cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Arghpedrevan
Dewynnans aswiwus
Kigdhebroryon a gerdhes war aga diwarr, mes yn tyffrans dhyn ni. Omberthys o aga horfow moy war dhelergh tro’ha aga lostow. re anedha o pur vras kepar ha Tyrannosaurus, Allosaurus ha Spinosaurus, mes re erel o vyghan, kepar ha Compsognathus. An kigdhebroryon le aga myns a esplegyas dhe ydhyn. An edhen venhesennek kynsa, Archaeopteryx, a’n jevo korf eskern hevelep orth arghpedrevan.
Omwayans
Arghpedrevanes a omwaya yn sempel war aga diwarr. Aga hendasow, dell hevel, o dewdrosegyon byghan yn-mysk an Archosaurs ynwedh. Posek yw dedhyas an kinda arghpedrevan byghan a-varr Eoraptor nans yw 231.4 milvil vledhen. Gwirhaval yw bos Eoraptor hevelep orth hendas kemmyn pub arghpedrevan. Ytho godhonydhyon a grys bos an arghpedrevanes kynsa preydhoryon byghan a gerdhes war dhiwarr. Skoodhys veu an tybyans gans diskudhyans bagas a Archosaurs sempel kyns bosva an arghpedrevanes dedhyes dhe garrygi a’n Amser Triassek kres. I o hendasow dhe oll an arghpedrevanes ha pterosaurs, ha dielvennans a’ga menhesennow a gampoll bos an enevales ma dewdrosegyon ha preydhoryon byghan. skeusennik|right | 300px | Mellow klun ha stons an dhiwarr dhelergh An arghpedrevanes a dhehwelas dhe gerdhes war beder garr ow synsi an peder garr yn-dann aga horfow. Moy effeythek yw an stons ma ages an garrow omdhisplewys a bedrevan.
Ny alsa an sauropods bras drehedhes myns mar veur heb aga garrow kepar ha kolovennow.
Goos tomm
Chanj meur a dheuth dhe studhyansow arghpedrevanes y’n 1960ow, pan veu konvedhys bos dhe theropods byghan goos tomm. Mars esa dhe bub theropod po pub arghpedrevan hogen goos tomm yw heb y gonvedhes hwath.
Sur yw lemmyn (dhyworth menhesennow diskudhys yn China) bos dhe theropods byghan pluvennow. Kompes yw hemma dhe’n tybyans bos dhedha woos tomm, hag y hyllir sewya olow dalleth ydhyn dhe vagas a theropods byghan.
Aktivita
Enevales gans goos tomm a’n jeves kevradh metabolek ughel (ymons i owth usya boos moy uskis). I a yll bos moy gweythresek, hag rag hirra, ages enevales a grog war aga herghynnedh rag tommder. Ytho an tybyans a arghpedrevanes gans goos tomm ynysegys gans pluvennow a ledyas dhe’n tybyans aga bos moy gweythresek, skiansek ha resoryon moy uskis na brederys a-gynsow.
Dell yw usys, palaeontologydhyon a dhegemmer an tybyans ma rag theropods byghan, mes nyns esons unver rag losowdhebroryon moy. Godhvedhys yw bos ympynnyon stegosaurus myns knowen Frynk, ytho yma reson da dhe brederi bos ympynnyon ha skians arghpedrevan pur strothys.
Finwethow
Yn despit dh’aga sewyans meur dres termyn hir, yth esa fordhow a vewa na veu usys gans an arghpedrevanes. Ny wrug nagonan anedha esplegya dhe vewa y’n dowr yn tien, kepar ha lies bronnvil (kyn fe Spinosaurus hanter-dowrek). Oll an termyn dres an Mesozoek, an brassa rann a vellkeynogyon munys an tir o bronnviles ha pedrevanes.
Difeudhans
skeusennik|Garowdirow ogas dhe Drumheller, [[Alberta. Esknians re dhiskwedhas an or K/T (Kalghek/Terthek)]] An difeudhans war dhiwedh an Amser Kalghek veu kawsys gans onan po moy a hwarvedhyansow gordhroklammek, kepar ha plowghyans planetik meur (an strokas Chicxulub yn Meksiko), po aktivita ynkressys gans loskvenydhyow.
Dedhyes yw niver a gordell strokas hag akivita loskvenydhyek meur kepar ha Gwastastir an Dekkan yn Eynda dhe dermyn an difeudhans. An hwarvedhyansow ma a alsa lettya howlwolow dhe dhrehedhes an nor ha’n argerdh a lughwrians. Hemm a kawsyas goderri meur yn ekologieth an Norvys.
Leonhard Euler
skeusennik|Leonhard Euler, gans Jakob Emanuel Handmanm (1753)
Arghpedrevan
Difeudhans
A wrug arghpedrevanes an tir treusvewa an hwarvedhyans difeudha? Niver a venhesennow veu diskudhys y’n Furvyans Hell Creek, a-dro dhe 40,000 vledhen wosa an hwarvedhyans difeudha K/T. Nebes godhonydhyon a lever bos an menhesennow ma eyloberys, hemm yw golghys yn-mes a’ga tylleryow gwreydhyek hag ena eylynkleudhys yn godhesow yowynkka. Perswadus via korf eskern (r.e. moy ages unn askorn dhyworth an unn eneval a-ugh an or K/T), mes ny veu diskudhys trovyansow avel henna.
Leonhard Euler
Leonhard Euler (15 Mis-Ebryl 1707 yn Basel – 18 Mis-Gwynngala 1783 yn Sen Pederburg) o mathematgydh ha godhonydh swisys, meurgerys rag y notennans standard a gehavalennow mathematigel.
Arghpedrevan
Arghpedrevannes yn fugieth
Lyvrow a-dro dhe arghpedrevannes re beu gerys-da dres eghen, yn arbennik gans fleghes, mes gans tevesigyon ynwedh. Arthur Conan Doyle a skrifas novel a-dro dhe wastastir lenwys gans arghpedrevannes gelwys ganso The Lost World.
George Ezra
George Ezra Barnett (genys 7 mis Metheven 1993) yw kaner, skrifer kanow ha gitarydh sowsnek. Klass:Dinethyansow 1993 Klass:Kanoryon Klass:Sowson
Arghpedrevan
Arghpedrevannes yn fugieth
Jurassic Park yn 1990 a dhallathas spys nowydh yn gonisogeth an werin pan veu sewyes gans an fylm a’n keth hanow yn 1993.
Leonhard Euler
Y gevrohow o: Klass:Dinethyansow 1707 Klass:Europeanyon Klass:Godhonydhyon Klass:Mernansow 1783 Klass:Skriforyon
Arghpedrevan
Arghpedrevannes yn fugieth
Klass:Kramviles Klass:Dororieth
De Maelor
De Maelor yw kemeneth yn Wrecsam, Kembra; (SJ43NW86). An gemeneth a yssyns trevow Llannerch Banna (Penley) ha Bettisfield. Yma hi 101.7 mildir (163.7 km) dhiworth Kardydh ha 151.1 m (243.2 km) dhiworth Loundres. 1234 o braster an poblans yn 2011, ha 109 (8.8%) a wodhya kewsel Kembrek.
Kough damawynn
Kough damawynn, Kembrek troed y golomen, Sowsnek granny's bonnet po columbine, hanow taksonomek Aquilegia yw genus a a-dro dhe 60-70 eghen a blansow pubvledhynnyek kevys yn prasow, kosow ha menydhyow a-dreus Hanterkylgh an Ogledh.
De Maelor
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Wrecsam
Kough damawynn
Hanow an genus Aquilegia a dheu dhyworth an ger Latin rag er (aquila), drefen shap petalys an vleujen (hevelep dhe ewin er. An hanow Sowsnek "columbine" a dheu dhyworth an Latin rag "kolom", drefen hevelepter an vleujen dhe bymp kolom war-barth pan yw an vleujen treylyes a-wartha-dhe-woles.
Usys yns avel boos gans preves del nebes Lepidoptera (tykkiow Duw ha godhones). Plansow y'n genus Aquilegia yw pennfenten boos posek rag Bombus hortorum, eghen a wenenen wyls. Pubvledhynnyek nerthek yw kough damawynn, hag a les gans has. Ev a dyv dhe ughelder a 40–50 cm. Ev a yll tevi yn tylleryow howlek, mes gwell yw ganso tylleryow rannel-skeusek ha gweresow deseghys yn ta. An eghen voyha kemmyn yn Breten Veur yw Aquilegia vulgaris - kough damawynn kemmyn.
Klass:Plansow
West Valley City, Utah
An sita a veu fondys yn 1848.
Gwiasva
Klass:Citys yn Utah
Hazel Blears
Hazel Anne Blears (genys 14 mis Me 1956) yw kyns politegores bretennek.
Klass:Dinethyansow 1956 Klass:Eseli Senedh a'n RU 2010-2015 Klass:Parti Lavur Klass:Politegoryon a Bow Sows Klass:Sowsesow
Llanfyllin
Llanfyllin yw tre yn Powys, Kembra; (SJ11NW89). Yma hi 88.9 mildir (143.1 km) dhiworth Kardydh ha 159.2 m (256.2 km) dhiworth Loundres. 1482 o braster an poblans yn 2011, ha 505 (34.1%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Powys
Myghternedh Danmark
Chi Schleswig-Holstein-Sonderburg-Glücksburg
Klass:Danmark Klass:Myghternedh yn Europa
Ynysek Açores
An Ynysek Açores (FSS: Enesek Açores) yw tiredh ynysek y'n Keynvor Iwerydh. Pow omrewlys Portyngalek yw.
Klass:Enesegi Klass:Gwlasow yn Europa Klass:Portyngal
Goonbluven
Eriophorum angustifolium, aswonys avel goonbluven yn Kernewek, plu'r gweunydd yn Kembrek, ha cottongrass yn Sowsnek, yw eghen a blans bleujennek y'n teylu Cyperaceae, po hesk. Teythyek yw dhe'n gledhbarth a Amerika, Asi hag Europa, hi a dyv yn gweresow trenk po towargh war onyow, gwern po halow. An bleujennow a dhalleth tevi yn mis Ebrel po Me, ha dres an hav, an bleujennow a dhispleg pennow has tipek gwynn, haval dhe dosow koton.
Klass:Gwels
Tom Tykwer
Tom Tykwer (genys 23 mis Me 1965) yw gwarier fylm almaynek.
Klass:Almanyon Klass:Komposydhyon Klass:Dinethyansow 1965
Dario Argento
Dario Argento (genys 7 mis Gwynngala 1940) yw gwrier fylm italek (fylmow euthekter).
Klass:Italians Klass:Kevarwodhoryon fylm‎ Klass:Dinethyansow 1940
Provo, Utah
300 px|thumb|Provo thumb|300px| Provo yw sita yn Konteth Utah, Utah, Statys Unys. Poblans an sita yn niveryans 2020 o 115,162.
An sita a veu fondys yn 1849.
Gwiasva
Klass:Citys yn Utah
Jill St. John
Jill St. John (genys Jill Arlyn Oppenheim; 19 mis Est 1940) yw kyns gwariores amerikanek.
Klass:Gwarioresow fylm amerikanek Klass:Skriforesow
Salt Lake City
Salt Lake City yw an vrassa cita ha penncita Utah, Statys Unys. Yth esa dhedhi poblans a 199,723 a drigoryon yn 2020.
An sita a veu fondys yn 1847.
Gwiasva
Klass:Citys yn Utah Klass:Penncitys y'n Statys Unys Klass:Seow konteth an Statys Unys
Roy Orbison
Roy Kelton Orbison (23 mis Ebrel 1936 – 6 mis Kevardhu 1988) o kaner, skrifer, hag ilewydh amerikanek.
Klass:Kanoryon amerikanek Klass:Mernansow 1988 Klass:Rock amerikanek Klass:Ynkleudhyansow yn Kaliforni
Dave Eggers
Dave Eggers (genys 12 mis Meurth 1970) yw skrifer amerikanek (A Heartbreaking Work of Staggering Genius).
Klass:Skriforyon fugieth amerikanek
Erbistog
Erbistog yw tre yn Wrecsam, Kembra; (SJ34SE04). Yma hi 103.5 mildir (166.5 km) dhiworth Kardydh ha 157 m (252.7 km) dhiworth Loundres. 378 o braster an poblans yn 2011, ha 26 (6.9%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Wrecsam
Pennserneth
alt=Kuntelles Kenedhlek Brasil, desinys gans Oscar Niemeyer.|skeusennik|Kuntelles Kenedhlek [[Brasil, desinys gans Oscar Niemeyer.]] Pennserneth yw towlenna, desinya ha drehevel drehevyansow po strethurow erel. Pennserneth yw keskelmys gans ynjynorieth strethurek hag yn fenowgh y hwra pennseri ha ynjynoryon oberi war-barth. Oberennow a bennserneth yw konsidrys yn fenowgh avel toknys a wonisogeth hag avel art. Yth aswonir hwarheansow yn istori yn fenowgh der aga howlwriansow a bennserneth hag yw gesys dhyn.
An Gwarier
An Gwarier (Russek: Игрок, Igrok) yw romansik gans Fyodor Dostoevsky. Dyllys veu an lyver ma yn 1867 kynsa.
Pennserneth
Nebonan a wra pennserneth yw pennser. Y'n jydh hedhyw, res yw studhya yn pennskol dhe dhos ha bos pennser, mes yth esa pennseri kyns bos pennskolyow. I a dhyskas dre vos kynser dhe bennser a vri.
An Gwarier
Klass:Romansigow Dostoevsky
Lucy Liu
Klass:Dinethyansow 1968 Klass:Gwarioresow fylm amerikanek Klass:Gwarioresow lev Klass:Gwarioryon bellwolok amerikanek Klass:Gwarioryon wari gwydhyow amerikanek Klass:Gwarioryon wariva amerikanek Klass:Lymnoryon
Pennserneth
Pennserneth arnowydh a dhallathas wosa Kynsa Bresel an Bys avel movyans avant-garde a vynnas displegya gis nowydh flamm hag o gwiw rag bys nowydh sosyel ha erbysiethel wosa-bresel fogellys war gollenwel an edhomow a'n renkasow kres hag oberi. Posek o gisyow ober ha devnydhyow arnowydh ha furvow sempel a vynsonieth. Lies pennser a dhallathas bos dihus gans arnowydhieth hag o konsidrys gansa dhe vos anistorek ha gorth-esthetek. Ytho, pennserneth a-lemmyn ha wosa-arnowydh a dhisplegyas.
Fadwa Barghouti
Yn 2009, hi a waynyas an etholansow Fatah Revolutionary Council (KW: Konsel Domhwelus Fatah) dres an Hweghves Kuntelles Fatah yn Bethelem ha dos ha bos esel anedha. An 4a mis Kevardhu 2016, hi a waynyas arta avel esel an Konsel.
Fadwa Al-Barghouti a wra ombrofya rag an etholansowow tos yn kever gul laghys yn Palestin a-barth rol anserghek henwys "Freedom" (Rydhses).
Klass:Palestinyadesow
Vladimir Nabokov
skeusennik|Vladimir Nabokov yn 1973 Skrifer a Russi hag an Statys Unys a veu Vladimir Nabokov (22 mis Ebrel 1899 – 2 mis Gortheren 1977). Ev a skrifas y gensa lyvrow yn Russek, ha wosa ev dhe vos trigys y'n Statys Unys, ev a skrifa yn Sowsnek. Lolita yw y lyver an moyha gerys da, mes gerys da yw re erel kepar ha Pnin, Pale Fire, hag Ada or Ardor.
Genys veu Nabokov yn Sen Pederburg, Russi, an kensa a bymp flogh. Yn 1919, ev hag y deylu eth dhe Europa. Yn 1945, ev a veu gwrys burjes a'n Statys Unys. Marow veu yn Montreux, Swistir. Klass:Dinethyansow 1899 Klass:Godhonydhyon Klass:Mernansow 1977 Klass:Prydydhyon Klass:Russians Klass:Skriforyon fugieth amerikanek
Sen Peder ha Miquelon
Sen Peder ha Miquelon (yn Frynkek, Saint-Pierre et Miquelon) yw collectivité d'outre-mer y'n Keynvor Iwerydh.
Klass:Enesegi Klass:Frynk tramor Klass:Gwlasow yn Amerika Gledh
Romansik
Romansik yw hwedhel yeth plen fugiethek skrifys, hirra ages hwedhel ber mes berra ages romans del yw usys.
Klass:Romansigow
Nikola Tesla
skeusennik|Nikola Tesla, 24 bloedh Nikola Tesla (10 Mis-Metheven 1856 – 7 Mis-Genver 1943) o ynjynor tredanek, godhonydh, ha deviser serbek-amerikanek. Ev yw meurgerys rag y dhismygyans jynn fros-tereylya (AC) hag y ober gans George Westinghouse ow kwruthyl an kevreyth tredan fros-tereylya arnowydh.
Tesla a veu genys yn 1856 yn Smiljan, Emperoureth Ostri-Hungari (hedhyw Kroati). Yn 1875 ev eth dhe Graz, Ostri, rag studhya ynjynorieth. Yn 1884 Tesla eth dhe’n Statys Unys rag oberi gans Thomas Edison. Yth esa kedrynnow ynter an dew dhen ha Tesla a dhallathas y arbrovow y honan kyns oberi gans Westinghouse. Yn 1891 Tesla a dheuth ha bos burjes amerikanek.
Lesek o y dhysmygynsow, mes kostek o y arbrovow. Ytho ev a dheuth ha bos bankskwattyes. Y vri o kepar ha “godhonydh fol” awos y ombrays hag y arbrovow fyllys (danvonadow tredan heb gwiver rag ensample).
Tesla a verwis yn New York yn 1943. Yn 1960, an “Tesla” a dheuth ha bos musurans krefter tennvenek.
Klass:Amerikanyon Klass:Dinethyansow 1856 Klass:Europeanyon Klass:Godhonydhyon Klass:Mernansow 1943
West Jordan, Utah
thumb|300px| Provo yw sita yn Konteth Salt Lake, Utah, Statys Unys. Poblans an sita yn niveryans 2020 o 116,961.
An sita a veu fondys yn 1848.
Gwiasva
Klass:Citys yn Utah
John T. Koch
Resegva
Gradhesik yw a Bennskol Harvard, le may kavas mestronieth yn 1983 ha doktourieth yn 1985 yn Yethow ha Lien Keltek. Ev ynwedh re studhyas yn Pennskolyow Rysoghen hag Aberystwyth. Ev re dhyskas Studhyow Keltek yn Pennskol Harvard ha Kolji Boston.
A-dhia 1998, ev re beu redyer yn Kresen Studhyow Kembrek ha Keltek Avonsys, le may hworwolyas ragdres hwithrans gelwys 'Yethow Keltek ha Honanieth Gonisogethel'.
Ev re dhyllas yn efan war dremynnow an yethow Iwerdhonek ha Kembrek a-varr, ha'ga lien hag istori. Y oberyow a gomprehend The Celtic Heroic Age (dyllys yn kynsa yn 1994, 4a dyllans yn 2003), war-barth ha John Carey; The Gododdin of Aneirin (1997), golegyans, treylyans ha dadhel ow tochya an gan Gembrek a-varr Y Gododdin; ha lies erthygel dyllys yn lyvrow ha lyvrow-termyn. Yma lyver gramasek a Gembrek Koth ha lyver ow tochya Taliesin war an fordh.
Yn 2007, John Koch a dhegemeras kader bersonel yn Pennskol Kembra.
Tybyansow
Koch re beu chif skoodhyer an tybyans 'Keltek a'n gorlewen'. Hemm yw an tybyans dell dhallathas an yethow keltek avel skorren a'n yethow Eyndo-Europek, a-der a Europa est, ow tewynnya war tu ha'n west, mes ow talleth yn Iberi (Spayn ha Portyngal arnowydh) yn-mysk an Keltiberoryon ha poblow ogas avel kesunyans a yethow kyn-Eyndo-Europek ha di-Eyndo-Europek teythyek (yethow Henhispanek kelmys dhe Vaskek) gans nebes delanwes Fenicianek. Alenna (herwydh an tybyans) i a lesas war tu an est dhe an powyow a via awosa Gal (Pow Frynk, Almayn arnowydh ha ranndiryow ogas). Ena y fia yethow kyn-Italek ha kyn-Almaynek ow tisplegya seulabrys. An tybyans ma, testen tri lyver yn kevres gans Koch ha Barry Cunliffe gelwys Celtic from the West (2012–2016), yw gorthargyadow.
Lyvrow dyllys
Klass:Amerikanyon Klass:Studhyansow keltek
Fynni
Agrostis stolonifera po fynni (creeping bentgrass yn Sowsnek ha maeswellt rhedegog yn Kembrek) yw eghen a wels bubvledhynnyek y'n teylu Poaceae. An garrow a'ga groweth a dyv dhe hirder a 100cm. Kevys yw yn niver a vewvaow ow komprehendya gwedhegi, gwelstiryow ha prasow, gwern, glannow avon, hag avel eghen ragresek wosa ankresyans enep an tir. Teythyek yw dhe Europa, Afrika north hag Asi.
Aswiwys yw rag studhow difolys, owth ardyghtya alkenyow poos.
Kevys yw hanow fynni yn hanow an tyller 'Rosevidney', ogas dhe Bennsans.
Klass:Gwels
Suad Amiry
Suad Amiry (Arabek سعاد العامري) (genys 1951) yw awtour ha pennser a drig yn cita Ramallah y’n Lann West.
Adhysk
Hy herens a vovyas dhyworth Palestayn dhe Amman yn Jordan, ytho megys veu ena. Hi a studhyas pennserneth yn Pennskol Amerika yn Beyrut, Pennskol Michigan ha Pennskol Karedin, Alban.
Bewnans personel
Pan dhehwelas dhe Ramallah avel tornyas yn 1981, hi a vetyas Salim Tamari, neb a’y demedhas awosa, ha gortos ena.
Resegva
Treylyes re beu hy lyver Sharon and My Mother-in-Law dhe 19 yeth, an diwettha anedha Arabek (an versyon a veu lyver gorwerth yn Pow Frynk). An lyver a waynyas an Pewas Viareggio yn Itali war-barth ha Manuela Dviri, jornalydh ha dramatydh italo-israelyek. Ledhys veu mab Dviri gans fusen Hezbollah pan oberi y’n lu israelyek.
Ynter 1991 dhe 1993 Amiry a veu esel a ganasedh kres palestinek yn Washington, D.C.. Hi a bys dhe oberi gans kaskyrghow kres benenes palestinek hag israelyek.
Ynter 1994 dhe 1996 hi o skoodhyer ismenyster gonisogeth an awtorita palestinek.
Hi yw kevarwodher ha fondyer Kresen Riwaq rag Gwithans Pennsernethel (fondys veu an Gresen yn 1991), an kynsa a’y sort dhe oberi war withans ha dasdrehevel ertach pennsernethel yn Palestayn.
Amiry o esel a veyni Pennskol Birzeit bys dhe 1991. Wosa henna hi re oberas dhe Riwaq le mayth yw kevarwodher. Apoyntys veu dhe vos iskaderyer Kesva Fydhyadoryon Pennskol Birzeit yn 2006.
Riwaq
Onan a ragdresow kynsa Riwaq o gul rol a dhrehevyansow a werth istorek yn Palestayn, kowlwrys yn 2004 hag a gomprehend 50,000 a dhrehevyansow, hanter anedha magoryow. Yn 2001 Riwaq a lonchyas towlen deg bledhen dhe wul hwelyow dre withans (tashgheel). Oberoryon a veu adhyskys dhe dhevnydhya daffar ha teknegow hengovek. Yn 2005 Riwaq a lonchyas ragdres '50 gwig' hag a with tylleryow poblek ha gweres trevesigyon dhe nowetthe aga threven. Riwaq re wrug ober posek ynwedh y’n Gwigow Tron (qura karasi), kresyow tollans Ottoman.
Poloniom
Nyns eus dhe boloniom rann vewoniethel, ha ny gevys yw yn-mes a arbrovjiow hwithrans. Pur radyoweythresek yw (ow ri perthyglow α yn-mes).
Diskudhys veu poloniom yn 1898 yn Paris gans Marie ha Pierre Curie. I a dennas poloniom dhyworth moon uraniom, pygvoon (pitchblende). Usys yw avel pennfenten tommder rag lorellow efanvos (kemmys ha 520kj an our).
Poos atomek poloniom yw 209, y boynt teudhi yw 254°C ha'y boynt bryjyon yw 962°C. Y dhosedh yw 9.3kg an liter. Poloniom-209 yw an isotop gans an hanter-bewnans hirra, 102 bledhen. Hanter-alkan loos-arghansek dasoberus yw. Onan a'n elvennow moyha peryllus yw poloniom. An myns marwel yw 7 pikogramm (7 X 10-12 gramm). Trilvilgweyth moy peryllus ages hidrojen cyanid yw poloniom ytho. Usys veu poloniom-210 dhe ladha Alexander Litvinenko yn Loundres, aspias a Russi neb a wrug forsakya an FSB rag an MI5.
Mirva
Klass:Elvennow kymyk
Yasmin Qureshi
Yasmin Qureshi (genys 5 Gortheren 1963 yn Punjab, Pakistan) yw politegores ha laghyades a Vreten hag esel an Senedh rag Bolton Soth-Est a-dhia 2010. Hi yw esel a'n Parti Lavur.
War-barth ha Shabana Mahmood ha Rushanara Ali, Qureshi a veu onan a'n kynsa Moslemesow dhe vos esel a'n Senedh.
Devynnow
Klass:Dinethyansow 1963 Klass:Eseli Senedh a'n RU 2010-2015 Klass:Eseli Senedh a'n RU 2015-2017 Klass:Eseli Senedh a'n RU 2017-2019 Klass:Eseli Senedh a'n RU 2019- Klass:Parti Lavur Klass:Politegoryon Moslem Klass:Sowsesow
Fow
right|thumb|250px|Fow yn Koswik Grib yn rann kledh a Sealand, Denmark right|thumb|250px|Delyow ha mesenow fow Fow, po Fowydh, (unnplek Fowen, po Fowydhen, Lat. Fagus sylvatica) yw eghen a wydhen, yn genas Fagus, ow triga yn Europa ha Turki west.
John Bird (gwarier)
John Bird (22 mis Du 1936 – 24 mis Kevardhu 2022 ) o satirist, gwarier ha gesyer sowsnek.
Devynnow
Klass:Dinethyansow 1936 Klass:Gesyoryon Klass:Gwarioryon sowsnek Klass:Mernansow 2022 Klass:Skriforyon Klass:Socyalydhyon
Esker
skeusennik|450px|Furvyans esker Esker yw keyn hir troyllek gwrys a dewes ha grow godhesys yn gweliow. Yma lies ensampel yn ranndirow rewlivys Europa hag Amerika north. Yn fenowgh i a ystyn nebes kilometrow. Drefen aga shap, aga semlant yw hevelep orth tomennow hyns horn.
Fow
Kathik yw aga bleujyow ha mes fow yw aga froeth. Prenn an fow yw kales; y tevnydhyr rag gwruthyl mebyl, leuryow, grisyow, morbennow h.e.
Esker
An hanow a dheu dhyworth an ger Iwerdhonek eiscir, ow styrya "keyn". An ensampel moyha aswonnys yw an 'Eiscir Riada', hag a resek ogas dhe les kowal Iwerdhon, dhyworth Dulyn dhe Galway, pellder a 200km.
Lovennan
skeusennik|left|Krogen benn an lovennan skeusennik|left|Lovennan yn Kresen Godhvewnans Bretennek skeusennik|Kregyn pennow lovennan losthir (topp), [[konna gwynn (war woles - kledh) ha lovennan (war woles - dyghow)]] left|skeusennik|Korf eskern lovennan skeusennik|right|Apert yw kota gwynn n gwav pan nag eus ergh war an tir skeusennik|left|Dew lovennan owth omladha skeusennik|right|Diskwedhans taksidermi ow tiskwedhes lovennan owth omsettya skovarnek skeusennik|Lovennanes fesys dhyworth korf skovarnek gans konna gwynn
Esker
Furvyans
Dadhlys yw dell wrug an brassa rann a eskeryow furvya a-ji kowfordhow y'n rew gans goverow a resegas a-ji hag yn-dann rewlivow.
Lovennan
An lovennan (Mustela nivalis) yw an lyha bronnvil kigdebrus y’n bys. Ev yw an esel lyha a’n kinda Mustela, an esel lyha a’n teylu Mustelidae ha’n urdh Carnivora.
Fow
Klass:Fagus Klass:Plansow afinus
An Ydyot
An Ydyot (Russek: Идиот, Idiot) yw romans gans Fyodor Dostoevsky. Dyllys veu an lyver ma yn 1869 kynsa.
Klass:Romansow Dostoevsky
Lovennan
Deskrifans
Hys kresek an gorowreydh yw 130-260mm. Hys an venynreydh yw 114-204mm. Poos kresek an gorowreydh yw 36-250g ha’n venynreydh 29-117g.
Esclusham
Esclusham yw tre yn Wrecsam, Kembra; (SJ24NE96). Yma hi 106.9 mildir (172 km) dhiworth Kardydh ha 162 m (260.8 km) dhiworth Loundres. 3375 o braster an poblans yn 2011, ha 470 (13.9%) a wodhya kewsel Kembrek.
Lovennan
Omdhegyans tiredhel ha kowethasek
Lovennanes gorowreydh a’s teves tiredhow a gomprehend lies tiredh an benynreydhyow. An niver a lovennanes a grog war balster boos ha sewyans dinythi. Tiredh an gorowreydh yw moy y’n gwenton po yn termyn fowt boos. Ev a us kawgh hag urin rag merkya y diredh. Ny wra an lovennan palas y fow y honan, mes usya fowyow gwrys gans enevales erel, kepar ha godh po rath.
Jonathan Franzen
Klass:Dinethyansow 1959 Klass:Skriforyon fugieth amerikanek
Lovennan
Dinythi
An lovennan a wra parya yntra mis Ebrel ha mis Gortheren. Hys degyans yw 34 dhe 37 dydh. Myns kresek teylu yw 6 yonker. Lovennanes a yll parya wosa 3 po 4 mis.
An Gour heb Diwedh
An Gour heb Diwedh (Russek: Вечный муж, Vechnyj muzh) yw romansik gans Fyodor Dostoevsky. Dyllys veu an lyver ma yn 1870 kynsa. Klass:Romansigow Dostoevsky
Lovennan
Dinythi
An venynreydh a wra an maga heb gweres gans an gorowreydh. Wosa dinythyans poos yonker yw 1.5 – 4 g. Genys yns i rudhwyn, dall, noth ha bodhar. I a dhispleg aga dens wosa 2 po 3 seythen, ha’n termyn na i a dhalleth dybri boos soled.
Courteney Cox
Courteney Bass Cox (kyns Courteney Cox Arquette; genys 15 mis Metheven 1964) yw gwariores ha kevarwodhes fylm amerikanek.
Lovennan
Dinythi
Wosa 3 po 4 seythen an dewlagas ha diwskovarn a yger. Wosa eth seythen i re dhyskas fatel wra ladha an enevales hag yw boos dhedha. I a asas an teylu wosa naw dhe dhewdhek seythen. Hys bewnans kresek yw seyth po eth bledhen.
Dybri
Herwydh usadow, an lovennan a dheber knoviles, r.e. logos. Ny wra dybri rathes dell yw usys. Ny dheber kwilkynnyow, ydhyn byghan po oyow nevra. Yn Pow Sows, da yw ganso dybri logos an gora.
Yn dhespit dhe vos byghan, helghyer da yw an lovennan. Ev a yll ladha konin 5 – 10 gweyth moy y boos. An brassa rann a gonines ladhys gans lovennanes yw yonkers. Pennfenten bosek a voos yw konines, yn arbennik y’n gwenton.
Dises ha teurek
Teurek a wra bewa war lovenannes yw low, mitys ha hwynn. Yn fenowgh lovennanes a gyv an teurek dhyworth fowyow po neythow aga freydh. Nebes eghennow a nematodow a wra klevesi lovennanes.
Bewvaow
Kevys yw an lovennan yn parkow, gwydhegi gwastas, tylleryow karnek po bosek ha lowarthow. Kevys yw yn ughelderyow mar ughel ha 3000m.
Studh gwithans
Klassys yw an lovennan avel eghen heb bern. Y wandrans yw meur gans poblans bras. Kemmyn yw yn Eurasi, mes le pals yn Amerika north.
Klass:Kigdevoryer
Courteney Cox
Klass:Amerikanyon a dhevedhyans sowsnek Klass:Gwarioresow fylm amerikanek Klass:Manykyns
Fow China
Fow China, po Fowydh China, (unnplek Fowen China, po Fowydhen China, Lat. Fagus engleriana) yw eghen a wydhen, yn genas Fagus, ow triga yn China kresel hag est (rannvroyow Anhui, Guangxi, Guizhou, Henan, Hubei, Hunan, Shaanxi, Sichuan, Yunnan, ha Zhejiang).
Klass:Fagus
Llangedwyn
Llangedwyn yw tre yn Powys, Kembra; (SJ12SE78). Yma hi 91.9 mildir (147.9 km) dhiworth Kardydh ha 158.5 m (255.1 km) dhiworth Loundres. 386 o braster an poblans yn 2011, ha 84 (21.8%) a wodhya kewsel Kembrek.
Llangatwg
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Powys
Hanaa Al-Ramli
Hanaa Al-Ramli (Arabek: هناء الرملي‎) yw Jordan-Palestinyades hag yw ynjyner, skrifer, hwithrer, arethor ha gweythresor yn teknegieth kedhlow ha gonisogeth an kesrosweyth. Kussulyer yw hi yn adhyskans gonisogeth an kesrosweyth rag lies kanel myski, an radyo, paperyow-nowodhow ha gwiasvaow arbennikhes.
Yn 2015, Hanaa a skrifas lyver Abtal Al-Internet a-dro dhe lesow ha peryllyow an kesrosweyth hag a re kussul dhe dus yowynk rag i dhe allos omdhifres erbynn veksyans seyber ha tragasans reydhel der an kesrosweyth.
Klass:Dinethyansow 1961 Klass:Palestinyadesow Klass:Skriforesow
Didhan
alt=Boardmasters yw gool ilow ha mordardha yn Kernow hag yw furv a dhidhan.|skeusennik|Boardmasters yw gool ilow ha mordardha yn [[Kernow hag yw furv a dhidhan.]] skeusennik|[[Gwydhbol yw furv a wari pur goth hag yw didhan rag dew dhen yn kettermyn.]] Didhan yw furv a wrians a syns an attendyans a dus po ri plesour ha delit. Y hyll bos tybyans po oberen, mes moy menowgh yw yth yw onan a'n gwriansow po hwarvosow a wrug displegya dre vilyow a vledhynnyow yn arbennik rag synsi an attendyans a dus.
Kyn fe attendyans tus synsys gans taklow diblans awos bos dewisyow dyffrans dhe dus, an rann vrassa a dhidhan yw aswonys. Yma hwedhla, ilow, drama, dons hag eghennow dyffrans a wrythyans yn pub gonisogeth oll. I o displegys yn furvow ughel dre dermyn ha dos ha bos kavadow dhe dus oll. An argerdh ma re beu uskishes y'n dydhyow ma gans diwysyans didhan a wra ha gwertha askorrasow didhan.
Nas posek a dhidhan yw an dus usi ow mires po goslowes hag a dreyl diskwithans privedh yn didhan. Y hyll bos rann wodhevek dhe'n viroryon, kepar ha gans tus ow mires orth gwari yn gwariji, gwari kan, towlen bellwolok po fylm; poken rann an viroryon a yll bos gweythresek, kepar ha gans gwariow po sport. Didhan a yll bos poblek po privedh hag yssynsi gwrythyans formel ha skrifys, kepar ha gans keskanow po yn gwariji; po anskrifys ha heb ynniadow, kepar ha gans gwariow fleghes. Furvow moyha a dhidhan a dhuryas dres lies kansbledhen hag esplegya awos chanjyow yn gonisogeth, teknegieth ha gis. Fylmow ha gwariow jynn-amontya, rag ensampel, kynth usyons i myski (po media) nowyttha, a bes hwath hwedhla, diskwedhes drama ha seni ilow.
Yma nebes didhan, kepar ha dibennans poblek, hag yw erbynn an lagha lemmyn y'n brassa rann a bowyow. Gwriansow kepar ha skyrmya po gwaregieth, usys yn termyn eus passys yn helghi po bresel, a dheuth ha bos sportys miroryon. Y'n keth fordh, gwriansow erel kepar ha kegina a dhisplegyas yn gwrythyansow yntra tus galwesik hag yw darlesys rag didhan.
Glyntraean
Glyntraean yw kemeneth yn Wrecsam, Kembra; (SJ23NW65). Yma hi 100.4 mildir (161.6 km) dhiworth Kardydh ha 161.2 m (259.3 km) dhiworth Loundres. 802 o braster an poblans yn 2011, ha 183 (22.8%) a wodhya kewsel Kembrek. Desedhys yw trevow Pontfadog, Llwynmawr ha Dolywern y'n gemeneth.
Joseph Fourier
skeusennik|Jean Baptiste Joseph Fourier
Orem, Utah
300 px|thumb| thumb|300px| Orem yw sita yn Konteth Utah, Utah, Statys Unys. Yn 2020, poblans an sita o 98,129.
Glyntraean
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Wrecsam
Orem, Utah
An sita a veu fondys yn 1877.
Joseph Fourier
Jean Baptiste Joseph Fourier (21 Mis-Meurth 1768 – 30 Mis-Me 1830) o mathematgydh ha godhonydh frynkek. Poesek yw y Kevres Fourier hag a dhevnydhyas ev rag assoylya problemys a fros toemder. Yth yw devnydhys hedhyw yn studhyans ynjynorieth elektronek ynwedh.
Fourier a veu genys yn Auxerre. Pan en vy 26 bloedh, ev a dhallathas studhya dhe École normale supérieure, Paris, le mayth o Pierre-Simon Laplace dyskador.
Klass:Frynkyon Klass:Godhonydhyon Klass:Mernansow 1830 Klass:Dinethyansow 1768
Llangurig
Llangurig yw tre yn Powys, Kembra; (SN97NW19). Yma hi 66.5 mildir (107 km) dhiworth Kardydh ha 160.5 m (258.3 km) dhiworth Loundres. 703 o braster an poblans yn 2011, ha 122 (17.4%) a wodhya kewsel Kembrek.
Orem, Utah
Gwiasva
Klass:Citys yn Utah
Llangurig
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Powys
Fow Nihon
right|thumb|250px|Fowen Nihon Fow Nihon, po Fowydh Nihon, (unnplek Fowen Nihon, po Fowydhen Nihon, Nihonek buna, Lat. Fagus crenata) yw eghen a wydhen, yn genas Fagus, ow triga yn Nihon, dhyworth Konna Tir Oshima yn enys Hokkaidō dhe'n Konna Tir Ōsumi yn enys Kyūshū.
Lisa Kudrow
Lisa Valerie Kudrow (/ˈkuːdroʊ/ KOO-droh; genys 30 mis Gortheren 1963) yw gwariores, kevarwodhes ha screenwriter amerikanek.
Klass:Dinethyansow 1963 Klass:Gesyoresow Klass:Godhonydhesow Klass:Gwarioresow fylm amerikanek Klass:Gwarioresow lev Klass:Gwarioryon bellwolok amerikanek Klass:Skriforesow
Alexander Pushkin
skeusennik|Lymnans a Alexander Pushkin yn 1827 Genys veu Alexander Sergeyevich Pushkin an 6 mis Metheven (26 mis Me y'n hen gis) 1799, yn Moskow, hag a veu marow an 10 mis Hwevrel 1837 (29 mis Genver y'n gis nowydh) yn Sen Pederburg. Prydydh, gwarier ha skrifer a romansow ha hwedhlow kott veu.
Yma lies ow tybi ev dhe vos an vrassa prydydh a Russi. Ev a dhallathas an hengov a lien Russek. Pushkin a skrifa yn fordh ma na wrussa Russ vyth kyns, yn unn usya an yeth russek dell o kowsys yn le a skrifa yn gis selyes war lyvrow koth a'n eglosyow. Bras dres eghen veu y awedhyans war skriforyon erel a Russi, ha niver a gomposydhyon a settyas y hwedhlow ha bardhonegow dhe ilow. Pur gales yw treylya yn ta y vardhonieth yn tavosow erel drefen bos an geryow leun a styryow arbennek yn gonisogeth Russi. Yth redir yn efan y lyvrow, yn arbennek Eugene Onegin.
Marow veu yn omladh yn 1837 orth 37 bloodh. Klass:Dinethyansow 1799
Klass:Mernansow 1837 Klass:Prydydhyon Klass:Russians Klass:Skriforyon fugieth
Plutoniom
Elven gymyk yw plutoniom, niver 94 y'n Vosen Beriodek. Y furvell gymyk yw Pu. An hanow a dheu dhyworth an planet korr Plouton, drefen bos uraniom henwys dhyworth Ouran ha neptuniom dhyworth Nevyon. Nyns eus dhe blutoniom rann y'n korf denel. Ny hwer plutoniom war an nor marnas yn arbrovjiow hwithrans, mes drefen provyow arvow nuklerek yma gans pubonen nebes atomow plutoniom yn y gorf. Pur beryllus yw drefen y dhewynnyans α hag a guntell y'n eskern.
Ternieth Qing
Ternieth Qing (Chinek: 清朝; pinyin: Qīng cháo) o ternieth rewlyoryon China a 1644 bys yn 1912. An dernieth a veu fondyes gans an Manchus, ytho hanow aral rygdhi yw ternieth Manchu. Hanow teylu an emperours Qing o Aisin Gioro. Y teuth ha bos Repoblek China yn 1912 wosa Domhwelans Xinhai yn 1911.
Matt LeBlanc
Matthew Steven LeBlanc (/ləˈblɒŋk/; genys 25 mis Gortheren 1967) yw gwarier amerikanek. Klass:Dinethyansow 1967 Klass:Amerikanyon a dhevedhyans italek Klass:Gwarioryon bellwolok amerikanek Klass:Gwarioryon fylm amerikanek
Ternieth Qing
Yn 1644, luyow Manchu a fethas China north hag an pennsita a veu chanjys dhe Beijing. Domhwelys veu ternieth Ming, kyn hwrug kas pesya bys yn 1683. Topp a nerth ha glori Qing a veu drehedhys yn rewl Emperour Qianlong (1735–1796).
Plutoniom
Usys yw isotop plutoniom-238 yn rewloryon kolon.
Ternieth Qing
An dernieth a dhuryas bys yn 1912 pan veu domhwelys yn Domhwelans Xinhai. Emperoureth Qing a dhuryas ogas ha teyr kansvledhen hag y hwrug hi furvya an grond a diredh China arnowydh. Ternieth emperourethek an brassa o yn istori China.
Klass:China
Plutoniom
Gwrys veu plutoniom rag an kynsa prys yn mis Kevardhu 1940 gans Glenn Seaborg, Arthur Wahl ha Joseph Kennedy. Ny dhyllys veu an derivans a-dro dhodho. I a aswonnas plutoniom dhe allos gul tanbellen atomek. An Statys Unys a dhallathas askorra plutoniom, hag erbynn 1945 yth esa nebes kilogrammow gansa, lowr a blutoniom dhe wul teyr tanbellen atomek.
Tardhys veu an danbellen gynsa ogas dhe Alamagordo yn mis Gortheren 1945. Droppys veu an nessa tanbellen war Nagasaki war an 9ves a vis est 1945, ow ladha 70,000 ha golia 100,000. (Tanbellen uraniom veu an unn droppys war Hiroshima).
Askorrys yw a-dro dhe 50 tonnas a blutoniom pub bledhen, drefen bos isaskorr dasoberoryon nuklerek. Y hyllir usya plutoniom yn dasoberoryon fast-breeder, mes lettyes veu aga devnydh yn Almayn, an Statys Unys ha'n Ruvaneth Unys erbynn lemmyn.
Usys o plutoniom-238 war Apollo 14 ha'n tavellow efanvos Voyager I ha II.
Poos atomek plutoniom yw 244.06, y boynt teudhi yw 640°C ha'y boynt bryjyon yw 3330°C. Y dhosedh yw 19.8kg an liter. Alkan arghansek radywoweythresek yw.
Mirva
Klass:Elvennow kymyk
Bara taboon
Bara taboon (Arabek خبز طابون khubz tabun) yw bara heb burm po bara leven an Levant pobys yn forn taboon po tandoor, hevelep orth bara tandoori kevys yn lies rann a Asia. Usys yw avel goles po maylyans yn lies keginyeth, ha dybrys yw keveylyansow dyffrans ganso.
Varyansow
Yn Ysrael, pobys yw bara leven meur-gerys aswonnys avel laffa, hevel dhe bita yn Irak, po ashtanur yn Jerusalem, yn tannur po taboon. Kemmyn yw yn poptiow ha stallys boos mayth yw usys dhe vaylya shawarma po boos aral.
Dustuni
Klass:Bosow
Potassiom
Elven gymyk yw potassiom, niver 19 y'n Vosen Beriodek. Y furvell gymyk yw K, dhyworth kalium, an hanow Latin rag potash, martesen dhyworth an ger Arabek qali, ow styrya lisliwen. An hanow potassiom a dheu dhyworth an ger Sowsnek, potash.
Lana Wood
Lana Wood (genys Svetlana Lisa Gurdin; 1 mis Meurth 1946) yw gwariores ha kevarwodhes amerikanek.
Potassiom
Elven essensek dhe bub tra byw marnas nebes bakteria yw potassiom. Radywoweythresek yw onan a'y isotopow kemmyn, ha drefen hemma, y leverir dell potassiom yw an chif acheson a chanjyow genynnek yn plansow hag enevales.
Lana Wood
Klass:Dinethyansow 1946 Klass:Gwarioresow fylm amerikanek Klass:Gwarioryon bellwolok amerikanek
Potassiom
John Aubrey, neb a skrifas dedhlyver y'n 17ves kansvledhen, a dherivas lusu plansow dhe vos da dhe'n gweres. Aswonnys hag usys o solpyter (potassiom nitrat, KNO3) hag alum (potassiom aluminiom sulfat, KAl(SO4)2) yn kettermyn. Pan wrug Antoine Lavoisier skrifa an rol gynsa a elvennow kymyk, ev a gomprehendyas nebes 'doryow' na yllys terri dh'aga elvennow. Yn 1807 Syr Humphrey Davy a erviras aga studhya, hag assaya devnydhya tredan dh'aga therri, h.y. elektrolysans. Ev a henwis an elven nowydh potassiom.
Chif monow potassiom yw sylvit (KCl), karnalit KCl.MgCl2 hag alunit (KAl3(SO4)2(OH6). Almayn o an askorrer moyha kyns Kynsa Bresel an Bys, mes Kanada, an Statys Unys ha Chile yw an moyha posek lemmyn. Askorrys yw a-dro dhe 50 milvil tonnas a botash an vledhen. An brassa rann a dhe wul godeylyow (95%), ha'n remenant dhe wul potassiom hidroksid. Usys yw hemm yn y dro dhe wul gweder, sebonow ha medhegnethow.
Poos atomek potassiom yw 39.10, y boynt teudhi yw 64°C ha'y boynt bryjyon yw 774°C. Y dhosedh yw 0.86kg an liter. Alkan medhel gwynn-arghansek dasoberus yw.
Mamba du
An mamba du (Dendroaspis polylepis) yw esel a'n teylu Elapidae a serf. Ev yw an nessa moyha sarf gwenonek y'n bys. Mamba du tevesik a yll tevi kemmys ha 4.3 meter yn y hys. Nyns yw kroghen du dhe'n mamba du, an hanow a dheu dhyworth liw to y anow.
An mamba du a drig yn Afrika soth hag est. Kevys yns i mar bell dhe'n north hag Eritrea, ha mar bell dhe'n west hag Namibi. Aswonnys yw a-dreus an bys rag y wenon peryllus. Pur uskis yw (tooth kemmys ha 12 mildir an our) ha da yw orth yskynna. Y hys bewnans yw 10-11 bledhen.
Preydh
Mambas du a dheber bronnviles munys kepar ha kramviles ha gwiweres, ha treweythyow ydhyn. I a vrath unweyth po diwweyth hag ena gortos dhe'n preydh palsa ha merwel. Ena i a's deber.
Predhoryon
Serf a's teves lies preydhyer. Re anedha yw ydhyn preydh (kepar ha sarferes), krokodiles, mongooses, monitors, owrgeun ha tus. Ni a's ladh drefen bos own dhyn drefen aga gwenon. Oyow serf yw dybrys gans skolldhebroryon.
Omdhegyans
Gohelus hag ownus yns i ha ny wrons bratha marnas yns i godrosys. Mars yw an mamba godrosys, ev a dhehev y benn, ygeri y anow, efani y gugol, flykkya y daves ha tythya. Y vrathow yw uskis, ha ev a vrath liesgweyth. Y wenon a yll bos marwel dhyn. Da yw gans an mamba du omhowla. Hevelep dhe lies sarf aral, i a us aga dewlagas dhe helerghi gwayansow, ha mars yw an gwayans uskis, i a vrath. I a 'wel' gans aga thavosow gans kuntel perthyglow ayr war organ y'n ganow. Nyns eus skovarnow dhedha, mes i a yll helerghi krenansow y'n tir.
Gwenon
Brath mamba du yw lowr dhe ladha lies den tevesik, hag a gemmer 30 mynysen dhe 2 our rag ladha. Anhevelep dhe'n brassa rann a serf, yma gwenon lowr dhe'n mamba dhe vratha liesgweyth yn spys berr. An mamba a wra omsettya penn an preydh mars yw possybyl rag ladha yn essa. Rag an reson ma, an mamba a yll omsevel dhe ughelder a veter.
Parya
Wosa parya, an gorreydh ha benenreydh a dhehwel tre. Wosa deu vis po tri, an venenreydh a dhedhow 6-17 oy, hag a wra gori yn 2-3 mis. Ny wra mambas kesvewa marnas parya. Ny wrons maga aga yonkers. Pan wra an venenreydh gori hy oyow, hi a's re yn tyller salow ha's gasa. Res yw an serf yowynk omdhifresya dhyworth dinythyans. I a worta y'n oy rag 2-3 mis, hag ena terri dre'n blesken oy gans 'dans oy'. I a's teves gwagren wenon seulabrys.
Klass:Kramviles
Gresffordd
Gresffordd yw tre yn Wrecsam, Kembra; (SJ35SE09). Yma hi 111.2 mildir (179 km) dhiworth Kardydh ha 162.2 m (261 km) dhiworth Loundres. yw braster an poblans, ha 506 (10.3%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Wrecsam
William Golding
William Golding (19 mis Gwynngala 1911 - 19 mis Metheven 1993) o romanser, dramasydh ha prydydh bretennek. (Lord of the Flies, The Inheritors).
Klass:Dinethyansow 1911 Klass:Mernansow 1993 Klass:Pewas Nobel Klass:Prydydhyon Klass:Skriforyon a Gernow Klass:Skriforyon fugieth
Redones
skeusennik|upright=1.5|right|250px|Nebes lothow an [[Gal|Galys. {{legend|#66CC80|Osismii}} {{legend|#80FFCE|Veneti}} {{legend|#FFCC00|Coriosolites}} {{legend|#FF6600|Riedones}} {{legend|#FF8080|Namnetes}}]]
Onan a lothow an Geltyon y'n Oos Romanek ha kyns henna o an Riedones po Redones (Greka:Ῥήδονες, Ῥηΐδονες}. Y trigens y'n ranndir yth yw Breten Vyghan est lemmyn. Redones a styr lewyoryon charett yn Gallek. Henwys yw cita Roazhon dhyworth an hanow civitas Redonum, po cita an Redones.
Wosa i dhe waynya batel war Dhowr Sambre yn 57 KOK, y tanvonas Julius Caesar Publius Licinius Crassus gans lyjyon dhe diredhow an Veneti, Riedones hag erel. Yth omblegyas an lothow dhodho. Herwydh Caesar, aga thiredh a ystynnas dhe'n mor. Yn 52 KOK, y tanvonas an Riedones luyow dhe hedhi synsans Caesar war Alesia.
Klass:Pobel geltek
Sappho
skeusennik|Onan a'n imajys treusvewek an moyha a-varr a Sappho, dhyworth c. 470 KOK. Prydydhes delynnek a Hen Gres a veu Sappho. Dre lycklod y feu genys a-dro dhe 630 KOK war an enys Lesbos. Y'n hen bys, yth esa meur a vri dhe ober Sappho, mes hedhyw yth yw an brassa rann kellys. Y krysir hi dhe skrifa neb 10,000 linen a vardhonieth, mes nyns eus marnas a-dro dhe 650 linen ow treusvewa hedhyw. Ny wodhor mes nebes yn certan a vewnans Sappho.
Yma bardhonieth Sappho ow tochya kerensa rag tus ha benenes an dhew. Hwedhloryon hy bardhonegow a gows a gerensa muskok rag benenes divers. Boghes ha ygor dhe dhadhla yw deskrifansow a aktys fisegel yntra benenes. Ny wodhir mars yw an bardhonegow ma sopposys dhe vos honan-vewskrifek, mes apperya a wra elvennow dhyworth rannow erel a vewnans Sappho yn hy ober.
Klass:Grekys Klass:Prydydhesow Klass:Skriforyon LKDT
Dyowlow
Dyowlow (Russek: Бесы, Besy) yw romans gans Fyodor Dostoevsky. Dyllys veu an lyver ma yn 1872 kynsa.
Lostwelsen an mes
Kevys yw an welsen gemmyn war welsdiryow, yn arbennik war weresow newtral. Hi a dyv yn gweresow leyth, frothus, mes avoydya gweresow segh, skav po leun a dhowr. Lostwels a furv glesinyow tew, ow ledya dhe dhiversita losoniethel isel. Tevys yw an eghen ma yn efan rag peurva ha gora, ha awos henna, hi re beu komendys dhe ranndiryow erel kepar ha Ostrali hag Amerika north.
An bleujow a omdhiskwedh ynter mis Ebrel ha Metheven, pur a-varr orth komparya dhe eghennow erel. Hy ughelder moyha yw a-dro dhe 110 cm. Pryves del nebes tykkies Duw (r.e.Thymelicus lineola) a dheber an welsen ma.
Klass:Gwels
Fow Amerika Gledh
right|thumb|250px|Del fow Amerika Gledh right|thumb|250px|Tre fow Amerika Gledh (gwyrdh) Fow Amerika Gledh, po Fowydh Amerika Gledh, (unnplek Fowen Amerika Gledh, po Fowydhen Amerika Gledh, Lat. Fagus grandifolia) yw eghen a wydhen, yn genas Fagus, ow triga yn Amerika Gledh est.
Kathik yw aga bleujyow ha mes fow yw aga froeth. Prenn an fow Amerika Gledh yw kales; y tevnydhyr rag gwruthyl mebyl, leuryow h.e.
Klass:Fagus Klass:Plansow afinus
Llangynidr
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Powys
Troos an kulyek
Troos an kulyek, po Dactylis glomerata yw eghen gemmyn a wels y'n kinda Dactylis. Gwelsen bubvledhynnyek yw, teythyek dhe Europa, Asi temprek ha kledhbarth Afrika.
Dactylis glomerata a hwer a nivel an mor yn kledhbarth y wandrans, dhe mar ughel ha 4,000 meter yn Pakistan. Usys yw yn efan rag gora ha megyans. Kevys yw yn prasow, peurva, emlow fordhow ha gwelstir garow.
Klass:Gwels
Jean-Jacques Rousseau
Y oberen The Social Contract (An Kevambos Kowethasek) yw pur bosek yn preder sosyel ha politek arnowydh. Y romans amovyansek Julie ou la Nouvelle Héloïse (Julie, po an Heloise nowydh) a 1761 o posek rag an displegyans a gynsromantegieth ha romantegieth yn fugieth. Emile, or On Education (Emile, po War Adhyskans) a 1762 yw assay adhyskansel ow tochya le an unigyn yn kowethas. Y skrifa honanvewskrifek —Les Confessions (An Avowansow), skrifys yn 1769 ha dyllys wosa y vernans, a dhallathas an honanvewskrif arnowydh, ha Les Rêveries du promeneur solitaire (Hunrosow Jorna an Kerdher Digoweth) hanter kollenwys mes skrifys 1776–1778—a ros ensampel a'n Oos Finder a'n 18ves kansvledhen dhiwedhes. I a dhiskwedhas moy a fog war sojetuster hag omhwithrans a dheskrifas skrifa arnowydh wosa henna.
Klass:Dinethyansow 1712 Klass:Europeanyon Klass:Filosofers Klass:Komposydhyon Klass:Mernansow 1778 Klass:Skriforyon
An Yonker
An Yonker (Russek: Подросток, Podrostok) yw romans gans Fyodor Dostoevsky. Dyllys veu an lyver ma yn 1875 kynsa.
Klass:Romansow Dostoevsky
Fow Taiwan
right|thumb|250px|Fow Taiwan Fow Taiwan, po Fowydh Taiwan, (unnplek Fowen Taiwan, po Fowydhen Taiwan, Lat. Fagus hayatae) yw ehen a wydhen, yn genas Fagus, ow triga yn Taiwan.
Klass:Fagus
Jane Seymour (gwariores)
Jane Seymour OBE (genys Joyce Penelope Wilhelmina Frankenberg; 15 mis Hwevrer 1951) yw gwariores amerikanek.
Klass:Dinethyansow 1951 Klass:Gwarioresow fylm amerikanek Klass:Gwarioryon bellwolok amerikanek Klass:Skriforesow Klass:Sowsesow
Montgomery, Alabama
Montgomery yw pennsita Alabama, Statys Unys. Yth esa dhedhi poblans a 200,603 a drigoryon yn 2020.
An sita a veu fondys yn 1854.
Gwiasva
Klass:Citys yn Alabama Klass:Penncitys y'n Statys Unys Klass:Seow konteth an Statys Unys
DeLand, Florida
DeLand yw penncita Konteth Volusia, Florida. 34,851 o hy foblans yn 2019.
Devynnow
Klass:Citys yn Florida Klass:Konteth Volusia, Florida Klass:Seow konteth an Statys Unys
Llangynllo
Llangynllo yw tre yn Powys, Kembra; (SO27SW22). Yma hi 59 mildir (94.9 km) dhiworth Kardydh ha 141.2 m (227.2 km) dhiworth Loundres. 366 o braster an poblans yn 2011, ha 28 (7.7%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Powys
John Keats
John Keats (31 mis Hedra 1795 - 23 mis Hwevrer 1821) o prydydh sowsnek. Klass:Dinethyansow 1795 Klass:Mernansow 1821 Klass:Prydydhyon Klass:Sowson
Gloria Hendry
Gloria Hendry (genys 3 mis Meurth 1949) yw gwariores ha kyns manykyn amerikanek.
Klass:Gwarioresow fylm amerikanek
Kosova
Kosova (Albaynak Kosova po Kosovë; Serbak Kosovo) yw repoblak i'n Balkanyow. An powyow kentrevak dhedhy yw Serby, Makedony, Albany ha Montenegro. Yma'n vrassa radn a'n dus ow clappya Albaynek (Geg) ha sewya Islam sunnitak.
Serby a wrug batalya an Emperourath Ottoman a-barth Kosova i'n tressa Bresel an Balkanyow (1912) ha kenja Bresel an Norvys (1914-1918). Woja hedna, Kosova o radn a Vyternath Serbyon, Croatyon ha Slovenyon ha ena Yougoslavy.
A-dhia 1990, Albanyon Kosova re wrug batalya a-barth anserhogath dhyworth Yougoslavy. In 1999, NATO a wrug bombya Serby ha Montenegro (an diwetha repoblaks in Yougoslavy i'n eur na) rag gorfedna freudh an governans erbedn an poblans albaynak. Ervirans 1244 gen Consel Diogeladh an Kenedhlow Unys a wrug selya UNMIK ha KFOR avel nerthow dres Kosova, a-der Yougoslavy. In 2007 ha 2008, kescowsow intra governans an ranvro ha huny Serby na aljas gwruthyl acordyans a-dro dha studh Kosova. Ytho an 17ves a vis Whevrer 2008, governans Kosova a wrug disclarya anserhogath an pow.
Klass:Gwlasow yn Europa
Matthew Perry
Matthew Langford Perry (19 mis Est 1969) yw gwarier, gesyer ha kevarwodher amerikanek-kanadek. Klass:Dinethyansow 1969 Klass:Gwarioryon bellwolok amerikanek Klass:Gwarioryon fylm amerikanek Klass:Gwarioryon ganadek Klass:Gwarioryon lev amerikanek
Gwersyllt
Gwersyllt yw tre yn Wrecsam, Kembra; (SJ35SW46). Yma hi 110.2 mildir (177.4 km) dhiworth Kardydh ha 163 m (262.4 km) dhiworth Loundres. 10206 o braster an poblans yn 2011, ha 1183 (11.6%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Wrecsam
An Ostes
An Ostes (Russek: Хозяйка, Hozyajka) yw romansik gans Fyodor Dostoevsky. Dyllys veu an lyver ma yn 1847 kynsa.
Klass:Romansigow Dostoevsky
2008
2005 – 2006 – 2007 – 2008 – 2009 – 2010 – 2011
2008 yw blydhen lamm ow talleth dy' Meurth.
Mernansow
Klass:2008
Holt
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Wrecsam
David Schwimmer
Klass:Gwarioryon fylm amerikanek Klass:Kevarwodhoryon fylm
Hanmer
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Wrecsam
Fyord
skeusennik|300px|Golinyans a furvyans fyord Fyord yw baya hir ha kul gans tenwennow pur serth, gwrys gans rewliv. Furvyes yns i pan wra rewliv esknias nans U der argerdhow destryppya ha skravinas. An rewliv re wordhownnhe an nans kynsrewlivel dhe asa nans U pur dhown. Wosa rewlivans nivel an mor a dhrehav dhe veudhi an fyord.
Yn penn an fyord nessa dhe'n mor yma treudhow le mayth yw an nans bassa (le down). Mars usi nivel an treudhow a-ugh nivel an mor, lynn dowr fresk yw an sewyans.
Wosa Oos an Rew, teudhi an rew a hwer war-barth dhe dhrehevyans yn nivel an tir. Yma le a boos war an tir wosa an rew dhe deudhi ha godhes dhe vos eskniys. Hanow an argerdh ma yw isostasi. Treweythyow drehevyans an tir drefen isostasi yw moy ages drehevyans yn nivel an mor. An brassa rann a fyordow yw downna ages an mor yn ogas: Sognefjord yn Norgagh a'n jeves downder a 1,300m yn-dann nivel an mor. Dell yw usys yma krib gwrys a garrek weli ogas dh'y aber drefen an rewliv dhe esknias le po godhesa pennmarian ena. An treudhow ma a gaws frosow ha trobollow, kepar ha Saltstraumen yn Norgagh.
Tennvos tornysi yw fyordow lemmyn, ha lies gorhel morviajya a omdrig dhe fyordow yn Norgagh, Kanada, Alaska ha Mordir Nowydh.
Fow China Dyhow
Fow China Dyhow, po Fowydh China Dyhow, (unnplek Fowen China Dyhow, po Fowydhen China Dyhow, Lat. Fagus longipetiolata) yw ehen a wydhen, yn genas Fagus, ow triga yn China ha Vietnam.
Klass:Fagus