cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Philip Knight
Skrifa
Ev a dreylyas Lyver Esther yn 1999 rag an ragdres Bibel yn Kernewek. Lyvrow erel skrifys ganso a gomprehend:
Klass:Kanoryon Klass:Skriforyon yn Kernowek
Senegal
Senegal (yn Frynkek, Sénégal) yw gwlas yn Afrika West.
Klass:Gwlasow yn Afrika
Cynwyl Gaeo
Cynwyl Gaeo yw tre yn Sir Gaerfyrddin, Kembra; (SN64SE44). Yma hi 51.7 mildir (83.2 km) dhiworth Kardydh ha 167.4 m (269.3 km) dhiworth Loundres. 911 o braster an poblans yn 2011, ha 420 (46.1%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Sir Gaerfyrddin
Helyk bryw
Helyk bryw yw gorow po benow ha Kathigenow (kuntellek kathik, unnplek kathigen) yw aga bleujyow. Prenn an helyk bryw yw pur grin.
Klass:Salix
John Shrapnel
John Morley Shrapnel (27 mis Ebrel 1942 – 14 mis Hwevrer 2020) o gwarier sowsnek. Klass:Dinethyansow 1942 Klass:Gwarioryon bellwolok Klass:Gwarioryon fylm Klass:Gwarioryon sowsnek Klass:Gwarioryon wariva Klass:Mernansow 2020
Konteth Flint
Konteth Flint (yn Kembrek: Sir Y Fflint) yw efander pen ha keverang yn Kembra Cleth Yst. Ef oryon Cheshire, konteth Dinbygh ha Wreksam yma henwys rag an Konteth Flint Ystorek Keverang, py a'n jeva specyal oryon dyffrans.
Yma Koed-Le/Koed-Lé yw penntrev ynno.
An efander pen yw governyes dre an Consel Keverang Konteth Flint.
Klass:Konteth yn Kembra
Dyffryn Cennen
Dyffryn Cennen yw tre yn Sir Gaerfyrddin, Kembra; (SN61NW78). Yma hi 43.1 mildir (69.3 km) dhiworth Kardydh ha 166.7 m (268.3 km) dhiworth Loundres. 1143 o braster an poblans yn 2011, ha 603 (52.8%) a wodhya kewsel Kembrek.
Askorra
alt=Linen-geskorra yn weythva Ford yn 1913.|skeusennik|Linen-geskorra yn weythva Ford yn [[1913.]] Askorra yw gwrians gwara a dhevnydhyow kriv der an us a lavur, jynnys ha toulys, keffrys hag argerdhow kymyk po bewoniethel. Rann chyf an nessa ranngylgh a'n erbysiedh yw. An ger yw devedhys an ragelven 'as-' ha'n verb 'gorra'.
Dyffryn Cennen
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Sir Gaerfyrddin
Askorra
An term a yll styrya efander a wrians denel, a greftweyth gwrys gans krefter unnik dhe daklow ugheldek, mes yth yw usys dre vras dhe styrya desin diwysyansek may ma devnydhyow kriv a'n kynsa ranngylgh treusfurvys yn gwara gorfennys gans kowrogeth. An gwara ma a yll bos gwerthys dhe wrioryon erel rag gul askorrasow erel hag yw moy komplek (kepar ha jynnys-ebron, darbar mayni, mebel, daffar sport po degadoryon), po lesrynnys der an tressa diwysyans dhe usyoryon ha konsumyoryon (dell yw usys der gowlwerthoryon a's gwerth dhe dhaskwerthoryon a's gwerth dhe brenoryon).
Yn termyn eus passys, askorrasow o gwrys dre leuv. Y'n jydh hedhyw, an brassa rann a sodhow askorra yw chanjys dhe vos gwrys gans jynnys awtomatek. An re ma a askorr lies gweyth uskissa hag a bris isella ages dell yll tus. An rann gylgh askorra yw kelmys gans ynjynorieth ha diwysyans.
Patagoni
right|thumb| right|thumb|An gwanako (Lama guanicoe), unn [[mil teythyek a Batagoni.]] Bro yn Arghantina ha Chile yw Patagoni. A-dro dhe 25,000 person ena a gows Kembrek, yn arbennik yn nans Chubut (Afon Camwy yn Kembrek) yn kres Patagoni arghantinek. Neb 1,700,000 a dus a wra triga y'n rannvro ma. Patagoni a wra komprehendya an menydhyow Andes, tiredhow ledan ha platt, ha'n ynys Tierra del Fuego (Tir an Tan). Yn howldrevel, segh yw an gewer dre vras, mes ammeth yw possybyl gras dhe avenyow pals: an Río Negro, Río Deseado, Río Limay, Río Chubut, hag erell. Yn howlsedhes, an gewer yw glyppa hag yma goenyow.
Tommy Jonathan Sinaga
Tommy Jonahan Sinaga (genys 04 April 1999) yw empreger, bwrw, Awdur Indonesi.
Alexander
Alexander a ell bos:
Tommy Jonathan Sinaga
Kevrennow a-ves
Klass:Dinethyansow 1999
Maggie O'Neill
Margaret "Maggie" O'Neill (genys 15 mis Du 1962 yn Buckinghamshire) yw gwariores sowsnek.
Devynnow
Klass:Dinethyansow 1962 Klass:Gwarioresow fylm Klass:Gwarioryon bellwolok Klass:Gwarioryon wariva Klass:Sowsesow
Trawsfynydd
Trawsfynydd yw tre yn Gwynedd, Kembra; (SH73NW31). Yma hi 103.2 mildir (166.1 km) dhiworth Kardydh ha 187 m (300.9 km) dhiworth Loundres. 944 o braster an poblans yn 2011, ha 725 (76.8%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Gwynedd
Robert Peel
Syr Robert Peel, 2a Baronet, FRS (5 mis Hwevrer 1788 – 2 mis Gortheren 1850) o statydh bretennek. Klass:Dinethyansow 1788 Klass:Mernansow 1850 Klass:Politegoryon a Bow Sows
Owsyl
Owsyl yw gorow po benow ha Kathigenow (kuntellek kathik, unnplek kathigen) yw aga bleujyow. An prenn yw da rag gul tredan, ha gwel owsyl yw da rag gul helygweyth.
Klass:Salix
Gorsav Tregarrek
Istori
Ygerys veu depot war an tyller henwys Holywell (Fentensans) yn 1874 ha wortalleth yth o devnydhyes gans trenow-gwara yn-unnik. Trenow trethysi a dhallathas yn 1876, pan veu eylhenwys an depot Victoria. Chanjyes veu an hanow unweyth arta yn 1904, an dro ma ow mos yn Roche (Tregarrek). Ystynnys veu an loup-passya yn 1936 rag an trenow havysi hir a dhevnydhyas an linen dhe'n pols na. Y tegeas an loup ma yn 1965 dhe'n keth pols ha'n garth gwara. Trenow a hedhas orth kay dhe-west rag spys kyn an kledhrennow dhe vos removyes. A-dhia nena trenow re hedhas orth an kay dhe-est.
Konteth Brooke, Virjynni West
Konteth Brooke (yn Brooke County) yw konteth yn Virjynni West, Statys Unys Amerika.
Gorsav Tregarrek
Servisyow
Gorsav-govyn yw Tregarrek, ytho yma res dhe drethysi war an tren leverel dhe'n gwithyas-tren y fynnons diyskynna, yma res dhe'n re a vynn yskynna y'n tren sinya dhe'n lewyer.
Konteth Brooke, Virjynni West
Brooke
Gorsav Tregarrek
Gweller Keffrys
Klass:Kernow Tregarrek
Krowskasow
dyhow|skeusennik|444x444px||right|Kroskas an Fleghes, Gustave Doré
Ambros
thumb|Synt Ambros Ambros (Latin: Aurelius Ambrosius c.340 – 4 mis-Ebrel 397) o doktour an eglos hag epskop katholek Milano yntra 374 ha 397. Ev o onan a bobel an moyha delanwesek yn eglos Europa y'n 4a kansblydhen. Ev o governour Romanek (praefectus consularis) arvor Liguria hag Emilia, yw aswonnys hedhyw avel rannow Itali. Y bennplas o yn Milano, kyn ev dhe vos ordenys epskob yn 374.
Ev a settya erbynn an eresi Arian, neb a wra krysi bos Yesu Krist mab Duw hag yw gwrys ganso. Kuhudhys o Ambros a vos helghyas Arianoryon, Yedhewon ha paganys.
Ailuropoda
Ailuropoda yw an genas gesys unnik yn isteylu Ailuropodinae a deylu Ursidae (arth). Yma unn eghen bew ha peswar eghen venhesen a panda bras.
Krowskasow
Yth esa ynwedh krowskas aswonnys avel Krowskas an Fleghes yn 1212.
Ambros
Genys veu ev yn Gallia Belgica (Almayn hedhyw) o rann a'n Emperoureth Romanek y'n termyn na. Possybyl yw bos y das Aurelius Ambrosius. Ambros yw notys a'y dhelanwes meur war Augustyn Hippo hag y emskemunans emperor Theodosius wosa gorladhva yn Thessalonica.
Appleton, Wisconsin
thumb|300 px|Appleton thumb|250px| Appleton yw sita yn Wisconsin, Statys Unys. Yn 2020, poblans an sita o 75,644.
Harambe
Harambe (27 mis Me 1999, a Teksas - 28 mis Me 2016, a Ohio) o gorilla a vri.
Appleton, Wisconsin
An sita a veu fondys yn 1835.
Harambe
Klass:Apys Klass:Enevales unnik
Appleton, Wisconsin
Gwiasva
Klass:Citys yn Wiskonsin
Konteth Clinton, Pennsylvani
Konteth Clinton (yn Clinton County) yw konteth yn Pennsylvani, Statys Unys Amerika.
Lynnyn Meur Amerika
skeusennik|Skeusen a Chicago ha Lynn Michigan An Lynnyn Meur Amerika yw kevres a lynnyn bras ha junys, gans dowr fresk. Ymons yn ranndir kres-est a Amerika Gledh, ow junya an keynvor Atlantek a-hys an Avon Sen Lawrence. Yn mysk an lynnyn yma Lynn Superior, Michigan, Erie hag Ontario, ha dhe vras ymons a-rag po ogas dhe'n amal ynter Kanada ha Statys Unys.
Klass:Lynnyn
Podsol
Yn godhonieth gweres, podsol yw an gweres tipek kevys yn koswigow sabus po gonyow yn Ostrali hag Europa west.
Ambros
An Eglos a wra solempnya y wool an 7ves mis-Kevardhu.
Ailuropoda
Yma unn eghen—Ailuropoda melanoleuca—gesys unnik; kynsistorek yw an peswar ehen erel. An panda bras a dheber bambou dre vras yn despit dhe'n klassans taxonomek yn carnivora.
Ambros
Ambros ha Kernow
Yn Kernow, Ambros yw enorys y'n hanow le Fentenambros (Sowsnek St Ambrose Well) (Pluw Karensek Sowsnek Crantock)
Ailuropoda
Hendas a'n panda bras yw Ailurarctos, hag y a vewa y'n Miocene diwedhes.
Yth esa diskudhans yn 2011 a dhens menhesen moy ages 11 milvil vloodh yn konna-tir Iberi. Henwys Agriarctos beatrix yw an ehen.
Bargod
Bargod yw tre yn Caerffili, Kembra; (ST19NE08). Yma hi 14.5 mildir (23.3 km) dhiworth Kardydh ha 133.7 m (215.1 km) dhiworth Loundres. 11412 o braster an poblans yn 2011, ha 1143 (10%) a wodhya kewsel Kembrek.
Ailuropoda
Klassans
(† - difeudhans)
Bargod
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Caerffili
Ailuropoda
Pandas erel
Kyns, tus a brederi an panda rudh (Ailurus fulgens) o unwos klos gans an panda bras. Ny brederons arth yw lemmyn, hag yma klassans nowyth dhodho avel an ehen vew unnik y'n teylu Ailuridae.
Kampollow
Klass:Orses
Ambros
Dustuniow
Klass:Dinethyansow 340 Klass:Filosofers Klass:Italians Klass:Mernansow 397 Klass:Prydydhyon Klass:Sens Klass:Skriforyon
Y
Y yw an pympes lytherenn war'n ugens y'n lytherennek romanek dre vras hag yn re lytherennansow Kernewek (mes an tressa lytherenn war'n ugens yn Kernewek Kemmyn, ha'n peswara war'n ugens yn Kernewek Unys mar ny niverir I). Hi yw an hweghes bogalenn (pympes yn Kernewek Unys), ha nepprys an ugensves kessonenn ynwedh (etegves yn Kernewek Kemmyn). War-lergh A Grammar of Modern Cornish gans Wella Brown, hanow an lytherenn Y a via leverys  'ye' . Y yw an diwettha lytherenn yn Kernewek Kemmyn (hag yn Kernewek Unys mar ny niverir Z). Yma dhe'n lytherenn ma an keth devedhyans Semitek hag F, U, ha W. An Romanyon a gemmeris an lytherenn ma a-dhiworth an lytherennek Rew rag arwoedhya an sonenn, a-der hag o arwoedhys gans U.
Podsol
Styr podsol yw "yn-dann lusu", hag a dheu dhyworth an Russek под (pod) + зола́ (zola); an furv leun yw "подзо́листая по́чва" (podzolistaya pochva, "gweres yn-dann lusu"). Usys veu an term yn kynsa yn 1875 gans Vasily Dokuchaev. Ev a gampoll previans kemmyn gwerinoryon russek a aras an tir dhe dhiskwedhes nivel hevelep orth lusu (nivellin sygerys po E).
Podsols a yll hwarvos war neb karrek, mes dre vras a dhisplegas dhyworth krag po tewes rych yn kanndir yn tylleryow may kodh glaw lowr. Gweresow boghes rag ammeth yns i drefen an nivellin tewesek. Yn fenowgh an pH yw isel (po trenk), ow kawsya kudynnow rag lies plans. An gwella us ragdha yw peuri. skeusennik|600px|right|Profil podsol gans padel horn
Nivellinow
Podsolheans yw an argerdh a furv podsol. Stoffow organek hag oksidow komplek a horn hag aluminiom (gelwys seskwi-oksidow) yw omdeudhys gans dowr trenk (drefen bos an karrek-weli gwrys a gragen ha bos meur a law). An seskwi-oksidow a wra gwaya isella y'n gweres wosa eslivans. Kodhans a hwer isel y'n gweres. Treweythyow, kodhans an oksidow horn hag aluminiom a furv nivel kales andewanadow gelwys padel horn (Sowsnek - iron pan). Hemm yw prag yw nivellin E kannys ha'n isweres (B) mar rudh.
Hwarvedhyans yn Kernow
Gweresow podsol a hwer war wonyow Kernow yn fenowgh, kepar ha Goon Brenn.
Venus Williams
Williams yw hwor kottha a warier tennis kyns kynsa gwarier y'n bys Serena Williams. An hwerydh Williams yw aswonnys rag aga gwariow nerth. Yma dhe Venus an rekord rag an uskissa servyans gans gwariores yn fytt yn kesstrif chif. (128.8 mildir/our).
Hi a veu genys in Kaliforni. Dustunier Jehovah yw hi.
Klass:Amerikanesow Klass:Dinethyansow 1980 Klass:Sportyadesow
Gors-las
Gors-las yw tre yn Sir Gaerfyrddin, Kembra; (SN51SE47). Yma hi 44.6 mildir (71.7 km) dhiworth Kardydh ha 170.4 m (274.2 km) dhiworth Loundres. 3938 o braster an poblans yn 2011, ha 2523 (64.1%) a wodhya kewsel Kembrek.
Bual
An bual yw bronnvil y'n genus Bison. Klass:Bronnviles Yma dew eghen a vual yn fyw y'n termyn ma: Klass:Bronnviles
Michael Faraday
skeusennik| Michael Faraday, 1842, gans Thomas Phillips Michael Faraday (22 Mis Gwynngala 1791 – 25 Mis Est 1867) o godhonydh sowsnek, poesek yn studhyans an dennvenieth-dredan ha kymygieth-dredan. Ev a wrug trovya an grondys mathematek dhe'n fors tennvenieth-dredan, dre dennvenieth, hag elektrolysys. Klass:Dinethyansow 1791 Klass:Godhonydhyon Klass:Mernansow 1867 Klass:Sowson
Parthenon
skeusennik|Talenep an Parthenon a'n est. An Parthenon yw templa yn-mysk an Acropolis yn Athina, Pow Grek. Ev o templa rag enora an dhuwes Athina dres ogas ha 900 bledhen. Yth esa idol meur omma dhedhi.
Trilobita
Trilappogyon, po trilobites yw melldrosogyon difeudhys hag o an enevales kynsa aswonys dhe vos perghen lagasow. Yth esa palster anedha dres an Osweyth Paleozoek. Aga gwandrans o a-derdro'n bys, saw yn kerghynedhow dowr sall. Difeudhys vons y'n Hwarvedhyans Difeudhyans Permek-Triassek.
Parthenon
Hanow an Parthenon a styr "le an wyrghes" yn Greka. Ev a veu drehedhys yntra 447 KOK ha 432 KOK dres reyn Pericles. Prederys yw y vos onan a'n gwella kowlwriansow pennserneth hengrek.
Trilobita
Trilappogyon a vywa yn lies fordh. Re a waya dres leur an mor avel preydhyoryon, dybroryon skullyon po dybroryon sidhel, hag erel a neuvya, ow tybri war blankton. An brassa rann a vewvaow ekologel melldrosogyon an mor a-lemmyn yw gwelys yn trilappogyon ynwedh.
Parthenon
Ev a veu drehedhys gans selyow limven ha 22,000 tonnas marbel. An drehevyans a veu desinys gans an bennseri Ictinus ha Callicrates. Yma 46 koloven Doric a skoodh an to: eth a-dreus dhe'n greuv ha'n keyn, 17 dhe bub parth.
James Clerk Maxwell
skeusennik| James Clerk Maxwell (1831–1879)
Dor du
Dor du, po Chernozem (dhyworth an Ukraynek: чорнозем, tr. chornozem, ow styrya "dor du" ynwedh) yw sort a weres, liw du, ow komprehendya kansrann ughel a humus (4% dhe 16%) ha kansrannow ughel a drenken fosforik, fosforos hag ammonya. Pur frothus yw dor du. I a yll askorra trevasow meur drefen i dhe synsi meur a dhowr ynwedh.
Aswonnys vons yn kynsa gans an godhonydh russek Vasily Dokuchaev yn 1883 yn gwastatiryow Russi europek. Doryow du a worher a-dro dhe 230 milvil hectar a dir. Yma dew rugys a dhoryow du y'n bys. Onan yw an gwastatir eurasek a-dreus fenndir Dowr Danaw hag Ukrayn dhe Russi kres. An eyl yw Meurbrasow Kanada ha'n Statys Unys. skeusennik|600px|left|Dor du po chernozem Yma lies tybyans a-dro dhe furvyans gwreydhek doryow du. Yn 1999 Michael W. I. Schmidt a gampollas dell wrug leski gans tus y'n Oos Men Nowydh aga furvya ha hemm yw an tybyans amyttys dre vras hedhyw.
Trilobita
Trilappogyon yn an enevales kynsa aswonys dhe allos gweles. An trilappogyon a-varra a's tevo lagasow komplek gans lensow gwrys a galsit. Nebes trilappogyon a's tevo lagasow byghan po heb lagasow vytholl. Dell hevel, i o trigys yn kerghynedhow tewl.
James Clerk Maxwell
James Clerk Maxwell (13 Mis Metheven 1831 – 5 Mis Du 1879) o godhonydh albanek, poesek yn studhyans an fisegieth hag awgrym. Y dybieth yn kever dewynnyans tennvenieth-tredan a wrug unya tredan, tennvenieth, ha golow kepar ha tri heweledh dhe unn hwarvos.
Pierce
Pierce a ell bos:
Parthenon
Yn 1687 tardh polter-gonn a shyndyas an drehevyans. Thomas Bruce, Yurl a Elgin an seythves, a gemeras nebes gravyansow a'n Parthenon a 1801 dhe 1803. An gravyansow ma yw henwys lemmyn "an Marbelyow Elgin" po "an Marbelyow Parthenon". I a veu displetys y'n Gwithti Bretennek a-dhia 1816. An governans grek re gaskyrghas a-dhia 1983 rag daskorr an gravyansow dhe Bow Grek. An Gwithti Bretennek re skonyas daskorr an gravyansow.
Trilobita
Aga hys o ynter 1mm - 72cm, dell yw usys ynter 3-10cm. An trilappek moyha y'n bys, Isotelus rex, a veu diskudhys yn 1998 gans godhonydhyon a Ganada war lannow Baya Hudson.
Parthenon
Ertachva an Bys UNESCO yw an Acropolis, ha'n Parthenon yn hy mysk, apoyntys yn 1987.
James Clerk Maxwell
Klass:Albanyon Klass:Godhonydhyon Klass:Mernansow 1879 Klass:Skriforyon Klass:Dinethyansow 1831
Trilobita
Trilappogyon a omdhiskwedhas nans yw 600 milvil bledhen dres an Amser Kembrek, dell hevel, ow longya dhe'n fylum Arthropoda. An fylum ma a gomprehend (78%) an enevales moyha sewenus anedha oll, ow komprehendya kankres, kanstrosow, kevnis, bibynes bubyn ha hwesker. An trilappogyon, ow triga yn morow bas, a sewenas avel neuvyoryon, kramyoryon ha tellyoryon 350 milvil bledhen. Dres termyn, i a esplegyas yn uskis dhe efander a furvow koynt ha teg.
Diskudhans
Meurgerys o trilappogyon y'n kynsa le nans yw 25,000 bledhen yn Pow Frynk may feu dew ensampel diskudhys yn trevesigeth Cro-Magnon, yn tyller henwys "La Grotte du Trilobite". Kevys veu onan anedha gans toll tardrys ynno ha gwiskys avel afinans. Erel re beu diskudhys yn bedhow Ejyp, Hen Res, ha Rom. Menhes trilappyek a veu gwerthys yn stretow Europa y'n 15ves kansvledhen. Kuntellys vons gans Thomas Jefferson ha Benjamin Franklin.
Klass:Arthropoda
Hadrian
Hadrian (/ˈheɪdriən/; Latin: Caesar Trâiānus Hadriānus  [ˈkae̯sar trajˈjaːnʊs (h)adriˈjaːnʊs]; 24 mis Genver 76 – 10 mis Gortheren 138) o emperour romanek a 117 dhe 138. Klass:Dinethyansow 76 Klass:Emperours Klass:Faros Klass:Mernansow 138 Klass:Prydydhyon Klass:Skriforyon LKDT Klass:Spaynyoryon
Ailurarctos
Ailurarctos ("arth kath") yw genas difeudhek a banda dhyworth an Miocene diwedhes yn China, nans yw 8 milvil vledhen.
Gerlyver Pennskol Kembra
skeusennik|Pennskrifer Rewlerek: Andrew Hawke. Penn-erlyver istorek an yeth Kembrek yth yw Gerlyver Pennskol Kembra (Geiriadur Prifysgol Cymru yn Kembrek) hag usi y'n yeth Kembrek ha dhodho savla hevelep orth savla Gerlyver Sowsnek Rysoghen (Oxford English Dictionary). Dyllys yw gans Gwask Pennskol Kembra. Yma versyon warlinen an gerlyver a-dhia Mis Me 2014.
Ailurarctos
Kampollow
Klass:Orses
Gerlyver Pennskol Kembra
Kevrennow a-ves
Klass:Kembrek
H. H. Asquith
Herbert Henry Asquith, 1st Yurl Rysoghen hag Asquith, KG, PC, KC, FRS (12 mis Gwynngala 1852 – 15 mis Hwevrer 1928), o statydh bretennek.
Klass:Dinethyansow an 19ves kansvledhen Klass:Mernansow 1928 Klass:Politegoryon a Alban
Caerffili
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Caerffili
Jodrell Bank
Ertachva an Bys UNESCO yw Mirji Jodrell Bank, dyghtys gans Pennskol Manchester, mes desedhys yn Konteth Cheshire, Ruvaneth Unys. Kuntel yw a bellweloryow radyo, ha rann yw a Gresen Jodrell Bank rag Sterfysegieth yn Pennskol Manchester. Fondys veu yn 1945 gans Bernard Lovell, steronydh radyo, rag hwithra dewynnow kosmik. Wosa henna, pur bosek veu an mirji rag hwithrans yn parkow meyn kowas, kwasarow, pulsarow, maserow ha lensow gravedhek. Pan dhallathas an Oos Efanvos yn 1957, posek veu an mirji rag helerghi tavellow efanvos. Apoyntys veu avel Ertachva an Bys UNESCO yn 2019.
Pellweloryow
Chif pellweler an mirji yw Pellweler Lovell, drehevys yn 1957. Y dreuslinen yw 250 tros-hys (76m), an tressa moyha y’n Bys. Yma tri fellweler aral y’n mirji, an Mark II (treuslinen 125 tros-hys (39m)), ha dew bellweller byghan gans treuslinennow a 13m ha 7m. Pennplas rag MERLIN (Multi-Element Radio Linked Interferometer Network) yw Jodrell Bank. Junys yw an pellweler Lovell dhe erel dhe furvya mellyansell. Jodrell Bank yw rann a’n rosweyth VLBI (Very Long Baseline Interferometry) ynwedh, pan wra pellweloryow a-dreus Europa omjunya.
An Kuntel Kilometer Pedrek
Yn 2011, dewisys veu Jodrell Bank avel pennplas SKA (Square Kilometre Array – Kuntel Kilometer Pedrek). Hemm y fydh an pellweler radyo moyha gallosek nevra wosa y dhrevevyans yn Ostrali hag Afrika Dyghow.
Tornyaseth
Ygerys veu kresen wodriga ena yn 1971, hag a denn dres 100,000 a wodrigoryon pub bledhen. Ynni, yma diskwedhyansow a-dro dhe steronieth ha’n efanvos, bosti ha lowarthow.
Klass:Ertachva an Bys UNESCO Klass:Fysegieth Klass:Pow Sows Klass:Steronieth
Konteth Cabell, Virjynni West
Konteth Cabell (yn Cabell County) yw konteth yn Virjynni West, Statys Unys Amerika.
Cabell
Serena Williams
Serena Jameka Williams (genys 26ves Gwynngala, 1981) yw gwarier tennis galwesik Amerkian. Hi o renkys an kynsa y'n bys yn termyn eus passys yn gwariow unnik. Williams re waynyas peswar medalen owr Olympek: onan yn gwari unnik ha tri yn gwariow dewblek benenes gans hy hwor.
Hi a waynyas titel Wimbledon yn gwariow unnik seyth gweyth ha gwaynya 23 titlys Grand Slam.
Hi yw hwor yowynka a warier tennis kyns kynsa gwarier y'n bys Venus Williams. An hwerydh Williams yw aswonnys rag aga gwariow nerth.
Hi a veu genys in Michigan. Dustunier Jehovah yw hi.
Klass:Amerikanesow Klass:Dinethyansow 1981 Klass:Sportyadesow
Dian Fossey
Dian Fossey (1932 - 1985) o primatologist ha gwithores amerikanek.
Klass:Amerikanesow Klass:Dinethyansow 1932 Klass:Evredhyon Klass:Godhonydhesow Klass:Mernansow 1985 Klass:Skriforesow
Scott
Scott a ell bos:
Helyk loos
Helyk loos (unnplek Helygen loos, Lat. Salix cinerea) yw ehen a wydhen yn genas Salix, ha yn teylu Salicaceae. Trygys yw yn Europa, hag Asi howlsedhes. Helyk loos a dyv yn ta yn leow gwylgh.
Helyk loos yw gorow po benow ha Kathigenow (kuntellek kathik, unnplek kathigen) yw aga bleujyow.
Yma dew isehen:
Konteth Calhoun, Virjynni West
Konteth Calhoun (yn Sowsnek, Calhoun County) yw konteth yn Virjynni West, Statys Unys Amerika.
Calhoun
Birutė Galdikas
Biruté Marija Filomena Galdikas po Biruté Mary Galdikas (genys 10 mis Me 1946), yw anthropologist, primatologist, gwithores, ethologist hag awtoures lithuaniek-kanadek.
Klass:Dinethyansow 1946 Klass:Godhonydhesow Klass:Kanadianesow Klass:Kerghynedhoryon Klass:Lithuanians
Hendy-gwyn
Hendy-gwyn yw tre yn Sir Gaerfyrddin, Kembra; (SN11NE93). Yma hi 66 mildir (106.2 km) dhiworth Kardydh ha 193.5 m (311.3 km) dhiworth Loundres. 1727 o braster an poblans yn 2011, ha 749 (43.4%) a wodhya kewsel Kembrek.
Jack Straw
Klass:Dinethyansow 1946 Klass:Eseli Senedh a'n RU 2010-2015 Klass:Parti Lavur Klass:Politegoryon a Bow Sows
Hendy-gwyn
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Sir Gaerfyrddin
X
X yw an peswara lytherenn war'n ugens y'n lytherennek romanek dre vras hag yn re lytherennansow Kernewek (mes an tressa lytherenn war'n ugens yn Kernewek Unys mar ny niverir I). Y'n lytherennegi ma, X yw an nownsegves kessonenn keffrys. Nyns yw devnydhys X yn Kernewek Kemmyn mann – yn y le y skrifir ks (r.e. KK boks, KU box); mes X yw pur danow yn pub lytherennansow a Gernewek oll. Nyns yw sertan bo devedhyans Semitek rag an lytherennow Grew X, Ξ ha Ψ po nag eus – an lytherenn Etruskek/Latin a dhothya a onan a'n dhiw gynsa lytherenn na.
Tywyn
thumb|Tywyn Tywyn yw tre yn Gwynedd, Kembra; (SH50SE71). Yma hi 85.6 mildir (137.7 km) dhiworth Kardydh ha 183.9 m (295.9 km) dhiworth Loundres. 3173 o braster an poblans yn 2011, ha 1189 (37.5%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Gwynedd
Wreksam
Trev an mogha yn Kembra Gleth yw Wreksam (Kembrek: Wrecsam, Sawsnek: Wrexham). Re omryas rak cyta gren lyes amserow, an mogha degensow yn 2002 del ran an solempnytys rag an Jubilee Owrek Elisabeth II a'n Rywvaneth Unys. Poblans Wreksam yw den.
Dean Keates yw bos an club pel-droes eno ynweth. Ynwedh yma gans an club skoodhyans hel - Partisans CPD Wrecsam yw a hanow. I a vynnes kavos Kembra Rydh.
Lebnon
Lebnon yw repoblek yn Asi West, yntra Israel ha Surri.
Klass:Gwlasow yn Asi
Olympia, Washington
thumb|300 px| thumb|300 px| Olympia yw pennsita Stat Washington, Statys Unys. Yn 2010, poblans an sita o 46,478.
An sita a veu fondys yn 1859.
Gwiasva
Klass:Citys yn Washington Klass:Penncitys y'n Statys Unys Klass:Seow konteth an Statys Unys
Gorsav Fordh Sen Kolom
Nyns usi saw unn kay dhe Fordh Sen Kolom y'n jydh hedhyw.
Servisyow
Gorsav-govyn yw Gorsav Fordh Sen Kolom. Yma res dhe drethysi war an tren leverel dhe'n gwithyas-tren y fynnons diyskynna, yma res dhe'n re a vynn yskynna y'n tren sinya dhe'n lewyer a-dhyworth an kay.
Gwelewgh Keffrys
Klass:Kernow Fordh Sen Kolom
The Hitchhiker's Guide to the Galaxy
An kynsa bagas a hwegh towlenn radyo a veu darlesys gans BBC Radio 4 yn 1978. Yth o an kynsa komedi radyo gans son dewblek ha meur a arghans a veu devnydhys rag sonyow dramasek hag ilow. An dowlenn a dhegemmeras meur a brays diworth goslowysi, ha nessa bagas a hwegh towlenn a veu darlesys yn 1980.
An towlennow radyo a veu desedhys rag gwariva yn 1979 ha rag pellwolok (darlesys gans BBC 2 yn 1981).
The Hitchhiker’s Guide to the Galaxy (1979)
The Restaurant at the End of the Universe (1980)
Life, The Universe and Everything (1982)
Mostly Harmless (1992)
Wosa mernans Adams (2001) an BBC a dhesedhas an diwettha romansow rag radyo. An towlennow nowydh a veu darlesys gans BBC Radio 4 ynter 2004 ha 2018. Ynwedh, awtour iwerdhonek Eoin Colfer a skrifas an hwegves romans And Another Thing… hag a veu dyllys yn 2009.
Deskrifans an Hwedhel
Arthur Dent yw Sows anfeusik neb a drov bos res dhe dhistrui y ji rag drehevel fordh nowydh.
Ford a wra sawya Arthur hag y honan hag i a wra metya Zaphod Beeblebrox (kenderow Ford ha Lewydh an Galaksi) neb re ladras an sterlester Heart of Gold. Yma Trisha “Trillian” McMillan (godhonydhes diworth Loundres neb a metyas Zaphod dhe gevewi), hy diw logosenn, ha Marvin (robot gans amovyansow ha newrosys den) dhe Heart of Gold ynwedh.
An sterlester yw arbrov a yll vyajya dhe dylleryow nebes onpossybyl hag i a wra kavoes Magrathea (planet hag yw krysys bos myth) ha metya Slartibartfast (pennser a'n para a dhesinyas an Norvys) neb a dhispleg orta nebes gwiryonedhow a-dro dhe’n Norvys, an logos, ha gorthyp an Govynn Finek a-dro dhe vewnans, an univers, hag oll (hag an govynn y honan).
Yn Gonisogeth Werys-da
Hanow an wiasva treylyans Babelfish yw hanow eghenn pysk byghan y'n hwedhel a yll treylya yethow oll pan yma yn skovarn nebonan.
An hanow Deep Thought (hanow jynn-amontya bras y'n hwedhel) a veu devnydhys rag kynsa hanow jynn-amontya goedhboell Deep Blue.
Paranoid Android, kan skrifys gans Radiohead, yw deskrifans Marvin diworth an towlenn ha romans.
Klass:Fugieth skiensel Klass:Romansow
Sierra Leon
Sierra Leon (yn Sowsnek, Sierra Leone) yw gwlas yn Afrika West.
Klass:Gwlasow yn Afrika
Henllan Fallteg
Henllan Fallteg yw tre yn Sir Gaerfyrddin, Kembra; (SN11NE19). Yma hi 69.2 mildir (111.4 km) dhiworth Kardydh ha 196.3 m (315.9 km) dhiworth Loundres. 474 o braster an poblans yn 2011, ha 184 (38.8%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Sir Gaerfyrddin
Rewlivieth
Skorren a wodhonieth yw rewlivieth. Hi a gesun dorfysegieth, dororieth, doronieth fisegel, dorfurvonieth, hinonieth, keweronieth, dowronieth, bewonieth hag ekologieth. Effeyth rewlivow war dus a gomprehend parkow doronieth denel hag anthropologieth. Diskudhyansow rew dowr war an Loor, Meurth, loor Europa ha Plouton a geworr park nowydh dhe'n desten henwys sterewlivieth.
Rewlivydhyon
Parkow studhyans yn rewlivonieth a gomprehend istori rewlivel ha konvedhes rewlivansow y'n termyn eus passyes. Person a studh rewlivow yw rewlivydh. Dororydh rewlivel a studh godhesow rewlivel ha gnasow a esknians rewlivel y’n tirwedh. Rewlivonieth ha dororieth rewlivel yw testennow alhedhel a hwithrans penneghlek.
Rewlivydhyon a glass rewlivow hwerydh aga shap, myns ha gnasow thermel. I a dhielvenn patronyow tirfurvow a-lemmyn may hyllyn esplegya studhyow an termyn usi passyes.
Lies gwlas a’n jeves gorsavow hwithrans yn Antarktika.
Jimi Hendrix
thumb|Hendrix ow seni war bellwolok iseldiryek yn 1967. James Marshall "Jimi" Hendrix (genys Johnny Allen 27 mis Du 1942 – 18 mis Gwynngala 1970) o ilewydh Americanek, aswonnys yn arbennek rag y seni gitar. Kyn fe y resegva berr, yth yw ev aswonnys avel ilewydh a'n brassa awedhyans.
Mernans
Hendrix a verwis 27 y oos yn 1970, dre wall dre asphyxia, a sewyas y usyans barbiturategow.
Klass:Dinethyansow 1942 Klass:Kanoryon amerikanek Klass:Mernansow 1970 Klass:Rock amerikanek Klass:Ynkleudhyansow yn Washington
Cefn Fforest
Cefn Fforest yw tre yn Caerffili, Kembra; (ST19NE25). Yma hi 13.3 mildir (21.4 km) dhiworth Kardydh ha 132.8 m (213.8 km) dhiworth Loundres. 3749 o braster an poblans yn 2011, ha 358 (9.5%) a wodhya kewsel Kembrek.
Margot Kidder
Margaret Ruth Kidder (17 mis Hedra 1948 – 13 mis Me 2018), aswonys a-sankshyon avel Margot Kidder, o gwariores kanadek-amerikanek gerys da.
Cefn Fforest
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Caerffili
Margot Kidder
Klass:Amerikanyon a dhevedhyans sowsnek Klass:Demokratyon Klass:Didhuwydhyon Klass:Dinethyansow 1948 Klass:Gwarioresow fylm amerikanek Klass:Gwarioresow lev Klass:Gwarioryon bellwolok amerikanek Klass:Kanadianesow Klass:Kerghynedhoryon Klass:Mernansow 2018 Klass:Omladhansow
Z
Z yw hweghes lytherenn warn ugens an lytherennek romanek dre vras hag yn re lytherennansow Kernewek. Yn lytherennegi a'n par ma, Z yw an kynsa kessonenn warn ugens ha'n diwettha lytherenn keffrys. Nyns yw devnydhys Z yn Kernewek Kemmyn na Kernewek Unys mann, mes pur gemmyn yw hi yn Kernewek Nowyjya.
Helyk
Helyk (unnplek Helygen, Lat. Salix caprea) yw ehen a wydhen yn genas Salix, ha yn teylu Salicaceae. Trygys yw yn Europa, hag Asi howlsedhes ha kresel. Helyk a dyv yn ta yn leow gwylgh.
Helyk yw gorow po benow ha Kathigenow (kuntellek kathik, unnplek kathigen) yw aga bleujyow.
Yma dew isehen:
Maidstone
Maidstone yw penncita a Gint, Pow Sows. 171,800 o hy foblans yn 2019.
Helyk
Klass:Salix
Maidstone
A-dhia 1997, yma pastell vro dhe Maidstone (representyas a-dhia 2010 gans Helen Grant).
Devynnow
Klass:Kint Klass:Trevow yn Pow Sows
Gley
skeusennik|300px|right|Gweres gley
Eghen a weres yw gley. Y hwer gleys, dell yw usys, yn ranndiryow glyb mayth yw an gweres leun a dhowr rag termyn hir. Drefen hemma, patron tipek a dhispleg, gans liwyow gossenek, rudh, gell po melyn ogas dhe'n enep gans liwyow loos po glas isella y'n gweres.
Gleys a hwer war benn niver efan a garrygi. I a worher a-dro dhe 720 milvil hectar a-derdro'n bys. I a yll hwarvos yn pub eghen a hin. Yma efander meur anedha yn Russi north, Siberi, Kanada, Alaska, China ha Bangladesh. Estemys yw bos 200 milvil hectar anedha y'n trovannow, yn arbennik yn ranndir an Amason. skeusennik|200px|left|Gwandrans gweresow gley skeusennik|right|600px|Gweres gley
Bondys delinys
Bond delinys a re kedhlow po hwedhlow dre skeusennow, po skeusennow ha geryow war-barth. Yn bondys delinys, y leverir hwedhel dre lies skeusen, yn brassa rann yn panellow. Y redir an kynsa panel yn kynsa le hag hemma a hwer kyns an panellow a sew.
Yma lies eghen a vond delinys. Bondys komik yw bondys delinys berr bos kevys yn paper nowodhow yn fenowgh. Lyvrow komik yw lyver-termyn tanow gans bondys delinys. Romansow grafek yw lyvrow a vondys delinys.
Gley
Hwarvedhyans yn Kernow
Gweresow gley a hwer yn leel war Woon Brenn yn tylleryow leun a dhowr dres an vledhen.
Bondys delinys
Yn Nihon, meurgerys yw bondys delinys. An ger Nihonek rag bond delinys yw manga ha tus a us an ger ma rag bondys delinys Nihonek ha gis Nihonek oll a-dro an bys.
An kynsa bondys komik y'n Statys Unys o hwarthus. "Komik" yw ger aral rag hwarthus yn Sowsnek. An kynsa lyvrow komik o kuntellowa vondys komik. Y'n jydh hedhyw, lies bond delinys yw sad.
Yn bondys delinys, y diskwedhir kows dre hwythen ger. Yma lies eghen a hwythen ger, kepar ha hwythen kows ha hwythen preder.
Spokane, Washington
thumb|300 px| thumb|300 px| Spokane yw sita ha se konteth Konteth Spokane, Stat Washington, Statys Unys. Poblans an sita yn niveryans 2020 o 228,989.
An sita a veu fondys yn 1871.
Gwiasva
Klass:Citys yn Washington Klass:Istori Amerikanyon Enesik Klass:Seow konteth an Statys Unys
An Pons
An Pons (Danek: Broen; Swedek: Bron) yw kevres drama drogober Skandinaviek, gwrys ha skrifys gans Hans Rosenfeldt. Settys yw yn Danmark ha Sweden, ha kreshes yw war gesoberyans yntra dew helerghyas, Saga Norén (Sofia Helin) a Valmo, ha'y heskoweth Danek, Martin Rohde (Kim Bodnia), a Gopenhagen. An pons devynnys yn titel yw Pons Øresund, yntra Danmark ha Sweden.
Darlesans ha daswriansow
Tri hevres re beu gwrys y'n eur ma, ha darlesys yn Norgagh, Pow Finn, Ruvaneth Unys, keffrys ha Sweden ha Danmark. Yma dew gevres yn Sowsnek selys orto, onan gwrys yn Statys Unys; An Pons ( ' The Bridge ') hag onan yn Ruvaneth Unys An Gowfordh ('The Tunnel ').
Pieter De Poortere
Rol Lyvrow
Klass:Dinethyansow 1976 Klass:Artydhyon Klass:Belgyon
An Pons
Darlesans ha daswriansow
Klass:Fugieth Klass:Towlennow pellwolok
Saunders
Saunders a ell bos:
Chympansi
Chympansis yw kinda (genus) apa, yn brassa losowegorek, a drig yn koswigow kanol Afrika. An kinda Chympansi yw rynnys yn diw eghen: chympansi ha'n bonobo (an dhiw peryllys yn feur) ha pymp is-eghen. Ymons i an moyha skentel primatys usi yn fyw marnas tus. Yma DNA chympansis haval orth DNA denel, 99% herwydh an pyth yw komprehendys.
Chris Heaton-Harris
Christopher Heaton-Harris (genys 28 mis Du 1967) yw politeger sowsnek.
Chympansi
Klass:Apys
Chris Heaton-Harris
Klass:Dinethyansow 1967 Klass:Eseli Senedh a'n RU 2019- Klass:Eseli Senedh a'n RU 2017-2019 Klass:Eseli Senedh a'n RU 2015-2017 Klass:Eseli Senedh a'n RU 2010-2015 Klass:Politegoryon a Bow Sows
Konteth Clay, Virjynni West
Konteth Clay (yn Clay County) yw konteth yn Virjynni West, Statys Unys Amerika.
Simon
Simon a ell bos:
Chilopoda
Kanstros yw eghen a eneval gans lies troos. Preydhoryon yns i, ow helghya y'n nos. Nebes kanstrosow yw gwenonek, mes ny yll onan anedha ladha den vytholl marnas bos alergedh dhedha. Yma kanstrosow y'n klass Chilopoda, ha kelmys yns i dhe vildrosow nag yw gwenonek. Kepar ha mildrosow, rennys ynsi dhe lies tregh (ynter 5 ha 173 anedha, mes gans unn kopel a drosow dhe bub tregh. Kevys yw a-dro dhe 8,000 eghen a ganstrosow y'n bys.
Kigdhebroryon yw kanstrosow y'n chi a dheber hwiles du, kelyon ha ballow chi erel. Dhe les yns i ytho, mes drefen aga semlant, yn fenowgh ledhys yns i. Dell yw usys, disliw yns i, ow kesunya gell po rudh. Re a vyw yn fowys a yll bos heb liw vytholl, ha lies kanstros trovannel a'n jeves liwyow splann.
Kevys yw kanstrosow yn lies kerghynnedh., ow trehedhes dhe'n north a Gylgh Arktek hogen, dhyworth koswigow glaw trovannel dhe dhifeythtiryow. Dell yw usys res yw kanstrosow kavos korrvewva leyth drefen aga fowt a gneus korus, dyffrans dhe hwesker ha kevnis. Ytho, y hyllir aga havos yn gweres ha del marow, yn-dann meyn ha prenn marow, hag a-ji dhe gyfyon.
Klass:Arthropoda
Billy's Boots
Billy's Boots yw bond delinys a-dro dhe maw sowsnek, Billy Dane, neb a gar an gwari pel droos. Nyns yw ev gwarier da, mes y allos yw splann gans an eskisyow coth a'n peldrosyades istorek Dead Shot Keen.
Skrifer an komik o Fred Baker, hag an bennlymnoryon ens John Gillatt ha Mike Western. Dyllys o Billy's Boots an kensa prys yn lyver termyn Scorcher yn 1970.
Klass:Komigow
Jane Goodall
Dama Jane Morris Goodall (genys 3 mis Ebrel 1934) yw primatologist hag anthropologist sowsnek.
Klass:Dinethyansow 1934 Klass:Godhonydhesow Klass:Sowsesow
Terosa Chernobyl
skeusennik|Skeusen a dennas a askel-dro an jydh wosa'n tardh yn dasoberor Riv 4, dhe Atomva Chernobyl, Pripyat, Ukrayn. Terosa Chernobyl o droglamm nuklerek a hwarva dydh Sadorn an 26ves a bis Ebrel 1986 dhe dhasoberor nuklerek Riv 4 dhe Atomva Cheronbyl, ogas dhe cita Pripyat yn north an Repoblek Sovyet Socyalydhek Ukrayn. Yth yw prederys dhe vos an gwettha droglamm nuklerek yn istori bys dhe hedhyw hag yth yw onan a dhew derosa nerth nuklerek usi talvosys avel seyth - an brassa sevureth - war an Skeul Hwarvos Nuklerek Keswlasek, an aral yw an terosa nuklerek Fukushima Daiichi yn Japan yn 2011.
An droglamm a dhallathas dres prov sawder war dhasoberer nuklerek eghen-RBMK esa devnydhyes yn fenowgh der an Unyans Sovyet. An prov o gwrians war-lergh troghans power tredannek dhe weres orth displegya dyghtyans salowder rag gwitha kylghheans dowr-yeynhe an daoberor erna yllas an dinythor tredan difresek provia power. An bolgh ma o neb mynysen hag ev re bia aswonys avel kudyn salowder possybyl a alsa kawsya kolonnen an dasoberor nuklerek dhe wordommhe. Yth o gwaytyes dhe brevi y halsa remenant an nerth rosellus yn dinythor turbin previ power luck dhe lenni'n bolgh. Tri frov an par ma re bia gwrys a-dhia 1982, mes i re fyllsa dhe brovia digolm. Hemma o'n peswora assay, ha delay deg our anwaytyes an dro ma a styryas bos kor oberi anbareusys yn dever. Dres iselheans towlys power an daoberor orth pareusi rag an prov tredannek, an power a dhroppyas dhe level ogas dhe vann yn anwaytyes. Ny yllas an oberoryon saw astiveri power henwys an prov yn rannek a worras an dasoberor yn studh diantel potencyal. Ny veu an argol ma gwrys apert y'n danvonadow oberi, ytho an oberoryon eth yn-rag gans an prov tredannek. Orth gorfenna'n prov, an oberoryon a dhallathas degea'n daoberor, mes kesunyans a studhyow diantel ha fowtys yn desin an dasoberor a gawsyas dasoberyans chayn nuklerek direwl.
Dhe lehe lesans an defolyans radyoweythresek a'n skommow ha dh'y witha a dewedha, Sarkofagus Gwithans Atomva Chernobyl a veu byldyes erbyn mis Kevardhu 1986. Ynwedh y provyas gwithans devnydhyow radyoweythresek rag parys an dasoberoryon angisyes war an tyller, a besyas dhe oberi. Herwydh gwethheans pesus an sarkofagus y feu parkyes pella yn 2017 gans Lettyans Salow Nowyth Chernobyl, parkyans brassa a as removyans a'n sarkofagus kepar ha magoryow an dasoberor, orth yssynsi an peryl radyoweythresek. Glanheans nuklerek yw towlys dhe worfenna yn 2065. Terosa Chernobyl yw prederys dhe vos an gwettha droglamm yn atomva yn istori, yn termys kost ha mernansow. Y'n diwedh an kensa gorthyp goredhom, kepar ha didhefolyans an kerghynnedh, a gomprehendyas moy es 500,000 oberor hag y kostyas dismygriv a 18 bilvil rubel Sovyet - a-dro dhe SU$68 bilvil yn 2019. An droglamm a hembronkas dhe nowedhansow salowder war bub dasoberor RBMK Sovyet, hag anedha yth esa hwath 10 owth oberi yn 2019.
Klass:1986 Klass:Terosedhow
John Swinney
John Ramsay Swinney (genys 13 mis Ebrel 1964) yw politeger albanek.
Klass:Dinethyansow 1964 Klass:Kenedhlogoryon geltek Klass:Politegoryon a Alban
Dowrvargh
Bronnvil y'n teylu Hippopotamidae yw an dowrvargh (Hippopotamus amphibius). Yma saw onan esel arall an teylu, an Dowrvargh Byghan (Choeropsis liberiensis po Hexaprotodon liberiensis). An dowrvargh yw an ogassa neshevin an Cetacea a'n bronnviles tir.
Kevys yw an dowrvargh yn Afrika dhe'n deghow an Sahara. Yma ev ow pywa a-dro dhe avonyow ha lynnow yn bagasow ogas ha 40 enyval, ha gortos y'n dowr dres an jydh ha dos yn-mes dhe boosa war plansow y'n nos.
An poblans yw ynter 125,000 ha 150000, an brassa niver yn Zambia (40,000) ha Tanzania (20,000-30,000).
Karl Rove
Karl Christian Rove (genys 25 mis Kevardhu 1950) yw keskussulyer politek, policy advisor ha lobbyist amerikanek.
Klass:Skriforyon amerikanek
Dowrvargh
Klass:Bronnviles
Dor gell
skeusennik|250px|right|Dor gell tipek yn [[Itali north]] Eghen a weres yw dor gell. Kevys yns i dell yw usys ynter 35° ha 55° north a'n Kehysedh. An moyha efandiryow anedha a worher Europa west ha kres, Russi west, arvor est a'n Statys Unys hag Asi est. Doryow gell a worher 45% a dir Pow Sows ha Kembra. Pur gemmyn yns i yn Kernow. Kemmyn yns i yn ranndiryow a iseldir war garrygi dewanadow le mayth usi gwydh kolldhel po gwelstir ow tevi. Drefen bos dhe dhor gell frothuster naturel da, lies ranndir a wydh kolldhel a veu terrys ha'n tir usys rag ammeth lemmyn. Ranndiryow doryow gell a's teves hin demprek leyth. Sommow glawas yw temprys (yn-dann 76cm an vledhen) gans tempredhow kresek ynter 4 °C y'n gwav ha 18 °C y'n hav. I a dhesegh yn ta gans pH ynter 5.0 ha 6.5. Yma lies sort a dhoryow gell, ow kregi war aga harrek-weli.
Waunfawr
Waunfawr yw tre yn Gwynedd, Kembra; (SH55NW48). Yma hi 120.9 mildir (194.5 km) dhiworth Kardydh ha 204.9 m (329.7 km) dhiworth Loundres. 1378 o braster an poblans yn 2011, ha 1095 (79.5%) a wodhya kewsel Kembrek.
Llan-crwys
Llan-crwys yw tre yn Sir Gaerfyrddin, Kembra; (SN64NW80). Yma hi 54.3 mildir (87.4 km) dhiworth Kardydh ha 169.4 m (272.6 km) dhiworth Loundres. 229 o braster an poblans yn 2011, ha 107 (46.7%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Sir Gaerfyrddin
Donald Rumsfeld
Donald Henry Rumsfeld (9 mis Gortheren 1932 – 29 mis Metheven 2021) o politeger, sodhek governans ha negysydh amerikanek.
Klass:Dinethyansow 1932 Klass:Eseli Chi Kanasedhoryon an Statys Unys Klass:Mernansow 2021 Klass:Parti Repoblikanek Klass:Skriforyon amerikanek Klass:Ynkleudhyansow yn Vyrjyni
Konteth Columbia, Pennsylvani
Konteth Columbia (yn Columbia County) yw konteth yn Pennsylvani, Statys Unys Amerika.
Gorlosten
Gorlost yw hanow kemmyn bagas a hwesker gans an hanow skiansek Dermaptera. Y hyllons plegya aga eskelli yn-dann rag-eskelli berr hevelep dhe ledher. Yma a-dro dhe 1,000 eghen a worlost. Ny wrons lesa dises vytholl, po gul damach dhe dus mes i a yll bos pla dhe drevasow. An brassa rann anedha a's teves hys a 10-14mm, kyn hwrello boghes eghennow drehedhes 80mm. An brassa rann a worlost yw olldhebroryon.
Gnasow
Yma dhe bub gorlosten teyr rann korf, penn, thoraks ha torr. Aga liw yw gell tewl, rudh po du. I a wra devnydh a'ga thavellow (desedhys war aga pennow) rag blasa hag omglewes. Kyn hyllons neyja, ny wrons yn fenowgh. Nebes gorlost a's teves linennow war aga thoraks ha torr. Gorlost gorow a's teves 'cerci' (pynchoryon byghan) kromm war aga thorrow ha gorlost benow cerci ewn rag dalghenna boos. Treweythyow gorlost gorow a wra devnydh a'ga cerci rag omladha gorlost gorow erel.
Bewva
Gorlost a vyw a-derdro'n bys, a-der Antarktika. Enevales a'n nos yns i, ow kudha yn-dann del po yn gwydh kodhys. Kevys yns i y'n chi, dell yw usys yn celders po stevellow omwolghi, le mayth usi tylleryow leyth ha skeusek.
Boos
Pub gorlosten a dheber losow, kewni ha fong. I a dheber ponn bleujyow ha frooth kepar hag avalow y'n kynnyav. Gorlost y'n chi a yll dybri kevnis po kelyon. Ydhyn a avoydya dybri gorlost awos aga sawor drog.
Klass:Hwesker
Coed Duon
Coed Duon yw tre yn Caerffili, Kembra; (ST19NE44). Yma hi 12.8 mildir (20.6 km) dhiworth Kardydh ha 132.1 m (212.5 km) dhiworth Loundres. 8242 o braster an poblans yn 2011, ha 869 (10.5%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Caerffili
Simone
Simone a ell bos:
Delta Dowr Danaw
Ertachva an Bys UNESCO yw Delta Dowr Danaw. (Roumanek: Delta Dunării). Hemm yw an nessa moyha delta yn Europa wosa Delta Dowr Volga. Yma an brassa rann a’n delta yn Roumani (1331 mildir pedrek), gans tamm byghan yn Ukrayn (272 mildir pedrek). Ertachva an Bys a gomprehend an Komplek Morlynn Razim-Sinoe ynwedh, desedhys dhe’n soth, dhe wul arenebedh kowal a 1994 mildir pedrek. Apoyntys veu avel Ertachva an Bys ha tyller glybdir Ramsar yn 1991.
thumb|Mappa Delta Dowr Danaw|800px
Doronieth
An delta a dhallathas furvya a-dro dhe 4000 KOK pan sevis nivel an mor. Lettys veu an Dowr Danaw gans bank tewes hag y tallathas an avon drehevel lappys tewes. A-dro dhe 40% a’n delta veu drehevys y’n vilvledhen dhiwettha, drefen tus dhe dreghi koswigow, ow kawsya esknians gweres. Patron komplek a brasow, keunegennow, goverow ha lynnyn yw. An ughelder kresek yw 0.52m hag a-dro dhe 20% a'n delta yw yn-dann nivel an mor.
Godhvewnans
Desedhys yw an delta war fordhow divroans posek dhe ydhyn, ha kevys yw 320 ha moy a eghennow ena, yn aga mysk pelikanes, lobigow gwynn hag ergowannow. An avonow yw bewva dhe lies eghen a buskes, kepar ha krijes (sturgeon) ha lynnbuskes (carp), ha’n lynnyn dhe buskes erel kepar ha dowresti (catfish) ha tranchys (tench). Yn-mysk an enevales yma dowrgeun, mynkes ha badhes gwyls.
Poblans
Klass:Ertachva an Bys UNESCO
Vancouver, Washington
thumb|300 px| thumb|300 px| Vancouver yw sita yn Konteth Clark, Stat Washington, Statys Unys. Yn 2020, poblans an sita o 186,192.
An sita a veu fondys yn 1825.
Gwiasva
Klass:Citys yn Washington
Chad
Chad (yn Frynkek, Tchad; yn Arabek, تشاد Tašād) yw gwlas yn Afrika Gres.
Konteth Doddridge, Virjynni West
Konteth Doddridge (yn Doddridge County) yw konteth yn Virjynni West, Statys Unys Amerika.
Doddridge
Jon Stryker
Klass:Amerikanyon LKDT Klass:Kerghynedhoryon Klass:Pennseri amerikanek
Kastell Montsoreau
An Kastell Montsoreau yw gwithti yn Montsoreau, Pow Frynk. Ygerys veu yn 2016. Ev a wra gorheri 3,500 m². Godrigys veu gans 50,000 a dus yn 2018.
Niger (avon)
An Dowr Niger yw an avon hirra yn Afrika West gans hys a voy es 4180 km (2500 mildir). Hy shap yw krommen, ow resek dhe'n north-est dhyworth Gyni dre Mali ha Pow Nijer, hag en dhe'n soth-est dre Nijeri. Hy a dhrehedh an Keynvor Iwerydh avel delta meur ryb Morblek Gyni. Dowr Niger yw an tressa avon hirra yn Afrika (wosa an Nil ha Kongo). An ragavon posekka yw an Benue.
Gerdardhyans
Nyns eus denvyth a wor dhyworth ple teuth an hanow Niger. Nyns eus dustuni ev dhe dhos dhyworth an ger Latin rag "du", niger, ha gwirhaval yw del wrussa hwithroryon tiryow a Bortyngal usya an ger "negro", yn neb kas. Ynwedh, nyns yw an Niger avon gans dowr 'du' avel an Rio Negro yn Amerika Dhyghow. Ytho an brassa rann a dus a breder an hanow dhe dhos pobel wreydhek an pow may fe usys an hanow "Quorra" war vappys. Possybylta yw an lavar Tuareg gher n gheren, berrheys dhe 'ngher' po "niger", rag rann an avon ogas dhe Timbuktu.
Nigeri ha Niger a gemmer aga henwyn dhyworth an avon. An bobel a drig ryb an avon a's teves lies hanow rygdhi, kepar ha Jeliba ("avon vras" y'n yeth Manding), Isa ber ("avon vras" yn Songhay), Oya (duwies an avon dhe'n dus Yoruba) ha Kworra po Quorra
Doronieth
Dowr an avon yw kler gans saw 10% kemmys a wodhes avel an Dowr Nil. Hemm yw drefen bos pennfenten an Niger desedhys war garrygi pur goth ma nag yw meur a wodhes. Kepar ha'n Nil, an Niger a brev liv bledhynnyek yntra mis Gwynngala ha mis Me.
Gnas koynt a'n avon yw delta yn pervedh an pow. Hemm a furv le mayth yw an avon le serth a-dhesempis. Ytho furvyes yw ranndir a goveryow junys, korsow ha lynnyn an keth arenebedh avel Pow Belg. Da yw an liv bledhynnyek rag pyskessa hag ammeth. skeusennik|Skathow war lann an Niger
Klass:Afrika Klass:Avonyow
Llan-gain
Llan-gain yw tre yn Sir Gaerfyrddin, Kembra; (SN31NE61). Yma hi 55.4 mildir (89.1 km) dhiworth Kardydh ha 182 m (293 km) dhiworth Loundres. 563 o braster an poblans yn 2011, ha 248 (44%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Sir Gaerfyrddin
Konteth Crawford, Pennsylvani
Konteth Crawford (yn Crawford County) yw konteth yn Pennsylvani, Statys Unys Amerika.
André Franquin
André Franquin o awtour bondys delinys (bandes dessinées) belgek, genys an 3a a vis Genver, 1924 yn Etterbeek, Pow Belg, merwys an 5es a vis Genver 1997 yn St-Laurent-du-Var, Pow Frynk.
Klass:Artydhyon Klass:Belgyon Klass:Mernansow 1997 Klass:Dinethyansow 1924
Ben Wallace (politeger)
Klass:Dinethyansow 1970 Klass:Eseli Senedh a'n RU 2019- Klass:Eseli Senedh a'n RU 2017-2019 Klass:Eseli Senedh a'n RU 2015-2017 Klass:Eseli Senedh a'n RU 2010-2015 Klass:Politegoryon a Bow Sows
Y Bala
Y Bala yw tre yn Gwynedd, Kembra; (SH93NW52). Yma hi 100.4 mildir (161.6 km) dhiworth Kardydh ha 176 m (283.2 km) dhiworth Loundres. yw braster an poblans, ha 1482 (78.5%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Gwynedd
Owsyl purpur
Owsyl purpur (unnplek Owsylen burpur, Lat. Salix purpurea) yw ehen a wydhen yn genas Salix, ha yn teylu Salicaceae. Trygys yw yn Europa, hag Asi howlsedhes. Owsyl purpur a dyv yn ta yn leow gwylgh.
Klass:Salix
Konteth Fayette, Virjynni West
Konteth Fayette (yn Fayette County) yw konteth yn Virjynni West, Statys Unys Amerika.
Fayette