cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Furvyans horn bondys
Devedhyans
Furvyes vons yn dowr holanek an mor avel sewyans dhe cyanobakteria worra yn-mes oksyjen. An oksyjen a gesunyas gans horn omdeudhys dhe furvya oksidow horn na yll bos omdeudhys. An re ma a godh dhe woles an mor dhe furvya nivel danow dres an leys (hag a furvyas kyllas ha kelester). Pub bond yw hevelep orth godhen vledhynnyek wosa varyansow kylghek y'n oksyjen gavadow.
Prederys yw an Norvys dhe dhalleth gans mynsow meur a horn omdeudhys yn morow trenk an bys. Horn yw moy omdeudhadow ages y oksidow.
Wortiwedh an horn kavadow yn morow an Norvys a veu kodhys avel oksidow horn.
OPEC
Herwydh Menystrans Kedhlow Nerth Asran Nerth an Statys Unys, askorrans oyl kriv OPEC yw elven bosek a effeyth prisyow oyl ollvysel. OPEC a sett kostennow askorra dh’e eseli, ha dell yw usys, pan vo kostennow askorra OPEC leheys, prisyow oyl a wra ynkressya.
Pan veu OPEC furvys yn 1960, marghas oyl kesgwlasek o gwarthevys gans kowethyansow lieskenedhlek aswonnys avel an Seyth Hwor. Furvyans OPEC o troboynt yn rewlyans an stat dres asnodhow naturel. Y’n 1960ow OPEC a surheas na alsa kowethyansow menoyl terri prisyow yn untu.
Eseli
OPEC a’n jeves 21 esel. Henwyn an eseli ma yw: Indonesi ha Katar yw eseli kyns.
Amkanow
Powyow esel a OPEC a dheuth warbarth dhe furvya an kowethyans kesgwlasek ma gans niver a amkanow. Nebes amkanow yw:
Kommperan
Tre vyghan yn Kernow yw Kommperan, yn Pluw Beran yn Treth, ogas dhe Borthperan, ha ryb amal an bluw gans Pluw Vreanek.
Klass:Trevow yn Kernow Klass:Pluw Beran yn Treth
Lytherennek arabek
skeusennik|400px|right|Gwlasow a wra devnydh a'n lytherennek arabek: {{Legend|#00884B|avel an skrypt sodhogel}} {{Legend|#83C30F|avel skrypt kessodhogel}} An yethow a sew a wra devnydh a'n lytherennek arabek: Arabek, Kashmirek, Kurdek, Persek, Sindhi, Ourdu. Turkek a janjyas dhyworth an lytherennek arabek dhe'n lytherennek Latin yn 1928, ha Hausa re janjyas ynwedh.
Dorothy Parker
Dorothy Parker (née Rothschild; 22 mis Est 1893 – 7 mis Metheven 1967) o prydydhes, skrifores, arvreusyades ha satirist amerikanek. Klass:Dinethyansow 1893 Klass:Amerikanesow Klass:Mernansow 1967 Klass:Prydydhesow Klass:Socyalydhyon Klass:Ynkleudhyansow yn Evrek Nowydh
Lytherennek arabek
Skrifys yw Arabek dhyworth an dhyghow dhe'n gledh. Nyns eus lytherennow bras mes skrifys yw an lytherennow yn fordh dhyffrans yn kres ha war dhiwedh ger may hallons mires yn kempen, r.e. dell yw usys an lytheren dhiwetha a worfen gans lost.
An lytherennow
Lytherennow erel:
Nodtennow:
Array an lytherennek
Y kwelir an Abjad (lytherennek kessonyow, liesplek; abjadi) y'n array a sew dell yw usys. Perthewgh kov dhe redya a'n dhyghow dhe'n gledh;-
Y hyllir lenna an abjad y'n fordh ma;-
Fordh aral a lenna an abjad yw;-
An array yw nebes dyffrans y'n Maghreb, h.y;- skeusennik|1000px|left|Alhwedhell rag an lytherennek arabek
Polkwilkyn
Tre vyghan yn Kernow yw Polkwilkyn, yn Pluw Wenep, neb hwegh mildir dhe'n soth-west a Druru ha 1.2 mildir dhyworth an gorsav tren yn Fentenberan.
Klass:Trevow yn Kernow Klass:Pluw Wenep
Eduardo Riedel
Eduardo Corrêa Riedel (ganwyd 1969) yw 12fed a llywodraethwr presennol talaith Mato Grosso do Sul, Brasil. Gan dybio y llywodraeth ar Ionawr 1, 2022 gyda'i urddo, fe olynodd Reinaldo Azambuja. Cyn hynny bu’n Ysgrifennydd Gwladol dros Seilwaith Mato Grosso do Sul yn llywodraeth Reinaldo Azambuja rhwng Chwefror 22, 2022 ac Ebrill pan redodd dros lywodraeth y wladwriaeth.
Tristan hag Isolt
Hwedhel a’n Osow Kres kevrennys dhe Arthur Gernow yw Trystan hag Isolt.
Kevys yw versyons dyffrans a’n hwedhel, mes yn y versyon an moyha kemmyn, Trystan o noy Arthur. Yth esa Trystan ow tanvon Isolt, myrgh Howel mab Emyr Ledaw yn nebes versyons, a Iwerdhon dhe Gernow, le may fynna demedhi an myghtern Margh. Dres an morviaj, Trystan hag Isolt a evas diwes pareusys gans mamm Isolt rag an demedhyans, hag i a godhas yn kerensa an eyl dhe’y gila.
Wosa myghtern Margh dhe dhiskudha henna, an garoryon a fias dhe’n fo dhe Goswik Broseliand yn Breten Vyghan. Wosa henna, goliys veu Trystan yn farwel owth omladh orth Margh. Ev a dhanvonas rag Isolt dhe’y yeghhe, mes erbynn hi dhe dhrehedhes, ev re vawrsa seulabrys.
Y’n 12ves kansvledhen, komposys veu an gan Trystan gans an bardh normanek Béroul. Hemm o versyon anglo-normanek a hwedhel Trystan hag Isolt re dreusvewas avel tekst andhien a-dro dhe 3,000 linen. Hemm yw versyon kynsa an gan yn lien an Frynkyon ha’n Anglo-Normanes. Niver a versyons a’n hwedhel a veu skrifys y’n bledhynnyow a-wosa yn niver a yethow europek, kepar ha versyon Almaynek Eilhart von Oberge.
Kampollys yw an hwedhel lieskweyth yn hwedhlow Kembrek, rag ensampel yn Trioedd Ynys Prydain hag yn oberow an Gogynfeirdd. Y’n gwettha prys ny dreusvewas versyon Kembrek a’n hwedhel.
Testen fest gerys-da yw an hwedhel yn art ha lien a-dhia an Oos Viktorya. Richard Wagner a gomposas opera Tristan und Isolde. Arthur Quiller-Couch a skrifas Castle Dor, ow selya y hwedhel war hwedhel Trystan hag Isolt. Rosemary Sutcliff re skrifas novelow rag fleghes y’n keth maner. Yn 1832, Gaetano Donizetti a gampollas an hwedhel yn y opera L'elisir d'amore yn Milan.
Klass:Mythologieth keltek
Yoko Taro
Yoko Taro (横尾 太郎, Yokoo Tarō, genys 6 mis Metheven 1970) yw kevarwodher ha skrifer gwariow gwydhyow nihonek.
Klass:Asians Klass:Dinethyansow 1970 Klass:Tus yn medhelweyth
Komm (Pluw Wenep)
Tre vyghan yn Kernow yw Komm, yn Pluw Wenep, neb tri ha hanter mildir dhe'n soth-est a Resrudh.
Klass:Trevow yn Kernow Klass:Pluw Wenep
Hesken an tewes
Hesken an tewes, Kembrek môr-hesgen, Bretonek morhesk, Sowsnek marram yw eghen a wels pur gemmyn plepynag yw kevys tewynnow ha tewes noth. Hy gwandrans yw arvor Europa hag Afrika north, mes re beu komendys dhe dylleryow erel a-derdro’n bys, kepar hag Ostrali hag Aotearoa. Pubvledhynnek yw, ow furvya bonniow a arrow smat a’ga sav. I a dyv a rosweyth a wreydhgefow (Sowsnek rhizomes) tew. I a’s gas dhe lesa yn-bann pan wrello tewes kreuni. An gwreydhgefow a yll tevi yn tenwennel kemmys ha 2 meter yn hwegh mis. Unn bonni a yll askorra 100 egin nowydh pub bledhen.
An gwreydhefow a wodhev dowr an mor, ha treweythyow ow terri dhe ves ha neuvella dhe dyller nowydh le may kyllons tevi arta.
Y’n termyn usi passyes, usys veu hesken an tewes rag gwrythul kanstellow po sowlenna.
Klass:Gwels
Bridget Phillipson
Bridget Maeve Phillipson (genys 19 mis Kevardhu 1983) yw politegores bretennek.
Klass:Dinethyansow 1983 Klass:Eseli Senedh a'n RU 2019- Klass:Eseli Senedh a'n RU 2017-2019 Klass:Eseli Senedh a'n RU 2015-2017 Klass:Eseli Senedh a'n RU 2010-2015 Klass:Parti Lavur Klass:Politegoryon a Bow Sows Klass:Sowsesow
Dewdhek Stamp
Tre vyghan yn Kernow yw Dewdhek Stamp, yn Pluw an Chas, yntra Resrudh ha Truru hag ogas dhe Dowr an Chas. Hanow an dre a dheu dhyworth hy istori balweyth.
Klass:Trevow yn Kernow Klass:Pluw an Chas
Yukito Kishiro
Yukito Kishiro (木城 ゆきと, Kishiro Yukito, genys 20 mis Meurth 1967) yw artydh manga nihonek.
Kosgaran
Tre vyghan yn Kernow yw Kosgaran, yn Pluw Wenep, neb hwegh mildir dhyworth Truru ha pymp mildir dhyworth Resrudh.
Henwyn istorek
Klass:Trevow yn Kernow Klass:Pluw Wenep
Edwin Chirgwin
Edwin Chirgwin, (6 Ebrel 1892 - 11 Du 1960) o dyskador, prydydh ha bardh Gorsedh Kernow.
Genys veu 6 Ebrel 1892 yn Lulynn, an kynsa a bymp flogh dhe Edwin Chirgwin (1863-1925) ha Catherine Jane Collins (1864-1926). Kunteller tollow o ober y das (ha meliner kyns henna). Trigys ens i yn Trewordhavow, yn Pluw Bowl.
Wosa gasa skol, Chirgwin eth dhe vos dyskador darbarer y'n skol leel. Yn 1913 yth eth dhe dhyski yn Skol Mebyon Porthia, mes yth omjunnyas dhe Droslu Skav Dug Kernow (Duke of Cornwall's Light infantry) yn 1914. Ev a servyas avel sineller yn Eynda ha'n Est Kres bys dhe fethans an Turkys yn 1917. 1/4a Battalyon an DCLI eth dhe Eynda y'n lester Assaye yn Hedra 1914, mos dhe Aden yn mis Genver 1916, hag Ejyp ha Palestin yn mis Genver 1917. Chirgwin a'n jeva skians meur a'n Bibel, ytho an batelow koneryek a veu pur gales drefen bos oll an henwyn tylleryow mar aswonnys dhodho.
Yn Metheven 1924 ev a dhemedhas Elizabeth Dorothy Thomas (1901-1981) yn Pennsans o bardhys hy honan yn-dann an hanow bardhek
A-dhia 1926 dh'y omdennans yn 1956 ev o penndyskader Skol Ryskarasek (St Cleer). Ev a wre dyski Pader an Arlodh ha Kredo an Aposteleth dhe dhyskyblon an skol. Yn y dermyn difresek, ev a skrifa ow tochya an termyn eus passyes yn Kernow, kepar ha lien gwerin, hwedhlow leel, yeth, bardhonieth hag istori. Ev a gevrannas dhe baperyow nowydh ha lyvrow termyn yn fenowgh, aretha, skrifa lyvrigow a-dro dhe'n yeth Kernewek, ha treylya tekstow kryjek kepar ha hymnys ha lyvrow an Bibel. Ensamplow a'y skrifow yw One Thousand Place Names of Cornwall ha Yn Kernewek Lavar E! (Say it in Cornish - yn prynt hwath).
Chirgwin a veu gwrys bardh a Orsedh Kernow yn 1932 yn Dons Maen, Pluwveryan, gans an hanow bardhek Map Melyn. Ev o Skrifennyas an Orsedh ynter 1944 ha 1960 ha kyns henna, Kannas an Orsedh. Y noy, John Jenkin, o Skrifennyas an Orsedh 1992-2001.
Edwin Chirgwin a redyas pregoth y'n kynsa servis synsys yn Kernewek a-dhia 1678 yn Eglos Tewydnek yn 1934. Herwydh Peter Berresford Ellis, ev o an gwella a brydydhyon Kernewek arnowydh oll, gans kanow kepar hag An Jynjy gesys dhe goll, Den Hanternos, An Velin Goth, Gorthewer ha Ro dhymmo-vy dha dhorn.
Yn Nessa Bresel an Bys, Chirgwin o yn Jibraltar. Ev a gesskrifa gans A.S.D. Smith (Caradar) hag erel yn Kernewek. Degemerys veu Kernewek gans an censoryon kasorek (feth a veu merkys gans paper nowydh an West Briton).
Edwin Chirgwin a verwis 11 Du 1960 yn Truru.
Klass:Mernansow 1960 Klass:Skriforyon yn Kernowek
Susan Sontag
Susan Sontag (/ˈsɒntæɡ/; 16 mis Genver 1933 – 28 mis Kevardhu 2004) o skrifores, filosofores ha activist politek.
Klass:Amerikanesow Klass:Amerikanyon LKDT Klass:Dinethyansow 1933 Klass:Filosoforesow Klass:Istorioryon Klass:Mernansow 2004 Klass:Skriforesow Klass:Skriforyon fugieth amerikanek Klass:Skriforyon LKDT
Georges Méliès
Marie-Georges-Jean Méliès (/meɪˈljɛs/; Frynkek: [meljɛs]; 8 mis Kevardhu 1861 – 21 mis Genver 1938) o illusionist, gwarier ha kevarwodher fylm frynkek.
Auguste ha Louis Lumière
An Vreder Lumière (Frynkek: [lymjɛːʁ]), Auguste Marie Louis Nicolas Lumière (19 mis Hedra 1862 – 10 mis Ebrel 1954) ha Louis Jean Lumière (5 mis Hedra 1864 – 6 mis Metheven 1948), o ragresoryon fylm frynkek.
Thoriom
Elven gymyk yw thoriom, niver 90 y'n Vosen Beriodek. Y furvell yw Th. An hanow a dheu dhyworth hanow duw Loghlyn, Thor. Elven gwann y radyoweythresans yw. Diskudhys veu an moon thorit gans Morten Thrane Esmark (1801-1882), pronter ha moonydh a Telemark yn Norgagh, yn 1828. Aswommys veu gans Jöns Jacob Berzelius an vledhen nessa. Pub isotop yw radyoweythresek. An hanter-bewnans hirra yw dhe thoriom-232, hemm yw 14.05 bilvil bledhen, oos an Ollvys.
Auguste ha Louis Lumière
Klass:Frynkyon Klass:Godhonydhyon Klass:Kevarwodhoryon fylm Klass:Dinethyansow 1862 Klass:Mernansow 1954
Thoriom
Ny veu devnydh vytholl dhe thoriom bys dhe 1885, pan veu devisys an vantel gass gans Carl Auer von Welsbach. Mantylli gass a wrug usya thoriom oksid dhe wul golow. Thoriom o an nessa elven diskudhys bos radyoweythresek wosa uraniom. Usys veu awosa yn priweyth, lugern ha katalydhyon. Dres an bledhynnyow, usys veu thoriom le ha le. Mes nebes gwlasow a vynn devnydhya thoriom rag tredanvaow nuklerek, kepar hag Eynda. Eynda a vynn drehevel 62 dasoberor thoriom erbynn 2025, ha 30% a'y askorrans treden erbynn 2050. Askorrys yw thoriom war-barth elvennow dor-tanow dhyworth monazit.
Poos atomek thoriom yw 232.04, y boynt teudhi yw 1750°C ha'y boynt bryjyon yw 4788°C. Y dhosedh yw 11.7kg an liter. Alkan arghansek kales mes es y dhyghtya yw, hag a dreyl du yn ayr.
Mirva
Klass:Elvennow kymyk
Kell
alt=Kellow goos rudh|skeusennik|Kellow goos rudh Yn bewonieth, an kell po gogell yw an kesweyth selyek a organedhow. Kellow oll yw gwrys der an rannans a gogellow erel.
An kerghynnedh yn-mes a'n gell yw diberthys a'n sitoplasm (po kellblasma) y'n gell gans kennen an gell. A-bervedh a nebes gogellow, rannow a'n wogell yw pupprys diberthys a rannow erel. An rannow divaglys ma yw henwys organel (kepar hag organ byghan). Organellow a wra taklow dyffrans y'n gell. Ensamplow an re ma yw an sprusen (yn nucleus) le may ma an drenken dhioksiribonukleyek (TDN, po yn DNA), ha mitokondria (po neusreunen) le mayth yw nerth kymyk ketreylys.
Organedh a yll bos klasshes avel unngellek (hag yw gogell unnik, kepar ha bakteria) po lieskellek (y'ga mysk losow ha miles). Nyns yw an brassa rann a gellow plansow hag eneval gweladow marnas yn-dann korrwelell wolow gans a 1 dhe 100 mikrometer. Y tismygir bos a-dro dhe 40 trilvil (4×1013) kell yn korf denel.
Kellow o diskudhys yn 1665 gans Robert Hooke neb a'n gelwis herwydh aga semlans orth kellow usys gans menegh yn managhti. Devedhys yw an ger 'kell' a-dhyworth an Latinek cellula hag a styr 'stevel vyghan'.
Manawydan mab Lyr
Manawydan mab Lyr yw an chif person kampollys yn tressa skorren a'n Mabinogyon, hemm yw an hwedhel Manawydan vab Lyr. Ev a omdhiskwedh ynwedh y'n eyl skorren, Branwen myrgh Lyr.
Berrskrif a'n hwedhlow
Broder yw Manawydan dhe Vranwen ha Bran Vennesik, myghtern Enys Vreton. Pan vo Branwen droghandlys gans hy gour, Matholwch, myghtern Iwerdhon, Manawydan a dremen dhe Iwerdhon gans y goweth ha'y lu rag diala. Wosa batalya hwerow, Manawdyan yw onan a'n seyth den a dhehwel yn fyw a Iwerdhon. Ev a dhegemmer govyn gans Pryderi dhe vos war-barth hag ev dhe Dhyved ha demedhi y vam, Rhiannon.
250px|skeusennik|Delow a Vannan mac Lir yn Gortmore, Iwerdhon Kyns pell, hus a godh war Dhyved, ha'y bobel a wra mos mes a wel, a-der Manawydan, Rhiannon, Pryderi ha Kigva, gwrek Pryderi. Konstrinys yns i dhe remova dhe Bow Sows, le mayth ober Manawydan ha Pryderi avel kreftoryon. I a us niver a greftow, mes aga ober yw mar dha dell yw an greftoryon leel eskarek dhedha ha'ga honstrina dhe remova a le dhe le.
I a dhehwel dhe Dhyved, le may yw Pryderi prisnys yn kastel hus. Prisnys yw Rhiannon ynwedh, ha hi owth assaya y sawya. Ytho saw Manawydan ha Kigva yw gesys. Wosa diw vledhen, Manawydan a gach onan a'n logos re beu ow tybri y ys, ha darbari hy hregi. Y teu skolheyk, pronter hag ena epskop rag assaya movya Manawydan may hwrello sevel orth kregi'n logosen. Diskudhys yw bos an logosen gwrek dorrek Llwyd mab Cil Coed. Llwyd ynwedh a worras an hus war Dhyved rag diala an fordh a veu y goweth Gwawl mab Clud droghandlys gans Pwyll y'n skorren gynsa. Frynkyes veu y wrek war ambos dell rydhha Pryderi ha Rhiannon ha lettya an hus.
Hanow Manawydan mab Lyr yw haval dhe dhuw an mor, Manannán mac Lir, yn Iwerdhon, a'n jeves kolm dhe Vanow maga ta. Byttegyns, gnas Manawydan y'n Mabinogyon yw pur dhihevelep dhe nas Manannán mac Lir yn mythologieth Iwerdhon.
An desten
Klass:Duwow Klass:Mythologieth keltek
Terbiom
Elven gymyk yw terbiom, niver 65 y'n Vosen Beriodek. Y furvell yw Tb. An hanow a dheu dhyworth tre Ytterby yn Sweden. Terbiom yw onan a beder elven henwys dhyworth an dre ma. Onan a'n elvennow dor-tanow po lanthanid yw. Nyns eus rann vewoniethel dhe'n elven. Pur serrys yw polter ha kesstoffow terbiom dhe'n kroghen ha lagasow.
Enyshes veu terbiom rag an kynsa prys yn 1843 gans Carl Gustav Mosander (1797-1858) yn Stockholm. Ev a gavas terbiom dhyworth dor yttria (ytriom oksid). Chif moon terbiom, kepar hag an elvennow lanthanid erel, yw monazit, mes yn mynsow pur vunys (yn acheson monazit - 0.05%). Askorrans ollvysel yw a-dro dhe 10 tonnas an vledhen, dre vras yn China ha'n Statys Unys. Nyns eus meur a dhevnydhyow dhe derbiom, drefen y vos mar danow ha kostek (pedergweyth pris platinom). Gnasen goynt kesalkenyow terbiom yw aga bos hirheys po berrheys pan vo yn park tennvenek, rag ensampel kemyskans a derbiom, dysprosiom ha horn (Tb0.3Dy0.5Fe2), henwys terfenol-D. Kesalkenyow avel hemma a yll synsi meur a nerthedh, ha godhonydhyon a wra hwithrans dhe weles mar kyll terfenol-D oberi jynnow ha pompyow munys. Usys yw terbiom yn laserow ha bollennow golow nerthedh isel.
Titaniom
Elven gymyk yw titaniom, niver 22 y'n Vosen Beriodek. Y furvell yw Ti. An hanow a dheu dhyworth an gewri yn mythologieth grek, Τιτᾶνες. Nyns eus rann vewoniethel dhe'n elven, mes ny wra an korf y dhenagha, ytho usys yw dhe wul ympyansow avel asleansow glin ha rewloryon kolon. Y hwelir titaniom yn spektrum ster Klass-M, an eghen moyha yeyn a ster, pur rudh aga liw.
Diskudhys veu yn Kernow yn 1791 gans William Gregor (1761-1817), meur y hanow awos y studhyansow a vonow Kernow. Ev a hwithras ilmenit dhyworth nans Manahan, owth aswonvos bos elven nowydh ynno, ha ri an hanow manaccanit dhodho yn derivas dhe'n Royal Geological Society of Cornwall hag yn lyver-termyn Almaynek Crell's Annalen. Yn 1795, Martin Heinrich Klaproth (1743-1817) a dhiskudhas elven henwys titaniom ganso y'n moon rutil. Awosa, ev a amyttyas bos Gregor an diskudher.
Kemal Atatürk
Kemal Atatürk (Mustafa Kemal Pasha bys yn 1934; c. 1881 – 10 Du 1938) o kaslewydh, gwlaseger domhwelek hag awtour turkek, keffrys ha fondyer an Repoblek a Durki.
Titaniom
Chif monow titaniom yw rutil (titaniom dioksid, TiO2), hag ilmenit (horn titanat , FeTiO3), kevys yn Ostrali, Norgagh, Kanada ha'n Ukrayn. Askorrys yw 90,000 tonnas an vledhen a'n alkan. Pur bosek yw an alkan ha titaniom oksid. Fest da yw titaniom orth gorthsevel kesknians kymyk. Usys yw diw rann a deyr a ditaniom dhe wul jynnow ebron, gweythvaow kymyk, ympynyansow klun ha glin, ha gluthyoryon yn tredanvaow. Titaniom yw kroghen an gwithti Guggenheim yn Bilbao. Nitinol yw 55% nikel ha 45% titaniom. Yma dhe'n kesalkan ma an gallos dhe berthi kov furv kyns. Usys yw dhe wul framyow dewweder.
Poos atomek titaniom yw 47.87, y boynt teudhi yw 1660°C ha'y boynt bryjyon yw 3287°C. Y dhosedh yw 4.5 kg an liter. Alkan kales lenter arghansek yw.
Mirva
Klass:Elvennow kymyk
Kemal Atatürk
Atatürk a servyas avel kynsa lewydh Turki a 1923 bys yn y vernans. Ev a wrug amendyansow ledan avonsus hag a arnowydhhas Turki yn kenedhel leg hag ow tiwysyansegi. Kenedhlegor ha sekularydh o ev. Awos y kowlwriansow breselek ha politek, yth aswonir Atatürk avel onan a'n posekka ledyoryon bolitek a'n 20ves kansvledhen.
Arvegyn
Onan a vagas a vronnviles y'n urdh Cingulata yw arvegyn, po armadillo. Yn gnasek, yma dhe arvegynnow krogen ledhrek ha krabanow hir lymm rag palas. Berr yw aga garrow, mes i a yll gwaya yn uskis. Hys tipek arvegyn yw a-dro dhe 75 cm, ow komprehendya y lost. An kowrarvegyn a dyv dhe 150 cm, ow poosa bys dhe 54 kg, mes an arvegyn fin gwynnrudh a'n jeves hys a saw 13-15 cm. Pan vo godrosys gans preydhyer, eghennow Tolypeutes a wra rolya avel pel.
Kemal Atatürk
Klass:Domhweloryon Klass:Kenedhlogoryon Klass:Lewydhyon Klass:Mernansow 1938 Klass:Turkys
Arvegyn
Varya a wra boos arvegynnow, mes dell yw usys, i a dheber hwesker, preves, ha divellkeynogyon erel. Nebes eghennow a voos yn tien war vuryon ha termitow.
I a wra palas yn fenowgh, owth usya aga krabanow lymm dhe balas rag boos, kepar ha preves, ha gul fowyow. Gwann yw golok arvegynnow, hag i a wra devnydh a sens blasa rag helghya boos.
Klassans
Klass:Bronnviles
Ann Radcliffe
Ann Radcliffe (née Ward; 9 mis Gortheren 1764 – 7 mis Hwevrer 1823) o romansores sowsnek gerys da. Klass:Dinethyansow 1764 Klass:Mernansow 1823 Klass:Skriforesow Klass:Skriforyon fugieth wothek Klass:Sowsesow
Thuliom
Elven gymyk yw thuliom, niver 69 y'n Vosen Beriodek. Y furvell yw Tm. An hanow a dheu dhyworth an hanow Greka rag Loghlyn, Thule. Onan a'n elvennow dor-tanow po lanthanid yw thuliom. Nyns eus rann vewoniethel dhe thuliom, mes nyns yw gwenonek.
Diskudhys veu thuliom gans Per Teodor Cleve (1840-1905), kymygydh a Sweden, kettermyn ha diskudhans holmiom. Kevys yw yn mynsow munys gans lanthanidow erel yn monow kepar ha gadolinit. Askorrys yw a-dro dhe 50 tonnas a thuliom an vledhen, dre vras yn China. Pur gostek yw thuliom. Kost polter thuliom 99% pur yw $70 an gramm.
Keworrys yw thuliom gans holmiom ha kromiom dhe oberi laserow garnet ytriom-aluminiom. Usys yns yn leuvvedhegneth, gans an luyow ervys, hag yn keweronieth. Usys yw an isotop thuliom-170 avel pennfenten dewynnow-X gans medhogyon ha medhogyon dens. Gorrys yw yn notennow arghantti euro avel musur gorthfugya. Usys yw thuliom ynwedh yn ughkendegoryon tempredh ughel.
Poos atomek thulion yw 168.93, y boynt teudhi yw 1545°C ha'y boynt bryjyon yw 1950°C. Y dhosedh yw 9.3kg an liter. Alkan splann arghansek yw, medhel lowr dhe dreghi gans kollell.
Mirva
Klass:Elvennow kymyk
Mike Oldfield
Michael Gordon Oldfield (genys 15 mis Me 1953) yw ilewydh, skrifer kanow hag askorrer bretennek.
Klass:Komposydhyon Klass:Rock
Ayrgorf
Ayrgorf yw an term keweroniethel rag parth veur a ayr gans gnasow arbennik, ow kregi war natur an ranndir le mayth o furvyes. Yn Kernow an re ma a gomprehend moryow (ow kul ayr gleb) ha tiryow (ayr segh), hag ayr a'n ogledh (yeyn) ha dyghow (tomm). Hwegh chif ayrgorf a's teves effeyth war gewer Kernow.
skeusennik|300px|left|An hwegh sort a ayrgorf a yll effeythya Kernow skeusennik|400px|right|Ranndiryow pennfenten rag an chif ayrgorfow
An or yntra dew ayrgorf yw gelwys tal. An talyow a dheu pan wrello diwaskedh tremena Kernow a gaws kewer janjus.
Ostralians Kernewek
250px|right|thumb|Baner. Ostralians Kernewek (Cornish Australians) yw Ostralians a Ertach Kernewek. Yn 1996, a'n estemya a 768,100 Kernewek bewa Ostrali.
Tre gans poblans a bris Kernewek
Klass:Ostralians
Ignaz Semmelweis
Ignaz Philipp Semmelweis (Almaynek: [ˈɪɡnaːts ˈzɛml̩vaɪs]; Hungarek: Semmelweis Ignác Fülöp  [ˈsɛmmɛlvɛjs ˈiɡnaːts ˈfyløp]; 1 mis Gortheren 1818 – 13 mis Est 1865) o medhek ha godhonydh hungarek.
Klass:Dinethyansow 1818 Klass:Europeanyon Klass:Godhonydhyon Klass:Mernansow 1865
Koala
250px|right|thumb|Koala. An koala yw porsvil a'n teylu Phascolarctidae.
Klass:Ostrali Klass:Porsogyon
An Skrij
Ober art gans Edvard Munch yw An Skrij (norgaghek: Skrik). Munch a wrug dew liwans ha dew dhelinyans pastel ha lithograf anodho ynter 1893 ha 1910. Kyn fe Norgaghyas, ev a ros hanow almaynek Der Schrei der Natur (Skrij Natur) dhe'n ober ma.
An enep y'n skeusen yw onan a'n imajys moyha aga hanow yn art. Pur bosek o an lymnans rag aweni an movyans Menegesydhel dalleth an 20ves kansvledhen.
Munch a borthas kov y vos yn-mes ow kerdhes y'n mo pan wrug golow an howl treylya an komol "liw goos". Ev a omglewas "skrij didhiwedh ow tremena dre natur". Studhyoryon re dhiskudhas bos an tyller fyord ogas dhe Oslo. I re gampollas skilys rag an ebron rudhvelyn, kepar ha tardhans loskvenydh dhe dhasoberyans brysoniethel gans Munch wosa removans y hwor dhe folji.
Mirva
Klass:Artys Gwelesek
Xenarthra
Estrenvellogyon po Xenarthra (/zɛˈnɑːrθrə/; dhyworth Hen Rek ξένος, xénos, "estren" + ἄρθρον, árthron, "mell") yw bagas meur a vronnviles teythyek dhe Amerika. Yma 31 eghen vyw: an muryonoryon, diegynnow gwydh, hag arvegynnow. Estrenvellogyon difeudhys a gomprehend an glyptodonts, pampatheres ha diegynnow an tir. I a dhallathas y'n kynsa le yn Amerika Dhyghow dres an Amser Pleistocen diwedhes nans yw a-dro dhe 60 milvil bledhen. I a esplegyas ha skorenna yn efan yn Amerika Dhyghow dres enysheans hir an brastir na y'n Osweyth Kenozoek a-varr. I a lesas dhe'n Antilles hag ena Amerika Kres ha Gogledh. Difeudhans a hwarva dhe lies eghen diwedh an Pleistocen.
Gnasow
Estrenvellogyon a rann nebes gnasow nag eus dhe vronnviles erel gans brys. Tybys yw bos aga hendasow paloryon rag hwesker yn-dann an dor.
Dens
Dens estrenvellogyon yw dyffrans dhe bub bronnvil aral. Yma dhe'n brassa rann a eghennow heb dens vytholl, po niver le a dhens pur janjys. I a's teves unn sett a dhens rag aga bewnans, nyns eus emayl dhedha, nyns eus dens a-rag y'n ganow ha'n dens war dhelergh oll yw haval.
Mellkeyn
An hanow godhoniethel Xenarthra a gampol mellow an vellkeyn, a's teves keworansow dihevelep dhe bub bronnvil aral.
Golok
Yma dhe estrenvellogyon gweles marnas unn liw.
Metaboledh
Estrenvellogyon a's teves an kevradhow metabolek isella.
Klassans
skeusennik|right|Arvegyn blewek usa skeusennik|right|Arvegyn tri bond an dhyghow skeusennik|right|Diegyn tribys konna gell skeusennik|right|Kowrvuryonor skeusennik|right|Yonker tamandua an dhyghow XENARTHRA Klass:Bronnviles
Porghel dor
An porghel dor po aardvark (Orycteropus afer) yw bronnvil dhyworth Afrika; an hanow aardvark a styr "hogh dor " yn yeth Afrikaans. Ev yw an unnik esel yn y urdh, kyn feu diskudhes nebes kindas avel menhesennow.
Taksonomieth
Semlant an porghel dor yw tamm hevelep dhe vuryonoryon Amerika Dhyghow, mes nyns eus kolm goos yntredha.
Deskrivans
Poos tevesigyon porghelli dor yw a-dro dhe 60kg, ha'ga hys tamm moy ages unn meter. Aga liw yw loos-melynnik gwannliw, mes yn fenowgh liwys gell po rudh gans gweres. Tanow yw aga minvlew. An minvlew yw kott war an penn ha lost mes hirra war an garrow.
Gwandrans ha bewva
Kevys yw porghelli dor yn Afrika dhe'n dhyghow a'n Sahara, yn pub gwlas y'n ranndir na a-der Namibi, Côte d'Ivoire, Ghana ha Madagaskar. I a yll bewa yn lies bewva, kepar ha savanna, gweltiryow, gwedhegi ha prysktiryow. I re beu gwelys mar ughel ha 3,200 meter yn Ethiopi.
Boosa
Porghelli dor a dheber muryon ha termitow dre vras. I a's teves taves hir glusek, ytho es yw dhedha guntel lies muryonen kettermyn. An unnik frothen dybrys gans porghelli dor yw "kukomber porghel dor". I a nagh dybri muryon lewya ha muryon rudh.
Omdhegyans
Enevales an nos yw porghelli dor. I a yll neuvya yn ta ha palas toll unn meter yn le ages pymp mynysen. Hys aga bewnans yw bys dhe 23 bledhen yn kethneth. Lies eneval a breydh warnedha, kepar ha lewpardes, chytrakes, keun gwyls Afrika, usviles ha pythones. Treweythyow, tus a helgh porghelli dor rag helgik.
Dinythyans
Enevales digoweth yw porghelli dor saw rag parya. Termyn torrasneth yw seyth mis. Wosa henna i a dhinyth unn yonker, ow poosa 1.7-1.9kg, dell yw usys yn misyow Me dhe Wortheren. Wosa diw seythen, an yonkers a yll gasa an nyth rag sewya an vamm. Wosa 5-6 seythen, minvlew a dhalleth tevi war y gorf ha wosa naw seythen, i a yll dybri termitow. Tennys yns i dhyworth an vronn wosa tri mis dhe 16 seythen. Hwegh mis a oos, an porghel dor a yll palas y dell y honan, mes yn fenowgh i a wort gans an vamm bys dhe'n seson parya nessa. I a dhrehedh adhvetter reydhek pan vons dew vloodh.
Klass:Bronnviles
Tal (klerheans)
Tal yw rann a gorf enevales, hemm yw topp an enep, a-ugh an dewlagas.
Tal a yll styrya ynwedh:
Tal- yw ran henwyn tyller komprehendys yn henwyn kepar ha Talcarn ha Talvargh
Guillermo del Toro
Guillermo del Toro Gómez (Spaynek: [ɡiˈʝeɾmo ðel ˈtoɾo]; genys 9 mis Hedra 1964) yw gwrier fylm, awtour ha gwarier meksikanek.
Whethlow dyworth "An Kesscryfer"
Kuntel a hwedhlow berr y'n Kernewek yw Whethlow dyworth "An Kesscryfer", dyllys yn 1986. An Kesscryfer o paper termyn Kernewek Dre Lyther. Wosa Pennseythen Kernewek yn Karworgi yn 1986, kampollys veu gans Brenda Carne y fia tybyans da dhe guntel hwedhlow dyllys a-gynsow y'n Kessrcyfer. An lyver ma yw an sewyans.
Rol a hwedhlow
Klass:Hwedhlow berr
Tongsten
Elven gymyk yw tongsten, niver 74 y'n Vosen Beriodek. Y furvell gymyk yw W. An hanow a dheu dhyworth an geryow Swedek tung sten, ow styrya men poos. Usys yw an hanow tongsten yn Kernewek, Sowsnek, Frynkek ha niver a yethow erel. An furvell a dheu dhyworth wolfram, an hanow usys y'n rann vrassa a yethow Europek, dhyworth an Almaynek wolf rahm, ow styrya bleydh mostedhes. An moon wolframit a wre kawsya kudynnow orth teudhi sten.
Enesves tungsten rag an kynsa prys gans Carl Wilhelm Scheele yn 1781 mes ny wrug ev an hwithrans dhe dhiskwedhes yn dyblans ev dhe dhiskudha'n elven. Dew vroder, Juan José Elhuyar (1754-1796) ha Fausto Elhuyar (1755-1833) a hwithras wolframit yn Vergara yn Spayn, hag aswonnys yns avel an dhiskudhoryon.
Y'n 17ves kansvledhen yn China, gwrioryon priweyth a wre devnydh a dungsten dhe ri liw aval gwlanek. Keworra tungsten dhe horn a askorr eghen gwell ages dur, usys yn efan y'n 20ves kansvledhen dhe wul arvow. Kreffa ha kalessa yw kesalkan a dhur gans 5% tongsten, ytho usys veu dhe wul gonnow ha tanbellenigow.
Chif monow tongsten yw wolframit (Fe,Mn)WO4 ha scheelit CaWO4, dre vras yn China (diw rann a deyr a brovians ollvysel). Askorrys yw a-dro dhe 84,000 tonnas a dongsten an vledhen. Usys yw yn bollenigow golow hag yn fornow tempredh ughel. Pur es yw dhe wul gwiver dhyworto. Pur dhe les yw yn kesalkenyow ynwedh, yn arbennek gans dur. Dur 'tooth ughel' a gomprehend a-dro dhe 7% tongsten, hag usys yw yn tappow ha lownyow heskennow. An devnydh moyha posek rag tongsten (40% a askorrans ollvysel) yw karbid limys (cemented carbide), aswonnys ynwedh avel keswias priweyth-alkan (cermet po ceramic-metal composite yn Sowsnek). An chif kesrann yw tongsten karbid (WC). Usys yw dhe wul terder (rag oyl ha medhegneth dens), bleynyow pluvennow pennpel, fustow golf ha dartyow.
Poos atomek tongsten yw 183.84, y boynt teudhi yw 3422°C ha'y boynt bryjyon yw 5555°C, an ughella a bub elven oll dhe'n dhew. Y dhosedh yw 19.3kg an liter.
Mirva
Klass:Elvennow kymyk
Muryonor
Muryonor yw an hanow kemmyn rag an peder eghen vyw a'n isurdh Vermilingua (ow styrya "taves pryv") a vronnviles, aswonys yn kemmyn rag dybri muryon ha termitow.
Klassans
Yma peder eghen a vuryonor ow pewa hwath:
Gnasow
Yma dhe bub muryonor tron hir gans taves a yll bos ystynnys dhe hys moy ages hys an penn; aga ganowyow a's teves diwweus mes nyns eus dens vytholl. I a us aga krabanow bras kromm dhe ygeri krugow muryon ha termitow ha rag defens. Aga minvlew hir tew a's difres rag omsettyansow an hwesker. Pub eghen a-der an kowrvuryonor a's teves lost hir gans dalghen dha.
Omdhegyans
Muryonoryon yw digoweth dell yw usys, mes pareusys yns i dhe dhifresa aga thiredhow a 1 - 1.5 mildir pedrek. Gwann yw aga golok, mes aga sens a vlasa ha klewes yw da. I a greg war an sens a vlasa dhe dhiskudha boos. Tempredh aga horfow yw isel, 33 dhe 36 °C. I a vyw yn koswigow segh trovennel, koswigow glaw, gwelstiryow ha savannas.
Lymmaval
Prederys yw hedhyw lymmavalow dhe devi yn kynsa yn Eynda, Myanmar gogledh ha China. Keskelmys yw an lymmaval dhe'n owraval drefen hy bos frothen citrus.
Sugen lymmaval yw a-drod he 55 trenken citrus gans pH a 2.2. Drefen henna, blas lymmavalow yw pur drenk. An sugen, kroghen (zest yn Sowsnek) a glus (pan vo an frooth skwattys) yw usys yn kegina, yn fenowgh war buskes po kig rag gwellhe an blas. Lymmavalow yw usys ynwedh rag keworra blas dhe dhiwosow, kepar ha lemonade po diwosow medhel erel, hag yn lies koktel.
Klass:Frooth
Tal (bresel)
Yn kettesten vreselek, tal yw an linen omsettyans ynter dew lu konter.
skeusennik|300px|left|Mappa ow tiskwedhes tal Flandrys yn [[Kynsa Bresel an Norvys yn 1914]] skeusennik|300px|center|Talyow Batel Kharkiv yn 1942
Vanadiom
Elven gymyk yw vanadiom, niver 23 y'n Vosen Beriodek. Y furvell yw V. An hanow a dheu dhyworth hanow Vanadis, duwes tekter yn mythologieth Loghlyn (hy hanow aral yw Freyja). Essensek yw vanadiom dhe nebes eghennow, ow komprehendya tus mes nyns yw apert prag. Yma edhom a vanadiom dhe vakteria] hag a dreyl [[nitrojen dhe ammonya. Nyns yw gwenonek, mes polter vanadiom pentoksid a serr an lagasow, tron ha briansen.
Vanadiom a wra dur kreffa ha skaffa. Usys o yn Bresel Kynsa an Norvys rag arvwisk basnettow hag erel.
Aswonnys yw niver a vonow vanadiom, kepar ha vanadinit (plomm klorid vanadat) ha patronit (vanadiom sulfid), mes nyns yns usys dhe gavos an alkan. Kevys yw avel isaskorr oyl Veneswela ha dhyworth atal gul dur. Askorrans ollvysel an alkan yw a-dro dhe 7,000 tonnas pub bledhen. Usys yw dhe wul kesalkenyow, yn arbennek gans dur, dhe les rag spryngys, toulys, jynnow ebron ha platyow arvwisk.
Poos atomek vanadiom yw 50.94, y boynt teudhi yw 1887°C ha'y boynt bryjyon yw 3377°C. Y dhosedh yw 6.1kg pub liter. Alkan splann arghansek yw, hag a worthsevel kesknians. An dur Damask a vri yn istori a gomprehendyas vanadiom dh'y wul kreffa ha moy duradow.
Mirva
Klass:Elvennow kymyk
Tal (chi)
Tal chi, po punyon yw rann drihornek a fos ynter emlow dew enep to. Kemmyn yns i yn pennsernieth gothek.
Lies chi y'n Statys Unys a veu drehevys gans talyow ynter 1850 ha 1920, gis gelwys gablefront house. Kevys yw terrasow a dreven, pubonan gans tal, yn nebes citys yn Europa.
Gis drog yw chi gans tal yn ranndiryow a yll godhevel trowynsow, drefen poos an gwynsow dhe gawsya an to hwytha dhe ves. Ranndiryow a's teves meur a ergh a us talyow gans ledrow serth may slynkyo an ergh dhe ves.
Klass:Pennserneth
Douglas Alexander
Douglas Garven Alexander (genys 26 mis Hedra 1967) yw politeger albanek.
Ivren
Ivren, Kembrek rhygwellt parhaol po efryn, Sowsnek perennial ryegrass yw eghen a wels pur gemmyn. Ivra a yll tevi yn ogas dhe bub tyller, ow komprehendya gleptiryow, koswigow ha tundra. Dovys hag aswiwys veu an plans ma gans tiogow dres an osow. Hwor yw dhe hwegys, gwaneth, ris ha barlys.
Glas tewl yw an del, ha’n garrow a dyv yn-bann dhe 90 cm. Ivren yw teythyek dhe Europa soth, Afrika north, an Est Kres hag Asi kres. Avel eghen a wels dhe les yw rag peski ha peuri enevales bargen-tir, hag usys yw gans tiogow ow trevesigetha tiryow nowydh ow komprehenda Amerika north, Afrika Dhyghow hag Ostrali. Y hyllir hy usya rag lettya esknians ha fastya gweres, keffrys ha gwrythul kesen worthsavel rag glesynnow ha gwelyow golf. Usys yw war gortys tennis Wimbledon.
Klass:Gwels
Lymwelsen
Lymwelsen, Kembrek clymwellt, Sowsnek lymegrass yw eghen a wels pur gemmyn. Hi a yll tevi yn ogas dhe bub tyller, ow komprehendya gleptiryow, koswigow ha tundra. Dovys hag aswiwys veu an plans ma gans tiogow dres an osow. Hwor yw dhe hwegys, gwaneth, ris ha barlys.
Lymwels a dyv war arvorow Europa north ha west. Fest da yw lymwels orth tenna nitrojen dhyworth a ayr, orth hy usya rag tevi ha fastya tewennow. Aswiwys yw rag tevi mayth yw dowr sall. An plans a’n jeves immunedh ughel erbynn pathogenow. Usys yw yn rannow Arktik Kanada hag Alaska gans an Inuit teythyek rag gwrythul kanstellow. Usys veu yn Europa rag sowlenna tohow.
Klass:Gwels
Stefania Turkewich
Stefania Turkewich-Lukianovych (Ebrel 25, 1898 – Ebrel 8, 1977) o komposydhes, pianydhes hag ilowegydh ukraynek, aswonys avel kynsa komposydhes ilow glassek Ukrayn. Hy oberow a veu difennys yn Ukrayn gans an Sovietow.
Yterbiom
Elven gymyk yw yterbiom, niver 70 y'n Vosen Beriodek. Y furvell yw Yb. An hanow a dheu dhyworth tre Ytterby yn Sweden. Yterbiom yw onan a beder elven henwys dhyworth an dre ma. Onan a'n elvennow dor-tanow po lanthanid yw. Nyns eus rann vewoniethel dhe'n elven. Serrys yw polter ha kesstoffow yterbiom dhe'n kroghen ha lagasow.
Stefania Turkewich
Genys veu hi yn 1898 yn Lviv. Hi a verwis yn Kergront, 78 hy bloodh.
Yterbiom
Enyshes veu yterbiom rag an kynsa prys yn 1878 gans an kymygydh a Swistir, Jean Charles Galissard de Marignac. Askorrys yw yterbiom dhyworth an moon monazit war-barth gans lanthanidow erel. Monow erel hag a gomprehend yterbiom yw euksenit ha gagarinit, henwys dhe enora Yuri Gagarin, an stervarner kynsa. An chif askororyon yw China, an Statys Unys ha Brasil, hag a wul a-dro dhe 50 tonnas a'n alkan an vledhen. Keworrys yw dhe grevhe dur dinam, rag gul klockow atomek pur gewar hag yn laserow.
Poos atomek yterbiom yw 173.04, y boynt teudhi yw 824°C ha'y boynt bryjyon yw 1193°C. Y dhosedh yw 6.97kg an liter. Alkan medhel gwynn-arghansek yw
Mirva
Klass:Elvennow kymyk
Stefania Turkewich
Симфонічні твори – Symfonis
1. Симфонія – Symphony no. 1 – 1937
2. Симфонія no. 2(a) – Symphony no. 2(a) – 1952
2. Симфонія no. 2(b) (2-гий варіант) – Symphony no. 2(b) (2nd version)
3. Симфонієта – Symphoniette – 1956
4. Три Симфонічні Ескізи – Three Symphonic Sketches – 3-го травня, 1975
5. Симфонічна поема – Symphonic Poem «La Vitа»
6. Space Symphony – 1972
7. Суіта для подвійного струнного оркестру – Suite for Double String Orchestra
8. Fantasy for Double String Orchestra
Балети – Ballet
9. Руки – The Girl with the Withered Hands – Bristol, 1957
10. Перли – The Necklace
Margaret Steuart Pollard
Hi a dhemedhas an istorier kernewek Frank Pollard yn 1928, treylyes dhe vos Katholik yn 1957 ha merwel yn Truru, Kernow 13 Du, 1996.
Stefania Turkewich
Балети – Ballet
11. Весна (Дитячий балет) – Spring – (Children's Ballet) 1934-5
Margaret Steuart Pollard
Megyans hag adhysk
Genys veu yn 2 Whitehall Court, Loundres, Gool Davydh 1903. Myrgh o dhe John Steuart Gladstone (1862–1920), gwikor y'n Est Kres ha'y wrek Anne Fitzgibbon. Hy thas o noy dhe'n pennmmenyster livrel W.E.Gladstone, ha hi a gavas gallos akademek hy thas. Wosa ev dhe verwel yn 1920, hi eth dhe Golji Newnham, Kargront, mayth o hi an venen gynsa dhe waynya gradh kynsa klass yn yethow Sanskrytek ha Pali. Yn 1952 hi a dhegemeras doktourieth ha dyllys veu erthyglow gensi war destennow Sanskrytek ha Kristonedh an Est.
Stefania Turkewich
Балети – Ballet
12. Мавка (a) – Mavka – ‘The Forest Nymph’ – 1964-7 – Belfast
Margaret Steuart Pollard
Awtour Kernewek
Yn 1928 hi a dhemedhas Kapten Frank Pollard, awtorita war istori Kernow, konseler dhe Konsel Kernow ha kapten y'n Morlu. An keth bledhen y teuth Pollard dhe vos bardh Kernewek hag esel a Orsedh Kernow gans an hanow. An hanow a dheu dhyworth karrek ogas dhe Bedn an Wlas henwys "Irish Lady" dhe enora benen veu yn torva lester na allas hy sawya, mes leverys yw dell wrello hy tharosvan diskwedhes yn hager-awel.
Stefania Turkewich
Балети – Ballet
12. Мавка (b) – Mavka – ‘The Forest Nymph’ – 1964-7 – Belfast
Margaret Steuart Pollard
Awtour Kernewek
Pollard a waynyas pewas lien an Orsedh yn 1940 gans Bewnans Alysaryn (dyllys yn 1941), 'pastiche' war dhramas Kernewek kresosel, onan a'n chif pennfentenyow Kernewek arnowydh. Caradar a dheskrifas an drama dhe vos ober posek y'n Dasserghyans Kernewek. Hi a skrifas dew dhrama aral: Synt Avaldor (arta selyes war dhramas an osow kres) a waynyas an pewas kynsa yn 1941; ha Synt Tanbellen (ow tochya tus an orsedh) an vledhen awosa. Y'n gwettha prys ny vons an dhew ma dyllys. Pollard o telynores an Orsedh rag bledhynnyow, ow kwari telyn iwerdhonek byghan.
Yn 1947 Margaret Pollard a skrifas Cornwall, lyver delinys gans Sven Berlin hag a dheskrifas an spys na. Hy thybyansow a-dro dhe dalvosogeth honanieth may hwrello Kernow dihaval orth gonisogethow erel yw a vri hwath. Profyes yw an lyver dhe Epskop Truru, Dr J.W.Hunkin. Pollard a oberi dhodho avel skrifenyades nebes bledhynnyow. Hi a worfenn an lyver gans an geryow Bedheugh bynatha Kernewek.
Stefania Turkewich
Опера – Opera
14. Мавка – Mavka – (unfinished) based on Lesia Ukrainka’s Forest Song
Terry Crews
Terry Alan Crews (genys 30 mis Gortheren 1968) yw gwarier, ost pellwolok ha kyns peldrosyer Amerikanek a Statys Unys. Klass:Dinethyansow 1968 Klass:Gesyoryon Klass:Gwarioryon bel droos amerikanek Klass:Gwarioryon bellwolok amerikanek Klass:Gwarioryon fylm amerikanek Klass:Gwarioryon lev amerikanek
Stefania Turkewich
Дитячі опери – Children Opera
15. «Цар Ох» або Серце Оксани – Tsar Okh or Heart of Oksana – 1960
16. «Куць» – The Young Devil
17. «Яринний городчик» – A Vegetable Plot (1969)
Хорові твори – Dre lev
18. Літургія 1919
Margaret Steuart Pollard
Awtour Kernewek
Pollard ynwedh o pur hewul, brosyores wresek, awtorita war ever ha gweythresek rag gwithans Kernow. Skrifenyades Kernow yn Kussul rag Sawya Pow Sows Powek 14 bledhen, ha hi a oberas rag defendya Kernow orth gordhisplegyans.
Stefania Turkewich
Хорові твори – Dre lev
22. Колискова (А-а, котика нема) 1946
Margaret Steuart Pollard
Katholigieth
Yn 1957 hi eth a bos Katholiges, ha gweres pareusi tir hag arghans rag drehevel eglos Gatholik war dyller chapel kresosel Our Lady of the Portal a St Piran yn Truru, kowlwrys yn 1973.
Stefania Turkewich
Камерно – Інструментальні твори; Maynek
23. Соната для скрипки і фортепіано 1935 – Sonata for violin and piano
Margaret Steuart Pollard
Katholigieth
Y'n 1960ow hi a ros hy fythow byskar dhe ves. Ha hi koth, hi a drig yn sempel yn unn stevel, lowen ha kosel yn hen growji tus bal sten yn Sen Ke. Hwath hi o hegar, gwresek ha hwithrus a'n bys a-dro dhedhi. Hi o benen hir, rasek, gwiskys yn losten hir ha lien konna kelmys a-dro dh'y fenn. Skoler europek o hi hwath, gwresek ow tochya Kernow, ond moy vyth, hi o Katholiges lel ha kerensedhek. Hi a dhegemeras an Pewas Benemerenti dhyworth an Pab y honan.
Stefania Turkewich
Камерно – Інструментальні твори; Maynek
24. (a) Cтрунний квартет 1960 – 1970 – String quartet
Margaret Steuart Pollard
Katholigieth
Hi a besyas oberi ha hi moy ages 70 bloodh, gans treylyansow a Slavonek an Hen Eglos. Hi a dhuryas skrifa hymnys, kana yn Latin, Kernewek ha Sowsnek. Hi a guntellas mona rag skoodhya benenes du yn Afrika Soth. Pan veu ogas dhe 80 bloodh, hi a hembronkyas pergherinses dhe Almayn soth.
Stefania Turkewich
Камерно – Інструментальні твори; Maynek
24. (b) Cтрунний квартет 1960 – 1970 – String quartet
Ksenon
Elven gymyk yw ksenon, niver 54 y'n Vosen Beriodek. Y furvell gymyk yw Xe. An hanow a dheu dhyworth an ger Greka ξένον xénon, ow styrya estrenyon. Nyns eus rann vewoniethel dhe'n elven ma.
Stefania Turkewich
Камерно – Інструментальні твори; Maynek
27. Тріо для флейти, кларнету, фагота 1972 – Wind Trio
Margaret Steuart Pollard
Kevren
Klass:Dinethyansow 1903 Klass:Mernansow 1996 Klass:Prydydhesow Klass:Skriforyon yn Kernowek Klass:Sowsesow
Ksenon
Diskudhys veu yn 1898 gans William Ramsay ha Morris William Travers yn Kolji Pennskol Loundres. I re dhiskudhsa neon, argon ha krypton seulabrys. I a usyas jynn ayr-lin dhe denna krypton dhyworth ayr, ha distyllyans rannrivek (fractional distillation) dhe enyshe ksenon dhyworto. Henwys veu ksenon gansa drefen y vos kales dhe dhiskudha.
Stefania Turkewich
Фортепіанні Твори – Piano
28. Варіації на Українську тему 1932 – Variations on a Ukrainian Theme
Ksenon
Kevys yw ksenon yn dowr ewonek Vichy. Askorrys yw le es unn tonnas a gsenon pub bledhen dhyworth gweythvaow ayr-lin. Usys yw yn lugern lughes, laserow, hag arhwilellow PET. Anella kemyskans a oksyjen ha ksenon a wra gweres askorrans erythropoyetin (erythropoietin), hormon hag a ynkress askorrans kellow goos rudh. Usys yw ksenon ytho gans sportysi neb a vynn tolla. Emskemunys yw gans WADA, maynorieth ollvysel gorth-dopya.
Stefania Turkewich
Фортепіанні Твори – Piano
29. Фантазія: Суїта фортепянна на Українські теми – Fantasia: Suite for Piano on Ukrainian Themes 1940
Ksenon
Poos atomek ksenon yw 131.29, y boynt teudhi yw -112°C ha'y boynt bryjyon yw -107°C. Y dhosedh yw 5.9 gramm pub liter. Gass diliw, anvlasus yw. Onan a'n gassys nobyl yw. Usys yw ksenon y'n efanvos drefen y vos an keunys gwella rag jynnow ion.
Ralph St Vincent Allin-Collins
Kerneweger hag onan a hembronkoryon an Dasserghyans Kernewek o Ralph Saint Vincent Allin-Collins (1878 - 11 Ebrel 1948).
Genys veu avel Ralph St Vincent Allin yn 1878 yn Lewisham, Loundres dhe John Henry Allin, panner a Gernow, hag Anna Maria Richmond, myrgh brager. Pan veu bloodh, an teylu a wayas dhe dreveglos ogas dhe Boulogne, Pow Frynk. Ev a leveris na gewsi Sowsnek bys dhe dhewdhek bloodh, mes ev a dhyskas Frynkek ena.
Treylyas galwesik o herwydh niveryans 1911, ow triga ogas dhe Regent Street. Ev a dhemedhas Marie Eulalie Mommens (1884-1951) mis Gwynngala 1915 yn Loundres. Y'n 1920ow ev a dhallathas dyski yethow Keltek. Ev a wodhya Iwerdhonek ha nebes Bretonek. Ev a lavasas ev dhe glewes an yeth Kernewek kowsys gans y deylu pan veu yowynk (kyn feu y das a Gylgh, yn Kledhbarth Kernow), ha dell wrug dyski an lavar hengovek 'This little piggy' yn Kernewek dhyworth den koth, Martin Uren y hanow (1813-1898), yn Lannergh. Yn neb kas ev a dhyskas Kernewek dhe glass yn Loundres. Allin-Collins a ynias war an yeth kowsys yn y glass, ow previ y vos possybyl der y ensampel y honan.
Yn 1927 ev a dhyllas  'A Cornish Grammar' . Y'n gwettha prys, breusys veu y lyver awos bos kammgemeryansow ynno. Ev a skrifas niver a hwedhlow berr rag paperyow nowydh kepar ha'n St Ives Times, Bodmin Guardian ha'n Western Weekly News, ha dyllys veu nebes hwedhlow berr ganso y'n lyver  'An Den ha'y Dheu Wreg'  golegys gans Robert Morton Nance. Gwrys avel bardh Gorsedh Breten Vyghan 10 Gwynngala 1928 gans an hanow bardhek, hag ena yn 1933 enorys veu avel bardh Gorsedh Kernow der apposyans gans an hanow.
Synsys yw moy a dhyllansow ganso yn Lyverva Kenedhlek Kembra, dedhyes 1928, kepar ha  'Clappiansow an Treghas Treus'  ha  'Davydd Trewortha ('An improbable tale of love and war')' . Halwyn a skrifa lytherow dhe verdh erel owth usya aga henwyn bardhek kepar ha 'Bras y Golon' (William Benjamin Tregoning Hooper), kyns y vos degemeres dhe'n Orsedh hogen.
Allin-Collins a verwis yn Klavji Tooting Bec 11 Ebrel 1948.
Stefania Turkewich
Фортепіанні Твори – Piano
30. Імпромпту – Impromptu 1962
31. Гротеск – Grotesque 1964
32. Гірська сюїта – Mountain Suite 1966 – 1968
33. Цикл п’єс для дітей – Cycle of Pieces for Children 1936 – 1946
34. Українські коляди та щедрівки – Ukrainian carols and Shchedrivka
35. Вістку голосить – Good Tidings
36. Christmas with Harlequin 1971
Kevrednow a-ves
Klass:Dinethyansow 1898 Klass:Europeanesow Klass:Komposydhyon Klass:Mernansow 1977
Ksenon
Mirva
Klass:Elvennow kymyk
Gorthtro dempredh
Yn keweronieth, gorthtro dempredh yw varyans dhyworth chanj normal tempredh gans ughelder. Dell yw usys, an kevradh chanj adiabatik a styr tempredh an ayr dhe lehe gans ughelder y'n troposfer. Yn gorthtro dempredh, ayr tomm a hwer a ugh ayr yeyn.
Barnett Newman
Barnett Newman (Genver 29, 1905; Gortheren 4, 1970) o lymner amerikanek. Ev yw onan a'n chif artydhyon yn Menegesydhieth Tybel ha lymner "parkow liw" a vri.
Gorthtro dempredh
Gorthtro dempredh a syns defolyans ayr, avel mogniwl, ogas dhe'n nor. Gorthtro ynwedh a yll lettya dardhegyans, owth oberi avel "gorher". Mar kwrello'n "gorher" terri, dardhegyans a'n glybor yn yr ayr a yll kawsya tewydh taran drog. Yn hinyow yeyn, gorthtro dempredh a yll kawsya glaw rewys.
Barnett Newman
Genys veu Newman yn cita Evrek Nowydh, mab dhe ynvroysi Yedhowek a Boloni. Ev a studhyas filosofieth yn Kolji Cita Evrek Nowydh, hag oberi yn negys y das ow kul dillas. Awosa, ev a dhendylas gober avel dyskador, skrifer hag arvreusyas. A-dhia an 1930ow ev a wrug liwyansow yn gis argrafydhel. Ev a dhistruis oll an oberyow ma yn diwettha.
Gorthtro dempredh
bawd|600px|dim|Furvyans gorthtro dempredh