cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hen Wlad Fy Nhadau
thumb|Baner [[Kembra]] Hen Wlad Fy Nhadau (Kembrek rag Gwlas Goth ow Thasow) ew can kenedhlek Kembra. Kenys ew dhe'n keth ilow avel can genedhlek Kernow Bro Goth agan Tasow ha can genedhlek Breten Vian Bro Gozh ma Zadoù. An geryow a veu scrifys gen Evan James hag an ilow a veu composyes gen y vab, James James, aga dew trigys en Pontypridd, Sir Forgannwg, en mis Genver 1856. Ma an copy scrifys moyha a-varr en Lyverjy Kenedhlek Kembra.
Geryow
Burdhen
Hen Gymru fynyddig, paradwys y bardd, Pob dyffryn, pob clogwyn, i'm golwg sydd hardd; Trwy deimlad gwladgarol, mor swynol yw si Ei nentydd, afonydd, i mi.
Os treisiodd y gelyn fy ngwlad tan ei droed, Mae hen iaith y Cymry mor fyw ag erioed, Ni luddiwyd yr awen gan erchyll law brad, Na thelyn berseiniol fy ngwlad.
Kernowyon
Klass:Ethnogeth Klass:Kernowyon
Gool Keskeltek an Oriant
thumb|right|Fest-noz y'n Salle Carnot (2010) Gool Keskeltek an Oriant (yn Bretonek: Emvod ar Gelted en Oriant) yw gool a dhalathas y'n Oriant, Breten Vyhan yn 1971, hag a veu fondyes gans Polig Montjarret. Y synsir an kuntelles bledhynnyek yn kres an dre pub mis Est hag yma kanoryon hag ilewydhyon geltek a ilow hengovek, klassek, gwerin, jazz ha rock, donsyoryon, lymners, gravyoryon, skriforyon hag artydhyon erel. Dhyworth Breten Vian, Kernow, Kembra, Wordhen, Alban, Manow, Galisi, Asturya, Enys Cape Breton ha dhyworth oll an bys keltek y tons.
Stadtroda
Treroda (Stadtroda yn Almaynek) yw tre vyghan y'n Saale-Holzland-Kreis (Saale-Argos-Kylgh) yn Turingi, Almayn. Yma Treroda trigys war an Avon Roda, ragavon a'n Saale. Herwydh neb a bennfentynnyow yth esa Faust genys yn Treroda yn 1480.
skeusennik|dyhow|An Roda y'n kres an dre.
Klass:Almayn
Trefesgob
Trefesgob yw tre yn Casnewydd, Kembra; (ST38NE84). Yma hi 14.5 mildir (23.4 km) dhiworth Kardydh ha 118.3 m (190.4 km) dhiworth Loundres. 2068 o braster an poblans yn 2011, ha 244 (11.8%) a wodhya kewsel Kembrek.
Kekesow
Kekesow (Erica vagans) (po kykysow - SWF) ew ehen a rug a'n jeves bleujyow gwydnrudh ha del cres-glas. Y hanow Sowsnek, Cornish heath, ew drefen bos Lesard en Kernow an udn deller neb ell kekesow bos kevys. Gwell ew ganso gweres alcalyn, ha gras a dhorek coynt Lesard, ma meur anodho. Kekesow a veu votyes Bleujen Kernow en 2002.
Konteth Bath, Virjynni
Konteth Bath (yn Bath County) yw konteth yn Virjynni, Statys Unys Amerika.
Brenda Wootton
thumb|right|300px|Brenda Wootton en 1980 Brenda Wootton (née Ellery) (1928 - 1994) o bardhes ha canores werin a Gernow neb a veu gwelys avel canasor rag hengov ha gonisogeth Kernow.
Henry VII a Bow Sows
right|thumb|Lymnans Henry VII Henry VII (1457–1509) o Myghtern Pow Sows hag Arloedh Wordhon a-dhia 1485 bys termyn y vernans. Ev a veu genys yn Pennvro, Kembra; y dhevedhyans o Frynkek, Kembrek ha Sowsnek warbarth. Tas Henry o Edmond Tudur, Yurl Richmond, a verwis awos an Pla Meur kyns dineythyans y vab. Dama-wynn Henry Tudur o unn kyns myghternes Pow Sows, Katrin a Valois. Hag eev flogh, y triga Henry yn Breten Vyghan. Yn 1485, ewnter Henry, Jasper Tudur, a hembrenkyas trygh sewen yn Kembra. An myghtern y'n eur na, Hykka III, a fethsons ynsi orth Kas Bosworth, ha Henry eth ha bos myghtern.
Brenda Wootton
Hi a wrug dalleth hy resekva ilow pan veu hi scolores yonk, ow cana en helow trev dres Kernow west. Hi a dhallathas bos bew e'n bys a gana gwerin e'n 60s a-varr ha namna wrug gwitha bew gensy hy honen an hengov a ganow gwerin en Kernow dres lies bledhen.
Henry VII a Bow Sows
Yth esa seyth flogh dhe Henry ha'y vyghternes, Elizabeth a Evrok:
Brenda Wootton
Hy hensa cuntellow a veu recordys war label Kernow Sentinel, menowgh gen hy howethysy cana John the Fish (godhvedhys ywedh avel John Langford), Robert Bartlett ha Richard Gendall. Hy repertoire dres an bledhydnyow a wrug cudha cana gwerin, rock, hiredh, jazz ha hympnys hogen, mes hi ew gwella remembrys rag hy "standardys" kernowek pecar'a Lamorna, The White Rose, Camborne Hill, The Stratton Carol ha'n balladys Mordonnow ha Tamar.
Hi a wre cana en Kernowek, Bretonek ha Sowsnek hag o geryes da en Breten Vian, a wrug hi visitya en fenowgh, keffres hag hy Hernow genesek. Hi a wrug egery club gwerin hy honen, an Pipers Folk Club, en Eglos Beryan, hag apperya e'n kensa Gool Keskeltek an Oriant en Breten Vian.
Wootton o esel a Orseth Kernow, le mayth esa an hanow bardhek dhedhy. En hy bledhydnyow diwettha, hi a wrug dos ha bos moy geryes da en Kernow dre hy ober avel presentyores rag BBC Radio Cornwall.
En 1994 mergh Wootton a wrug dylla lyver a eryow hy hanow, hy versyow wharthus, hy balladys ha hy whedhlow, henwys "Pantomime Stew".
Wilkes-Barre, Pennsylvani
thumb|300 px|Wilkes-Barre thumb|250px| thumb|250px| Wilkes-Barre yw sita ha se konteth Konteth Luzerne, Pennsylvani, Statys Unys. Poblans an sita yn niveryans 2020 o 44,328.
An sita a veu fondys yn 1769.
Gwiasva
Klass:Citys yn Pennsylvani Klass:Seow konteth an Statys Unys
1386
bledhen gemmyn
Klass:1386
Bronnvil
200px|right|thumb|Lowarn 200px|right|thumb|Tamias sibiricus 200px|right|thumb|Kangourou
Bronnviles yw eseli a Mammalia, unn klas a enyvales ow triga a-dreus an bys. Aga gnasow a rowedh yw: tethow (ha'n re a vronnviles benow ow kul leth rag bronna aga askorr); blew; ha goes toemm. An ympynnyon a rewl kylghya an goes der unn golonn a peswar chambour.
An klas Mammalia a gomprehend nebes 5500 eghenn rennys yn 152 deylu ha bys 46 urdh, mes an niver ma a vydh dihaval herwydh an dowlenn a glasyans devnydhys.
Charlys I a Bow Sows hag Alban
thumb|right|Lymnans Charlys I gans Daniel Mytens, [[1631.]]
Charlys I (19ves Du 1600–30ns Genver 1649) o Myghtern Pow Sows, Alban ha Wordhon a-dhia 27ns Meurth 1625 bys y vernans. Yth esa ev ow kwynnel rag galloes erbynn an Senedh; y skoedhya ev 'ewnder dywyel myghternedh', ha lies Senedheger a dhoutya y kwaynnya ev nerth pur. Yth esa enebieth efan orth y wriansow, r.e. tolli heb bodh an Senedh.
Charlys o eskarek orth Puredhydhieth, hag a skoedhya solempnytys Eglos Pow Sows kowal yn Lyver Pysadow Kemmyn.
Fog an diwettha blydhynyow a reyn Charlys o Bresel Sivil Pow Sows. Charlys o fethys, gwrys prisner, ha dibennys avel traytour. Y teuth Pow Sows ha bos repoblek (po turanneth an lu). Mab Charlys, Charlys II, a dhehwela yn Restoryans an Myghternses yn 1660.
Kernowyon a skoedhas an Myghtern, dre vras, ha teyrgweyth an Senedhegoryon a omsettyas Kernow. Charlys a skrifas lyther geryes da ow kormel an Gernowyon rag aga lelduri (an lyther ma John Keigwin a dreylyas yn Kernewek). Yn Eglos Pow Sows, y prederir Charlys yn merthyr ha sans. Eglos unn plyw yn Aberfal yw omres dhe Jarlys Myghtern.
Klass:Dinethyansow an 16ves kansvledhen Klass:Mernansow 1649 Klass:Rielder Bretennik Klass:Sens
Kenzaburō Ōe
Kenzaburō Ōe (genys 31 mis Genver 1935) yw skrifor nihonek.
Klass:Asians Klass:Dinethyansow 1935 Klass:Mernansow 2023 Klass:Pewas Nobel Klass:Skriforyon fugieth
Eau Claire, Wisconsin
Eau Claire yw sita ha se konteth Konteth Eau Claire, Wisconsin, Statys Unys. Yn 2000, poblans an sita o 61,704. left|thumb|Sarge Boyd Bandshell - Owen Park
Klass:Citys yn Wiskonsin Klass:Seow konteth an Statys Unys
Florence Eshalomi
Florence Dauta Eshalomi (genys Nosegbe; 18 Gwynngala 1980 yn Brixton, Loundres) yw politegores a Vreten hag an esel Senedh rag Vauxhall a-dhia 2019. Hi yw esel a'n Parti Lavur.
Eshalomi o konseler war Konsel Lambeth a-dhia 2006 dhe 2018 hag an esel rag Lambeth ha Southwark dhe Gesva Loundres a-dhia 2016. Yn 2019, hi a veu etholys esel Senedh rag Vauxhall, ha spedys Kate Hoey.
Klass:Dinethyansow 1980 Klass:Parti Lavur Klass:Politegoryon a Loundres Klass:Sowsesow Klass:Eseli Senedh a'n RU 2019-
Vermont
Vermont yw stat y'n vorlewen a Statys Unys Amerika ynter an Menydhyow Appalachian ha Lynn Champlain.
Trefonnen
Trefonnen yw tre yn Casnewydd, Kembra; (ST38SW87). Yma hi 10.9 mildir (17.5 km) dhiworth Kardydh ha 121.2 m (195 km) dhiworth Loundres. 276 o braster an poblans yn 2011, ha 11 (4%) a wodhya kewsel Kembrek.
Stratosphere Las Vegas
thumb|250px|Stratosphere Las Vegas Stratosphere Las Vegas yw tour yn Las Vegas, Nevada, Statys Unys.
Vermont
Gwiasva
Klass:Statys an SUA
Trefonnen
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Casnewydd
Stratosphere Las Vegas
Klass:Nevada Klass:Touryow
Grace Hopper
Grace Murray Hopper (9ves Kevardhu 1906 – 1a Genver 1992) o amontyeriether amerikan ha sodhek Morlu Statys Unys. Hi a oberi 43 bledhen gans jynnow-amontya y'n Morlu. Hi o onan a'n kynsa tus dhe oberi gans jynnow-amontya bysyel arnowydh hag onan a'n kynsa towlenner a'n reknell Harvard Mark I.
Genys veu Hopper yn Evrek Nowydh, Statys Unys. Hi a wrug gradhya a Golji Vassar yn 1928 ha Pennskol Yale yn 1934 gans doktourieth yn awgrym. Hi o esel kevasran Golji Vassar pan dhallathas Nessa Bresel an Bys. Hi a junyas an Morlu SU yn 1943, yn despit dhe'y oos ha braster. Hi o gorrys yn Bureau of Ordnance Computation Project rag oberi gans kudynnyow towlynnow.
Hi a oberi war UNIVAC, an kynsa jynn-montya kenwerthel skeul vras. Hi a aswonnis bos possybyl rag towlennow dhe vos skrifys yn yeth ogas dhe Sowsnek. Dhe'n eur na, towlennow o skrifys yn kod jynn po yethow, avel yeth assembla, ogas dhe god jynn. Hy a dhallathas dhisplegya yeth FLOW-MATIC. FLOW-MATIC o an kynsa kompilyer yn Sowsnek.
Hy ober FLOW-MATIC a ledyas dhe'y ober war yeth COBOL (Common Business-Oriented Language [yeth kemmyn rag negys]), selys war hy thybyans a yeth towlenna ogas dhe Sowsnek. Ober Hopper a dreylyas yeth jynn-amontya dhe eryow a usyn pub dydh. Sewena vras o drefen nag o yn-dann gwiryow printya, ytho y hyllir bos usys gans lies towlenner. COBOL a dheuth ha bos an yeth ollvysel rag kodyans negys, usys yn governans, diwysyans ha kenwerth.
Wosa an vresel, jynnow-amontya o hwath meur dhe les dhedhi. Hopper a oberi orth Remington Rand ha, wosa henna, orth Sperry Corporation. Hi a besya oberi war vedhelweyth rag jynnow-amontya. Hi a omdennas a'n Morlu yn 1986 ha merwel an kynsa mis Genver, 1992.
Klass:Amerikanesow Klass:Dinethyansow 1906 Klass:Godhonydhesow Klass:Mernansow 1992 Klass:Tus yn medhelweyth Klass:Ynkleudhyansow yn Vyrjyni
Gemini (ranneves)
Gemini yw ranneves aswonnys avel onan a'n 88 aswonnys gans an Unyans Steroniethek Keswlasek (IAU).
Bresel Yeyn
thumb|Fos [[Berlin, drehevys yntra Berlin West ha Berlin Est gans Almayn Est, rag may fe lettys tus Berlin Est diank dhe'n West. An fos a dheuth ha bos arwodh a'n vresel yeyn.]] An Vresel Yeyn o termyn mayth esa perthynyansow tynn ynter an Statys Unys (ha'ga heffrysysi) ha'n URSS (ha'y geffrysysi). Hi a besya a dermyn kott wosa nessa bresel an bys, bys yn torr URSS yn 1991.
Edward Lear
skeusennik|Edward Lear yn 1870. Edward Lear (12 Me 1812 – 29 Genver 1888) o artydh, lymner, awtour ha bardh sowsnek, hag yw aswonys lemmyn rag y flows liennek yn bardhonogow ha yeth plen ha'y limmerikow yn arbennik.
Bresel Yeyn
Dihaval o an Vresel Yeyn dhyworth breselyow erel a-ban nag esa batel dhidro ynter an dhew barti, kynth o batalyow omledhys dre bartiow erel. An Statys Unys ha'n URSS a gesstrivya der aga displegyans hag askorrans arvow nuklerek. Yth esa own rag an possybylyta an Vresel Yeyn dhe dhos ha bos bresel nuklerek, mes ny dho.
Edward Lear
Klass:Lymnoryon Klass:Mernansow 1888 Klass:Prydydhyon Klass:Skriforyon fugieth Klass:Skriforyon lien fleghes Klass:Skriforyon LKDT Klass:Sowson Klass:Dinethyansow 1812
Bresel Yeyn
Klass:Breselyow
Cas-blaidd
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Sir Benfro
Johann Wolfgang von Goethe
skeusennik|Portrayans a Goethe yn 1826. Johann Wolfgang von Goethe (28 Est 1749 – 22 Meurth 1832) o skrifer ha politegiethor almaynek. Y oberennow a gomprehend: bardhonogow epyk ha liennek, yeth plen ha dramas, memours, ombiografi, ha lowr moy.
Grus (ranneves)
Grus yw ranneves aswonnys avel onan a'n 88 aswonnys gans an Unyans Steroniethek Keswlasek (IAU).
Lewis Carroll
skeusennik|left|Lewis Caroll ombortrayans ca. 1856. Charles Lutwidge Dodgson, 27 Genver 1832 – 14 Genver 1898, o aswonys yn hwella gans y hanow pluven, Lewis Carroll, o skifer, awgrymydh, lojygydh, decon Anglikan ha skeusennydh sowsnek. Y oberennow moyha aswonys yw Alys yn Pow an Anethow ha'y sewyans Der an mirour ha'n pyth a welas Alys ena, ha'n bardhonogow "An Morvleydhhelgh" ha "Jabdhawokki", oll anedhans yw ensamplow a flows liennek. Attendyes yw ev rag y ergwari, lojyk ha fantasi.
Kernewek
Yma niver a dreylyansow a oberyow Carroll dhe Gernewek.
Klass:Dinethyansow 1832 Klass:Mernansow 1898 Klass:Prydydhyon Klass:Skriforyon fugieth Klass:Skriforyon lien fleghes Klass:Sowson
Hyns-tram (diwysyansek)
skeusennik|Tren ow pos tennys gans mergh war [[Tramlergh Nantlle|Dramlergh Nantlle y'n Nans Nantlle, Gwynedh, Kembra kyns ev dhe dhegea yn 1959.]] Hensi-tram, tramlerghow, po tramfordhow yw hensi-horn usi gorrys yn skav, treweythyow oberys heb lokomotyvyow. Awos nag yw kerri tramlerghow sopposyes dhe garya posow daffar hensi-horn geyj savonek tipek, yma chons bos an tramlerghow may oberons warnodho byldyes a dhevnydhyow le krev. Tramlerghow a yll kemeres lies furv, treweythyow ymons lerghow anbarghus usi gorrys war an dor rag movya daffar a-dro dhe weythva, bal po mengleudh. Lies, mar na brassa rann anedha, yw teknlogieth hensi-horn kledhrennow kul. Power karya a yll bos dre dhorn, dre enevales (yn arbennek mergh hag asenes), tennys gans funyow ha jynn-ethen anvovadow, po gans lokomotyvyow bian. Y'n kontrari part i a alsa bos kevreythyow komplek ha hir, kepar ha Hyns-Tram Goon Lee yn Dewnens, Pow Sows.
Gwelewgh ynwedh
Klass:Hensi-horn
William Makepeace Thackeray
William Makepeace Thackeray (1811 - 1863) o skrifor a Vreten.
Klass:Mernansow 1863 Klass:Skriforyon fugieth Klass:Sowson
Myghternedh Pow Sows
Athelstan a Wessex a unyas wostalleth Pow Sows avel rywvaneth unnik. Wosa Reyth Unyans 1707, an rywvaneth ma a veu junyas gans huni Alban rag furvya an Rywvaneth Unys a Vreten Veur. A-dhia an termyn na, Pow Sows yw onan a beswar pow an RU, warbarth gans Alban, Kembra, Wordhon Gledh (ha Kernow war-lergh nebes tybyansow).
Chi Stuart
<blockquote style="background: #FFF9E5; border: 1px solid black; padding: 1em;"> Interregnum
Nyns esa myghtern ow reyna yntra ladh Charlys I yn 1649 ha dehwel an rywvaneth yn 1660. Oliver Cromwell ha'y vab Richard a reynya avel "Arlydhi Dhifresor", mes sort dihaval a studh o henna.
Bal Sten Gever
skeusennik|Drehevyansow Bal Sten Gever. Bal sten yn Kernow west yw Bal Sten Gever eus desedhys ynter an gwigow a Voskaswal Wartha ha Trewyllard yn Kernow. Ev veu oberys yntra 1911 ha 1990 hag ev a askorras yn kever 50,000 tonnas a sten du dres an spys ma. Gwithti ha kresen ertach yw ev y'n jydh hedhyw.
Myghternedh Pow Sows
Chi Stuart
Wosa 1707, nyns yw ewn an termow "myghtern Pow Sows" ha "myghternes Pow Sows". Yma rol a dhiwettha myghternedh war an rol myghternedh an Rywvaneth Unys.
Williamsport, Pennsylvani
An sita a veu fondys yn 1769.
Bal Sten Gever
Istori
Sten ha kober re beu balyes yn arenebedh ollgemmyn Gever a-ban an 18ves kansvledhen. Wor'talleth ev o kompani byghan henwys Hwel an Gever ha hanow an bal o Bal Levant Est bys 1840 ha Levant North a 1851 dhe 1891, pan deges veu ev.
Myghternedh Pow Sows
Chi Stuart
Klass:Myghternedh yn Europa Klass:Pow Sows Klass:Rielder Bretennik
Williamsport, Pennsylvani
Gwiasva
Klass:Citys yn Pennsylvani Klass:Seow konteth an Statys Unys
Bal Sten Gever
Istori
Wor'talleth an 20ves kansvledhen yth esa res dhe vagas a dus bal a Lannust drehedhes dhe Gernow dhyworth Afrika Dyghow awos an Nessa Bell Boer. I a worbrenas an arenebedh ha gul lower a ober prospektya, ow ledya dhe rondyans a gompani henwys Levant North (Hwel Gever) yn 1901. Prenys veu an hwel gans an Kompani Strothys Gwel Owr Ostralek (Australian Gold Field Company Ltd) yn 1904, an kompani ma a dhrias nebes balyow erel y'n arenebedh war-barth, ow tevnydhya an hanow Balyow Strothys Sten Gever. skeusennik|Yn-dann dhor yn Bal Sten Gever. An Shafta Wethered (henwys rag Oliver Wethered, onan a'n grondyoryon an bal) veu dallethys yn 1909, Bys 1919, yth esa an hwelyow ow kwaya yn tu an mor dhe'n west, ha Shafta an Trygh (henwys rag diwedh Kensa Bell an Bys) veu sedhys dhe'n north-est. An bal a stoppyas owth oberi yn 1921 ha rag 12 mis dres barras an sten yn 1930 a wrug degea lower a valyow sten erel yn Kernow. Oberyansow y'n Shafta Wethered veu stoppyes yn 1944, mes Shafta an Trygh a besyas yn devnydh.
A-dhyworth diwedh Nessa Bell an Bys bys y'n 1960ow a-varr, yth esa fowt a dus val a sleyneth. Ytho an balyow Gever ha Crofty Soth a wrug arveth tus bal polonek hag italek. An plit a wrug mos ha bos gwell y'n 1960ow hag yth esa 270 a dus bal dhe'n hwel dhe'n pols ma. An bal a ystynnas dhe hen hwelyow Bal Levant a eth yn-dann an mor, mes res o dhedha ebilya toll yn gweli an mor rag may hyllsons draynya an shaftys.
Bys y'n 1970ow sett Gever a worheras tri mildir pedrek ha komprehendya bal Goon Boskaswal, Konsolyow Boskaswal ha bal Levant. Yn 1985 an Konsel Sten Keswlasek a fyllas hag yth esa kodh dramasek yn pris an metol. an bal a assayas pesya owth oberi rag nebes bledhynnyow, mes ev a wrug degea yn 1990 hag an pompys veu skwychyes yn farow yn mis Me 1991 ow kallos an hwelyow dhe leunhe gans dowr. Yma sten hwath y'n bal, mes nyns yw ev erbysus dh'y gavos.
Dres an 20ves kansvledhen, Gever a dhrivyas moy ages 85 mildir (137 km) a gowfordhow anedha ev a gavas yn kever 50,000 tonnas a sten du ha gul budh a moy ages £7 milyon. Yn kresek, moy ages milyon gallon a dhowr (meur anodho dhyworth an mor) veu pompyes dhyworth an bal pub tydh.
Tennvos Havysi
skeusennik|Stevell amaris koth dhe Val Sten Gever. Meur ras a omglemyans an gemeneth leel ha kowethyansow leel avel Konsel Kernow hag Ertach Kemeneth Boskaswal Wartha, an le re wortas hedhasow dhe'n poblek. Bal Sten Gever yw gwithti ha Kresen Ertach y'n jydh hedhyw war arenebedh a 67 erow (270,000 m2) a wra dhodho bos an brassa bal sten gwithys yn Breten Veur. Rann bosek an Dirwedh Balweyth Kernow ha Dewnens West yw ev hag ev o aswonnys gans UNESCO yn 2006. Ev re gavas £3.8 milyon a skoodhyans arghansek rag gwellheansow dhyworth an Gwari Dall Ertach, Objective One, Konsel Kernow ha Konsel Ranndir Pennwydh.
An gwithti Kerrek Kales nowyth yw rann finek an plott gwellheansow ma. An gwithti ma a lever drolla a valweyth sten yn Kernow ha Gever yn arbennik, ow tiskwedhes an pyth a hwarva a-ugh hag a-woles dhe'n dor, ha fatel o bewnans rag an pobel a oberas ena. Godrigoryon a yll kerdhes dres drehevyansow an bal rag dhe weles an jynnweyth gwreydhek hag yma torn yn-dan dhor yn Hwel Meksiko, bal a-dhyworth an 18ves kansvledhen.
Kevrennow a-ves
Gwithti Bal Sten Gever (yn Sowsnek)
Tirwedh Balweyth Kernow ha Dewnens West (yn Sowsnek)
Klass:Balyow
Tŷ-du
Tŷ-du yw tre yn Casnewydd, Kembra; (ST28NE37). Yma hi 9.1 mildir (14.7 km) dhiworth Kardydh ha 126.1 m (202.9 km) dhiworth Loundres. 9796 o braster an poblans yn 2011, ha 957 (9.8%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Casnewydd
1466
bledhen gemmyn
Klass:1466
Charles Causley
Charles Stanley Causley, CBE, FRSL po (24 Est 1917 – 4 Du 2003) o bardh, skolvester ha skrifer kernowek. Attendyes yw y ober awos bos sempel ha didro ha'y gowethasow gans lien gwerin, speshly gans y Gernow enesik. Klass:Dinethyansow 1917 Klass:Mernansow 2003 Klass:Skriforyon a Gernow Klass:Skriforyon lien fleghes
Mongoli
Mongoli (yn Mongolek, Монгол Улс Mongol Uls) yw gwlas yn Asi Est. An bennsita ha'n brassa sita yw Ulaanbaatar.
H. G. Wells
skeusennik|Skeusenn H. G. Wells gans George Charles Beresford, 1920
Herbert George Wells (21 Mis-Gwynngala 1866 - 13 Mis-Est 1946) o awtour ha jornalys sowsnek. Ev o skrifer a wrug lies eghenn a skrifedh (istori, politigieth, bywskrif), mes ev yw meurgerys rag y weyth fugieth skiensel. Wells (ha Jules Verne ynwedh) yw deskrifys yn fenowgh kepar ha "tas fugieth skiensel".
Kyns aga thermyn, deskrifys yn gweythow Wells yw jynnow-gonn, jynnow-ebron, arvow nuklerek, vyajya der efanvos, pellwologow lorell, ha neppyth kepar ha'n kesrosweyth.
Romansow fugieth skiensel notys yw:
Kernewek
Treylyes veu The War of the Worlds dhe Gernewek avel Gwerryans an Planettys gans Nicholas Williams yn 2013. Dyllys veu gans Evertype.
Klass:Didhuwydhyon Klass:Mernansow 1946 Klass:Skriforyon fugieth Klass:Socyalydhyon Klass:Ynkleudhyansow yn mor
Krestennek
Krestennogyon yw divellkeynoges y'n isfylum Crustacea. Yma a-dro dhe 67,000 ehen y'n bagas, ow komprehendya kankres, legesti, bibynes bubyn, sker ha gwrahes oles. Yma dew gopel a davellow dhedha ha rynnys yw aga garrow yn diw skorren dre vras. Trigys yw an rann vrassa a grestenogyon y'n mor po yn dowr fresk. nebes anedha re removas dhe dir yn fast. Krestennogyon hag a vyw war an tir a gomprehend nebes kankres ha gwraghes oles. Varya a wrons yn aga myns yntra arvil gans hys a 0.1mm dhe evrik Nihon gan treuslinen garrow a 4.3 meter ha gravedh a 20 kg.
An brassa rann a grestennogyon yw gwayadow, mes re a dheu ha bos stag wosa an studh pryv. Bernaklys yw krestennogyon a dheu has bos stag dhe veyn waran arvor. Teurogel yw nebes anedha, kepar ha low puskes ha preves taves. Dell yw usys, krestennogyon a's teves reydhow dyffrans, mes re anedha yw gourvenenrydh. Gori a wra aga oyow dhe breves. Avel tevesigyon, krestennogyon a wra mutya aga kregyn rag moghhe myns.
Askorrys yw moy ages 10 milvil tonnas a grestennogyon gans pyskessa po ammeth rag boosa tus, an brassa rann anodho bibynes bubyn. Nyns eus meur a byskessa krill po kopepodow, kynth yns i an biomas eneval moyha war an planet, rann vewek a'n gadon voos.
Taksonomieth krestennogyon
Tybys yw dell re esplegyas krestennogyon ha hwesker dhyworth hendas Pancrustacea. Yn hengovek nyns yw hwesker komprehendys yn krestennogyon, mes studhyansow TDN a-dhiwedhes re brevas an kolm. left|700px|Taksonomieth an krestennogyon
Apterygidae
Komparya kadonyow TDN re dhiskwedhas bos kiwis neskerens nessa dhe ydhyn olifans difeudhys a Madagaskar ages an moa, edhen aral na allsa neyja a Vordir Nowydh. Aswonnys yw pymp eghen, ha peder anedha yw renkys avel goliadow ha'n aral ogas-goliadow. Pub eghen yw nasys yn negydhek gans digoswiga, mes gwithys yn ta yw remenans aga bewvaow koswig avel parkow kenedhlek. A-lemmyn, godros moyha aga threusvewans yw preydhyans gans bronnviles estren.
Oy an kiwi yw an moyha yn kemusurel dhe vyns an korf (bys dhe 20% a boos an korf) a bub eghen a edhyn y'n bys. Kiwis a'n jeves pluvennow blewek, garrow kott ha tew, ha'n devnydh a'ga dewfrik rag diskudha preydh kyns i nevra dhe'n gweles. An gnasow ma re weresas an edhen dhe vos moyha-kerys yn keswlasek. Aswonnys yw avel arwodh a Vordir Nowydh. Klass:Ydhyn
Ynysow Bahama
Ynysow Bahama (FSS: Enesow Bahama; Sowsnek: The Bahamas) yw gwlas ynysek yn Keynvor Atlantek ogas dhe'n Statys Unys ha Kuba.
Bahama Bahama
Augusta, Jeorji
thumb|300 px|Augusta thumb|250px| Augusta sita yn Jeorji, Statys Unys. Poblans an sita yn niveryans 2020 o 202,081.
An sita a veu fondys yn 1736.
Gwiasva
Klass:Citys yn Jeorji Klass:Kontethow Jeorji
Kansas
Kansas yw stat yn Statys Unys Amerika. Poblans an stat yn niveryans 2020 o 2,937,880.
Gwiasva
Klass:Statys an SUA
Y Gaer
Y Gaer yw tre yn Casnewydd, Kembra; (ST28NE83). Yma hi 9.4 mildir (15.2 km) dhiworth Kardydh ha 124.3 m (200 km) dhiworth Loundres. 8371 o braster an poblans yn 2011, ha 681 (8.1%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Casnewydd
Bledhen
Bledhen yw spas a amser owth hevelebi amser dhe dro unn planet a-derdro y steren. War an Nor, an spas rag tro a-derdro an Howl yw 365.256363051 dydh, hag yn pubhuni anedha 86 400 eylen SI. (Dihaval yw an spas ma war blanettys erel. Rag ensampel, bledhen Meurth yw 686.971 dydh.)
Y'n dydhyans gregorek ha yuliek, yma dew sort a vledhen: bledhen lamm a 366 dydh, ha bledhen gemmyn a 365 dydh.
Virjynni
Vyrjynia (yn Virginia; Kemmyn, Virjynni) yw stat yn Statys Unys Amerika.
William Borlase
Yn 1749 y skrifas Borlase erthygel a-dro dhe adamantys Kernow, ha rag henna yth eth ev ha bos esel a'n Kowethas Ryal. Y tellos ev Cornish Antiquities yn 1754, akont a-dro dhe Syllan yn 1756, ha Natural History of Cornwall yn 1758. Y ros ev dhe'n Gwithti Ashmolean, Rysoghen, niver a enyvales gyllys yn meyn ha traow erell. Borlase a aswonni niver a dus lettrys a'y dermyn, yn arbennik Alexander Pope.
Borlase a witha lies dornskrif gernewek a'y gowetha (John Boson, John Keigwin, Thomas Tonkin, h.e.), rag ensampel Nebbaz Gerriau dro tho Carnoack ha browsyon a The Duchesse of Cornwall's Progress gans John Boson. Y ferwis ev yn Lusowan.
Diyskynnyas dhodho, William Copeland Borlase, a dhellos y dhornskrifow yn-dann an hanow "A Collection of hitherto unpublished Proverbs and Rhymes in the ancient Cornish Language" yn 1866.
Klass:Godhonydhyon Klass:Mernansow 1772 Borlase, William
Saint Andrew's, Gernsi
Saint Andrew's (Frynkek: Saint-André-de-la-Pommeraye; Gernsek: Saint Andri) yw plyw yn Gernsi.
Klass:Pluwow Gwernenys
Hiyam Qablan
Hiyam Qablan (treweythyow Hiam Kablan) (genys 1956) yw prydydh palestinek ha skrifer a hwedhlow berr.
Bewskrif
Genys veu Qablan yn gwig Isfiya, ha hi a gavas hy adhyskans kynsa yn skol an wig hag adhyskans ughel yn Nazareth, yn skol an Hwerydh Franciscan. Yn Pennskol Haifa hi a studhyas istori hag adhysk. Trigys yw yn Daliyat al-Karmel, le mayth esa owth oberi avel dyskadores Arabek. Treylyes veu nebes kanow gensi dhe Ebrow; hi re skrifas koloven reyth, "Ala ajnihat al-rish" ("War Eskelli Pluven"), yn al-Sinnara. Hi a dhyllas nebes kevrolyow a wers ha fugieth berr, ow talleth gans Amal 'ala al-durub (Lemmel war an Fordh) yn 1975. Hi a dhe wolyow bardhonieth yn fenowgh, ow komprehendya an huni yw synsys yn Kolji Sde Boker.
Dustuni
Klass:Dinethyansow 1956 Klass:Palestinyadesow Klass:Prydydhesow
Savannah, Jeorji
thumb|250px|Savannah thumb|250px| Savannah yw sita ha se konteth Konteth Chatham, Jeorji, Statys Unys. Poblans an sita yn niveryans 2020 o 147,780.
An sita a veu fondys yn 1733.
Gwiasva
Klass:Citys yn Jeorji Klass:Seow konteth an Statys Unys
Barney Solomon
John Charles "Barney" Solomon (11 Hwevrer 1883 – 27 Metheven 1952) o gwarier rugbi unys a Gernow neb veu kapten para Breten Veur y’n Gwariow Olympek 1908 yn Loundres pan waynyas an para medal arghans. Ev a wari rugbi rag Redruth R.F.C.. Ev o broder kottha Bert Solomon. right|thumb|400px| 1908 Pennwari Olympek Medal Owr, Ostrali erbynn Kernow
Dustinyow
Klass:Dinethyansow 1883 Klass:Kernowyon Klass:Mernansow 1952
1993
1990 - 1991 - 1992 - 1993 - 1994 - 1995 - 1996
1993 OK yw blydhen gemmyn y'n dydhyans gregorek, ow talleth dy' Gwener.
Mernansow
Klass:1993
Samuel Taylor Coleridge
Samuel Taylor Coleridge  (21 mis Hedra 177225 mis Gortheren 1834) o prydyh, avreusyas liennek, filosofer ha duwonydh sowsnek. skeusennik|Mary Matilda Betham, Sara Coleridge (Mrs. Samuel Taylor Coleridge), Portrait miniature, 1809 Klass:Dinethyansow 1772 Klass:Filosofers Klass:Mernansow 1834 Klass:Prydydhyon Klass:Skriforyon fugieth wothek Klass:Sowson
Diego Maradona
skeusennik|Maradona gans Hanaf an Bys Pelldroes 1986
Diego Armando Maradona (30 Mis-Hedra 1960 – 25 Mis-Du 2020) o gwarier-pelldroes arghantinek. Ev o kaptens an para arghantinek pan waynyas Hanaf an Bys yn 1986 ha pan wrug kavoes nessa le yn 1990. Ev o kennerther an para ynter 2008 ha 2010. Maradona ha gwarier brasilek Pele o gwaynyoryon pewas FIFA Gwarier an Ugensves Kansblydhen.
Klass:Arghantinans Klass:Dinethyansow 1960 Klass:Kenedhlogoryon Klass:Mernansow 2020 Klass:Peldrosyoryon
Atlanta, Jeorji
thumb|300 px|Atlanta thumb|250px| Atlanta yw pennsita Jeorji, Statys Unys. Yn 2009, poblans an sita o 540,922.
An sita a veu fondys yn 1847.
Gwiasva
Klass:Citys yn Jeorji Klass:Penncitys y'n Statys Unys Klass:Seow konteth an Statys Unys
Rudhek
Rudhek (Erithacus rubecula) yw edhen gemmyn a goswigow ha lowarthyow yn Europa. Nans yw nebes bledhynnyow, esel o a deylu Turdidae - an molghow, mes lemmyn esel a'n Muscicapidae yw, h.y teylu an chekkyer ha gwibesoryon.
Henwyn yn yethow Keltek erel:
Es y aswon yw an rudhek drefen y vron rudh. Edhen dhov yw yn Breten Veur, parys dhe vos ogas dhe dus y'n lowarth. Nyns yw mar dhov yn remenans Europa. Yma'n rudhek ow kana dres an vledhen, dyffrans dhe ydhyn erel. Ev a yll bos argasus dhe rudhek aral war y diredh. Yma nebes anedha ow tivroa ynter Loghlyn ha Breten Veur dhe dremena an gwav. Y hirder yw 12.5–14.0 cm. Nyns eus dyffrans semlant ynter an gorreydh ha'n venynreydh. I a dhedhow dew po tri goryans a bymp po hwegh oy pub bledhen.
Klass:Muscicapidae
Hercules (ranneves)
Hercules yw ranneves aswonnys avel onan a'n 88 aswonnys gans an Unyans Steroniethek Keswlasek (IAU).
An Vreder Grimm
skeusennik|Portrayans a Wilhelm (kledh) ha Jacob Grimm (dyghow) gans Elisabeth Jerichau-Baumann yn 1855. An Vreder Grimm (Almaynek: Brüder Grimm po Die Gebrüder Grimm), Jacob (1785–1863) ha Wilhelm Grimm (1786–1859), o akademogyon, yethoryon, hwithroryon wonisogethel hag awtours almaynek, a guntela hag a dhylli liennow gwerin. I yw neb a'n mogha aswonys awtours a dhrollow gwerin, i a wre drollow gerys-da kepar ha: "Sinderik" (Aschenputtel), "An Kwylkynbennsevik" (Der Froschkönig), Hensel ha Gretel (Hänsel und Gretel), "Rapunsel", "Rumpelstiltsik" (Rumpelstilzchen), hag "Erghwynnik" (Schneewittchen). Aga hensa kuntel a dhrollow gwerin, Kinder- und Hausmärchen (Drollow fleghes ha meni), o dyllys yn 1812.
Klass:Skriforyon lien fleghes Klass:Almanyon Klass:Mernansow 1859 Klass:Mernansow 1863 Klass:Dinethyansow 1785 Klass:Dinethyansow 1786
Yethow Siouek
skeusennik|Mappa a lesans an yethow Siouek kyns dones an drevesigoryon. Yethow Siouek po Siouek-Katawbannek yw teylu yethow yn Amerika North a dhesdhir dre vras y'n Gwastasow Bras, nansow Ohio ha Mississippi hag Amerika North soth-est gans nebes yethow erel y'n est.
Hanow
Awtours a henow an teylu oll Siouek a verk an dhew skorr avel Siouek West ha Siouek Est, po avel Siouek-gwir ha Katawbannek. Erel a stroth an hanow "Siouek" rag an skorr west ha devnydhya'n hanow Siouek-Katawbannek rag an teylu oll. Yn ollgemmyn y tevnydhir an hanow "Siouek" heb dyffrans.
Yethow
Yeth posek y'n teylu ma yw an Lakghotaek. Yn fenowgh yma'n Dakghotaek, an Nakghotaek ha'n Lakghotaek henwys Siouek war-barth. Yethow erel y'n teylu yethow ma yw:
Klass:Yethow Teythyek an Amerikaow
Konteth Preston, Virjynni West
Konteth Preston (yn Preston County) yw konteth yn Virjynni West, Statys Unys Amerika.
Preston
Basbousa
Basbousa (ynwedh namoura, revani,  hareseh hag henwyn erel) yw tesen velys Ottoman hengovek dhyworth Turki y'n kynsa le, kynth yw meurgerys yn powsow erel. Gwrys yw dhyworth kestew semolina, kegys yn padell, ena melysheys gans dowr bleujen owraval, dowr rosen po melysugen sempel, terrys dhe furvow adamantys. Kevys yw y'n brassa rann a ranndiryow an Emperoureth Ottoman, hag ev a wra apperya yn keginyeth an Levant, keginyeth grek, azerbaijanek, turkek ha lies aral.
Henwyn
right|skeusennik|250px|Basbousa y'n Levant gans alamandys war benn Kevys yw basbousa y'n keginyethow an Levant, Balkanyow ha Afrika North gans lies hanow.
Basbousa yw hanow an melyssand yn Ejyp hag Afrika North. Henwys yw "hareesa" yn fenowgh y'n Levant, hag yn cita Ejyp Alexandria maga ta, mes yn ranndiryow erel Ejyp, hareesa yw melyssand dyffrans yn tien. Notyewgh bos "haressa" yn Afrika North sows rudh spisek. Melyssand meurgerys yw basbousa yn-mysk Ejyptyonyon oll; an chif sand ejypek yw rag Eid ha Ramadan, ha rag Kristonyon ynwedh pan ymons i ow sevel orth dybri, kepar ha rag Korawys ha Nadelek, drefen bos possybyl dhe wul versyon vegan anodho. alt=vegan basbousa without eggs or milk uncle lous kitchen |skeusennik|251x251px|Basbousa Vegan (Usys yw sows aval yn le oy)
Varyansow
Pastūsha (treweythyow pastūçha) yw varyans a basbousa dhyworth Koweyt y'n 2010ow. Kepar ha basbousa, gwrys yw dhyworth semolina segys yn melysugen. Keworrys yw know pistachio melyes ha dowr bleujen owraval.
Basbousa bil ashta – varyans dhyworth an Levant lenwys gans dehen ashta (dehen molys a Levant) y'n kres.
Basbousa Vegan - An termynyow ma, kevys yw basbousa avel versyon vegan. Usys yw sows aval dhe lena an kemyskans warbarth yn le askor leth ha oyow.
Dustini
Klass:Bosow
Horologium (ranneves)
Horologium yw ranneves aswonnys avel onan a'n 88 aswonnys gans an Unyans Steroniethek Keswlasek (IAU).
Symon Harner
Genys veu Symon Harner, yn Eglos Velyan, ogas dhe Hellys yn Kernow yn 1970. Ev a dhallathas dyski Kernewek pan ova 16 bloedh y oes y'n vlydhen kyns Kesva an Taves Kernewek dhe ervira holya Kernewek Kemmyn. Res o dhodho hedhi studhya Kernewek awos adhyskans pella ha dalleth oberi avel teknydh golowedh an wariva yn Aberplymm hag a-wosa Birmingham bys yn 1993 pan dhallathas unnweyth arta dyski gans Kernewek dre Lyther ha'y dhyskador Ray Edwards.
Ev a sewenas gans bri yn ughella gradh an apposyans settys gans an Gesva yn 1997 hag eth ha bos dyskador KDL ha Bardh Gorsedh Kernow y'n keth vlydhen.
Yn 1998 y hwedhel berr "Unn Jydh yn Mis Du" a waynyas an Hanaf Morgarer, kynsa piwas rag yeth plen y'n Esedhvos Kernow hag a veu dyllys gans KDL nebes misyow diwettha.
Ray Edwards a omdennas avel Ordenor KDL yn 2001, kyn hwra dyghtya hwath Dyllansow KDL, ha Symon a gemmeras y le, gweresys y'n eur ma gans para a naw dyskador dres an bys dien. Gelwys veu dhe oberi gans Kesva an Taves yn 2003.
Klass:Skriforyon yn Kernowek
Antarktika
thumb|Antarktika thumb|Lymnans dhiworth loerell. Antarktika yw brastir.
Eynda
Eynda yw repoblek veur yn Asi Soth. Gans moy ages mil vilvil a dus, hi yw brassa gwerinieth an Norvys. Yma 28 stat ha 7 tiredh y'n kesunyans. Yn-mysk hy hentrevogyon yma Pakistan, Nepal, Bangladesh, ha China. Peder sita pur vras yw Mumbai, Kolkata, Delhi, ha Chennai. Yn-mysk an sitys erell a vri, merkyewgh Bengalour, Hyderabad, Kanpur, Ludhiana h.e.
Dewnens
Dewnens (Devon) yw konteth yn Pow Sows, a-dreus Dowr Tamer a Bow Kernow. Yma'n kontethow Gwlas an Hav ha Dorset war an Howldrehevel, Mor Havren a-gledh, hag an Chanel a-dheghow.
Eynda
Yma mynydhyow Himalaya yn gogledh an wlas; a-is yth ystynn plenys an Indus ha'n Ganga.
Dewnens
Yma deg ranndir yn Dewnens, mes Awtorita unnik|awtoritas unnik yw dew anedha: nyns yns i menystrys avel rannow a Dhewnans.
Eynda
Yma kryjyansow Eyndek ow synsi ynna Hindoueth hag Islam, Kristoneth ha Bouddhisteth, Sikheth, Zoroastrianeth, ha lies kryjyans arall. An wlas ma yw an tyller le may tallathas an kryjyansow Jayna, Bouddhistek, Hindou ha Sikh.
Dewnens
Yma unnek esel an Senedh gans Dewnans.
Eynda
Taves chyf Eynda Gledh yw Hindik, mes yma yethow ranndiryel erell ha gansa milyonow pals a gewsoryon: Marathek, Telougou, Tamil, Bengalek, Goujaratek, Kannadek, Panjabi, Oriya, Malayalam, Assamek, Maythili, Kashmiri, h.e. Yma studh soedhogel dhe'n tavosow ma, warbarth gans Sowsnek (kewsys gans lies person avel nessa yeth), Sindhi, Nepalek, Dogari, Santali ha Sanskrit.
Dewnens
Petrek yw tasek an vro.
Istori Dewnans
Wosa gasa an Romanyon, an Sowson skon a omsettyas orth Breten Veur. Y'n keth termyn, an Woedhyli a drevesigas yn Alban, Ynys Manow, ha Deghowbarth Kembra. Yn 577 OK, kas orth Deorham, ogas dhe Vristol, a dhiberthas an Vrythonyon a-gledhbarth (an Gembroyon) a Vrythonyon a-dheghowbarth (an Gernowyon po West-Kembroyon).
An Sowson a omgemmeras bresel erbynn an drigoryon vrythonek a Dhewnans (an Dumnonii) yn 614. Y teuth Dewnans ha bos rann a rywvaneth Wessex yn soedhogel yn 805. Æðelstán a Bow Sows a ordenas ladh leun a Vrythonyon dhewnansek rag klerhe an fordh dhe'n poblans sowsnek. Mes yth esa hwath tus a wodhya kewsel an tavas keltek bys yn 1400 (Risdon).
Erbys
Avel Gernow, yth esa Dewnans ow kemmeres sten ha kober a'n balyow y'n pervedh.
Aberafan
Aberafan yw tre yn Castell-nedd Port Talbot, Kembra; (SS79SE10). Yma hi 27.7 mildir (44.6 km) dhiworth Kardydh ha 157.6 m (253.6 km) dhiworth Loundres. yw braster an poblans, ha 411 (7.9%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Castell-nedd Port Talbot
Konteth Putnam, Virjynni West
Konteth Putnam (yn Putnam County) yw konteth yn Virjynni West, Statys Unys Amerika.
Putnam
Meryl Streep
Meryl Streep yw gwariores amerikanek.
Klass:Amerikanyon a dhevedhyans sowsnek Klass:Dinethyansow 1949 Klass:Gwarioresow fylm amerikanek Klass:Gwarioresow lev Klass:Gwarioryon bellwolok amerikanek Klass:Gwarioryon wariva amerikanek Klass:Gwaynyoresow Pewas Akademi Gwella Gwariores Klass:Gwaynyoresow Pewas Akademi Gwella Gwariores-Skoodhya
Edmund Henry Hambly
Dr Edmund Henry Tregothwyn Hambly MRCS; FRCS; MB BS; LRCP (24 Meurth 1914 – 9 Meurth 1985), o leuvvedhek orthopedek, politeger dhe'n Parti Lavur ha Livrel, ha skoodhyer, bardh ha prydydh an yeth Kernewek.
Teylu
skeusennik|300px|Men bedh Edmund Hambly Genys veu Hambly yn Porthysek, Kernow, mab Edmund Hambly ha'y wrek Gertrude Mary Hotten ha mab wynn Henry Albert Hambly ha'y wrek Anne née Trevan. Ev a gavas adhysk yn Skol Blundell's, Tiverton, Dewnens. Ev a dhemedhis Elizabeth Mary Cadbury (myrgh wynn dhe George Cadbury, fondyer Bourneville, an weythva choklet), medhek magata. I a gavas peswar flogh, myrgh ha tri mab. Esel gweythresek o a Gowethas an Kothmans (An Grenoryon). Ev a removas dhe Konteth Buckingham y'n 1940ow. Gwrys veu Frankburjes Cita Loundres.
Resegva alwesik
Hambly a dhendylas bos recevys avel medhek yn 1937 pan radhyas dhyworth Klavji St Bartholomew. Ev a dhegemeras Kesvredereth Kolji Riel Leuvvedhogyon yn 1938. Ny ylli omjunya an luyow ervys yn Nessa Bresel an Bys drefen yeghes drog. Leuvvedhek yn Stret Harley o ha chif skoodhyer leuvvedhegneth orthopedek yn Klavji Westminster ha'n Klavji Orthopedek Riel dres an vresel. Yth esa bern arbennik dhodho ow tochya dyghtyans an askorn keyn ha nervennow amalek yn soudoryon goliys. Wosa an vresel, apoyntys veu avel pennvedhek Klavji Pennsevik Kembra, Tottenham, an Klavji Riel, Richmond ha Klavji Acton. Ev a oberas bys dhe 1969 pan veu res dhodho omdenna drefen yeghes drog. Esel gwiskys o a Gowethas Wordhi Apotecarys. Ynwedh tiek o yn Kernow.
An yeth Kernewek
Edmund Hambly o onan a'n kowetha dhe Robert Morton Nance ha pur weythresek o y'n Dasserghyans. Berdhys veu yn 1932 y'n solempnita yn Dons Meyn, Pluwveryan gans an hanow bardhek. Esel o a'n Orsedh hanter kans bledhen ha moy, ow tegi an kledha yn lies solempnita. Ev o fondyer 'Tyr ha Tavas', ragresydh dhe Mebyon Kernow. Ev ynwedh o fondyer an servis bledhynnyek yn Kernewek, a dhastallathas yn Tewydnek yn 1932. Dyllys veu kan ganso Dew genes, a Gernow y'n lyver termyn 'Kernow' yn 1933, ha Mebyon Kernow yn 'An Lef Kernewek' yn 1973. Ev ha'y wreg a wrug akord gans an Trest Kenedhlek rag lettya gordhisplegyans yn powdir ranndir Porthysek yn 1963.
Resegva politegel
Hambly a omjunyas an Parti Lavur. Yn 1946 etholys veu dhe Gonsel Konteth Loundres, kannas dhe Lewisham Est. Apoyntys veu avel iskaderyer kessedhek towlenna tre ha posdir. Ytho ev a gemeras rann weythresek yn towlenna Loundres wosa an vresel. Yn 1949 etholys veu avel kannas Lewisham Soth, pastel vro gwithys ganso bys dhe 1965 ha dileans an Konsel. Konseler Lavur o bys dhe vis Est 1961 pan dhaskoras a'n parti. Rag remenant y dermyn ev o konseler Livrel. Ev o ombrofyer an Livrels yn pastel vro Aberfala ha Kammbronn yn Dewisyans Ollgemmyn 1964. Ny sevis dhe'n Senedh arta.
Rekord etholansow
Klass:Skriforyon yn Kernowek Klass:Mernansow 1985
Gerens vab Erbin
Gerens vab Erbin (6ves kansblydhen, Kembrek: Geraint ab Erbin) yw person yn istori gembrek ha henhwedhlow a-dro dhe'n myghtern Arthur. Myghtern Dewnens ha Kernow o ev, ha breseler brav. Martesen y fywa ev yn termyn Arthur, mes nebes skoloryon na grys ev dhe byw byth.
Y'n hwedhel Kembrek Gereint ac Enid yth omdhiskwa ev, hag ena yma dhodho gnasow Erec, dhiworth Erec et Enide gans Chrétien de Troyes. War-lergh moyha skoloryon, an hwedhel kembrek yw devedhys dhiworth huni Chrétien; mes erell a grys aga bos aga dew dhiworth pennfeynten arall gellys.
Tas Gerens yw Erbin, ha war-lergh Culhwch ac Olwen yma dhodho breder gelwys Ermind ha Dywel.
Yn Y Gododdin ynwedh, yma Gerens owth omladh rac Deheu (rag an Deghow, h.y. Dewnens ha Kernow).
Onan a dri vyajoryon an mor diworth Ynys Breten yw ev yn Trioedd Ynys Prydein.
Yma kan yn Lyver Du Karvyrdhin ha Lyver Rudh Hergest ow kevi den gelwys Gerens a verwis orth Kas Llongborth. Nyns yw sertan, byttegyns, yw an den ma Gerens vab Erbin po Gerens a Dhewnens (hag a veu marow owth omladh dhe Ine a Wessex).
Klass:Myghternedh yn Europa Klass:Sens
Columbus, Jeorji
thumb|300 px|Columbus, A. J. McClung Memorial Stadium thumb|250px| Columbus yw sita yn Jeorji, Statys Unys. Yn 2009, poblans an sita o 190,414.
An sita a veu fondys yn 1828.
Hydra (ranneves)
Hydra yw ranneves aswonnys avel onan a'n 88 aswonnys gans an Unyans Steroniethek Keswlasek (IAU).
Samuel Prideaux Tregelles
Samuel Prideaux Tregelles o yethonydh ha duwonydh kernewek (30 mis-Genver 1813 - 24 mis-Ebrel 1875).
Genys veu ev yn Aberfala, Kernow yn 1813 hag ev a verwis yn Aberplymm yn 1875.
Aswonnys yw Tregelles awos y ober meur studhyans yethow an Bibel, hag ev a dhellos niver a lyvrow.
Yma gans an Lyverva Genedhlek Kembra kuntel kovskrifennow a'n den ma.
Pennduen
Pennduen ha pennrudh, yw eghen a wels y'n urdh Poales y'n teylu Typhaceae. An hanow Sowsnek yw bulrush po reedmace. Kevys yw an hanow lost an gath treweythyow yn Kernewek, mes usys yw lost an gath rag Phleum pratense ynwedh. Plans pubvledhynnyek yw kevys yn lies rann a'n bys ow komprehendya Amerika north ha soth, Europa, Asi hag Afrika yn lies hin. Ev a dyv dhe ughelder a 1.5-3 m, ow tevi yn 0.75-1 meter a dhowr hweg. Dhe les yw drefen ev dhe remova defolyansow dhyworth an dowr, ytho usys yw rag ewnhe ekosystemow. Nebes lothow teythyek yn Kanada west a wra devnydh a rannow pennduen rag boos, yn arbennik an gweythgefow ha garrow.
Samuel Prideaux Tregelles
Dustuniadow
Klass:Dinethyansow 1813 Klass:Kernowyon Klass:Mernansow 1875 Klass:Skriforyon
Pennduen
Klass:Gwels
Socyalydhyon Demokratek Amerika
Socyalydhyon Demokratek Amerika (an SDA; yn Democratic Socialists of America) yw kowethyans socyalydhek y'n Statys Unys. A-lemmyn, yma peswar esel SDA yn Chi Kanasedhoryon an Statys Unys: Alexandria Ocasio-Cortez, Rashida Tlaib, Cori Bush ha Jamaal Bowman; nyns eus eseli SDA yn Senedh an Statys Unys. Nyns yw an SDA parti politek mes ev a geynskrif ombrofyoryon etholans.
Devynnow
Klass:Gwlasegeth an Statys Unys Klass:Socyalieth
Kashoubek
Kashoubek (Kashoubek: 'kaszëbsczi' po 'kaszëbsczi jãzëk') yw yeth slavek kewsys yn Poloni. Hi yw an kreffa esel a'n bagas Slavek West hag yw onan a yethow leghek, kefordh a-barth Polonek ha Silesek. Kyn klassir Kashoubek avel yeth hy honan yn fenowgh, treweythyow yth yw gwelys avel rannyeth a Bolonek po Pomoraniek.
Yn Poloni y feu aswonys avel yeth minoryta-ethnek a-dhia 2005. A-dro dhe 108,000 den a dhevnydh Kashoubek tre. Hi yw an unsel remenans a'n Pomoraniek. Yma his ogas dhe Bolonek savonek gans delanwes a-dhyworth Is-Almaynek ha'n yethow marow Polubiek ha Prussek Koth.
Y skrifir Kashoubek y'n lytherennans Latin. skeusennik|Arwodh diwyethek, Polonek ha Kashoubek.
Klass:Yethow Slavek
Cas-lai
Cas-lai yw tre yn Sir Benfro, Kembra; (SM82NE91). Yma hi 85.4 mildir (137.4 km) dhiworth Kardydh ha 212.7 m (342.2 km) dhiworth Loundres. 451 o braster an poblans yn 2011, ha 167 (37%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Sir Benfro
Samuel Richardson
Samuel Richardson o skrifor sowsnek.
Klass:Mernansow 1761 Klass:Skriforyon fugieth Klass:Sowson Klass:Dinethyansow 1689
Tamer
thumb|Dowr Tamer Dowr Tamer yw avon fest yn soth-west Breten Veur. An Tamer a wra an amal yntra Kernow ha Pow Sows. Pennfenten an avon yw 6 km dhiworth arvor kledh Kernow war Vor Havren, mes yma hi ow tinewi dhe'n deghow hag ow junya an Chanel yn Kammas Aberplymm. thumb|left|Avon Tamer yn [[Essa.]]
Bys 1974, yth esa nebes gwigow y'n north a Lannstefan, war du west an avon, ow kul rann a Dhewnans, mes rann a Gernow yns i lemmyn dhe'n brassa rann.
Diskwedhys yw an or ynter Kernow ha Pow Sows yn kres an avon war mappaow hedhyw, mes an Myghtern Athelstan a settyas an or ynter an dhiw vro orth glann sowsnek an avon y'n 10ves kansblydhen. Ny veu ervirans Athelstan chanjys gans lagha vydh a-wosa, ha rakhenna y hwelir bos an avon kowal rann a Gernow.
Gwelewgh ynwedh
Dowrgleudh Teyl Tamar
Trenton, Jersi Nowydh
thumb|300 px|Trenton thumb|300 px| Trenton yw pennsita Jersi Nowydh, Statys Unys. Poblans an sita yn niveryans 2020 o 90,871.
Timothée Chalamet
Timothée Hal Chalamet (genys 27 mis Kevardhu 1995) yw gwarier amerikanek.
Trenton, Jersi Nowydh
An sita a veu fondys yn 1792.
Justin Bieber
thumb|Bieber, 2015 Justin Drew Bieber (1 Meurth 1994) yw kaner ha gwarier kanadek geryes da.
Klass:Dinethyansow 1994 Klass:Kanoryon Klass:Kanadians
Timothée Chalamet
Klass:Dinethyansow 1995 Klass:Frynkyon Klass:Gwarioryon bellwolok amerikanek Klass:Gwarioryon fylm amerikanek Klass:Gwarioryon lev amerikanek Klass:Gwarioryon wariva amerikanek
Margh
right|thumb|250px|Margh gwynn. right|thumb|250px|Margh [[Island|islendek.]] Margh (Equus caballus) yw bronnvil veur lowr ow perghenni dhe onan a seyth eghenn an genus Equus. Yma dhedha karnow yn-dann aga threys ha mongow orth aga honnaow. Margh tevesik a boes a-dro dhe 650 kg.
Y helwir mergh benow kasegi, ha mergh yowynk leughi. Leugh a dh ha bos tevesik orth 3 bloedh. Yma mergh ow triga yn gwelstiryow. Dell vydh usys, yma y'ga greow unn margh kellek ha 'harem' a unn bys deg kasek, warbarth gans leughi an kasegi. Oes a 20 po 30 bloedh a dhrehedh mergh yn fenowgh. I a dheber gwels ha greun (r.e. kergh, heydh, ha nepprys ys eynek). Gryghias a wrons i.
Mergh yn lyenn ha mythologieth
Yn lyenn keltek hag Eyndo-Europek, yma kevrenn grev lowr yntra mergh ha myghternses.¹ Yn Táin Bó Cuailgne, Macha a ros hy hanow dhe Emain Mhacha (pennsita a Ulster koth) ow tineythi gevellow wosa gwaynya res yn erbynn kasek. Yn Pedeir Keinc y Mabinogi, Pryderi yw gevell dineythys yn marghti unn gasek gevrinek; ha Pwyll Pennsevik Dyfed a vetyas y bennseviges Rhiannon ha hi ow marghogeth yn farthus der an koes. (Ford 1977:4-11)
Y'n Ordinale, pan hanow Adam an enyvales oll, yn-medh ev yn kever an margh: Ha margh yw best hep parow
the vap den rag ymweres.
Kampoellansow
Klass:Ammeth Klass:Bronnviles
Harrisonburg, Virjynni
Ma Harrisonburg yn Vyrjynia, Statys Unys Amerika, ogas dhe'n Menydhyow Appalachian yn Nans Shenandoah. Hy foblans yw dro dhe 40 468 a drigoryon. Ma motorforth 81 passya ryb an dre. Sothva bost an dre yw #22801. An dre a vue fondys yn 1737. Cyta anserghek yn mysk Conteth Rockingham yw hy.
Unyversytys
Klass:Citys yn Vyrjyni Klass:Seow konteth an Statys Unys
Mezzo Mix
Askorras kola a The Coca-Cola Company yw Mezzo Mix. Ev o komendyes dhe Almayn yn 1973. skeusennik|Mezzo Mix Zero ha Mezzo Mix.
A-dro dhe Mezzo Mix
Mezzo Mix yw gwerthys hag askorrys yn Almayn, Pow Swis, Estrych ha Pow Finn yn-unnik. Y arm argemynna, yn Kernowek, yw "Kola a amm dhe owraval" ("Cola küsst Orange" yn Almaynek). An elvennek yw Coca-Cola savonek gans blas owraval skav.
Kevrennow a-ves
Klass:Diwosow
Limbourgek
Taves ranndiryel kewsys yn Iseldiryow yw Limbourgek.
Kevrennow a-ves
Klass:Yethow Germanek Klass:Iseldiryow