cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mohawk (yeth)
Status a-lemmyn
Kanatsiohareke (Gah-nah-jo-ha-lay-gay) yw kemeneth Vohawkek/Kanienkahaka bian war lann an north a'n Dowr Mohawk, a-west dhe Fonda, Evrek Nowyth. An hanow a styr "Tyller an Pott Glan." Kanatsiohareke a veu gwrys dhe vones "Skol Wortos Eyndek Carlisle Gorthtreylyes", ow tyski diwysyans ha yeth Vohawkek. Desedhys yn tir hengovek an Kanienkehaka (Mohawk), y feu dasygerys mis Gwynngala 1993 yn-dann ledyans Thomas R. Porter (Sakokwenionkwas - "An huni a wayn"). Res yw dhe'n gemeneth drehevel arghans aga honan, hag yn fenowgh y synsir presentyansow diwysyansek, gweythjiow, ha hwarvosow akademek, ow komprehendya Gool Sevi bledhennek. Kreftji war an tyller a werth traow genesik gwir a-dhyworth Amerika Gledh oll.
Pennganaseth an gemeneth yw assaya gwitha talvosogehow, diwysyans, yeth ha gisyow bewa hengovek yn gidyans an Kaienerekowa (Rewl Vras a Gres).
Yn 2006 yth o derivys bos dres 600 Mohawkegor yn Kanada, meur anedha tus henavek.
Kahnawake yw desedhys yn tyller metropolitek, ogas ha Montreal, Kebek, Kanada. Awos bos desedhans Kahnawake y kows lies unigyn Sowsnek ha Frynkek, hemm re gevras dhe dheklinyans yn devnydh a'n Mohawkek dres an diwettha kansvledhen. Skol Treusvewans an Mohawkek, an kensa towlen droghya a veu grondyes yn 1979. Kanaseth an skol o dasserghi an Mohawkek.
The Wizard of Oz
The Wizard of Oz yw fylm fantasi amerikanek gwres yn 1939.
Klass:Fylmow fantasi amerikanek Klass:Fylmow re waynyas Pewas Akademi
Dolli Barbie
Klass:Gwariellow
Park Kenedhlek Yellowstone
Park Kenedhlek Yellowstone yw park kenedhlek y’n statys Wyoming, Idaho ha Montana yn north-west an Statys Unys. Hemm o an park kenedhlek kynsa y’n bys, appoyntys yn 1872 gan Lewydh Ulysses S. Grant. Aswonnys yw rag y wodhvewnans ha’y nasyow dordesel. Arenebedh an park yw 3,468.4 mildir pedrek (8,983 km2). Henwys veu avel Ertachva an Bys UNESCO yn 1978.
Enevales
Yn Park Yellowstone yma an ughella re a vualyon gwyls y’n Statys Unys. Yma arthes gell, bleydhyow ha kerwys ergh yn-mysk kansow a eghennow bronnviles, ydhyn, puskes, kramviles ha dewelvennoges ena ynwedh.
Dororieth
Tyller gerys-da yw rag dy’golyow, hag usys yw an park rag kerdhes, kampya, pyskessa ha golya.
Pur gemmyn yw dorgrysyow ha tanow gwyls y’n park. An dorgrysyow a hwer drefen yw desedhys an park a-ugh loskvenydh. Yma dres hanter geysers an bys y’n park, ha lies mogdoll. An geyser moyha gerys-da yw ‘Old Faithful’, hag a dardh ogas dhe bub 90 mynysen.
Klass:Ertachva an Bys UNESCO Klass:Parkow kenedhlek a'n Statys Unys
Kolon
left|skeusennik|250px|An sethow a dhiskwedh liv an goos. Organ keherek tellek yw an golon a worwedh tamm dhe'n gledh a linen gres an korf. An re ma yw an keher a wra pompya goos dre'n system kylghresyas. Kevys yw tu kledh ha tu dyghow dhe'n golon, an dhew ow komprehendya 'atrium' po porth ha 'ventricle' po kow.
Kolon pub melldrosek yw gwrys dhyworth keher arbennik ha dibarow, hemm yw 'keher an golon'. An keher ma a bomp 2.5 bilvilgweyth dres hys oos a 66 bloodh. Lamm usadow kresek yw 72 lamm an vynysen. Poos kolon yw 250-300 gramm dhe venen ha 300-350 gramm dhe dhen.
I
I yw nawves lyther an lytherennek Kernewek hag a'n lytherennans romanek dre vras. Hi yw an tressa bogalenn keffrys. War-lergh A Grammar of Modern Cornish gans Wella Brown, hanow an lytherenn I a via leverys  'i' . An lytherenn ma a via an nessa bogalenn lyha menowgh yn Kernewek Kemmyn herwydh unn studhyans servadow. Devnydh a'n lyther I yw unn poynt a dhyffrans pur boesek yntra Kernewek Kemmyn ha Kernewek Unys, a-ban nag yw an lytherenn ma kevrennek mann yn Mordonnek. Yma dhe'n lytherenn ma an keth devedhyans ha J – nyns o an lytherennow ma diberthys yn tiblans kyns an 16ves kansblydhen.
Kolon
Y'n delinyans (dhe'n gledh) y hyllowgh gweles klapesow. An golon a gomprehend klapesow dhe lettya'n goos rag resek war dhelergh. Yma dhe'n tu dyghow klapes teyrlenn (klapes gans tri gorher) ha'n tu kledh klapes diwlenn (klapes gans dew worher). Yma dhe'n dhew du klapesow krommen. Klapes krommen an skevens yw le may hwra an goos pompya dhyworth an kow dyghow dhe gwythvras an skevens.An klapes aortek le may hwra an goos pompya dhyworth an kow kledh dhe'n aorta.
Brian Merriman
Brian Merriman po yn Iwerdhonek Brian Mac Giolla Meidhre (a-dro dhe 1747 – 1805) o prydydh iwerdhonek.
Kolon
Previans goos keher an golon hy honan a dheu dhyworth a'n gwythiennow bras kurunnek. Mes possybyl yw dhe'n re ma bos degeys gans plackow berrik hag a gomprehend kolesterol, ow ledya dhe dhises kurunnek an golon. Mar kwra gwythvras kurunnek degea, previans goos dhe rann a'n golon yw lettys. Ny yll an rann na a'n golon pesya lehe, ow kawsya shora kolon.
Brian Merriman
Klass:Dinethyansow 1747 Klass:Godhyli Klass:Mernansow 1805 Klass:Prydydhyon
Kolon
Devnydh figurek
Shap kolon yw usys yn efan dhe dhenotya kerensa. Testen yw a lies kan, lyver po lavar.
"Tan y'n Golonn" yw kan gans Brian Webb, owth omdhiskwedh yn terowel war an blasenn Keltia Rok ha komprehendys war y cidi "Brythennek".
Klass:Organow
Lod Plat Bras
Korf a gerrek leun a vonow yw an Lod Plat Bras usi desedhys yn-dann runyow growan Karn Bre a-dhyghowbarth a Gammbronn yn Kernow west.
Kolodhyonen veur
An golodhyonen veur, henwys ynwedh an kolon, a jun an golodhyonen vyghan dhe'n rectum ha gwen. Hy hys yw a-dro dhe 1.5 meter, berra ages an golodhyonen vyghan, mes hy threuslinen yw moy.
Lod Plat Bras
Balweyth
skeusennik|Jynnjiow war an Lod Plat Bras. An Lod Plat Bras a worwedh yn-dann runyow growan a-dhyghowbarth a Garn Bre hag yw henwys awos an karrek a syns sten dhe vos orth diyskynnans anusadow bas a nebes deg gradh dhe'n gorwelyek. Yn tylleryow erel yn Kernow lodyow erel a syns monow a worwedh yntra 60 ha 90 gradh dhe'n gorwelyek. Y dhiyskynnans byghan a asas tyller perfydh rag an balyow. An monow esa drehedhys gans Bal Myghtern Edward, Hwel Grenville, Bal Hwel Frances Soth ha Balyow Bassett. Y tallathas an balyow dhe gavos moon kober, mes sten esa kevys dhe dhownderow brassa.
Kolodhyonen veur
Dowr yw omsugnys omma, ha'n skollyon yw remenans gwithys avel kawgh kyns kawgha ha'y removans.
Lod Plat Bras
Balweyth
Lies bal y'n arnebedh a veu kesunyes hag a besyas askorrans bys dhe Gensa Bell an Bys.
Kolodhyonen veur
skeusennik|425x425px|Tyller an golodhyonen veur yn kevreyth an kolodhyon
Lod Plat Bras
Balweyth
Klass:Balweyth Klass:Kernow
Kolodhyonen veur
Klass:Organow
Llandeilo Gresynni
Llandeilo Gresynni yw tre yn Sir Fynwy, Kembra; (SO31SE99). Yma hi 27.1 mildir (43.7 km) dhiworth Kardydh ha 119.8 m (192.9 km) dhiworth Loundres. 709 o braster an poblans yn 2011, ha 70 (9.9%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Sir Fynwy
Sili
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Bro Morgannwg
Darwaza-i-rauza
alt=Great Gate Darwaza-i-rauza|skeusennik|Porth Meur Darwaza-i-rauza Darwaza-i-rauza  yw porth meur dhe komplex Taj Mahal. Porth dhe lowarth, yma hi ow delinya arwodh anedhi paradhis.
Kadmiom
Elven gymyk yw kadmiom, niver 48 y'n Vosen Beriodek. Y furvell gymyk yw Cd. An hanow a dheu dhyworth an ger Latin cadmia, an hanow rag an moon kalamin (calamine yn Sowsnek), kynth yw kalamin zynk karbonat y'n gwiryonedh. Ny wodhvedhys yw mars essensek yw kadmiom dhe vosow byw, mes diskudhys veu y'n vledhen 2000 diatom morek Thalassiosira weissflogii dhe askorra ensaym arbennek a wra kregi war gadmiom.
Gwenonek yw kadmiom herwydh usadow, yn arbennek mog kadmiom oksid. Pan esa bagas owth oberi war Bons Havren yn 1966 owth usya faglen oksiacetylen, yth eth an dus klav an eyl wosa y gila. An acheson o gwiskas a gadmiom war an ebilyow. Onan anedha a verwis.
Plansow a yll sugra kadmiom dhyworth an gweres, martesen drefen bos an gweres ogas dhe valyow koth po drefen bos an tir teylys gans karthyon denel. Kowethyans Yeghes an Norvys a lever bos 70μg pub dydh an nivel diogel. Kadmiom a gaws kleves aswonnys yn Nihon avel Itai-Itai. Ev a wannha eskern ha mellow. An rann a'n Ruvaneth Unys gans an nivel gwettha yw Shipham, yn Gwlas an Hav. Omma yma hen valyow zynk, gans nivelyow a 500 rann an vilvil y'n gweres.
Diskudhys kadmiom gans Professor Friedrich Stromeyer yn tre Göttingen yn Almayn. Askorrys yw 14,000 tunnas pub bledhen, ha Kanada yw an moyha askorrer. Usys o avel liw yn paynt, glus gwedhyn, plastogow hag ynk y'n termyn eus passyes. Lemmyn usys yw dhe dredangwetha dur usys yn-dann an mor hag yn batriow nikel-kadmiom.
Poos atomek kadmiom yw 112.41, y boynt teudhi yw 321°C ha'y boynt bryjyon yw 756°C. Y dhosedh yw 8.7kg an liter.
Francesco Cossiga
Francesco Maurizio Cossiga (26 mis Gortheren 1928 – 17 mis Est 2010) o an 8ves Lywydh a'n Itali, a-dhia 1985 bys 1992. Klass:Dinethyansow 1928 Klass:Italians Klass:Lewydhyon Klass:Mernansow 2010
Ephorus
Ephorus a Gyme (/ˈɛfərəs/; Grek: Ἔφορος ὁ Κυμαῖος, Ephoros ho Kymaios; c. 400330 KOK) o istorier grek. Klass:Dinethyansow 400 KOK Klass:Grekys Klass:Istorioryon Klass:Mernansow 330 KOK
Baya
Baya yw pleg y'n mor eskniys gans gwrians an tonnow. I a hwer le mayth yw karrygi medhel po karrygi gans meur a wanderow kepar ha fowtow ha torvaow. Karrygi kales po le a wanderow a furv penn tir. Yma niver a ensamplow da yn Kernow.
500px|Penn tir ha baya
Henry Grattan
Henry Grattan (1746 - 1820) o politeger ha laghyas iwerdhonek.
Klass:Mernansow 1820
Saint David
Saint David a ell bos:
Hyns-horn Ertach Ugheldir Kembra
thumb|Bagnall 0-4-2T Gelert ogas the Benn-an-Mount. thumb|Arwodh dhe Worsav Porthmadok an HEUK. Hyns-horn kledhrennow kul 1' 111⁄2 " (597 mm) geyj yn Porthmadok, Kembra yw an Hyns-horn Ertach Ugheldir Kembra (Kembrek: Rheilffordd Ucheldir Cymru, Welsh Highland Heritage Railway). Ponir an hyns-horn dhyworth gorsav ogas dhe worsav an Linen Cambria dhe Dhibarthva Benn-an-Mount (Cyffordd Pen-y-Mount/ Pen-y-Mount Junction) war weli-kledhrennow koth an hyns-amal Bedhgelert.
Antonín Dvořák
dyhow|skeusennik|Antonín Dvořák Antonín Dvořák (g.Nelahozeves, ogas dhe Kralupy, 8 mis Gwynngala 1841; m. Praha 1 mis ME 1904) o komposydh Czek. War-barth gans Smetana ha Janáček, Dvorak yw onan a'n tri homposydh an moyha a vri a skrifas ilow kenedhlek Czek.
Hyns-horn Ertach Ugheldir Kembra
Oberansow
An hyns-horn a ober servis menowgh dhyworth mis Meurth dhe vis Du dhyworth aga fennworsav yn Porthmadok war an Fordh Dremadok. An trennow a bon rag unn mildir (1.6 km) dhe Dhibarthva Benn-an-Mount, le may hwra an hyns-horn junya gans pennlinen an Hyns-horn Ugheldir Kembra. Pub tren a stop dhe Vargan Tir Gelert (Fferm Gelert/Gelert's Farm) war an viaj delergh dhe Borthmadok rag may hwyll an trethysi godriga gwithti ha hwelji an hyns-horn ha viajya war an hyns-horn munys 71⁄4 " (184mm) geyj.
Antonín Dvořák
Klass:Europeanyon Klass:Komposydhyon Klass:Mernansow 1904
Hyns-horn Ertach Ugheldir Kembra
Oberansow
Dres 2007 ha 2008, yth esa rann geworansel vyghan a linen devnydhyes yntra Penn-an-Mount ha Kelgh Treth Meur. Homma a dhegeas yn 2008, pan an Hyns-horn Ugheldir Kembra dhyworth Karnarvon a junyas an Hyns-horn Ffestiniog.
Gorsavow
Yma treylyansow Kernowek an henwyn y'n korblys pedrek.
Oklahoma
Oklahoma yw stat yn Statys Unys Amerika. Poblans an stat yn niveryans 2020 o 3,959,353.
Gwiasva
Klass:Statys an SUA
Taklen-neyja anaswonys
skeusennik|Skeusen a TNA sopposyes yn [[Passaic, Jersey Nowyth|Passaic, Jersi Nowydh tennys war 31 mis Gortheren 1952. ]] Taklen-neyja anaswonys (TNA) (Unidentified Flying Object, UFO) yw tra a omdhiskwedh na yll bos aswonys po displegys a-dhesempis. Brassa rann a daklennow-neyja anaswonys a aswonir orth aga hwithra avel taklennow usadow po traow gortys a dhiskwedh. An term ma yw devnydhyes yn fenowgh rag aspiansow heveladow a worhelyon-efanvos kenvysek.
Eghennow
Klass:Neyj
Ormond Beach, Florida
Ormond Beach yw cita yn Konteth Volusia, Florida. Yma poblans a-ugh 38,000 y'n cita a-dhia 2010.
Klass:Citys yn Florida Klass:Konteth Volusia, Florida
Coimbra
Coimbra yw sita yn Portyngal.
Erbysieth
Y styrir erbysieth avel an studhyans a danowder ha dewis hag yw yn selvenel a-dro dhe'n dewisyow gwrys gans tus. Dielvennans erbysek a yll bos usys dres kowethas, yn unn gomprehendya kerth, negys, arghansorieth, gwith yeghes, ynjynorieth ha governans. Gweythresys yw ynwedh dhe destennow diblans kepar ha drogober, adhyskans, an teylu, benelogorieth, lagha, filosofieth, politegieth, kryjyans, bresel, godhonieth ha'n kerghynnedh.
Korrerbysieth a wra dielvenna elvennow selvenel y'n erbys, y'ga mysk marghasow ha maynoryon unnik, aga ynterweythresow ha'n sewyansow a'ga ynterweythresow. Maynoryon unnik a yll yssynsi, rag ensampel, mayniow, kompanis, prenoryon ha gwerthoryon. Kowrerbysieth a wra dielvenna an erbys avel kevreyth le mayth ynterweythres askorrans, konsumyans, erbysyon ha kevarghewieth, keffrys hag elvennow a wra nasya an re ma: devnydh an asnowdhow a lavur, tir, chatel, hwythans mona kemmyn, tevyans erbysek ha polisi poblek.
Chordata
An fylum Chordata yw onan a vrassa fyla enevales, ow komprehendya a-dro dhe 65,000 eghen. An mellkeynogyon (puskes, diwelvenogyon, kramviles, ydhyn ha bronnviles) yw eseli Chordata. Yma dew vagas a enevales heb mellow keyn, Tunicata, (skitviles hag erel) ha Cephalochordata, y'n fylum ynwedh. Kynsa eseli Chordata a omdhiskwedhas nans yw 550 milyon bledhen.
Erbysieth
Erbysysi a vri yn istori yw Adam Smith, Thomas Malthus, Karl Marx, John Maynard Keynes ha Milton Friedman.
Tregolwyn
Tregolwyn yw tre yn Bro Morgannwg, Kembra; (SS97NW80). Yma hi 15.1 mildir (24.2 km) dhiworth Kardydh ha 146.1 m (235.2 km) dhiworth Loundres. 436 o braster an poblans yn 2011, ha 57 (13.1%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pader
An Pader, po Pader agan Arloedh, yw pysadow kristyon res gans Yesu Krist y honan dh'y dhyskyblon, herwydh an Bibel (Matt. 6:9-13 ha Luk 11:2-4). Hemm yw, dell hevel, an pysadow aswonnys yn kwell yn Kristoneth oll.
Tregolwyn
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Bro Morgannwg
Shirley Chisholm
Shirley Anita Chisholm (genys St. Hill; 30 Du 1924 yn Evrek Nowydh, Stat Evrek Nowydh - 1 Genver 2005 yn Ormond Beach, Florida) o politegores amerikanek. Hi o esel a'n Parti Demokratek.
Pader
Vershyon a'n Pader yn Kernewek
Yma genen ni hwath unnek vershyon a'n Pader yn kernewek hengovek.
Shirley Chisholm
Chisholm a veu etholys yn 1968 dhe Ji an Ganasedhow rag an ranndir 12ves kuntellesek Stat Evrek Nowydh, ow hwul hy an kynsa benyn du etholys dhe Guntelles. Yn 1972, hi a entras an res bos an ombrofyer lewydhek demokratek, an kynsa benyn du hwilas an ombrofyer lewydhek a parti brassa. George McGovern, esel Senedh rag Dakota Soth, a gwaynas an res ha Chisholm a finsas peswora (hi a gwaynas an etholansow yn Jersi Nowydh, Louisiana hag Mississippi). Chisholm gesys Kuntelles yn 1983.
Pader
Versyons hengovek
Yma unnek versyon a'n Pader ow treusvewa dhyworth Kernowek hengovek :
Shirley Chisholm
Klass:Dinethyansow 1924 Klass:Amerikanesow Klass:Demokratyon Klass:Mernansow 2005 Klass:Eseli Chi Kanasedhoryon an Statys Unys Klass:Skriforesow Klass:Skriforyon amerikanek Klass:Ynkleudhyansow yn Evrek Nowydh
Gone with the Wind
Gone with the Wind yw fylm amerikanek gwres yn 1939.
Klass:Fylmow amerikanek Klass:Fylmow re waynyas Pewas Akademi
Maureen O'Hara
Maureen O'Hara (née FitzSimons; 17 mis Est 1920 – 24 mis Hedra 2015) o kanores ha gwariores iwerdhonek-amerikanek.
Klass:Dinethyansow 1920 Klass:Godhalesow Klass:Gwarioresow fylm amerikanek Klass:Gwarioryon bellwolok amerikanek Klass:Gwarioryon fylm bughwesyon Klass:Gwarioryon wariva amerikanek Klass:Gwaynyoryon a Bewas Akademi der Enor Klass:Kanoresow Klass:Mernansow 2015 Klass:Ynkleudhyansow yn Vyrjyni
Harlech
Harlech yw tre yn Gwynedd, Kembra; (SH53SE62). Yma hi 103.1 mildir (166 km) dhiworth Kardydh ha 192.7 m (310.1 km) dhiworth Loundres. 1417 o braster an poblans yn 2011, ha 726 (51.2%) a wodhya kewsel Kembrek.
Krows Hirlan
Krows Hirlan (Godolphin Cross) yw gwig y’n keverang kyns a Geryer yn Kernow. Yn Pluw Vrek yw, hanter an fordh yntra Heyl ha Hellys.
Harlech
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Gwynedd
Krows Hirlan
Yma Krows Hirlen war dir ughel, rann a furvyans dororiethel henwys Men growan Tregonan-Godhwolghan (Tregonning-Godolphin Granite), hemm yw an tir ughel gwastas y’n ranndir na. Onan a'n pymp batholith yw yn Kernow gwrys a ven growan, (mirewgh orth Dororieth). Unn mildir war-tu ha’n west dhyworth an wig yw Karn Godhwolghan. An vre na a yskyn dhe 162 meter (531 tros-hys).
An Stat Godhwolghan yw ogas dhe'n wig. An Trest Kenedhlek a'n perghen yn tien lemmyn. An stat dien ha'n gwedhek a-dro dhodho yw ygor dhe'n werin unweyth arta. Ekskludys esens i a'n vrassa rann anodho gans an berghennow kyns.
Llanelli
Llanelli yw tre yn Sir Fynwy, Kembra; (SO21SW69). Yma hi 24 mildir (38.7 km) dhiworth Kardydh ha 129.8 m (209 km) dhiworth Loundres. yw braster an poblans, ha 337 (8.8%) a wodhya kewsel Kembrek.
Krows Hirlan
Skol Gynsa Godhwolghan yw rag fleghes dhyworth 4 dhe 11 bloodh. Yth esa rol a 82 flogh ynni yn mis Du 2021. An skol a gavas derivas da dhyworth Ofsted yn mis Methevan 2015.
Llanelli
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Sir Fynwy
Krows Hirlan
Nyns yw eglos Sen Jowan an Besydhyer devnydhys lemmyn. Desinys gans James Piers St Aubyn veu ha drehevys yn 1849–50. Yn 2006 Konsel Keryer a dhegemeras profyans towlenna rag treylya an eglos dhe annedh privedh
Yma Krows Gernewek y’n gorflan. Yn 1896 removys veu dhe’n gorflan wosa hi dhe vos devnydhys avel peul yet war stat Chytodden.
Wosa kaskyrgh gans Kowethas Kemeneth Krows Hirlan rag arghasans, prenys veu an chapel Methodek koth, gans gweres a ro dhyworth Sheikh Mohammed bin Rashid Al Maktoum| an Emir a Dubai. Tus an wig re lavarsa orto a-dro dhe'n gevren istorek ynter an wig ha Francis Godolphin 2a Yerl a Wodhwolghan. a vagas mergh dhyworth an Godolphin Arabian. Margh a vri meur o, onan a'n tri margh kellek may teu pub margh resek pur dhywortha. An Sheikh yw penn kowethyans resek mergh ollvysel, Godolphin y hanow. Kresen gemeneth an wig yw an chapel lemmyn. Organ an chapel a dheuth dhyworth chapel aral yn 1936. Drehevys veu gans H P Dicker yn Karesk y'n 1890ow. Gwithys veu ha ena gwayys hwegh mildir dhe'n Kuntel Ertach Kernow y'n Gwithti Bal Poldark.
Devynnow
Klass:Trevow yn Kernow Klass:Pluw Vrek
Pons Albert Riel
skeusennik|An Pons Albert Riel ow treusi'n Dowr Tamar gans Pons an Tamar a-dhelergh dhodho. Pons hyns-horn a dreus an Dowr Tamar ynter Aberplymm, Pow Sows hag Essa, Kernow, yw an Pons Albert Riel (The Royal Albert Bridge). An desin heb y bar a gomprehend dew dreusfram lentek horn 455 tros-hys (138.7 meter) usi 100 tros-hys (30.5 meter) a-ugh dhe'n dowr, gans spanyow neshe plat-girder usadow.Hys kowal an pons yw 2,187.5 tros-hys (666.8 meter). Y kar Penn Hyns-horn Kernow dhe hag a-dhyworth Kernow. Yma'n pons ryb Pons an Tamar a veu ygerys yn 1962 dhe garya Fordh an A38. skeusennik|Byldyans an Pons Albert Riel yn 1858. An Pons Albert Riel a veu desinyes gans ynjynor a vri Isambard Kingdom Brunel. An arhwithra a dhallathas yn 1848 ha'n byldya a dhallathas yn 1854. An kensa span a veu tylleryes yn 1857 ha'n pons gorfennys a veu ygers gans an Pennsevik Albert war 2sa mis Me 1859. Brunel a verwis diwettha y'n vledhen na hag y hanow a veu gorrys a-ugh dhe'n portals dhe bub penn an pons dhe berthi kov anodho. Lavur a veu gwrys y'n ugensves kansvledhen dhe dhasworra'n spanyow neshe ha krefhe'n penn spanyow. An pons re dennas godrigoryon a-dhia y vyldyans hag ev re omdiskwedhas yn lies payntyans, skeusen, gidlyver, stamp-postya ha bath £2 an RU. Solempnyansow pennbloodh a hwarva yn 1959 ha 2009.
Gwelewgh ynwedh
Klass:Ponsyow
Aberplymm Nowydh
Tre ha ranndir yn Ynys Gledh Mordir Nowydh yw Aberplymm Nowydh (New Plymouth). Poblans an dre yth yw 49,500, ha poblans an ranndir yth yw 77,100. Yma lies treth dhedhi, hag ogas dhe Venydh Taranaki yma hi. Hanow an dre a govha Aberplymm yn Dewnens, Breten Veur.
Romanek
An tavosow romanek yw teylu a yethow eyndo-europek ow talleth y'n furvow war Latin kewsys y'n Emperoureth Romanek diwedhes. Spaynek yw an esel moyha kewsys a'n teylu ma, yn arbennik yn Amerika Latinek; mes yma gans Frynkek, Portyngalek, hag Italek moy ages 50 milvil a gewsoryon ynwedh.
Aberplymm Nowydh
Gevellansow
Klass:Mordir Nowydh Klass:Citys ha trevow yn Ostralasi
Romanek
Y tallathas an yethow romanek oll yn Europa, mes yma dhe Amerika Latinek an moyha niver a romanegoryon. Yn Afrika, yma milvilow a dus ow kewsel yethow romanek avel nessa yeth, yn arbennik Frynkek ha Portyngalek.
Ottomma unn klasyans kemmyn a'n tavosow y'n teylu ma:
Ukraynek
Ukraynek (українська мова, y'n yeth hy honan) yw yeth Slavek kewsys yn Ukrayn. Hemma yw yeth sodhogel Ukrayn. Y kewsir ynwedh gans kemenethow Ukrraynek yn Pow Kazagh, Moldova, Poloni, Romani, Lithouani ha Slovaki. Y skrifir y'n abecedari kyrillek. Yma pyth keskonvedhyans ynter Ukraynek, Russek ha Belorussek, ha dhywortans y tisplegyas y'n 12ves kansvledhen. Haval dhe Velorussek, chevisys veu lower a'y erva a Bolonek.
thumb|250px|Ukraynek
Gramasek
Yeth junyadow (fusional), hanwek-akusek (nominative-accusative) yw, hag ev a us rager dhe styrya tu ha natur gwaya (satellite framed). An yeth a wra decernya yntra 'ty' ha 'hwi', ha gallos gasa an sojeta (null-subject). Rester usadow an lavar yw sojeta - verb - objeta (SVO). Restrow erel yw kemmyn awos an rydhsys gesys gans an yeth.
Yma dhe henwyn onan a dri henedhel: gorow, benow, direydh; i a furvbleg wosa:
Henwyn gwann a akord gans henwyn herwydh kenedhel, kas ha riv.
Kevys yw 4 amser dhe'n verb yn Ukraynek: Wszystkie czasowniki mają dwa aspekty – dokonany (доконаний) і niedokonany (недоконаний).
Kellys yw an amser worberfydh yn Ukraynek arnowydh, kepar ha Polonek. An dedhyow ma, konsidrys yw dhe vos a'n gis koth, ha nyns yw usys war anow bythkweth an dedhyow ma.
Rannyethow
skeusennik|350px|Mappa a rannyethow Ukraynek {{legend|blue|Rannyethow an Ogledh}}{{legend|orange|Rannyethow an Soth-est}}{{legend|red|Rannyethow an Soth-west}} Possybyl yw dhe dhecernya dew vagas a rannyethow - a'n north hag a'n soth. A-ji an bagas a'n soth, kevys yw dew vagas, a'n west ha'n est.
Entrena
Entrena yw tre yn La Rioja, Spayn. Yth esa 1.503 a drigoryon y'n dre yn 2011.
Bleydh
Bleydh (unnplek bleydhes), yw bronnviles kigdebrek a neb genesow y'n teylu Canidae.
Rita Hayworth
Rita Hayworth (genys Margarita Carmen Cansino; 17 mis Hedra 191814 mis Me 1987) o gwariores, donsyores hag askoreres amerikanek.
Klass:Amerikanyon a dhevedhyans sowsnek Klass:Demokratyon Klass:Dinethyansow 1918 Klass:Donsyoresow Klass:Gwarioresow fylm amerikanek Klass:Gwarioresow lev Klass:Gwarioryon bellwolok amerikanek Klass:Gwarioryon wariva amerikanek Klass:Mernansow 1987 Klass:Ynkleudhyansow yn Kaliforni
Emperour Jimmu
Emperour Jimmu (神武天皇, Jinmu-tennō) o emperour henhwedlek kyns a Nihon herwydh Nihon Shoki ha Kojiki.
Klass:Asians Klass:Emperours
Juan Antonio Tomé Paule
Juan Antonio Tomé Paule (Pozuelo de Zarzón, España, 1933) o skrifer yn yeth Extremadura y Spaynek ha kevriyas orth an paper nowodhow Hoy.
Bywskrif
Juan Antonio Tomé a oberi avel dyskador yn Gata seyth bledhen ha moy ages duw ugens bledhen yn Hoyos. Kesskrifer o ev gans an paper nowodhow ranndirek Hoy a-dhia 1954. Trigys o yn Hoyos bys yn y vernans.
Da o ganso skrifa a-dhia o flogh yn Spaynek ha yeth Extremedura.
Devynnow
Klass:Dinethyansow 1933 Klass:Skriforyon Klass:Spaynyoryon
Saki
Hector Hugh Munro (18 mis Kevardhu 1870 – 14 mis Du 1916), moy aswonnys avel an hanow pluven Saki ynwedh H. H. Munro o skrifer bretennek. Klass:Dinethyansow 1870 Klass:Mernansow 1916 Klass:Skriforyon fugieth Klass:Skriforyon LKDT Klass:Sowson
Gustav Mahler
skeusennik|Gustav Mahler Gustav Mahler (genys Kalischt (lemmyn Kalište), Bohemia, 7 mis Gortheren 1860; merwys Wien, 18 mis Me 1911) o komposydh Czek-Ostriek.
Klass:Dinethyansow 1860 Klass:Komposydhyon Klass:Mernansow 1911 Klass:Ostrians
Jersi Nowydh
Gwiasva
Klass:Statys an SUA
Mel
Mel yw lin melyn gwrys gwenen.
Chichester
Cita vyghan ha pluw civil yw Kargisi, yn Sussex west. Y hanow yw Chichester yn Sowsnek ha Caerfuddai yn Kembrek. Hi yw trev konteth Sussex west. Desedhys yw an cita ogas dhe'n mor, le mayth yw porth rag lestri-gwari.
Yn niveryans 2011 poblans an cita o 26,795. An cita yw representys gans unn pastell vro: Chichester. Chichester yw representys gans Gillian Keegan (Parti Gwithadorek) a-dhia 2017.
Istori
Kargisi o trevesigeth bosek y'n oos romanek. Yn treveglos Fishbourne, ogas dhe Gargisi, hendhyskonydhyon re diskudhas drehevyans meur romanek. Y krysir bos plas myghtern Togidubnus. Ynwedh yma magoryon amfiwariva po kelhenva romanek may feu synsys kesstrifow sport. Yn-dann leur an penneglos yma remenans a vrithweyth romanek. Hanow an cita romanek o Noviomagus Reginorum, mes wosa omsettyans gans an myghtern Anglo-Sakson, Ælle, henwys veu dhyworth y vab Cissa.
Drehevyansow
Fondys veu an benneglos y'n 11ves kansvledhen. Res o dhe'n peul bos dastrehevys y'n 19ves kansvledhen wosa ev dhe dhiskara. Gwithti yw plas romanek Fishbourne lemmyn. Yn kres an cita yw desedhys Krows Marghas Kargisi, dedhyes a'n 16ves kansvledhen.
Pobel a vri
Tim Peake, an stervarner o genys yn Kargisi yn 1972.
Gevelldrevow
Gevellys yw Kargisi gans:
Devynnow
Klass:Sussex West Klass:Trevow yn Pow Sows
Dillas
skeusennik|300px|right|Henwyn Kernewek rag nebes dillas Dillas yw tra po gwias, gwriys war-barth dhe worheri rann a’n korf denel. Tus yw an unnik eneval a wisk dillas, ha pub den a wisk neb sort a dhillas gwiw.
Y hyllir gorheri an korf gans krys po pows, breghow gans bregholow, garow gans lavrogow po lostennow, diwla gans manegow, treys gans eskisyow, ha’n penn gans hattow po maskow. Yn hinyow yeyn, tus a wisk kotys tew ynwedh. Tus a yll gwiska dillas dyffrans rag termynyow dyffrans, rag ensampel, y’n nos, rag oberi po rag solempnita arbennek.
Dillas a with an korf rag an Howl yn gwlasow tomm. Dillas kepar ha kotys gwlan tew ha botas a weres gwitha an korf tomm yn tempredhow oor avel y’n Arktik. Dillas a yll gwitha an korf rag damach ynwedh.
Gwiskys yw dillas rag afina ha gis. Tus a wonisogethow dyffrans a wisk dillas dyffrans ha krysi yn dyffrans ow tochya an sort a dhillas dhe vos gwiskys. Dhe lies den, dillas yw arwodh gre, po fordh a omvenegyans. Hemm yw an skila rag gonisogethow yonkers avel ‘punk’, ‘Goth’ ha ‘hippy’.
Dallethvos dillas
Ny wodhvedhys p’eur feu displegys dillas y’n kynsa prys drefen bos dillas podradow, hag y hwarva yn kynsistorek. Nebes kedhlow a dheu dhyworth hwithrans ow tochya lew. Lewen an korf a drig yn dillas, hag esplegya dhyworth lew gols nans yw 107,000 bledhen. Hemm a wra profya bos dillas y’n termyn na. Dismygrivow erel a gampoll a-dro dhe 42,000–72,000 KOK.
Dedhys veu kota gwrys a vilvlew gwiweres, dhyworth fog yn Itali, dhe 23.000 KOK. Yn mis Gwynngala 2021, skiensoryon a dherivas bos dustuni a dhillas gwrys nans yw 120,000 a vledhynnyow yn godhesow yn Marokk.
Taklow nag yw dillas
Yn fenowgh pobel a afin aga horfow gans tremmliw ha melysethow, ha treghi po chanjya an gols war aga fennow po bejethow. I a’s teves tatous ha korfliw. Mes nyns usi tremmliw po tatous dillas vyth oll.
Strabo
Strabo (/ˈstreɪboʊ/; Grek: Στράβων Strábōn; 64 po 63 KOK – c .24 OK) o doryth, filosofer hag istorier grek. Klass:Dinethyansow 64 KOK Klass:Grekys Klass:Istorioryon Klass:Mernansow an 1sa kansvledhen Klass:Mernansow 24 KOK
Dillas
Taklow nag yw dillas
Mandaffar yw hanow taklow dell yw degys yn le gwiskys, kepar ha skryppys, porsys, glawlennow ha gwelynni kerdhes, mes nyns esons eghennow a dhillas. Dewweder ha gemmweyth yw mandaffar dell yw gorrys war an korf.
Devnydhyow usys dhe wul dillas
Dillas yw gwrys yn fenowgh a
Mirva
Klass:Gis
Camila Pitanga
Kevrennow a-ves
Klass:Dinethyansow 1977 Klass:Didhuwydhyon Klass:Gwarioresow fylm Klass:Gwarioryon LKDT Klass:Gwarioryon vrasilek
Konteth Prince George's, Tir Maria
Konteth Prince George's (yn Prince George's County) yw konteth yn Tir Maria, Statys Unys Amerika.
Y Barri
Y Barri yw tre yn Bro Morgannwg, Kembra; (ST16NW36). Yma hi 6.6 mildir (10.7 km) dhiworth Kardydh ha 135.4 m (218 km) dhiworth Loundres. 49364 o braster an poblans yn 2011, ha 5459 (11.1%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Bro Morgannwg
Ronnie Spector
Veronica Yvette Greenfield (née Bennett, kyns Spector;10 mis Est 1943 – 12 mis Genver 2022) o kanores amerikanek. Klass:Dinethyansow 1943 Klass:Amerikanesow Klass:Kanoresow Klass:Mernansow 2022 Klass:Skriforesow
Golowan
Golowan yw goel ow hwarvos yn Pennsans mis Gortheren pub blydhen. Yma diw seythun a wrythyansow ilow, arethow, ha diskwedhyansow art ow tiwedh Dydh Mazey an diwettha dy' Sadorn. Stretow chyf Pennsans yw deges orth daromles, bodhogyon a afin an stretow a vaneryow ha plansow, kansow a dus a dhonsy a-dreus an stretow, ha milyow a erell a dheu dhe vires.
Tasek an woel yw Yowann Besydhyer. Goelowann yw goel goth dasserghys yn 1991 wosa kansblydhen a dhifyk.
Kevrennow yn-Mes
Klass:Golyow Klass:Ilow Klass:Kernow
Nunavut
[[Restren:ARVIAT (NUNAVUT).jpg|thumb|350px|left| Inuit, Arviat (Photo: Patrick André Perron)Nunavut]] Nunavut yw tiredh yn Kanada.
Klass:Powyow ha tiredhow Kanada
David Ricardo
David Ricardo (1772 - 1823) o ekonomydh politek ha politeger bretennek.
Klass:Godhonydhyon Klass:Mernansow 1823 Klass:Skriforyon Klass:Sowson Klass:Dinethyansow 1772
Parti Brexit
Parti Brexit yw parti politek eurodiskryjyk formas yn mis Du 2018 gans Nigel Farage ha Catherine Blaiklock. An ledyer a-lemmyn yw Nigel Farage, ledyer UKIP kyns. Yma peswar esel Senedh Kembra ha dew gonselor warn ugens dhe'n Parti.
Klass:Parti politek y'n Ruwvaneth Unys Klass:Gwlasegeth an Ruwvaneth Unys
Voltaire
skeusennik|250x250px|VoltaireFrancois-Marie Arouet, 21 mis Du 1694 - 30 mis Me 1778, aswonnys gans y nom de plume Voltaire, o skrifer frynkek, istorior ha filosofer, a vri rag y hwarthuster, ha'y arvreus a Gristonedh, yn arbennik, a'n eglos Katholik Romanek. Ynwedh, ev a wrug skoodhya rydhses a gows, ha rydhses a gryjyons.
J
J yw degves lytherenn a'n lytherennans romanek dre vras hag a'n lytherennek Kernewek (mes an nawves marna reknir I yn Kernewek Unys). Hi yw an seythves kessonenn keffrys. War-lergh A Grammar of Modern Cornish gans Wella Brown, hanow an lytherenn J a via leverys  'je' . An lytherenn ma a via an nessa lytherenn lyha menowgh yn Kernewek Kemmyn herwydh unn studhyans servadow. Yma dhe'n lytherenn ma an keth devedhyans hag I.
Voltaire
Losoweger o ev, ha skoodhyor a wiryow enevales.
Devynn diworth Voltaire:
"My re dhewisas dhe vos lowen; da yw rag ow yeghes."
Halifax
right|thumb|250px|Stret Argyle. Halifax yw pennsita Alban Nowydh, Kanada.
Lynn Tanganyika
skeusennik|300x300px|Lake Tanganyika from space, [[Mis Metheven|June 1985]] Lynn Tanganyika yw lynn veur y'n Nans Fols Meur a Afrika kresel. Kevrennys yw an lynn yntra peswar pow – Burundi, Repoblek Werinel Kongo, Tanzania ha Zambi. An lynn yw an hirra lynn dhowr fresk y'n bys hag nessa an downna.
Voltaire
Klass:Filosofers Klass:Frynkyon Klass:Istorioryon Klass:Mernansow 1778 Klass:Prydydhyon Klass:Skriforyon fugieth Klass:Dinethyansow 1694
Lynn Tanganyika
Klass:Burundi Klass:Zambi Klass:Lynnyn
Halifax
Klass:Citys yn Kanada
Fowy (tre)
Yma Fowy orth penn Fordh an Sens hag yma kowlbalyow a-dreus an avon bys yn Porthruan ha Bodinnik. Yma lies drehevyans istorek y'n dre, y'ga mysk magor Kastell Sen Katherin, hag yma treth dhe Borth Rys an Men (Sowsnek: Readymoney Cove).
Yma chi Lannhydrek war an dowr Fowy.
Yn kyrghynn Fowy y kavas "men Trystan" ha Kastel Dor; y prederir nepprys bos pennsita Margh Kynver ena.
Virus
skeusennik|An virus SARS-CoV-2 Virus yw maynor klevesans na yll omlieshe marnas yn kellow byw erell. An kellow ma a yll bos kellow eneval, plans, po kellow unnik byw.
Louis Pasteur a wrug tybieth bos konnar kawsys gans byw nowydh na yll bos gwelys gans korwellel. Yn 1892, Dmitry Ivanovsky a wrug observya bos tobakko klevesys gans neppyth kynth o sidhel devnydhys ma na yll oll an eghennow byw aswonnys movya. Yn 1898, Martinus Beijerinck a wrug diskudha bosva an virus brithweyth tobakko.
Erbynn hedhyw, aswonnys yw a-dro dhe 9,000 eghen a virus, ha godhvedhys yw milvilyow a eghennow dhe eksistya nag yw deskrifys hwath. Kevys yns i yn pub ekosystem yn-dann an howl, hag yma moy anedha na neb organedh aral. Studhyans virusys yw gelwys virusydhieth, rann a gorrvewonieth.
Niwlek yw fatel wrussons dalleth (yn istori esplegyans bewnans). Yma dew alladewder: yn kynsa, y hallsens bos esplegys yn-mes a blasmidow (darnow munys a DNA) a yll remova a unn kell dhe aral. An eyl galladewder yw i dhe esplegya dhyworth bakteria. I yw fordh bosek a dreusfurvya genynnek gorwelyek - pyth da rag bewdhiversita.
Virysys a les yn lies fordh: preves kepar ha lew losow a's treusworra a blans dhe blans: preves a suger goos (vektoryow) yw omgemeryansek rag aga treusperthi a eneval dhe eneval, ha dre an ayr, r.e. an virus flou yw treusperthys dre pas po striw. Norovirus ha rotovirus a omles dre dava: a garthyon dhe anow a dhen dhe dhen. Y hyllons entra'n korf yn dowr po boos. Fordh aral a omlesa dre dava yw tavaow reydhek kepar hag ensampel virus HIV.
Virysys a's teves termynnyow 'kosk' ynwedh may hyllsons kesunya gans TDN sprusennek, owth eylomdhiskwedhes avel furv fers diwettha, yn fenowgh pan vo immunedh organedh isel. Hemm yw an skila, rag ensampel, mar kaffewgh brygh yar, y hyllowgh kavos ereras awosa - virus brygh yar re gesunyas ha'gas TDN yn furv kosk, hag eylomdhiskwedhes avel ereras pan vo agas immunedh isel.
Diagnosans
Y hyllir diagnosa virysys herwydh y tyller hag arwodhyow kawsys, dre guntel sampel ha'y dhasoberi erbynn gorthgorfow arbennik po dre guntel hag aswon kevresow a drenken nukleyek.
Dyghtyans
Nyns eus lies drogg kavadow lemmyn hogen (Tamiflu yw ensampel kevos) ha rag bledhynnyow ny veu 'dyghtyansow' kavadow vytholl a allsa ladha y virus. An chif dyghtyansow a assay koselhe an arwodhyow, r.e. usya droggys gorthfaglus (anti-inflammatory) po paynladhus, powesa ha megyans da rag ri chons dhe gevreyth immunedh an person gwaynya erbynn an derthen.
Dell yw usys, an fordh dewisys a'y gontrolya yw dre vryghlinans - hemm yw immunedhya. An immunedh yw res a wra varya a rann termyn y effeythuster. Bryghi a yll hwarvos dres flogholeth, po termyn aral parys yn acheson lower a immunedhya termyn hir, mes res yw dhodho bos ogas yn termyn dhe'n heweledh possybyl yn acheson termyn kott  gans virus a yll chanjya a-dhesempis.
Christina Ricci
Christina Ricci (/ˈriːtʃi/ REE-chee; genys 12 mis Hwevrer 1980) yw gwariores amerikanek.
Klass:Amerikanyon a dhevedhyans italek Klass:Gwarioresow fylm amerikanek
Virus
Klassans ICTV
An ICTV (Kessedhek Keskenedhlek rag Klassa Virusys) re dhisplegyas system dhe glassa virusys. Erbynn 2020, an klassans a gomprehendas 6 arlotteth, 10 gwlaskor, 17 fyla, 2 isfyla, 39 klass, 59 urdh, 8 isurdh, 189 teylu, 136 isdeylu, 2,224 kinda, 70 isginda, ha 9,110 eghen a virus.
Ottomma kesweyth ollgemmyn taksonomieth an virusys gans an lostennow usys yn henwyn taksonomel.
Y Rhws
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Bro Morgannwg
Virus
Klassans ICTV
Klass:Bewonieth Klass:Klevesow
Penn tir
Penn tir yw rann a'n tir a herdh yn mes dhe'n mor. I a hwer mayth yw karrygi kales po karrygi gans le a wanderow kepar ha fowtow ha torvaow. Karrygi medhel po moy a wanderow a furv baya. Yma niver a ensamplow da yn Kernow.
Negys
alt=Ranndir Negys Kresel yn Singapor y'n gorthugher.|skeusennik|Ranndir Negys Kresel yn [[Singapour|Singapor y'n gorthugher.]] Negys yw dendil bewnans po gul arghans der askorra po prena ha gwertha askorrasow (kepar ha gwara po gonisyow) rag prow. Perghennek an negys yw an huni a arveth tus rag ober. Yn termyn eus passys, kreftoryon unnik gans kwalifiansow a arvethas darbaroryon.
Douglas Fairbanks
Douglas Elton Fairbanks Sr. (genys Douglas Elton Thomas Ullman; 23 mis Me 1883 – 12 mis Kevardhu 1939) o gwarier, screenwriter, kevarwodher hag askorrer amerikanek.
Klass:Gwarioryon fylm amerikanek Klass:Kevarwodhoryon fylm Klass:Mernansow 1939 Klass:Skriforyon amerikanek Klass:Ynkleudhyansow yn Kaliforni
Negys
Y teu an ger "negys" a-dhyworth an Latinek klassek "necesse" a styr "res". An term yw usys ynwedh yn yeth kowsys rag styrya kompani. Kompani, yn fordh aral, yw entitas laghel diblans ha ri omgemeryans finwethys ha kevradhow toll korforethel. Kesweyth kompani yw moy komplek ha kostek dhe dhalleth, mes y re moy a dhifres ha lesow rag an perghennek.
Cesiom
Elven gymyk yw cesiom, niver 55 y'n Vosen Beriodek. Y furvell gymyk yw Cs. An hanow a dheu dhyworth an ger Latin caesius, ow styrya glaswynn, drefen liw y flamm. Nyns yw cesiom dhe les an korf denel.
Diskudhys veu cesiom yn 1860 yn Heidelberg yn Almayn. Gwrys veu an ober gans Robert Bunsen (1811-1899), a dhevisas an losker Bunsen, ha Gustav Kirchoff (1824-1887), gans bryjyon 30,000 liter a dhowr moon.
Askorrys yw 20 tunnas a cesiom yn unnik pub bledhen, gan an moyha rann ow tos dhyworth Kanada. Usys yw avel katalydh, dhe wul gweder optykal, ha dhe wul klockow atomek. Droglammow nuklerek hag arvow nuklerek re livras isotopow radyoweythresek dhe'n ayrgylgh. An cesiom-137 livrys gans droglamm Chernobyl eth dres [Europa]] West oll, owth effeythi bargennyow tir deves yn Alban ha Kembra.
Poos atomek cesiom yw 132.91 ha'y boynt teudhi yw 28°C ha'y boynt bryjyon yw 679°C. Y dhosedh yw 1.9kg an liter. Alkan medhel, golow, liw owr yw. Cesiom a dhasober gans dowr yn fest garow. Usys yw 'herdhyoryon' (thrusters) cesiom dhe lywya lorellow.
Mirva
Gwydhyow a effeythyow droglamm Chernobyl dres Europa   https://www.youtube.com/watch?v=mqu_l29WioM Klass:Elvennow kymyk
Llanbedr
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Gwynedd
Pow Ereder
right|thumb|Desedhans Pow Ereder Pow Ereder o kevrang yn deghow ha kres Kernow ow synsi ynno an darnow deghow a ranndiryow Karrek ha Rostorrmoel neb a wre bewa dhia 1974 dhe 2009.
Trevow yn Pow Ereder:
Jeremiah Horrocks
thumb|Jeremiah Horrocks
Jeremiah Horrocks (1618 – 3 Genver 1641) o steronyer sowsnek.
Klass:Steronieth Klass:Godhonydhyon Klass:Mernansow 1641 Klass:Sowson Klass:Dinethyansow 1618
Llanfihangel Troddi
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Sir Fynwy
Reydh
Reydh yw hanow an dyffrans yntra benow ha gorow yn bywonieth. Yma dyffransow reydhel yn mysk plansow hag enyvales (ow synsi ynni tus).
Klass:Bewonieth Klass:Kowethas
Tavolen
Tavol yw an hanow Kernewek dhe'n plans pubvledhynnyek Rumex obtusifolius (dail tafol yn Kembrek ha broad-leafed dock yn Sowsnek). Teythyek yw dhe Europa, mes kevys yw war bub brastir temprek. Eghen fest goryskynnus yw drefen y vos smat, y geskar has pals, aswiwadowder rag reproducya, gwreydh krev ha'y gavadowder dhe wodheva hinyow pell. Yma tavol y'n keth teylu ha trenkles ha trenkan.
Plansow tavolen a dyv dhe ughelder a 40 dhe 150 cm (16 dhe 59 ma.). Aswonys yw drefen hy del bras hirgylghek. An wreydhen yw pur dhown, gans lies skorren owth ystynna dhe dhownder a 150 cm.. Tavol a dyv war dir aradow, prasow, tir difeyth, emlow fordh, kleudhyow, arvorow, glannow avon, emlow kosow po lanerghi hag avalenegi.
Usys
Y hyllir usya del tavol avel losowen salad, rag pareusi kowl losow po aga hegina kepar ha spinach. Yn Iwerdhon ha'n Ruvaneth Unys, kevys yw tavol yn fenowgh ogas dhe linas, ha mar pe gwanys, delen a davol, gwaskys nebes rag tenna tamm sugen, a yll bos ruttyes war an kneus dhe heuthhe an gosva kawsys gans tava plans linasen.
Klass:Plansow
Lulynn
thumb|Lulynn Lulynn (yn Newlyn) yw tre yn Kernow Sothwest. An dre a wra kestrevyans gans hy hentrevek Pennsans. Pyskessa yw an penn dywysyans yn Lulynn, ha skoedhys yw an dre gans an porth.
Selys yw pub linenn ughelder ha splatt ughelder war nivel an mor yn Lulynn gans an asienteth bredennek rag mappaow. Unn a'n diwettha trevow yn le may kewsys an yeth Kernewek. Yth esa Skol Lulynn owth ober omma hag yn Pennsans.
Y Wig
Y Wig yw tre yn Bro Morgannwg, Kembra; (SS97SW44). Yma hi 16.3 mildir (26.3 km) dhiworth Kardydh ha 147.3 m (237 km) dhiworth Loundres. 685 o braster an poblans yn 2011, ha 75 (10.9%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Bro Morgannwg
Keynvor Eynda
An Keynvor Eynda yw an keynvor kerghynnys gans Asi dhe'n north, Ostrali ha'n Mor Kosel dhe'n est, an Keynvor Soth dhe'n soth, hag Afrika ha'n Keynvor Iwerydh dhe'n west. An keynvor yw henwys wosa an avon Indus hag India Hen war y vorrep north. An Pleg Mor Bengal, an Mor Arabi, an Morblek Persi ha'n Mor Rudh yw rannyow an keynvor ma..
An downna poynt y'n Keynvor Eynda yw y'n Kleudh Java yn ogas dhe'n Enesow Sunda y'n est, 7500 m (25,344 troos-hys) down. An downder kresek yw 3,890 m (12,762 troos-hys). An Keynvor Eynda yw tressa keynvor an brassa y'n bys, 28,350,000 mildir pedrek. An rann vrassa yw y'n hanter-bys soth.
Joseph Heller
Joseph Heller (1 mis Me 1923 – 12 mis Kevardhu 1999) o awtour amerikanek.
Keynvor Eynda
Klass:Moryow ha keynvoryow
Joseph Heller
Klass:Mernansow 1999 Klass:Skriforyon fugieth amerikanek Klass:Ynkleudhyansow yn Evrek Nowydh
Pedera
right|210px|Desedhans Pedera Pedera o onen a'n naw keverang orth vorrep a-gledh Kernow, ow synsi ynno an darnow kledh a ranndiryow Rostorrmoel ha Karrek neb a wre bewa dhia 1974 dhe 2009.
Trevow yn Pedera:
Aber (tirfurv avon)
Aber yw an tyller mayth a avon dhe'n mor po lynn. Yma lies hanow tyller ow komprehendya an ger aber yn Kembra, Breten Vyghan hag Alban (dhyworth an yethow koth Piktek ha Kumbrek). Yn Kernow usys yw an term Heyl yn y le. Yn fenowgh an avon a dhiskarg godhes dhe furvya tavesow tewes, barrys tewes ha trethow. Tylleryow gwiw yns i rag kayow gwara ha trevow diwysyansel, r.e. Abertawe, Aberfala hag Aberdeen.
Ensamplow a henwyn tylleryow
Kernow Kembra Breten Vyghan Alban
Klass:Avonyow
Dane DeHaan
Dane William DeHaan (/dəˈhɑːn/ də-HAHN; genys 6 mis Hwevrer 1986) yw gwarier amerikanek.
Klass:Dinethyansow 1986 Klass:Gwarioryon bellwolok amerikanek Klass:Gwarioryon fylm amerikanek Klass:Gwarioryon wariva amerikanek
Llanbedrog
Llanbedrog yw tre yn Gwynedd, Kembra; (SH33SW53). Yma hi 110.2 mildir (177.3 km) dhiworth Kardydh ha 206.8 m (332.8 km) dhiworth Loundres. 974 o braster an poblans yn 2011, ha 526 (54%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Gwynedd
Molly Scott Cato
Sarah Margaret "Molly" Scott Cato (genys 21 mis Me 1963) yw politegores, erbysydhes, akademoges ha skrifores a Vreten hag o esel senedh europek a-dhia 2014 dhe 2020. Hi yw esel a'n Parti Gwyrdh.
Scott Cato a veu etholys a'n Senedh Europa yn 2014 rag Pow Sows Soth-West. Hi a gwaynyas esedh ynwedh yn 2019 mes hi a wrug kelli hy esedh yn 2020 drefen Brexit. Hi a veu gwrys an ombrofyores gwyrdh rag Stroud y'n etholans RU 2019.
Klass:Dinethyansow 1963 Klass:Kerghynedhoryon Klass:Parti Gwer Pow Sows ha Kembra Klass:Politegoryon a Bow Sows Klass:Skriforesow Klass:Sowsesow
Rol a dhrehevyansow an uhella yn Newark
An rol ma a dhrehevyansow an uhella yn Newark a wradheg tourow ebren y’n cita S.U. a Newark, Jersi Nowyth der uhelder. Drehevyans an uhella yn Newark yw National Newark Building a 34 leur, hag a omsav 465 ts (142 m) hag a veu kowlwrys yn 1931.
Dhrehevyansow an uhella
Klass:Jersi Nowydh Klass:Rolyow a dhrehevyansow
Pysk
250px|right|thumb|[[Densek dowr (Esox lucius)]]
Pysk yw enyval gans eskelli, mellow keyn ha goos yeyn. Yma a-dro dhe 32,000 ehen a buskes. Ymons i ow triga yn moryow ha dowr fresk dres oll an bys. Yma'n bagasow a buskes ow komprehendya puskes askornek, puskes migornek (r.e. morvleydhi ha rohys) ha puskes heb genyow (r.e. mornadrys).
12
Clark Gable
William Clark Gable (1 mis Hwevrer 190116 mis Du 1960) o gwarier fylm amerikanek.
Klass:Dinethyansow 1901 Klass:Gwarioryon fylm amerikanek Klass:Gwarioryon wariva amerikanek Klass:Gwaynyoryon Pewas Akademi Gwella Gwarier Klass:Mernansow 1960 Klass:Parti Repoblikanek Klass:Ynkleudhyansow yn Kaliforni
Lysardh
An Lysardh (The Lizard) yw konna-tir yn Konteth Kerrier, Howlsedhes Kernow, ha'n rynn pella y'n Deghow yn Ynys Vreten Veur. Peryllus o an arvor y'n termyn usi passyes, hag yma gans an Lysardh an les-hanow "Ynkleudhva Gorholyon".
An Lysardh yw unn a leow boghes may hyll byw an moryonn Formica exsecta (an moryonn penn kul).
Kurt Vonnegut
Kurt Vonnegut Jr. (11 mis Du 1922 – 11 mis Ebrel 2007) o skrifer amerikanek.
Devynnow
Klass:Didhuwydhyon Klass:Dinethyansow 1922 Klass:Filosofers Klass:Kresydhyon Klass:Mernansow 2007 Klass:Prydydhyon Klass:Skriforyon fugieth amerikanek Klass:Socyalydhyon
Fife North-Est (pastell vro Senedh an RU)
Fife North-Est yw pastell vro yn Fife, Alban. Representys re beu gans Wendy Chamberlain (Parti Livrel Werinel) a-dhia 2019.
Devynnow
Klass:Alban Klass:Pastellow vro y'n Ruwvaneth Unys
Teuta
Teuta (Illyrian: *Teutana, 'mestres a'n tus, myghternes'; Grek hen: Τεύτα; Latin: Teuta) o myghternes lesruw a gordh Ardiaei yn Illyria.
Klass:Europeanesow
Mikhail Petrashevsky
Mikhail Vasilyevich Butashevich-Petrashevsky (Russek: Михаил Васильевич Буташевич-Петрашевский; 13 mis Du [G.K.n1 1 mis Du] 1821 – 19 mis Kevardhu [G.K. 7 Kevardhu] 1866), aswonys yn kemmyn avel Mikhail Petrashevsky, o domhweler ha Utopian theorist russek.
undefined
Klass:Domhweloryon Klass:Mernansow 1866 Klass:Russians
Eisenstadt
Eisenstadt yw cita yn Estrych.
Klass:Citys ha trevow yn Europa Klass:Ostri
Massachusetts
Massachusetts yw stat yn Statys Unys Amerika.
Gwiasva
Klass:Statys an SUA
Adamsdown
Adamsdown yw tre yn Caerdydd, Kembra; (ST17NE83). Yma hi 0.6 mildir (1 km) dhiworth Kardydh ha 130.5 m (210 km) dhiworth Loundres. 9949 o braster an poblans yn 2011, ha 838 (8.4%) a wodhya kewsel Kembrek.
Togo
Togo yw gwlas yn Afrika West.
Myghternedh an Rywvaneth Unys
An Wlaskor Unys yw ruwvaneth a-dhia dermyn hy fondyans yn 1707. Hi a syw an wlaskor sowsnek fondys gans an Hen Sowson hag a besya yn-dann an Normanyon.
Hanow an ruwvaneth re janjyas diwweyth wosa hy fondyans. A-dhia 1707 bys yn 1801, an titel soedhoegel o United Kingdom of Great Britain – poken Great Britain yn sempel yn foy menowgh. Wosa Wordhon dhe junya an Unyans, an hanow a dros yn United Kingdom of Great Britain and Ireland. Ha wosa anserghogeth an Stat Rydh Wordhonek, an hanow yw devedhys United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland.
Klass:Myghternedh yn Europa Klass:Rielder Bretennik
Adamsdown
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Caerdydd
Planet
Planet, po steren gwandra, yw lorel vuer ow mos a-dro dhe'n howl (po steren aral). Yma eth planet y'gan system howlek. An planettys yw rolhes awoles: thumb|400 px|An peswar planet pervedhel. thumb|400px|An peswar moyha planet, aga braster kevalhes dhe huny an Howl.
Kanel dretha
An Ganel Dretha yw an term usys yn milonieth rag kolydhyon mellkeynogyon.
Planet
Yn 2006, an Unyans Astronymyk Keswlasek a aswonnys avel 'planettys cor' an try horf ma:
Yn 2008, an Unyans Astronymyk Keswlasek a aswonnys dew gorf moy avel 'planettys cor'.
Kanel dretha
An ganel (po piben) a dheg boos dre dretha ha kawgha. Nebes ensaymow tretha yw komendys dhe'n ganel. Bakteria a weres an argerdh a dretha hag askorrans vitamynow. Gwayansow an keherow a way an stoff yn-nans an ganel. Mesporth an ganel yw an gwen, le mayth yw an skollyon soled disposys gans an eneval. Nyns yw dhe nebes enevales munys gwen vytholl, ha disposys yw an skollyon dhyworth an ganow.
Planet
Corfow erel a vydh keworrys dhe'n classyans ma, dell hevel. Yma gwiasva Prof. Mike Brown gans rol corfow yw possybl bos planettys cor.
Dustuniow
Klass:Steronieth
Kanel dretha
Istori esplegyansek
An kolydhyon a esplegyas diwweyth, dhe'n lyha, ensampel a esplegyans keskeverek. Protostomes kepar ha melldrosogyon, kregynnogyon hag annelids a dhispleg aga ganow yn kynsa, ha deuterostomes kepar ha echinodermes ha chordata (ow komprehendya tus) a dhispleg aga ganowow yn eyl.
skeusennik|425x425px|Kevreyth an kolodhyon
Klass:Organow