cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kumbrek
Dedhyas mernans
Yn ranndiryow erel dell hepkoras yethow Keltek, an renkasow ughella veu Sowsnekheys kyns an werin. Dhyworth 1262 yma rol a henwyn tus o trigys yn ranndir Peebles. Yn aga mysk yma henwyn Kumbrek kepar ha Gospatrick: (gwas Sen Padrik), Gosmungo: (gwas Sen Mungo), Guososwald: (gwas Sen Oswald a Northumbria) ha Goscubrycht: (gwas Cuthbert). Dew sans (Oswald ha Cuthbert) a dheuth dhyworth Northumbria], ow tiskwedhes delanwes war Gumbrek na gevys yn Kembrek.
Yth hevel dell allsa Kumbrek treusvewa dhe gres an 12ves kansvledhen avel yeth an werin, ha’n 13ves kansvledhen gans an diwettha kowsoryon. Yma dhe dhew ranndir yn arbennek niver meur a henwyn Kumbrek, hemm yw Lanercost, dhe’n est a Carlisle hag a-dro dhe Torquhan, soth a Garedin. Gwirhaval yw dell verwis Kumbrek ynter 1250 ha 1300.
Dasserghyans arnowydh
Ottomma nebes lavarow yn Kernewek ha Kumbrek Dasserghys
Klass:Pow Sows Klass:Yethow Brythonek
Bulgari
Repoblek Bulgari (yn Bulgarek, Република България - Republika Bulgariya) yw gwlas yn deghow Europa. Desedhys a-dro dhedhi yma Turki, Pow Grew, Repoblek Makedoni, Serbi ha Roumani.
Kowsoryon unn yeth slavek (Bulgarek) ha Kristonyon Orthodoks yw an vrassa rann a'n poblans; byttegyns, yma niver veur a Vuslimys, Turkek poken Bulgarek (an rannyeth Pomak) aga thavas. Leun a dus Roma a drig yn Bulgari ynwedh.
Chyf sitys Bulgari yw Sofia (an bennsita), Plovdiv, ha Varna.
Kyns stat kommunistek, Bulgari a omjunnyas an Unyans Europek yn 2007.
Podolsk
Podolsk (Подо́льск) yw sita diwysyansel ha'n gresenn menystran Ranndir Podolsky, Oblast Moscow, Russi. Devedhys yw war Avon Pakhra (ysavon Avon Moskva). Poblans: 188,000 (Niveryans Russi 2010 sewyans kynsa); 180,963 (Niveryans Russi (2002)); 209,178 (Niveryans Sovyetek (1989)); 183,000 (1974); 129,000 (1959); 72,000 (1939).
Istori
An sita Podolsk a tevis diworth treveglos Podol. Yn etegves kansblydhen yth esa an treveglos ma dhe'n Managhtti Danilov yn Moskow. Catherine Veur a ros studh "tre" dhe Bodolsk yn 1791.
An telyu Ulyanov family a triga yn Podolsk. Vladimir Lenin a godrigas an sita traweythyow. Yn hwir, yth esa pyth ha krowji dhodho ena. Yn 1900, ev a synsas kuntelles yn Podolsk gans neb bagas diworth Moscow ha sitys arall dhe waynya aga skodhyans rag paper-nowodhow Iskra, re veu hwath yn gwrians.
Yn 1971, Podolsk a wrug bos ri Ordyr Baner Rudh Lavur. Y'n termyn Sovyetek, Podolsk o onan a'n kowrow diwydhyansel yn Oblast Moscow. Yn termyn na, yth esa moy ages deg ha tri ugens gweythva y'n sita. Yth esa rann brassa an drigoryon owth oberi y'n gweythvaow ma.
Yn 2000, selva vreselek vras o fondys yn ogas.
Yma'n Govskrifenn Kresel Menystrans Defens Russi yn Podolsk.
Planet korr
Na wra kemmyska gans Planet le.
right|thumb|[[Ceres (planet còr)|Ceres gwelys gans an Pellweler Efander Hubble. Planet korr unnik yn bagas asteroyd]] right|right|thumb|[[Plouton_(planet_korr)|Plouton yn liw ogas lowr dhe wir diworth manylyon albedo Pellweler Efander Hubble]] right|right|thumb|[[Haumea gans y loryow, Hiʻiaka and Namaka (argraf artydh)]] right|thumb|[[Makemake (argraf artydh)]] right|thumb|[[Eris gwelys gans an Pellweler Efander Hubble]]
Planet korr, definys gans Unyans Steroniethek Keswlasek, yw korf nevek ow resa a-dro an howl neb yw gronnedhek lowr dhos ha bos pelyek awos gravedh y honan mes na re klerhas y ranndir a planetesimalys, ha nyns yw loor. Yma edhomm dhodho gronnedh lowr dhe fedha y nerth gwaskek ha drehedhes komposter hydrostatyk.
An hanow "planet korr" a veu adoptys yn 2006 yn unn glassans korfow ow resea a-dro an howl yn teyr rann. Yth esa moghheans yn diskudhansow taklennow treus-Nevyon neb a gesstrivyas erbynn Plouton yn braster, hag yn gortiwedh an diskudhans Eris, taklenn gans moy a ronnedh es Pluton. An klassans a lever bos korfow gronnedhek lowr dhe glerhe ranndir aga resekva gelwys "planetys", hag an re nag yw gronnedhek lowr dhe dhos ha bos pelyek awos gravedh y honan bos gelwys "korfow byghan system howlek". Yntredha, yma planetys korr. An styryans adoptys yn sodhogel gans an USK re veu lawa hag arvreusys, ha disputys gans godhonydhyon kepar hag Alan Stern.
An USK a aswonn pymp planetys korr y'n termyn ma: Ceres, Pluton, Haumea, Makemake ha Eris. Dew hepken, Ceres ha Pluton re veu mires yn ta lowr dhe brevi aga bos pelyek lowr ha kewera an styryans. Steronydhyon a grys Eris yw pelyek lowr drefenn y vos brassa y ronnedh es Pluton. Diwettha, an USK a erviras res yw taklennow treus-Nevyon heb hanow gans myns pur golowa es +1 (ha dredho braster kalkys gans awrgym moy ages 838 km) bos henwys yn-dann desev planetys korr yns.
Gogrysys yw moy ages dew ugens taklennow aswonnys erell yn system howlek yw planetys korr, ha bys dew kans planetys korr yn ranndir gelwys grogys Kuiper.
Ny wrug klassans korfow haval orth planetys korr yn systemow planettys erell bos prederys.
Rol planetys korr aswonnys gans an USK.
Rol planetys korr possybl nag yw aswonnys hwath gans an USK.
Dustuniow
Klass:Steronieth
Namibi
Namibi (Namibia) yw repoblek anserghek y'n howlsedhes a dheghowbarth Afrika war vorrep an Keynvor Iwerydh. Yn 2002 yth esa poblans a 1,820,916 a drigoryon y'n pow. An gwlasow kentrevek yw Afrika Dheghow, Botswana, Simbabwe, hag Angola. Yth esa Afrika Dheghow ow kovernya an pow (erbynn an lagha keswlasek) bys 1988. Yma niver veur a dus "wynn" (europek aga hendeughyon) ha tus kemmysk, mes tus Afrikan a furvy an vrassa niver a dus. A-dhia 1990, yma governans gorth-aghel, h.y. SWAPO neb a omladho erbynn wovernans apartheid an dus wynn. left|thumb|[[Difeythtir an Namib.]]
Tamil Eelam
Tamil Eelam (Tamilek: தமிழ் ஈழம், tamiḻ īḻam) yw an hanow res gans tus damilek dhe'n stat anserghek, hag yw aga medras, y'n rannow North hag Est a'n ynys Shri Lanka. Hag Ilaṅkai (இலங்கை) hag Īḻam (ஈழம்) yw henwyn tamilek rag an ynys dhien.
Jenesis
Jenesis yw an kynsa lyver Testament Koth y'n Bibel.
Tamil Eelam
Nyns yw Tamil Eelam aswonnys avel stat anserghek saw gans LTTE (berrheans a'n Sowsnek "Liberation Tigers of Tamil Eelam", gans styr yn Kernewek "Tigri a-barth Rydhses Tamil Eelam"). Rewlys gans LTTE yw a-dro dhe 40% po 50% a'n tir aswonnys avel kwarel gans Tamil Eelam. Synsys y'ga mysk yw an ranndiryow dien henwys Kilinochchi ha Mullaiththeevu, an brassa rann a'n ranndiryow Mannar, Batticaloa ha Vavuniya, ha rannow a'n ranndiryow Trincomalee hag Amparai.
Jenesis
Raglavar
An titel "Jenesis" a diworth treylyans Septuagint Grew an Testament Koth. Ev a styr 'pennfennten' po 'dalleth'. Ev a dheriv hwedhel gwrians an bys, sivilisation, an liv, pennfennten pobel Duw. Avel diskwedhyans y tysk gwyrderow a-dro dhe Dhuw ha mab-den. Ev a dheriv a-dro devedhyans pegh y'n bys dre goedh mab-den, fyllens kowl mab-den dhe sylwa aga honan, ow korfenna y'n liv; hag an dewisyans Duw telyu Abraham dhe venniga mab-den oll. Tus a vri yn lyver Jenesis yw Adam, Eva, Abel, Kain, Noy, Abraham, Yakob, Esau ha Yosef.
Awtour
Awtour an kynsa pymp lyver an Bible, o Moyses herwydh hengov an Yedhowyon.
Framweyth
Yn Bibel Kristyon, yma deg chaptra ha dew ugens dhe'n lyver Jenesis.
Yn Lyenn Kernewek
An gwariow kernewek Origo Mundi, ha Gwrians an Bys a dheriva meur diworth an lyver Jenesis.
Jynn amontya legh
thumbnail|right|Jynn amontya legh Jynn amontya legh ew jynn amontya bian e'n shap a legh, heb besowek po logosen, ha usys dre dochya scrin toch plat der an besies po an dorn. Pluven vesyel a ell bos usys war neb amontyoryon legh ynwedh.
Jynnow amontyer legh
Klass:Amontieth Klass:Jynnweyth
Bewnans
dyhow|skeusennik|300x300px|An [[Dor|Nor yw tre a vab den ha'n unnsel planet y'n Ollvys gans bewnans aswonys.]] Bewnans yw tybyans yn bewonieth a-dro dhe'n studh, modh po teythi a wra divagli neppyth bew a stoff marow. An ger "bewnans" a yll styrya ynwedh an spys mayth yw neppyth bew ynno (yntra genesigeth ha mernans).
Johnston
Johnston yw tre yn Sir Benfro, Kembra; (SM91SW61). Yma hi 80.4 mildir (129.4 km) dhiworth Kardydh ha 209.5 m (337.1 km) dhiworth Loundres. 1866 o braster an poblans yn 2011, ha 196 (10.5%) a wodhya kewsel Kembrek.
Bewnans
Studhya bewnans yw henwys bewonieth ha nebonan a studh hemma yw bewonydh. An brassa rann a vewnans war an Nor yw nerthys gans nerth an Howl: an unnsel taklow ken yw bakteria kemosynthetek a-dro dhe dardhellow dowrdesel war leur an keynvor.
Johnston
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Sir Benfro
Bewnans
Bewnans oll war an Nor yw selys war gymygieth kesstoffow karbon, yn komparek gans molekulow chayn hir kepar ha protenow ha trenken sprusennek (nukleyek). Gans dowr, hag yw res dhe vewnans oll, molekulow hir yw maylys a-ji dhe genennow avel kellow. Nyns on ni sur mars yw hemma gwir rag pub eghen possybyl a vewnans y'n Ollvys, mes gwir yw rag bewnans oll war an Nor hedhyw.
Tybonieth
alt=Chatelydhieth|skeusennik|Skeusen erbynn chatelydhieth yn Almayn
Tybonieth yw kuntelles a tybyansow po kryjyansow kevrynnys yn-mysk bagas a dus. Y hyll hi bos sett junys a dybyansow, po gis tybi, po gwelva an bys. Dismygys veu hi gans an filosofer Frynkek, Destutt de Tracy a-dro dhe 1801/5.
Yma diw benneghen a dybonieth: tyboniethow politek ha tyboniethow gorwodhoniethek. Tyboniethow politek yw settys a dybyansow ethegel yn-kever fatell dhyghtir kenedhel dell dalvia. Tyboniethow gorwodhoniethek yw settys a dybyansow yn-kever filosofieth, an ollvys, ha fatell wrer dewis dell dalvia.
Klass:Filosofieth Klass:Gwlasegeth Klass:Stedhians
Karl Veur
Karl Veur, aswonnys ynwedh avel Charlemagne (Latinek: Carolus Magnus, Sowsnek: Charles the Great; 2 Ebrel 747 – 28 Genver, 814), esel an Ternieth Carolingian, o myghtern an Franks a 768, myghtern an Lombards a 774 ha kynsa emperour an Emperoureth Romanek Sans a 800. Karl Veur a sewenas yn kesunya an brassa rann a Europa west ha kres. Benesykhes yw ev gans an Eglos Katholik.
Karl Veur o an kottha mab a Pepin Verr (Sowsnek: Pepin the Short) ha Bertrada a Laon. Pan wrug Pepin merwel, Charlemagne ha'y vroder Carloman a rewlya war-barth. Pan wrug Carloman merwel yn 771, Karl Veur a dheuth ha bos an rewlyer y honan. Y rewl a veur a Europa a dhallathas dastinythians henwys an Dastinythians Carolingian, oos a aktivita gonisogethel ha skiansek y'n Eglos West.
Ev a verwis yn 814. Ynkleudhys yw ev yn Penneglos Aachen, yn y bennsita emperourethel Aachen. Karl Veur a dhemedhas pedergweyth gans tri mab herwydh lagha a dreusvewas bys yn tevesigeth. Ny wrug marnas an yowynka mab, Louis Sansel (Sowsnek: Louis the Pious), treusvewa dh'y holya avel rewlyer.
Klass:Emperours Klass:Mernansow 814 Klass:Politegoryon a Europa
Akershus
Akershus yw konteth yn Norgagh.
Peurel wias
thumb|right|[[Mozilla Firefox]]
Peurel wias yw towlen amontyer may halla tus usya rag hedhes folednow gwias war an Kesrosweyth.
Yma niver a beurellow wias kavadow dhe dhevnydhyoryon, ow komprehendya Internet Explorer, Mozilla Firefox, Google Chrome, Safari hag Opera.
Klass:Kesrosweyth Klass:Medhelweyth
Ben Jonson
Ben Jonson (11 mis Metheven 1572 - 6 mis Est 1637) o dramasydh ha prydydh sowsnek.
Ted Hughes
Klass:Mernansow 1998 Klass:Prydydhyon Klass:Skriforyon fugieth Klass:Skriforyon lien fleghes Klass:Sowson Klass:Dinethyansow 1930
1962
1959 - 1960 - 1961 - 1962 - 1963 - 1964 - 1965
Mernansow
Klass:1962
Jim Varney
thumb|Varney, [[2000]] James Albert "Jim" Varney, Jr. (1949 – 2000) o gwarier amerikan geryes da.
Klass:Dinethyansow 1949 Klass:Gesyoryon Klass:Gwarioryon bellwolok amerikanek Klass:Gwarioryon fylm amerikanek Klass:Gwarioryon lev amerikanek Klass:Gwarioryon wari gwydhyow amerikanek Klass:Mernansow 2000 Klass:Ynkleudhyansow yn Kentucky
Michael Gove
Michael Andrew Gove (genys Graeme Andrew Logan, 26 mis Est 1967) yw politeger bretennek.
Llanbedr Felfre
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Sir Benfro
South Burlington, Vermont
thumb|300 px|Skol yn Montpelier thumb|220 px| South Burlington yw sita yn Konteth Chittenden, Vermont, Statys Unys. Poblans an sita yn niveryans 2020 o 20,292.
Gwiasva
Klass:Citys yn Vermont
Dragon
Dragon yw enyval mythologiek, haval dhe sarf vras mes gans eskelli ha, herwydh usadow, peder po diw arr. Hwytha tan a yll hi, hag yma hi menowgh ow kwitha gogo leun a owr.
Dragon rudh yw arwoedh genedhlek Kembra, hag yn profoes Myrdhin yma dragon wynn avel arwoedh an Sowson. Yn Bywnans Meryasek, yma'n pab Sen Sylvester I ow tovhe dragon ogas ha Rom.
Klass:Henhwedhlow Klass:Mythologieth
Transnistri
Transnistri (yn Moldovek, Република Молдовеняскэ Нистрянэ) yw gwlas yn deghow Europa.
Klass:Gwlasow yn Europa
Montpelier, Vermont
thumb|300 px|Montpelier thumb|300 px| Montpelier yw pennsita Vermont, Statys Unys. Poblans an sita yn niveryans 2020 o 8,074.
An sita a veu fondys yn 1787.
Gwiasva
Klass:Citys yn Vermont Klass:Penncitys y'n Statys Unys Klass:Seow konteth an Statys Unys
Baja California
Kaliforni Isel (Baja California) yw stat yn Meksiko. An stat yw desedhys war gonna-tir hir a-dreus Kammas Kaliforni (po Mor Córtez) diworth remenant Meksiko. Dhe'n north usi an stat amerikan a Galiforni, ha dhe'n soth usi Kaliforni Isel Soth.
Thomas Edison
Thomas Alva Edison (11 Mis-Hwevrer 1847 – 18 Mis-Hedra, 1931) o deviser amerikanek, meurgerys rag y ober gans golow tredanek (mes ny wrug y dhysmygi). Yth esa 1093 patent dhodho hag ev a dhysmigas lies tra (korrgewsell karbon pellgowser rag ensampel).
Edison a veu genys yn Milan, Ohio. Ev a verwis gans kleves melys.
Klass:Amerikanyon a dhevedhyans sowsnek Klass:Dinethyansow 1847 Klass:Evredhyon Klass:Godhonydhyon Klass:Mernansow 1931 Klass:Ynkleudhyansow yn Jersi Nowydh
Margam
Margam yw tre yn Castell-nedd Port Talbot, Kembra; (SS78NE64). Yma hi 25.8 mildir (41.5 km) dhiworth Kardydh ha 156 m (251 km) dhiworth Loundres. 2908 o braster an poblans yn 2011, ha 295 (10.1%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Castell-nedd Port Talbot
Kamboji
Kamboji (yn Khmer, Kâmpŭchea) yw gwlas yn Asi Soth-Est.
Klass:Gwlasow yn Asi
Konteth Caroline, Virjynni
Konteth Caroline (yn Sowsnek, Caroline County) yw konteth yn Virjynni, Statys Unys Amerika.
Nathalia Dill
Nathalia Goyannes Dill Orrico (genys 24 Meurth 1986) yw gwariores vrasilek geryes da.
Morlader
Morlader yw den a lader ha gul drog-oberow dhe vor.
Klass:Breselyow
Keskomunyans
alt=Skeusen NASA a'n leghen Pioneer 10 gans desin hag yw assay keskomunya.|skeusennik|Skeusen [[NASA a'n leghen Pioneer 10 gans desin hag yw assay keskomunya.]] Kesomunyans yw pan yw kedhlow ystynnys a'n danvener dhe dhegemerer dre vayn. Y hyll bos kewsys (kepar ha ger) po ankewsys (kepar ha minhwarth). Nebes keskomunyans yw gwrys heb prederi, kepar ha dre janjyow yn stons. Nyns yw saw tus a wra keskomunya, an brassa rann a viles y wul ynwedh.
Keskomunyans a ober dre geschanjya kedhlow po messajys. Yn termow selvenel:
A-der dalgh an messach, yma taklow erel a vern. Nyns yns i rann a'n messach y honan, mes rann y gettesten.
An kanel a geskomunyans a yll bos gwelesek, heglew, tavus/haptyk, mosus, elektrodenvenek po bewgymyk. Keskomunyans denel yw heb par yn y dhevnydh efan a yeth anpythek ha tybel.
Nathalia Dill
Klass:Dinethyansow 1986 Klass:Gwarioresow fylm Klass:Gwarioryon vrasilek
Antonio Vivaldi
[[Restren:Vivaldi.jpg|skeusennik|Lymnans, dell grysir, a Vivaldi, c. 1723.
]] Antonio Lucio Vivaldi (RU: Italianek: [anˈtɔːnjo ˈluːtʃo viˈvaldi] 4 mis Meurth 1678 – 28 mis Gortheren 1741) o komposydh italianek Baroque, krowder virtuoso, dyskador, impresario, ha pronter Katholek Romanek. Genys veu yn Venezia, penncita Repoblek Venetsianek, hag ev o onana a'n meurra komposydhyon Baroque Y oberen an moyha a vri yw an Peder Tri-mis, mes ev a skrias moy ages dew-ugens gwari kan, lies concerto hag ilow sans rag keuryow. Klass:Dinethyansow 1678 Klass:Italians Klass:Komposydhyon Klass:Mernansow 1741
Christopher Marlowe
Christopher Marlowe o dramasydh sowsnek.
Thomas Cromwell
Thomas Cromwell o politeger sowsnek.
Mariano Rajoy Brey
skeusennik|Mariano Rajoy Mariano Rajoy Brey (1955) yw politeger Spaynek ha esel Partido Popular (PP). Ev o Pennmenyster Pow Spayn a-dhia 2011 dhe 2018.
Klass:Politegoryon a Europa‎ Klass:Spaynyoryon
Klass:Dinethyansow 1955
1961
1961 OK yw blydhen gemmyn y'n dydhyans gregorek, ow talleth dy' Sul.
Mernansow
Klass:1961
Alabama
Alabama yw stat yn Statys Unys Amerika. Poblans an stat yn niveryans 2020 o 5,024,279.
Rutland, Vermont
thumb|300 px|Rutland thumb|220 px| Rutland yw sita yn Konteth Rutland, Vermont, Statys Unys. Yn 2020, poblans an sita o 15,807.
Alabama
Gwiasva
Klass:Statys an SUA
Rutland, Vermont
An sita a veu fondys yn 1865.
Gwiasva
Klass:Citys yn Vermont
IPad
Pecar ha'n iPhone ha'n iPod Touch, rowlys ew an iPad dre dhispleytans liestoch—dyffrans dhort an broassa radn a amonytoryon legh kens, a wrug usya stylus sordyes dre boos—keffres ha besowek warscrin furvwir en le besowek corforek. An iPad a wra usya junyans rosweyth anter leel dhiwiver ("Wi-Fi") rag hedhes rosweythow anter leel (LAN) ha'n Kesrosweyth. Ma dhe neb modelys ynterfas rosweyth dhiwiver 3G ynwedh, a ell junya gen rosweythow data HSPA po EV-DO ha pella dhe'n Kesrosweyth. Dyghtyes ha kettermynegys ew an devis der iTunes en udn lonchya war amontyer personel dre gapel USB.
Kevrednow a-ves
Klass:Amontieth Klass:Jynnweyth
Kalstok
Kalstok (Calstock) yw tre yn Kernow, Breten Veur, yn Nans Tamer. Yma chi Koesheyl yn ogas. Desedhys yw yn ranndir Karadon. Yn Kalstok yma dew davern ha unn hyns horn, Linen Nans Tamar, hag a res dhe Aberplymm yn Dewnens. Y boblans yw den.
Massen Wlesik
Hengov
Herwydh Jeffri a Venow, myghtern an Vrythonyon o ev wosa mernans Owdav Hen. Kelt kristyon a Spayn, Massen a gavas y dhisklerya emperour gans y soudoryon yn 383 ow servya gans an lu yn Breten Veur.
Herwydh an Mabinogion, Massen a dhemmedhas Helen, myrgh penntern y lys yn Segontium (Karnarvon). Y hyllir aswonn an penntern ma avel Owdav, a vynnys trovya gorti poesek romanek rag y vyrgh herwydh Jeffri.
Yn Historia Regum Britanniae, lu meur Massen a guntellas rag pylla trevow an Frankys. Wosa tirans orth Southampton, ev a gavas myghternses a Vreten, hag Owdav owth omdenna. Herwydh henhwedhlow kembrek, Massen a wrug kildenna luyow romanek dhiworth Kembra, ugens blydhen kyns eskerdh an Romanyon a'n remenent a Vreten Veur.
Y'n pymes blydhen a'y vyghternedh (herwydh Jeffri ynwedh), Massen a guntellas lu lestri meur rag trygh Bro Gall. Breten Veur ev a asas yn-dann rewl Karasek. Devedhys yn Armorica, an lu a fethas an myghtern hag a ladhas milyow a drigoryon. Massen a ordenas Konan Meryasek, noy Owdav, avel myghtern an pow. Armorica a veu gelwys Breten Vyghan wosa henna.
Wosa trygh Breten Vyghan, Massen a fethas y eskar chyf, Gratianus, ogas ha Paris. Y ladhas Gratianus ow fia orth Lugdunum (Lyon) 25es a vis Est, 383. Massen a fesyas Valentinianus II a-dhiworth Rom bys Theodosius I. An bennsita a emperoureth Massen o Augusta Treverorum (Trier) yn Bro Gall. Emperour kerys gans an werin o ev, spit dhe bersekutyans gorthkryjygyon ganso.
Theodosius, emperour romanek y'n Howldrehevel, a fethas Massen hag a'n dibennas warbarth gans y vab. Yth euth Valentinianus II a-dre ha bos emperour y'n Howlsedhes (ha herwydh Jeffri, Dionotus broder Karasek a waynyas myghternses an Vrythonyon).
Dafydd Iwan a ganas a-dro dhodho y'n gan genedhlogydh geryes da yn Kembra, Yma o Hyd.
Henwyn
Klass:Breten Veur Klass:Emperours Klass:Mernansow 388 Klass:Rom Klass:Spaynyoryon‎ Klass:Dinethyansow 335
Aust-Agder
Aust-Agder yw konteth yn Norgagh.
Klass:Kontethow Norgagh
Konteth Carroll, Virjynni
Konteth Carroll (yn Carroll County) yw konteth yn Virjynni, Statys Unys Amerika.
Grant Shapps
Grant Shapps (genys 14 mis Gwynngala 1968) yw politeger bretennek.
Klass:Eseli Senedh a'n RU 2005-2010 Klass:Eseli Senedh a'n RU 2010-2015 Klass:Eseli Senedh a'n RU 2015-2017 Klass:Eseli Senedh a'n RU 2017-2019 Klass:Eseli Senedh a'n RU 2019- Klass:Parti Gwithadorek Klass:Politegoryon a Bow Sows Klass:Dinethyansow 1968
Doctor Who
skeusennik|Doctor Who, 1963-1968
Doctor Who yw towlenn pellwolok fugieth skiensel Predennek a veu gwruthys yn 1963 gans an BBC.
Doctor Who o gwrys rag fleghes y'n kynsa le, gans hwedhlow adhyskansel (istori ha skiens), mes yth yw meurgerys gans den a oesow oll. Moy a eth ha hanter kans towlenn re beu gwrys.
Yth yw hwedhel Arloedh-Termyn diworth an planet fugieth Gallifrey, henwys An Doktour hepken, neb a yll vyajya dre dermyn hag efanvos yn lester, henwys an TARDIS, hag a'n jeves toellwisk kist pellgowser kreslu gans mynsonieth aneuklydek (yth yw moy bras a-ji es yn-mes). TARDIS yw berrheans Time And Relative Dimension In Space (Termyn Ha Myns Kehevelus Yn Efanvos).
An Doktour a vyaj gans kowetha (tus diworth an Norvys dell yw usys) ha galloes bos genys arta, wosa mernans, gans korf ha personoleth nowydh.
Doctor Who yw meurgerys rag y ilow ha sonyow dramasek hag a veu gwruthys gans an BBC Radiophonic Workshop. Nyns o moy a arghans usys y'n gwrians; son TARDIS yw gwrys gans alwedh ha kordenn piano.
Gwarioryon re gwarias An Doktour yw:
Klass:Fugieth skiensel Klass:Towlennow pellwolok
Barre, Vermont
thumb|250 px|Barre thumb|220 px| Barre yw sita yn Konteth Washington, Vermont, Statys Unys. Poblans an sita yn niveryans 2020 o 8,491.
An sita a veu fondys yn 1895.
Gwiasva
Klass:Citys yn Vermont
Carl Friedrich Gauss
Carl Friedrich Gauss (30 Ebrel 1777 – 23 Hwevrer 1855) o kalkor a vri a Göttingen yn Almayn. Gauss a wrug kevri dhe lies rann a studhya. An brassa rann a'y ober o war dybieth niverow ha steronieth. Genys veu ev yn Braunschweig.
Pan o ev tri bloodh, ev a ewnhas ober y das war y rol gweythysi komplek. Ev a omdhyskas fatel wra redya. Pan o Gauss 23 bloodh, godhonydhyon a welas planetten Ceres, mes na rag termyn hir lowr dhe wodhvos hy resekva. Gauss a wrug reknansow a'ga gasas dh'y throvya.
Anthony Hopkins
Anthony Hopkins yw gwarier kembrek.
Carl Friedrich Gauss
Gauss a skrifas lyver henwys Disquisitiones Arithmeticae a-dro the tybieth niverow. Y'n lyver ma ev a brovas an lagha kesparthekter pedrek. Ynwedh ev o an kynsa kalkor dhe styrya arsmetryk modular yn gans meur a vanylyon. Gauss a wrug diskudhansow posek yn tybieth hevelepter. Pan o ev koth, Gauss a hedhas oberi war awgrym pur ha dalleth fysegieth. Ev a wrug ober yn elektrodennvenieth ha gwruthyl pellskrifer tredanek a-varr.
Klass:Almanyon Klass:Godhonydhyon Klass:Mernansow 1855 Klass:Dinethyansow 1777
Lanndege
skeusennik|Tour eglos Lanndege Tre yn Kernow yw Lanndege, yn Pluw Ge, war lann west an Hyldreth neb dew vildir dhe'n soth a Druru, hag ogas dhe'n dre Ke. Rekordyes veu hanow an dre avel hanow manor, Landighe, yn 1086. Y leverir henwyn an diw dre, ha hanow an bluw keffrys, dhe vos war-lergh Sen Ke a dheuth dhe Lanndege dhyworth Wordhen y'n 5es kansvledhen. Deskrifys yw y vewnans y'n gwari meur Kernowek Bewnans Ke.
Klass:Trevow yn Kernow Klass:Pluw Ge
Donatello
thumb|right|Donatello Donato di Niccolò di Betto Bardi (po Donatello) (1386 – 13 mis Kevardhu 1466) o artist Italek dres an Renaissance. Trigys o ev en Florens hag ev o pur geryes da drefen ev dhe vos onen a'n gwella gravyoryon en y dhedhyow. Ev a usys sort arbednek a dechnyk henwys 'hebasca bas', a wras y obereth apperya pur wir.
Mab Niccolo di Betto Bardi o ev, hag ev a veu genys en Florens. Termyn Donatello a veu cottha, ev a studhyas gen Filippo Brunelleschi, an pednser. Ynwedh ev a weresas an gravyor Lorenzo Ghiberti dhe wul delowow rag an Battistero di San Giovanni. Rann a obereth moyha geryes da Donatello yw delowow a Mary Magdalene ha delow myns-gwir a David.
Klass:Dinethyansow 1386 Klass:Artys Gwelesek Klass:Italians Klass:Mernansow 1466
Tollgorn
skeusennik|Tollgorn alkan An tollgorn yw daffar ilow. Yma meur lies eghen a tollgorn. An eghen moy kemmyn yw tollgorn keskan. An tollgorn yw daffar ilow y'n klassans gwyns ha gwrys yw po gans alkan, po gans prenn.
Keffrysyans Rydh Europa
Kevrennow yn-mes
Klass:Partiow Klass:Unyans Europek Klass:Gwlasegeth Europa
Tollgorn
Klass:Daffar ilow
Sophocles
Sophocles (497/496 - 406/405 KOK) o skrifer gerys-da a wariow hengovek. Trigys o ev yn Athens y'n pympes kansblydhen KOK. Aswonnys yw avel awtour a vri war-barth gans Aeschylus hag Euripides. Klass:Dinethyansow 497 KOK Klass:Grekys Klass:Prydydhyon Klass:Skriforyon LKDT Klass:Mernansow 406 KOK
Blake Clark
thumb|Clark, [[2016]] Blake Clark (1946 – ) o gwarier amerikan geryes da.
Bosvenegh
right|thumb|250px Bosvenegh, po Bosvena, (Bodmin) yw tre yn kres Kernow, Breten Veur, desedhys orth amal west an Hal Fowydh. Fondys veu eglos managhti omma gans Sen Petrok y'n 6ves kansblydhen; ev a ros an hanow arall dhe Vosvenegh neb yw Petrockstow. Eglos Sen Petrok a veu drehevys y'n 15ves kansblydhen, ha hi yw an brassa eglos yn Kernow. Diwysogneth sten o pennjist an erbysieth Bosvenegh dres brassa rann istori an dre. Yn 2004, yma 16 600 a drigoryon y'n dre ; an poblans yn niveryans 2001 o 12,778. Lemmyn, den a drig ena.
Blake Clark
Klass:Dinethyansow 1946 Klass:Gesyoryon Klass:Gwarioryon bellwolok amerikanek Klass:Gwarioryon fylm amerikanek Klass:Gwarioryon lev amerikanek Klass:Gwarioryon wari gwydhyow amerikanek Klass:Gwarioryon wariva amerikanek
Bosvenegh
Profys re beu bos hanow an dre yn Sowsnek, Bodmin, dhiworth an geryow kernewek 'bos' ha 'menegh', mes kevys yw an hanow kyns fondyans an managhti a skoedh an profyans na. Mars yw gwir po kamm, Bosvenegh yw hanow an dre yn Kernewek hedhyw. Martesen an hanow a gampoell desedhyans menegh a-varra fondys gans Sen Guron, a gemmeras Sen Petrok avel y dyller y honan.
Klass:Trevow yn Kernow Klass:Bosvena Klass:Pluwow Civil yn Kernow
Merher (planet)
Merher yw an kynsa planet y'gan system howlek. Planet an ogassa dhe'n howl yw. Ev a res a-dro dhe'n howl yn 88 jydh dor. Nyns eus ayrgylgh vydh dhe Verher. Drefenn bos Merher mar ogas dhe'n howl, an tu neb a eneb orth an howl yw pur booth. Kynth yw Merher mar ogas dhe'n howl, an tu neb a eneb diworth an howl yw pur yeyn, drefenn nag eus ayrgylgh dhe witha an tommder.
Y hanow yw devedhys dhyworth huni Merher, an duw romanek a genwerth ha vyajys.
Casper, Wyoming
thumb|300 px|Casper, Wyoming thumb|220 px| Casper yw sita yn Konteth Natrona, Wyoming, Statys Unys. Yn 2010, poblans an sita o 55,316.
Merher (planet)
Klass:Steronieth
Casper, Wyoming
Gwiasva
Klass:Citys yn Wyoming
Shigesato Itoi
Klass:Asians Klass:Gwarioryon lev Klass:Skriforyon Klass:Tus yn medhelweyth
Ayrborth Phu Quoc
240px|thumb|right|Ayrborth Phu Quoc Ayrborth Phu Quoc (yn Vietnamek, Sân bay Phú Quốc) yw ayrborth war enys Phu Quoc yn Vietnam.
Don Rickles
thumb|Rickles, [[2010]] Donald Jay "Don" Rickles (1926 – 2017) o gwarier amerikan geryes da.
Klass:Demokratyon Klass:Gesyoryon Klass:Gwarioryon fylm amerikanek Klass:Mernansow 2017 Klass:Ynkleudhyansow yn Kaliforni
Coudersport, Pennsylvani
thumb|300 px|Coudersport thumb|250px|Konteth Potter yn Pennsylvani thumb|250px|Konteth Potter Coudersport yw burjestra yn Konteth Potter, Pennsylvani, Statys Unys. Yn 2000, poblans an sita o 2,650.
An sita a veu fondys yn 1807.
Syllan
Syllan (Isles of Scilly) yw enesek yn Kernow, 45 km (28 mi) west a dir meur Kernow. Yma hy honsel awtorita unnik hy honan dhedhi, diberthys orth konsel an tir meur. Pymp enys y’n Keynvor Atlantek (ha nebes 140 ynys vyghan heb boblans), a wra an enesow. An enesow yw:
Yma an enysow ow kul niver meur a vleujow rag esperthyans dhe Enys Vreten Veur (an lili Korawys yn arbennik). Awelyow gwyls a’n Atlantek a skwaty an enysow nepprys.
Tornyaseth ha pyskessa yw diwysyanow poesek an enysow. Y hyllir mires orth lies edhen anusadow, yn mis Hedra yn arbennik. Tro-eskelli ha trethyow a hedh an enysow a Bennsans, hag yma jynn-ebrenn ow tremena ynter ayrborth Ennor hag ayrborthow trevow erell y’n Rywvaneth Unys.
Dugeth Kernow a biw an enysow. Yth esa tus Syllan ow kewsel an Kernowek bys an 17ves kansblydhen martesen.
skeusennik|kresel|"Scilly Isles"; John Bartholomew, 1874
Park Kenedhlek Ranndir an Bleynyow
Park kenedhlek kynsa Breten Veur yw Park Kenedhlek Ranndir an Bleynyow. Apoyntys veu yn 1951. Ev a gomprehend gonow an Bleyn Tewl, yn kledhbarth an Park, ha'n Bleyn Gwynn, yn rann dhyghow an Park. Yma a-dro dhe 20 milvil a dus trigys a-ji viaj a our a'n park, ytho gerys-da yw rag dy'golyow ha vysytyansow dydh. Meur a bris yw an trevow spa yn Buxton ha Matlock Bath, krambla war an alsow growven, fowys Castleton kepar ha Fos Blue John, kerdhes ha diwrosa.
thumb|left|Mappa Park Kenedhlek Ranndir an Bleynyow thumb|right|Kreunva Ladybower thumb|right|Kerdhoryon a-ugh Kreunva Derwent thumb|right|Plas Chatsworth
Klass:Parkow kenedhlek‎
Albrecht Dürer
thumb|200px|Ombortrayans (1500) gen Albrecht Dürer
Llanddewi Efelffre
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Sir Benfro
1960
1957 - 1958 - 1959 - 1960 - 1961 - 1962 - 1963
Fumio Kishida
Fumio Kishida (岸田 文雄, Kishida Fumio, genys 29 mis Gortheren 1957) yw politeger nihonek.
Klass:Asians Klass:Dinethyansow 1957 Klass:Politegoryon
1960
1960 OK yw blydhen lamm y'n dydhyans gregorek, ow talleth dy' Yow.
Mernansow
Klass:1960
El Greco
right|thumb|El Greco
Broder Jacka
Geryow
Broder Jacka, Broder Jacka, Koska a wredh? Koska a wredh? Deus dhe dhybri pasti, Deus dhe dhybri pasti; Na borth meth, Na borth meth.
Matt Hancock
Matthew John David Hancock (born 2 mis Hedra 1978) yw politeger bretennek.
Broder Jacka
Geryow
Klass:Kanow yn Kernowek
Cheyenne, Wyoming
Cheyenne yw an vrassa cita ha penncita Wyoming, Statys Unys. An sita a veu fondys yn 1867. Poblans an sita yn niveryans 2020 o 65,132.
Matt Hancock
Klass:Eseli Senedh a'n RU 2010-2015 Klass:Eseli Senedh a'n RU 2015-2017 Klass:Eseli Senedh a'n RU 2017-2019 Klass:Eseli Senedh a'n RU 2019- Klass:Politegoryon a Bow Sows Klass:Parti Gwithadorek Klass:Dinethyansow 1978
Cheyenne, Wyoming
Gwiasva
Klass:Citys yn Wyoming Klass:Istori Amerikanyon Enesik Klass:Penncitys y'n Statys Unys Klass:Seow konteth an Statys Unys
Lydn Baikal
thumb|300px|Lydn Baikal Lydn Baikal yw lydn bras en Siberya, radnvro a Russi. Lydn Baikal yw an brassa kreun a dhowr fresk e'n bys. Yma'n lydn ogas dhe Irkutsk. Yth yw a-dro dhe 636 km en hirder, ynter 20 km ha 80 km en lester, hag orth y boynt downna yth yw 1,700 meter en downder. Gans an downder-ma, an lydn downna war'n Nor yw.
Pottsville, Pennsylvani
thumb|300 px|Pottsville thumb|250px| thumb|250px| Pottsville yw sita yn Konteth Schuylkill, Pennsylvani, Statys Unys. Poblans an sita yn niveryans 2020 o 13,346.
An sita a veu fondys yn 1806.
Gwiasva
www.city.pottsville.pa.us
Klass:Citys yn Pennsylvani
Lydn Baikal
Pur arbednek yw an lydn. Yma pesk e'n lydn na wra bewa bus obma, a-dar teller veth e'n bys. Ensampel a hedna yw pesk henwys Omul, sort a drudh.
Konteth Charles City, Virjynni
Konteth Charles City (yn Charles City County) yw konteth yn Virjynni, Statys Unys Amerika.
El Greco
El Greco (1541 – 7 mis Ebrel 1614): lymner, gravyer ha pennser y'n Renaissance Spaynek.
Monegaskek
Monegaskek yw rannyeth Ligurek kewsys yn Monako.
Lydn Baikal
Bestas ha losow
thumb|300px|Puskes Omul en marhas Listyanka Yma en Lydn Baikal moy es 1000 ehen a losow ha 1550 ehen a vestas. Moy es 60% a vestes yw endemek.
A les yw is-ehen endemek a'n pesk omul (Coregonus autumnalis migratorius). Pyskessys, megys, ha gwerthys yw en keniver marhas a-dro dhe'n lydn. Rag lies tremenyas war'n hens-horn Treus-Siberya, perna omul megys yw onan a wolowboyntys an viaj hir.
Park Kenedhlek
Park Kenedhlek yw ranndir apoyntys gan governans dhe witha tirwedh naturel po gwrys gans den. An park kynsa o Yellowstone y'n Statys Unys yn 1872.
An parkow kenedhlek kynsa y'n Statys Unys o ranndiryow gwylvos. Mes nyns esa gwylvos yn Breten Veur. Yn neb fordh, erbynn an 1930ow yth esa moy ha moy a bobel ow kara hedhas dhe'n powdir. Yn 1931 kessedhek an governans a brofyas dewis ranndiryow rag gul parkow kenedhlek, mes etholans 1931 a lettyas displegyansow pella. Wortiwedh governans an Parti Lavur a dhewisas ranndiryow yn 1947, ow passya akt an senedh yn 1949. Park kenedhlek kynsa Breten Veur o Ranndir an Bleynyow yn mis Ebrel 1951. Erbynn lemmyn yma 15 park kenedhlek yn Pow Sows, Kembra hag Alban. Nyns eus onan vytholl yn Wordhen Gledh. Kost Kernow a veu konsidrys rag bos park kenedhlek, mes ervirys veu dh'y apoyntya avel Ranndir a Dekter Naturek a Vri, hemm yw, apoyntyans hevelep mes heb gallasow towlennans.
Parkow Kenedhlek an Ruvaneth Unys
300px|thumb|An 15 Park Kenedhlek y'n Ruvaneth Unys Rol a Barkow Kenedhlek an Ruvaneth Unys (a gledh dhe dhyghow war an mappa)
Albrecht Dürer
Ev a veu genys hag a wrug merwel en Nuremborg, Almayn hag yw gwella godhvedhys avel gwryer a pryntys mester coth. Yth o y bryntys lies gweyth en rew, ytho yma bagas a bryntys dihevelep a-dro dhe udn vater. An kevres an moyha geryes da yw an Discudhyans (1498) hag y dhiw gevres war'n Passyon warlergh an Cryst, an Passyon Meur (1498–1510) ha'n Passyon Bian (1510–1511).
Pryntys Dürer a'n gwras geryes da a-dreus Europa kens ev a veu 30 bloodh, hag yma lies dus ow leverel dr'yw ev gwella lymner an Renaissance en Europa North.
Devydnow
Klass:Almanyon Klass:Lymnoryon Klass:Mernansow 1528 Klass:Dinethyansow 1471
Godhoniador
thumb|300px|[[Brockhaus Enzyklopädie yn 1902]] Godhoniador yw sort ober godhvos, cotheans ow sensy derivas cot a dherivadow dhort poken pub scoren skentoleth po scoren arbednek skentoleth.
Buskerud
Klass:Kontethow Norgagh
Takashi Miike
Takashi Miike (三池 崇史, Miike Takashi, genys 24 mis Est 1960) yw kevarwodher, askorrer fylm ha screenwriter nihonek.
Klass:Asians Klass:Dinethyansow 1960 Klass:Gwarioryon fylm Klass:Kevarwodhoryon fylm‎
Lavyn
Lavynnyon, engraulidae, yw teylu a buskes mor.
Soth Ostrali
Ostrali Deghow (South Australia) yw pow Ostrali yn darn dheghow kres an wlaskor, war hys an Keynvor Deghow. Y syns ynni enep a 984 377 km². Soth Ostrali yw aswonnys avel Stat Goelyow ha Stat Gwin, ha'y fenn-sita yw Adelaide. Y teuth hi ha bos pow Predennik yn 1836 ha junnya Kemmynieth Ostrali yn 1901. Poblans an stat yw ogas hag 1.53 milvil (2004), ha'n niver vrassa anedha ow triga y'n morrebow ha downans an Avon Murray.
Lavyn
Yma 144 eghen gorrys yn 17 genas ow triga y'n keinvoryow Atlantek, Eyndek ha Hebask, hag y'n Mor Du ha'n Mor Kres. Lavynnyon yw puskes blonegek yn bagas henwys puskes preydh gans hern, hern-gwynn, hern bian ha damyow an hern.
dyhow|skeusennik|300x300px| [[Lavyn Europek, Engraulis encrasicolus ]]
Soth Ostrali
Ranndiryow
Klass:Ostrali Klass:Statys
El Greco
El Greco a veu genys yn Kreth hag o rann Repoblek Venezia y'n eur na ha kres art Post-Byzantinek. Ev a vyajyas dhe Venezia pan o 26 bloedh, hag yn 1570 ev a vovyas dhe Rom le may igeras ev hwelji ha kowlwul kevres oberennow.
Y'n vlydhen 1577, ev a vovyas dhe Doledo, Pow Spayn le may trigas ev bys dh'y vernans. Ena, ev a gowlwrug lies lymnans a vri. Gis-lymna El Greco o dramasek ha nyns o meurgerys yn y vywnans. Diwettha y'n ugensves kansblydhen, lymnansow El Greco eth ha bos meurgerys ha bos gwelys ages delanwes rag Expressionism ha Kubism. Klass:Dinethyansow 1541 Klass:Grekys Klass:Lymnoryon Klass:Mernansow 1614 Klass:Spaynyoryon‎
Ternieth Ming
Ming yw skrifys avel 明 yn Chinek; an lytheren yw howl (日) ha loor (月) war-barth hag a styr "splann". An teylu a ledyas China dres ternieth Ming o an Zhu, skrifys avel 朱 yn lytherennow chinek.
Fondyer ternieth Ming, Emperour Hongwu (r. 1368–1398), genys avel Zhu Yuanzhang, a assayas gwruthyl kowethas a gemenethow powek honenlowr restrys yn kevreyth diwedhyn hag a wrussa skoodhya renkas fast a soudoryon rag y dernieth. Lu an dernieth o brassa ages milvil soudor ha lestrivaow an morlu yn Nanjing o an brassa y'n bys. Yth esa lies mab dhe Emperour Hongwu hag ev a wrug dhedha bos ledyoryon an 13 ranndir a Jina.
Klass:China
30 WK
Klass:30
Michael Sheen
Michael Sheen yw gwarier kembrek.
Klass:Dinethyansow 1969 Klass:Gwarioryon bellwolok Klass:Gwarioryon fylm Klass:Gwarioryon lev Klass:Gwarioryon wariva Klass:Kembrion Klass:Kenedhlogoryon geltek
Lydn Baikal
Devydnow
Klass:Lynnyn Klass:Russi
Laramie, Wyoming
thumb|300 px|Laramie, Wyoming thumb|300 px| Laramie yw sita yn Konteth Albany, Wyoming, Statys Unys. Yn 2010, poblans an sita o 30,816.
Park Kenedhlek Chimanimani
Park Kenedhlek Chimanimani yw park kenedhlek yn Zimbabwe est. Desedhys yw war an or yntra Zimbabwe ha Mozambik. Apoyntys veu avel park kenedhlek yn 1949 gans governans Rhodesia a’n soth. Desedhys yw Gwithva Kenedhlek Chimanimani war du aral an or yn Mozambik, ytho an dhew bark a furv Parth Withans Treus-or Chimanimani. An parkow a gomprehend kadon a venydhyow (Menydhyow Chimanimani), rann a’n Ugheldiryow a’n Est ynter avonow Zambesi ha Save. Mont Binga (2436m) y’n park yw an ughella menydh yn Mozambik ha nessa ughella yn Zimbabwe. Menydhyow erel yw Mont Peza (2152m), Mont Dombe (2188m), Mawenje (2362m), oll yn Zimbabwe, ha Mont Nhamadimo (2144m) yn Mozambik.
Dororieth ha hin
An brassa rann a’n park yw keynow kandirit po kwartzit, alinys a’n north dhe’n soth, mes kevys yw shist ynwedh. An ledrow war an est a’n menydhyow a gontraweyt gwynsow glyb dhyworth an Keynvor Eynda, ytho pur lawek yns i. Mes yma ledrow an west yn glawskeusva an menydhyow, ytho seghha yw an re ma. An seson glaw a bes yntra mis Du ha mis Ebrel. A-ugh 1500m, glaw a yll kodha neb termyn a’n vledhen, hag an seson segh a yll bos niwlek ha komolek. An tempredh kresek yw yn-dann 18°C, gans rew y’n gwav.
Godhvewnans
An park a gomprehend niver a vewvaow, koswigow, savanna, gwelstiryow an menydh ha rosow. 70 eghen a blansow an menydh yw endemik dhe’n ranndir. Ughelder gwels an gwelsdiryow war gwartsit yw isel, mes gweresow war shist yw moy frothus, ytho gwelsow y’n parthow ma yw moy ughel ha doos. Prysk a dyv war ledrow serth, hag a gomprehend grugow ha Proteaceae, kepar ha Protea caffra, ha krann maga ta. Gwedhigow miombo a worher an ledrow isella ha koswigow omma hag ena (rag ensampel an wedhen Schefflera umbellifera).
Fagel kolodhyonen
Fagel an kanel tretha ow komprehendya an sagh boos ha kolodhyonen vyghan yw fagel kolodhyonen po gastroenteristis. Arwodhyon a gomprehend kesunyans a skit, hwyja ha torr drog (galar). Y hyllir bos terthen, fowt nerth ha didhowrans ynwedh. Klevesans a dhur le ages diw seythen dell yw usys. skeusennik|left|upright=1.4|Mernansow drefen klevesow skit dhe bub milvil person yn 2012{{legend|#ffff20|0–2}}{{legend|#ffe820|3–10}}{{legend|#ffd820|11–18}}{{legend|#ffc020|19–30}}{{legend|#ffa020|31–46}}{{legend|#ff9a20|47–80}}{{legend|#f08015|81–221}}{{legend|#e06815|222–450}}{{legend|#d85010|451–606}}{{legend|#d02010|607–1799}} Virusow a gaws an brassa rann a drevethow a fagel kolonydhyon, mes bakteria, teurogow ha fong a yll bos omgemeryansek ynwedh. Yn fleghes, rotavirus yw an skila moyha kemmyn a gleves drog; yn tevesigyon, norovirus ha Campylobacter yw kemmyn. Possybyl yw dhe'y gavos dre dhybri neppyth heb y bareusi'n ewn, der eva dowr stronk, po kestava nebonan klevesys gans an fagel. Dell yw usys, nyns yw res gul provow rag gul diagnosans.
Park Kenedhlek Chimanimani
Istori
An looth N’dau re drigas y’n ranndir ma nans yw kansvledhynyow. An Kevambos Sows-Portyngalek yn 1891 a rannas an N’dau ynter an trevesigethow sowsnek (Rhodesia a’n soth) ha portyngalek (Mozambik). Ranndir an parkow a wodhevis dres spysow Bresel Anserghogeth Zimbabwe (1965-1979) ha Bresel Vredereth Mozambik (1977-1992). Tardhennow yw kudyn meur hwath, yn arbennik wosa meur a law.
Fagel kolodhyonen
Y hyllir avoydya kavos fagel kolodhyonen dre wolghi diwla gans sebon, eva dowr glan, avoydya atal denel yn fur ha ri an vronn dhe vabiow yn le gul devnydh a leth formula. Y hentrynnir dhe fleghes kavos bryghlin erbynn rotavirus. Dyghtyans a styr ri lin lowr dhe'n perthyer, avel diwes yn achesonyow le sad, dre drip distowgh dhe wythien goos yn achesonyow drog.
Y hrysir bos neb tri dhe bymp bilvil a drevethow a fagel kolodhyonen pub bledhen, ha 1.4 milvil ow merwel dre'y reson. An brassa niver anedha yw yn gwlasow moy voghosek. Y'n gwlasow ma, fleghes yn-dann diw vloodh a gyv hwegh po moy a glevesow pub bledhen. Le kemmyn yw an kleves ma yn tevesigyon,drefen displegyans an kevreyth imiwnedh.
Lauryn Hill
Lauryn Noelle Hill (genys Me 26, 1975) yw kaner, kanskrifer, rapper a vri, askorrer plasennow ha gwarier Amerikanek. Ragresor o hi yn genre enev nowydh (neo soul).
Genys veu yn Newark ha hi a adhvesi yn South Orange, Jersi Nowydh. Hy thas o kussulyas jynn-amontya ha hy mamm o dyskador Sowsnek.
Hi a dhallathas hy resegva ilow avel esel an bagas Fugees pan esa hi hwath yn skol. Aswonnys yw hi yn arbennik rag hy gwrythyans avel lev chyf war gwersyon Fugees "Killing Me Softly". Yn 1993 yth esa hi yn Sister Act 2: Back in the Habit yn rann kessterenna gans Whoopi Goldberg.
Yn 1999 hi a dheuth ha bos an venyn gynsa dhe vos gelwys yn deg klass yn unn vledhen.
Yn 2002, Hill dhellos MTV Unplugged No. 2.0, kuntilow gans kanow moy personel hag o sonskrifys yn fyw, solo y'n brassa rann gans gitar prenn.
Plasenskrif
Klass:Dinethyansow 1975 Klass:Drogoberoryon Klass:Gwarioresow fylm amerikanek Klass:Kanoresow
Estelle Harris
Estelle Nussbaum (1928 – 2022) o gwarier amerikan geryes da.
Klass:Dinethyansow 1928 Klass:Gesyoresow Klass:Gwarioresow fylm amerikanek Klass:Gwarioresow lev Klass:Gwarioryon bellwolok amerikanek Klass:Mernansow 2022
Ulf Kristersson
Ulf Hjalmar Ed Kristersson (genys 29 mis Kevardhu1963) yw politeger swedek. Klass:Dinethyansow 1963 Klass:Politegoryon a Europa Klass:Swedys
Lewpard an ergh
Kath veur yw lewpard an ergh, kevys yn Asia Kres. Kelmys yw yn ogas dhe eseli erel an teylu Panthera kepar ha'n tiger ha lewpard.
Semlant
Yma dhe gorfow lewpardes an ergh hirder a 150cm ha lost a 100cm. Aga foos yw 75 kg. Aga mylgen yw loos po gwynn gans nammow tewl, ha tew rag an yeynder.
Molethi
Molethi yw taves offensus.
Lewpard an ergh
Lev
Ny yll lewpard an ergh po purrya po bedhygla kyn y hyllons gul sonyow erel.
Molethi
Devedhyansow
Clarke, Matthi. "Mollethi yn Kernewek". Kernewegva.
Kemysk Kernewek
Kuntel-lyver istorek a'n Dasserghyans Kernewek yw Kemysk Kernewek, golegys gans Talek ha dyllys yn 1964 gans An Lef Kernewek. Niver a'n dalghow a veu dyllys a-gynsow yn lyvrow-termyn 'Kernow' po 'An Lef Kernewek', mes yma lies darn nowydh ynwedh.
Molethi
Devedhyansow
Klass:Yeth
Lewpard an ergh
Helghya
Yma dhe lewpard an ergh gudhliwans da, ha gweythresek yns i y'n bora ha'n tewlwolow. I a dheber alpavar (eghennow ibex), deves an menydh ha gever gwyls.
Bewva
Trigys yns i war menydhyow ynter 2,700m ha 6500m y'n hav, mes war ledrow isella y'n gwav. Yma le ha 10,000 anedha y'n bys, gans an niver moyha yn Mongoli. Arwodh sodhogel Kazakhstan yw lewpard an ergh.
Klass:Panther
Llandyfái
Llandyfái yw tre yn Sir Benfro, Kembra; (SN00SW20). Yma hi 74 mildir (119 km) dhiworth Kardydh ha 203.9 m (328.1 km) dhiworth Loundres. 830 o braster an poblans yn 2011, ha 80 (9.6%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Sir Benfro
Eglos an Vethodysi
Yma'n movyans Medhodek ow kul rann a Gristoneth Protestantek. John Wesley a dhallathas an movyans yn Pow Sows y'n 18ves kansblydhen. An Vethodysi a bregowtha orth kuntellyansow plen, hag a dheuth ha bos sywys a-les yn Kembra, Gogledh Pow Sows, Kernow, ha tylleryow erell. Gweythoryon Vethodek o dhe les y'n kesunyansow lavur y'n 19ves kansblydhen.
Y'n termyn eus passys, yth esa niver vras a eglosyow y'n movyans Methodek: an Vethodysi Elvenek (Primitive Methodists), Kristonyon an Bibel, Eglos Unys an Vedhodysi, an Vethodysi Galvinistek, ha'n Vethodysi Wesleyanek, h.e. An teyr hynsa eglos ma a furvyas Eglos an Vethodysi a Vreten Veur; mes yma eglosyow erell ow turya. Korf kres a Eglos an Vethodysi y'n Gwlaskor Unys yw an Junnyas (Connexion).
Pow Lao
Pow Lao (yn Lao, Sathalanalat Pasathipatai Pasason Lao) yw gwlas yn Asi Soth-Est.
Klass:Gwlasow yn Asi
Baja California Sur
Kaliforni Isel Soth (Baja California Sur) yw stat yn Meksiko.
Skrifa
alt=Origo Mundi yw oberen skrifys y'n 14a kansvledhen yn Kernow gans Kernewegoryon. Rann an Ordinali yw, aswonys avel an kynsa drama skrifys yn Breten Veur.|skeusennik|Origo Mundi yw oberen skrifys y'n 14a kansvledhen yn [[Kernow gans Kernewegoryon. Rann an Ordinali yw, aswonys avel an kynsa drama skrifys yn Breten Veur.]] alt=Leghen krodhvolas dhe Ea-Nasir skrifys c. 1750 KOK|skeusennik|Leghen krodhvolas dhe Ea-Nasir skrifys c. 1750 KOK Skrifa yw an gwrians a govadha yeth yn mayn gwelesek der usya sett a arwodhyow, kepar ha lytherennow. Res yw dhe'n arwodhyow bos aswonnys gans re erel may hallons redya an tekst. Skrifa a with ha keskomunya godhvos.
Nyns yw kevreythyow skrifa yethow denel aga honan, yth yns i fordhow dhe rendra yeth yn furv a yll bos gwelys gans tus erel neb yw divaglys dre dermyn ha/po der efander. Ni a yll redya skrifa a dermyn pell alemma ha a rannow dyffrans a'n bys. Kyn na wra yethow oll devnydhya kevreyth skrifa, an re gansa a yll ystynna an gallos a yeth kewsys der alosegi an gwrians a furvow kewsel duryadow hag a yll bos treuskorrys a-dreus spas (r.e. kesskrifans) ha gwithys dres termyn (r.e. lyvervaow po kovadhow poblek erel). Y hyll bos effeythyow treusfurvya godhvos dhe'n gwrians a skrifa y honan, awos homma dhe asa tus dhe veshe aga thybyansow yn furvow esya dhe brederi y'ga hever, ystynna hag amendya.
1959
1956 - 1957 - 1958 - 1959 - 1960 - 1961 - 1962
Skrifa
Skrifa yw onan a'n dismygyansow moyha a vri a vab den. Dismygys o wosa tus dhe drevesiga yn trevow ha wosa an dalleth a ammeth. Skrifa a dhallathas a-dro dhe 3,300 KOK, henn yw nans yw moy es 5000 bledhen, y'n Est Kres. Istorioryon vodhesek, H.G. Wells y'ga mysk, re dhesevsa a-dhia an 20ves kansvledhen a-varr ow tochya an gevren possybyl ynter an dalleth a gevreythyow skrifa ha'n displegyans a sita-statys yn emperourethow.
1959
1959 OK yw blydhen gemmyn y'n dydhyans gregorek, ow talleth dy' Yow.
Skrifa
Movyansow unnik, a-der kuntellek, rag skrifa yw dalghuster keworansel rag an finyow a gov tus (r.e., rolyow dhe wul, resaytys, notennow kofhe, kovadhow, mappys, an holyans ewn rag oberen komplek po devos posek), lesa tybyansow (kepar hag yn assay, govenek po derivadow), hwedhla, kesskrifans personel po rag negys ha bewskrifa (r.e., dydhlyver po jornal).
Herwydh hengov, skrifa yw gwrys gans toul dorn kepar ha pluven, pluven blomm po pyncel, mes yma fordhow dhe argrafya war ogas ha pub arenep. Lies devnydh skrifa a veu dismygys termyn pell a'n dismygyans paper. Tus re usya pri, papyrus, prenn, kylla ha parchemyn (kroghennow miles pareusys). An Romans a skrifas war leghennow korys gans stylus. An dismygyans paper gans an dus Jinek o kammen vras. Skrinyow pellwolok ha fylm a yll diskwedhes skrif ynwedh, ha skrinyow jynnys-amontya maga ta. Moy ha moy, tekst yw gwrys der ynworrans war vysowek amontyell.
Baldu
skeusennik|An eglos yn Baldu Tre yn Kernow yw Baldu, yn Pluw Ge, ogas dhe Druru.
1959
Mernansow
Klass:1959
Skrifa
Tekst a yll usya kevreythyow gwelesek erel, kepar ha lymnansow hag afinansow; nyns yns i gelwys skrifa, mes y hyllons i gweres keskomunya an messach. Gallos skrifa ha redya yw bos lettrys.
Rol a skriforyon
Geoffrey Chaucer
Margery Kempe
Stephen King
Konteth Chesterfield, Virjynni
Konteth Chesterfield (yn Chesterfield County) yw konteth yn Virjynni, Statys Unys Amerika.
Baldu
Klass:Trevow yn Kernow Klass:Pluw Ge
Hwistel
An hwistel, henwys common shrew po Eurasian shrew yn Sowsnek, yw an hwistel voyha kemmyn (hag onan a'n bronnviles moyha kemmyn) yn Europa ha Breten Veur. Nyns yw kevys yn Iwerdhon. Hy hys kresek yw ynter 55 dhe 82 mm ha'y foos ynter 5 ha 12g. Hy milvlew yw gell tewl, mes moy gwannliwek yw yndanni. Yma dhe'n hwistel dewlagas byghan, tron minyek ha dens gans bleyn rudh. Hys bewnans kresek dhe'n hwistel yw 14 mis. Gweythresek yns i dydh ha nos, ow kemeres powesow berr yntra spisow hirra a aktivita.