cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lowender Peran
Performyoryon
Fal Folk, Kemysk, Quylkyn Tew, Celtic Pipe Band, Bucca, Mordros, Mo hag Ern Keast, Gwesper, Breder Richards, Kenysy Kernow, Brian Webb, John Bolitho, Keur Loveny, Keur Peder Bownder, Keur Flehes Bosvena, Cam Kernewek, Ros Keltek, An Tryskell, Heva, Angus ha Des, Jon Mills, Brenda Wootton, Bagas Byghan, Myrghes Morwenna, Keur Goonvre, Kanoryon Porthysek, Peswar Den, Carnon Vale Choir, Knee High Theatre, A39 Theatre, Trev Lawrence, Joy Stephenson, Mudansa, Gwaryoryon, Last Orders, Anao Atao, Blue Ticket, Eia, Gaja, Tamar Troylers, Lapyor Tom, Newquay Band, John ha Frances Webb, Bedlam, Stampede, Penglas, Myrghes Lowen a Vythyan, Ryb an Gwella, Otta Nye Moaz, Graham Sandercock and James Hawken, Bert Biscoe, Ragamuffin, Free Fall, Poll Pri, Pyba, Blues Ticket, Bolingey Troyl Band, Myrghes an Vro, White Noise, Sue Allen, Can an Ethen, Juggins Lugger, Scarlets Well, Berdh Arnowydh Kernewek, Kanoryon Calstock, Captain Kernow and the Jack and Jenny Band, Asteveryn, Kana Kara, Tan Ha Dowr, Pete Berryman, Hubbadillia, Mike O’Connor, Blossom the Clown, Sowena, Zabuloe, Dew Varth, Tan Ha Dowr, Rosie Fierek, Mo Keast, Tregajorran Troylers, Skwardya, Spit, Ebren Vras, Cornwall Songwriters, Clay Players, Davey/Webb, Konteth Karrek, Kescanna, Dalla, Naked Feet, Aveladenn, Perraners, Ahanan, Geof Tredinnick, BIM, Chris ha Mary Humphries, Kerensa, Joy Stephenson, Krena, Donsyoryon Lowender Peran, Pentorr, Ray ha Becky Delf, Scoot, Bagas Crowd, Kerens, We Be, Julie Elwin, Samba Celtica, Caracana, Camelford Friends Playford Group, Laura Divall, Horners, Pengizers, Red Army, Riff Raff, Alan Woolard, Bagas Porthia, Troyl and Error, Kekezza, Cape Cornwall Singers, Cornwall Fiddle Orchestra, Tros An Treys, Dee ha Dave Brotherton, Hedra, Trev ha Jacki Lawrence, Cowetha, Gwydh Donsya.
Kevrennow a-ves
Klass:Golyow Klass:Gonisogeth keltek Klass:Kernow
Sarah Bernhardt
thumb|right|200px|Sarah Bernhardt yn 1877
Sarah Bernhardt (23 mis Hedra, 1844 yn Paris, Pow Frynk - 26 mis Meurth, 1923) o gwariores frenkek geryes da.
Fylmow
thumb|right|Ow kwari Hamlet, 1899 right|thumb|Sarah Bernhardt, yn portrayans, 1890s.
Klass:Dinethyansow 1844 Klass:Evredhyon Klass:Frynkesow Klass:Gwarioresow fylm Klass:Gwarioryon wariva Klass:Karesow Klass:Mernansow 1923 Klass:Skriforesow
Organedh
skeusennik|Arth gell, bugh, yar, puffer tron botel, gallina ha hogh gwyls.
Rol planetys korr
Rol an planetys korr yw aswonnys yn sodhogel gans an Unyans Stereniethek Keswlasek. Yma nebes taklennow yw bras lowr dhe bos pel dre gravedh, yw planetys korr possybl heb aswonnvos yn sodhogel avel planet korr gans an IAU.
Organedh
Organedh yw unigyn tra vyw. Es yw dhe aswon tra vyw, mes nyns yw mar es dhe'y styrya. Enevales ha plansow yw organedhow, yn apert. Organedhow yw rann vyw (biotic yn Sowsnek) a'n kerghynnedh. Kerrygi ha howlsplann yw rann a'n kerghynnedh anvyw.
Aaron Burr
Aaron Burr Jr. (an Yowynka) (6 mis Hwevrer 1756 – 14 mis Gwynngala 1836) o Is-Lewydh an Statys Unys.
Rol planetys korr
Kevrennow
Klass:Rolyow Klass:Steronieth
Organedh
Nyns eus akord a-dro dhe virusys po yns i byw po anvyw. Gwrys yns i a brotin ha trenken nukleyek, hag i a espleg. Mes i a eksist yn diw wedh pur dhyffrans. Unn wedh yw yn kosk, anweythresek. An aral yw a-ji kell byw organedh aral. Ena an virus yw pur weythresek pan wrello dinythi y honan. Hevelep yw dhe dowlen jynn-amontya. Pan vo usys, gweythresek yw, mes pan na vo usys, anweythresek yw. Towlen yw yn neb kas. Ensampel aral dhyworth bewonieth yw an spor, hag yw gwedh lesrannans a vakteria, fong po nebes plansow. Nyns yns i gweythresek bys pan vons y'n studh ewn. Yma dhe pub tra vyw an rannow oberi rag drehevel organedh dien, mes rag tro skwychys yn farow yns i.
Nebes organedhow yw gwrys a vilvilyow a gellow, hemm yw organedhow lieskell. Y hyllir gweles lies unn heb devnydh korrwellell.
An brassa niver a organedhow yw mar vyghan dell na yllir aga gweles gans an lagas. Yma edhom dhywgh a gorrwellell dh'aga gweles. Gelwys yns i korrorganedhow, gans nebes anedha gwrys a unn kell (gelwys organedhow unnkell). Ensamplow yw bakteria ha protozoa, kepar ha'n amoeba ha paramecium.
Devedhyans
An ragdres gwedhen bewnans a assay deskrifa kolmow goos yntra taklow byw. Onan a'n chif amkanow yw aswon LUCA (last universal common ancestor po hendas kemmyn ollvysel diwettha). Prederys yw bos LUCA ow pewa nans yw a-dro dhe 3.8 bilvil bledhen (neb termyn y'n Paleoargheek). Hendas kemmyn ollvysel yw a lyha 102860 moy gwirhaval ages kavos lies hendas. Model gans hendas kemmyn sengel, mes gasa nebes chevisya genynnow yw 103489 gweyth mor gwirhaval ages an model lieshendas gwella. An tybyans a dheuth dhyworth On the Origin of Species gans Charles Darwin, "ytho... gwirhaval yw bos pub kroadur organek a vewa bythkweth war an bys ma diyskynnys dhyworth neb fuv kynosel..."
Jowan Pengilly
John Michael Pengilly po Jowan Pengilly (1956 - 28 mis Me 2009) o bardh ha den a vri y'n Dasserghyans Kernewek.
Genys veu yn Sen Senan yn 1956, an kres a dri flogh dhe Horace Eric Pengilly (aswonnys avel Eric) ha Dorothy (neé Watts). Yth esa diw hwor dhodho, Sarah ha Julie. Y hen das o pyskader ha'y das a lewya skathow torpedo yn Nessa Bresel an Bys. Y das ynwedh o lewyer skath sawya Porthsenan, ow kwaynya medalen rag kolonekter yn 1977.
Y'n gwettha prys y das a verwis yn 1978 ha'n teylu a removas dhe Borthkovrek. Y'n termyn ma Jowan Pengilly a dhallathas dyski Kernewek, ow mos dhe dhyskansow tressa gradh (an ughella y'n termyn na) yn Hellys synsys gans Rod Lyon. Ev a sewenas yn y apposyans, ha skon ev a devis yn krevder y’n taves kowsys ha der y usya keniver dydh, nyns o pell kyns y vos pur freth.
Y les heb mar o y’n taves hengovek, hag ev o fest serrys pan veu komendys an kynsa system nowydh a lytherennans – “Prag na ell anjei gara an taves dell ewa”, ‘medh ev yn fenowgh, “en le assaya dh’y dhystrewy!” Mes, yn despit a hebma, ev a veu gwrys bardh yn 1982 dhe Lannust, ow kemeres an hanow bardhek. Ev a studhyas yn town an taves hengovek ha pan dheuth edhom a neb ger ‘nowydh’ rag neppyth, ny wrussa ev bythkweth mires orth Kembrek na Bretonek dhe gavos ger dhe lenwel an fowt, kepar ha re erel. “Ow thaves ew Kernowek,” ev a wrussa leverel, “nag ew Kembrek po Bretonek!”.
Kynth o ober dhodha avel mason, ev a dhallathas suffra dhyworth isel spyrys, hag yn fenowgh a veu keredhys gen y reowtor rag gul fowtow yn y ober. Hemma a’n gwrug gweth ha skon ev a dhallathas eva meur ha nyns o pell kyns bos res dhodha mos dhe weles an medhek, neb a ordenas ev dhe spena nebes termyn yn ostel arbennek yn Resrudh. Hemma o skullyans a dermyn yn tien, ha wosa ev dhe dhehweles tre, ev a dhallathas eva arta ha drefen hemma, res o dhodho mos dhe glavji. Wosa a-dro dhe dhiw vledhen yn klavji, y feu ervirys dh’y dhanvon dhe rannjy yn Pennsans dhe vos trigys y honen, mes kavos vysyt gans klavjyor unnweyth po diwweyth an seythen. Woja bledhen po a-dro dhodho ena, ev eth tre dhe Lulyn dhe vos trigys gans y vamm, mes kynth alsa’va omwitha ‘mes an diwes teyr po peder seythen, ev a dewheles eva arta. Ena ev a gollas y vamm yn 2007, hag alena rag thesa ev trigys y’n chi y honen. Kyns na pell, y yeghes a dhallathas fyllel yn uskis. Ev a waynyas meur a boster ha ny wrug ev scantlowr mos ‘mes. An unn dra o dhe les dhodha whath o an taves – henna o y baschyon. Y hwor a wrussa y fonya pub myttin, ha pan na gavas hi gorthyp unn myttin yn mis Me 2009, hi a gavas korf Jowan marow war leur an gegin. Ev o marnas 53 bloodh.
Y’n dedhyow kyns ev dhe godha klav gans isel spyrys, ev a wrussa mos dhe geniver darvos Kernewek – an Bennseythen Kernewek kyns oll. Ev a wrussa dos dhe’n Yeth an Werin keniver dy’Meurth y’n Arwodhyow Basset dhe Boll, Resrudh – oll an fordh dhyworth Porthkovrek war dhiwros jynn mar vyghan thesa marth dhe bubonan fatel alsa an dra synsi y boster! Ha ny vern fatel o an gewer – tommder ha daromres uthek an hav po yeynder, glaw ha treweythyow ergh an gwav, ny wrussa ev kelli chons vyth dos dhe gesklappya yn y daves mar gerys.
Kevren
Klass:Dinethyansow 1956 Klass:Mernansow 2009
Afrika
right|thumb|Lymnans dhiworth loerell. Afrika yw brastir, an nessa brassa y'n norvys yn mater poblans ha myns, wosa Eurasi. Yma hy henep a 30,244,050 km2 ow synsi 20.3% a enep tir oll an Nor, ha gans 800 milvil a drigoryon dhenel yn 54 pow anserghek, yma Afrika ow synsi 1/7 a boblans an bys ma.
Powyow Afrikan
Afrika yw diberthys, dell vydh usys, yn Afrika North (dhe gledh an Difeythtir Sahara) hag Afrika Is-saharan. Homma yw diberthys arta yn Afrika West, Afrika Gres, Afrika Est, hag Afrika Soth.
Afrika North
right|thumb|Al Azhar, [[Ejyp.]]
Afrika West
right|thumb|Baya Dakar, [[Senegal.]]
Afrika Gres
right|thumb|Mynydh [[Kameroun.]]
Afrika Est
right|thumb|Ugheldiryow [[Ethiopi.]]
Afrika Soth
right|thumb|Windhoek, pennsita [[Namibi.]]
Dominika
Yn sodhogel Kemeneth Dominika, Dominika yw gwlas ynysek yn Mor Karib.
Istori
A-dhia an 5ves kansvledhen, yth esa an bobel Arawak dhyworth Amerika Dheghow ow triga war an enys. An bobel Kalinago a gemeras aga le erbynn an 15ves kansvledhen. Aga hanow rag an enys yw Wai‘tu kubuli (Ughel yw hy horf). Columbus a dremenas an Enys Dy Sul, 3 Mis Du 1493, mes Frynkek o an enys ynter 1690 ha 1763. Breten Veur a dhalghennas Dominika y'n vledhen ena wosa Bresel an Seyth Bledhen, hag tamm ha tamm y teuth Sowsnek dhe vos yeth pobel an enys. Anserghogeth a dheuth avel repoblek yn 1978.
left|alt=Dominika|skeusennik|Mappa Dominika
Governans
skeusennik|Baya Batalie, Dominika right|alt=Dominika|skeusennik|Gorhel morviajya yn Baya Soufrière, Dominika Demokratieth senedhek yw Dominika. Yma 30 esel y'n Chi Kesva. Rynnys yw an enys dhe 10 pluw. Ottomma rol anedha gans aga foblans.
Ekonomieth
Omres dhe ammeth ha tornyaseth yw Dominika. Tyller gerys-da yw Dominika rag mires orth morviles ha vysytyansow gans gorholyon morviajya. Bananas yw an penn trevas.
Kryjyans
61% a boblans Dominika yw Katholik.
Gonisogeth
Genys ha megys yn Roseau o an skrifer Jean Rhys (awtour ' The Wide Sargasso Sea '). Fylmys o rann an fylmow ' Pirates of the Caribbean ' war an enys yn Park kenedhlek Cabrits (ryb Portsmouth).
Sportow
Krycket yw an sport moyha posek. Yma sportva nowydh drehevys gans arghans a China yn Roseau.
Klass:Enesow an Mor Karib
Ostralasi
Ostralasi yw brastir.
Tesen Hevva
An hanow a dheu a-dhyworth an diwysyans hern yn Kernow kyns an 20ves kansvledhen. Den henwys an golyador o nebonan a weresas hwilas hesow a buskes. An golyador a wrussa garma 'Hevva!, Hevva!' dhe warnya an kokow le mayth esa an hesow a hern. Hevva yw ger furvys a hes (shoal) ha -va.
Hegov kernewek a lever yth o tesen hevva pebys gans an wolyadoryon pan wrussons i dehweles dh'aga chiow hag an desen a via parys erbyn an para dhe dira.
An tesennow yw a-dro dhe 1/2" a dhownder, gans patron kris-grows merkys dres hy fenn. Hemm a dhelin an rosow pyskessa.
Konteth Frederick, Virjynni
Konteth Frederick (yn Frederick County) yw konteth yn Virjynni, Statys Unys Amerika.
Arberth
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Sir Benfro
Trevanta
Trevanta yw hanow manerji yn Penntorr, yn Howldrehevel Kernow a-ugh Dowr Tamer ogas hag Essa. A-barth Syrr William Carew y feu an chi drehevys y'n blydhynyow 1710.
Huell Howser
thumb|Howser, [[2007]] Huell Burnley Howser (1945 – 2013) o gwarier amerikan geryes da.
Klass:Dinethyansow 1945 Klass:Gwarioryon bellwolok amerikanek Klass:Gwarioryon fylm amerikanek Klass:Gwarioryon lev amerikanek Klass:Mernansow 2013 Klass:Ynkleudhyansow yn mor
Tooth golow
Musurys yw Tooth golow y'n efanvos po gwagva orth 299,792,458 meter an eylen. Pub dewynnyans elektrotennvenek a viaj war an keth tooth. Yn fenowgh berrhes yw an tooth dhe 300,000 kilometer an eylen po 186,000 mildyr an eylen. skeusennik|chwith|300px|Golow an [[Howl a gemmer a-dro dhe 8 mynysen 19 eylen dhe dhrehedhes an Norvys.]]
Albert Einstein a junyas tyller ha termyn ow kul devnydh a'n lytheren c ha'y elwel "efanvos-termyn", ha hemm yw styr poran an gehavalen a vri:
Nerthedh yw gronnedh lieshes gans tooth golow pedregys.
Tooth golow dre neb stoff yw le ages hemma, byttegyns, h.y. golow a viaj der ayr po gweder yn lentta ages viajya dre gwakter.
Dy' Merher
Dy' Merher (po De Merher) yw dydh an seythun yntra dy' Meurth ha dy' Yow. An dydh ma yw gelwys war-lergh an planet Merher ha'n duw a'n keth hanow. Y teuth an henwyn ma dhe'n yeth Kernowek diworth an geryow Latin Mercurius ha dies Mercurii.
Dy' Merher yw tressa dydh an seythun, herwydh an brassa niver a dus y'n bys ma – rag ensampel, yn Europa (dre vras) hag Amerika Latin. Yn tylleryow erel, dy' Mergher yw an peswara dydh, rag ensampel y'n Statys Unys. Hanow an dydh yw "peswara dydh" yn Arabek, Grew, ha Portyngalek. Yn kettep kas, yma dy' Merher orth kres an seythun ober.
3
Søren Kierkegaard
Søren Aabye Kierkegaard (5 mis Me 1813 – 11 mis Du 1855) o filosofer danek (Enter-Eller, Frygt og Bæven, Begrebet Angest, Sygdommen til Døden).
Klass:Europeanyon Klass:Filosofers Klass:Mernansow 1855 Klass:Prydydhyon Klass:Skriforyon fugieth Klass:Dinethyansow 1813
Konteth Stafford, Virjynni
Konteth Stafford (yn Stafford County) yw konteth yn Virjynni, Statys Unys Amerika.
Wella Gwavas
skeusennik|Wella Gwavas Wella Gwavas (marow yn 1741) o den lagha ha Kerneweger a Blyw Pawl, Pennwydh West. Ev a guntella lies ober a lyenn Kernewek, ha kesober gans John Keigwin, Thomas Tonkin rag derivas studh aga thaves orth Edward Lhuyd. Mammskrif Gwavas o onan a beswar (MSS Tonkin, Lhuyd, ha Borlase) devnydhys gans William Pryce ow kuntell an Archaeologia Cornu-Britannica. MS Gwavas o kuntellys 1709-36; yma nebes kanow skrifys gans Wella Gwavas y honan ynni, mes brassa niver a oberow tus erell.
Devedhyans derivadow
Klass:Dinethyansow 1676 Klass:Mernansow 1741 Gwavas, Wella
Heyl
200px|right|thumb|Heyl
Heyl (Hayle) yw tre yn Kernow, Breten Veur. Yma den trigys yn Heyl.
Difyk howl a 11 mis Est 1999
skeusennik|Gwel a'n difyk howl kowal kemerys yn Frynk. Y feu difyk howl kowal an 11 mis Est 1999, pan dremenas an Loor ynter an Nor ha'n Howl, ow lettya golok a'n Howl rag gweloryon war an Nor. Hyns skeus an Loor a dhallathas y'n Keynvor Atlantek, ha kyns hanter-dydh, a bassyas dres an Ruvaneth Unys, Frynk, Pow Belg, Lushaborg, Almayn, Awstri, Sloveni, Kroati, Yougoslavi Kyns, Romani, Bulgari, Turki, Syri, Irak, Iran, Pakistan hag Eynda. An kensa difyk kowal gweladow dhyworth Europa a veu a-dhia 22 mis Gortheren 1990, ha'n kensa gweladow y'n Ruvaneth Unys a-dhia 29 mis Metheven 1927.
Clarksburg, Virjynni West
Clarksburg yw sita vyghan yn Virjynni West, SUA. Poblans an sita yn niveryans 2020 o 16,039.
Difyk howl a 11 mis Est 1999
Drefen an dosedh poblans ughel yn ranndiryow war an hyns, y feu an difyk ma onan a'n difygow howl kowal an moyha gwelys yn istori mab-den; kynth esa drog gweladowder yn neb tylleryow drefen kewer anfeusik. An BBC a geskreunas y gudhans yn Kernow west a recevas niver bras dres eghen a wodrigoryon, mes an brassa rann a ebron Kernow a veu komolek, marnas niver byghan a drevow kepar ha Goon Helghi ha Porthperan may tiberthas an kommol kyns an difyk.
Clarksburg, Virjynni West
Klass:Citys yn Vyrjyni West
Yethow Slavek
thumb|right|350px|Yethow Slavek
Teylu a yethow eyndo-europek yw an yethow slavek. Russek yw an esel moyha kewsys a'n teylu ma. Y tallathas an yethow slavek oll yn Europa, mes Russek kewsys yn Siberi ha Asi Kres ynwedh.
Mainz
Pennsita o Rheinland-Pfalz yn Almayn yw Mainz (Frenkek: Mayence, Latin: Moguntiacum). Yn 2007, poblans an sita o 200,234.
Yethow Slavek
Ottomma an klasyans kemmyn a'n yethow y'n teylu ma:
Mainz
An Romanyon a fondyas an dre a-dro dhe 13 kyns OK.
Yethow Slavek
A-ji dhe'n gordeylu eyndo-europek, an yethow slavek yw kevrennys yn nessa dhe'n yethow Baltek (Lithywanek ha Letonek).
2004
2001 - 2002 - 2003 - 2004 - 2005 - 2006 - 2007
2004 OK yw blydhen lamm y'n dydhyans gregorek, ow talleth dy' Yow. Hemm yw an Vlydhen Geswlasek a Ris.
Mernansow
Klass:2004
Enep (fysegieth)
Enep yw spas platt war beth fisegel. Myns unn enep a vusur kompas an enep-na. Musurell an SI rag myns enep yw an m² (meter pedrek) ha musurellow erel a'n keth devedhyans (an km², cm², ha = 10,000 m² h.e.). Yn unn meter pedrek yma'n kethsam myns enep hag yma yn pedrek, unn meter pub tu.
Yn doronieth, y hellir musurya enep unn tyller yn fordhow divers: myns enep an tir yn unnik; myns enep an tir ha'n dowr a-ji dhedhi; myns enep an tir ha'n dowr oll a-ji dhe oryon morek an le, h.e.
1986
1983 - 1984 - 1985 - 1986 - 1987 - 1988 - 1989
1986 OK yw blydhen gemmyn y'n dydhyans gregorek, ow talleth dy' Mergher.
Lannales
Lannales yw gwig yn Howldrevel Kernow, ogas dhe Essa. Yma hanow sowsnek an wig, St Germans ow talleth gans hanow an eglos a usi ena, eglos Sancti Germani.
Bys 1050 a lyha, Lannales o se epskob Kernow; mes a-wosa y tisplegyas an epskobeth tu ha Karesk. A-dhia dasfondyans Epskobeth Kernow yn 1876, y teuth Lannales ha bos se epskop sufragan rag Howldrehevel Kernow.
Yma Chi Trevanta yn kyrghynn an wig.
Ray Bradbury
skeusennik|Ray Bradbury, 1975 Ray Douglas Bradbury (22 Mis-Est 1920 - 5 Mis-Metheven 2012) o awtour ha skrifer-fylm amerikanek. Ev a skrifas romansow fantasi, fugieth skiensel, fugieth browagh, ha fugieth mysteri.
Oberow
Klass:Dinethyansow 1920 Klass:Amerikanyon a dhevedhyans sowsnek Klass:Mernansow 2012 Klass:Prydydhyon Klass:Skriforyon fugieth amerikanek Klass:Ynkleudhyansow yn Kaliforni
Maerun
Maerun yw tre yn Casnewydd, Kembra; (ST28SE14). Yma hi 5.9 mildir (9.4 km) dhiworth Kardydh ha 126.5 m (203.6 km) dhiworth Loundres. 2924 o braster an poblans yn 2011, ha 290 (9.9%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Casnewydd
Konteth Pendleton, Virjynni West
Konteth Pendleton (yn Pendleton County) yw konteth yn Virjynni West, Statys Unys Amerika.
Pendleton
Cancer (ranneves)
Cancer yw ranneves aswonnys avel onan a'n 88 aswonnys gans an Unyans Steroniethek Keswlasek (IAU).
Cancer yw onan a'n 12 ranneves hengovek y'n stergylgh, hag onan a'n 48 ranneves derowel Ptolemy. Yn henhwedhlow Grek, Cancer o an kanker a omsettyas orth Hercules hag ev owth omladh gans Hydra. Skwattys o an kanker gans Hercules, mes ughelhys o bys dhe'n nevow. Y'n hen dermynyow, an howl a dhrehedhas y boynt moyha dhe'n north yn ranneves Cancer, hag ytho an Trovan Cancer yw henwys a-wosa. Yn termyn ma, dre effeyth presessyans an poynt moyha north resegva an howl yn ebrenn yw yn rannves Taurus.
Andrew George
Andrew Henry George (genys an 2a a vis Kevardhu 1958) yw politeger an Rywvaneth Unys. Esel a'n Senedh Livrel-Werinel yw ev dhiworth Porth Ia yn Kernow. Esel a Vebyon Kernow o ev kyns treusfurvyans MK ha bos parti politek. Yma ev owth avonsya an yeth Kernewek hag an kaskyrgh rag Senedh Kernow hwath.
Cancer (ranneves)
Nyns yw meur a ster splann yn Cancer, yma saw dew brassa es braster +4, Beta Cancri ha Delta Cancri, mes yma taklow dhe les, kepar ha'n bonni ster M44 (Praesepe, an presep). Yn henwhedhlow, yth o presep rag dew asen usi ow tybri diworto. Dionysos ha Silenus a varghogas an dew asen yn bresel erbynn an Titanow. An dew esen yw y'n nevow avel an sterennow Asellus Borealis (Gamma Cancri) ha Asellus Australis (Delta Cancri). M44 yw gweladow dhe'n lagas noeth avel kommol byghan, ha gwelys yn ta gans diwlagatell. An bonni ma yw henwys ynwedh avel an kowell gwenen (Beehive)
Andrew George
Y gynsa areth y'n Senedh George a wrug yn Kernewek yn 1997. Yn 2005, ev ha Dan Rogerson a de aga liow avel Senedhoryon yn Kernewek gans an geryow ma:
Cancer (ranneves)
Yma bonni ster arall, M67 ynwedh yn Cancer, gweladow yn diwlagatell po pellweler.
Andrew George
<blockquote style="background: #FFF9E5; border: 1px solid black;">
Cancer (ranneves)
Yma sterenn 55 Cancri, gerys da awos y system planetys. 55 Cancri yw sterenn dhewek, gans sterenn yn klass spektrel K 55 Cancri A ha sterenn yn klass spectrel M 55 Cancri B. Yma dhe 55 Cancri A pymp planet aswonnys.
Andrew George
Kevrenn yn-Mes
Klass:Eseli Senedh a'n RU 2010-2015 Klass:Kernowek Klass:Parti Livrel Werinel Klass:Politegoryon a Gernow
Yethow Eyndo-Europek
An yethow eyndo-europek a furv gordeylu kowrek a yethow, kewsys yn arbennik yn Europa, Amerika, hag Asi Soth ha Kres (ow synsi ynni Eynda). Yma poblansow ow kewsel yethow eyndo-europek yn Ostralasi hag Afrika Deghow ynwedh, hag avel yethow nessa y hwrer devnydh a yethow eyndo-europek y'n Norvys oll. thumb|300px|Yethow Eyndo-Europek Ottomma rol a deyluyow yethow y'n gordeylu eyndo-europek:
† Yeth na gewsir namoy
Y tybir an yethow Eyndo-Europek dhe dhalleth yn neb le a-dro dhe'n Mor Du: Russi dheghow, Ukrayn, po Turki martesen.
Dzhûan Tshei an Hɐr
Dzhûan Tshei an Hɐr, po Jooan Chei a Horr (Jowann Chi an Hordh yn Kernewek Kemmyn, Jowan Chy an Horth yn Kernewek Unys) yw hwedhel berr an werin yn Kernewek diwedhes. Nicholas Boson hag Edward Lhuyd a skrifas vershyons war an hwedhel ma. Yma tekst Edward Lhuyd yn Archaeologia Britannica (1707). William Pryce a dhyllas an tekst hwath yn Archaeologia Cornu-Britannica (1790) yn-dann y hanow y honan.
Yn termyn an Dasserghyans, John Page a dhyllas dielvennans gramasek a'n hwedhel ("Jowan Chy an Horth Examined", 1982). Jowann Richards a skrifas dyllans nowydh a'n hwedhel ma gans tekst an vammskrif ha 'treylyans' yn lytherennans Kernewek Kemmyn ("Yowann Chi an Hordh", 1987).
Jowann a as y ji ha'y wreg rag hwilas hwel dhe wul. Ev a drov mester a ri dhodho tri 'foynt a skians' yn le gobrow. Wosa servya an mester ma dres teyr blydhen, Jowann a dehwel dh'y ji. Gans sywya an poyntow a skians, Jowann a sawy y gowetha (omsettys gans ladron). Yn tre dhe-rag, Jowann a drov bos gobrow y hwel yn y boket – y vester re'ga ros dhodho yn hwir. Hag yth esa y wreg gans flogh pan asas ev, heb godhvos an pyth; ytho, yma baban nowydh dhodho.
Ponswad
Ponsrys (yn Wadebridge; KU: Ponswad) yw tre yn Kledhbarth Kernow, Breten Veur. Yth esa an dre yn kevrang Tryger seulabrys; hedhyw unn a'n dew gres menystrans a ranndir Kledhbarth Kernow yw hi. Yma Ponsrys orth aber Avon Kammel. Y boblans yw den.
Eghen
skeusennik|Puma, lew venydh, panther, po cougar, yn mysk henwyn kemmyn aral: an hanow godhoniethek yw Puma concolor. Yn bewonyeth, eghen yw an unsys selyek a glassans ha renk a organedh, hag ynwedh unsys a nasek-diverseth.
Eghen yw lieskweyth styryahes bos an brassa bagas organedhow dre dhew unigyn a vynn askorra agh feyth, dell yw usys war-bynn daswrians reydhel.
Emu
keldh|skeusennik|Ostralek Emu Emu (latinek Dromaius novaehollandiae) stag edhen y'n teylu Casuariidae. Genesik dhe Ostrali.
Klass:Ostrali Klass:Ydhyn
S. Scott Bullock
Stuart Scott Bullock (1956) o gwarier amerikan geryes da.
Klass:Gwarioryon fylm amerikanek
Keynvor Iwerydh
right|thumb|Mappa an Keynvor Atlantek y'n [[yeth sowsnek.]] right|thumb Yma'n Keynvor Atlantek owth ystynna a-dreus enep a 100 000 000 km²; ev yw ytho an nessa keynvor an brassa y'n Norvys. Y furvyas ev dre dhibarth a vrastiryow Afrika hag Amerika nans yw milvilyow a vlydhynyow. Downder moyha an keynvor yw 9 560 m orth Kleudh Puerto Rico. Yn y gres yma steus menydhyow stedhys (homm yw Dren Kres Atlantek). Yma'n menydhyow ma ow sevel a'n dowr rag ensampel orth Pow Island po an Ynysek Açores.
Malpas
Malpas yw tre yn Casnewydd, Kembra; (ST39SW01). Yma hi 11.6 mildir (18.7 km) dhiworth Kardydh ha 123.9 m (199.4 km) dhiworth Loundres. 7749 o braster an poblans yn 2011, ha 656 (8.5%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Casnewydd
Dy' Sul
Dy' Sul (po De' Sul) yw dydh an seythun yntra dy' Sadorn ha dy' Lun. Dy' Sadorn yw nessa ha diwettha dydh an bennseythun. An dydh ma yw gelwys war-lergh hanow Latin an Howl, h.y. dies Solis.
Herwydh eglosyow kristyon pals, dy' Sul yw an Saboth po jorna sans.
7
Rol a hensi-horn kledhrennow kul y'n Repoblek Wordhen
Yma'n erthygel ma yn-kever hensi-horn kledhrennow kul y'n Repoblek Wordhen. Rag rol hensi-horn kledhrennow kul yn Wordhen Gledh, gwelewgh an gevren ma.
Yth esa dhe Wordhen lies hyns-horn kledhrennow kul, brassa rann anedha a veu byldyes ow tevnydhya geyj 3 tros-hys (914 mm). An diwettha linen dhe dhegea (nag esa gwithys) o an Hyns-horn Cláir West yn 1961 (kynth usi rann anodho gwithys).
Gwelewgh ynwedh
Klass:Hensi-horn yn Iwerdhon Klass:Rolyow
Hyns-horn Moon Kernow Est
skeusennik|Mappa (Sowsnek) a'n hyns-horn yn 1872. Y hyllir gweles dew dhiwedh an hyns-horn yn Kalstok ha Kellivre. An steren rudh heb hanow yw Dowrgonna. Linen hyns-horn 3 tros-hys (1,067 mm) o an Hyns-horn Moon Kernow Est a ygoras yn 1872 dhe junya an mengleudhyow ha balyow y'n arenebedhow Kelliwik ha Dowrgonna yn Kernow Est gans an porthow war an Dowr Tamar yn Kalstok. Rann a'n linen o leven-goleder o oberys gans lovanow a dhiyskynna dhe'n kayys yn Kalstok.
Wosa an penn-hyns-horn dhe ygeri dhe Bere Alston yn Dewnens, linen-junya a ygoras a-dhyworth ena dhe Galstok ha'n hyns-horn a eksistyas a veu treylyes dhe geyj savonek. An hyns-horn nowydh a ygoras avel linen-drethysi yn 1908. Ha hensi-horn powek ow pos deges y'n 1960ow, rann a'n Hyns-horn Moon Kernow Est a veu gwithys rag gwitha junyans ynter Aberplymm ha Dowrgonna. Ygerys yw an rann na y'n jydh hedhyw hwath.
Isotri a-varr
An balweyth a vonow y'n arenebedh Kelliwik ha Dowrgonna a dhrehedhas y dopp yn kres an 19ves kansvledhen. Mes yth esa problemys ow karya an askorrasow dhe varghas; y fons kemerys gans mergh dhe Galstok, mayth esa kay war an Dowr Tamar mortidek rag gorhelyans. Penn-moon o kober, mes yth esa temmik a sten hag arsenik ha glow ha timber a veu karyes yn-bann dhe'n balyow. Kynth esa'n Tamar mortidek dhe Galstok, kales o an tremen dhe'n mor.
Prederys avel an gorthyp veu hyns-horn ha Kompani Strothys Hyns-horn Tamar, Bre Skowl ha Kelliwik (Tamar, Kit Hill and Callington Railway Company Limited) a veu grondyes yn 1864. An kompani a vynna drehevel hyns-horn gejy savonek dhyworth Kelliwik dhe Gellivre ha Kalstok gans leven-goleder rag diyskynna dhe'n kay ena. An kompani a recevas Reyth an Senedh war 29 mis Gwynngala 1864. Wosa an drehevyans dhe dhalleth, Reyth an Senedh a veu grontyes dhe gompani aral rag drehevel an Hyns-horn Essa ha Kelliwik (Saltash and Callington Railway), o dhe vos hyns-horn geyj ledan. Yn 1866 an kompani Bre Skowl a recevas reyth nowydh dhe vyldya aga hyns-horn dhe eyj ledan keffrys dhe junya gans an kompani Essa. Mes yth esa bomm arghansek y'n unn vledhen ha travyth moy a hwarva dhe'n dhew hyns-horn.
An 9 mis Est 1869 kompani nowydh, an Hyns-horn Kelliwik ha Kalstok (Callington and Calstock Railway), a recevas Reyth an Senedh dhe dhrehevel hyns-horn war weythyow an kompani Bre Skowl. Yth esa chatel a £60,000 dhe'n hyns-horn gans powerys-chevisya a £20,000. Ogasti 8 mildir (13 km) o an hyns-horn dhe vos ha nyns esa karyans-trethysi gesys. An kompani a brenas an kayys yn Kalstok ynwedh ha'ga gwellhe.
Drehevyans eth yn snell ha Reyth an Senedh a'n 25ves mis Me 1871 a asas an kompani dhe janjya y hanow dhe'n Hyns-horn Moon Kernow Est. Parys o an linen yn skon ha hi a ygoras dhe draffik an 7ves mis Me 1872. skeusennik|Leven-Goleder an Hyns-horn Moon Kernow Est y'n jydh hedhyw.
Leven-goleder ha kay Kalstok
Byldyes veu an leven-goleder dhe dhri gwara dhe'n balyow war dir ughella yn 1895 gans an Kompani Glow, Mon & Gwara Ollgemmyn Tamar (Tamar Coal, Manure and General Merchandise Co). 2,310 tros-ys (704 m) hir war woleder a 1 yn 6 (16%). Powerys gans gravedh o ev, mes yth esa jynn-ethen dhe'n penn. Unn-hyns o ev gans loup-passya dhe'n poynt hanterfordh ha rann teyr kledhren a-ugh dhodho.
An HMKE a wrug ystyn an kay yn Kalstok dhe 1,359 tros-hys (414 m) hir. Mergh a oberi an kertys war an kay.
Junyans gans an penn-hyns-horn
Kales o mor-viaj an Tamar ha nyns esa gorsav penn-linen hyns-horn leel yn Kernow pan ygoras an hyns-horn, ha re gostek via drehevyans junyans gans an gorsavow yn Dewnens war an Hyns-horn Dewnens Soth ha Tavistock (South Devon and Tavistock Railway) awos bos res dhe'n hyns-horn treusi an Dowrow Tamar ha Tavy. Byttegyns an Plymouth, Devenport and South Western Junction Railway a ygoras mis Metheven 1890 dres Tavistock ha Bere Alston.
Reyth an PD&SWJR a gomprehendyas powers dhe brena an Hyns-horn Moon Kernow Est. An re ma a wrug mos ha bos ambos mis Est 1884. "Perhenegys" o an hyns-horn kalan mis Metheven 1891, kyn nag esa'n prenas gorfenys bys an 4a mis Genver 1894.
Eyl-geyjyans
Kompani nowydh, an Hyns-horn Bere Alston ha Kalstok (Bere Alston and Calstock Railway) avel rann a'n PD&SWJR, o grondyes ha reyth nowydh a 23 mis Metheven 1902 a asas drehevyans an linen-junya ha dhe brena an linen Kernow Est. Reyth Hyns-horn Skav o gwrys mis Hedra 1905 a asas an kompani dhe janjya geyj an kledhrennow dhe 4 tros-hys 81⁄2 meusva (1,435 mm) - geyj savonek.
Eyl-geyjyans an HMKE o gwrys yn 1907-1908; traffik kemmyn o goderrys dres dew jorna yn-unnik der an treylyans. An linen nowydh dhyworth Bere Alston dhe Gelliwik rag trethysi ha gwara an 2a mis Meurth 1908. Kynth o an PD&SWJR oberys gans an HLSW, an PD&SWJR a oberi an skoren y honan, yn-dann venystrans Colonel Stephens.
Forsakyes o an leven-goleder Kalstok, mes lyft-kert a brovia junyans gans an kay dhyworth an bonsfordh ughel a dreusi an Tamar.
An hyns-horn a remaynyas anserghek bys "bagasans" an hensi-horn Bretenek yn 1921, pan wrug ev mos ha bos rann a Hyns-horn an Soth.
Degeans
An hyns-horn yntra Fodowdrake ha Kelliwik a wrug degea an 5es mis Du 1966 avel rann a'n treghow Beeching. An gorsav yn Fosowdrake, henwys Dowrgonna y'n jydh hedhyw, yw diwedh an Linen Nans Tamar arnowydh yntra Dowrgonna hag Aberplymm dres Bere Alston. Gwithys o an hyns-horn ma awos bos an rosweyth fordhow yn arenebedh Kalstok drog meur ras a emlow serth an Nans Tamar.
Hyns
Tamm moy ages 7 milder (12km) o an hyns-horn dhyworth Kellivre dhe Galstok. 640 tros-hys (195 m) a-ugh dhe leven an mor o Kellivre ha penn an gledhren rag pow meur ammethek o an linen ynwedh. An hyns-horn a dhiyskynna oll an fordh dhe Galstock saw rag unn yskynn byghan. Yth esa gorsavow gwara poblek dhe Gornel an Managh (le an Gorsav Boslova yn tiwettha), Park Koks (Hallannergh yn tiwettha) ha Fosowdrake (Dowrgonna yn tiwettha). Yth esa lower a lerghow-gwitha a junya gans an balyow ha mengleudhyow, yn arbennik Bre Skowl, Hinston Down, Bal Clitters Dowrgonna, Depot Aberplymm ha Mengleudh Pearson (dhe lergh-gwitha Pow Sows West). Oberans gans lokomotyvyow a dhiwedha dhe Worsav an Leven-Goleder, mayth esa lerghow-gwitha rag gul trenow dhe benn an leven-goleder.
Moy dhe redya
Yn Sowsnek yw oll an re ma.
Robert Musil
Robert Musil (6 mis Du 1880 - 15 mis Ebrel 1942) o skrifor ostrek.
Kessedhek Junyes Hensi-horn Konteth Donegal
skeusennik|Kyns jynn an CDRJC (KJHKD) a-ves dhe withti an Hyns-horn Nans Foyle, [[Derry, Wordhen Gledh.]] An Kessedhek Junyes Hensi-horn Konteth Donegal (County Donegal Railways Joint Committee) a oberas kevreyth efan a hensi-horn kledhrennow kul 3 tros-hys (914 mm) yn Donegal, Wordhen, a 1906 dhe 1960. An kessedhek a veu ynkorforys yn 1906, a esas an prenas junyes a'n kyns Kompani Hyns-horn Donegal gans Hyn-horn Bras an North a Wordhen ha Kessedhek Kontethow an North a'n Hyns-horn Kresdir.
Robert Musil
Klass:Mernansow 1942 Klass:Ostrians Klass:Skriforyon fugieth
Kessedhek Junyes Hensi-horn Konteth Donegal
Istori Hensi-horn Donegal
War galan mis Me 1906 y feu fondyes an Kessedhek Junyes. An linennow a veu heryes gans an Kessedhek Junyes a wrug sommen a 106 mildir (171 km). I o:
Yth ygeris an Kessedhek Junyes an Hyns-horn Strabane ha Letterkenny war galan mis Genver 1909, ow tri sommen hys an gevreyth dhe 121 mildir (195 km). Erbynn 1912 an kompani a berghennas an kerthow a-is:
An linen yntra Strabane ha Derry a veu perghennys yn kowal gans Kessedhek Kontethow an North a'n Hyns-horn Kresdir, mes y feu oberys gans an KJHKD.
Orth topp y ystynnans, an Kessedhek Hensi-horn Konteth Donegal a oberas an brassa system a hensi-horn kledhrennow kul y'n Enesow Breten. An hyns-horn a veu aswonys yn hegar avel an "Wee Donegal".
Gwelewgh ynwedh
Klass:Hensi-horn yn Iwerdhon
Loor
An Loor yw an loor unnik ow kul resegva a-dro an Nor. Arwodh steroniethek an Loor yw krommenn (☾). Pellder kresek ynter an Loor ha'n Nor yw 384,403 km.
Ynter 1969 ha 1972, towlenn Apollo a dhannvonas dewdhek den rag tira war an Loor; an kynsa tus o Neil Armstrong ha Buzz Aldrin.
right|thumb|An Mare Imbrium ha poll Copernicus. Myns enep an Loor yw 37 930 000 km2, po 7.4% a enep an bys ma.
Yma hanow Latin war an Loor, luna, ow ri hanow Kernewek rag dy' Lun. Y'n gonisogeth romanek, dywes an loor yw Luna po Diana.
Klass:Steronieth
Boncath
Boncath yw tre yn Sir Benfro, Kembra; (SN23NW06). Yma hi 71.8 mildir (115.6 km) dhiworth Kardydh ha 195.1 m (314 km) dhiworth Loundres. 720 o braster an poblans yn 2011, ha 441 (61.3%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Sir Benfro
Canis Major (ranneves)
Canis Major yw ranneves aswonnys avel onan a'n 88 aswonnys gans an Unyans Steroniethek Keswlasek (IAU).
Irak
Klass:Arabi Klass:Gwlasow yn Asi
Emperoureth Romanek
An Emperoureth Romanek yw an stat ha'y gres yn Rom, neb a dryghas Europa soth ha west, Afrika gledh, hag Asi west. Nerthus o an Romanyon y'n Mor Mediterraneek kyns termyn Yul Kesar; eev a dryghas Bro Gall, ha'y vab Oktavyan Awgust o an kynsa emperour. Y tiberthys an Emperoureth tamm ha tamm yn rann West (Latin) ha rann Est (Greka).
Yn 381, Kristoneth veu selys avel kryjyans soedhogel an Emperoureth.
Menystryes an West yw gyllys dhe'n Wothyon yn 476, mes an Emperoureth a besya y'n Est bys yn 1453 pan dryghas an Durkyon Kostentinopel.
Klass:Istori Klass:Rom Klass:Statys marow
Starověký Řím
Lebanon, Pennsylvani
thumb|300 px| Lebanon thumb|250px| thumb|250px| Lebanon yw sita ha se konteth Konteth Lebanon, Pennsylvani, Statys Unys. Poblans an sita yn niveryans 2020 o 26,814.
An sita a veu fondys yn 1756.
Dy' Sadorn
Dy' Sadorn (po De' Sadorn) yw dydh an seythun yntra dy' Gwener ha dy' Sul. Dy' Sadorn yw kynsa dydh an bennseythun. An dydh ma yw gelwys war-lergh an planet Sadorn ha'n duw a'n keth hanow. Y teuth an henwyn ma dhe'n yeth Kernowek dhyworth an geryow Latin Saturnus ha dies Saturni.
Dy' Sadorn yw hweghes dydh an seythun, herwydh an brassa niver a dus y'n bys ma – rag ensampel, yn Europa (dre vras) hag Amerika Latin. Yn tylleryow erel, dy' Sadorn yw an seythves dydh, rag ensampel y'n Statys Unys. Hanow an dydh yw "seythves dydh" yn Arabek, Grew, ha Portyngalek.
Herwydh an hengov yedhowek, dy' Sadorn ha nos Gwener yw an Saboth.
6
Barbara Comstock
Barbara Jean Comstock (genys Barbara Jean Burns; 30 Metheven 1959 yn Springfield, Massachusetts) yw politegores a Amerika hag esel Chi an Ganasedhoryon rag an 10ves ranndir kuntellesel yn Virjynni a-dhia 2015 bys yn 2019. Esel an Parti Repoblikanek yw hi.
Hi a veu etholys yn 2015, ow spedya Frank Wolf, an kanasedher kyns. Comstock a veu fethys gans an ombrofyores demokrat Jennifer Wexton. Wexton a waynas gans 56.1% an vota.
Dy' Yow
Dy' Yow (po De' Yow) yw dydh an seythun yntra dy' Merher ha dy' Gwener. An dydh ma yw gelwys war-lergh an planet Yow ha'n duw a'n keth hanow. (Hanow tre Marhasyow a'n jeves an kethsam talleth.) Y teuth an henwyn ma dhe'n yeth Kernowek dhyworth an geryow Latin Iouem (po Jovem) ha dies Iouis/Jovis.
Dy' Yow yw peswara dydh an seythun, herwydh an brassa niver a dus y'n bys ma – rag ensampel, yn Europa (dre vras) hag Amerika Latin. Yn tylleryow erel, dy' Yow yw an pympes dydh, rag ensampel y'n Statys Unys. Hanow an dydh yw "pympes dydh" yn Arabek, Grew, ha Portyngalek.
Y'n Ruwvaneth Unys, yma dewisyansow senedhek oll owth hwarvos war dhy' Yow a-dhia 1935.
4
Baldak
thumb|right|200px|Stret Al Rasheed thumb|right|200px|Mappa Baldak
Bengalour
thumb|right|250px|Gwel Bangalore thumb|right|250px|
Baldak
Baldak (Arabek: بغداد‎ Baghdād) yw an vrassa cita ha penncita Irak. Yma a-dro dhe 5,000,000 a dus ow triga yn Baldak.
Bengalour
Bengalour (Kannadek: ಬೆಂಗಳೂರು ; Sowsnek: Bangalore ) yw pennsita Karnataka yn Eynda.
Baldak
Klass:Arabi Klass:Citys ha trevow yn Asi‎
Bengalour
Gwiasva
Klass:Eynda Klass:Citys ha trevow yn Asi‎
Edie McClurg
thumb|McClurg, [[2007]] Edie McClurg (1951) o gwarier amerikan geryes da.
Pow Tajik
Klass:Gwlasow yn Asi
Palauek
Yeth polynesek yn Palau yw Palauek. Yeth soedhogel yn Palau yw hi, gans Sowsnek.
Graham Sandercock
Graham Sandercock, yw dyskador, kenedhloger Kernewek, ha skrifer y'n taves Kernewek. Ev o penn asrann doronieth yn Skol Nessa Devonport rag Mebyon.
Sandercock yw person a boes yn Dasserghyans Kernewek y'n eur ma. Ev yw awtour a skrifennow pals y'n taves Kernewek, y'ga mysk lyvrow gramasek (r.e. Holyewgh an Lergh 1999 ha Kernewek Mar Plek 1998, warbarth gans Crysten Fudge), treylyans a dhew lyver an Bibel (Eksodus 2000, An Lyther dhe'n Ebrowyon 1999), hwedhlow berr (r.e. "An Wedhwes" 1994), ha dyllansow a dekstow hengovek (Passio Christi, Resurrexio Domini, ha "Silvester ha'n Dhragon" dhiworth Vywnans Meryasek: y'n skrifennow ma, Sandercock a dreylys yn Kernewek Kemmyn an vershyons gwrys yn Kernewek Unys gans Mordon).
Danny Teeson
Daniel "Danny" Teeson o gwarier amerikan geryes da.
Graham Sandercock
Ev a bennskrif An Gannas, ha kyns kaderyor Kesva an Taves Kernewek ha Kowethas an Yeth Kernewek yw ev hwath pella. Sandercock re wrug niver a ganow yn Kernewek, hag a dhyllas diw blasenn arghansek (sidi), Poll Pri hag Yn Gwynn ha Du.
Yth esa Sandercock owth ombrofya esedh Senedh Kernow Soth-Est yn dewisyans 2005 rag Mebyon Kernow. Sandercock a waynyas 1.4 % a'n raglevow ow kelli an esedh dhe Golin Breed.
Klass:Kenedhlogoryon gernowek Klass:Politegoryon a Gernow Klass:Skriforyon yn Kernowek
Bogotá
thumb|right|200px|Gwel Bogotá
Bogotá yw an vrassa cita ha penncita Kolombi. Yma a-dro dhe 7,200,000 a dus ow triga yn Bogotá.
Klass:Citys ha trevow yn Amerika
Tremarctos
Tremarctos yw an genas gesys unnik y'n isteylu Tremarctinae a'n teylu Ursidae (arth). Yma unn ehen bew hag unn ehen venhesen a arth diwweder.
Yma unn ehen—Arth Andes—gesys unnik; kynsistorek yw an ehen aral (difeudhys veu nans yw 11,000 bledhen).
Klassans
(† - difeudhans)
Kampollow
Klass:Orses
Bangkok
thumb|right|200px|Gorthugher yn Bangkok
Bangkok (Tayek: กรุงเทพมหานคร‎) yw an vrassa cita ha penncita Pow Tay. Yma a-dro dhe 6,600,000 a dus ow triga yn Bangkok.
Klass:Citys ha trevow yn Asi‎
Dy' Lun
Dy' Lun (po de' Lun) yw dydh an seythun yntra dy' Sul ha dy' Meurth. Y talleth y hanow a luna, an ger Latin rag an Loer.
Dy' Lun yw kynsa dydh an seythun, herwydh an brassa niver a dus y'n bys ma. Rag ensampel, yn Europa hag Amerika Latin, yma'n seythun ow talleth dy' Lun, hag yn China hanow an dydh ma yw "Dydh Onan" hogen (Xingqi Yi). Yma savon keswlasek ISO 8601 ow styrya dy' Lun avel kynsa dydh an seythun.
Yn tylleryow erel, dy' Lun yw an nessa dydh, rag ensampel y'n Statys Unys. Hanow an dydh yw "nessa dydh" yn Arabek, Grew, ha Portyngalek. Byttegyns, dy' Lun yw hwath an kynsa dydh a seythun lavur yn gwlasow a'n par ma.
Winston Graham
Winston Graham (30 mis Metheven 1908 - 10 mis Gortheren 2003) o romanser sowsnek (kevres Poldark).
Klass:Mernansow 2003 Klass:Skriforyon a Gernow Klass:Skriforyon fugieth Klass:Sowson Klass:Dinethyansow 1908
Tommas Flamank
Tommas Flamank (marow 1497) o den an lagha a Bow Kernow a hembrenkyas an Rebellyans Kernewek erbynn tollow yn 1497 warbarth gans Mighal an Gov. Tas Flamank o perghennek tiryow yn Bosvenegh.
Praga an tollow ma o pe bel erbynn Alban; hag an Gernowyon a grysys na’ga deur an bresel ma awos aga pellter dhiworth Alban. Ytho y skonyas tus Kernow a be an doll. Yn Lannaghevran y teuth an omsav ma ha bones rebellyans igor, ha Flamank ha’n Gov a ledyas routh a gemmynyon dhe Loundres rag protestya ha kompella diswul an doll gans Henry VII.
Wosa hedhes Blackheath a-der Loundres, res o dhe Flamank ha’n rebellysi erell omladh yn igor erbynn lu an Myghtern orth Kas Pons Deptford. Hemm o fethans diblans rag an rebellyans; Flamank a gavas y worra orth an gaslann ha kemmeres dhe Dour Loundres. Orth Tyburn y’n kregys ha’n tennys ha’n kwartronys, 24es a vis Metheven, warbarth gans an Gov.
Y trehevyas delow Flamank ha’n Gov yn Lannaghevran yn 1997, rag solempnya 500ves penn-bloedh an rebellyans.
Flamank, Tommas Klass:Mernansow 1497 Klass:Bywskrif Flamank, Tommas
Canes Venatici (ranneves)
Canes Venatici yw ranneves aswonnys avel onan a'n 88 aswonnys gans an Unyans Steroniethek Keswlasek (IAU).
Canes Venatici yw yn hantergylgh north an pel nevek, ha gwrys o gans Johannes Hevelius yn 17ves kansblydhen. Y hanow yw Latinek rag 'helgeun', hag yn fenowgh yw delinys avel helgeun Boötes an bugel, yw ranneves nessa.
Canes Venatici yw ranneves nebes le a'n myns mayn (465 a degreow pedrek, 38ves a'n 88) ha nyns eus meur a ster ughel aga splannder ynno. Alpha Canum Venaticorum yw an splanna sterenn, henwys ynwedh avel Cor Caroli, avel kov rag Myghtern Charles I a Bow Sows o ledhys. War y emlow yma Ursa Major dhe'n north ha west, Coma Berenices dhe'n soth, ha Boötes dhe'n est. Berrheans an hanow yw CVn.
Yma lies galaksi dhe les yn Canes Venatici y'ga mysk peswar esel an katalog Messier: M51 (an Galaksi Lonklynn), M63 (an galaksi howlvlujenn), M94, M106; ha unn bonni pelek M3.
Iron Maiden
Iron Maiden yw bagas rock diworth Pow Sows dallethys gans Steve Harris yn 1975. Aga hynsa kuntilow, Iron Maiden a veu dyllys yn 1980.
Harris yw esel unnik re beu esel an bagas a-dhia 1975 bys dhe'n diwedh, mes Dave Murray re senis gitar rag oll an kuntilowyow.
Maskot an bagas yw Eddie; euthvil a wra apperya dhe geskanow ha limnansow an kuntilowyow.
Linel termyn
Klass:Rock Klass:Sowson
Charlie Adler
Charles Michael "Charlie" Adler (1956) o gwarier amerikan geryes da.
Klass:Dinethyansow 1956 Klass:Gwarioryon bellwolok amerikanek Klass:Gwarioryon lev amerikanek Klass:Gwarioryon wari gwydhyow amerikanek Klass:Gwarioryon wariva amerikanek Klass:Skriforyon amerikanek
Porthbud
Porthbud yw port byghan yn Kernow, Breten Veur, war Vor Havren orth aber Avon Bud. Yma 4674 a drigoryon y'n dre. Yma'n dre menestrys warbarth gans Strasnedh, tre marghas 2 km dhe'n howldrevel, gans Konsel Tre Porthbud-Strasnedh. Klegerek yw an morrep dhe soth an dre. Tornyaseth yw an diwysyans chyf; pyskek hag esperthyans growdir o diwysyansow poesek seulabrys.
An Dowrgleudh Porth Bud a dhyworth an lok-vor yn Porth Bud dhe Helebridge ogas dhe Marhamchurch.
UKIP
UKIP, po United Kingdom Independence Party (Parti Ansergheth an Rywvaneth Unys), yw parti politek a-dheghow ow hwilas kildenna an Rywvaneth Unys diworth an Unyans Europek. Arwoedh an parti yw £ (arwoedh an peuns sterling). Unn kyns Gwithador, Roger Knapman EES, a lywy an parti; yma ev ow triga yn Dewnans.
Veritas yw parti nowydh furvys gans Robert Kilroy-Silk ha nebes kyns eseli erell a UKIP.
Klass:Gwlasegeth an Ruwvaneth Unys Klass:Parti politek y'n Ruwvaneth Unys
Stephanie Tubbs Jones
Stephanie Tubbs Jones (genys Stephanie Tubbs; 10 Gwynngala 1949 yn Cleveland, Ohio - 20 Est 2008 yn Cleveland, Ohio) o politegores a Amerika hag esel Chi an Ganasedhoryon rag an 11ves ranndir kuntellesel yn Ohio a-dhia 1999 bys hy mernans yn 2008. Hi o esel Parti an Dhemokratyon hag hi a veu spedys gans Marcia Fudge, esel an 11ves ranndir a-lemmyn.
Klass:Amerikanesow Klass:Demokratyon Klass:Dinethyansow 1949 Klass:Eseli Chi Kanasedhoryon an Statys Unys Klass:Ohio Klass:Mernansow 2008
Terosa Skav-Sawya Penlee
alt=Men Kov Terosa an Skath-Sawya Penlee|skeusennik|Men Kov Terosa an Skath-Sawya Penlee alt=Gorsav Skath-Sawya Penlee|skeusennik|Gorsav Skath-Sawya Penlee Terosa an Skath-Sawya Penlee a hwarva an 19ves Mis Kevardhu, 1981 dhe-ves arvor Kernow. An skath-sawya Solomon Browne, a'n Gorsav Skath-Sawya Penlee ogas dhe Borthynys, eth dhe weres an gorhel Union Star wosa an jynnys dhe fyllel yn hager vor. Wosa para an skath-sawya dhe sawya peswar den, an dhew lester a veu kellys gans oll aga fara. Hwetek den a verwis, eth anedha o bodhogyon an para skath-sawya.
Para an Solomon Browne
Bodhogyon an skav-sawya Solomon Browne o:
Klass:1981 Klass:Terosedhow Klass:Istori Kernow
Seamus Heaney
Klass:Dinethyansow 1939 Klass:Godhyli Klass:Mernansow 2013 Klass:Peldrosyoryon Klass:Pewas Nobel Klass:Prydydhyon
Gool Peran
thumb|right|300px|Gool Peran yn [[Pensans 2006]] Gool Peran yw dedh kenedhlek Kernow, sensys war'n 5ves mis Meurth pub bledhen. Henwys yw an dedh rag onen a sensow tasek Kernow, Peran, an sens rag sten.
Devedhyans
Gool Peran a wrug dalleth avel onen a'n lies gool stenoryon solempnys gans tus bal Kernow. Yma golyow stenoryon erel pecar ha Gool Peran ow comprehendya Gool Picrous ha Chewidden. Nyns eus meur a dhescrifans orth hengovyon dibarow an jedh-ma. Bettegens, yma notyes gans meur a dus an consumyans bras a dhiwes ha boos dres an gool. An dedh woja Gool Peran a veu godhvedhys dre meur a dus en Sowsnek avel 'Mazey Day', termyn eus usyes lebmyn gans an gool dasserghyes Golowan en Pensans. An lavar en Sowsnek 'drunk as a perraner' ('mar vedhow avel peranyer') a veu usyes en Kernow a'n 19ves cansvledhen rag descrifa tus a wrug eva meur a alcohol.
Solempnyansow arnowyth
Gool Peran yw solempnys pub bledhen ynwedh en Grass Valley, Californya, Statys Unys, rag onoura tus bal dhyworth Kernow a wrug kemeres radn en istory an le ow talleth en cres an 19ves cansvledhen.
Degol sodhogel
En 2006, Dan Rogerson, esel kernowek Senedh an RU, a wrug govyn orth an governans dhe wul an 5ves a vis Meurth degol sodhogel en Kernow rag ajon solempnyansow rag Gool Peran. Moy a-dhiwedhes, yth esa pejadow rag an gool. Nebes oberoryon consel Bosvena a veu res an gool en 2006, hag y feu lies gorholeth ha pejadow rag degol sodhogel kernowek war an 5ves a vis Meurth. Dhia 2009, Consel Tre Pensans a wrug ri dh'y arfedhysogyon gool kebmyn woja keskerdh a'n Kesunyans Keltek.
Klass:Golyow Klass:Kernow
Sen Vinsent ha'n Ynysow Grenadinek
Sen Vinsent ha'n Ynysow Grenadinek (yn Saint Vincent and the Grenadines) yw gwlas ynysek yn Mor Karib.
Klass:Enesow an Mor Karib
Dy' Gwener
Dy' Gwener (po De' Gwener) yw dydh an seythun yntra dy' Yow ha dy' Sadorn. An dydh ma yw gelwys war-lergh an planet Gwener ha'n dhuwes a'n keth hanow. Y teuth an henwyn ma dhe'n yeth Kernowek dhyworth an geryow Latin Venus ha dies Veneris.
Herwydh an hengov kristyon, Yesu Krist a veu ledhys war dhy' Gwener.
Dy' Gwener yw diwettha dydh an seythun ober.
5
Buenos Aires
thumb|right|200px|Avenida del Libertador yn Buenos Aires
Buenos Aires yw brassa cita ha penncita Arghantina. Yma a-dro dhe 2,890,151 a dus ow triga yn Buenos Aires (2010).
Klass:Arghantina Klass:Citys ha trevow yn Amerika
Nicolaus Kopernikus
Nicolaus Kopernikus (19 Hwevrer 1473 – 24 Me 1543) o steronydh polonek. Kopernikus yw a vri rag y dybyansow howlgresennek a-dro dhe'n Howl ha Dor. Ev a leveris bos an Howl yn kres an Kevreyth Howlek ha'n planettys ynno. Dyllys veu an tybyans yn y lyver De revolutionibus orbium coelestium (A-dro dhe resegvaow an pelyow nevek) y'n keth bledhen ha'y vernans.