cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dovheans
Devedhyans an ki
Devedhyans an ki dovheys (Canis lupus familiaris) a dhallathas gans dovheans an bleydh loos (Canis lupus) nans yw c. 32,000 bledhen. Keun dovheys a brovia tus a-varr gans eneval avel gwithyas, pennfenten boos, milvlew hag eneval oberi (helghya, tenna kerri slynkya). Hemma a bes bys hedhyw.
Steren
Steren an Norvys, an Howl
Ni a yll gweles ster erel y'n ebron dres an nos. Kepar ha'n Howl, gwrys yns i dre vras a hidrojen ha temmik heliom hag elvennow erel. Steronydhyon a wra komparya ster erel dhe'n Howl yn fenowgh. Rag ensampel, aga gronnedh yw res yn gronnedhow howlek. Steren vyghan a yll bos 0.2 gronnedh howlek, unn veur 4.0 gronnedh howlek.
Sioux Falls, Dakota Dheghow
Sioux Falls yw an vrassa sita yn Dakota Dheghow. Poblans an sita yn niveryans 2020 o 192,517.
An sita a veu fondys yn 1856.
Gwiasva
Klass:Citys yn Dakota Dhyghow
Gwithti Hendhyskonieth Gaza
Gwithti
An gwithti a syns kuntel a 350 tra mar goth avel an Oos Brons (3500 K.O.K) kepar ha toulys, kolovennow, motifow, bathow, gweder ha priweyth dhyworth an osow Romanek ha Besontin, an Oos Islamek hag Oos Krowsgasow, bys dhe dermyn sesyans an Skethen Gaza gans Ejyp a worfennas yn 1967. Pub diskwedhyans a gomprehend displegyansow yn lies yeth, gwiw dhe'n werin hag arbenigoryon, mes nyns eus dedhyas vytholl dhe'n taklow.
Steren
Planettys
An Norvys ha planettys erel a res a-dro dhe'n Howl. An Kevreyth Howlek yw Howl ha pub korf gans resegva a-dro dhe'n Howl. Yma dhe lies steren aral planettys a res a-dro dhedha (gelwys eksoplanettys).
Gwithti Hendhyskonieth Gaza
Gwithti
Nyns eus lagha dhe Gaza hag a vynn orth dhrehevoryon gul hendhyskonieth gweres pan veu diskudhys taklow hendhyskoniethel. Avel perghennik kowethas drehevel, Khoudary a wovyn orth y arvethesigyon dhe weres pynag oll dra yw diskudhys may hallo kavos tresorys rag an gwithtiow. Ev a dal pyskadoryon neb a dhre taklow a vern hendhyskoniethel dhodho.
Steren
Niverow, pellderow
Proxima Centauri yw an steren nessa dhe'n Howl, gans pellder a 39.9 trilvil kilometer. Hemm yw 4.2 bledhen wolow dhe ves. Hemm a styr bos golow dhyworth Proxima Centauri ow kemeres 4.2 bledhen dhe dhrehedhes an Norvys.
Gwithti Hendhyskonieth Gaza
Gwithti
"Sowthanus" yw deskrivyans an New York Times a dhrehevyans an gwithti, gwrys yn rann a gerrygi daskevys dhyworth treven koth, hen daklow hyns horn ha kolovennow diskudhys gans pyskadoryon Gaza.
Steren
Niverow, pellderow
Steronydhyon a breder bos niver hujys dres eghen a ster y'n Ollvys. An Ollvys gweladow a gomprehend moy ages 2 trilvil (1012) galaksi, dre vras kemmys ha 1x24 steren, moy a ster ages an niver a reunennow tewes war blanet Norvys. Hemm yw 1,000,000,000,000,000,000,000,000 a ster, lieskweyth moy ages an nebes bilvil steren y'n Hyns Sen Jamys, agan galaksi.
Gwithti Hendhyskonieth Gaza
Gwithti
Klass:Gwithtiow Klass:Ostelyow Klass:Stat a Balestin
Dovheans
Devedhyans an ki
Hendhyskonieth re dhedhyas an dovheans kynsa a geun dhe 30,000 KOK, hag yn sertan dhe 7,000 KOK. Dustuni aral a gampoll bos keun dovheys kynsa yn Asi est. An dustuni gonisogethel plen a-varra a dhovheans keun yw an ki ymkleudhys gans tus nans yw 12,000 bledhen yn Palestayn.
Steren
Niverow, pellderow
Ster a dheu yn mynsow divers. An ster lyha yw ster nywtron, yw ster marow. Aga myns yw hevelep orth cita, mes gans dosedh ughel dres eghen.
Ughkowrster yw an ster moyha y'n Ollvys. Aga threuslinen yw 1,500 gweyth brassa ages an Howl. Mar pe an Howl ughkowrsteren, y enep a wrussa drehedhes resegva Yow.
Steren Betelgeuse yw kowrsteren rudh. Kyn fo an ster ma pur vras, aga dosedh yw isel.
left|skeusennik|Ster a's teves lies myns.
Nebes ster a hevel splanna ages erel. Musurys yw an dyffrans avel splannvraster heveladow (apparent magnitude). Yma dhew reson prag y's teves ster splannvraster heveladow dyffrans. Mars usi steren ogas dhyn ni, hy a omdhiskwedh splanna. Hemm yw kepar ha kantol, hag yw splanna pan vo nessa. An reson aral yw drefen bos steren tomma ages steren aral.
Ster a re dhe ves golow, an gwyns howlek ha nywtrinos (greunennow byghan dres eghen). Gwrys yw ster a ronnedh (ha gronnedh a wra gravedh). Gravedh a gaws planettys dhe resek a-dro dhe ster, ha hemm yw an skila dhe'n Norvys resek a-dro dhe Howl. Gravedh diw steren a yll konstryna an eyl dhe resek a-dro dhe'y ben (ster henwys ster dewek). Godhonydhyon a breder bos lies steren dhewek, ha bagasow a deyr po moy a ster hag, an eyl a res a-dro dhe'y ben. Proxima Centauri yw unn ensampel.
Restrys yw ster yn bagasow a-dreus an Ollvys, henwys galaksis. Galaksi sengel a gomprehend kansow a bilvilyow a ster.
Istori mires orth an ster
thumb|220px|right|Tus re welas patronyow y'n ster a-dhia lies bledhen. Hemm yw ranneves Leo an lew dismygys gans Johannes Hevelius
Dovheans
Enevales erel
Kathes a veu dovheys yn termyn a-varr (nans yw 9,500 bledhen). Orth dalleth ammeth, tus a dhallathas deves ha gever hag ena hoghes ha bughes. Enevales erel a veu dovheys a-varr yw kowrvergh, asenes ha mergh. Nebes enevales, kepar ha konines a veu dovheys a-dhiwedhes.
Steren
Istori mires orth an ster
Steronydhon a restras ster dhe vagasow henwys rannevesow. I a's usya may halsens gweles gwayans an planettys. Gwayansow an Howl ha planettys veu usys dhe wul kalenderyow. Usys veu kalenderyow gans tiogyon rag ervira pana dermyn via an gwella rag plansa trevasow ha'ga kynyas.
Dovheans
Enevales erel
Lies eneval aral re beu dewisys yn kreftus dres termyn hir.
Omdhovheans
skeusennik|[[Apa|Bonobos yw le argasus ages chympansis]] Omdhovheans yw argerdh esplegyansel le mayth yw dewisys erbynn omdhon argasus. Ytho eghen a dheu ha bos le argasus ha moy kowethek ha kowethasek. Bonobos, hag a gevrann hendas kemmyn gans chympansis, a dhiskwedh lower le a argas ages agessa. Prederys yw bonobos dhe dhos ha bos omdhovheys drefen bonobos benow dhe barya gans re gorow yth yw moy hweg. Possybyl yw an keth argerdh dhe hwarvos gans tus, yth yw lower moy kowethasek ages eghennow erel.
Klass:Ammeth
Steren
Bewnans steren
Gwrys yw ster yn niwlennow ster. I yw ranndiryow a's teves moy gass ages efanvos normal. Tennys yw an gass yn niwlen ster war-barth gans gravedh. Ensampel meur y hanow yw Niwlen Ster Orion. An brassa rann a'ga bewnans, ster a gesteudh hidrojen gans hidrojen dhe wul nerthedh. Rag kesteudhi hidrojen dhe heliom, res yw bos pur booth gans gwaskedh pur ughel. Hemm a hwer yn kres ster (gelwys kolonnen an steren). An ster lyha (korrster rudh) a gesteudh aga hidrojen yn lent ha bewa 100 bilvil bledhen. Korrster rudh a vyw hirra ages neb eghen aral a steren. War dhiwedh aga bewnans, i a dewlha. Ny wrons tardha. Pan varwo ster pur boos, i a dardh yn tardh gelwys ughnova. Pan hwarvo ughnova, gassys yw herdhys war-barth. Dosedh ughel an gassys a weres gul ster nowydh y'n niwlennow ster.
An brassa niver a ster a wakha an hidrojen yn aga holonennow. Pan hwarvo hemma, aga holonennow a dheu ha bos le ha poothha. Wosa dos ha bos mar booth, rann bella an steren yw herdhys dhe ves, ow moghhe ha gul kowrsteren rudh. Sterfysegydhyon a breder y fydh an Howl kowrsteren rudh wosa 5 bilvil bledhen. Agan Howl vydh mar vras, y hwra komprehendya an Norvys. Wosa hedhi usya hidrojen dhe wul nerthedh, y hwra usya heliom y'n golonnen booth. Y fydh poothha ages an termyn pan vedha ow kesteudhi hidrojen. Ster poos a wra elvennow poosa ages heliom. Dell wra steren elvennow poosa, gwrys yw le ha le a nerthedh. Horn yw elven boos gwrys yn ster poos. 500px|right|skeusennik|Golinyans Hertsprung-Russell 600px|skeusennik|Hys bewnans an Howl
Agan steren yw steren gresek. An gassys yw herdhys dhe ves gans ster kresek a wra komolen gelwys niwlen ster planettek. Rann an golonnen a remayn avel pel mar vras ages an Norvys gelwys korrsteren wynn. Dres termyn pur hir hi a dewlha dhe korrsteren dhu.
Awosa y'n ster meur, elvennow poosa yw gwrys gans kesteudhans. Wortiwedh, an steren a dardh yn tardh ughnova. An brassa rann a' taklow y'n Ollvys a hwer mar lent dell ny wren ni aga merkya. Mes tardhow ughnova a hwer yn 100 eylen hepken, gans lughesen mar splann avel 100 bilvil steren, mar splann dell yllir y weles y'n jydh. Mernans steren goth yw ughnova. Gass an steren yw herdhys dhe ves gans an tardh dhe furvya komolen vras gelwys niwlen ster planettek. Niwlen ster an Kanker yw ensampel da. Oll yw gesys yw steren nywtron. Mars usi an steren boosa hogen, an tardh a furv toll du le mayth yw gravedh mar grev na yll golow diank dhyworto. Gwrys yw an elvennow poosa yn tardh ughnova. Wosa bilvilyow a vledhynnyow y'n efanvos, an gassys ha polter a dheu war-barth dhe wul ster ha planettys nowydh. Lower a'n gass ha polter y'n efanvos a dheu dhyworth ughnovas. Agan Howl, an Norvys, hag oll an taklow byw yw gwrys dhyworth polter ster.
Liwyow
An kynsa dhe glassa ster yn skiensek o benenes Aspiansva Harvard yn-dann rewl Edward Pickering ynter 1895 ha'n 1920ow, kepar ha Annie Jump Cannon, Wilhelmina Fleming ha Cecilia Payne-Gaposchkin. Gelwys veu an system Kevreyth Klassans Harvard. Gogrysys veu an klassans dhe dhiskwedhes pyth o tempredh stern, mes ny veu hemma konwedhys bys dhe askorrans an Golinyans Hertzprung-Russell yn 1915. Orth aswon an liw ha'n splannvraster absolut, sterondyhyon a yll gorra an steren war an Golinyans Hertzsprung-Russell, estema hy farth drigadow ha fethow erel a-dro dhedhi. Rag ensampel, agan Howl yw melyn, ha'n Norvys yw desedhys an pellder perfyth dhyworto rag bewnans. Mar pe agan Howl poothha ha glassa, byttegyns, res via dhe'n Norvys bos pella dhyworto po via re domm dhe gavos dowr ha skoodhya bewnans.
Losowen an drynsys
Viola tricolor yw bleujen wyls kemmyn europek, ow tevi avel bleujen vledhynnyek po pubvledhynnyek berr hy oos. Hy hanow Kernewek yw losowen an drynsys, hevelep dhe onan a'y henwyn Kembrek llysiau'r drindod. Hy hanow kemmyn Kembrek yw trilliw, hemm yw tri liw. Henwyn Sowsnek a gomprehend heartsease ha wild pansy. Komendys veu dhe Amerika north, le may lesas. An bleujyow a yll bos rudhlas, glas, melyn po gwynn.
Nolan North
Nolan North (genys 31 mis Hedra 1970) yw gwarier amerikanek.
Y Porth
Y Porth yw tre yn Rhondda Cynon Taf, Kembra; (ST09SW52). Yma hi 13.6 mildir (21.9 km) dhiworth Kardydh ha 141.1 m (227.1 km) dhiworth Loundres. 5764 o braster an poblans yn 2011, ha 769 (13.3%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Rhondda Cynon Taf
Nolan North
Klass:Dinethyansow 1970 Klass:Gesyoryon Klass:Gwarioryon fylm amerikanek Klass:Gwarioryon wari gwydhyow amerikanek
Tirfurv karst
Paleokarst
Studhyans palaeokarst (karst y'n goloven dhororiethel) yw posek yn dororieth menoyl drefen bos 50% a greunyow hidrokarbon an bys yn karrygi karbonat, ha lower anedha yw yn kevreythyow tellek karst.
Losowen an drynsys
Deskrifans
Losow an drynsys yw plansow byghan a'ga groweth, namenowgh ow trehedhes ughelder moy ages 15cm (6 meusva). An bleujyow yw a-dro dhe 1.5cm yn treuslinen. I a dyv yn gwelsdir berr war vargenyow tir ha tir difeyth, dell yw usys war weresow trenk po newtral. Kevys yw yn tylleryow skeusek yn rannel. I a's teves gwreydhkyfyow hag a askor bys dhe 50 hasen pub bleujowans.
Usadow hengovek
An hanow Sowsnek heartease a gampoll hy istori hir a us yn losowieth ha medhegneth hengovek, ha rag epilepsi, klevesow kneus ha klavor gleb (eczema), ha rag kudynnow anella kepar ha bronkitis, asthma hag arwodhow anwos. Diuretik yw ynwedh, ow ledya dhe'y us hengovek rag remm ha cystitis.
An eghen Viola arvensis a's teves semlant pur haval dhe losowen an drynsys, mes a dyv war dewynnow ha tylleryow arvorel.
Klass:Plansow afinus
Nick Robinson (jornalyas)
Nicholas Anthony Robinson (genys 5 mis Hedra 1963) yw jornalyas bretennek. Klass:Dinethyansow 1963 Klass:Skriforyon Klass:Sowson
Tirfurv karst
Displegyans
Displegys yw karst dre vras yn karrek dhoos karbonat, kepar ha kalgh, hag yw yn gweliow tanow gans meur a fowtow. Nyns yw displegys yn ta yn krey drefen bos krey tellek yn le doos, ytho nyns yw dowr dor kreunys a hys torvaow. Displegys yw karst ynwedh mayth yw nivel dowr dor[[ isel, kepar ha ugheldiryow gans nansow down, ha mayth yw [[glawans meur. Drefen henna, yma gwayans uskis a dhowr dor, hag a skoodh teudhans an garrek.
Tirfurvow
War radhva vyghan, tirfurvow karst a gomprehend kons kalgh, kemmyn yn Kledhbarth Pow Sows hag Iwerdhon, lenkdell ha sedhdell, (lenkdoll yw pans gwrys gans teudhans an kalgh may hwrello komprehend gover ow mos a-ji dhe'n nor, ha sedhdoll yw toll mayth yw furvyes pan hwrello to gogow kodha), shaftow plommwedhek ha daspennfentenyow. War radhva veur, polje yw term dhyworth yethow Slavek ow styrya 'park' rag tirfurv gwastas gans meur a gonsyow kalgh, kownans, ha touryow karst a yll hwarvos a-hys avonow (kepar hag yn China) po y'n mor (kepar hag yn Vietnam.
Gogowyow
Gogowyow a gonsist a dhiw barth, an barth freatek, beudhys gans dowr, ha'n barth vados, a-ugh an dowr. Yn-mysk tirfurvow gogowyow, yma kolovennow, resekven (Sowsnek - flowstone, furvyes pan vo dowr ow resek yn-nans fosow ha leur an gogow), besies kalgh (stalactites) ha kalghbostow (stalagmites), shaftys, kuldremenvaow ha gogowyow.
Y Maerdy
Y Maerdy yw tre yn Rhondda Cynon Taf, Kembra; (SS99NE56). Yma hi 18.7 mildir (30 km) dhiworth Kardydh ha 144.4 m (232.4 km) dhiworth Loundres. 3046 o braster an poblans yn 2011, ha 296 (9.7%) a wodhya kewsel Kembrek.
Governans Kembra
Eseli an Kabinet ha Menystroryon
Ottomma eseli Governans Kembra a-lemmyn (a-dhia 13 mis Me 2021):
Asrannow
Ottomma asrannow Governans Kembra
Samariom
Elven gymyk yw samariom, niver 62 y'n Vosen Beriodek. Y furvell yw Sm. An hanow a dheu dhyworth samarskit, an moon may feu kevys ynno rag an kynsa prys. Onan a'n elvennow dor-tanow, po lanthanid yw samariom. Nyns eus rann dhe samariom y'n korf denel. Nyns yw gwenonek mes holanow samariom a wra serri an lagasow ha kroghen. Medhegneth gorthkanker yw samariom (153Sm) leksidronam (hanow merk: Quadramet).
Matt Smith
Matthew Robert Smith (genys 28 mis Hedra 1982) yw gwarier sowsnek.
Samariom
Diskudhys veu samariom gan Paul-Émile Lecoq de Boisbaudran (1838-1912) yn Paris yn 1879 dhyworth an moon samarskit (henwys veu samarskit dhe enora Vassili Samarsky-Bykhovets, ynjynor bal a Russi). Boisbaudran o diskudhor galliom ha dysprosiom ynwedh. Kevys yw samariom yn monow dor-tanow erel, kepar ha monazit. Askorrys yw a-dro dhe 700 tonnas an vledhen. Usys yw gans kobalt dhe wul kesalkenyow tennvenek (10,000 gweyth moy tennvenek yns ages horn), yn arbennik yn fornow korrdon. Usys yw samariom oksid yn priweyth ha dhe wul gweder hag a wra sugna dewynnyans isrudh. Avel gwernis usys yw yn laserow ha maserow (kemmys dhe laserow mes ow tevnydhya korrdonnow - galladow yw maserow dhe dreghi dur hag aslamma dhyworth enep an Loor). Katalydh dhe'n diwysyans plastek yw ev ynwedh.
Matt Smith
Klass:Didhuwydhyon Klass:Dinethyansow 1982 Klass:Gwarioryon bellwolok Klass:Gwarioryon fylm Klass:Gwarioryon sowsnek Klass:Gwarioryon wari gwydhyow Klass:Gwarioryon wariva
Samariom
Poos atomek samariom yw 150.36, y boynt teudhi yw 1077°C ha'y boynt bryjyon yw 1790°C. Y dhosedh yw 7.52kg an liter. Alkan gwynn-arghansek yw.
Mirva
Klass:Elvennow kymyk
Blas a Vellyon
Blas a Vellyon yw novel skrifys yn Kernewek gans Jowann Richards. Dyllys veu gan Kowethas an Yeth Kernewek yn 1994.
Peder hag Ann a dhe Borth Tewesek, tyller havi euthek war dhy'golyow. I a ervir hwilas neb tyller aral ha mos dhe Dhown-yn-Koes ow metya lies gwas-teythi.
Chif kemeryasow
Klass:Romansow yn Kernowek
Gorsedh Kembra
200px|skeusennik|Kylgh meyn an Orsedh yn Merthyr Tydfil Kowethas a verdh, lenoryon, ilewydhyon ha pobel erel a vri yn gonisogeth Kembrek yw Gorsedh Kembra (Gorsedd Cymru po Yr Orsedd. Fondys veu avel Gorsedd Beirdd Ynys Prydain gans Iolo Morganwg yn Loundres yn 1792. Y hanow leun a bes avel hanow solempyel. Yn mis Est 2019 ervirys veu gul devnydh a hanow Gorsedd Cymru a-der Gorsedd y Beirdd.
Tri bagas a eseli yw rann a’n orsedh, pub bagas gans y liw y honan. An Archdderwydd (Bardh Meur Kembra) a dheu pub termyn dhyworth an huni a wisk gwynn. Y hyllir dos ha bos esel dre seweni yn apposyans, bos dewisys dhe vos esel po gwaynya an Gader, Koron po Medal Yeth Plen (Medal Ryddiaith) y’n Eisteddfod Genedlaethol (Esedhvos Kenedhlek Kembra). An Orsedh a syns kuntellesow yn Kylgh an Orsedh keffrys ha war wariva an Esedhvos. Unnweyth synsys veu kuntelles yn Breten Vyghan.
Pub bledhen enorys yw Kembrion a vri re worras kevrann dhe Gembra rag bos eseli a’n Orsedh. 150px|skeusennik|left|Sodhogyon an Orsedh yn 1884 yn Liverpool.
Synsys veu Esedhvos Karvyrdhin 1819 yn Ostel Bush Idhyow (po’n Ivy Bush) le may feu ervirys komprehendya an Orsedh avel rann a’n devosow. A-dhia an termyn na an Orsedh re dheuth ha bos kesstyr ha solempnitys an Esedhvos Kenedhlek, yn arbennik solempnitys an Kaderya, Kurunya ha’n Medal Yeth Plen. Nebes Berdh Meur re usyas aga savla dhe wul diskleryansow politek.
Komendys yw an Korn Hirlas dhe’n Archdderwydd gans onan a vammau an vro dhe ystyn dynnargh dhe’n huni gelwys dhe’n esedhvos. Yn istorek, korn eva koth yn lys an pennsevigion a ystynnas dynnargh dhe’n dus gelwys dhe’n lys. Onan a’n maghtethyon a gynnik ro dhe’n Archdderwydd, hemm yw toos a ys, gwels ha blejennow avel arwodh a rohow Duw dhe’n vro.
Klass:Gorsedhow Klass:Kembra
Burny Mattinson
Burnett "Burny" Mattinson (genys 13 mis Me 1935) o gwarior ha gwrier a fylmow sowsnek geryes da.
Fylm
Klass:Dinethyansow 1935 Klass:Kevarwodhoryon fylm Klass:Mernansow 2023 Klass:Skriforyon amerikanek
Nanoteknologieth
skeusennik|left|Maglennow gwrys a fullerene skeusennik|left|Komparyans a stoffow gradhva nano Rann a wodhonieth weythresek ha teknologieth yw nanoteknologieth po nanogodhonieth. I a omvysk rewlya mater war radhva atomek po molekulennek, dell yw usys 100 nanometer po le, hag askorra devisyow ha stoffow a'n mynsow na.
Stoffow nanoteknolegieth
Possybyl yw lower a stoffow nowydh lemmyn drefen an deknolegieth ma dhe allos askorra stoffow dhyworth atomow. Usys yns i yn yeynellow po yn stifellansow gortheginek drefen i dhe ladha bakteria, fongow ha virusow. Moy ages henna, y hyllir gul devnydh anedha yn eli howl po gul gweder a yll glanhe y honan. An perthyglow yn eli howl a lett dewynnow ughvioled rag kisya kellow an kneus ha kawsya kanker. Usys yw TiO2 ha ZnO drefen i dhe sugna ha dastewynna golow ughvioled, ha drefen aga bos treussplanadow ha tennvosek dhe dhevnydhyoryon. Settys yw nivel a berthyglow TiO2) myns nano-radhva war weder omlanhe - an re ma yw dowrfobek (gorthdhowr). An mostedhes a dhral yn golow an howl ha golghys yw dhe ves gans dowr glaw.
Peryllon Nanoteknologieth
Stoffow gradhva nano yw usys hedhyw wosa arbrovow dhe surhe aga bos saw rag devnydhyoryon ha'n kerghynnedh. Byttegyns, ny wodhyen hwath pyth yw an effeythyow hirdermyn.
Drefen bos perthglow nano mar vyghan ha skav, y hyllons gwaya y'n ayrgylgh hag avonow. Y'n diwedh y hyllons drehedhes an korf.
Lytherennek grek
An Lytherennek Grek (Grek: Ελληνικό αλφάβητο) yw bagas a 24 lytheren usys dhe skrifa an yeth Grek a-dhia an 8ves kansvledhen K.O.K.. Hemm o a kevreyth kynsa dhe usya unn arwodh rag pub bogalen ha kessonen. Hemm ynwedh o an lytherennek kynsa usys yn rewlys. Usys veu an lytherennow ynwedh rag niveryow Grek a-dhia an 2yl kanvledhen K.O.K. a-rag.
An lytherennek Grek a dheu dhyworth an lytherennek Fenicianek. Y tisplegyas niver a lytherenegi dhyworth an lytherennek ma ow komprehendya niver y'n Est Kres keffrys ha'n lytherennek Latin, an lytherennek usys an moyha y'n bys, hag usys yn godhonieth hag awgrym arnowydh magata.
Rol a lytherennow
A-is y hyllir gweles rol a'n brassa rann a lytherennow usys, keffrys ha'ga leveryans ha'n lytheren ekwal y'n lytherennek Latin.
Bewdeknologieth
skeusennik|left|Kresen hwithrans gwiasow plansow skeusennik|left|System dogvennans jell hag a hwither kedhlow genynnek Bewdeknologieth yw teknologieth a us organedhow byw. Bewdeknologieth yw usys dre vras yn ammeth, godhonieth boos, ha medhegneth. Yn bewdeknologieth, organedhow byw yw usys dhe wul kymygow hag askorrasow dhe les, po rag performya oberen dhiwysyansel.
Aberdeen, Dakota Dheghow
thumb|300 px|Aberdeen thumb|300px| Aberdeen yw sita yn Konteth Brown, Dakota Dheghow, Statys Unys. Yn 2010, poblans an sita o 26,091.
Bewdeknologieth
Ensamplow
Ensampel a vewdeknologieth yw devnydh an dasoberans bragesi yn burm dhe wul korev ha diwosow lasek erel. Ensampel aral yw an devnydh a garbon dewoksid askorrys gans burm dhe weres drehevyans bara.
Aberdeen, Dakota Dheghow
An sita a veu fondys yn 1882.
Gwiasva
Klass:Citys yn Dakota Dhyghow
Bewdeknologieth
Usadow
Usys yw an ger bewdeknologieth dhe gampolla teknologieth ynjynorieth genynnek y'n 21ns kansvledhen. Byttegyns, an term yw usys rag lies fordh a janjya organedhow bewoniethel rag edhommow denses. Y tallathas gans treylvaow plansow teythyek dhe drevasow boos gwellheys dre dhewisyans kreftus ha krowsegyans. Bewynjynorieth yw an wodhonieth mayth yw selys pub ombrofyans bewdeknologiethel warnedhi. Gans displegyans fordhow nowydh ha teknegow arnowydh, diwysyansow bewdeknologieth hengovek re dhallathas gwellhe kwalita aga askorrasow ha moghhe askorruster aga systemow.
Possybyl yw klonya (an argerdh a dhewblekhe organedhow) drefen bewdeknologieth. Lies den a breder nag yw hemma ewn yn fas hag erel ow prederi y halsa assoylya lies dises. Y hyllir usya bewdeknologieth dhe assoylya lies kudyn kepar hag effeythadowder askorras ha lehe tommheans ollvysel.
Bedh Cyrus
Bedh Cyrus (Persek: آرامگاه کوروش بزرگ‎: ārāmgāh-e kurosh-e bozorg) yw tyller ynkleudva Cyrus Veur, fondyer an Emperoureth Achmaenid. Desedhys yw yn Pasargadae, tyller hendhyskoniethel yn Ranndir Fars yn Iran.
Aswonnys veu avel bedh Cyrus yn 1811 gans James Justinian Morier, a gomparyas an bedh dhe'n deskrifans yn skrifow istorior grek Arrian.
Ensampel da yw an bedh a ynjynorieth dorgrys. Re a lever y vos an drehevyans kothha y'n bys gans sel enyshes. Hemm a re gwedhynder dhodho erbynn terosedhow seismek. Onan yw a'n tylleryow posekka gonisogethel yn Iran. 29 Hedra 2021, kreslu iranek a lettyas tus rag godriga an bedh rag solempnita Dydh Cyrus.
Klass:Asi Klass:Drehevyansow
Ynys-hir
Ynys-hir yw tre yn Rhondda Cynon Taf, Kembra; (ST09SW45). Yma hi 14.2 mildir (22.8 km) dhiworth Kardydh ha 141.2 m (227.2 km) dhiworth Loundres. 3185 o braster an poblans yn 2011, ha 361 (11.3%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Rhondda Cynon Taf
Trojany
thumb|right|250px|Trojany Trojany yw cita yn Poloni.
Rapid City, Dakota Dheghow
thumb|300 px|Kres an dre Rapid City thumb|300px| Rapid City yw sita yn Konteth Pennington, Dakota Dheghow, Statys Unys. Poblans an sita yn niveryans 2020 o 74,703.
Gwiasva
Klass:Citys yn Dakota Dhyghow
Aztekys
alt=Delow priweyth a vreseler er Aztek diskwedhys yn Museo Nacional de Antropología e Historia, yn Meksiko|skeusennik|[[Gravyans|Delow priweyth a vreseler er Aztek diskwedhys yn Museo Nacional de Antropología e Historia, yn Meksiko]] An Aztekys, po Culhua-Mexica, o gonisogeth Mesoamerikan a floryshyas y'n kres a Veksiko y'n spys a 1300 dhe 1521. I a rewlyas an Emperoureth Aztek a'n 14ves kansbledhen bys y'n 16ves kansvledhen. An dus Aztek a yssynsas bagasow ethnek a Veksiko kres, yn arbennik an bagasow a gewsi an yeth Nahuatl.
Jeremy Vine
Jeremy Guy Vine (genys 17 mis Me 1965 yn Surrey) yw darlesor ha jornalyas sowsnek. Klass:Dinethyansow 1965 Klass:Skriforyon Klass:Sowson
Stercorariidae
Ydhyn mor a'n teylu Stercorariidae yw Gwageles. Ydhyn bras lowr ha tewl yns i hevelep orth golanes. I a neyth war arvorow ha tundra yn rannow gogledh ha dyghow an bys. Aga boos a gomprehend puskes, bronnviles byghan, hwesker, oyow hag ydhnigow. I a wra omsettya war ydhyn mor erel rag ladra aga boos.
Emperoureth Besontin
Emperoureth Besontin, henwys ynwedh Emperoureth Romanek an Est po Byzantium, o pesyans Emperoureth Romanek yn hy rannvroyow est dres Kotheneb Diwettha ha'n Osow Kres, pan o y bennsita Sita Konstentin, hewnys hedhyw Istanbul. Hy a dreusvewas torva ha kodh Emperoureth Romanek an West y'n 5es kansvledhen OK ha pesya mil vledhen moy bys yn kodh Sita Konstentin dhe Emperoureth Ottoman yn 1453. Dres brassa rann hy duryans, an emperoureth o fors breselek, gonisogethel ha erbysek an kreffa yn Europa.
An termys "Emperoureth Besontin" ha "Emperoureth Romanek an Est" a veu bathys wosa diwedh an wlaskor; hy burjysi a elwis an wlaskor Emperoureth Romanek, hag aga honan Romans. Byttegyns, istorioryon arnowydh a wra dyffrans ynter Byzantium ha'y gwersyon a-varra drefen hy bos kresegys war Sita Konstentin, keverys troha gonisogeth rek a-der onan latinek ha gans kryjyans a Gristoneth Ewngryjyk an Est.
Nebes hwarvosow a'n 4a dhe'n 6ves kansvledhynnyow a verk spys an tremenyans may hwrug dyffra est grek ha west latin a Emperoureth Rom. Konstentin I ( r. 324–337) a dasrestras an emperoureth, laghelhe Kristoneth ha gul dhe Sita Konstentin bos an pennsita nowydh. Yn-dann vaystri Theodosius I ( r. 379–395), Kristoneth a dheuth ha bos kryjyans an stat ha kryjyansow erel a veu difennys. Yn-dann vaystri Heraclius ( r. 610–641), lu ha menystrans an Emperoureth a veu dasrestrys ha Greka a veu degemerys gradhyel rag devnydh sodhogel yn le Latin.
Kodh Sita Konstentin dhe Emperoureth Ottoman yn 1453 a verkyas diwedh Emperoureth Besontin.
Aztekys
Gonisogeth Aztek o restrys yn stat-sitys (henwys altepetl). Re anedha a junyas dhe furvya keffrysyansow po emperourethow. An Emperoureth Aztek o keffrysyans a tri stat-sita fundyes yn 1427: Tenochtitlan, stat-sita an dus henwys Mexica po Tenochca; Texcoco; ha Tlacopan, kynsa rann a'n emperoureth Tepanec.
An hanow "Aztek" a dheu dhyworth an lavar "tus a Aztlan". Henhwedhlow a lever bos Aztlan an kynsa tyller may hwre an Aztekys triga ynno. "Aztlan" a styr "tyller an kerghydhyon" yn yeth Nahuatl. An hanow usys gans an Aztekys aga honan o Culhua-Mexica. Kyn fe an ger Aztek strothys yn fenowgh dhe'n Mexica a Tenochtitlan, usys yw ynwedh yn ledan dhe veneges tus Nahua a Veksiko kres y'n oos kyns-hispanek, keffrys ha'n oos kolonyel spaynek (1521–1821).
Gonisogeth a Veksiko kres a syns ynni ammeth ys hweg; rannans kowethas ynter an vrentynyon (pipiltin) ha tus kemmyn (macehualtin); pantheon (hag ynno an dhuwow Tezcatlipoca, Tlaloc ha Quetzalcoatl); ha kevreyth kalender, henwys xiuhpohualli, a 365 dydh ynworrys gans tonalpohualli a 260 dydh. Arbennik dhe'n Mexica a Tenochtitlan o an duw tasek Huitzilopochtli, pyramidow doblek, ha priweyth.
Yntra 1519 ha 1521, an conquistador spaynek, Hernán Cortés, a wrug keffrysyans gans Tlaxcala hag eskerens erel an Aztekys. An conquistadoryon a fethas an Aztekys, kemeres aga emperoureth, hag hy gul yn gwlasva spaynek.
Parkeisenbahn Auensee
skeusennik|Tren ow kortos orth an Gorsav Auensee (Bahnhof Auensee). An Parkeisenbahn Auensee (Hyns-horn Park Auensee), keffrys aswonnys avel an Leipziger Parkeisenbahn (Hyns-horn Park Leipzig), yw hyns-horn 15 meusva (381 mm) geyj yn Leipzig yn Almayn a bon yn kres a 1.18 mildir (1.9 km) yn kever an lynn Auensee.
Istori
Yn 1988 an Reichsbahnausbesserungswerk Dresden a vyldyas eth kocha nowyth hag unn kocha gwara, esa devnydhyes dhe dhinythi gwaskedh ayr ha power tredanek rag an jynnow-ethenn. Res o dhe'n hyns-horn efani y hensi-gwitha rag dhe ostya an kochys ma. Dew an peswar kocha gwreydhek veu skrappyes hag an dew erel eth dhe'n Hyns-horn Park yn Dresden. Eno, i veu eylvyldyes avel kert-plat ha kert-jynnweyth.
Stercorariidae
An ger Sowsnek ragdha yw "skua", dhyworth an hanow Faroek rag an wagel vras, skúgvur [ˈskɪkvʊɹ], gans bos dhe enys Skúvoy kemeneth veur anedha. An term y'n Statys Unys yw "jaeger" dhyworth an Almaynek Jäger, ow styrya "helghyer". Hanow an kinda, Stercorarius, yw Latin ow styrya "keskelmys dhe gawgh"; drefen bos an boos hwyjys gans ydhyn erel pan vons helghys gans gwageles prederys dhe vos kawgh nans yw termyn hir.
Parkeisenbahn Auensee
Istori
Yn 1995 an hyns-horn a recevas lokomotyv tredanek eyljarjadow, a veu byldyes a-dhyworth hen lokomotyv disel an Waldeisenbahn Muskau (Hyns-horn Koswik Muskau).
Kerri an Hyns-horn
Yma an lokomotyv-ethenn 03 002, lokomotyv batri-tredanek, eth kocha trethysi hag unn kocha-dithyni rag an jynn-ethenn dhe'n hyns-horn. skeusennik|Tren penn-bloodh 90ves an lokomotyv 03 002.
Jynn-ethenn 03 002
An lokomotyv-ethhen 03 002 (002 y'n dalleth ha 03 215 diwettha) veu byldyes yn 1925 gans an kompani Krauss-Maffei. Niver y vyldyans o 8352. An jynn veu displetyes yn lower a dhiskwedhyansow, ow komprehendya yn Dresden. Dres Nessa Bell an Bys an jynn veu gwithys yn mengleudh koth yn Kamenz gans nebes kochys ha'n lokomotyvyow 001-Lisa ha 003-Moritz a bon war an Hyns-horn Park Dresden y'n jydh hedhyw.
An jynn re bonyas yn leipzig a-dhia fondyans an Hyns-horn Park ena ha re beu war dri keschanjyow lok yn Dresden yn 2003, 2010 ha 2015. An jynn veu eylvyldyes yn 1965 dhe vires avel jynn an Baureihe 03, ytho veu an kachyor-bugh removyes ha bomellow addyes dhodho.
Stercorariidae
Yma seyth eghen y'n teylu.
Klass:Ydhyn
Parkeisenbahn Auensee
Jynn-ethenn 03 002
Yma frosow-ayr ha fros-dorn dhe'n lokomotyv 03 002. skeusennik|Jynn batri-tredanek an Hyns-horn Park Leipzig.
Lokomotyv Tredanek Eyljarjadow
Yma jynn bateri-tredanek dhe'n Hyns-horn Park Leipzig ynwedh veu byldyes yn 1995 a-dhyworth jynn-disel koth an Hyns-horn Koswik Muskau. Yma frosow-ayr dhe'n jynn ma avel an jynn-ethenn.
Kevrennow
Klass:Hensi-horn yn Almayn
Gallek
Lies skifedh yw an pennfenten posekka. Skrifys yns i yn teyr skrifen dhyffrans. Yn Etrurya ha ranndiryow ogas kevys yw skrifedhow Gallek y'n skrifen Etruskek, ow tedhya dhyworth an eyl kansvledhyn K.O.K.. Yn dyghowbarth Pow Frynk kevys yw ogas dhe 60 a skrifedhow y'n skrifen Ionek (skrifen an hen yeth Greka), an brassa rann anedha ow tedhya dhyworth an kynsa kansvledhen O.K., rag ensample a ranndir Marseille. Ynwedh yma klass a skrifedhow y'n lytherennek Latin yn Gal y honan, a-dro dhe gans anedha, ow tedhya dhyworth an oos romanek, (an peder kansvledhen gynsa O.K.). An posekka oll anedha yw an Kalendar Coligny, leghennow plomm a Charmalières ha Larzac, ha fos-skrifow war briweyth La Graufesenque. skeusennik|500px|right|Gwedhen deylu yethow keltek
Simone Simon
Simone Thérèse Fernande Simon (23 mis Ebrel 1910 po 1911 – 22 mis Hwevrer 2005) o gwariores fylm frynkek. (Cat People). Klass:Dinethyansow 1910 Klass:Gwarioresow fylm Klass:Frynkesow Klass:Mernansow 2005
Gallek
Fonologieth
skeusennik|250px|Mappa ow tiskwedhes efander an yeth Gallek a-dro dhe 200 K.O.K skeusennik|250px|Delow bras dres eghen a Vercingetorix, hembronkyer an Gallas, yn Alesia
Kasys henwyn
Gallek a'n jevo seyth kas: an hanwek, galwek, dryghek, pewek, dosnesek, maynek ha'n tylleryek. Y'n vosen a sew yma berrskrif a dhiwedhyansow rag an geryow *toṷtā "looth, pobel", *mapos "maw, mab", *ṷātis "gwelesydh", *gutus "lev", *brātīr "broder".
Geryow chevisys dhyworth an Gallek dre Latin dhe Sowsnek hag ena dhe Gernewek po Kembrek
Chevisys:
Nebes geryow Gallek
300px|skeusennik|Rann a leghen Kalender Coligny
Klass:Yethow Keltek
Hanow (gramasek)
Hanow yw an ger usys rag nebonan po neppyth orth y gampolla. Yn gramasek, rann lavar yw a omhevel ha ger mell diblans po andhiblans ha hanow gwann gwiw.
Henwyn pythek ha anpythek
Henwyn pythek a gampoll pythow gweladow.; lyver, ki, ha myrgh, ha henwyn anpythek ow tiskrifa pythow anweladow; hireth, tekter, ha tristys.
Henwyn kemmyn ha komparek
Usys yw an term henwyn kemmyn rag henwyn pythek po anpythek nag yw arbennik, kepar ha mos, kan ha yeth, ha'n term henwyn komparek a gampoll henwyn pythek po anpythek arbennik kepar ha pobel, tylleryow, servisyow ha fondyansow. Skrifys yns i gans lytheren vras dhe notya an arbennekter, kepar ha Pyran, Kernow, Servis Kenedhlek an Yeghes, hag Agan Tavas.
Dell yw usys, usys yw lytherennow bras rag henwyn brand mes posek yw dhe berthi kov nag yw pub hanow komparek hanow brand, ha nag yw pub brand hanow komparek.
Reydhedh henwyn
Y'n Kernewek, kepar ha yethow keltek erel, henwyn yw gorow po benow. Yn nebes achesonyow, an reydhedh a yll varya rag niver a skilaow, kepar ha chanj dres termyn po chanj herwydh rannyeth.
Raghenwyn
Usys yw raghenwyn dhe wari rann henwyn yn lavar, dell yw usys dhe ri poslevwar neppyth po dhe avoydya dasleverel henwyn.
Quercus lanata
Quercus lanata, an Glastan Del-gwlanek, yw ehen a wydhen vythlas, yn genas Quercus, ow triga y'n Himalayas.
Kathik yw aga bleujyow ha Mes yw aga froeth.
Klass:Quercus
Pibow sagh kernewek
Pibow sagh kernewek yw furvow pibow sagh kemmyn y'n 18ves kansvledhen. Pibow sagh ha pibow yw kampollys yn pennfentennyow dogvennek kernewek a-dhia c.1150 bys dhe 1830, hag yn skeusennow a'n 15ves ha 16ves kansvledhen.
Dustuni dogvennek a-varr
skeusennik|Pibydh kernewek war benn form yn eglos Logdewi skeusennik|Pibydh war benn form yn eglos Alternonn Pibow yw kampollys yn lies pennfenten kresosek kernewek: An ger Kernewek piþhit (lytherennans arnowydh pibydh), ow styrya an lemma Latin kresosel Tibicen, a dhiskwa y'n Vocabularium Cornicum'', dedhyes c.1150.
An kynsa pibydh henwys yn kovadhow kernewek yw Reginald Tibicen, perghennek tir yn Kybi kyns 1260/61. Hwedhel yn 1344 a lever ow tochya ankresyans yn stenek yn Rysrudh may fe omvyskys den gans hanow teylu Pipere.
Y Rhigos
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Rhondda Cynon Taf
Pibow sagh kernewek
Dustuni dogvennek a-varr
Origo Mundi, Resurrexio Domini, Gwreans an Bys, a'n dhew hanter a Veunans Meriasek a worfenn gans areth mayth ynio den dhe'n "venstrels po pyboryon dhe beba may hyllyn mos the thonssye".
Kovadhow Records of Early English Drama a verrskrif niveryow an keskanow gans Lord Botreaux's Pipers ynter 1416/7 ha 1433. Tylys veu piper yn Lostwydhyel yn 1536/7. Akontow gwythysi eglos Kammbronn yn 1549/50 a gampoll "pyper yn the playe". Akontow Porth Ia rag 1571/2 a gampoll tyli "pypers for there wages" pan veu performys gwari aral. Ny lever an akontow py par daffar veu usys, a-der aga bos deskrifys avel pibow. Byttegyns, kler yw skeusennow pibydhyon yn Kernow dhe eksistya yn kettesten ertach efan mayth o pyba elven bosek anodho.
Skeusennow kresosel diwedhes
An skeusen a-varra, yn Sen Austel, yw shuta boba a'n 15ves kansvledhen, dibarow yn Kernow. Skeusen Logdewi, a gres an 15ves kansvledhen, martesen ow fortraya el, yw skwirglassek. Skwirglassek ynwedh yw skeusen ki ow fyba yn Brodhek hevelep dhe skeusennow kevys war vrochys pergherinyow europek. Portrayans biblek yw skeusen Marwood, mes dillas hevelep yn skeusennow Alternonn ha Lannstefan a gampoll bos an skeusennow ma tipek a bibydhyon leel c. 1520-1540. Haval ynwedh yw pibydh Tavistock mes nyns yw kevys manylyon lowr dhe vos certan.
Kovadhow diwettha
Pipers a veu gobrfennys gans William Thomas rag didhana knyvyoryon deves yn Eglossenor mar dhiwedhes avel 1683. Thomas the piper yw kampollys y'n dornskrif Bilbao dedhyes 1713. Yn 1830, paper nowydh The West Briton a dherivas pibydh dhe wari rag alusen yn Truru, Aberfala, Pennsans ha Bosvenegh.
Ilowbibow dewblek
Kemmyn o skeusennow pibow sagh gans ilowbibow dewblek nans yw 600 bledhen. ‘Bonniow’ a skeusennow yw kevys yn Konteth Evrek ha Dorset keffrys ha Kernow. Pibow sagh Lannstefan a’s teves ilowbib bigornel, a rosa ton ughel leun perfydh rag performyans yn mes. Pibow sagh Alternonn a’s teves ilowbibow kettuel a rosa ton moy tawesek rag performyans a-bervedh. An feth bos ilowbibow Alternonn digemusur a alsa bos gwir po mater a wologva. An hysow a rosa dyffrans pych a don.
Pibow sagh arnowydh yn Kernow
Gwrys yw niver a versyonow an pibow sagh diw ilowbib yn niveryow byghan a-dhia bledhynnyow diwedhes an 20ves kansvledhen. An dhiw ilowbib a wra kessenyansow didheurek. An eyl ilowbib a wari hanter ughel an oktav, ha’y ben an hanter isella. An dhiw ilowbib a wari an noten donek, hag ytho, owth usya bysya gorherys, y hyllir gul sudronen sad ha gwari an melodi. Gnas arbennik dhe bibow sagh diw ilowbib yw effeyth an sudronen.
Wosa an 1990ow yn-rag, askorrys veu niver a bibow sagh dewblek kernewek gans Julian Goodacre. Erbynn 2009 an niveryow a wari pibow sagh kernewek veu byghan kehevelys ha niveryow a wari pibow sagh byghan Alban po pibow sagh Northumbria. Merv Davey a’n bagas Pyba re wrug meur ow tochya an daffar ma. Gwariys yw pibow sagh kernewek yn Gorsedh Kernow, yn le an bagasow brest usys y’n 20ves kansvledhen a-varr.
Klass:Gonisogeth keltek
Ingmar Bergman
Ernst (IPA: ['ɪŋmar 'bærjman] yn Swedek, mes dell usys IPA: [ˈbɝgmən] yn Sowsnek) (14 mis Gortheren 1918 – 30 mis Gortheren 2007) o lewydh Swedek gwariva ha fylm. Ingmar Bergman a gavas tewolgow ha desper keffrys ha komedi ha govenek yn y hwithransow a'n nas den. Gwelys yw ev avel onan a'n vestrysi a sinema arnowydh.
Devynnow
Klass:Dinethyansow 1918 Klass:Kevarwodhoryon re waynyas Pewas Akademi Klass:Mernansow 2007 Klass:Skriforyon Klass:Swedys
Yr Ystrad
Yr Ystrad yw tre yn Rhondda Cynon Taf, Kembra; (SS99NE70). Yma hi 16.8 mildir (27 km) dhiworth Kardydh ha 143.5 m (231 km) dhiworth Loundres. 5652 o braster an poblans yn 2011, ha 692 (12.2%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Rhondda Cynon Taf
Jacques Tourneur
Jacques Tourneur (Frynkek: [tuʁnœʁ]; 12 mis Du 1904 – 19 mis Kevardhu 1977) o kevarwodher fylm frynkek.
Klass:Frynkyon Klass:Kevarwodhoryon fylm Klass:Mernansow 1977 Klass:Dinethyansow 1904
Ska Keller
Franziska Maria "Ska" Keller (genys 22 mis Du 1981) yw politeger a Almayn ha'n esel a'n Eurosenedh rag an pastell-vro Almayn a-dhia 2009. Esel Keffrysyans 90/An Gwyrdhyon ha'n Parti Gwer Europa yw.
Glen Campbell
Glen Travis Campbell (22 mis Ebrel 1936 – 8 mis Est 2017) o kaner amerikanek.
Klass:Gwarioryon fylm amerikanek Klass:Kanoryon amerikanek Klass:Mernansow 2017 Klass:Rock amerikanek Klass:Ynkleudhyansow yn Arkansas
Aberdaugleddau
Aberdaugleddau yw tre yn Sir Benfro, Kembra; (SM80NE91). Yma hi 81.9 mildir (131.8 km) dhiworth Kardydh ha 211.5 m (340.4 km) dhiworth Loundres. yw braster an poblans, ha 1191 (8.9%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Sir Benfro
Kalender
Kalender yw kevreyth musurya termyn. Dell yw usys an unses lyha yw dydh, po un hweldro agan planet.
Yn Kernow ha'n brassa rann a'n bys, usys yw an Kalender Gregorek, selys war wayansow an howl, hag a rann an vledhen dhe 365 po 366 dydh. Yma 12 mis dhe bub bledhen, hag yntra 28 dhe 31 a dhedhyow yn pub mis. Seythen yw seyth dydh, gans peder po moy a seythennow y'n mis.
Quercus mohriana
right|thumb|250px|Mappa lesrannans Quercus mohriana, an Glastan Mohr, yw ehen a wydhen vythlas, yn genas Quercus, ow triga yn Amerika Gledh soth-west.
Kathik yw aga bleujyow ha Mes yw aga froeth.
Klass:Quercus
Kelvin
skeusennik|left|Arlodh Kelvin Unses elvennow an Kevreyth Keswlasek Unsesow yw an kelvin (arwodh: K), usys dhe vusura tempredh. Henwys yw dhe enora an fysegydh William Thomson, Arlodh Kelvin. Haval yw dhe'n radhva Celsius awos bos 1 kelvin haval dhe 1 gradh Celsius. Mes dyffrans dhe radhva Celsius, an niver lyha possybyl war an radhva Kelvin yw "0 K" (mann K). Hanow an tempredh ma yw "mann absolut". Ottomma an tempredh le ma nag eus nerth krennus (tommder) owth eksistya y'n perthyglow.
Drefen hemma, res yw dhywgh keworra 273.15 dhe'n tempredh Kelvin rag kavos an niver war radhva Celsius.
Clive Barker
Clive Barker (genys 5 mis Hedra 1952 yn Liverpool) yw skrifer hag artydh sowsnek. (Books of Blood, The Scarlet Gospels). Klass:Dinethyansow 1952 Klass:Kevarwodhoryon fylm Klass:Lymnoryon Klass:Skriforyon fugieth Klass:Skriforyon LKDT Klass:Sowson Klass:Tus yn medhelweyth
Quercus leucotrichophora
right|thumb|250px|Glastan Banj y'n jardin des Serres de la Madone, Pow Frynk Quercus leucotrichophora, an Glastan Banj po Glastan Loos, yw ehen a wydhen vythlas, yn genas Quercus, ow triga y'n Himalayas.
Kathik yw aga bleujyow ha Mes yw aga froeth.
Klass:Quercus
Gvadalachara (Meksiko)
Klass:Citys ha trevow yn Amerika Klass:Meksiko
Maqluba
skeusennik|Maqluba Maqluba po Maqlooba (Arabek مقلوبة‎) yw sand hengovek yn Irak, Lebanon, Palestin, Jordan, ha Syri. Dybris yw der an Levant. Yma ynno kig, ris, ha losowen-gegin friys, gorrys yn pott, an pyth yw treylys a-wartha dhe-woles pan yw servys. An styr an hanow 'maqluba' yw "a-wartha dhe-woles". Yma dhe vaqluba kansbledhynnow a istory, ha kevys yw yn Kitab al-Tabikh, kuntel receytow a'n tredhegves kansbledhen.
Devnydhyow
Y hyll maqluba kontaynya meur a losowen-gegin, avel aval dor, aval kerensa, kowl vleujen, ha plans oy. An kig a yll bos yar po on. Gorrys yw an devnydhyow y'n pott, yn gwiskasow, may fo an sand haval dhe desen a wiskas.
Dell yw usys, servys yw maqliuba gans persil. Treweythyow, servys yw gans salad ha yogort fresk, ha usadow yw y dhybri yn golyow ha kevewiow.
Klass:Bosow
Fugieth
skeusennik|left|Long John Silver ha Jim Hawkins, gans N. C. Wyeth, 1911], dhyworth an romans, Enys Tresour Fugieth po fuglien yw hwedhel nag yw selys war fethow yn kowal. Chif porpas an hwedhel yw didhan, herwydh usadow, kyn hallo bos dhe'n awtour amkanyon erel ynwedh. Y hyll bos skrifys po lennys (kowsys). Rag ensampel, y krysir hwedhlow kepar ha Tristan hag Isolt ha Peder Skorren an Mabinogi dhe dhalleth avel hwedhlow kowsys, ha bos treylyes wosa henna, kyn na wrello breusysi ha skolhegyon akordya p'eur feu henna.
Yn mysk elvennow posek fuglien yma kemeryansow, plot (po towl an hwedhel) ha tyller. Kevys yw niver a sortow dyffrans a fuglien skrifys; an re moyha kemmyn yw an romans ha'n hwedhel berr. Y hyllir klassa fuglien herwydh gis, rag ensampel fugieth skiensel.
Dell yw usys, yma fugieth yn furv yeth plen awenek.
Istori fugieth yw mar hir ha lien y honan. Y tybir dell yw an kynsa romans skrifys Satyricon dhyworth oos an Emperoureth Romanek. Prederys yw bos elvennow fugiethel yn hwedhlow Homer, an Iliad hag Odyssey.
Yn Kernewek, lies hwedhel berr re beu skrifys gans Jowann Richards, ha lies romans klassek treylyes gans Nicholas Williams.
Silikon
Elven gymyk niver 14 y'n Vosen Beriodek yw silikon. Y furvell gymyk yw Si. An hanow a dheu dhyworth an ger Latin silex, ow styrya kelester. Usys veu silika avel kelesterow dhe wul an toulys kynsa. Essensek dhe nebes eghennow kepar ha diatomow ha spongow yw silikon avel silikon dioksid po silika (SiO2). Gwrys yw aga hesweythow dhyworth silika. Gwirhaval yw y vos essensek dhe dus ynwedh. Nyns yw silikon ha'y gesstoffow gwenonek. Y'n gwettha prys, mars yw anellys perthyglow munys a silika y'n skevens, i a wra kawsya silikosis. Arwodhow yw anellans ronk, pasa ha fyllel anella. Kemmyn o an dises yn-mysk tus val asbestos, oberoryon lesterva ha gweythvaow fronnow kerri neb a wre usya asbestos. Usys yw an kesstoff silikon dhe wul ympyansow bronn.
Koton
skeusennik|left|250px|Koton parys rag trevasa. skeusennik|250px|left|Plansow koton (Gossypium) Stoff difresus a dyv a-dro dhe hasennow an plans koton (Gossypium) yw Koton. Usys yw dhe wul neusennow pannweyth. Kodh yw, ha gwrys yw y fibrow dre vras a cellulos. An fibrow yw hir ha tanow, kepar ha gols. Wosa kuntel an fibrow dhyworth an kodhow (gelwys bombas), dre'n argerdh "jynnya", y hyllir aga nedha dhe wul neus koton. Gwrys yw an neus wosa henna dhe bannweyth. Usys yw an pannweyth dhe wul dillas rag tus ha lies tra aral. Tus a wisk dillas koton yn fenowgh, yn arbennik dres kewer domm. Dell yw usys, lystennow yw gwrys a goton. An ger "koton" a dheu dhyworth a'n Arabek (al) qutn قُطْن.
An brassa rann a goton tevys y'n bys a dheu dhyworth trevasow tevys war voslannow koton. Tevys yw koton yn Afrika, Asi, Europa, Ostrali hag Amerika. Koton a wra sugna 24-27% a'y boos y honan yn dowr (pur sugnek yw).
Koton (Gossypium) yw esel a'n teylu malowen, owth askorra bleujennow fin ha teg. Eseli erel a'n keth teylu yw malow lowarth (Sowsnek - hollyhocks) ha kowrvalow (hibiscus). An fibrow koton a furv a-derdro an hasennow. An fibrow a weres an has dhe waya pellderow hir war an gwyns may hallo an plansow tevi pell dhe ves. Tus a-varr a dhiskudhas bos an fibrow medhel mannbluvek pur wiw rag askorra pannweyth. I a dhallathas tevi an plans, owth usya dewis kreftus dhe askorra varyansow moy mannbluvek, es aga nedha.
Ice Age (fylm 2002)
Ice Age yw fylm bywhes amerikanek gwres yn 2002.
Klass:Fylmow bywhes amerikanek
Harriet Harman
Harriet Ruth Harman KC MP (genys 30 mis Gortheren 1950) yw politegores ha notores bretennek.
Klass:Dinethyansow 1950 Klass:Eseli Senedh a'n RU 2019- Klass:Eseli Senedh a'n RU 2017-2019 Klass:Eseli Senedh a'n RU 2015-2017 Klass:Eseli Senedh a'n RU 2010-2015 Klass:Parti Lavur Klass:Politegoryon a Bow Sows Klass:Skriforesow Klass:Socyalydhyon Klass:Sowsesow
Pierre-Simon Laplace
Pierre-Simon, marquis de Laplace (23 Mis-Meurth 1749 – 5 Mis-Meurth 1827) o mathematgydh ha godhonydh frynkek. Y hwelyow yw poesek dhe studhyans ynjynorieth, awgrym, statystek, ha filosofieth.
Dowr Toemm Kernow
Dowr Tom Kernow yw hwedhel berr gans Jowann Richards skrifys yn Kernewek Unys ha dyllys ganso y honan y'n 1980ow kres. Y feu dastyllys gans Kowethas an Yeth Kernewek yn Kernewek Kemmyn yn 1997 avel Dowr Toemm Kernow.
An vledhen yw 1735. Jowan Trewhella, mab dhe byskador, a dhiskudh bos y das ynwedh omviskys y'n negys franklondya. Res ywa diskudha piw yw an traytour yn aga mysk. Mes neppyth a hwer dhe drobla aga thowlow.
Chif kemeryansow
Klass:Hwedhlow berr
Lamm Meur A-Rag
An Lamm Meur A-Rag (Chinek - 大跃进 (Dàyuèjìn)) o towl dhe ynkressya erbysieth ha diwysyans China, devisys gans ledyer kemenegorek Mao Zedong yn 1958. Ev a worfennas yn 1961. Hanow aral dhodho o an Nessa Towl Pymp Bledhen. An Lamm Meur A-Rag a fyllis dri diwysyansegyans, ha'n divotter gwrys ganso a ladhas milvilyow a bobel. Re a breder y vos an divotter moyha yn istori.
Quercus minima
right|thumb|250px|Korrlastan right|thumb|250px|Del korrlastan Quercus minima, an Korrlastan, yw ehen a bryskyn bythlas, yn genas Quercus, ow triga yn Amerika Gledh soth-est.
Lamm Meur A-Rag
Ammeth ha bargennyow tir
Mao a gara China dhe allos askorra boos rag konsumyans a-bervedh hag esperthi: ynwedh ev a gara China dhe askorra meur a wara. Ev a dhallathas an Lamm Meur A-Rag rag gul hemma. Res veu nebes tus ri aga thir dhe'n wlas. Res o dhe lies den oberi war vargennyow tir dhe'n governyans, bargennyow tir gelwys kespennjiow amethel (agricultural co-operatives). Diwettha, kesunys veu kespennjiow dhe furvya bargennyow tir gans milyow a oberoryon. Erbynn 1958, 98% a oberwesyon amethel a lavuryas dhe gespennjiow.
Quercus minima
Kathik yw aga bleujyow ha Mes yw aga froeth.
Lamm Meur A-Rag
Ammeth ha bargennyow tir
Yn 1958, yth esa trevas da. Byttegyns, taklow a janjyas an nessa vledhen.
Quercus minima
Klass:Quercus
Lamm Meur A-Rag
Ammeth ha bargennyow tir
Tus a brederi bos plansa trevasow ogas warbarth pyth da. Byttegyns, hemm a lettyas nebes trevasow rag tevi mar dha, ow ledya dhe drevasow le yn 1959. Wosa henna, trevasow o gweth drefen na veu asnodhow usys yn ta. An studh ma a dhuryas bys dhe 1961.
Diwysyans
An Towl Pymp Bledhen a restras towlen ober rag chanj yn China. Mao a vynnas China dhe askorra moy yn tiwysyansel ages Breten veur a-ji pymthek bledhen. Wosa henna, ev a verrheas an gosten dhe unn vledhen yn unnik. Tus a grodhvolas a-dro dhe henna a veu ledhys. Erbynn 1958, dres 550,000 a dus a veu ledhys drefen na wrussons akordya dhe'n governans.