cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Trowyns trovannel
Klass 3
Trowynsow trovannel Klass 3 yw tewedhow fest bras ha damach arnewus a hwer. Chiow drehevys yn ta a yll kelli aga thohow. Lies gwedhen a vydh terrys, ow lettya fordhow. Ni vydh tredan ha dowr kavadow rag niver a dhedhyow dhe seythennow wosa an tewedh.
Ensamplow a drowynsow Klass 3 a gomprehend Audrey 1957, Elena 1985, Fran 1996, Isodore 2002 hag Otto 2016.
Klass 4
Damach godhroglammek a hwer
Tewedhow Klass 4 a yll kawsya damach gordhroglammek. Lies chi drehevys yn ta a yll kelli aga thohow po fosow. Y fydh fowt a dredan rag seythennow po misyow.
An trowyns a nasyas Galveston yn 1900, an terros moyha marwel dhe hwarvos y'n Statys Unys bys dhe'n termyn na o Klass 4. Ensamplow erel a gomprehend Donna 1960, Carmen 1974, Charley 2004, Gustav 2008, hag Eta 2020.
Klass 5
Klass 5 yw an klass ughella war an Skeul Saffir–Simpson. Tewedhow kepar ha'n re ma a wra kawsya tohow dhe derri war lies drehevyans. Nebes drehevyansow a yll terri yn kowal. Pur gemmyn yw diskar tohow ha fosow. Boghes yw an eghennow a dhrehevyans a yll treusvewa, kepar ha sodhvaow, ha rannjiow gwrys a gestevyn po dur, mars yns i nebes mildiryow a'n mor.
Pascon agan Arluth
skeusennik|Kynsa linennow Pascon agan Arluth y'n dyllans 1826 An kottha ober lien dien y'n yeth kernowek yw Pascon agan Arluth, dedhyes dhyworth an 14ves kansvledhen. Arnowydh yw an titel (nyns eus titel y'n kottha mammskrif) mes an bardhonek re beu dyllys ynwedh avel Mount Calvary.
Dedhyans, mammskrifow ha'n awtour
Pascon agan Arluth a dheu dhyworth an 14ves kansvledhen; kottha ages an Ordinalia yw, neb yw kylgh a dri gwari meur ow tochya themys a'n bibel, ha rag henna yth yw an ober lien dien an moyha a-varr yn Kernowek dhe dreusvewa. Nyns yw godhvedhys hanow an awtour, mes possybyl yw ev dhe vos kelmys dhe Gollji Glasnedh yn Pennrynn. Kevys re beu moy es dewdhek mammskrif a'n bardhonek, mes i oll a dheu dhyworth BL Harleian 1782, mammskrif a gres an 15ves kansvledhen.
Awedhyans
Godhvedhys yn certan o Pascon agan Arluth dhe awtour Passio Christi, onan a'n gwariow mir a wra an Ordinalia, rag yma nebes a linennow an bardhonek komprehendys ynno. Awenys veu an prydydh arnowydh Ken George gans an Pascon dhe skrifa Devedhyans Sen Pawl yn Bro Leon, bardhonek a-dro dhe viajyow Sen Paul Aurelian, yn unn gul devnydh a'n keth meter hag an bardhonek kottha.
Dyllansow ha treylyansow
Pareusys yn kynsa y feu an Pascon gans Davies Gilbert yn 1826 yn-dann an titel Mount Calvary; or the History of the Passion, Death, and Resurrection, of Our Lord and Saviour Jesus Christ; ev a worras ynno treylyans dhe Sowsnek gans John Keigwin a dhedh dhe 1682. Dyllans gwell gans Whitley Stokes a omdhiskwedhas yn 1860–1861, hag onan aral gans Robert Morton Nance yn 1934–1936, aga dew gans treylyansow Sowsnek nowydh. Moy a-dhiwedhes y feu dyllansow gans E. G. R. Hooper, gans Goulven Pennaod (gans treylyansow yn Sowsnek ha Bretonek), ha gans Ray Edwards (gans treylyans yn Sowsnek).
Kevrennow a-ves
Klass:Kernowek Klass:Bardhonieth
Fonem
Fonemow yw unsesow a son (leveryans) a wra decernya ynter unn ger hag unn aral yn yeth arbennek. Y'n brassa rann a rannyethow Sowsnek leverys yw a-dro dhe 24 fonem a gessonennow hag 20 fonem a vogalennow (hys ha hys 44 fonem). Mes Sowsnek a wra devnydh saw a 26 lytheren orth y skrifa. An IPA (Lytherennek Fonetek Kesgwlasek) a yll decernya ynter oll an fonemow, pur dhyffrans dhe'n lytherennek Sowsnek. Displegyans representyansow fonolegel rag geryow ha'ga rannow yw kamm posek orth dyski yeth kowsys.
Fordh dha dhe dhyski fonemow yn yeth yw dhe dhyski koplow ispoyntel. Kopel ispoyntel yw kopel (po bagas) a eryow dyffrans yth yw dyffrans gans unn son yn unnik. Ensampel a goplow ispoyntel yn Kernowek yw an geryow di, fi, ki, li, mi, ni, ri ha ti. Unn lytheren yw dihaval pub tro mes pub ger a styr neppyth dyffrans yn tien. Ensampel aral le mayth hwra an vogalen chanjya yn unnik yw an geryow mar, mer, mir ha mor.
Keith Joseph
Keith Sinjohn Joseph, Baron Joseph, Bt, CH, PC (17 mis Genver 1918 – 10 mis Kevardhu 1994) o politeger, skiansek ha dadhlador bretennek. Klass:Dinethyansow 1918 Klass:Mernansow 1994 Klass:Politegoryon a Bow Sows
Ferdinand Magellan
Ferdinand Magellan (1480 – 27ves Ebrel 1521), po yn y yeth y honan Fernão de Magalhães, o hwithrer portyngalek. Ev a dheuth ha bos an kynsa den europek dhe wolya an Keynvor Hebask hag an kynsa den dhe wolya a-dro dhe'n bys. Viaj Magellan a brevis bos an Norvys pel.
Malcolm Hulke
Malcolm Ainsworth Hulke (21 mis Du 1924 – 6 mis Gortheren 1979) o skrifer pellwolok hag awtour bretennek. Klass:Dinethyansow 1924 Klass:Kemynegoryon Klass:Mernansow 1979 Klass:Skriforyon fugieth Klass:Sowson
Ferdinand Magellan
Genys veu yn 1480. An tyller le may feu ev genys yw rekordys avel po Sabrosa po Porto yn Portyngal. Ev a oberi y'n lys riel. Awos bos y gerens eseli an dus nobyl, Magellan a dheuth ha bos paja an vyghternes wosa aga mernans, deg y vloodh. Y'n lys riel ev a dhyskas lies sleyneth posek, gwruthyl mappys, golyans, ha steronieth y'ga mysk. Yn 1505 ev a junyas an morlu. Pan oberas ev a-barth Portyngal, ev eth dhe lies tyller y'n bys, kepar hag Eynda, an Enesow Maluku, Afrika Est ha Marokk. Pan esa ev yn Marokk yn 1513, shyndys veu hag ev a wre kerdhes remenant y vewnans kloppek. Wosa kelli y soodh rag Myghtern Portyngal, ev eth dhe oberi rag Myghtern Spayn.
Ev o an kynsa den dhe wolya dres Kulvor Magellan, ytho henwys veu war y lergh. Magellan a veu ledhys y'n Filipinys, an 27ves mis Ebrel 1521 yn Maktan dres kas gans an dus teythyek wosa ev dhe vos kablys a ladra.
Myghtern Charles V a Spain a ros pymp gorhel dhodho rag an biaj a-dro dhe'n bys. Ny wrug marnas unn gorhel, an Victoria, kowlwul an viaj.
Egloserm
Tre yn Kernow yw Egloserm, yn Pluw Erm, dhe'n north a Druru.
Ferdinand Magellan
Devynnow
Klass:Dinethyansow an 15ves kansvledhen Klass:Europeanyon Klass:Mernansow 1521
Egloserm
Henwyn istorek
Hanow an dre a'n jeves an elvennow eglos hag Erm, hanow personel.
Klass:Trevow yn Kernow Klass:Pluw Erm
Zadie Smith
Zadie Smith FRSL (genys Sadie; 25 mis Hedra 1975) yw romansores, essayist ha skrifores a hwedhlow berr a Bow Sows. Klass:Dinethyansow 1975 Klass:Skriforesow Klass:Skriforyon fugieth Klass:Sowsesow
Podyn hogh
Podyn hogh yw eghen a selsik bras, hengovek dhe Gernow.
An podyn yw gwrys yn brassa rann gans kig mogh (treweythyow gans skevens hag avi ynwedh) blonek, soov, ha bara (treweythyow gans kergh po heydh ynwedh). Spisek yw podyn hogh, gans puber du, kumin, losow an myghtern ha kennin.
Bryjys yw an podyn yn kenn ha treghys yn treghow rond kyns bos friys.
Shahnameh
Shahnameh po Shāhnāma (Lyver Myghternedh, (Persek شاهنامه) yw ober bardho skrifys gans an prydydh iranek Ferdowsi yn lys Mahmud o Ghazni. Skrifys veu an lyver ynter 977 ha 1010 OK. Testen an lyver yw istori ha mythologieth Iran y'n termyn usi passyes. Hemm yw epyk kenedhlek Iran, hag onan a'n oberyow lien moyha y'n yeth Persek (Farsi).
Podyn hogh
Klass:Bosow Klass:Kernow
Shahnameh
Gans a-dro dhe 60,000 gwers, an Shahnameh yw yn-mysk an kanow hirra gwithys hwath. Y rann gynsa yw mythologiethel, ow tythya istori displegyans kowethas denel, dova enevales, an batel ynter da ha drog ha devedhyans Kaveh ha Fereidoen warbarth ha'ga mebyon Iraj, Tur ha Salm. Y'n rann gres, kevys yw istori an gorour Rostam ha'y deylu ha'n vresel ynter Iran ha Turan. An tressa rann a dhalleth gans omsettyans Aleksander Veur war Iran, ow ri istori an Emperoureth Sassanid hag erel, ow korfenna gans Batel Qadissiyya, pan veu konkwerys an Persianes gans an Arabyon.
Klass:Mythologieth
Zynk
Elven gymyk yw zynk, niver 30 y'n Vosen Beriodek. Y furvell gymyk yw Zn. An hanow a dheu dhyworth an ger Almaynek zink, martesen dhyworth an ger Persek sing, ow styrya men. Elven essensek yw zynk dhe enevales, tus ha plansow. Yma'n kreunyow moyha y'n korf yn lagasow, keher, lonethi hag avi, hag yn arbennik yn has. Yma dustini dell fowt zynk a wra kawsya niveryansow isel has yn tus. Alkan zynk a serr kroghen den, hag anella mog zynk pooth a hembronk dhe fume fever, payn briansen, pas ha hwesa. Dres an bledhynnyow usys o kesstoffow zynk yn medhygel, zynk sulfat avel emetyk, zynk klorid avel antiseptyk, zynk oksid dhe lettya gosa. Gwerthys yw lin kalamin (kemyskans a zynk oksid ha horn oksid) dhe dhyghtya kudynnow kroghen avel klavor glyb (eczema), brygh lennow ha losk howl.
Aswonnys veu zynk avel elven rag an kynsa prys gans Andreas Marggraf, kymygydh Almaynek, yn 1746. Kampollys veu monow hag a askorr an alkan brest gans Strabo (66 K.O.K. - 24 O.K.) ha Pliny an Kottha (23-79). Yn Bristol, Pow Sows, yth esa teudhji zynk owth oberi erbynn 1743, askorra a-dro dhe 200 tonnas an vledhen. Chif moon zynk yw zincblende po sfalerit. Kanada, Russi, Ostrali, an Statys Unys ha Perou yw an tyllerow moyha posek le may feu balweyth kowlwrys rag zynk. Askorrans ollvysel yw a-dro dhe 13 milvil tonnas an vledhen, mes 30% a edhom dhe'n Norvys a zynk a dheu dhyworth eylgylghyans.
Galvanya horn yw devnydh dres 50% a alkan zynk, usys yn korfow kerri, gwiver dreynek, ponsow kregans ha lies devnydh aral. Usys yw alkan zynk yn batriow ha kesalkenyow avel brest (33% zynk ha 67% kober). Usys yw zynk oksid avel liw yn plastogow, afinusterow, paper hag ynk.
Poos atomek zynk yw 65.39, y boynt teudhi yw 420°C ha'y boynt bryjyon yw 907°C. Y dhosedh yw 7.1kg an liter. Alkan glas-wynn yw zynk hag a dreyl liw yn ayr ha dasober gans trenkennow ha lisliwennow.
Mirva
Klass:Elvennow kymyk
Barry Letts
Barry Leopold Letts (26 mis Meurth 1925 – 9 mis Hedra 2009) o gwarier, kevarwodher pellwolok, skrifer hag askorrer sowsnek. Klass:Dinethyansow 1925 Klass:Gwarioryon sowsnek Klass:Mernansow 2009 Klass:Skriforyon fugieth
Dalal Achcar
Dalal Achcar yw donsyores ha donslynyores brasilek.
Meyn Eglos
skeusennik|An Meyn Eglos (Carn-du ha Moen Voes) ow mires dhe'n soth-est war tu ha [[Porthkovrek]]
Bagas a gerrek dhywar an Lysardh yw an Meyn Eglos, yn baya Aberfala. Yma lies gwreck a-dro dhe'n kerrek, ha kellys re beu moy ages mil bewnans dhyworth kans lester a veu gwreckyes warnedha. Y hyllir gweles tour eglos Porthkovrek dhyworth an kerrek, may teuth aga hanow. Rych yw an kerrek yn bewnans gwyls a'n mor.
Klass:Doronieth Kernewek Klass:Pluw Aghevran Klass:Aberfala
Robin Hardy (kevarwodher fylm)
Robin St. Clair Rimington Hardy (2 mis Hedra 1929 – 1 mis Gortheren 2016) o awtour ha kevarwodher fylm sowsnek. (The Wicker Man). Klass:Dinethyansow 1929 Klass:Kevarwodhoryon fylm Klass:Mernansow 2016 Klass:Skriforyon fugieth Klass:Sowson
Paul Tyler
Paul Archer Tyler, Baron Tyler (genys 29 mis Hedra 1941 yn Dewnens) yw politeger Livrel Werinel y'n Ruwvaneth Unys. Tyler o esel senedh a-dhia mis Hwevrel bys yn mis Hedra 1974 rag Bosvenegh hag a-dhia 1992 bys yn 2005 rag Kernow Gledh. Esel Chi an Arlydhi yth yw y'n eur ma.
Richard Alston (donslynyer)
Syr Richard Alston CBE (genys 30 mis Hedra 1948) yw donslynyer bretennek.
Tredhespan
Henwyn istorek
Klass:Trevow yn Kernow Klass:Pluw Erm
Sheena Easton
Sheena Shirley Easton (née Orr; genys 27 mis Ebrel 1959) yw kanores ha gwariores albanek.
Klass:Albanesow Klass:Dinethyansow 1959 Klass:Gwarioresow fylm amerikanek Klass:Gwarioresow lev Klass:Kanoresow Klass:Rock
Simone Weil
Simone Adolphine Weil (/ˈveɪ/ VAY, Frynkek: [simɔn vɛj] (klewes); 3 mis Hwevrer 1909 – 24 mis Est 1943) o filosofores ha gweythresores frynkek.
Klass:Dinethyansow 1909 Klass:Filosoforesow Klass:Frynkesow Klass:Kemynegoryon Klass:Kerghynedhoryon Klass:Mernansow 1943 Klass:Prydydhesow
China Miéville
China Tom Miéville FRSL (/miˈeɪvəl/ mee-AY-vəl; genys 6 mis Gwynngala 1972) yw awtour hag avreusyas liennek bretennek. Klass:Dinethyansow 1972 Klass:Didhuwydhyon Klass:Kemynegoryon Klass:Skriforyon fugieth Klass:Skriforyon lien fleghes Klass:Sowson
An Hel
Henwyn istorek
Klass:Trevow yn Kernow Klass:Pluw Alan
Brian Stowell
Bewnans a-varr
Genys veu Stowell yn Doolish yn 1936. Adhyskys veu yn Skol Ughelradh Doolish ha Pennskol Liverpool, le may hwrug gradhya yn fysegieth nuklerek.
Yn y vledhynnyow degowek, ev a redyas assay gans Douglas Faragher, o prederus bos tus ow sevel orth aswon an Manowek. Ev a erviras dyski an yeth owth attendya klass nos, le mayth o an unnik dysker. Ev a wre gweres Faragher rekordya an boghes kewsoryon o byw hwath. Hag ev ow kul an rekordyansow, ev a dheuth dhe gewsel an yeth heb hokkya.
Resegva
Wosa gasa pennskol, ev a worta war lannow Mersey rag oberi avel arethor fysegieth hag rag gwaynya doktourieth yn fysegieth weythus. Dres an termyn ma, ev a dhehwelas dhe Enys Vanow yn fenowgh ha pesya skoodhya an yeth. Yn 1979 ev a dhegemeras galow gans menyster adhysk an Tynwald dhe dharbara kors dyski Manowek. Ev a dhehwelas yn parghus dhe Enys Vanow yn 1991 wosa ev dhe vos apoyntys avel synser kynsa Sodhek an Yeth Manowek y'n Asran Adhysk. Omgemeryansek ova rag komendya an Manowek dhe skolyow an enys. An galow rag adhysk Manowek o reverthus, gans 40% a dhyskoryon skolyow kynsa ha 10% a dhysoryon ughelradh ow tegemeres dyskansow.
Y skrifas Stowell niver a gorsow Manowek ha dyllo niver a erthyglow ow tochya materyow Manowek ha Keltek. Ev o treylyer lieskonnyk rag lies mayn, mes pur aswonnus yw rag y dreylyans a Aventurys Alys yn Pow an Anethow (Contoyryssyn Ealish ayns Cheer ny Yindyssyn). Esel o a Gessedhek Darlesa Godhalek, hag ev a gomendya towlen radyo ha poyntys Manowek dre Radyo Manx, ow komprehendya bos chif komendyer Moghrey Jedoonee (Myttin Sul) rag moy ages ugens bledhen. Yn 2006, ev a dhyllas novel kowal kynsa an Manowek, Dunveryssyn yn Tooder-Folley (Moldransow an Vampir). Lies bledhen ev a skrifas erthyglow yn Sowsnek ha Manowek dhe Carn, lyver-termyn an Kesunyans Keltek.
Igor Zelensky
Igor Anatolyevich Zelensky (ynwedh treyl. Zelenski; Russek: Игорь Анатольевич Зеленский; genys 13 mis Gortheren 1969) yw donsyer balle russek.
Brian Stowell
Onours
Y hwre Stowell oberi avel Yn Lhaihder (Redyer) pub dydh Tynwald ynter 2001-2012, rann a solempnya an yeth Manowek. Kresel yw an rann dhe honanieth Manow, yn unn pesya an gevren yntra governans Manow ha Bre Tytnwald dres an kansvledhynnyow.
Lea Anderson
Lea Anderson MBE yw donslynyores ha kevarwodhes artek a Vreten.
Brian Stowell
Onours
Yn 2008 enorys veu Dr Stowell gans pewas Reih Bleeaney Vanannan (Dewis an Vledhen Manow), chif enour gonisogethel an enys rag kevrohow ankoth dhe wonisogeth Manow. Yn 2010 ev a waynyas Pewas an Tynwald, chif enour dinasek an enys.
Dyllansow
Klass:Dinethyansow 1936 Klass:Kenedhlogoryon geltek Klass:Mernansow 2019 Klass:Prydydhyon Klass:Skriforyon
Lea Anderson
Klass:Sowsesow
Thurston Moore
Thurston Joseph Moore (genys 25 mis Gortheren 1958) yw ilewydh amerikanek (Sonic Youth).
Klass:Dinethyansow 1958 Klass:Kanoryon amerikanek Klass:Rock amerikanek
Losowen avi
Losow avi yw bagas a blansow sempel. Godhonydhyon a grys dell veu losow avi an kynsa sort a bryophyta dhe esplegya. I a grys kewni, korndhel ha plansow moy komplek dhe esplegya dhyworth losow avi wosa henna drefen dustuni TDN.
Losow avi yw klassys y'n bryofytow, bagas a blansow heb kellow dhe waya dowr. Hemm yw prag yw res dhedha bewa ogas dhe bennfenten, avon po tyller mayth yw kevys meur a niwl po glas. An bagas ma a gomprehend kewni ha kordhel. Taksonomieth re's klassas yn rannans henwys an Marchantiophyta.
Losow avi yw plansow byghan gans korfow platt. An hanow losowen avi a dheu dhyworth an Osow Kres may feu dewisys medhegnethow herwydh an kryjyans fals similia similibus curentur (haval a wellha haval). Shap an avi yw gwelys y'n losowen avi Marchantia, rag ensampel, a wre berwys yn gwin avel medhegneth erbynn kudynnow avi. An hanow a veu treusworrys dhe oll an bagas.
Dinythyans
Klass:Plansow
Simon Bird
Simon Antony Bird (genys 19 mis Est 1984) yw gesyer, gwarier, kevarwodher hag askorrer sowsnek.
Klass:Dinethyansow 1984 Klass:Gesyoryon Klass:Gwarioryon bellwolok Klass:Gwarioryon sowsnek Klass:Kevarwodhoryon fylm Klass:Skriforyon
Kim Gordon
Kim Althea Gordon (genys 28 mis Ebrel 1953) yw ilewydhes, kanores ha skrifores ganow amerikanek. Klass:Dinethyansow 1953 Klass:Amerikanesow Klass:Kanoresow Klass:Lymnoryon Klass:Rock amerikanek
Hokusai
Katsushika Hokusai (葛飾 北斎, c. 31a a vis Hedra 1760 – 10ves a vis Me 1849), aswonnys avel Hokusai yn sempel, o artydh Nihonek ukiyo-e a oos Edo yn furv lymnansow ha pryntys. Aswonnys an gwella yw ev rag kevres a bryntys stock prenn Hwetek warn Ugens Gwel a Venydh Fuji (Nihonek: 富嶽三十六景, Hepburn: Fugaku Sanjūrokkei), hag a yssyns prynt a vri Yn-Dann Donn ryb Kanagawa (Nihonek: 神奈川沖浪裏, Hepburn: Kanagawa-oki Nami Ura). Maynek o Hokusai yn displegya ukiyo-e a is portrayans fogellys war geisha, benenes ow kul ober reydhyel ha gwarioryon dhe is ledanna a art fogellys war tirwedhow, plansow hag enevales.
Brian Webb
Kernewegor hag ilewydh o Brian Webb. (8 Hwevror 1941 – 27 Du 1986)
Genys veu Brian Webb yn 1941 yn Stret Pydar, Truru, mab dhe Ernest H Webb (1911-1975), glanheor fenestri, ha Maud Duff (1913-1985). Avel wardhegor, ev a formyas bagas 'skiffle' gans nebes kowetha ha kana yn lies tyller yn Kernow. Wosa gasa Skol Ramasek Aberfala ev a omjunyas an Servis Civil hag yn 1965 mos dhe driga yn Bristol le may teuth ha bos rann a'n bys kana gwerin y'n cita na. Hag ev yn Bristol ev a vetyas ha demedhi y gynsa wreg, Carole Edna Bird, yn 1970. Wosa dehweles dhe Gernow, ev a avonsyas dhe vos dyghtyer sodhva gober dilavur Aberfala.
Arnie Zane
Arnie Zane (26 mis Gwynngala 1948 – 30 mis Meurth 1988) o skeusenner, donslynyer ha donsyer amerikanek.
Hokusai
Aswonnys an gwella yw Hokusai rag y bryntys ukiyo-e, mes ev a wre oberi yn lies mayn, y'ga mysk lymna ha delinya lyvrow. Ev a dhallathas avel flogh yowynk, ha pesya dhe wellhe y is bys yn y vernans, 88 y vloodh. Hokusai a askorras moy es 30,000 lymnans, linennans, prynt stock prenn hag aven rag lyvrow. Nowedhyansek yn y formyans ha marthys y deknik, Hokusai yw gwelys avel onan a'n vestrysi an ughella yn istori art.
Klass:Asians Klass:Dinethyansow an 18ves kansvledhen Klass:Lymnoryon Klass:Mernansow 1849
Arnie Zane
Klass:Amerikanyon Klass:Mernansow 1988
Brian Webb
Rol a lyvrow
skeusennik|right|300px|Brian Webb
Brian Webb o den jolif, bras y golon ha leun a hwarth. Meur o y hanow y’n 1980ow rag bos kaner gallosek ha didhanus. Ev a skrifas meur a ganow yn Kernewek ha Sowsnek, gans nebes anedha kuntellys avel cidi gelwys ‘Brythennek’ wosa y vernans ha dyllys yn 2006. Konsidrys yw nebes a'y ganow kepar ha Tan y'n Golon ha Farwel genes Wella avel klassygyon lemmyn. Komprehendys veu Tan y'n golonn war an blasenn Keltia Rok, ha usys veu Farwel genes Wella y'n dowlen bellwolok How to be Celtic yn 1983. An tir yw ow bro yw versyon ganso a'n klassek This land is your land gans Woody Guthrie. skeusennik|right|300px|Brian Webb ow synsi dasskrif a 'An Gannas'
Hokusai
Hokusai a wrug Hwetek warn Ugens Gwel a Venydh Fuji avel gorthyp dhe dardh viajya a-bervedh yn Nihon hag avel rann a vern personek yn Menydh Fuji. Yth o an kevres ma, yn komparek Yn-Dann Donn ryb Kanagawa ha Gwyns Soth, Myttin Kler (Nihonek: 凱風快晴, Hepburn: Gaifū kaisei), a surhas y vri yn Nihon ha pella dhe-ves.
Jawole Willa Jo Zollar
Jawole Willa Jo Zollar (genys 21 mis Kevardhu 1950) yw donsyores, dyskadores ha donslynyores amerikanek. Klass:Dinethyansow 1950 Klass:Amerikanesow Klass:Donsyoresow
Brian Webb
Wosa mernans y wreg gynsa, Edna, yn 1983, yn 1985 ev a dhemedhis Loveday Jenkin, myrgh Bardh Meur Kernow, Richard Jenkin, yn gonis Kernewek y yeth yn pluw Egloskrewen. Yn skon wosa kavos avonsyans dhe vos dyghtyer sodhva gober dilavur Truru, ev a gavas shora kolon. Wosa nebes misyow, ev a dhehwelas dhe’y ober, mes seythennow awosa, ev a verwis war gors yn Bristol yn mis Du, 1986.
Matt Berry
Matthew Charles Berry (genys 2 mis Me 1974) yw gwarier, gesyer, ilewydh ha skrifer sowsnek. Klass:Dinethyansow 1974 Klass:Gwarioryon bellwolok Klass:Gwarioryon fylm Klass:Gwarioryon lev Klass:Gwarioryon sowsnek Klass:Skriforyon
Brian Webb
Rol a ganow war an cidi 'Brythennek'
Klass:Dinethyansow 1941 Klass:Kanoryon Klass:Mernansow 1986 Klass:Skriforyon yn Kernowek Klass:Kernowyon
Sebastian Coe
Sebastian Newbold Coe, Baron Coe, CH, KBE, Hon FRIBA (genys 29 mis Gwynngala 1956) yw politeger ha kyns athlet bretennek. Klass:Dinethyansow 1956 Klass:Politegoryon a Gernow Klass:Sowson
Brian Webb
Ev a dhallathas dyski Kernewek y’n 1970ow ynwedh hag yn skon dos ha bos pur freth, owth oberi a-barth yeth a gonisogeth Kernow heb lett. Ev a veu berdhys gans Gorsedh Kernow yn 1978 gans an hanow bardhek hag esel o a Gonsel an Orsedh ha Gwithyas an Myghternolyon a-dhia 1982.
TDN
Molekulen (polymer) yw TDN po DNA, hemm yw trenken dhioksiribonukleyek, a gomprehend kedhlow eritys pub tra byw, an kod genynnek. Gwrys yw TDN a'n elvennow karbon, hidrojen, oksyjen, fosforos ha nitrojen. War-barth ha RNA, onan yw a'n trenkennow nukleyek. skeusennik|dim|340px|Kesweyth TDN (troyll dhewblek)
Brian Webb
Den diwysyk o ynwedh a-barth an yeth. Ev o skrifennyas Kowethas an Yeth Kernewek a'n fondyans yn 1979 bys yn y vernans. Hembrenkyas krev yn hwarvosow an yeth ova. Ev a skrifas meur rag paper termyn An Gannas, keffrys ha lyvrynnow ha daffar rag dyskoryon.
TDN
Dewblekheans TDN
skeusennik|right|260px|James D. Watson ha Francis Crick (a dhyghow), gans Maclyn McCarty (a gledh)
Bruce Springsteen
Bruce Frederick Joseph Springsteen (genys 23 mis Gwynngala 1949) yw kaner, skrifer kanow hag ilewydh amerikanek.
TDN
Dewblekheans TDN
Kammgemeryansow dewblekhe a gaws treylyansow.
Vegas Vickie
skeusennik Vegas Vickie yw arwodh neon a vughvowes ow potya desedhys yn Las Vegas, Nevada. Vickie a wisk gwiskas kentrynner a’n para pel droos amerikanek Dallas Cowboys dhyworth an 1970 ow gans hatt deg gallon. Kregys veu y’n kynsa le a-ugh darras kasino Glitter Gulch yn 1980. Hi hanow gwreydhek o “Sassy Sally” bys dh’y “demedhyans” dhe arwodh neon bughwas yn ogas, Vegas Vic, yn 1994. Removys veu Vegas Vickie dhe dremenva Tyller Havi ha Casino Circa. Hi a dhallathas potya arta 12.01 am, dy'Mergher, 28ns a vis Hedra, 2020.
Nematod
Epidemionieth
Studhyansow re dhiskudhas dell yll niver a nemotodes an golydhyon kawsya klevesow a effeyth tus, ow komprehendya ascariasis, trichuriasis, ha kleves baghkennak. Nemotodes filaryel a gaws klevesow kepar ha dellni an avon hag elephantiasis.
Fordh Ponsmeur
Tre yn Kernow yw Fordh Ponsmeur, yn Pluw Lajek, ogas ha hanter fordh yntra Truru ha Sen Ostell. Ygerys veu gorsav hyns horn a'n keth hanow an 4a a vis Me 1859, ha deges yn 1964. An dre a devis a-dro dhe'n orsav.
Klass:Trevow yn Kernow Klass:Pluw Lajek
Nematod
Epidemionieth
Klass:Enyvales
Semlant nemotodes yw pur haval an eyl y gila. Moy ages 80,000 eghen re beu deskrifys, ha dres 15,000 anedha yw parasitek. Estemys yw dell alsa an somma a genoges kren deskrifys hag heb aga deskrifans bos moy ages 500,000.
Niver a gellow y'n organow yw sad a-ji eghen. Nemotodes a's teves niver a gellow yw stag ha determys gans genynnek. Aswonnys yw an fenomenon avel eutely. Gorow C. elegans a'n jeves 1031 kell, niver na wra chanjya wosa diwedh an spys larval pan wrello rannans kellow hedhi. Tevyans yw drefen ynkressyans yn myns kellow yn unnik.
TDN
Kesweyth DNA
Diskudhys veu TDN gans Friedrisch Miescher yn 1869 heb ev dhe gonvedhes hy forpos. Kesweyth TDN a veu diskudhys gans James Watson ha Francis Crick, war-barth ha Maurice Wilkins yn 1953. Yma diw gadon a nukleyotid gans an TDN. Nukleyotid yw molekulen le gwrys a sugra dioksiribos, sel nitrojenus ha bagas fosfat. An dhiw gadon a nukleyotidow a furv troyll dhewblek, ha synsys yw an dhiw war-barth gans kevrennow hidrojen a jun selyow an dhiw gadon yn koplow. Adenin (A), Thymin (T), Gwanin (G) ha Cytosin (C) yw peder sel an TDN. Adenin a jun pub tro gans Thymin dre dhiw gevren hidrojen, ha Gwanin pub tro gans Cytosin dre deyr kevren hidrojen. Rynnys yw an selyow dhe dhew vagas, pyramidinow (thymin ha cytosin) ha purinow (Adenin ha Gwanin).
Nematod
Kesweyth aga horfow yw nebes haval. Kennen dew a ro defens, owth oberi avel eskern korf hydrostatek. Studhys veu a'n eghen Caenorhabditis elegans yn tour, ha dielvennys y genom yn 1998. Pur avonsys yw dielvennans TDN a nemotodes, owth aswon gwedh a berthynyans eghennow.
Vegas Vickie
Klass:Nevada
TDN
Dewblekheans TDN
An TDN a yll dewblekhe (duplicate) hy honan der usya ensaymow ha molekulennow treusperthi arbennik. Rag gul henna, an ensaym a wra ranna an TDN dhe'n dhew nukleyotid ha kettermyn pub nukleyotid a dhalleth askorra nukleyotid nowydh. Wosa gorfenna an argerdh ma, yma diw TDN nowydh, pubonan gans unn nukleyotid koth hag unn nukleyotid nowydh.
Nicolas Zverev
Nicolas Zverev (po Zvereff; Russek: Николай Матвеевич Зверев; 1888, Moskva - 24 mis Gortheren 1965, Saint-Raphaël) o donsyer russek-frynkek.
Klass:Frynkyon Klass:Mernansow 1965 Klass:Russians Klass:Dinethyansow 1888
TDN
Kesweyth DNA
Koplow an selyow a dheu yn bagasow a dri (kod tryflek) dhe furvya trenken amino. Kemmys ha 20 trenken amino dyffrans a yll furvya, trenkennow yw komprehendys yn protinyow. Hemm a styr bos kedhlow drehevel protinyow komprehendys yn TDN. An TDN a yll treusskrifa an kedhlow ma rag gul protinyow yn ribosomow an kell.
Meghan, Dukes Sussex
Meghan, Dukes Sussex (genys Rachel Meghan Markle; 4 mis Est 1981) yw kyns gwariores amerikanek.
Nematod
Nematodes po kenoges kren yw onan a'n fylums enevales moyha divers, rann a'n protostomes.
Nematodes re aswiwas dhe bub ekosystem yn ogas: a dhowr sall dhe dhowr hweg, gweresow, a ranndiryow Arktek dhe'n trovannow, keffrys ha ughelderow ughel hag isel. Dell yw usys yma niverow moy anedha ages pub eneval aral warbarth. I re beu diskudhys yn town yn-dann enep an tir, yn balyow owr yn Afrika Dhyghow yn downder a 0.9–3.6 km (3,000–12,000 tr). I yw 90% a oll an enevales war leur an keynvor. Hys ha hys 4.4 × 1020 nematod yw trigys yn gweres an Norvys, 60 bilvil dhe bub den, an sommow moyha yn tundra ha koswigow sab.
TDN
Dewblekheans TDN
skeusennik|left|640px|TDN ow tewplekhe po TDN synthesys, hemm yw an argeerdh a dhasskrifa molekulen a TDN. An argerdh yw bewek rag bewnans.
Donald Knuth
Klass:Godhonydhyon Klass:Skriforyon amerikanek
Eglosalan
Tre vyghan yn Kernow yw Eglosalan, yn Pluw Alan, dhe'n north a Druru. Yma eglos an bluw y'n dre, mes An Hel yw brassa tre an bluw.
Meghan, Dukes Sussex
Klass:Gwarioresow fylm amerikanek Klass:Manykyns
Eglosalan
Henwyn istorek
Hanow an dre a'n jeves an elvennow eglos hag Alan, hanow personel.
Rostislav Zakharov
Rostislav Vladimirovich Zakharov (Russek: Ростислав Владимирович Захаров; 7 mis Gwynngala 1907 – 15 mis Genver 1984) o donslynyores, donsyores balle ha kevarwodhes wari sovietek ha russek.
Eglosalan
Henwyn istorek
Klass:Trevow yn Kernow Klass:Pluw Alan
Rostislav Zakharov
Klass:Kemynegoryon Klass:Mernansow 1984 Klass:Russians
Donald Knuth
Donald Ervin Knuth (/kəˈnuːθ/ kə-NOOTH; genys 10 mis Genver 1938) yw amontydh, awrgrymor ha professor amerikanek.
Lydia Lopokova
Klass:Dinethyansow 1891 Klass:Donsyoresow Klass:Mernansow 1981 Klass:Russianesow
Louis de Broglie
Klass:Frynkyon Klass:Godhonydhyon Klass:Mernansow 1987 Klass:Pewas Nobel Klass:Dinethyansow 1892
Louis Victor Pierre Raymond, 7a Duc de Broglie (/də ˈbroʊɡli/, ynwedh SU: /də broʊˈɡliː, də ˈbrɔɪ/, Frynkek: [də bʁɔj] po [də bʁœj] (klewes); 15 mis Est 1892 – 19 mis Meurth 1987) o fysygydh ha den jentyl frynkek.
Lydia Lopokova
Lydia Lopokova, Barones Keynes (genys Lidia Vasilyevna Lopukhova, Russian: Лидия Васильевна Лопухова; 21 mis Hedra 1891 – 8 mis Metheven 1981) o ballerina russek.
Kewni
Kewni yw bryophyta, bagas a blansow divaskulek, plansow nag eus dhedha kellow rag gwaya dowr. Kewni a esplegyas dhyworth losow avi y'n Amser Glowek, nans yw 320 milvil bledhen.
Ny wra kewni askorra has na perthi frooth. Kewni a wort bys pan vo boos ha dowr lowr kavadow. Ena i a askor sporow (kepar ha ponn) hag a wra gasa an tas-plans ha neuvella dhe ves. Pub spor yw po gorow po benow, hag a dyv dhe vos an rann wyrdh a gewni gelwys gametofyt. Gametofytow gorow a wra spermow ha re benow a wra oyow. Dowr a way an spermow dhyworth an gorow dhe'n kewni benow. Gwrys yw kell gans dew sett a TDN kewni. An kell ma a dyv dhe shap dyffrans gelwys sporofyt. An sporofyt a gemmer y vegyans dhyworth an gametofyt benow. Pan wrello an sporofyt tevi, ev a wra boks byghan gans sporow ynno yn le hasennow. An gorher a yger ha'n sporow a neyja dhe ves rag daswul an kylgh arta.
Condoleezza Rice
Condoleezza Rice (/ˌkɒndəˈliːzə/ KON-də-LEE-zə; genys 14 mis Du 1954) yw lyskannas ha godhonydh politek amerikanek.
Kewni
Ny yll kewni tevi dhe vos pur veur drefen na allsens gwaya dowr dhe dopp tevyans re hir. An kewni moyha yw kevys yn Aotearoa, ow tevi dhe ughelder a 30cm.
Svetlana Zakharova (donsyores)
Svetlana Yuryevna Zakharova (Russek: Светлана Юрьевна Захарова, Ukraynek: Світлана Юріївна Захарова; genys 10 mis Metheven 1979) yw prima ballerina russek. Klass:Dinethyansow 1979 Klass:Russianesow Klass:Donsyoresow
Kewni
Rennys yw kewni dhe eth bagas po klass. Pymp anedha yw pur vyghan, gans saw nebes eghennow. An brassa rann a eghennow kewni yw y'n bagas henwys Bryopsida. Yma a-dro dhe 12,000 a eghennow a gewni.
Darcey Bussell
Dama Darcey Andrea Bussell, DBE (genys Marnie Mercedes Darcey Pemberton Crittle; 27 mis Ebrel 1969) yw kyns ballerina sowsnek.
Devynnow
Klass:Dinethyansow 1969 Klass:Donsyoresow Klass:Manykyns Klass:Sowsesow
Condoleezza Rice
Klass:Amerikanesow Klass:Dinethyansow 1954 Klass:Parti Repoblikanek Klass:Skriforesow
Vera Zorina
Vera Zorina (2 mis Genver 1917 – 9 mis Ebrel 2003), genys Eva Brigitta Hartwig, o ballerina, gwariores wariva ha fylm ha donslynyores a Norgagh.
Klass:Donsyoresow Klass:Gwarioresow fylm amerikanek Klass:Mernansow 2003
Mark Fisher
Mark Fisher (11 mis Gortheren 1968 – 13 mis Genver 2017) o skrifer sowsnek. Klass:Dinethyansow 1968 Klass:Filosofers Klass:Kemynegoryon Klass:Mernansow 2017 Klass:Omladhansow Klass:Skriforyon Klass:Sowson
Hwedhlow a-dhiworth An Orsedh
Kuntel a hwedhlow berr skrifys yn Kernewek yw Hwedhlow a-dhiworth An Orsedh. Dyllys veu gans Kowethas an Yeth Kernewek yn 2009 ha daspryntys yn 2013.
An hwedhlow a veu skrifys gans profysi rag an kesskrifow 'Yeth Plen' po 'Skrif Kernewek' synsys pub bledhen gans Gorsedh Kernow. Res yw an Skala Mordon-Caradar po'n Gwrys Kernewek rag an kynsa kesstrif, ha'n Hanaf Henry Jenner rag an eyl.
Rol a hwedhlow
Klass:Hwedhlow berr
Carlotta Zambelli
Carlotta Zambelli (4 mis Du 1875 – 28 mis Genver 1968) o ballerina ha dyskadores balle italek. Klass:Dinethyansow 1875 Klass:Italianesow Klass:Mernansow 1968 Klass:Donsyoresow
Drolla Genji
Drolla Genji (源氏物語 - Genji Monogatari) yw ober klassek a lien Nihonek.
Skolheyg gonisogethel nihonek Motoori Norinaga a usyas an term 'Mono no aware' ("truedh taklow" po "sensytyvita tro'ha taklow") rag an kynsa tro orth breusi an lyver. An term yw pur bosek lemmyn orth konvedhes lies nihonek.
Skrifys veu Drolla Genji gans an venen nobyl nihonek Murasaki Shikibu, dell grysir, orth ughelboynt an Oos Heian. Furv Nihonek a veu usys y'n oos ma o Nihonek koth diwedhes. Gelwys yw Drolla Genji avel romans kynsa an bys, novel arnowydh kynsa bythkweth po an novel kynsa konsidrys hwath dhe vos klassek, mes nyns eus akordyans yn-mysk arvreusysi.
Treylyans kynsa rann o Genji Monogatari dhe Sowsnek o gans Suematsu Kencho. Unn treylyans notys o gans an lenes nihonek Jakucho Setouchi yn 1998. Arthur Waley a wrug treylyans rydh a'n ober, a-der unn chaptra. Edward Seidensticker a wrug an treylyans kowal kynsa dhe Sowsnek, owth usya fordh moy 'ger rag ger' ages Waley. An treylyans moyha a-dhiwedhes, gans Royall Tyler yn 2002, a assayas gwitha dhe'n tekst derowel.
Klass:11ves kansvledhen Klass:Japan Klass:Romansow
Hwedhlow Hwoer Tamsyn
Kuntel a hwedhlow berr skrifys gans Jowann Richards yw Hwedhlow Hwoer Tamsyn. Dyllys vons y'n kynsa le yn An Gannas yn 1990 ha 1991, hag ena avel kuntel-lyver yn 1991 gans Kowethas an Yeth Kernewek. An orgraf yw Kernewek Kemmyn.
Rol a hwedhlow
Hwoer dhe Vroder Wella yw Tamsyn. Yn tien kepar ha Broder Wella, an Dhyowles a assay gul prattow war Hwoer Tamsyn ynwedh yn govennek hi dhe begha. Sanses arbennik Tamsyn yw Santes Piela, ha'n dhiw a feth towlow an Jowles pub tro.
Klass:Hwedhlow berr
Margot Fonteyn
Dama Margaret Evelyn de Arias DBE (née Hookham; 18 mis Me 191921 mis Hwevrer 1991), aswonys avel hy hanow gwari Margot Fonteyn, o ballerina sowsnek.
Klass:Dinethyansow 1919 Klass:Donsyoresow Klass:Mernansow 1991 Klass:Sowsesow
Channel 4
Channel 4 yw rosweyth pellwolok servis poblek yn Breten. Selys yn Loundres ha Leeds yw, gans kresennow awenek yn Glasgow ha Bristol.
Channel 4 a dhallathas darlesa war an nessa a vis Du 1982, an jydh wosa lonchyans an kanel Kembrek S4C. Iskowethyans an Awtorita Darlesa Anserghek o y'n derow, mes a-lemmyn yth yw korforeth boblek a'n Asran rag Besyel, Gonisogeth, Media ha Sport.
Privedhheans
Yn mis Metheven 2021, Oliver Dowden (Skrifennyas Gonisogeth dhe wovernans Boris Johnson), a dheklaryas towlow dhe brivedhhe an kanel. Nadine Dorries, an Skrifennyas Gonisogeth a-dhia mis Gwynngala 2021, a's konfirmyas yn mis Ebrel 2022.
Hafez
Khwajeh Shams al-Din Muhammad Hafez-e Shirazi (genys yntra 1310 ha 1337, krysys marow 69 y vloodh) (Persek: خواجه شمس الدین محمد حافظ شیرازی) po Hafez o prydydh persek. Genys veu Hafez yn Shiraz, Iran.
Klass:Dinethyansow 1325 Klass:Asians Klass:Mernansow an 14ves kansvledhen Klass:Prydydhyon
Channel 4
Privedhheans
Channel 4 re beu prederys rag privedhheans gans governansow Margaret Thatcher, John Major ha Tony Blair.
Kurt Cobain
Kurt Donald Cobain (20 mis Hwevrer 1967 – c. mis 5 Ebrel 1994) o ilewydh amerikanek.
Klass:Kanoryon amerikanek Klass:Mernansow 1994 Klass:Omladhansow Klass:Rock amerikanek Klass:Skriforyon amerikanek Klass:Ynkleudhyansow yn Washington
Nikolai Rimsky-Korsakov
Nikolai Andreyevich Rimsky-Korsakov (18 mis Meurth 1844 – 21 mis Metheven 1908) o komposydh russek.
Klass:Didhuwydhyon Klass:Dinethyansow 1844 Klass:Komposydhyon Klass:Mernansow 1908 Klass:Russians
Prymat
200px|right|skeusennik|Lemur lost kylghek
Prymatys yw urdh a vronnviles. Hi a gomprehend pub lemur, sim hag apa, ow komprehendya den. An brassa rann a brymatys (marnas tus) yw trigys yn koswigow dre vras po yn tien.
Rennys yw prymatys dhe dhew vagas: Strepsirrhini ha Haplorhini. Haplorrhini a gomprehend simes moy kepar ha tarsiers hag apys, ow komprehendya tus. Strepsirrhini a gomprehend simes le kepar ha'n loris, galago hag aye-aye.
Trelawny Roberts
Arthur Trelawny Cairns Roberts, aswonnys avel Trelawny Roberts, ( 5 Kevardhu 1884 – 28 Hedra 1945) o kowser a vri a Gernewek y’n Dasserghyans a-varr.
Prymat
Yma a-dro dhe 400 eghen a brymatys. Pub prymat yw haval dhe dhen yn lies fordh, mes yeth yw les posek a'n jeves saw den. Prymatys erel a's teves patron a alwansow ha movyansow, mes nyns usi yeth dhedha dell yw aswonnys dhyn.
Trelawny Roberts
Bewnans a-varr
Mab ha tressa flogh o Trelawny Roberts dhe Martin Cairns Roberts (1855-1931), spicer, konselor tre ha justis kres, hag Elizabeth Daw. Y teuth Martin Cairns Roberts a Malvern y’n kynsa le, mes ev a removas dhe Windsor pan veu 16 bloodh. Y wreg a dheuth a Vreanek, Kernow. Yth esa diw hwor gottha dhodho. Adhyskys veu yn Skol Brunswick House. Pan veu 16 bloodh, ev a skrifas dhe Jeneral Baden Powell, meur a vri wosa omsettyans Mafeking, ow kavos gorthyp kuv. Nowodhow an hwedhel a omdhiskwedhas y’n paperyow nowodhow. Ev a dhyskas bos noter, ow triga yn Edgeware, Loundres, hag alenna yn Windsor. Yn 1928 ev a dhemedhis Bessie Williams (1900 – 1975), a Bennsans. I a gavas tri flogh, Martin, Cador ha Noreen.
Prymat
Prymatys yw onan a'n nebes bagasow a vronnviles a eyl-esplegyas golok liw leun. Yn despit dhe henna, golok liw yn ydhyn yw gwell. Kellys veu golok liw yn bronnviles dres an osow hir pan o an bys gwarthevys gans arghpedrevanes ha bronnviles o munys hag a'n nos.
Trelawny Roberts
An yeth Kernewek
Klass:Dinethyansow 1884 Klass:Mernansow 1945
Prymat
Kestava ogas yntra tus ha prymatys erel a wra chonsys rag klevesow simes effeythya tus magata. Klevesow kawsys gans virusow re beu treusperthys dhe dus a gomprehend ereras, brygh rudh, ebola, koner ha kleves avi.
Trelawny Roberts
An yeth Kernewek
Dre skoodhyans y gerens (kyn ny veu y das a Gernow, yth esa dhodho bern meur yn materyow kernewek), ev a dhyskas a-dro dhe istori hag yeth Kernow. Yn fenowgh ev a aretha dhe Gowethas Kernewek Loundres war istori keltek ha’n yeth ha gonisogeth a Gernow.
Prymat
Klassans
Klass:Bronnviles
Trelawny Roberts
An yeth Kernewek
Yn 1937 ev a veu apoyntys avel Kannas an Orsedh (Deputy Grand Bard), savla synsys ganso bys dhe’y vernans yn 1945. Ev o kussulyer laghel dhe Wovernans Mordir Nowydh hag yn-mysk y enours ev o den frynk Cita Loundres. Trelawny Roberts a verwis ogas dhe Bournemouth pan veu war dhy’golyow yn Hedra 1945.
Lilian Daw
Anethow Ostralek
(The Collected Stories of Lilian James)
Hwor yw dhe'n bardh Kernewek Ron Daw (Map Moonta). Hi a spenas hy yowynkneth yn Moonta, Ostrali Soth, ranndir leun a ertach Kernewek le may tivroas lies Kernow nans yw termyn hir. Hi a dheuth ha bos dyskadores skol gynradh. Wosa dyski Kernewek Unys dre Gernewek Dre Lyther, hi a dhallathas skrifa hwedhow yn Kernewek Kemmyn rag fleghes settys yn Ostrali. Kuntellys veu oll an hwedhlow avel kuntel-lyver yn 2012 gans Kowethas an Yeth Kernewek mes an tro ma y'n Furv Skrifys Savonek (Kres). Hi a veu berdhys gans Gorsedh Kernow der apposyans yn 1988 gans an hanow bardhek. Hi re oberas yn tiwysyk dres an yeth ha gonisogeth Kernewek Ostrali Soth lies bledhen, ha drefen henna, hi a veu enorys gans "Bath an Urdh Ostralek" yn 2005. Hi a syns klassow dyski an yeth pub Kernewek Lowender. Yn 2019 hi a dhyllas hy honan-vewskrif, "Golden Embers: A Childhood Memoir of East Moonta".
Anethow Ostralek
Dyllys veu an hwedhlow rag an kynsa tro yn 1990 (1 & 2), 1991 (3), 1995 (4), 2005 (60, 2007 (5) ha 2008 (7).
Dyllye veu niver a'y hwedhlow yn An Gannas, kepar ha An Spyryr-Dans ha Kellys, an dhew yn (1989).
Anethow Ostralek
Klass:Skriforyon yn Kernowek
Prymat
Prymatys a's teves diwla gans pymp bys hag ewines plat (yma dhe'n brassa rann a enevales krabanow po karnow). Gorherys yw pub prymat gans blew (milvlew), mes kevys yw an blew saw yn dew dyller: war an penn hag yn kerghyn an lygyon (kedhor).
Hans Christian Andersen
Hans Christian Andersen (2a a vis Ebrel 1805 – 4a a vis Est 1875) o awtour danek. Kynth o ev skrifer askorrus a wariow, romansow, bardhonieth ha viajskrifow, aswonnys an gwella yw ev rag hwedhlow liennek rag fleghes.
Andersen a veu genys yn Odense, Danmark. Y das o gwrier eskisyow hag y vamm a wolghas dillas. Pur voghosek yns i. Y das a verwis, pan o Andersen 11 bloodh. 14 y vloodh, Andersen a asas y dre ha'y vamm ha mos dhe Kopenhavn dhe driga. Ev a verwis a ganker an avi.
Hwedhlow Andersen, 156 anedha dres naw lyver ha treylys yn moy es 125 yeth, a dheuth ha bos rann vras gonisogeth hag omwodhvos kemmyn an West. Hedhadow dhe fleghes yns i, mes ynwedh i a dhiskwedh dyskansow vertu erbynn kaletter rag redyoryon adhves maga ta. Y hwedhlow an moyha a vri yw "Dillas Nowydh an Emperour", "An Vorvoren Vyghan", "An Eos", "An Soudor Sten Len", "An Eskisyow Rudh", "An Bennseviges war an Bysen", "Myghternes an Ergh", "An Heyjik Hager" ha "Mowes Vyghan an Tanbrennyer". Y hwedhlow a wrug aweni ballets, gwariow ha fylmow bew ha bewhes.
Klass:Dinethyansow 1805 Klass:Europeanyon Klass:Mernansow 1875 Klass:Prydydhyon Klass:Skriforyon fugieth Klass:Skriforyon lien fleghes
Trelawny Roberts
An yeth Kernewek
Ev o onan a eth Kernow yn 1928 neb eth dhe Dreorci yn Kembra rag bos berdhys. Y hanow bardhek o, ow kampolla an feth y vos ow skoodhya an yeth a Loundres. Ev a skoodhyas Hal Wyn dhe fondya klassys an yeth Kernewek yn Loundres, ha reknys o dhe vos kowser heb hokkya. Ev a dhyskas Kernewek dhe’y vab, Martin, a vedha mos ganso dhe Gernow rag kewsel gans kowsoryon freth erel ha kemeres rann yn onan a'n servisyow kynsa synsys y'n yeth Kernewek yn 1934. Ytho ev o yn-mysk an bagas kynsa a verdh dhe fondya Gorsedh Kernow. Yn 1928 ynwedh, ev a askorras ha golegi ‘Tre, Pol and Pen’, kuntel-lyver a arethow ha hwedhlow gans niver meur a Gernowyon a vri, kepar hag Arthur Quiller Couch. An gudhlen a veu delinys gans y hwor, Lizzie.
John Opie
John Opie RA (16 Me 1761 – 9 Ebrel 1807) o lymner kernewek a lymnansow istorek ha portrayansow. Ev a lymnas lies den ha benen mas a'y dhydh, ow komprehendya eseli a deylu riel bretennek hag erel o a vri yn aga galwesigethgow awennek ha liennek.
Bewnans hag ober
skeusennik|left|Honan-portrayans, John Opie Genys veu Opie yn Krowji Harmony, Trevelles, yntra Breanek ha Porthpyran yn Kernow. Ev o an yowynkka a bymp flogh Edward Opie, penn ser pren, ha'y wreg Mary (née Tonkin). Pur roasek o avel flogh yn delinya hag awgrym, hag erbynn dewdhek bloodh, ev re wrussa maystri war Euclid hag ygeri skol gorthugher rag fleghes boghosek may hwrug dyski redya, skrifa ha niveronieth. Ny wrug y das kennerthi y allos, hag restra kynserneth dhodho avel ser pren yn le.
Wortiwedh an medhek ha gesyer leel Dr John Wolcot, (Peter Pindar), a wrug attendya dhe deythi Opie, ha dos dhe'y weles y'n velin heskenna mayth esa owth oberi yn 1775. Owth aswon roas meur, Wolcot a dheuth dhe vos 'mentor' Opie. Ev a'n brenas yn-mes a'y gynserneth, hag ynia warnodho dhe driga ganso yn Truru. Wolcot a brovias kennerth, kussul, dyskans ha gweres hewul yn resegva a-varr Opie.
Yn 1781, wosa lower a brevyans avel portrayansydh yn Kernow, Opie a removas dhe Loundres gans Wolcot. Ena i a driga war-barth, gans ambos a gevranna budhow. Kyn tegemeras Opie adhyskans dhyworth Wolcot, an medhek a'y dhiskrifas avel marth honan-adhyskys. Portrayans a vaw diskwedhys orth an Skol Lymnoryon an vledhen gyns, a veu diskrifys y'n rolas avel "ober awenydh, neb na welas lymnans bythkweth." Wolcot a gomendyas an "Marth kernewek" dhe lymnoryon a vri, ow komprehendya Syr Joshua Reynolds, a'n komparyas dhe Caravaggio ha Velazquez, hag dhe brenoryon possybyl. An akord ma a dhuryas bledhen, ha wosa hemma Opie a leveris dhe'n medhek ev dhe vynnes bos war y honan.
Dre dhelanwes neb Mrs Boscawen, Wolcot a restras Opie dhe vos komendys yn lys Myghtern Jori III. An myghtern a brenas onan a'y lymmnansow, ha govyn dhodho liwa portrayans a Mary Delany. Opie a gavas kommysyon dhe bayntya Duk ha Duges Kerlew, Arlodhes Salisbury, Arlodhes Charlotte Talbot, Arlodhes Harcourt hag arlodhesow erel an lys. Chi Opie o leun a dus jentyl pub dydh. Yn 1782 ev a omdhiskwedhas y'n Akademi Riel, hag yn mis Kevardhu an keth bledhen ev a dhemedhas Mary Bunn. Nyns o an demedhyans unn lowen, hag yn 1796 i a gavas didhemedhyans wosa hi dhe dhiank gans den aral.
skeusennik|Winter's Tale, Akt II, gwel III, (gravyans wosa Opie rag Mirva Shakespeare Boydell) Ober Opie, wosa termyn kott a gerensa an bobel, eth yn-mes a is. Drefen henna, ev a oberas war wellhe y deknek, ha dyski Latin, Frynkek ha lien Sowsnek ynwedh. Yn 1786 ev a omdhiskwedhas y desten istorek posek kynsa, Moldrans Jamys I, hag y'n vledhen awosa Moldrans Rizzio. Drefen an ober ma, ev a veu etholys skoodhyer an Akademi Riel (hag esel leun yn 1788). Alenna bys dhe'y vernans, y ober a gomprehendyas portrayansow hag oberyow istorek. Yn mis Me 1798 ev a dhemedhas Amelia Alderson, demedhyans moy lowen a lower ages an huni kynsa.
Opie a lymnas lies den ha benen a vri ow komprehendya Mary Wollstonecraft, Samuel Johnson, Francesco Bartolozzi, John Bannister (gwarier), Joseph Munden, Charles James Fox, William Betty, Edmund Burke, John Crome, James Northcote, Henry Fuseli, Thomas Girtin, Robert Southey, Samuel Parr, Elizabeth Inchbald ha Mary Shelley; 508 portrayans yn sommen, an brassa niver yn oyl, ha 252 a lymnansow erel.
Dyski ha skrifa
Yn 1805, apoyntys veu Opie avel Professor an Akademi Riel, ha a-dhia Me 1806 ev a wrug kevres a beder areth dyllys avel lyver wosa y vernans, gans kovyon gans y wedhwes Amelia Opie, yn 1809. Y dhyskoryon y'n Akademi a gomprehendas Henry Thomson. Opie o aswonnys ynwedh avel skrifer war art drefen y ober Bewnans Reynolds ha Lyther war kennertha an artys fin yn Pow Sows, a wrug kampoll furvyans Mirva Genedhlek ynno.
Mernans
Opie a verwis yn Ebrel 1807, yn 46 bloodh, yn y ji yn Stret Berners, Loundres, hag ynkleudhys yn Penneglos Sen Pol, y'n kladhgell nessa dhe Joshua Reynolds, avel y vodh. Diflogh ova.
Mirva
Klass:Dinethyansow 1761 Klass:Kernowyon Klass:Lymnoryon Klass:Mernansow 1807
Oos an Golowyans
alt=Lennans trajedi Voltaire the Orphan of China yn salon yn 1755, lymnys gans Lemonnier c. 1812.|skeusennik|Lennans trajedi [[Voltaire the Orphan of China yn salon yn 1755, lymnys gans Lemonnier c. 1812.|259x259px]] Oos an Golowyans, po yn sempel an Golowyans, o gwayans skiansek ha filosofek a warthevyas Europa y'n 17ves ha'n 18ves kansvledhynnyow gans delanwes hag effeythyow a-dreus an bys. An Golowyans a yssynsas meur a dybyansow kreshes war an dalvosogeth a lowena denel, pursewyans godhvos res dre reson ha dre dhustuni an sensys, divaglans an eglos ha'n stat, governans dre selreyth ha delvrysyow kepar ha rydhses, avonsyans, perthyans ha bredereth. alt=Denis Diderot, golegydh an Encyclopédie|skeusennik|Denis Diderot, golegydh an Encyclopédie|230x230px Yth esa gwreydh an Golowyans yn gwayans skiansek ha skolheygel europek gelwys mabdenieth an Dastinythians, keffrys hag yn Hweldro Skiansek hag ober Francis Bacon hag erel. Nebes tus a lever bos dalleth an Golowyans dyllans Discourse on the Method gans René Descartes yn 1637, gans y lavar a vri Cogito, ergo sum ("Y prederav, ytho yth esov"). Re erel a lever bos Principia Mathematica gans Isaac Newton yn 1687 diwedh an Hweldro Skiansek ha dalleth an Golowyans. Herwydh usadow, istorioryon europek a dhevnydh mernans Louis XIV a Bow Frynk yn 1715 avel dalleth ha'n Domhwelans Frynkek yn 1789 avel diwedh.
Filosoforyon ha godhonydhyon a'n oos a lesas aga thybyansow dre guntellesow orth akademis godhoniethek, salons liennek, koffijiow hag yn prynt yn lyvrow, folennigow ha jornalys. Tybyansow an Golowyans a dhomhwelas awtorita an myghternses ha'n Eglos Katholik keffrys ha golowi an hyns rag domhwelansow politek a'n 18ves ha'n 19ves kansvledhynnyow. Y hyll lies gwayansow a'n 19ves kansvledhen, y'ga mysk livrelieth, kemynegoreth ha neo-klassegieth sewya aga ertach skiansek dhe'n Golowyans.
Greunlondek
skeusennik|300px|Arwodh yn Greunlondek ha [[Danek]] skeusennik|300px|Mappa ow tiskwedhes gwandrans an yeth Greunlondek
Greunlandek yw yeth Inuit kewsys yn Greunlond, ha Denmark. Greunlondek yw an yeth sodhogel yn Greunlond a-dhia 2009. Kewsys yw gans 90% a boblans Greunlond (50,000) hag a-dro dhe 7,000 a dus yn Denmark (kepar ha studhyoryon).
Lytherennek
Greunlondek a us 18 lytheren: Aa, Ee, Ff, Gg, Ii, Jj, Kk, Ll, Mm, Nn, Oo, Pp, Qq, Rr, Ss, Tt, Uu, Vv, mes usys yw kesunyansow a lytherennow dhe wul sonyow erel, r.e. ll a wra son haval dhe ‘ll’ yn Kembrek, hag rl son havel dhe ‘rll’ yn Kembrek.
Yethador
An eth modh yw:
Ulliinnarmi oqaatsit - Gerva pubdedhyek
Aluu - dydh da Ajunngi – fatal genes? Qujanaq – meur ras Qujaanarpunga – na, meur ras Illillu – ty ynwedh Ikiu – gweres! Una sunaana – pyth yw hemma? Sumi? – Ple? Tuluttut – Sowsnek (ow tos dhyworth “how do you do”) .....-mik atseqarpunga - Ow hanow yw ......
Yethador
An eth kas yw:
Henwyn enevales ha plansow
Arfeq - morvil Timmiaq - edhen Nanoq - arth gwynn Teriannaq - lowarn Umimmak - muskbual Savaq - davas Aalisagaq - pysk Uummasuaraq - hweskeren Qungasessooq - jiraf Kiliffak - mamoth Naasoq - bleujen Orpigaq - gwedhen
Klass:Danmark Klass:An Enys Las Klass:Yethow Eskimo-Aleut Klass:Yethow Teythyek an Amerikaow
Phoenicopteridae
Gerdardhyans
An hanow Sowsnek flamingo a dheu dhyworth an Spaynek flamengo, yn y dro dhyworth an yeth Provansalek (Oksitanek) flamenc, kesunyans a flama (flamm) ha losten ing. Gerdardhans an hanow Kernowek flamek yw flamm dhyworth an Latin flamma. Gerdardhans hanow an teylu Phoenicopteridae yw an yeth Grek φοινικόπτερος phoinikopteros (gans pluv rudh).