekst
Nessa, urt an Skavoll Crack-an-codna iggava setha war en Cres an awles ewhall (cries tutton Harry an lader) heb drog veeth
Edward Bulwer-Lytton
Klass:Mernansow 1873 Klass:Politegoryon a Bow Sows Klass:Prydydhyon Klass:Skriforyon fugieth Klass:Dinethyansow 1803
The Duchesse of Cornwall's Progresse
Tekst
Treega, urt an gurroll iggeva gwell gen askern skooth Davas...
c) Daunce mine
Konteth Greene, Pennsylvani
Konteth Greene (yn Greene County) yw konteth yn Pennsylvani, Statys Unys Amerika.
The Duchesse of Cornwall's Progresse
Tekst
d) Carrack Looes en Cooes
e) Eue Rateera war mean Merlin
Ra leske pawl, pemsans, ha Newyn.
f) Peth Prawnter. A priest’s goods or estate.
g) Rag gun Arlothas da
Ny en gweel gun moyha,
Rag redya moy
Klass:Kernowek
Gerard Manley Hopkins
Gerard Manley Hopkins (1844 - 1899) o prydydh ha pronter Jesuit sowsnek.
Klass:Mernansow 1889 Klass:Prydydhyon Klass:Sowson Klass:Dinethyansow 1844