cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Isaac Foot
Isaac Foot (23 mis Hwevrer 1880 – 13 mis Kevardhu 1960) o politeger ha noter bretennek. Klass:Dinethyansow 1880 Klass:Mernansow 1960 Klass:Meryon Klass:Politegoryon a Bow Sows Klass:Politegoryon a Gernow
Pen-twyn
Pen-twyn yw tre yn Caerdydd, Kembra; (ST28SW13). Yma hi 3.6 mildir (5.8 km) dhiworth Kardydh ha 129.6 m (208.6 km) dhiworth Loundres. 14807 o braster an poblans yn 2011, ha 1174 (7.9%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Caerdydd
Chiomara
Chiomara (2a kansblydhen KOK) o pensevyges Galatianek ha gwreg a Orgiagon, chyften a Dectosagi. Klass:Keltesow
Marsha P. Johnson
Marsha P. Johnson (24a Est, 1945 – 6ves Gortheren, 1992) o gweythresor Amerikanek rag gwiryow kethreydhel ha treusenedhel. Aswonnys yw y'n brassa rann rag kemeres rann y'n gostlow Stonewall yn 1969. Esel fondya Gay Liberation Front o Johnson ha kesfondya bagas kennerth S.T.A.R. (Street Transvestite Action Revolutionaries) gans Sylvia Rivera. A 1987 dhe 1992, Johnson o gweythresor Syndrom Immunodifyk Akwirys gans ACT UP.
Genys veu yn Elizabeth, Jersi Nowydh. Johnson a dhallathas gwiska powsow orth pymp bloodh, mes hi a hedhas wosa gormesi a vebyon y'n gentreveth. Ny wrug hi degemeres hy bos kethreydhel bys yn 17 bloodh.
Wosa dos ha bos ygor, Johnson a dhallathas oberi avel arlodhes kadys. Hi a dhewisis an hanow kadys "Marsha P. Johnson". Johnson wosa an bosti Howard Johnson's hag an P a styr, yn Sowsnek, "pay it no mind" (KW: ny vern), lavar a wre hy usya a-dro dhe'y gynedh. Hi a leveris hy dhe vos kethreydhel, treus-gwiskor hag arlodhes kadys yn heschanjadow. Ny wrug hi hy henwel avel treusynedhek, mes nyns o an ger na usys yn termyn na.
An gostlow Stonewall o kevres a wostlow yn Evrek Nowydh yn 1969. An gostlow a hwyris wosa an kreslu dhe omsettya an Stonewall Inn, diwotti kwir yn Greenwich Village. Y leverir bos Johnson onan a'n kynsa dhe dhalleth gostla erbynn an kreslu.
Pan dheuth hi dhe Evrek Nowydh yn kynsa le, Johnson a dheuth ha bos oberer reydh rag dendil bewnans ha hi a veu dalghennys lies gweyth awos hemma. Hi a veu kevys marow wosa kerdh gooth Evrek Nowydh 1992. Hy horf a veu kevys yn Avon Hudson wosa omladh gas den a wrug bostya wosa henna a-dro dhe ladha arlodhes kadys henwys "Marsha". Ny wrug an kreslu dalghenna den vyth. Y leverir ny vynnens i hwithra hy mernans awos hy bos arlodhes kadys hag oberer reydh.
Klass:Amerikanyon LKDT Klass:Mernansow 1992
Bonn
Bonn (Latin: Bonna) yw cita ogas dhe Cologne. Yma yn stat almaynek a North Rhine-Westphalia.
Bonn a veu fondys war dre romanek koth. Yma 327,000 triger y'n cita.
Wosa Bresel Nessa an Norvys, yth esa Bonn yn kwatron sesyans bretenek hag yn 1949 dewisys veu Bonn avel penncita Almayn West.
Aled
Sanses o Aled onan a 24 a vyrghes Myghtern Breghan. Genys o hi yn Aberhondhu, Kembra.
Bonn
Klass:Almayn Klass:Citys ha trevow yn Europa
Aled
Hy Gool Sans yw 1 mis-Est.
Yma niver a variennow a'y hanow yn Kembrek. Eiliueth (o'r Cognatio) Elvetha (Latinek) ha Almedha (Sowsnek Koth) a wre ledya orth Eiluned, Elwedd ha Aled yn Kembrek kevoes, mes pub hanow anedha a gampoll orth an keth benyn.
thumb|Fenten Maendu po Fenten Aled, Aberhondhu
20ves kansbledhen
19ves kansblydhen | 20ves kansblydhen | 21ns kansblydhen
An 20ves kansblydhen o spys a amser ow talleth an 1sa a vis Genver 1901 hag ow tiwedh an 31ns a vis Kevardhu 2000. Yma lies den owth usya an lavar ma gans an keth styryans ha'n blydhynyow 1900, h.y. an prys a-dhia 1900 bys 1999.
Konstantin Chernenko
Klass:Didhuwydhyon Klass:Dinethyansow 1911 Klass:Mernansow 1985 Klass:Politegoryon gemynegorek Klass:Russians
Socyalieth
Sosyalieth yw kevreyth erbysek ha politek. Yth yw hi tybieth erbysek a restrans kowethasek. Hy kryjyans yw y tal dhe'n maynys gwruthyl, gwaya, ha kenwertha rychys bos perghennys gans an oberoryon. Siwyans a hemma yw y pew an arghans an re a wrug an taklow, yn le bagas a berghennegoryon brivedh. Hanow an dus unnver gans kevreyth a'n par ma yw sosyalydhyon. alt=an Baner Rudh, unn a'n lies arwoedh a Sosyalieth ha kryjyansogiethow haval erell|skeusennik|an Baner Rudh, unn a'n lies arwoedh a Sosyalieth ha kryjyansogiethow haval erell Y krys sosyalydhyon bos puptra y'n kowethas ledan gwrys gans assays kesoberek an dus ha'n vurjysi keffrys.
Aled
Aled hag Aberhondhu
thumb|Fenten Aled (keyn) ha'n poll omwolghi (a-rag). thumb|A-ji dhe'n Fenten Aled, gans gweres an ranndir ow ri liw rudh, gosek dhe'n dowr thumb|left|Aled, Penneglos Aberhondhu.
Vanessa Beeman
Vanessa Beeman o Bardh Meur a'n Orsedh Kernow a 2006 bys 2009. Y teuth ha bos bardh der apposyans y'n yeth; Kernewegoryes freth yw hi. yw hy hanow bardhek. Genys veu yn Kenya dhe gerens kernewek ha megys veu yn Tansania. Yn Kernow y trig hi a-dhia 1986. Hi yw an sekond benyn kurunys avel Bardh Meur.
Aled
Aled hag Aberhondhu
Avel onan a vyrghes Breghan, esa hi owth herya tir. Aled a gavas merkyans avel benyn bries possybyl. Yth esa penn looth nesogas ow mynnes hy demmedhi hag a veu res dhedhi diank ragdho gans an towlow ev gul dhedhi hi ev dhemmedhi.
Vanessa Beeman
Hi a gernewekhas An Ky a Gerdhas bys dhe Loundres gans Ann Trevenen Jenkin (ISBN 0-9524601-4-9).
Aled
Aled hag Aberhondhu
Kevrennys yw Aled an moyha gans tre Aberhondhu. Yth esa an benneglos Normanek drehevys neb yw sakrys dhe hanow Sans Yowann an Aweylydh, war savla hen eglos Keltek war vre a-ugh an dre. War amal an dre yma fenten henwys 'Fenten an Priorji', hedhyw. Dell hevel bos an fenten ma a'r lan derowel henwys wosa Aled. Aled a sevelas dew lan arall: onan yn Llanelew, tri mildir o Garth Madryn. Hedhyw yma'n eglos yn hanow Elliw, sanses o'r 6ves_kansblydhen, mes William a Karwrangon a wrug meneges, y'n 15ves_kansblydhen bos Aled a wre bywa 14 mildir a Henfordh. Yma Llanelew a-dro dhe 14 mildir a Henfordh. Hi a sevelas Llanelwedd (dassakrys o an eglos dhe Sans Mathew yn diwettha.) Aled o ledhys gans looth paganek ogas dhe Aberhondhu. Hy fenn a rolyas ha skwattya orth karrek an Men Du. Y'n le na y tardhas fenten. Arnowydhhes an fenten o y'n 20ves_kanblydhen ha possybl yw hy gweles hedhyw yn amal Mes an Fenten. Leverys yw bos marthusyon re hwarva orth hy krerva yn skon wosa hy mertheryans.
Aled ha Kernow
Yn Kernow, Aled a wrug selya Lannales, ogas dhe Essa kynth o an le na dassakrys dhe S. Germanus diwettha, ow ledya orth an hanow 'St. Germans' yn Sowsnek. Hi a selyas ynwedh Ales, gwig ogas dhe Penn an Vownder, Truru.
Gool Aled
Yn 1188 Gerallt Gymro a dhiskrifas gool bledhenek yn chapel sakrys dhedhi a-dro dhe tri mildir a Aberhondhu; gweler y lyver Iterinerarium Cambriae (Hanes y Daith Trwy Gymru). Leverys yw bos lawer re bos yaghhes dre fydh war ddydh hy goel hag an werin a besya solempnya 'Gool Aled' a-hys an Osow Kres kyn hwre an Eglos Katholek assaya aga threylya orth sansow Biblek. Solempnyans hy gool a wre hedhi dre awedhyans an Dasfurvyans ha'n chapel a dheu ha bos skiber, hag a wre pedri.
Aswonnys kevrenn Aled gans tre Aberhondhu yn Oos Viktoria pan wre fenster liw ow tiskwedhes Aled yn Chapel Cain y'n Penneglos.
Dustuniow
Klass:Kembresow Klass:Sens
Iridiom
Elven gymyk yw iridiom, niver 77 y'n Vosen Beriodek. Y furvell gymyk yw Ir. An hanow a dheu dhyworth Iris, ger Greka dhe dhuwes an gammneves. Yma dhe iridiom holanow liesliw. Nyns eus rann dhe iridiom y'n korf denel.
Diskudhys veu iridiom hag osmiom war-barth yn 1803 gans Smithson Tennant (1761-1815) yn Loundres. Ev a assayas hedeudhi platinom yn aqua regia, kemyskans a drenken nitrik ha trenken hidroklorik, mes o neppyth avel remenant du. Wosa hwithrans pella, ev a dhiberthas diw elven nowydh, an eyl a henwys ganso iridiom dhyworth y holanow liwek, ha'y gila osmiom dhyworth y fler koynt.
Poos atomek iridiom yw 192.21, y boynt teudhi yw 2410°C ha'y boynt bryjyon yw 4130°C. Y dhosedh yw 22.6kg an liter. Alkan kales, brottel, splann, arghansek yw. Diskudhys veu iridiom y'n kerrygi a gevys war'n amal ynter an Oos Kalghek ha'n Kenozoek, nans yw a-dro dhe 65 milvil a vledhennyow. An iridiom y'n garrek ma a dheuth dhyworth an efanvos avel meyn kowas.
Detroit, Michigan
Detroit yw an vrassa sita yn Michigan, Statys Unys.
Klass:Citys yn Michigan Klass:Seow konteth an Statys Unys
Soudan
Soudan yw gwlas yn Afrika Gledh.
Boris
Boris a ell bos:
Belisa
Belisa (yn Belize) yw gwlas yn Amerika Gres.
Kingsley Amis
Syr Kingsley William Amis (1922 - 1995) o romanser ha prydydh soswnek.
Guam
Guam (yn Chamorro, Guåhån) yw ynysek y'n Keynvor Hebask. Poblans an tiredh yn niveryans 2020 o 168,485.
Klass:Ostralasi Klass:Powyow enysek an SUA
Wella Brown
Wella Brown o Kerneweger, yethor ha dyskajor. Ev a skrifas A Grammar of Modern Cornish (1984; yn y 3ª dyllans a-dhia 2001), hag yw gramasek tien lowr a Gernewek Kemmyn. An tri lyver a Skeul an Yeth (1996–98) a dhysk an taves der dhyskansow, gerva, h.e. rag an peswar gradh a apposyansow a Gesva an Taves. Brown re gesoberis yn projekt Kernewekheans a'n Bibel ynwedh. Ev a dreylyas pymthek chaptra a Lyver Ysay ('Nessa Ysay' po Dewtero-Ysay avel y'ga helwir nepprys) ha peswar epystyl an Testament Nowydh – tri lyther Yowann ha huni Pawl dhe'n Romanyon. Brown o Skrifennyas an Gesva ha Bardh an Orsedh a-dhia lies blydhen. Kesva an Taves Kernewek a dhyllas kuntel a hwedhlow berr gans, An Koes a Ven.
Brown, Wella
David Balhatchet
Yn 1950 ev a dhemedhis Mary Foss (1925-1980), mes hi a verwis yn 1980. Wosa y eyl dhemedhyans yn 1982 dhe Delysia Hogan (1930 - ) ev a gemeras omdennans a-varr, ow remova dhe Sussex. Kentrynnys veu dhe dhyski Kernewek gans Dorothy Richards yn 1988, ow tyski dre Gernewek Dre Lyther. Ev a sewenis yn y apposyansow yn 1992. Ev a veu berdys an keth bledhen yn-dann an hanow bardhek. Ev a wrug profredya lies lyver Kernewek, ow komprehendya A Grammar of Modern Cornish gans Wella Brown ha hwedhlow berr Jowann Richards.
Bardhonieth
Bardhonieth yw eghen a art ha lien. Nebes bardhonogow yw mar berr avel nebes geryow, nebes erel yw mar hir avel lyver.
Mikhail Gorbachev
Mikhail Sergeyevich Gorbachev (Russek: Михаи́л Серге́евич Горбачёв,    [mʲɪxɐˈil sʲɪrˈɡʲejɪvʲɪt͡ɕ ɡərbɐˈt͡ɕɵf]; genys 2 mis Meurth 1931) yw kyns-statydh sovyetek neb o etegves ha'n diwettha hembronkyas Unyans Sovyetek.
Bardhonieth
Gnasow ger yw usys yn bardhonieth dhe vos artek yn maners dyffrans:
David Balhatchet
Ev a verwis 22 Ebrel 2001 yn Brighton wosa kleves berr.
Klass:Mernansow 2001
Bardhonieth
Yma lies form a vardhonieth. Nebes yw: sonet, haiku, ballad, stev, od, vers frank, vers wag ha limerick.
Rhaglan
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Sir Fynwy
Bardhonieth
Tus a dhevnydh bardhonieth rag deskrifa lies tra ha rag kewsel a-dro dhe omglewansow. Bardhonieth a yll bos fur, gocki po flows. Treweythyow hi a rim, trewythyow ny rim hi.
Jeremy Corbyn
Jeremy Bernard Corbyn (genys 26 mis Me 1949 yn Chippenham, Wiltshire) yw politeger a Vreten, esel senedh rag Islington North a-dhia 1983 hag ev o Leyder an Parti Lavur a-dhia 2015 bys yn 2020.
Omdowl Kernewek
skeusennik|300px|left|An breder Cawley owth omdewl yn [[2008]] skeusennik|right|450px|Grugys posetter poos omdowl Kernewek skeusennik|right|300px|James Polkinghorne skeusennik|right|250px|Abraham Cann Omdowl Kernewek yw furv a omdowl haval dhe’n gis bretonek Gouren. Aswonys yw avel "wrasslin’" yn rannyeth Sowsnek Kernow. Kampollys yw omdowl gans Chaucer y’n Canterbury Tales, Shakespeare yn As You Like It ha Michael Drayton yn Polyolbion.
An hanow res dhe vreusydh yw gwelenwas po lorghwas (treweythyow styckler dhyworth an hanow Sowsnek). Lavesys yw styr an ger ‘stickler’ avel pedant dhe dhos dhyworth an devnydh ma
Douglas Marshall
Syr Douglas Marshall (2 mis Hedra 1906 – 24 mis Est 1976) o negysydh ha politeger bretennek.
Klass:Dinethyansow 1906 Klass:Mernansow 1976 Klass:Politegoryon a Gernow
Omdowl Kernewek
Omdowl yw gwari kenedhlek Kernow, a lesas a-derdro Breten hag ena, warbarth ha an diaspora a dus kernewek, dhe dylleryow kepar ha’n Statys Unys, Ostrali, Meksiko, Aotearoa hag Afrika Dhyghow.
Jeremy Corbyn
Klass:Dinethyansow 1949 Klass:Eseli Senedh a'n RU 2010-2015 Klass:Eseli Senedh a'n RU 2015-2017 Klass:Eseli Senedh a'n RU 2017-2019 Klass:Eseli Senedh a'n RU 2019- Klass:Kerghynedhoryon Klass:Parti Lavur Klass:Politegoryon a Bow Sows Klass:Socyalydhyon
Omdowl Kernewek
Komendyans dhe rewlys kesstrifa
Tri gwelenwas a vir ha rewlya pub fytt, ow kwitha skor a boyntow gwaynys. Peswar ebil yw gorrys war geyn omdowler, dew war an dhiwskodh ha dew a-ugh an dhiwbedren. Omdowler a yll skorya poyntow dre dewlel an erbynner war y geyn, an niver a ebilyow ow tava an leur yw an niver a boyntow skorys. Mar kallo omdowler skorya tri po peswar ebil, hemm yw gelwys ‘keyn’ ha’n fytt yw gorfennys, gans an towler ow kwaynya. Pub gwelenwas a dhrehev y welen pan vo gwelys gansa bos ‘keyn’ kowlwrys. Y hyllir ri ‘keyn’ dre vajorita, h.y. dew yn mes a dri gwelenwas. Mar nag yw Keyn res, an gwaynyer yw an omdowler gans an niver moyha a boyntow gwaynys a-ji dhe'n finweth termyn.
Istori
skeusennik|John Cawley ow towlel Chris French yn 2006. Yma istori hir dhe omdowl Kernewek. Jeffri a Venow, yn Historia Regum Britanniae ca. 1139, a dheskrifas Corineus, fondyer Kernow yn henhwedhlow, avel den "a golonekter meur ha hardhder, neb, orth metya nebonan, pypynak y vyns, a’n disavsa, kepar ha dell via flogh”. Wosa henna. Jeffri a lenn an hwedhel fatel wrussa Corineus omdewlel kowr Kernewek, Gogmagog (po Goemagot) war benn an als aswonys avel Lamm Goemagot (tybys dhe vos Aberplymm.
Y teuth nebes a’n dustuni skrifys a-varra rag omdowl dhyworth bardhonek 1612 henwys "Poly-Olbion" gans Michael Drayton, a re henwyn nebes towlow omdowl Kernewek. Drayton a dhyllas bardhonek yn 1627 gelwys Batel Agincourt. An bardhonek a lever dell wrug an dus Gernewek mos warbarth Myghtern Henry V dhe vatel diskwedhes baner a dhew omdowler Kernewek.
A-dhia termyn hir omdowloryon dhyworth Kernow, Dewnens ha Breten Vyghan re gemeras rann yn fyttow yntra-Keltek a-dhia 1402, hag i a hwer bys hedhyw. Yn dedhyow a-varr, omdowloryon Kernow ha Dewnens a gesstrifa yn fenowgh, mes an rewlys usys a wre varya. Unn kesstrif a vri o yntra Richard Parkyn ha’n den a Dhewnens John Jordan.
Yn 1654, leverys yw dell wrug Oliver Cromwell ha lower a’y gonsel privedh mires orth 100 Kernow owth omdewlel yn Hyde Park, Loundres, ow tiskwedhes "...great agility of body and most neat and exquisite wrestling at every meeting of one with the other, which was ordered with such dexterity, that it was to show more the strength, vigour and nimbleness of their bodies, than to endanger their persons."
Myghtern Charlys II, warbarth ha "bys arlodhi" ha lies miror aral, a viras kevres a fyttow omdowl yn St James Park, Loundres yn 1669, gans pors a £1,000. Tus Kernow a waynyas.
Sir Thomas Parkyns (1664–1741), aswonys avel an ‘’Wrestling Baronet’’, o skoodhyer omdowl. Ev a restras fytt pub bledhen yn Bunny, Nottinghamshire (an pewas o hatt lasys gans owr). An fyttow a besyas bys dhe 1810. Dyllys veu y lyver yn kever omdowl The Inn-Play: or, the Cornish Hugg-Wrestler yn 1713 ha dastyllys veu liesgweyth.
Kesstrif yn Bosvenegh yn 1811 a dennas 4,000 miror, mes wosa henna, nyns esa kemmys bern y’n sport. James Gerry a Lanngenhorn ha Samuel Rundle a Aberplymm a gesstrifas rag pors £20 ha kampyorieth Kernow yn 1883 yn Lyskerrys. Wosa dres our a omdowl, an fytt a worfennas avel kesskor pan wrug Rundle terri keher y arr. Paper nowydh The Cornishman a dherivas Rundle dhe fetha pubonan a’n dus wella yn Amerika keffrys hag ogas dhe bubonan yn Dewnens ha Kernow.
Y’n 1970ow, Skol Penneglos Truru a wre dyski omdowl Kernewek avel rann a’y thowlen adhysk fisegel ha’n unnik skol yn Kernow dhe wul henna.
Hengovyow
Yth esa usadow koth, Dydh Sul wosa fytt omdowl, po dhe wiska pewasow gwaynys y’n eglos po aga kregi war goloven a-ji dhe’n eglos ogas dhe’n penndarras. Avisyes veu an usadow ma yn arbennik pan hwarva an trygh yn pluv aral.
Usadow aral o pan wrussa gwelenwesyon kampyorieth omdhiskwedhes y’n eglos an Dydh Sul awosa ow kwiska "Christys" (hattys owrlin gans snodow).
Yma lies hwedhel a venenes avel omdowloryon gallosek, moy ages 200 bledhen alemma hogen. Rag ensampel, Caroline a veu dyskys omdowl gans hy thas, hag yn hy thro hi a dhyskas hy mab Joel Andrewartha, eth a-rag dhe vos onan a’n omdowloryon gwella yn Kernow, hag a wrug fetha Polkinhorne. Ensampel aral yw Lizzie Taylor (1831-1887) po ‘’Happy Ned, hag a dowlis John Lillywhite yn fytt a hwarva yn Klewyns. Benen bal o hi a wiskas yn dillas den.
Yn fytt, omdowloryon a wra shakya diwla kyns pub kolm. Kyns kres an 1800ow, res o dhe gesstriforyon nagha devnydh pystri kyns dalleth kesstrif.
Llangywer
Llangywer yw tre yn Gwynedd, Kembra; (SH93SW04). Yma hi 98.3 mildir (158.2 km) dhiworth Kardydh ha 175.9 m (283 km) dhiworth Loundres. 253 o braster an poblans yn 2011, ha 170 (67.2%) a wodhya kewsel Kembrek.
Omdowl Kernewek
Hengovyow
Yn hengovek, an eyl omdowler a wrussa ri chalenj dh’y gila gans tewlel hatt dhe’n kylgh. Martesen an lavar “throwing one’s hat into the ring” yn Sowsnek a dheu dhyworth an praktis ma.
Nans yw termyn hir, yonkers yn Kernow a wrussa gwari "shuffle hats and wrastle", may hwrussens tewlel aga hattys dhe’n kylgh, hag ena omdewlel herwydh parya an hattys.
Llangywer
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Gwynedd
Omdowl Kernewek
Hengovyow
Yth esa usadow ynwedh a "begging the ring" may hwre omdowloryon koth po shyndys kerdhes a-dro dhe’n kylgh ow pysi alusennow. Aslesys veu an usadow ma gans arghas hegar rag omdowloryon yn 1926, hag ena gans stat an les.
Gwariys veu fyttow omdewlel yn korflannow eglos, mes yn 1297, difennys vons gans Epskop Karesk dhyworta yn Dewnens ha Kernow.
Yn termynnyow Viktoryanek, difennys veu benenes rag termyn kott dhyworth fyttys, drefen tus dhe omdewlel ow kwiska islavrogow hir, na ve konsidrys wordhi.
Y hwre hattys lasys gans owr usys yn fenowgh avel pewasow kynsa rag omdewlel. Leverys yw bos gwikoryon an hattys na immun rag attendyans an press gang.
Yn fenowgh omdowloryon klamderys yn fyttys a veu dyghtys dre wosa ma na ve medhek orth leuv.
A-dhia a-dro dhe 1850 dhe’n 1900ow a-varr, moy a drenow a veu restrys ow mos dhe drevow may feu synsys kesstrifow omdowl. A-dhia a’n 1900ow a-varr a-rag, keworrys veu moy a gyttrinyow.
Bys dhe 1927 nyns esa fin termyn rag fyttow, ha kovadhow a lever nebe fyttow dhe gemeres lies our, treweythyow moy ages unn jydh. Yn 1927, a rewl a dhueth ha bos an gwella a dhew godh yn 20 mynysen, mes nyns o hemma gerys-da, drefen tus dhe dybya may hwrug an lakka omdowler gwaynya an fyttow ma. Chanjys veu hemma dhe’n rewl a-lemmyn a dhew hanter, deg mynysen an unn, gans poyntow usys dhe dhetermynya an gwaynyer mar nag yw Keyn skorys.
Y’n 1800ow a-varr, yth esa gisyow dyffrans a omdowl yntra’n West hag Est. Omdowloryon a wre devnydh a’n gis west a gomprehendyas Parkyn, ha’n gis est an teylu Truscott. Erbynn diwedh an 1800ow, ny wrug an dyffrans eksistya namoy.
Korfow rewlya
Re beu fowt akord, dres termyn, piw o an korfow rewlya y’n sport ha dyffransow a-dro dhe natur ewn an rewlys. Drefen hemma, an sewyans a veu golennoryon kettermynek rag titlow an bys, kenedhlek ha ranndiryel.
Korfow rewlya yn mes a Gernow
Fondyes veu Kowethas Omdowl Dewnens ha Kernow yn 1849. Fondyes veu Kowethas Omdowl an Kontethow West yn 1877.
Kowethas Omdowl Kernow ha Dewnens
Furvyes veu Kowethas Omdowl Kernow ha Dewnens, (aswonys ynwedh avel Kowethas Omdowl Dewnens ha Kernow), yn 1752, ow resek kesstrifow ha fyttow yn Loundres, yn fenowgh yn Hackney Wick. Kesstrfiow ygor a veu synsys, ow ri pewasow meur arghasys gans tasogyon. Byttegyns, gesys veu marnas tus teythyek dhe Gernow kesstrifa rag an Hanaf Meur Duk Kernow.
Korfow relwya a-ji dhe Gernow
An kowethasow ranndiryel dyffrans a-ji dhe Gernow a gesunyas dhe furvya Kowethas Omdowl Konteth Kernow (CCWA) yn mis Gwynngala 1923, yn-dann lewydhieth Arlodh St Levan, rag gweres savonegi an rewlys, esya kesstrifa kampyoriethow an Duketh, sevel orth peryl kesstrifow kettermynek ha skoodhya omdowl dres Kernow oll hag yn ollvysel. Pan veu furvyes an CCWA, yth esa naw kowethas omgelmys, mes erbynn 1925 yth esa moy ages 50. Nebes kowethasow a naghas omjunya an CCWA, kepar ha Tewynblustri ha Porthysek.
Yn 1928, William Tregonning Hooper a dhallathas kesstrifow yntra-Keltek ynter an CCWA ha’y ekwal yn Breten Vyghan, Gouren, drefen bos hevelepterow omdowl Kernewek ha Bretonek mar ogas rag synsi kesstrifow sewenus yntredha.
Yn 1930, yth eth an CCWA dhe galetterow arghansek, tra a wrug spedya lettya aktivitys ha sesyans an gwrugysow ha hanafow gans an arghantti. Avel sewyans, ny veu gwrugysow ha hanafow res. Gans skoodhyans arghansek dhyworth Kowethas Kernewek Loundres, Keffrysyans a Gowethasow Kernow Goth, Vyskont Clifden ha Duk Kernow, yn 1932 dasarghasys veu an CCWA, ha’n hanafow ha grugysow a dhehwelas dhyworth an arghantti. Yn 1933, chanjys veu an hanow dhe Kowethas Omdowl Kernewek (Cornish Wrestling Association] po ("CWA") ha rewl gwrys dhe settya fin a 15 mynysen dhe bub rann.
Ynwedh yn 1933, niver a gowethasow omdowl leel a synsas kesstrifow heb bos kesunys dhe’n CWA, ow korfenna gans kowethas Lannhernow ow synsi kampyorieth Kernow, “yn-dann rewlys omdowl Kernewek koth”. Neppyth haval a hwarva yn 1934, pan veu furvyes Keffrysyans Omdowl Kernow Est ("ECWF") rag synsi kesstrifow yn-dann rewlys moy hengovek (an finow termyn o an mater tykkli). Mater aral o krodhvol an EWCF bos gwell gans an CWA restra kesstrifow yn Kernow West ha dewis omdowloryon dhyworth Kernow West rag kesstrifow yntra-Keltek. Ytho an EWCF a synsas y ditlow y honan rag kampyor poster meur, poster kres ha poster skav y’n “Gis Kernow Koth”. Yn 1934, an CWA a worras mes omdowloryon omviskys yn kesstrifow an EWCF. Tennys veu an rewl ma yn 1936, mes eylordenys yn 1938.
Yn 1936, an CWA a dennas an fin termyn dhyworth kesstrifow.
Yn 1994, an CWA a ygeras kesstrifow rag benenes, hag yn 2004 an CWA a dheuth ha bos kesunys dhe Gowethas Omdowl Bretennek.
Omdowloryon Kernewek a vri
Yn istorek, yth esa golennoryon kettermynyek dhe ditlow an bys, kenedhlek ha ranndiryek yn omdowl Kernewek. Hemm o drefen, dhe’n lyha yn rann, nag o akordyans yn kever an korfow rewlya y’n sport bys dhe'n 1920ow.
Nebes a’n omdowloryon ma a gesstrifas yn gisyow omdowl erel, po yn fyttow may feu usys lies gis.
Kernow
skeusennik|right|Thomas Stone 1899: kampyor omdowl Kernow
Towlow omdowl Kernewek
Dyskys yw niver a dowlow omdowl Kernewek yn klassys, mes yma lies varyans a bubonan.
Kampyoryethow
Omledhys yw an kampyoryethow a sew rag tevesigyon yn kesstrifow a-dreus Kernow, restrys gans an CWA.
An kampyoryethow a sew rag yonkers yw omledhys yn bledhynnyek yn kesstrifow a-dreus Kernow.
Omdowl Kernewek yn Diskwedhyans Riel Kernow
Kowethas Omdowl Kernewek (‘’Cornish Wrestling Association (CWA)’’) a rester kesstrifow omdowl Kernewek pub bledhen y’n Diskwedhyans Riel Kernow. Kevys yw an tylda omdowl Kernewek y’n parth Powdir ogas dhe’n entrans west. Y’n tylda na y hyiir diskudha omdhiskwedhyans marthus a bewasow, grugysow, istori, skeusennow, lyvrow ha DVDow. An omdowloryon a wra displetyansow a’ga gis y’n kylgh Powdir, dell yw usys diwweyth pub dydh (an diskwedhyans a dhur tri dydh). An displetyansow a gomprehend an brassa rann a dowlow ha movyansow an gis Kernewek, ha fyttow displetya gans divers omdowloryon yn-mysk yonkers, mowysi, omdowloryon posetter skav ha poos.
A-ves dhe Gernow
Sport kottha Kernow yw omdowl Kernewek. Avel hengov teythyek Kernow, ev re allas a-dreus an bys dhe dylleryow kepar ha Victoria, Ostrali, ha Grass Valley, Kaliforni, ow sewya an dus bal ha diskudhyansow owr. Yn cita Grass Valley, an hengov a gana karolow Kernewek usi ow pewa hwath, ha synsys yw solempnyansow Dydh Sen Peran pub bledhen. An solempnyansow a gomprehend kana karolow, drehevel baner Sen Peran, gwariow, pastiow ha kesstrifow omdowl Kernewek.
Yuri
Yuri a ell bos:
Konteth Armstrong, Pennsylvani
Konteth Armstrong (yn Armstrong County) yw konteth yn Pennsylvani, Statys Unys Amerika.
Goonbell
Goonbell yw gwig ogas ha Breanek. Fordh yntra Truru ha Breanek a's dremen. Y'n termynn eus passyes yth esa dhe'n bargen-tir Goonbell ameth kemmskys (bughes, patatys, gora h.e.) bys dhe'n vledhenyow 1960ow dhe'n lyha. Ena o Roy Blewett tiek, gans Will Lewarne omdennys di a-dhiworth Tredhynnas. Lemmyn yw ev kresen marghogethow. Yn termynn eus passyes yth esa chapel methodek a'n 19ves Kannsbledhen, dasdrehevys nebes a-dro dhe 1960, mes degeas lemmyn. Yth esa ynwedh hedh byghan (Goonbell Halt) a'n hynshorn Truru ha Dowr-Chas dhe Dewyn Pluestri, deges dhe 1963 o.
Harold Roper
Syr Harold Roper, CBE, MC (2 mis Gwynngala 1891 – 20 mis Est 1971) o politeger bretennek.
Klass:Mernansow 1971 Klass:Politegoryon a Gernow
Michelangelo
thumb|right|Portrayans krey a Michelangelo gans [[Daniele da Volterra]]
Michelangelo di Lodovico Buonarroti Simoni (6 Meurth 1475 – 18 Hwevrel 1564), godhvedhys avel Michelangelo, o lymner, gravyer, pennser, prydydh, hag ynjynor a Itali y'n Dastinythyans (Renaissance). War-barth ha Leonardo da Vinci, y'n gylwir yn fenowgh "den a'n Dastinythyans" a styr y'n jeva roas meur yn lies devnydh.
Michelangelo a vewa bewnans bysi dres ehen, yn unn wruthyl niver bras a oberennow. Yma rann a oberennow Michelangelo yn-mysk an re moyha aga bri a'n jeves an bys. Ynna yma diw dhelow varbel gerys-da, an Pieta yn Basilica Sen Peter ha Davydh a sevi unnweyth yn piazza yn Florens mes yma lemmyn y'n Virva Accademia. Y lymnansow an moyha gerys-da yw frescos hujes, nen an Chapel Sistin hag an Vreus Dhiwettha. Y oberen an moyha gerys-da a bennserneth yw penn est ha dom Basilica Sen Peter.
Y hwodhor meur a vewnans Michelangelo drefen ev dhe asa lies lyther, bardhonek ha jornal. Drefen y vos a gemmys bri, ev a veu an kynsa artydh dhe weles dyllo bewskrif a'y vewnans hag ev byw hwath. Treweythyow y'n gylwir Il Divino. Artydhyon erel a leveris y'n jeva terribilità, (ow styrya y perthys own a'y oberennow drefen aga bos mar vras ha leun a amovyansow krev). Lies artydh aral hag a welas y ober a assaya kopia an keth gnas a amovyansow. Dhyworth an tybyans ma a terribilità y teuth gis artydh henwys Mannerism.
Devynnow
Klass:Italians Klass:LKDT Klass:Lymnoryon Klass:Mernansow 1564 Klass:Pennseri Klass:Dinethyansow 1475
Diwrosa
Sport ha gwrians termyn syger yw diwrosa.
Cantonek
Cantonek (Chinek : 粵語 po 廣東話) ew yeth Sino-Tibetek cowsys gans nebes 71 milvil a dus en China (Hong Kong, Macau ha Guangdong).
Fonologieth
250px
Klass:Yethow Klass:China
Simone de Beauvoir
Simone Lucie Ernestine Marie Bertrand de Beauvoir (9 Genver 1908 – 14 Ebrel 1986) o skrifer, skiansek, benelegor, damkanydh sosyel, socyalydh, gweythresor politek ha filosofer hanvosek frynkek. Kyn na wrug hi omsynsi avel filosofer ha nag esa hi prederys dhe vos onan dhe dermyn hy mernans, hi o delanwes meur war dhamkanieth venelek ha hanvosegieth venelek.
De Beauvoir a skrifas romansow, assays, bewskrifow, ha skrifow erel ow tochya filosofieth, politegieth ha kudynnow sosyel. Hy ober an moyha aswonnys yw The Second Sex (An Nessa Reydh) a 1949, dielvennans gans meur a vanylyon yn kever arwask benenes hag oberen selvenel a venelogieth an oos. Hy romansow an moyha kerys yw She Came to Stay ha The Mandarins. Hi a waynyas Prix Goncourt 1954, Pewas Jerusalem 1975 ha Pewas Stat Ostri rag Lien Europek 1978.
Diwreydhel o hi hag yth esa hi yn keskowethyans reydhel gans nebes hy studhyoresow. Aswonnys o hi ynwedh rag hy keskowethyans ygor gans filosofer frynkek Jean-Paul Sartre dres oll hy dedhyow. Hi a verwis a niwmonia an 14ves Ebrel 1986 yn Paris, 78 hy bloodh.
Klass:Didhuwydhyon Klass:Dinethyansow 1908 Klass:Filosoforesow Klass:Frynkesow Klass:Kemynegoryon Klass:Mernansow 1986 Klass:Skriforesow Klass:Skriforyon fugieth Klass:Skriforyon LKDT
P
P yw hwetegves lytherenn a'n lytherennek romanek dre vras hag a'n lytherennek Kernewek (mes an pymthegves mar ny niverir I yn Kernewek Unys). Hi yw an dewdhegves kessonenn keffrys. War-lergh A Grammar of Modern Cornish gans Wella Brown, hanow an lytherenn P a via leverys  'pe' . P yw lytherenn boghes venowgh yn Kernewek Kemmyn herwydh unn studhyans servadow.
David Mudd
William David Mudd, (2 mis Metheven 1933 – 28 mis Ebrel 2020) o politeger bretennek.
Klass:Politegoryon a Gernow Klass:Mernansow 2020
Krib (korfonieth)
Rag usyansow erel, y hweller Krib (Klerheans)
Pen-y-lan
Pen-y-lan yw tre yn Caerdydd, Kembra; (ST17NE96). Yma hi 1.5 mildir (2.4 km) dhiworth Kardydh ha 130.2 m (209.5 km) dhiworth Loundres. 12219 o braster an poblans yn 2011, ha 1548 (12.7%) a wodhya kewsel Kembrek.
Krib (korfonieth)
Tevyans kigek yw krib. Kevys yns yn kemmyn war benn ydhyn kepar ha yer gyni, fesons ha yer hwarhes. Dell yw usys, moyha yns i war an gorow ages an venow. Rudh yw an liw moyha kemmyn, mes kevys yw du, loos, glas ha glasrudh ynwedh.
Pen-y-lan
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Caerdydd
Krib (korfonieth)
Klass:Ydhyn
Bresel Deg Bledhen warn Ugens
An Vresel Deg Bledhen warn Ugens a dhuryas a 1618 bys yn 1648 y'n 17ves kansvledhen. Batalys yn brassa rann yn Europa Kres, yth estemir y hwrug 4.5 dhe 8 milvil soudor ha burjes merwel drefen kas, divotter ha kleves. Ranndiryow a Almayn arnowydh a welas kodh y'ga foblans a voy es 50%.
Kyn feu y'n brassa rann gans y gres yn Almayn, nebes powyow erel a dheuth ha bos rann a'n kas, y'ga mysk Pow Frynk, Spayn ha Swedherwyk. Yn gwiryonedh, an moyha rann a'n powyow nerthek yn Europa a gemeras rann y'n vresel. Dallethys veu avel batel yn kever kryjyans yntra Protestans ha Katholigyon. Hag an vresel ow pesya, an dernieth Habsburg katholik ha powyow erel a usyas an vresel rag assaya kavos moy a nerth. Rag ensampel, Pow Frynk katholik a vatalyas rag an Protestans ha hemma a wrug dhe'n kesstrif ynter Pow Frynk ha'n teylu Habsburg dhe vos gweth.
An Vresel Deg Bledhen warn Ugens a gawsyas divotter ha kleves yn ogas ha pub pow hag esa ynni. An vresel a dhuryas 30 bledhen ha ny veu an kudynnow a wrug y gawsya hag an kudynno kawsys gensi ewnhes rag termyn hir wosa diwedh an vresel. An vresel a worfennas gans Kevambos Westphalia.
Hwilen dhu
Hwiles du (Sowsnek - cockroaches) yw bagas a hwesker ow longya dhe'n urdh Blattodea, ow komprehendya pub esel a'n urdh a-der termitow. A-dro dhe 4,600 eghen a hwiles du a eksist, gans neb 30 eghen kowethys gans bewvaow tus.
Bagas pur goth yw hwiles du, ha'ga hendasow (henwys roachoids yn Sowsnek) a esplegyas dres an Amser Glowek, nans yw 320 milvil bledhen. Hwesker efanheys yw hwiles du, heb aswiwansow arbennik (kepar ha ganowow sugna lew losow). I a's teves ganowow knias, ha martesen i yw yn-mysk an moyha sempel a hwesker byw Neopteran. Pur gemmyn ha smat yns i, abel dhe vewa yn niver efan a hinyow, a yeynder an Arktek dhe dommder an trovannow. Hwiles du trovannel yw moy aga myns dell yw usys ages eghennow temprek.
Hwithrans genynnek re dhiskudhas bos termytow kowethys yn town dhe hwiles du, gans nebes bagasow a hwiles du kelmys yn nessa dhe dermytow ages nebes hwiles du erel.
Nebes eghennow, kepar ha'n hwilen dhu almaynek, a's teves kesweyth kowethasek komplek ow komprehendya skovva gemmyn, serghogneth gowethasek, kevranna kedhlow hag aswon eseli erel a'n teylu. I yw rann a wonisogeth denel a-dhia hwarheansow romanek ha grek. I a's teves hanow avel pla plos, mes an brassa rann a eghennow heb drog.
Klass:Hwesker
Tom Horabin
Thomas Lewis Horabin (28 mis Kevardhu 1896 – 26 mis Ebrel 1956) o politeger bretennek.
Klass:Mernansow 1956 Klass:Politegoryon a Gernow
Llanllechid
Llanllechid yw tre yn Gwynedd, Kembra; (SH66NW47). Yma hi 124.4 mildir (200.1 km) dhiworth Kardydh ha 202.9 m (326.6 km) dhiworth Loundres. 861 o braster an poblans yn 2011, ha 581 (67.5%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Gwynedd
Fumiko Hayashi (author)
Fumiko Hayashi (林芙美子, Hayashi Fumiko, 31 mis Kevardhu 1903 – 28 mis Metheven 1951) o romansores, skrifores a hwedhlow berr ha prydydhes nihonek. Klass:Dinethyansow 1903 Klass:Asianesow Klass:Mernansow 1951 Klass:Prydydhesow Klass:Skriforyon fugieth
Lyverva
Lyverva yw kuntel a lyvrow ha media a yll bos usys ha drehedhes yn es. Hi a yll bos tyller fisegel po gowir hag a yll kontaynya pythow fisegel po besyel. Lyvervaow yw gwithys gans governansow, fondyansow (rag ensampel skolyow, pennskolyow ha korforethow) ha unigynnow privedh.
Lyvervaow poblek yw kuntellow kavadow rag an poblek; lieskweyth yw arghasys gans arghans governans po tollow. Lyvervaow arbennik yw kuntellow war desten gomparek.
An brassa lyverva y'n bys yw po an Lyverva Vretennek yn Ruwvaneth Unys po an Lyverva Kuntelles y'n Statys Unys, herwydh an musurans ha'n devedhyans kedhlow.
Giordano Bruno
Giordano Bruno (Genver 1548 – 17 Hwevrer 1600) o broder du Italek, keffrys ha filosofer, prydydh ha kalkor. Aswonnys yw ev rag krysi yn didhiwedhter an ollvys.
Rag an tybyansow ma ha rag dyllo tybyansow konter dhe dhogma Katholik a-dro dhe dreussubstansegyans, an drynses ha taklow erel, leskys veu ev orth peul avel tebelgryjyek gans Gorhwithrans an Eglos Katholik Romanek.
Klass:Dinethyansow 1548 Klass:Filosofers Klass:Godhonydhyon Klass:Italians Klass:Mernansow 1600 Klass:Prydydhyon Klass:Skriforyon
Lincoln
Lincoln yw cita yn Lincolnshire, Pow Sows. 93,541 o hi foblans yn 2011.
Devynnow
Klass:Lincolnshire Klass:Trevow yn Pow Sows
Grand Rapids, Michigan
thumb|300 px|Grand Rapids thumb|250px| Grand Rapids yw sita yn Konteth Kent, Michigan, Statys Unys. Poblans an sita yn niveryans 2020 o 198,917.
An sita a veu fondys yn 1826.
Gwiasva
Klass:Citys yn Michigan
Konteth Kent
Konteth Kent a ell bos:
Salman Rushdie
Syr Ahmed Salman Rushdie (genys 19 mis Metheven 1947) yw bretennek-amerikanek romanser (Midnight's Children, The Satanic Verses).
Istori
Istori, po ystory, yw an studhyans a dharvosow passys. Tus a woer a-dro dhe'n darvosow passys dre vires orth traow diworth an termyn usi passys. An traow ma yw kovathow (kepar ha lyvrow, paperyow nowodhow ha lytherow) ha hendraow (kepar ha priweyth, toulys ha gesyon denel po enyval). Lyvervaow, kovskrifennow ha gwithtiow a guntell ha gwitha an traow ma rag tus a studh istori. Istorior yw den a studh istori. Hendhyskonydh yw den a studh kynsistori dre draow dhiworth hen wonisogethow. Anthropologieth yw studhyans a dhenses ha kowethas.
Salman Rushdie
Klass:Dinethyansow 1947 Klass:Didhuwydhyon Klass:Eyndogyon Klass:Gwarioryon Klass:Skriforyon fugieth amerikanek Klass:Sowson
Jamayka
Jamayka (yn Jamaica) yw gwlas ynysek yn Mor Karib.
Klass:Enesow an Mor Karib
Park Kenedhlek Keynansdiryow
Park Kenedhlek Keynansdiryow yw park kenedhlek yn Utah soth-est y’n Statys Unys. Desedhys yw ogas dhe Dhowrow Colorado ha Green. Apoyntys veu avel park kenedhlek yn 1964. Tennva tornysi gerys-da yw. Moy ages 400,000 a wodrigoryon a dheu dhe’n park pub bledhen. Kerdhes, diwrosa menydh, skathow klos dowr gwyls, kayakya ha lewya dhywar an fordh yw gwriansow gerys-da.
Enevales kemmyn y’n park yw arthes du, skunkow, koyote ha kougar. Dres 270 a ydhyn yw trigys y’n park, ow komprehendya eres ha hokys. Segh yw an hin, a-dro dhe 230mm a law pub bledhen.
Klass:Parkow kenedhlek a'n Statys Unys Klass:Utah
Kamma
Kamma (Grek hen: Κάμμα) o pennseviges Galatianek ha prontores a Artemis. Klass:Keltesow
Rogiet
Rogiet yw tre yn Sir Fynwy, Kembra; (ST48NE26). Yma hi 18.6 mildir (30 km) dhiworth Kardydh ha 114 m (183.4 km) dhiworth Loundres. 1747 o braster an poblans yn 2011, ha 272 (15.6%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Sir Fynwy
An Arloedhes Dhison
Hwedhel berr yn Kernewek yw An Arloedhes Dhison gans Jowann Richards, dyllys yn 1994 gandd Kowethas an Yeth Kernewek.
Pan wrug Tom hag Alison Pascoe remova dhe ji koth gans aga dew flogh, Martin, peswar bloodh, ha Lucy, ogas dhe dhew vloodh, ny bredersons dell wre istori an chi aga nasya kemmys. Martin a wel arlodhes ryb lynn war woles an lowarth, arlodhes nag yll nagonan aral hy gweles. Res yw Alison hwithra kovadhow an pluv rag diskudha piw yw hi.
Chif kemeryansow
Klass:Hwedhlow berr
Kynsistori
Kynsistori yw an termyn kyns tus dhe dhalleth skrifa, yntra 12,000KOK ha 3000KOK. Traow dhiworth kynsistori yw henwys kynsistorek. Kynsistori a yll dalleth gans gwrians an ollvys mes styr an ger moy yn fenowgh yw an termyn gans kroaduryon byw war an norvys. Arghpedrevanes yw ensampel a enyval kynsistorek ha tus gynsistorek yw henwys tus-fow treweythyow. Ny wodhon lies tra a-dro dhe gynsistori drefen nag esa an dus ow skrifa. Ni a woer neb tra a-dro dhe gynsistori awos mires orth traow avel toulys, eskern ha lymnansow-fow. Kynsistori a dhiwedhas yn tyleryow ken dhe weythyow ken pan dhallathas tus skrifa.
Yn oos kynsistorek tus a vewas yn bagasow henwys kordhow, ha trigys ens yn fowys ha tyldys (chiow gwrys a greghyn). Yth esa toulys sempel dhedha, gwrys a brenn hag eskern, ha toulys rag treghi, gwrys a veyn (avel kellester). I a wrug devnydh a'n toulys ma rag helghya ha gul traow sempel. I a wrug tan yn lies fordh, hag i a geginas boos hag omwitha tomm ryb an tan.
Klass:Istori
Llanllyfni
Llanllyfni yw tre yn Gwynedd, Kembra; (SH45SE33). Yma hi 117.6 mildir (189.2 km) dhiworth Kardydh ha 205.1 m (330.1 km) dhiworth Loundres. 3986 o braster an poblans yn 2011, ha 3156 (79.2%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Gwynedd
Pentyrch
Pentyrch yw tre yn Caerdydd, Kembra; (ST08SE94). Yma hi 6.3 mildir (10.2 km) dhiworth Kardydh ha 136.3 m (219.4 km) dhiworth Loundres. 5934 o braster an poblans yn 2011, ha 1219 (20.5%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Caerdydd
Katalanek
An yeth katalanek (yn katalanek: català) yw yeth romanek kewsys yn Kataloni, Pow Valensinek, Ynys Balearek hag Aragon (Spayn), Andorra, Rossello (Pow Frynk) hag Alghero (Itali) gans 7 milvil a dus.
Katalanek yw yeth soedhogel yn Kataloni a-dhia 1979, warbarth gans Spaynek; yma gans an yeth savla soedhogel yn ranndiryow erell ow kewsel katalanek ynwedh.
Rannyethow
300px|Mappa a rannyethow Katalanek
Sampel
Pare nostre que esteu en el cel.
Sigui santificat el vostre nom,
vingui a nosaltres el vostre regne,
faci's la vostra voluntat,
així a la terra com es fa en el cel.
El nostre pa de cada dia,
doneu-nos senyor el dia d'avui,
i perdoneu les nostres culpes,
així com nosaltres perdonem als nostres deutors.
I no permeteu que caiguem a la temptació
ans deslliureu-nos de qualsevol mal.
Amén.
Klass:Yethow romanek Klass:Andorra Klass:Spayn Klass:Pow Frynk
Annie Ernaux
Annie Thérèse Blanche Ernaux (genys 1940) yw skrifores frynkek.
Klass:Frynkesow Klass:Kemynegoryon Klass:Pewas Nobel Klass:Skriforesow Klass:Skriforyon fugieth Klass:Socyalydhyon Klass:Dinethyansow 1940
Suella Braverman
Sue-Ellen Cassiana "Suella" Braverman (genys 3 mis Ebril 1980 yn Harrow, Loundres) yw politegores a Vreten, esel senedh rag Fareham a-dhia 2015 hag an Laghyades Ollgemmyn a'n Ruvaneth Unys a-dhia mis Hwevrel 2020, ow spedya Geoffrey Cox. Hi yw esel a'n Parti Gwithadorek.
Salamanca
Salamanca yw cita yn Pow Spayn hag yma y'n ranndir Kastil ha Leon.
Suella Braverman
Klass:Dinethyansow 1980 Klass:Eseli Senedh a'n RU 2015-2017 Klass:Eseli Senedh a'n RU 2017-2019 Klass:Eseli Senedh a'n RU 2019- Klass:Parti Gwithadorek Klass:Politegoryon a Bow Sows Klass:Sowsesow
Warren, Michigan
thumb|300 px|Warren thumb|300px| Warren yw sita yn Konteth Macomb, Michigan, Statys Unys. Yn 2010, poblans an sita o 134,056.
Salamanca
Yn 2020, yth esa 144,825 den y'n cita. Salamanca yw an 3ves brassa sita yn Kastil ha Leon y an 45ves yn Spayn.
Warren, Michigan
An sita a veu fondys yn 1957.
Gwiasva
Klass:Citys yn Michigan
Sonic the Hedgehog 2 (fylm)
Sonic the Hedgehog yw fylm bywhes amerikanek gwres yn 2022.
Syr Peter Agnew, 1a Baronet
Arghader Syr Peter Garnett Agnew, 1a Baronet (9 mis Gortheren 1900 – 26 Est 1990) o sodhek a'n lu lestri ha politeger bretennek. Klass:Dinethyansow 1900 Klass:Mernansow 1990 Klass:Politegoryon a Bow Sows Klass:Politegoryon a Gernow
Statys Unys
Statys Unys Amerika (United States of America) yw stat yn Amerika Gledh, yntra Kanada ha Meksiko. I yw repoblek ow kesunya hanterkans stat gans omrewl. Dydh soedhogel a fondyans an SUA yw an 4a a vis Gortheren, 1776. A-dhia gres an 20ves kansblydhen, an Statys Unys a's teves kevoeth leun dres materow erbysieth, gwlasegeth, nell lu, skians, teknegolieth ha gonisogeth y'n bys ma.
Sonic the Hedgehog 2 (fylm)
Klass:Fylmow bywhes amerikanek
Robert Recorde
Awgrymer ha medhek kembrek o Robert Recorde (a-dro dhe 1512 – 1558). Ev o an kynsa dhe usya an kehavalnos, ha henna yn 1557. Ev ynwedh o an kynsa dhe wul devnydh a’n arwodh addyans.
Genys veu dhe deylu mas yn Dinbych-y-Pysgod, Konteth Penvro, hag yth eth yn rag dhe studhya yn pennskolyow Rysoghen ha Kargront.
skeusennik|400px|left|Am gehavalen gynsa bythkweth, gans Records, a styri: 14x+15=71 hedhyw.
Ev a removas dhe Loundres avel medhek, ha leverir bos an myghtern ha myghternes ynmysk y berthyoryon. Apoyntys veu avel dyghtyer an vathva yn Bristol yn 1549. Koweth o dhe’n awgrymer, alkemydh ha skolheyg kembrek John Dee.
Y ferwis yn prison Bynk an Myghtern yn Southwark, wosa ev dhe vos aberth yn kenbdon.
Lyvrow
Klass:Filosofers Klass:Godhonydhyon Klass:Kembrion Klass:Mernansow 1558 Klass:Skriforyon Klass:Dinethyansow 1512
Statys Unys
Yma 94,882,000 a vughes y'n Statys Unys, herwydh Asrann Agrikoleth an SU.
Tavosow
Sowsnek yw an yeth kemmyn a-dreus an brassa rann a'n wlas. Milyonow a dus a gews Spaynek ynwedh, yn arbennik y'n Soth-West (ogas dhe or meksikan), yn sitys, hag yn Florida dheghow. An trysa taves herwydh niver a gewsoryon yw Chinek (rannyeth Kantonek dre vras) hag a gewsir yn arbennik y'n sitys ha ryb arvor an Keynvor Hebask. Frynkek a gewsir yn Louisiana ha Pow Sows Nowydh; hag y hyllir klewes Almaynek yn statys an gogledh – yma hwath rannyeth arbennik, henwys Pennsilfaanisch, yn Pennsylvani ha statys erell.
Martin Luther King, Jr.
thumb|Martin Luther King yn 1964 Martin Luther King, Jr, (genys Michael King; 15 mis Genver 1929 – 4 mis Ebryl 1968) o pronter Amerikanek ha hembronkyas Movyans Gwiryow Gemmyn Amerikanek-Afrikek. Aswonnys gwella ywa awos ober avonsya gwiryow kemmyn dre dhisobayans civil kosel selys war y gryjyans Kristyon.
Ev a veu genys yn Atlanta, Georgi, Statys Unys yn 1929. Y chanjyas y das y hanow, warlergh dasformyer Almaynek, Martin Luther.
Mernans
Yn 1968, ha king ow towlhe protestyans yn Washington D.C., moldrys a veu yn 4 vis Ebryl, yn Memphis, Tennessee. Meur James Earl Ray a veu convictys rag moldrans King.
Klass:Dinethyansow 1929 Klass:Drogoberoryon Klass:Kresydhyon Klass:Mernansow 1968 Klass:Pewas Nobel Klass:Sens Klass:Skriforyon amerikanek Klass:Socyalydhyon Klass:Ynkleudhyansow yn Jeorji
Pontprennau
Pontprennau yw tre yn Caerdydd, Kembra; (ST28SW34). Yma hi 4.2 mildir (6.7 km) dhiworth Kardydh ha 129.1 m (207.8 km) dhiworth Loundres. 6929 o braster an poblans yn 2011, ha 770 (11.1%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Caerdydd
Konteth Bedford, Pennsylvani
Konteth Bedford (yn Bedford County) yw konteth yn Pennsylvani, Statys Unys Amerika.
Rol a dhrehevyansow an uhella yn Amarillo
An rol ma a dhrehevyansow an uhella yn Amarillo a wradheg tourow ebren y’n cita S.U. a Amarillo, Teksas der uhelder. Drehevyans an uhella yn Amarillo yw Chase Tower a 31 leur, hag a omsav 374 ts (114 m) hag a veu kowlwrys yn 1971.
Dhrehevyansow an uhella
Klass:Rolyow a dhrehevyansow Klass:Teksas
Kartimandua
Kartimandua po Kartismandua (reynyas c.  43 KOK – c. 69 KOK) o myghternes a Vrigantes. Klass:Keltesow
Ammeth
An askorransow amethek chyf a yll bos gorrys yn ledan yn bagasow a geunys, bosow, fibrow ha devnydhyow kriv (kepar ha glus gwedhyn). Klassys boos a yssyns greun, losow kegin, frutys, oylys, kigyow, leth, oyow ha fong. Moy es unn tressa rann a oberoryon an bys yw arvethys yn ammeth, nessa dhe'n asran servis hepken. Byttegyns, y'n degvledhynnyow a-gynsow, yma an tuedhder ollvysel a niver usi ow lehe a oberoryon amethek ow pesya, dres oll yn powyow ow tisplegya may ma godrevow ow pos passys gans ammeth diwysyansek ha jynnegyans a dhre moghheans trevas kowrek. Agronomieth arnowydh, kymygennow kepar ha ladhoryon ball ha keser, magereth plansow ha displegyans teknegel a voghhas trevasow fest, mes i a wra kawsya damach ekologiethel ha kerghynedhel. Magereth dewisus ha fordhow ober arnowydh yn amethyans enevales a voghhas an eskorrans a gig yn kepar maner, mes yma bernyow ow tochya damach kerghynedhel ha les enevales. Synsys yn maters kerghynedhel yw sharys dhe janj hin, gwakheans an dowrhynsi, digoswigans, defens antibiotyks ha hormons tevi yn askorrans kig diwysyansek. Ammeth yw skila a gisyans kerghynedhel ha nasys gans kisyans kerghynedhel ynwedh, der an koll a bewliesekter, difeythans, damach dhe'n gweres ha chanjyow hin.
Veleda
Veleda o seeress a'n Vructeri (kordh Germanic).
Klass:Europeanesow
Trefynwy
Trefynwy yw tre yn Sir Fynwy, Kembra; (SO51SW15). Yma hi 30.3 mildir (48.8 km) dhiworth Kardydh ha 112.8 m (181.5 km) dhiworth Loundres. 10178 o braster an poblans yn 2011, ha 929 (9.1%) a wodhya kewsel Kembrek.
Ursula le Guin
Ursula Kroeber Le Guin  (21 Hedra 1929 – 22 Genver 2018) o awtour amerikanek moyha aswonnys rag hy lyvrow fantasi ha fugieth skiens.
Genys veu Le Guin yn Berkeley, Kaliforni, dhe awtour Theodora Kroeber hag anthropologydh Alfred Louis Kroeber. Wosa gwaynya mestronieth yn Frynkek, Le Guin a dhallathas doktourieth, mes lettya hemma wosa hy temedhyans yn 1953 dhe istorior Charles Le Guin. Hi a dhallathas skrifa leun-dermyn y'n 1950ow diwedhes, ow seweni yn kritikel ha kenwerthel gans 'A Wizard of Earthsea' (1968) ha 'The Left Hand of Darkness' (1969). Le Guin a waynyas pewasow Hugo ha Nebula rag an eyl, an gynsa venen dhe'y wul. Niver a oberoryon settys y'n ollvysow Earthsea po Hainish a sewyas; erel a gomprehendas lyvrow settys yn pow fugiethel Orsinia, niver a oberoryon rag fleghes, ha lies kuntel-lyver. skeusennik|left|250px|Le Guin yn 2004
Delanwesow
Anthropologieth gonisogethel, Taoieth, feministieth ha skrifow Carl Jung oll a gavas delanwes krev war ober Le Guin. Lies hwedhel gensi a usyas anthropolegydh avel an chif korf, ha gwelys yw tybyansow Taoiethel a-dro dhe gespos ha komposter yn niver a'y skrifow. Yn fenowgh, Le Guin a janjyas tybyansow tipek fugiethel war aga fennow, kepar ha'n devnydh a dus dewl aga kroghen yn Earthsea. Themys kowethasek po politek, ow komprehendya hil, reydh, tuedhder ha devedhyans a oos yw apert yn hy skrifow. Hi a usyas systemow politek dyffrans yn lies hwedhel, kepar ha 'The Ones Who Walk Away from Omelas' (1973) ha'n novel direwliethel 'The Dispossessed' (1974).
Fethyel
Klass:Dinethyansow 1929 Klass:Amerikanesow Klass:Mernansow 2018 Klass:Prydydhesow Klass:Skriforyon fugieth amerikanek Klass:Skriforyon lien fleghes
Kate Mosse
Katharine Mosse (genys 1961) yw romansores bretennek.
Klass:Skriforesow Klass:Skriforyon fugieth Klass:Sowsesow Klass:Dinethyansow 1961
Krib
Rag usyansow erel, y hweller Krib (Klerheans)''