cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ki
Hedhyw, lies ki yw usys avel eneval dov, ha re erel dhe weres tus yn aga ober. Eneval dov gerys-da yns i drefen aga bos gwariek, kowethek, leel ha goslowes orth tus. 30 milvil a geun yw kovskrifys avel enevales dov y'n Statys Unys. Keun a dheber ha kig ha losow kegin, yn fenowgh kemyskys ha gwerthys yn shoppys avel boos ki. Keun yn fenowgh a ober, rag ensampel avel keun kreslu, keun luyow arvek, keun gweres, keun messajys, keun helghya, keun bugelya po keun sawya.
Konteth Värmland
Konteth Värmland (yn Swedek, Värmlands län) yw konteth yn Swedherwyk.
Ki
Ki yowynk yw gelwys kolyn bys dhe vos a-dro dhe vloodh.
Gelwys yw keun treweythyow "an gwella koweth dhe dhen" drefen aga bos synsys avel enevales dov, leel ha da gensi bos yn-mysk tus. Da yw gans keun bos chersys, mes saw pan hallo gweles leuv an chersyer kyns chersya. Na godh dhe nagonan chersya ki a'n tu war dhelergh.
Semlant hag omdhegyans
Keun a's teves peder garr ha gul niver a sonyow dyffrans herwydh an omdhegyans. Hartha, grommya, kyni, skrynkya hag oulya yw an chyf sonyow gwrys. Keun yn fenowgh a vynn chassya war dhelergh kathes, ha da yw an brassa rann anedha kerghes gwelen po pel. Keun a yll blasa ha klewes gwell ages tus, mes ny yllyns gweles liwyow yn ta drefen aga bos dall dhe liwyow. Yn despit dhe henna, keun a yll gweles gwell yn golow godewl ages tus. I a's teves park golok efanna ynwedh.
Kepar ha bleydhyow, keun gwyls a viaj yn bagasow restrys herwydh renk. Keun a renk isel a wra omblegya dhe geun gans renk ughella. An ki a'n jeves an ughella renk yw gelwys an gorow alfa. Keun yn bagasow a weres ha gwitha rag erel. Keun dov yn fenowgh a wel aga ferghenogyon avel an gorow alfa.
Hys bewnans
skeusennik|An dresen a dhiskwedh an perthynyans yntra poos ha hys bewnans. skeusennik|[[Lurkyer ow lamma rag kachya pel]] Sortow po aghow dyffrans a geun a's teves hys bewnans dyffrans ynwedh. Dre vras, ki le a vyw hirra ages an huni moy. Myns ha sort an ki a dhelenow hys bewnans an ki, an Dachshund rag ensampel a vyw rag pymthek bledhen dell yw usys. Chihuahuas a yll drehedhes ugens bloodh. Great Danes, war an leuv aral, a's teves hys bewnans a hwegh dhe eth bledhen gans re anedha a vyw gys dhe deg bledhen.
Devedhyans keun
Pub ki yw diyskynnys dhyworth bleydhyow, gans hwarheans ha dewisyans kreftus. Aswonnys yw henna drefen dielvennans war genom TDN. Megys ynsi gans tus. An kottha menhesen a gi yw dedhys a nans yw 31,000 bledhen KOK, ha'y stoff genynnek yw nessa dhe gi dov ages bleydh. Treweythyow ynkleudhys yw keun gans tus.
Keun ha tus
Keun a yll gweres tus yn lies fordh. Rag ensampel, yma keun gwitha, keun helghya (rag ensampel an lurkyer), keun deves po keun bugelya, keun gidya rag pobel dall ha keun kreslu. Ynwedh nebes keun yw adhyskys dhe vlasa rag klevesow y'n korf denel po diskudha tanbellennow po droggys anlaghel. An keun ma a weres an kreslu yn ayrborthow po tylleryow erel. Keun frikhwytha (beagles dell yw usys) yw dyskys rag an ober ma. Unn ast, 'Laika' hy hanow, a veu danvonys dhe'n efanvos yn 1957, mes hi a verwis wosa nebes ouryow.
Aghow po 'breeds' a geun
skeusennik|200px|Megys yw keun dhe vos aghow pur dhyffrans: ottomma [[Great Dane ha Chihuahua byghan.]] 250px|skeusennik|Ki dowr Labrador, ki deves krowsmegys, dorgi Lynndir ha dorgi Jack Russell Yma dhe'n lyha 800 agh a geun. Keun dhe gerens a'n keth sort a vydh ynwedh dhe'n keth sort. Gelwys keun yndelna a woos pur po aghskrif. Keun dhe gerens kemysk na wra longya dhe unn sort. Gelwys yns i avel keun krowsmegys po brithgeun. Sortow gerys-da yw keun deves, poodles ha keun dowr. Gerys-da yw lemmyn dhe vaga diw eghen a geun ha gelwel an ki nowydh hanow yw kemyskans a dhiw eghen an kerens. Rag ensampel kolyn dhyworth spayngi cocker ha poodle yw gelwys 'cockerpoo'. An hanow rag aghow yndella yw designer breeds.
Agriotherium
Agriotherium yw genas difeudhek a arth a-dhia an Miocene bys y'n Pleistocene nans yw 13.6 milvil vledhen bys nans yw 2.5 milvil vledhen. Yma peder eghen, Agriotherium africanum, Agriotherium inexpectans, Agriotherium schneideri, Agriotherium sivalensis, ha trigys ens yn Amerika Gledh, Afrika, Asi hag Europa.
Klass:Orses
Arge Ughel Aswan
skeusennik|389x389px|Arge Ughel Aswan, yma Lynn Nasser a-dhyghow. An Arge Ughel Aswan yw arge war an avon Nil, ogas dhe Aswan, Egyp. Drehevys veu a 1960 dhe 1971, ha gwruthyl a wrug Lynn Nasser.
Klass:Argeow Klass:Ejyp
Sextans (ranneves)
Sextans yw ranneves aswonnys avel onan a'n 88 aswonnys gans an Unyans Steroniethek Keswlasek (IAU). Komendys veu an ranneves gans Johannes Hevelius yn 1687 rag rann gehysedhel a'n ebron heb ster golow (hy steren splanna yw α Sextantis gans splannvraster a 4.49). Hy hanow yw Latin rag an sekstant steroniethel usys yn fenowgh gans Hevelius yn y aspiansow.
Unn galaksi yw a vern yn Sextans, NGC3115. Usys yw rann a Sextans rag an "Cosmic Evolution Survey", ragdres yntra niver a bellwelleryow meur ow tochya kesweythow meur ha mater tewl y'n ollvys. Re anedha yw Pellweller Efanvos Hubble, pellweller radyo "Very Large Array", pellweller dewynnow-X XMM-Newton ha pellweller Subaru. CL J1001+0220 yw an bonni a alaksiow pella aswonnys.
Palestin
thumb|Baner Palestin thumb| Palestin, po Palestayn, yw stat yn Asi West orth arvor an Mor Kres: Glann West a Gonna Gasa.
Klass:Arabi
Gwithti Bretennek
An Gwithti Bretennek yw gwithti poblek yn Loundres. Ev a wra kavos dres eth milyon traow y'n kuntel. Ev o fast yn 1753 hag ev o ygerys dhe'n bobel yn 1759.
Klass:Loundres Klass:Istori Klass:Gwithtiow
Peter Ia a Russi
Peter Ia a Russi, aswonnys ynwedh avel Peter Veur (Russek: Пётр Вели́кий) po Pyotr Alekseevich (Russek: Пётр Алексе́евич), (9 Metheven 1672 – 8 Hwevrer 1725) a rewlya tsareth Russi ha, wosa henna, an Empererouth Russi a'n 7ves a vis Me 1682 bys yn y vernans yn 1725. Kyns 1696 ev a rewlya gans y hanter-broder, Ivan V. Yn-dann y vaystri, arnowydhhes o Russi hag an pow a devis yn nerth europek.
Yn 1697 ev a visityas Europa West hag ervira y kodh dhe Russi kavos hedhas dhe'n mor. Ev a dhrehevyas an cita ha porth a Sen Pederburg yn 1711 hag a dheuth ha bos penncita Russi bys yn 1917. Ev a janjyas kowethas Russi dre wul laghys nowydh. Ev a vynni an pow dhe vos arnowydh kepar ha powyow europek a Oos an Golowyans nowydh.
Yn mis Genver 1725, wosa kudynnow kyns gans y wusigen, yth esa uremia dhe Peter arta. Ev a verwis. Autopsy a dhiskwedhas bos kig marow yn y wusigen.
Klass:Dinethyansow an 17ves kansvledhen Klass:Emperours Klass:Mernansow 1725 Klass:Russians
1933
1930 - 1931 - 1932 - 1933 - 1934 - 1935 - 1936
Mernansow
Klass:1933
Dinythians
Dinythians yw gwruthyl po daswruthyl neppyth, herwydh usadow neppyth byw nowydh, kepar ha baban. Yn bywonieth, an dhiw eghen a dhinythians yw dinythians reydhel ha dinythians direydhel.
Dinythians reydhel yw gans dew organedh a'n keth eghen, ha kettep a wra provia hanter an genynnow rag aga diyskynysi. Dinythians direydhel yw gans saw unn organedh hag yth ober dre ranna an gogell. Bakteria a wra dinythi dre dhinythians direydhel.
Nebes organedhow a yll dinythi yn reydhel po yn tireydhel.
Mynachlog-ddu
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Sir Benfro
Frankiom
Elven gymyk yw frankiom, niver 87 y'n Vosen Beriodek. Y furvell yw Fr. An hanow a dheu dhyworth Pow Frynk. Hemm yw an eyl elven henwys dhyworth an wlas keffrys ha galliom.
Ny yllir kavos frankiom y'n kerghynnedh dhe ves a arbrovjiow hwithrans marnas dognow byghan yn monow uraniom kepar ha pitchblende. Diskudhys veu yn 1939 gans Marguerite Perey y'n Fondyans Curie yn Paris. Peryllus yw awos y radyoweythresans glew. Kales yw dhe hwithra awos y hanter bewnans berr (22 mynysen).
Mirva
Klass:Elvennow kymyk
Grow
Grow yw perthyglow munys (moy ages 2mm mes le ages 64mm yn treuslinen) lows. Grow bras yw henwys bili. Perthyglow le ages grow yw tewes ha moy ages grow meyn kons.
Filosofieth
skeusennik|Lyvrow filosofieth a skriforyon divers Filosofieth (a'n Hen Reka: φιλοσοφία, philosophia, 'kerensa skentoleth') yw an studhyans a wovynnow ollgemmyn ha selvennel, kepar ha govynnow a-dro dhe vosva, reson, godhvos, talvosogethow, an brys ha yeth. Filosofieth yw fordh brederi a-dro dhe'n bys, an ollvys ha kemenethow a assay konvedhes an achesonys po an grondys rag traow ha fatel godh taklow bos. Methodys filosofiethek a syns ynna govyn, dadhlow breusel, argyansow resnel ha presentyansow systemek.
Nebonan a wra filosofieth yw henwys filosofer. Filosofer yw eghen a prederydh po hwithrer. A dermyn filosofer Hen Rek Aristotle dhe'n 19ves kansvledhen, yn mysk "filosofieth naturel" yth esa steronieth, medhegneth ha fysegieth. Rag ensampel, lyver Newton "Mathematical Principles of Natural Philosophy" (Pennrewlys Awgrym a Filosofieth Naturel) a 1687 a dheuth ha bos klasshes avel lyver fysigieth wosa termyn.
Grow
Usys yw grow ha tewes rag enep fordhow, ha rag lim ha tarmac. Kemyskans a dewes ha grow kemyskys ha stoffow brewys erel yw gelwys ollas. Usys yw rag deseghans yn goles fordhow ha porposys erel.
Dallethvos
Grow naturel a dheu dhyworth trethow koth na veu menhes. Dhe leverel an gwir, trethow dhyworth, rag ensampel, an Oos Jurassek yw kevys a vengleudhyow. An stoff yw ridrys dhe glassansow myns. Gwerthys yw an grow ha tewes dhe gowethyansow ynjynorieth awosa. An brassa rann a dewes ha grow naturel yw silika, SiO2, yn y gomposyans. Ny wra an stoff ma gwiska yn uskis.
Treweythyow, stoff hag yw yn y furv gwreydhek avel karrek yw skwattys y'n kynsa le. Ytho karrygi erel avel kalgh po men growan yw usys y'n fordh ma dhe wul grow.
Mengleudhya ha dyghtya grow ha tewes yw diwysyans meur dres eghen yn ollvysel.
skeusennik|300px|left|Grow war dreth yn [[Pow Grek]] skeusennik|300px|right|Mengleudh grow yn [[Almayn]]
Erie, Pennsylvani
thumb|300 px|Erie thumb|250px| Erie yw sita ha se konteth Konteth Erie, Pennsylvani, Statys Unys. Poblans an sita yn niveryans 2020 o 94,831.
Filosofieth
Y'n 19ves kansvledhen, an tevyans a bennskolyow-hwithra arnowydh a wrug dhe filosofieth akademek ha studhyansow erel galwesikhe ha arbennikhe. A-dhia an termyn na, parthow a hwithrans divers hag o rann a filosofieth yn hengovek a dheuth ha bos dyskyblethow akademek diblans, kepar ha brysonieth, socyologieth, yethonieth hag erbysieth.
Erie, Pennsylvani
An sita a veu fondys yn 1795.
Filosofieth
Y'n jydh hedhyw, ysrannow chyf a filosofieth akademek a syns ynna metafysegieth, a-dro dhe'n gnas selvennel a vosva ha gwirvos; epistemologieth, studhya an gnas a wodhvos ha kryjyans; ewnhynsegieth, a-dro dhe dalvosegeth vas; ha lojyk, studhya an rewlys mellyans a assa nebonan dhe derivya erviransow a ragselyow gwir. Ysrannow erel a vri yw filosofieth a wodhonieth, filosofieth politek, filosofieth a dekter (esthetek) ha filosofieth a'n brys.
Erie, Pennsylvani
Gwiasva
Klass:Citys yn Pennsylvani Klass:Seow konteth an Statys Unys
Woodrow Wilson
Thomas Woodrow Wilson (28 mis Kevardhu 1856 – 3 mis Hwevrer 1924) o Lewydh an Statys Unys.
Klass:Amerikanyon a dhevedhyans sowsnek Klass:Demokratyon Klass:Lewydhyon a'n Statys Unys Klass:Mernansow 1924 Klass:Pewas Nobel Klass:Ynkleudhyansow yn Ranndir Kolombi
Albanek
skeusennik|500px|right|Gwedhen deylu yethow keltek Albanek (Gàidhlig) yw yeth keltek Alban. Y's gelwir nepprys Godhalek yn Kernowek ynwedh. An vrassa niver a Wydhelegoryon a drig yn Ynysow an Howlsedhes ha war arvor west Alban. Governansow Alban ha'n Ruwvaneth Unys a aswonn Gwydhelek avel yeth ranndiryel an pow na, mes ny gyv an yeth vydh an keth skoedhyans hag Wordhenek (taves Wordhen), rag ensampel.
Manowek ha Wordhenek (yn arbennik rannyeth Ulster) yw tavosow pur ogas hwath. Dyffransow ynter an teyr yeth ma yw le yn tevri ages an re ynter an yethow Brythonek.
Indarctos
Indarctos yw genas difeudhek a arth dhyworth an Miocene nans yw 11.1 milvil vledhen dhe nans yw 5.3 milvil vledhen. Yma naw eghen, Indarctos salmontanus, Indarctos anthracitis, Indarctos arctoides, Indarctos atticus, Indarctos bakalovi, Indarctos nevadensis, Indarctos oregonensis, Indarctos vireti hag Indarctos zdanskyi, ha trigys ens yn Amerika Gledh, Afrika, Asi hag Europa.
Albanek
Pella derivadow
Klass:Yethow Godhalek Klass:Alban
Indarctos
Klass:Orses
1728
bledhen lamm
Klass:1728
William Gladstone
William Ewart Gladstone (29 Kevardhu 1809 – 19 Me 1898) o politiger bretennek a servyas avel pennmenyster an Ruvaneth Unys rag an Parti Livrel pedergweyth ynter 1868 ha 1894, moy ages den aral vyth (1868-1874, 1880-1885, 1886 ha 1892-1894).
Y resegva a dhuryas moy ages 60 bledhen. Gladstone o 84 bloodh pan omdennas rag an termyn diwettha, ytho ev o an kottha pennmenyster bythkweth y'n RU. Ev a servyas avel Chansler an Statarghans pedergweyth ynwedh (1853-1855, 1859-1866, 1873-1874 ha 1880-1882). William Gladstone o an peswora mab dhe Syrra John Gladstone, marchont a Liverpool. Ev a'n jevo poslev Liverpool dres y vewnans. Adhyskys veu Gladstone yn Kolji Eton ha Kolji Eglos Krist, Rysoghen. Y dowl o dos ha bos pronter, mes ev a wrug y hanow avel arether arbennik yn Kowethas Debatya Unyans Rysoghen (Oxford Union debating society).
Gor-gor-nyth Gladstone o an Gernewegores Margaret Steuart Pollard.
Resegva
Etholys veu Gladstone rag an kynsa termyn dhe Westminster yn 1832, avel Esel Senedh Gwithyasel Newark, Konteth Nottingham. Yth ova erbynn an Akt dhe dhefendya kethneth yn 1833, ha'n Aktow Gweythvaow rag gwellhe bewnans oberoryon.
Ev a dhadhla tro wosa tro a-barth Iwerdhon Frynk. Ev a sewennas komendya towl lagha Rewl Tre rag Iwerdhon yn 1886, mes pan veu y gynnik naghys, ev a omdennas avel pennmenyster.
Y gastel yn Penarlâg (Hawarden)
Yn 1839 ev a dhemedhis Catherine Glynne (6 Genver 1812 – 14 Metheven 1900) myrgh Stephen Glynne (8ves Baron Kastell Penarlâg) yn y gastel yn Konteth Flint. I a gavas eth flogh: William, Agnes, Helen, Henry, Herbert, Mary, Catherine Jessie ha John.
Gladstone a fondyas Lyverva Gladstone (gelwys 'Llyfrgell Deiniol Sant' bys dhe'n 2010ow) yn Penarlâg. An lyverva yw ygor dhe'n werin hwath.
Klass:Dinethyansow 1809 Klass:Mernansow 1898 Klass:Politegoryon a Bow Sows Klass:Skriforyon
Walt Whitman
skeusennik|Walt Whitman yn 1887. Prydydh, journalyas ha skrifer assays Amerikanek o Walter "Walt" Whitman (Me 31, 1819 – Meurth 26, 1892). Avel denor, ev o rann a'n tremenyans yntra treuskynnolieth ha gwirder, ow komprehendya an dhew dybyans ma yn y oberow. Whitman o onan a'n delanwesekka prydydhyon y'n chenon Amerikanek, yn fenowgh yma va henwys an tas a wersyow rydh. Gorthargyadow yn y dermyn esa y ober, yn arbennek y guntel a vardhonieth Leaves of Grass, esa deskrifys avel lewd awos y omglowanselieth. Bewnans Whitman an dheuth yn-dann hwithrans rag y gethreydhelieth vedhys.
Genys yn Huntington war Enys Hir, Whitman a oberas avel kournalyas, dyskador, ha skrifwas an governans. Dhe 11 bloodh, y kasas adhyskans formel dhe oberi. Avel flogh ha dre veur a'y resegva y trigas yn Brooklyn. Penn-ober Whitman, Leaves of Grass, o dyllys yn kensa yn 1855 gans arghans y honan. An ober o assay dhe ystyn dhe dus kemmyn gans epik Amerikanek. Y pesyas dh'y lesa ha'y amendya bys dh'y vernans yn 1892. Dres Bresel Civil Amerika yth eth dhe Washington D.C. hag oberi yn klavjiow, ow kara an re goliys. Y vardhonieth a fogellas war golles ha yaghheans yn fenowgh. Dew a'y vardhonegow mogha aswonys, "O Captain! My Captain!" ha "When Lilacs Last in Dooryard Bloom'd", a veu skrifys orth mernans Abraham Lincoln. Wosa kronk war-tu ha diwedh y vewnans, Whitmans a vovyas dhe Camden, Jersey Nowyth, le ma teklinyas y yeghes yn pella. Pan verwis gans 72 bloodh, y ynkleudhyans o hwarvos poblek.
Men an Eskob
Yma Men an Eskob (Bishop Rock) yn Ynysek Syllan.
Taoieth
Hengov kryjyansek ha filosofiethel a boslev bewa yn kessenyans gans Tao yw Taoieth. An term Tao a styr "fordh", "hyns" po "pennrewl", ha'y hyllir y weles yn filosofiethow ha kryjyansow chinek erel magata. Yn Taoieth, byttegyns, Tao yw an bennfenten ha'n nerth a-dryv dhe bub peth. Y'n diwedh, ankowsadow yw hi:  "The Tao that can be told is not the eternal Tao."
Gwerthji
dyhow|skeusennik|340x340px|Gwerthji - otta lyverji. Gwerthji yw le may hyll tus mos rag prena taklow bos edhomm po hwans dhedha. Tus a wra mos dhe werthji rag prena boos, dillas, mebel, gemweyth, po lies tra aral. Yma lies gwerthji yn cita ha tre.
Tus a yll mos dhe werthji ewnheans ynwedh mar pe neppyth terrys.hag i a vynn an gwerthji dh'y ewnhe. Rag ensampel, nebonan a allsa dri aga diwros dhe werthji diwros ha tyli an tus ena dh'y ewnhe.
Gwerthjiow a yll bos pur vras, kepar ha gorvarghas, po negys pur vyghan.
Klass:Erbysieth
Stat Washington
Washington yw stat yn Statys Unys Amerika. An stat usi yn North-West an wlas, a-dreus an or ganadek dhiworth Kolombi Bredennek.
Citys yn Washington
Klass:Statys an SUA
Rabindranath Tagore
Rabindranath Tagore (Bengalek: রবীন্দ্রনাথ ঠাকুর; 7ves a vis Me 1861 – 7ves a vis Est 1941) o lieskonnyk bengalek a oberi avel prydydh, skrifer, komposydh, skrifer gwariow, filosofer, dasfurvyer sosyel ha lymner. Ev a janjyas lien bengalek, ilow bengalek hag art eyndek y'n 19ves kansvledhen diwedhes ha'n 20ves kansvledhen a-varr. Y'n gelwir "Bardh Bengal", hag ynwedh an leshenwyn Gurudev, Kobiguru ha Biswakobi.
Brahmin bengalek a Kolkata, Tagore a skrifa bardhonieth hag ev eth bloodh. Hwetek y vloodh, ev a dhyllas y gynsa bardhonogow meur yn-dann fughanow Bhānusiṃha ("Lew an Howl"). An re ma a veu gwelys avel klassogow kellys gans tus liennek. Erbynn 1877 ev a dhallathas skrifa hwedhlow berr ha dramas, dyllys yn-dann y hanow gwir. Skrifer bardhonieth henwys Gitanjali, ev a waynyas Pewas Nobel yn Lien yn 1913, a kynsa skrifer telynek ha'n kynsa den di-europek dh'y wul.
Avel mabdenydh, ollkemynydh, keswlaseger ha krytyk kenedlegieth, ev a guhudhas Raj Bretennek ha skoodhya anserghogeth a Vreten Veur.
Y oberow ilow a veu dewisys gans dew genedhel avel antempnys kenedhlek: "Jana Gana Mana" gans Eynda ha "Amar Shonar Bangla" gans Bangladesh. Ynwedh, antempna Shri Lanka a veu awenys gans y ober.
Klass:Eyndogyon Klass:Filosofers Klass:Komposydhyon Klass:Lymnoryon Klass:Mernansow 1941 Klass:Pewas Nobel Klass:Prydydhyon Klass:Skriforyon fugieth Klass:Dinethyansow 1861
Rowena Cade
Rowena Cade (1893–1983) o gwrier an Wariva Veynek yn Nansmornow, Kernow.
Genys veu Cade 2 Est 1893 yn Spondon, ogas dhe Derby. Hi o hwor gottha Katharine Burdekin, novelydh, ha gans aga dew vroder i a driga yn The Homestead yn Spondon. Teylu Rowena Cade a werthas aga chiow yn Spondon ha Cheltenham ha remova dhe Nansmornow yn Penwyth west wosa Kynsa Bresel an Bys.
Hi a dhiskudhas ha prena penn tir Meynek y'n 1920ow rag £100 ha drehevel chi. skeusennik|right|Gwariva Veynek Wosa Cade dhe restra performyans a A Midsummer Night’s Dream yn 1929, hi a dhallathas hwilas rag tyller gwiw le may hallsa drehevel gwariva fast yn-mes. Treghys yw an wariva mes a ven war alsyow men growan Nansmornow, nebes mildiryow a Benn an Wlas.
Yn 1976, Cade a ros an wariva dhe drest alusenek. An teylu Cade a besya bos rann a'n wariva - an menystrer ollgemmyn o demedhys dhe nith wynn Rowena. Dyghtys yw an wariva lemmyn gans Philip Jackson. Hi re beu rann a nebes towlennow BBC ow tochya Kernow.
Klass:Mernansow 1983
C. S. Lewis
skeusennik|The Searcher gans Ross Wilson, Belfast, ow tiskwedhes C. S. Lewis ha dillasva
Kerdh Hir an Navaho
skeusennik|Prisners Navahoek a Kit Carson yn 1864 war Gerdh Hir a res. Kerdh Hir an Navaho, keffrys henwys an Kerdh Hir dhe Vosque Redondo, (Navahoek: Hwéeldi) a gampoll dhe omdhegyans ha karth ethnek assayys a'n dus Navahoek gans governans Statys Unys Amerika yn 1864. Yth esa navahoyon gwrys dhe gerdhes a-dhyworth aga thir yn Arisona an jydh hedhyw dhe Veksiko Nowyth est. Nebes 53 keskerdh gorhemmynnel dyffrans a hwarva yntra mis Est 1864 ha diwedh 1866. Nebes anthropologoryon a lever bos "troma kuntellek an Kerdh Hir... troboyntyel dhe honanieth gevos an navahoyon avel tus."
C. S. Lewis
Clive Staples Lewis (29 Mis-Du 1898 – 22 Mis-Du 1963) o awtour ha duwonydh Predennek. Ev yw meurgerys rag y seyth romans fantasi Narnia.
Ev a veu genys yn Belfast, Wordhen Gledh, ha mos dhe Malvern, Worcestershire, Pow Sows yn 1908, wosa mernans y vamm. Ev a dhallathsa studhyans dhe Bennskol Rysoghen pan dhallathas an vresel may feu Lewis goliys yn 1918.
Lewis o delenwys gans an dus-enival a Beatrix Potter, y gowethegeth gans J. R. R. Tolkien, an dasvywnans keltek, hag an yeth Wordhonek (kyn na wodhya kewsel).
Konteth Västerbotten
Konteth Västerbotten (yn Swedek, Västerbottens län) yw konteth yn Swedherwyk.
Västerbotten
Kerdh Hir an Navaho
Klass:Hilgasieth Klass:Istori Amerikanyon Enesik
Lledrod
Lledrod yw tre yn Ceredigion, Kembra; (SN67SW90). Yma hi 67.2 mildir (108.2 km) dhiworth Kardydh ha 173.7 m (279.6 km) dhiworth Loundres. 714 o braster an poblans yn 2011, ha 386 (54.1%) a wodhya kewsel Kembrek.
Rosmerta
Rosmerta yw dywes keltek a balster. Poesek lowr o hi yn Bro Gall, ha gordhyes po yn unnik po warbarth gans Mergher. Yn Gallek koth y styr hy hanow 'Proviades Veur'. Almayn soth-west o unn kres a'y gordhyans.
Lledrod
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Ceredigion
Rosmerta
Klass:Duwesow Klass:Mythologieth keltek
Nanhyfer
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Sir Benfro
Saint James, Barbados
Saint James yw plyw yn Barbados.
Klass:Pluwow Barbados
Melindwr
Melindwr yw tre yn Ceredigion, Kembra; (SN67NE59). Yma hi 71.6 mildir (115.1 km) dhiworth Kardydh ha 173.8 m (279.7 km) dhiworth Loundres. 1038 o braster an poblans yn 2011, ha 568 (54.7%) a wodhya kewsel Kembrek.
Querétaro
Querétaro yw stat yn Meksiko.
Jönköping
thumb|300 px|Eglos Sofia, Jönköping thumb|250 px| Jönköping yw sita yn Swedherwyk. Yn 2005, poblans an sita o 84,423.
An sita a veu fondys yn 1284.
Gwiasva
Klass:Citys ha trevow yn Europa Klass:Sweden
An Creeban
Yma An Creeban (Crim Rocks) yn Ynysek Syllan.
Hwoer
skeusennik|Delinyans a eseli teylu Esel a'n teylu yw hwoer (liesplek hwerydh) a rann an keth mamm ha tas.
Klass:Benenes
Joensuu
thumb|300 px|Joensuu thumb|220 px| Joensuu yw sita yn Pow Finn. Yn 2010, poblans an sita o 72,791.
An sita a veu fondys yn 1848.
Gwiasva
Klass:Citys ha trevow yn Europa Klass:Pow Finn
Saint John, Barbados
Saint John yw plyw yn Barbados.
Klass:Pluwow Barbados
Dowrgleudh Sen Kolom
skeusennik|Gwastas Goleder dhe dreth Lostyn Glas. An Dowrgleudh Sen Kolom, treweythyow aswonys avel Dowrgleudh Edyvean (Sowsnek: Saint Columb Canal; Edyvean Canal), o towlen dowrgleudh astelys yn Kernow a veu desinyes dhe garya tewes mor dh'y dhevnydhya avel teyl. Y feu awtoritys yn 1773 hag yth yw possybyl rann anodho dhe vos devnydhyes a-dro dhe 1780.
Ilow pop ha rokk yn Greunlond
alt=Rasmus Lyberth|skeusennik|Rasmus Lyberth
Dowrgleudh Sen Kolom
Isotri
Kensa profyans an dowrgleudh o gans ynjynor Kernowek John Edyvean yn 1773. Y dybyans o dhe vyldya dowrgleudh a Borth Gluwyan dre bluwow a-bervedh y'n pow ha dhana dehweles dhe Dewyn Blustry. Y borpoas o ynperthi tewes mor, gommon ha meyn rag teylhe ha gwellhe tir. Edyvean a gavas Reyth an Governans war galan mis Ebrel 1773 a ros awtorita a dhowrgleudh 30 mildir (48 km), kyn ev dhe apperya klorek dhe gammgemeres pandr'a leveris rag an towlow dhe vos rag dowgleudh 13 mildir (21 km). An ynjynor John Harris a ros dustuni dhe gessedhek senedhek dhe surhe reyth rag an dowrgleudh, an kost anodho o estemyes dhe vos yntra £5,000 ha £6,000. Edyvean a dowlis arghasa'n kostow y honan.
Ilow pop ha rokk yn Greunlond
Istori
Enyshes o Greunlond a ilow gwerinek Amerika Gledh hag Europa bys dhe gres an 20ves kansvledhen. Onan a’n bagasow kynsa o an Nuuk Orleans Jazz Band.
Dowrgleudh Sen Kolom
Isotri
Oberansow a dhallathas yn 1773, ha diw rann a veu byldyes. Yth esa gans an dhiw gwastas goleder dh'y junya gans glann an mor, mes ny veu'n dowrgleudh gorfennys byth. Y hevel bos rann an soth, a Lostyn Glas dhe Vrynn Riel ogas dhe Sen Kolom Woles, dallethys yn kensa. An rann ma a holyas an kettres 100 tros-hys (30 meter) hag o dew vildir (3.2 km) a-hys, mes martesen ny veu devnydhyes awos bos problemys ha'n dowrgleudh ow perthi dowr awos gweres tewesek. Rann an north, a Benn Trenans ryb Porth Gluwyan, a holyas kettres 200 tros-hys (61 meter), a worfennas dhe Dhowrgwynn, le may feu lenwys gans Dowr Melynheyl. Edyvean a argemmynas rag 50 den abel y gorf yn 1776, a vynnsa bos pes 14 dinar (6 dinar y'n jydh hedhyw) pub dydh dhe gleudhya'n hyns-dowr. An rann ma o neb 4.5 mildir (7.2 km) a-hys hag y feu devnydhyes rag diw po teyr bledhen. Y hevel Edyvean dhe spena brassa rann y fortun war an ragdres, hag arghans y hwor ynwedh. Orth konvedhes y vos diwirhaval dhe dhaswaynya meur anodho, an ragdres a veu forsakyes, hag y ferwis y'n 1780ow.
Ilow pop ha rokk yn Greunlond
Hip hop
A-dhia 1984, delanwes meur veu hip hop Amerika. Nuuk Posse yw unn bagas hip hop sewen a-dhiwedhes.
Dowrgleudh Sen Kolom
Isotri
Akont a oberans onan an gwastasys goleder a veu dyllys yn Cyclopaedia A. Rees yn 1805. Y teskrifas gwastas goleder serth esa gorherys gans prennyer. An skathow-tubb pedrek a veu dres dhe benn an dowrgleudh le may feu penn bleyn an skath fastyes orth medynor, ha penn keyn a vey fastyes orth lovanow. An lovanow a bassyas dhe ros ha dromm esa oberys gans jynn-mergh. Ha'n skath ow pleynya yn-bann, an karg a veyn a rolyas yn-nans an prennyer dhe'n treth a-woles. Y tevnydhyas an ros ha'n dromm dhe denna kistyow a synsas glow po tewes yn-bann a'n treth, dhe vos kargys y'n skathow.
Yn 1829, Richard Retallick, negesydh a Lyskerrys, a dhasserghas tybyans a dhowrgleudh yntra Sen Kolom ha Porth Gluwyan, esa rann a ragdres brassa dhe wul an porth gwiw rag devnydh yn misyow an hav. Y ros prospektus, mes avonsyans pella vyth na veu gwrys.
Hyns
Dowrgleudh skathow-tubb a dhevnydhyas gwastasys goleder yn le lokyow dhe janjya nivelyow o'n hyns dowr. Rann an north a dhallathas dhe Benn Trenans, war an alsyow dhe'n north a Borth Gluwyan, ha holya hyns an Nans Melynheyl dhe'n est. Awos y vos war nivel ughella es an avon, yth esa res a bassya lies gover amal, hemma a veu gwrys dre vyldya gwaregow bras dhe-ves a'n avon, rag gwitha nivel an dowrgleudh. Brassa rann an hyns yw gweladow war vappa Ordnance Survey 1888, hag yma lies rann gweladow hwath war vappys arnowyth. An kensa gwarak o war-tu ha Trenans, gorherys gans chiow yn Porth Gluwyan lemmyn, mes an kettres 200 tros-hys (60 meter) a dhiskwedh y hyns nesogas. Dhe'n est a Borth Gluwyan o gwarak aral, a-dro dhe gevres a benngoverow ha gover, usi gweladow hwath ogas ha Bargen Tir Merdhin, tyller istorek Moreland. Dhe'n north a Velyn Retorrick, lergh a hol an hyns rag neb pellder, dhana yth esa gwarak aral dhe ostya'n gover a fros dhe'n soth ha junya'n Dowr Melynheyl a-ugh dhe'n melyn. Wosa treusi'n fordh a Lannhernow Bian dhe Lannhernow Woles, an lerhow a-do dhe Vargen Tir Nowyth ha Lannvian Wartha, ha dhe'n north a Gwithva Natur Lannvian Woles, a hol hyns an dowrgleudh.
An hyns a besyas dhe'n est, ow tremena dhe'n soth a vyldyansow dhe Drevedras, rag treusi'n fordh Densel Woles dhe Velinji. Lergh hanter-kylgh a dhiskwedh an hyns, usi kemerys gans hyns-margh dhe'n est a Velinji, wosa treusi gover amal aral. An dowrgleudh a dhrehedhas Plansva Menadew, ha pesya a-hys amal an north, le may hedhas, neb 0.5 mildir (0.8 km) dhe-ves a Dhowrgwynn.
Ilow pop ha rokk yn Greunlond
Rokk
thumb|logo sodhogel KNR (yn 2009)
Dowrgleudh Sen Kolom
Hyns
Rann an soth a dhallathas dhe Lostyn Glas, le mayth yw tyller an gwastas golder hwath gweladow yn amal an alsyow. Yth eth dhe'n est, kyns kamma dhe'n soth ha dhana dhe'n north a-dro dhe Borthveur ha Porth Gwartha, lemmyn rann a Dewyn Plustry. A Borth, y treylyas dhe'n est, ow holya'n kettres 100 tros-hys (30 meter). Y hyns yw markyes gans lies or ke hag ow neshe Sen Kolom Woles. Pons derowel a gar an hyns-kerdhes a Sen Kolom Woles dhe Bennros dre hyns an dowrgleudh. Y treylyas dhe'n soth-est dhe dhrehedhes Hyns an Priorji, ha dhana pesya dhe'n est war-tu ha Melyn Riel. Ogas dhe dhibarthva Fordh an Priorji ha'n A3059 Fordh Riel, y treylyas dhe'n soth, dhe worfenna le may kas an fordh vian dhe Heydhlan Riel an A3059.
Ilow pop ha rokk yn Greunlond
Diwysians ilow
An moyha label plasen yn Greunlond yw ULO, a Sisimiut; furvyes o gans Malik Hoegh ha Karsten Sommer. ULO a dhyllo kuntilowyow gans bagasow rokk kepar ha Sume, karoryon pop kepar ha Rasmus Lyberth, ha bagasow hip hop kepar ha Nuuk Posse keffrys hag ilow gwerin. skeusennik|Karsten Sommer a ULO owth aretha yn kuntelles Womex yn Budapest yn 2015 Kalaallit Nunaata Radioa (Radio Greunlond) yw’n fondyans media moyha posek y’n wlas.
Finnek
Finnek yw yeth Ouralek kewsys yn Pow Finn, kledhbarth Swedherwyk, ha (ow synsi ynni rannyethow Karelek) Russi. Ottomma an unnik taves meur yn Loghlann na wra rann a'n yethow germanek po unnweyth Eyndo-Europek. An Kalevala, kuntellys gans Elias Lonnröt, yw an ober geryes gwella a lyenn finnek.
Ilow pop ha rokk yn Greunlond
Kevrennow
Klass:An Enys Las Klass:Ilow Klass:Rock
Dowrgleudh Sen Kolom
Hedhyw
Kenskrif gwitha hendhyskoniethel a veu gwrys yn 2008 pan vynnas Dowr Soth West daskorra piblinen skoll dhe Borth. Rann der an dowrgleudh a dhiskwedhas, kyn feu gwrys kensa kowansow dhe wul terras, ny veu gorfennys an dowrgleudh dhe'n tyller na. Dell leveris a-ugh, y holir meur a hyns north an dowrgleudh gans lerghow-kerdhes hedhadow ha bos rannow y'n soth gweladow hwath, yn unn gomprehendya pons koth usi ynkleudhyes yn-dann ge.
1989
1986 - 1987 - 1988 - 1989 - 1990 - 1991 - 1992
Finnek
Fonologieth
Klass:Yethow Ouralek Klass:Pow Finn Klass:Sweden
1989
1989 yw blydhen gemmyn ow talleth Dy' Sul.
Mernansow
Klass:1989
Konteth Västernorrland
Konteth Västernorrland (yn Swedek, Västernorrlands län) yw konteth yn Swedherwyk.
Västernorrland
Shūsaku Endō
Shūsaku Endō (27 mis Meurth 1923 – 29 mis Gwynngala 1996) o awtour nihonek.
Klass:Asians Klass:Dinethyansow 1923 Klass:Mernansow 1996 Klass:Skriforyon fugieth
Uniontown, Pennsylvani
thumb|300 px|Uniontown thumb|250px| thumb|250px| Uniontown yw sita ha se konteth Konteth Fayette, Pennsylvani, Statys Unys. Yn 2000, poblans an sita o 12,422.
Gwiasva
Klass:Citys yn Pennsylvani Klass:Seow konteth an Statys Unys
Lannstefan
skeusennik|229x229px|Kastel Lannstevan Lannstefan (Lannstevan der SWF) (Launceston) yw tre yn Kernow gans poblans a. Aswonnys yw hi avel "Yet Kernow". Penn-sita an pow o Lannstefan bys an 19ves kansblydhen. Kastell Lannstefan a sev a wartha an dre. Skol ughel an dre yw Kolji Lannstefan.
! Klass:Trevow yn Kernow
William Howard Taft
Klass:Amerikanyon a dhevedhyans sowsnek Klass:Lewydhyon a'n Statys Unys Klass:Mernansow 1930 Klass:Parti Repoblikanek Klass:Ynkleudhyansow yn Vyrjyni
Tionesta, Pennsylvani
thumb|250px| thumb|250px| Tionesta yw burjestra yn Konteth Forest, Pennsylvani, Statys Unys. Poblans an burjestra yn niveryans 2020 o 475.
Gwiasva
Klass:Burjestrevow yn Pennsylvani
Sun Yat-sen
Sun Zhongshan 孫中山 po Sun Yat-sen 孫逸仙, (12 Du 1866 – 12 Meurth 1925) o hembronkyer politek chinek. skeusennik|upright|left|Gravyans a Sun Yat-sen yn [[Taipei]]
Bledhynnyow a-varr
Genys veu yn gwik Cuiheng, yn rannvro Guangdong dhe Sun Dacheng ha Madame Yang. Y geyndir gonisogethel o Hakka ha Kantonek. Boghosek o y das, ow perghennegi skantlowr tiryow vytholl, owth oberi avel tregher po porther yn Makaw. Sun Yat-sen a studhyas yn skol gannasethel ow tos ha bos Kristion. Wosa henna, yth eth dhe Hawaii rag studhya pella le may hylli y vroder kottha, Sun Mei, y skoodhya, ow tehweles dhe China yn 1883. Yth eth dhe Hong Kong rag studhya bos medhek, ow kradhya yn 1892. Tamm ha tamm y teuth dhe grysi bos res dhe China arnowydhhe, ha dos ha bos repoblek, ow ryddya y honan a'n emperoureth. Ev a dhehwelas dhe Hawaii rag termyn, ow fondya kowethas Xingzhong Hui.
Domhwelans
Sun a weresas domhwel governans an Ternieth Qing yn mis Hedra 1911. Hemm o ternieth dhiwettha emperourethek China. Yn fenowgh, gelwys yw 'Tas an Kenedhel'. Ev a dheuth ha bos lewydh pan ve Repoblek China fondys yn 1912. Wosa henna ev a fondyas an Kuomintang (parti politek). Gerys-da yw hanow Sun yn tir meur China ha Taiwan ynwedh. Portrayans hujes anodho a omdhiskwedh yn Plen Tiananmen pub Kalan Me ha Dydh Kenedhlek Repoblek China.
Mernans
Wosa y vernans a ganker an bystelyer yn Beijing yn 1925, diskwedhys veu korf Sun Yat-sen yn Tempel an Kommol Glas, nebes mildiryow dhe ves a Beijing. Yn 1929, removys veu y remenans dhe mausoleum war woles Menydh Rudhlas yn Nanjing.
skeusennik|300px|left|Mausoleum Sun Yat-sen yn Nanjing
Klass:Asians Klass:Domhweloryon Klass:Filosofers Klass:Kenedhlogoryon Klass:Lewydhyon Klass:Mernansow 1925 Klass:Sens Klass:Socyalydhyon
Denali
skeusennik|Menydh Denali An ughella menydh yn Gogledh Amerika yw Denali.
Y ughelder yw 20,310 t / 6190 m. Desedhys yw yn kres Stat Alaska. Ynter 1917 ha 2015 y hanow sodhogel a veu Menydh McKinley, war lergh William McKinley, lewydh an Statys Unys ynter 1897 ha 1901. Styr an hanow Denali yw ‘ughel’ y’n yeth Koyukon. An kynsa tus dhe yskynna Denali a veu Hudson Stuck, Harry Karstens, Walter Harper ha Robert Tatum war an 7ves a Vis Metheven, 1913. Furvyes a ven growan yw Denali. Yma lies dorgrys y’n ranndir a-dro dhe’n menydh. Pur yeyn yw an gwartha, gans an isella tempredh a -73°C. An menydh ha'n ranndir a-dro dhodho a veu appoyntys avel Park Kenedhlek Denali yn 1917.
Klass:Menedhyow Klass:Park Kenedhlek Denali
Ursavus
Ursavus yw genas difeudhek a arth dhyworth an Miocene nans yw 23 milvil vledhen dhe nans yw 5.3 milvil bledhen. Yma hwegh po seyth eghen, Ursavus brevirhinus, Ursavus depereti, Ursavus elmensis, Ursavus orientalis (martesen yn genus Ballusia yw), Ursavus pawniensis, Ursavus primaevus hag Ursavus tedfordi, ha trigys ens yn Amerika Gledh, Asi hag Europa.
Klass:Orses
1859
bledhen gemmyn
Karate
skeusennik|right|200px|Dysker karate ow kwiska karategi. skeusennik|200px|Kesstrif yn Kamporieth an Bys yn Tampere, Pow Finn yn 2001 Karate 空手  yw kreft breselek nihonek. Displegys veu y’n Ruvaneth Ryūkyū kyns le mayth usi Okinawa lemmyn.
1859
Klass:1859
Karate
Karate a wra devnydh a bub rann a gorf den avel arv kepar ha’n leuv, dorn, elin, garr ha glin.
Taurus (ranneves)
Taurus yw ranneves aswonnys avel onan a'n 88 aswonnys gans an Unyans Steroniethek Keswlasek (IAU). Ranneves veur hag apert yw hag onan a 12 ranneves an stergylgh. An ger "taurus" a styr 'tarow' y'n yeth Latin, ha respresentys yw avel tarow yn mythologiethow Hen Sumer, Akkad, Assyria, Babylon, Egyp, Pow Grek ha Rom. An hen arwodh ragdho yw 20px (♉︎), hevelep orth penn tarow.
Yma niver a nasow yn Taurus a vern dhe steronydhyon. Yma dew a'n bonniow ster ygor nessa dhe'n Nor yn Taurus, hemm yw an Pleiades ha'n Hyades. Y hyllir gweles an dhew heb pellweller. Steren splanna an ranneves, Aldebaran yw kowrsteren rudh 65 bledhen wolow a'n Howl gans splannvraster ow varya ynter 0.75-0.95. Messier 1 yn rann north-est an ranneves yw remenans ughnova, ha dell yw usys gelwys yw Niwlen Ster an Kanker. Komplek Taurus-Auriga yw onan a'n ranndiryow nessa a furvyans ster. Hanow an klass a ster T Tauri a dheu dhyworth an steren yn Taurus.
Karate
Istori Karate
Gichin Funakoshi, dyskador a Okinawa a gomendyas Karate dhe dir meur Nihon y’n 1900ow a-varr. Karate hengovek yw dihaval orth boksusi, omdowl ha potboksusi: yn Karate, nerth brys ha manerow da yw mar bosek avel nerth korf ha usya omdhefens pan vowgh yn trobel.
Karate a dheuth ha bos moy aswonnys dres an bys drefen fylmow karate y’n 1960ow ha’n 1970ow. Lemmyn tus a-derdro’n bys a dhysk Karate.
Wosa Nessa Bresel an Bys, Karate a dheuth ha bos gerys-da yn Korea, mayth usi varyans leel gelwys "tangsudo".
Hanow leun Karate yw "Karate-do" a styr "fordh an leuv wag".
Yma lies skol po gis Karate, ow komprehendya
Den a wra Karate yw gelwys "karateka". Karatekys a vri a gomprehend: Gichin Funakoshi, Yoshitaka Funakoshi, Shigeru Egami, Masutatsu Oyama, ha Fumio Demura.
Dillas Karate
skeusennik|left|220px|Grugysow liwys rag Karate.
Pan vo tus a wra Karate, i a wisk dillas arbennik gelwys "karategi". An karategi yw gwrys a jerkyn gwynn ha lavrogow gwynn gans grugys liwys a verk aga renk, hemm yw py hirder yw an termyn dyski a-der py dader yw savon an karate. Dew garateka a yll bos haval yn aga savon kyn fons gans grugysow dihaval.
Skolyow dyffrans Karate a’s teves liwyow gwrugysow dyffrans rag aga renkow. Dell yw usys an grugys du yw an huni rag an dyskoryon a asaay bos an gwella dres termyn hir.
Nebes skolyow a’s teves lies renk a rugysow du diskwedhys gans sketh gwynn gelwys Dan war unn penn an grugys. Rag ensampel “grugys du 3 dan” a dhiskwedh 3 sketh gwynn war an grugys, hag yw renkys yn ughella ages “grugys du 1 dan”.
Klass:Japan Klass:Sport
Cherokee (yeth)
skeusennik|Arwodh diwyethek Cherokiek/Sowsnek. Cherokee / Cherokiek (ᏣᎳᎩ ᎦᏬᏂᎯᏍᏗ, Tsalagi Gawonihisdi [dʒalaˈɡî ɡawónihisˈdî]) yw yeth Irokoiek peryllys an dus Jerokiek. Yma a-dro dhe 12,000 Cherokiegor a dres 300,000 esel an kordh. Yth yw an unsel yeth Irokoiek dyghow hag yma lies dyffrans bras a'n yethow Irokoiek erel. Yeth lies stagans yw Cherokiek a dhevnydh system skrifa lytherennek sylabennow unnik.
Rannyeth a Jerokiek a gowsir yn Oklahoma yw "peryllys yn tevri", an onan yn Karolina North yw "peryllys yn sevur" herwydh UNESCO. An rannyeth isella, a gowsis war or Karolina Soth - Georgi, re beu marow a-dhia a-dro dhe 1900. Le ages 5% a fleghes Cherokiek yw megys yn tiwyethek yn Cherokiek ha Sowsnek. Yma meur a restrennans a'n yeth awos hi dhe vos an yeth Amerikanek Genesik ynni y tyllas brassa rann a lien. Dyllansow a gomprehend gerlyver ha gramasek Cherokiek ha lies dyllans an Testament Nowyth ha Psalmow an Bibel maga ta. ᏣᎳᎩ ᏧᎴᎯᏌᏅᎯ / Tsalagi Tsulehisanvhi (an Feniks Cheorkiek) o an kensa paper nowodhow esa dyllys gans Amerikanoryon Enesik y'n Statys Unys hag an kensa dhe vos dyllys yn yeth Amerikanek genesik. Niverow bras a Jerokiegoryon a bub oos yw trigys hwath y'n Or Qualla yn Cherokee, Karolina North hag yn lies pow a-berth y'n Genedhel Jerokiek yn Oklahoma. Yma'n niverow a yowynkes neb a nowedh les y'n hengovyow, istori ha yeth a'ga hendasow owth ynkressya.
Awos hy bos yeth lies stagans yma Cherokiek pur dhyffrans dhe Sowsnek ha dhe yethow Eyndo-Europek erel avel Frynkek po Spaynek hag y kynnik lies challenj dhe dhyskoryon devesik. Unn ger yn Cherokiek a yll meneges tybyansow le may fia res devnydhya lies ger yn Sowsnek, ow komprehendya kettesten an lavar, desevow yn-kever an kowser, an gwrians hag objeta an gwrians. Komplegeth furvonieth an Cherokiek yw diskwedhes yn hwella yn verbow py usi a-dro dhe 75% a'n yeth, nyns esons saw 25% a'n Sowsnek y'n fordh aral. Yma res dhe verbow Cherokiek komprehendya dhe'n lyha ragworrans rakhanwel, gwreydhen verbel, wosaworrans gwedhek, ha wosaworrans model.
Lytherennek Sylabennow
dyhow|425x425px|Lytherennek Sylabennow an Cherokiek. Pub onan a'n lytherennow a dhiskwedh unn sylaben, avel yn kana yn Nihonek. An kensa hwegh lytheren a dhelin sylabennow bogalennow unnik. Lytherennow rag sylabennow a jun kesonnennow ha bogalennow a hol. Y redir a-dhowrth kledh dhe dhyghow, topp dhe woles.
Devynnow
Klass:Yethow Teythyek an Amerikaow
Kolponomos
Kolponomos yw genas difeudhek a arth dhyworth an Miocene nans yw 20 milvil vledhen. Yma diw eghen, Kolponomos  ha Kolponomos , ha trigys ens yn Amerika Gledh.
Klass:Orses
Arwodhow diwyethek
Arwodhyow diwyethek yw arwodhyow kevys yn moy ages unn yeth.
1931
1928 - 1929 - 1930 - 1931 - 1932 - 1933 - 1934
1931 OK yw blydhen gemmyn y'n dydhyans gregorek, ow talleth dy' Yow.
Mernansow
Klass:1931
Ekologieth
alt=Koral war Flynn Reef, rann an Krib-bar Meur Ostrali yn ogas dhe Cairns, Queensland, Ostrali.|skeusennik|Koral war Flynn Reef, rann an Krib-bar Meur Ostrali yn ogas dhe Cairns, Queensland, [[Ostrali.]] Ekology yw an rann a vewonieth a studh an kolmow ynter organedhow bew, y'ga mysk tus, ha'ga kergynnedh fisegel. An ger a dheu a'n Grek oikos = chi; logos = studhyans ha'n lostelven 'ieth'. Godhonydhyon a studh a desten yw henwys ekologydhyon.
Studhys yw organedhow orth nivel unigyon, poblans, kemeneth, ekokevreythow ha'n bewgylgh. Ekologieth yw kelmys gans an skiensow perthynek a vewdhoronieth, bewonieth esplegyek, genynnek, ethologieth hag istori naturel. Awos ekologieth dhe styrya py furv pynag a vewliesekter, ekologydhyon a hwither puptra a vakteria munys yn eylgylghya megyansow dhe'n effeythyow a goswigow glaw trovannel war ayrgylgh an Norvys. Chanj an hin yw pur bosek yn hwithrans ekologiethek lemmyn.
Yma lies us hewul a ekologieth yn bewonieth witha, dyghtyans glyptir, menystrans asnodhow naturel (ammeth, koswigeth, pyskvaow), towlans sitys (ekologieth trevek), yeghes kemenethel, erbysieth ha godhonieth gweythresek.
Lanjeth
skeusennik|Chapel Methodek Lanjeth
Tre byghan y'n pow pri Kernewek yw Lanjeth (war'n mappa Kernewek: Nansyergh), yntra Sen Austel ha Sen Stephens. War'n woon dhe'n wogledh yma poll pri bras, Poldhu y hanow (Blackpool yn sowsnek). Y'n termyn eus passyes yth esa nebes syghva ena: dhe Crugwallins, Burngullow hag erel. Ogas ha Burngullow yma fordh dhybarth a'n hynshorn Truru-Sen Austel ha'n re Burngullow - Parkandillack. Yth esa ynwedh skol, lytherva (yn gwerthti) ha chapel methodek. Hwath yma hel an dre, mes yn termyn eus passyes yn drehevyans aral. Yn ogas yw an drevow Sen Stephens, Foxhole, Trewoon, Sticker ha Coombe. An fordh A3058 a dremen dres an dre. Yma parl-kerri ha pastellow.
1932
1932 OK yw blydhen lamm y'n dydhyans gregorek, ow talleth dy' Gwener.
Mernansow
Klass:1932
Vaasa
thumb|300 px|Eglos Trynses, Vaasa thumb|220 px| Vaasa (Swedek: Vasa) yw sita yn Pow Finn. Yn 2010, poblans an sita o 59,232.
An sita a veu fondys yn 1606.
Gwiasva
Klass:Citys ha trevow yn Europa Klass:Pow Finn
Konteth Västmanland
Konteth Västmanland (yn Swedek, Västmanlands län) yw konteth yn Swedherwyk.
Västmanland
Neyland
Neyland yw tre yn Sir Benfro, Kembra; (SM90NE20). Yma hi 77.8 mildir (125.3 km) dhiworth Kardydh ha 207.4 m (333.8 km) dhiworth Loundres. 3364 o braster an poblans yn 2011, ha 361 (10.7%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Sir Benfro
Dowrgleudhyow Kastell-Nedh ha Tennant
skeusennik|Pons a-dreus dhe Dhowrgleudh Kastell-Nedh dhe Vedh an Kowr. Dew dhowrgleudh junyes mes anserghek yn Kembra soth yw an Dowrgleudhyow Kastell-Nedh ha Tennant (Kembrek: Camlesi Castell-Nedd a Tennant; Neath and Tennant Canals) usi styryes avel unn dowrgleudh yn fenowgh. Dowrgleudh Kastell-Nedh a ygeris a-dhyworth Glynn-Nedh dhe Velinkredhen, dhe'n soth a Gastell-Nedh, yn 1795 hag ystynnys dhe Vedh an Kowr yn 1799 rag provia frethterow gorholya gwell. Wosa lies ystynnans bian, y trehedhas y benn finek yn Lannsowel. Yth esa'n dowrgleudh 13.5 mildir (21.7 km) a-hys hag y komprehendyas 19 lok.
Dowrgleudh Tennant o displegyans a Dowrgleudh Glann-an-Wern, esa byldyes a-dreus dhe Geunegen Krumlyn dhe garya glow a-dhyworth glowva war y amal north dhe heylyn war an Dowr Nedh, henwys Red Jacket Pill (Morgleudh an Jerkyn Rudh). Y feu deges wosa 20 bledhen, mes brashes hag ystynnys a veu gans George Tennant yn 1818 dhe brovia junyans gorholadow a-'n Dowr Nedh dhe'n Dowr Tawe dhe Borth Lestri Abertawe. Rag moghhe kenwertha, y pyldyas ystynnans dhe vason Aberdulais, le may junyas gans Dowgleudh Kastell-Nedh. An ystynnans a veu byldyes heb Reyth an Governans hag yth esa delalyans hir ha Tennant owth assaya ervira dadhel gans perghen tir a-dro dhe hyns an dowrgleudh. Wosa ygeri, meur a draffik Dowrgleudh Kastell-Nedh a dhevnydhyas Dowrgleudh Tennant, awos Abertawe dhe brovia frethterow gwell rag treusworra gwara dhe worholyon. skeusennik|Dowrgleudh Tennant hag Abatti Nedh. Devnydh a'n dowrgleudhyow rag gorholya a stoppyas y'n 1930ow, mes i a veu gweithys avel kanolyow dowr rag provia dowr dhe dhiwisyansow leel ha dhe Borth Lestri Abertawe. Kensa assay dasserghi'n dowrgleudh a dhallathas yn 1974 pan furvyas Kowethas Dowrgleudhyow Kastell-Nedh ha Tennant. An rann dhe'n north a Resolven a veu dasserghys y'n 1980ow diwedhes, ha'n dowrgleudh a-dhyworth Kastell-Nedh dhe Abergwared re beu dasserghys yn tiwettha. An ragdres a gomprehendyas an dasworra a dhowrbons Ynysbwllog, a gar an dowrgleudh a-ugh dhe'n dowr Nedh, yn unn dhevnydhya strethur 35 lath (32 meter) nowyth, krysys dhe vos an dowrbons unn-gwarak hirra yn Breten Veur. Nebes lettys a wort kyns gorfenna y dhassergans. Yn 2003 studhyans kollenwadowder a veu dyllys, ow kussulya y halsa'n dowrgleudh dos rann a rosreyth bian, mar pe junyes dre Borth Lestri Abertawe gans Dowrgleudh Abertawe dasserghys.
Gwelewgh ynwedh
Rol a Dhowrgleudhyow yn Kembra
Dowrgleudh
Gwiasva sodhogel Kowethas Dowrgleudhyow Kastell-Nedh ha Tennant (yn Sowsnek)
Klass:Dowrgleudhyow yn Kembra
Nancwnlle
Nancwnlle yw tre yn Ceredigion, Kembra; (SN55NE57). Yma hi 63.4 mildir (102 km) dhiworth Kardydh ha 175.6 m (282.5 km) dhiworth Loundres. 780 o braster an poblans yn 2011, ha 352 (45.1%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Ceredigion
1988
1985 - 1986 - 1987 - 1988 - 1989 - 1990 - 1991
1988 yw blydhen lamm ow talleth Dy' Gwener.
Mernansow
Klass:1988
Saint Joseph, Barbados
Saint Joseph yw plyw yn Barbados.
Klass:Pluwow Barbados
Ching Shih
Ching Shih (Chinek: 鄭氏; 'Madame Ching'), genys avel Shih Yang (Chinek: 石陽; 1775–1844), henwys ynwedh Cheng I Sao (Chinek: 鄭一嫂), o morladres a Jina a wre broweghi an mor a-dro dhe Jina dres an oos Emperour Jiaqing a'n Dernieth Qing y'n 19ves kansvledhen a-varr. Hi a wre gorhemmyn moy es 1800 gorhel Kathay gans 60,000 a 80,000 morlader (gwer, benenes ha fleghes). Hi a wre batalya gans kenedhlow bras, kepar ha'n Empir Bretennek, an Empir Portyngalek ha'n Dernieth Qing.
Gwriansow Ching Shih ha'y mayniow a veu deskrifys yn lies lyver, romans, gwari gwydhyow ha fylm, yn China ha dres an bys. Awos hy delanwes euthyk bras ha'y howlwriansow avel morlader hag awos hy dhe worhemmyn morost efan, yth awsonir avel morlader an moyha sewen yn istori.
Ostrali
Ostrali (Australia) yw gwlas veur yn Ostralasi ow kul brastir hy honan. Sowsnek yw hy yeth soedhogel. Hy foblans yw 20 181 000 a drigoryon, gans enep a 7 686 850 km2, heb akontya tireth challenjyes yn Antarktik. An bennsita yw Canberra, mes Sydney ha Melbourne yw an sitys brassa. Rywvaneth werinek yw Ostrali, gans pennmenyster (Anthony Albanese y'n eur ma) avel penn an governans.
Powyow kentrevek a Ostrali a-dreus an mor yw Indonesi, Mordir Nowydh, Papoua Gyni Nowydh, Timor Est, ha Kelesoni Nowydh.
Yukio Mishima
Yukio Mishima (14 mis Genver 1925 – 25 mis Du 1970) o awtour nihonek (Confessions of a Mask, The Temple of the Golden Pavilion).
Ostrali
Difeythtir tewesek yw 40% a enep an pow. Yma koesow glawek y'n kledh, mes yma gwresenn demprek yn soth-est ha soth-west an pow: ena y trig niver vrassa an poblans.
Yukio Mishima
Klass:Dinethyansow 1925 Klass:Asians Klass:Gwarioryon LKDT Klass:Kenedhlogoryon Klass:Kevarwodhoryon fylm Klass:Manykyns Klass:Mernansow 1970 Klass:Omladhansow Klass:Prydydhyon Klass:Skriforyon fugieth Klass:Skriforyon LKDT
Vung Tau
thumb|270 px|thumb|right|Vung Tau thumb|270 px|thumb|right|Vung Tau
Ostrali
Lies den bal kernewek a drevesigas yn Ostrali y'n 19ves kansblydhen, ha hwath hedhyw yma trevow kepar ha Moonta ha Kadina (yn Soth Ostrali) yw leun a dus ha dhedha gorhengeughow gernewek. Yma 25 bardh Gorsedh Kernow ow triga yn Ostrali y'n termyn ma.
Vung Tau
Gwiasva
Klass:Citys ha trevow yn Asi Klass:Vietnam