cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
John Laurie
John Paton Laurie (25 mis Meurth 1897 – 23 mis Metheven 1980) o gwarier albanek.
Klass:Albanyon Klass:Gwarioryon fylm Klass:Mernansow 1980 Klass:Dinethyansow 1897
Hunros an Ewnter
Klass:Romansigow Dostoevsky
Arnold Ridley
William Arnold Ridley, OBE (7 mis Genver 1896 – 12 mis Meurth 1984) o dramasydh ha gwarier sowsnek. Klass:Dinethyansow 1896 Klass:Gwarioryon bellwolok Klass:Gwarioryon lev Klass:Gwarioryon sowsnek Klass:Mernansow 1984 Klass:Skriforyon
Gwiryow denel ha chanj an hin
Gwiryow denel ha chanj an hin yw franweyth tybyansel ha laghel rag an studhyans ha dielvennans a wiryow denel kesgwlasek ha'ga ferthynnyans dhe dommheans ollvysel. Yntendys yw dhe vos usys gans governansow, kowethyansow an Kenedhlow Unys, kowethyansow ynter-governansel ha di-wovernansel, avonsyoryon gwiryow denel ha'n kerghynnedh hag akademogyon dhe lewya policis kenedhlek ha kesgwlasek ow tochya chanj an hin yn-dann Akordyans Framweyth an Kenedhlow Unys ow tochya chanj an hin, ha maynys alhwedhel gwiryow denel kesgwlasek. Yn 2022, Bagas Oberi II a gomendyas an tybyans y tal "justis hin komprehendya justis a gevrenn displegyans ha gwiryow denel dhe gollenwel fordh a vos erbynn chanj an hin selys war wiryow".
Dielvennans gwiryow denel ha chanj an hin a fogell war an sewyansow desevys dhe dus effeythys gans happyansow ollvysel kerghynedhel ow komprehendya nivel mor ynkressys, efanheans diffeythtir, ynkressyansow tempredh, studhyow kewer ha chanjyow kodhans, keffrys ha musuryow aswiwa ha lehe kemerys gans governansow avel gorthyp dhe'n happyansow ma a vysk gwiryow denel po difresyans laghel. Lies sort a dhyghtyans laghel chanj an hin a us an gwir rag kerghynnedh yagh po gwiryow natur dhe avonsya gwriansow nowydh po essensek gans governansow po kowethyansow privedh rag surhe justis hin y'n breuslysow. Gwiryow erel selvenel kevrennys dhe'n gwir ma yw an gwiryow rag bewnans, boos, dowr ha yeghes.
8 Hedra 2021, Konsel Gwiryow Denel an Kenedhlow Unys a gomendyas ervirans a aswonn gwir person a-barth kerghynnedh saw, glan, yagh ha sostenadow.
Sewyansow chanj an hin
Hwithrans a gampoll dell alsa chanj an hin gwrythul ynter 50 milvil ha 200 milvil a dus dhivroys nowydh erbynn an vledhen 2100. Possybyl yw y fydh res dhe drigoryon nebes enesow byghan y'n Keynvor Hebask kepar ha Tuvalu gasa aga chiow drefen nivel ughella an mor. An fowt a dhowr ha trevasow a wra kawsya moy a gasow y'n termyn a dheu. Unn bagas a bobel effeythys yn arbennik yw poblow teythyek. Gwirhaval yw y fydh fleghes ynwedh effeythys moy ages bagasow erel, yn arbennik yn Asi soth.
Kowrdhowrgi an avon
Pteronura brasiliensis, an kowrdhowrgi po kowrdhowrgi an avon (Giant river otter), yw eghen a dhowrgi kevys yn Amerika Dhyghow. Ev yw an esel hirra a'n teylu Mustelidae, po lovennanes. Y hys a yll drehedhes 1.7 meter (5.6 troshys). Dihaval orth erel y'n teylu, an kowrdhowrgi yw eneval kowethasek, ow pewa yn teyluyow a dri dhe eth esel. Kres an teylu yw kopel gwarthevyek a wra parya. Fest kesoberus yns i. Hebask dell yw usys, an eghen yw tiredhek hag argas re beu gwelys treweythyow erbynn teyluyow erel. An kowrdhowrgi yw gweythresek y'n jydh yn unnik. Ev yw an eghen drosekka a dhowrgeun gans sonyow a styr godros, argas ha konfort. Gell po gellrudh yw y liw, herwydh usadow.
Y wandrans yw efan a-dreus kledhbarth Amerika Dhyghow. Dre vras ev yw trigys a-hys Dowr Amazon hag y'n Pantanal. Degvledhynnyow a helghya rag y groghen (yn arbennik y'n 1950ow ha 1960ow) a styr bos y efander le a lower ages agynsow. Peryllys yw an eghen a-lemmyn, hag estemyes yw bos an poblans le ages 5,000. Fest gwiw yw an kowrdhowrgi rag bewa y'n dowr. Y vlew yw tew, y lost krev ha'y dreys troswiek. Gwell yw gans an eghen ma avonow ha goverow dowr fresk. Ev a dheber saw puskes dell ys usys, yn arbennik characins ha kathesti (catfish), mes ev a yll dybri kankres, morgrobanes, serf ha kaimanes byghan (eghen a grokodil). Den yw an unnik preydhyer ganso.
An venenreydh a wra parya dres an vledhen, ha hys degyans yw 65-70 dydh, ow tinythi ynter onan ha pymp a yonkers (dew yw an niver kresek). An gorreydh a weres gwitha an yonkers. An yonkers a dhiberth an teylu wosa diw po teyr bledhen. Hys bewnans yw bys dhe eth bledhen y'n gwyls, bys dhe 17 bledhen yn milva.
Klass:Kigdevoryer
James Lees-Milne
skeusennik George James Henry Lees-Milne (6 mis Est 1908 – 28 mis Kevardhu 1997) o skrifer sowsnek. Klass:Dinethyansow 1908 Klass:Mernansow 1997 Klass:Skriforyon fugieth Klass:Skriforyon LKDT Klass:Sowson
Trefddyn
Trefddyn yw tre yn Torfaen, Kembra; (SO20SE64). Yma hi 17.1 mildir (27.6 km) dhiworth Kardydh ha 125.8 m (202.4 km) dhiworth Loundres. 4918 o braster an poblans yn 2011, ha 457 (9.3%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Torfaen
Avon blethys
skeusennik|600px|left|Tirfurvow godhesans rewlivel
Klass:Avonyow
Brian Aldiss
Brian Wilson Aldiss (18 mis Est 1925 – 19 mis Est 2017) o skrifer ha lymner sowsnek. Klass:Dinethyansow 1925 Klass:Lymnoryon Klass:Mernansow 2017 Klass:Prydydhyon Klass:Skriforyon fugieth Klass:Sowson
Llanfihangel Rhydieithon
Llanfihangel Rhydieithon yw tre yn Powys, Kembra; (SO16NE03). Yma hi 56.1 mildir (90.3 km) dhiworth Kardydh ha 143.5 m (231 km) dhiworth Loundres. 223 o braster an poblans yn 2011, ha 15 (6.7%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pow
Pow yw dyffrans a genedhel. Kenedhel yw kemeneth a dus furvys gans an grond a yeth kemmyn, tiredh kemmyn, ethnekter kemmyn, h.e. Pow a yll bos stat sovran anserghek po rann a stat brassa, tiredh fisegel gans governans, po ranndir doroniethek kelmys gans tus anserghek kyns.
Nyns eus gorthyp amyttys yn ollgemmyn a by lies pow usi y'n bys yn hwir, mes an ispoynt yw an 193 pow a'n Kenedhlow Unys. Possybyl yw an niver ma dhe vos brassa yn lies fordh. Rag ensampel, yma dew stat mirer a'n Kenedhlow Unys: Palestayn ha Sita Vatikan.
Bleujen an gwyns
Anemonoides nemorosa (syn. Anemone nemorosa), bleujen an gwyns, Kembrek - blodyn y gwynt ha Sowsnek wood anemone, yw bleujen gwelys a-varr y'n gwenton. Eghen yw y'n teylu paw bran, Ranunculaceae, teythyek dhe Europa. Plans pubvledhynnyek yw, a dyv dhe ughelder a 5–15 cm. Bleujen an gwyns a vleujyow yntra mis Meurth ha mis Me yn Breten Veur, yn kemmyn yn-dann kosow skeusek. Hi a les pur lent, ytho menek yw a hen gosow.
Pow
An brassa pow y'n bys der arenebedh yw Russi ha'n pow gans an moyha tus yw China. An nowyttha esel a'n Kenedhlow Unys yw Soudan Soth.
Bleujen an gwyns
skeusennik|left|Bleujen an gwyns skeusennik|center|Koos goth yn [[Poloni ow tiskwedhes bleujyow an gwyns]]
Palau
Palau yw gwlas ynysek y'n Keynvor Hebask.
Bleujen an gwyns
Klass:Plansow afinus
Clive Dunn
Clive Robert Benjamin Dunn (9 Genver 1920 – 6 Du 2012) o gwarier sowsnek geryes da. Ev a waria Lance-Corporal Jack Jones yn towlen bellwolok BBC Dad's Army.
Klass:Dinethyansow 1920 Klass:Gwarioryon bellwolok Klass:Gwarioryon fylm Klass:Gwarioryon sowsnek Klass:Kanoryon Klass:Mernansow 2012 Klass:Socyalydhyon
Frosrewlivans
Frosrewlivans yw an argerdhow ha tirfurvow a hwer drefen goverow hag avonow dhe dhigemyska godhes a dheu dhyworth an rewliv. An ger Sowsnek ragdho yw fluvioglaciation, dhyworth an ger Latin fluvio ow styrya avon. Pan wra rewliv teudhi, an dowr teudh a guntel rewtinyow dhyworth enep po tewennow an rewliv, po dhyworth yn-dann an rewliv mars ello goverow a-ji an rewliv dre grevassys po moulins. An dowr teudh a'n jeves meur a nerthedh dhe dreusperthi godhes. Pan dhrehedh an dowr tir gwastas, godhesys yw an stoffow digemyskys, h.y. y fydh tewes godhesys yn tyller dyffrans dhe grow hag erel.
Tirfurvow frosrewlivans
Diskwedhys yw godhosow wosa an rewliv dhe gildenna po teudhi. Tirfurvow kawsys drefen frosrewlivans a gomprehend avonnow plethys, leskargvaow, kneghyow growan, pollow kalter, eskeryow, godhennow bledhynnyek ha lynnyn ragrewlivel.
skeusennik|600px|left|Tirfurvow godhesans rewlivel skeusennik|500px|right|Frosrewlivans
Trev Stepanchikovo
Trev Stepanchikovo (Russek: Село Степанчиково и его обитатели, Selo Steanchikovo i ego obitateli) yw romans gans Fyodor Dostoevsky. Dyllys veu an lyver ma yn 1859 kynsa.
Klass:Romansow Dostoevsky
Acton
Acton yw tre yn Wrecsam, Kembra; (SJ35SW83). Yma hi 109.4 mildir (176 km) dhiworth Kardydh ha 161.4 m (259.7 km) dhiworth Loundres. 13064 o braster an poblans yn 2011, ha 1490 (11.4%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Wrecsam
The Sword in the Stone
The Sword in the Stone (Kernowek: An kledha y'n men) yw fylm fantasi bywhes amerikanek gans Walt Disney gwres yn 1963.
Klass:Fylmow fantasi amerikanek Klass:Fylmow bywhes amerikanek
Omaha, Nebraska
Omaha yw pennsita Nebraska, Statys Unys. Yth esa dhedhi poblans a 258,379 a drigoryon yn 2010.
An sita a veu fondys yn 1854.
Gwiasva
Klass:Citys yn Nebraska
Sky Brown
Sky Brown (Nihonek: スカイ・ブラウン) yw rosteller bretennek-nihonek neb a gesstrif rag Breten Veur. Hi yw an yowynka rosteller galwesik y’n bys, ha hi a waynyas an dowlen bellwolok amerikanek Dancing with the Stars: Juniors ynwedh. Pan hi o dewdhek bloodh, dewisys veu hi dhe representya Breten Veur y'n Gwariow Olympek Hav 2020, le may hwrug hi gwaynya medalen vrons.
Bewnans personel
Sky Brown a veu genys yn Miyazaki, Nihon. Hy mamm, Mieko, yw nihonek, ha'y thas, Stuart, yw bretennek. Y'n yeth Nihonek, hy hanow yw leveris 'sukai', ha kepar ha'y hanow teylu, skrifys yw yn system kana yn unnik, dell yw usys rag henwyn nag yw henwyn nihonek hengovek.
Hy thas predennek a veu trygys y’n Statys Unys nebes bledhynyow, kyns gwaya dhe Nihon. Trigys yw Brown yn Miyazaki, mes hi yw trigys hwegh mis pub bledhen y’n Statys Unys. Hy theylu yw rostelloryon, hag yn hy hynskol, yth esa park-skesya. Lemmyn yma ledrynn-skesya dhedhi yn hy lowarth a-dhelergh, drefen an fowt a barkow skesya yn ranndir Miyazaki. A-der rostella, yma bern dhe Brown a vordardha, ha hi a wra sevel dhe 5 eur myttinweyth rag mordardha, herwydh usadow.
Resegva
Nyns eus dyskador skesya dhe Brown. Yn y le hi a dhysk kastys nowydh dhyworth YouTube. Treweythyow hi a wra omassaya gans Shaun White, neb a waynyas medalennow olympek rag erghvordya. Skoodhys yw Brown gans Nike ha hi yw an athlet yowynka y'n bys yw skoodhys gansa. Hi a apperyas yn argemmynow Nike gans Serena Williams ha Simone Biles. Skoodhys yw hi gans Almost Skateboards ha Skateistan ynwedh. Yma dres 602,000 a holyoryon Instagram dhedhi ha kevys yw hy gwydhyowyow dres 29 milvil golok war YouTube. Pan o hi deg bloodh, Brown eth ha bos athlet galwesik, ytho hi o an rosteller galwesik yowynka y’n bys.
Yn 2016, pan o hi eth bloodh, Brown a gemeras rann y'n Vans US Open, an yowynka dhe gesstrivya ena. Hi a godhas dhyworth hy rostell y'n rag-kesstrif. Yn 2017, hi o nessa y’n bennwari brastiryel asiek, ha hi o yn-mysk an deg ughella y'n Vans Park Series yn 2018. Yn 2018 hi a waynysas an dowlen bellwolok amerikanek Dancing with the Stars: Juniors ynwedh.
Yn mis Hwevrel 2019, hi a waynyas an kesstrif Simple Session yn Tallinn, Estoni. Yn mis Meurth 2019, Brown a dhekaryas hy dhe gesstrivya rag Breten Veur, wosa leverel hi dhe gesstrivya rag Nihon a-gynsow. Brown a leveris dell yw gwell gensi “fordh dhiskwithys” an British Skateboarding Association. Yn 2019, Brown o tressa y’n World Skateboarding Championship ynwedh, ha hi eth ha bos an kynsa benow tira 540 a-rag y’n X Games. Hi o pympes y’n kesstrif rostella X Games. Brown o tressa y’n 2020 Park World Skateboarding Championships yn Brasil.
Klass:Asianesow Klass:Dinethyansow 2008 Klass:Europeanesow Klass:Sportyadesow
Domhwelans Russi
Domhwelans Russi o oos a dhomhwel politek ha sosyel a dhallathas y'n kyns Emperoureth Russi dres Kynsa Bresel an Bys. Y'n oos ma Russi a dhileas y vyghternses hag astewis furv socyalydhek a wovernans wosa dew dhomhwelans ha bresel vredereth gosek. An hwarvosow ma a dhistruis onanrewl an Tsar ha gweres gul an Unyans Sovietek a dhuryas a 1922 bys yn 1991.
Arvedhys ha Hodys
Arvedhys ha Hodys (Russek: Униженные и оскорбленные, Unizhennye i oskorblennye) yw romans gans Fyodor Dostoevsky. Dyllys veu an lyver ma yn 1861 kynsa.
Klass:Romansow Dostoevsky
Domhwelans Russi
An studh brottel yn Russi a dheuth dh'y benn gans Domhwelans Hedra. Hemm o domhwelans ervys Bolshevik gans oberoryon ha soudoryon yn Petrograd hag a fethas an Governans Servadow ha treuskorra y awtorita dhe'n Bolsheviks. Yn-dann waskas a lu Almayn, an Bolsheviks a wayas an pennsita dhe Moskva. An teylu riel a veu kemerys avel prisners y'ga tre ha, diwettha, ledrys.
Parti Bolshevik a janjyas yn Parti Kemynegorek a'n Unyans Sovietek. I a rewlyas rag an nessa hwegh degvledhen.
Klass:20ves kansvledhen Klass:Russi
Leo McKern
Reginald "Leo" McKern, AO (16 mis Meurth 1920 – 23 mis Gortheren 2002) o gwarier ostralek. Klass:Dinethyansow 1920 Klass:Gwarioryon ostralek Klass:Mernansow 2002
Kanker margh-horn
skeusennik|left|200px|Y hyllir gweles lagasow byghan. skeusennik|left|200px|Organow posek an kanker margh-horn yw difresys gans an grogen.
An kanker margh-horn [po kanker myghtern yn eneval a vyw war woles an keynvor. Nyns yw kanker vytholl, mes kelmys yw dhe'n ethgarrogyon. Chif bewvaow an kanker margh-horn yw ranndiryow arvorel ha heylynnow avonow.
Deskrifans
War y grogen, an kanker margh-horn a'n jeves peswar lagas byghan. Yma dew lagas gomplek war duyow an grogen ha dew lagas sempel a-rag. Yma dewdhek garr dhe'n kanker margh-horn: pymp kopel a arrow kerdhes ha sett a evellyow. Nyns yw an lost hir kentrek usys avel arv po rag defens. Yn le henna usys yw rag lewya po treylya an korf mars yw treylyes a-wartha dhe woles.
Keynvor Iwerydh
Kankres margh-horn an Iwerydh, Limulus polyphemus, yw kevys a-hys arvor est Amerika north ha Meksiko. Enkleudhys yn-dann leys po tewes, i a dheber kregyn bolgh, krestenogyon ha preves. Diskudhys yw aga kregyn golghys war an treth. Nebes anedha yw pur veur, drefen an kanker margh-horn dhe allos tevi bys dhe hirder a 0.7m ha les a 0.3m. Kankres margh-horn a dhur mutyans rag drehedhes an myns na.
Kyn hwrello aga gwandrans ystynna yntra gorenys Yucatán dhe ogledh Mayn, mes i yw moyha kemmyn yntra Virjynni ha Jersi Nowydh. Yma poblans dhe bub heyl a-hys an arvor, pubonan nebes dyffrans herwydh myns, liw ha liw lagas. An re benow a dhedhow a-dro dhe 100,000 oy.
Eghennow erel
Gelwys yw an teyr eghen aral kankres margh-horn ynwedh. Peryllys yw kanker margh-horn Nihon (Tachypleus tridentatus) drefen bos y vewva kellys. Diw eghen aral a drig war arvor est Eynda, Tachypleus gigas (kanker margh-horn Eynda) ha Carcinoscorpius rotundicauda (kanker margh-horn an mangrov). Pub eghen yw haval yn aga furv ha semlant.
Dybrys avel boos
Peryllys yw kankres margh-horn gans gorkonsumyans yn Asi.
Kevreyth immun
Kevreyth immun an kanker margjh-horn yw pur effeythus. Tre vorek an kanker yw kerghynnedh pur dha rag bakteria. Goos an kankres a gomprehend ensaym a wra kawsya mola uskis pan vo bakteria klevesys ena. Usys yw an gorthyp ma gans kowethyansow medhegel ha ferylel rag diskudha bakteria yn askorasow, kyns gwertha an askorasow.
Devedhyans
Kelmys yw an kankres margh-horn dhe Eurypterida (skorpyones an mor). Menhesennow an dhew a omdhiskwedhas kettermyn y'n Amser Ordowek A-varr, nans yw 450 milvil bledhen. Ny wrug shap aga horfow chanjya meur a-dhia henna, kyn fo menhesennow pur skant.
Esplegyans
Drefen bos kankres margh-horn a-vri avel "menhesennow byw", re beu meur a hwithrans yn esplegyans ha genynnek an kinda.
Klass:Arthropoda
Madeira
Madeira yw tiredh ynysek y'n Keynvor Iwerydh. Pow omrewlys Portyngalek yw.
Klass:Enesegi Klass:Portyngal
Bangor Is-coed
Bangor Is-coed yw tre yn Wrecsam, Kembra; (SJ34NE71). Yma hi 105.8 mildir (170.3 km) dhiworth Kardydh ha 156.6 m (252 km) dhiworth Loundres. 1092 o braster an poblans yn 2011, ha 108 (9.9%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Wrecsam
Mulan
Mulan yw fylm bywhes amerikanek gwres yn 1998.
Klass:Fylmow bywhes amerikanek
Diwan
skeusennik|Skol Diwan yn Tréglonou skeusennik|Solempnita penn-bloodh 30 Diwan Diwan ("hasen" yn Bretonek) yw keffrysyans a skolyow yeth Vretonek yn Breten Vyghan.
Tybyans
Tybyans Diwan, a as fleghes dhe dhyski Frynkek ha Bretonek dre droghyans yeth, a veu ynspyrys gans an movayns Gaelscoileanna yn Iwerdhon, an movyans Ikastolak y'n Pow Bask, movyans Mudiad Ysgolion Meithrin yn Kembra, skolyow Calandreta yn Oksitani ha skolyow La Bressola  a Gataloni north. Byttegyns, drefen bos Diwan ow tyski fleghes dhe oos etek bloodh, y skolyow yw moy hevelep dhe skolyow yeth Kembrek yn Kembra.
A-dhia oos diw vloodh dhe hwegh, Bretonek yw unnik yeth an dyski. A seyth bloodh ha hanter, Frynkek yw komendys yn diw mes a hwegh warn ugans a ouryow skol. Pan vo an dyskoryon deg bloodh, Frynkek yw dyskys an keth niver a ouryow (hwegh mes a deyr warn ugans) avel yeth ha Bretonek. Hemm yw an keth tra yn skol gres, mes Sowsnek ha dewis a Spaynek po Almaynek yw dyskys maga ta.
Istori
Skol gynsa Diwan a veu fondyes gans nebes kerens yn 1977 yn Lambaol-Gwitalmeze (Frynkek - Lampaul-Ploudalmézeau), ogas dhe Brest, drefen na vynna skolyow Frynkek an wlas kynnik an yeth Vretonek y'n kors dyski. An skol veythrin kynsa a veu sewyes gans an kynsa skol gynsa yn 1980, an skolaj (collège) kynsa yn 1988 ha'n lise (''lycée') kynsa yn 1994.
Yn 2008, skolyow Diwan a solempnitas aga fenn bloodh 30. I a restras Ar Redadeg res dh-hedh dre Vreten Vyghan rag skoodhya dyski yeth Vretonek yn skolyow, o heb skoodhyans gans Governans Pow Frynk.
Yn 2019–2020, 4,307 dysker eth dhe skolyow Diwan a bub nivel a skolyow meythrin dhe'n Baccalauréat. An rosweyth a gomprehend 48 skol gynsa ha 7 skol eylradh (6 skolaj (collège) hag unn lise (lycée)).
skeusennik|250px|Tyller skol gynsa Diwan yn Lampaol skeusennik|250px|Men kov an skol gynsa
Niver a dhyskoryon
Ottomma an niver a fleghes yn rolyow skolyow Diwan rag 2020-2021 Nivel kynsa
Richard Matheson
Richard Burton Matheson (20 mis Hwevrer 1926 – 23 June 2013) o awtour ha screenwriter amerikanek (I Am Legend).
Klass:Dinethyansow 1926 Klass:Mernansow 2013 Klass:Skriforyon fugieth amerikanek Klass:Skriforyon fugieth wothek
Llanfrynach
Llanfrynach yw tre yn Powys, Kembra; (SO02NE41). Yma hi 31.4 mildir (50.6 km) dhiworth Kardydh ha 140.7 m (226.5 km) dhiworth Loundres. 562 o braster an poblans yn 2011, ha 39 (6.9%) a wodhya kewsel Kembrek.
Oksyjen
Elven gymyk yw oksyjen, niver 8 y'n Vosen Beriodek. Y furvell gymyk yw O. An hanow a dheu dhyworth an geryow Greka oxy genes, ow styrya furvya trenken. Oksyjen yw an elven tressa moyha pals y'n Ollvys, wosa hidrojen ha heliom. Y'n Kevreyth Howlek, anusadow yw an Norvys drefen bos kemmys oksyjen y'n ayrgylgh (arwodh sur a vewnans, drefen bos furvyes gans lughwrians).
Ris
Ris (Oryza sativa) yw greunvos ha boos. Yn terowel, gwelsen ranndiryow gleb o. Dybrys yw avel chifboos yn lies rann a Asi. Tevys yw yn parthow tomm an bys, dre vras Asi, Afrika, Itali north hag arvow west Amerika Gledh.
Llanfrynach
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Powys
Oksyjen
Essensek yw oksyjen drefen y vos rann a DNA ha kesstoffow erel posek dhe vewonieth. Yma edhomm dhe pub eneval a oksyjen rag anella. Nans yw a-dro dhe 2.4 bilvil bledhen an nivel oksyjen y'n ayrgylgh a dhallathas sevel y'n Hwarvos Oksidysans Meur. Eghennow nowydh a usyas lughwrians dhe askorra oksyjen. An oksyjen o gwenon dhe'n cyanobakteria hag a vewa kyns. Ny yll den anella pan vo le ages 17% oksyjen y'n ayrgylgh. Mes re oksyjen yw peryllus ynwedh, yn arbennek dhe sedhoryon downvor, neb a yll kavos the bends.
Ris
Dhyworth ris a dheu 80% a'n kaloriow dybrys yn Asi po pympves rann oll an kaloriow dybrys gans tus yn ollvysel. Hemm yw an kommodyta gans an tressa ughella askorrans treusvysyek (741 milvil tonnas yn 2014), wosa korsen sugra (1.9 bilvil tonnas) ha hwegys (1.0 bilvil tonnas). Herwydh talvosogeth, kenwerth gwaneth yw moy ages pub trevas aral warbarth.
Dell yw usys, keginys yw ris. Yn nebes ranndiryow, kepar ha Spayn, friys yw ris yn kynsa yn olew po amanyn, ena, keginys gans dowr po kowl. Yn ranndiryow erel, kepar hag Eynda, dybrys yw ris gans sows, kurri po kowl. Y hyllir usya ris dhe wul las, kepar ha gwin ris nihonek, sake.
Oksyjen
Askorrys yw 100 milvil tonnas a oksyjen dhyworth an ayr pub bledhen, po dhyworth ayr linyel po devnydhya ridrow zeolit dhe sugna'n nitrojen dhyworth an ayr. Usys yw an brassa rann a'n oksyjen dhe wul dur (55%) po y'n diwysyans kymyk (25%). Usys yw mynsow le yn klavjiow, dyghtya dowr, fusennow ha treghi alkenyow. An diwysyans kymyk a dhasober oksyjen gans ethylen dhe wul ethylen oksid, hag yn y dro dhe wul lin gorthrew, polyester ha gwiasow dillas.
Ris
Tevys veu ris yn kynsa yn China hag Eynda koth a-dro dhe 2500 K.O.K.. Dres veu tevi ris dhe Nihon y'n 1a kansvledhen K.O.K., ow tos ha bos gerys-da erbynn 200 O.K.. Dhyworth Eynda, ris a lesas dhe Europa soth hag Afrika.
Oksyjen
Monow silikon-oksyjen a gomprehend an brassa rann a groghen an Norvys, war-barth oksidow elvennow erel. Oksyjen y'n ayrgylgh ughel a wari rann bosek yn y furv ozon (O3). An ozon a wra sugna dewynnyans ugh-violet, ow kwitha enep an Norvys rag an dewynnyans peryllus ma. Klorofluorokarbonow o kudyn meur dhe'n Nivel Ozon, mes lettyes ens gans Protokol Montreal yn 1987.
Ris
Ris yw has an eghen a wels Oryza sativa (ris Asi) po le kemmyn Oryza glaberrima (ris Afrika). An hanow ris gwyls yw usys rag eghennow an kindas Zizania ha Porteresia.
Dell yw usys plansys yw ris yn park gwastas lenwys gans dowr. Kyns trevasa, gesys yw dhe'n dowr divera dhe ves. Kyns tiogow dhe dhisplegya system ammeth da ha godeyl, gesys veu dhe'n tir powes bledhen po dhiw hag i ow trevasa tiryow erel.
Oksyjen
Poos atomek yw 15.99, y boynt teudhi yw -218°C ha'y boynt bryjyon yw -183°C. Y dhosedh yw 1.43 gramm an liter. Gass diliw, anvlasus yw oksyjen. Glas yw liw lin oksyjen.
Mirva
Klass:Elvennow kymyk
Ris
Yn nebes ranndiryow tomm, ogas dhe'n kehysedh, tiogow a drevas diwweyth an vledhen.
Ris a gomprehend lower a garbohydratow. Yma fordhow dyffrans a vala ris. Removys yw marnas an nivel pella yn ris gell. Ev a gomprehend moy a fiber ages ris gwynn yth yw melys yn tien.
Algernon Blackwood
Algernon Henry Blackwood (14 mis Meurth 1869 – 10 mis Kevardhu 1951) o romanser, skrifer a hwedhlow berr ha jornalyas sowsnek. Klass:Dinethyansow 1869 Klass:Mernansow 1951 Klass:Skriforyon fugieth Klass:Sowson
James Beck
Stanley James Carroll Beck (21 mis Hwevrer 1929 – 6 mis Est 1973) o gwarier sowsnek. Klass:Dinethyansow 1929 Klass:Gwarioryon bellwolok Klass:Gwarioryon fylm Klass:Gwarioryon sowsnek Klass:Gwarioryon wariva Klass:Mernansow 1973
Fosforos
Pur wenonek ha flammadow yw furv moyha aswonnys fosforos, h.y. fosforos gwynn, le ages 100mg a alsa kawsya mernans. An elven a eksist avel fosfat (PO43-) yn naturel. Pur bosek yw fosforos rag tevyans ha displegyans y'n korf. Essensek yw dhe bub kell vyw. Rann yw a DNA, ha kalciom fosfat yw rann posek eskern. Avel gwenon, fosforos a wra omsettya war an avi.
Enyshes veu fosforos gans Henning Brandt yn Hamburg yn 1669. Usys o yn Breselyow an Norvys rag pellennow tanek, tanbellennow tan ha grenadow mog. Wosa seythen a omsettyansow ayr yn mis Gortheren 1943, 25,000 a danbellennow 14kg a fosforos a dhistruis an cita Hamburg. Bagas aral a gesstoffow dhe usya fosforos yw maynoryon nervow avel tabun, sarin ha VX.
Ris
Klass:Bosow Klass:Gwels
Fosforos
Mirva
Klass:Elvennow kymyk
Bleujen (moon)
Eghen a voon yw bleujen, kevys yn Breten Veur saw yn unn menydh yn Derbyshire.
Hanow Sowsnek an moon yw Blue John, ha prederys yw bos an hanow ma dhyworth an Kernewek. Tus bal a Gernow a wrug hwel y'n balweyth na y'n 1740ow. Re a lever bos an ger dhyworth an Frynkek, bleu-jaune wosa bos an moon esperthys dhe Bow Frynk y'n 1780ow, mes myns eus kovadhow a esperthyans di.
Eghen danow a fluorspar yw, hanter-precyous, gans bondys a liwyow rudhlas, glas po melynnik. Dres an 19ves kansvledhen, yth esa balweyth rag y dalsogeth afinus. Yma pyth balweyth bys hedhyw.
Mario Bava
Mario Bava (31 mis Gortheren 1914 – 27 mis Ebrel 1980) o gwrier fylmow italek (fylmow euthekter). Klass:Dinethyansow 1914 Klass:Italians Klass:Kevarwodhoryon fylm Klass:Mernansow 1980
Bellevue, Nebraska
thumb|250px| Bellevue (kernewek: gwel teg) yw sita yn Konteth Sarpy, Nebraska, Statys Unys. Yn 2020, poblans an sita o 64,176.
An sita a veu fondys yn 1822.
Gwiasva
Klass:Citys yn Nebraska
Castanea
right|thumb|250px|Kestenenow ha delyow kesten Castanea yw genas a 8 po 9 ehen gwydh, yn teylu Fagaceae, ow triga yn tylleryow oer a hanter-kylgh gogledh an Norvys.
Kathik yw aga bleujyow ha kesten po know kesten yw aga froeth. Prenn an Castanea yw kales; y tevnydhyr rag gwruthyl mebyl, leuryow, balyers h.e.
Klassans
Ehen Europa:
Ehenow Asi:
Ehenow Amerika:
Klass:Castanea Klass:Fagaceae
Notennow a Ji an Re Marow
Notennow a Ji an Re Marow (Russek: Записки из мертвого дома, Zapiski iz mertvogo doma) y romans hanter omvewskrifek gans Fyodor Dostoevsky. Dyllys veu an lyver ma yn 1862 kynsa.
Klass:Romansow Dostoevsky
Funchal
Funchal yw penncita Madeira.
Sort Europek
Onan a seytek eghen a sort y'n bys yw an sort europek po European hedgehog yn Sowsnek. Y hanow yn Kembrek yw draenog a gampoll y dhreyn. Yma dhe bub sort a-dro dhe 5,000 - 8,000 a dhreyn war y geyn. Eghen gemmyn yw gans gwandrans efan dhyworth Spayn dhe Russi. Meur-gerys yw drefen y vos kemmyn yn lowarthow, ha'y us a dhybri ballow lowarth. Sad yw y boblans y'n brassa rann a Europa marnas Breten Veur, yn le mayth usi ow lehe.
Deskrifans
Y hys yw a-dro dhe 160mm avel flogh ha 250mm avel tevesik. Y boos a dyv a 120g pan vo genys dhe 1,100g avel tevesik. An sort europek yw an eghen voyha a sort y'n bys. Treweythyow y hwer sortes melyn aga dreyn (blonde hedgehogs). Pur danow yw an re ma, a-der Enys Alderney (onan a Enysow an Chanel) ha North Ronaldsay, onan a Enysow Ergh (Orkneys).
Omdhegyans
Eneval nos yw an sort dre vras, ha pan vo ow kerdhes, ev a hock yn fenowgh rag frikhwytha an ayr. Herwydh usadow, i a gosk dres an gwav. Olldhybrus yns i, mes an brassa rann a'ga diet yw hwesker. Y voos moyha-gerys yw hwiles, moryon, gwenyn, goghi, gorlost, tykkiow Duw ha godhanes, mes i a yll dybri hwiles du, kulyeges reden, melhwes, oyow, kwilkynnyow ha karyn, keffrys ha has, know ha frooth.
Treweythyow i a anoyntya aga dreyn gans trew. Ny wodhvedhys poran prag hwrons i hemma, mes possybyl yw y vos rann a omdhegyans difres po rag tenna kespar.
An seson maga a dhalleth wosa gwavkoska, gans dinythi ow hwarvos yntra mis Me ha mis Gortheren, dell yw usys. Hys degyans yw 31-35 dydh. Teylu a beswar flogh yw kemmyn. Dall yw an fleghes pan vo genys. Tennys yns i dhyworth an vronn pan yns i peder dhe hwegh seythen. Gwaytyans bewnans kresek yw teyr bledhen, mes i a yll bewa bys dhe deg bloodh. An skila voyha kemmyn a vernans yw fowt boos, dell yw usys a-dhistowgh wosa gwavkoska. I a yll gwitha aga honan dre wul aga honan avel pel, mes lewern ha broghes a dheber nebes anedha. Yn brastir Europa, eroulys hag owreres yw peryl moyha sortes.
Gwandrans ha bewva
Endemik yw an sort europek y'n brassa rann a Europa dhyworth Enesow Bretennek ha gorenys Spayn dhe Russi europek ha'n brassa rann a enesow krestiryel. Komendys vons dhe Vordir Nowydh, ha pla yns i ena rag ydhyn ha hwesker teythyek. Kevys ynsi yn lies eghen a vewva, ow komprehendya gwydhegi, gwelstiryow, tir aradow ha lowarthow.
Difresyans
Sad yw poblansow sortes yn tylleryow may hwrello tus godhav sortes yn aga lowarthow. Yn Breten Veur, yma an sort war rol a enevales usi edhom dhedha a dhifresyans ha gwithans drefen chanj yn aga bewvaow ha ladhansow war an fordh. Dismygriv yw bos ena le ages milvil a sortes yn Breten Veur a-lemmyn.
Mirva
Klass:Bronnviles
Ælfred Veur
Ælfred Veur (po Alfred 848/849 – 26 mis Hedra 899) o myghtern a'n Sowson West a 871 dhe 886, ha myghtern a'n Sowson a 886 dh'y mernans yn 899.
Klass:Dinethyansow 848 Klass:Mernansow 899 Klass:Myghternedh yn Europa Klass:Sens Klass:Sowson
Pab Pelagi I
Pab Pelagi I 556-561 Pab 60 Roma 505 Pab Jowan III Pab Benedikt I Pab Pelagi II
Losow eledh
Angelica sylvestris po losow eledh, Kembrek - llysiau'r angel, Sowsnek - wild angelica, yw eghen a blans bleujyowa, teythyek dhe Europa hag Asi kres. Ev a dyv dhe ughelder a 2.5 meter. An garrow yw plommwedhek ha rudhlas hag an bleujyow yw shap glawlen komposys a lies bleujen byghan. gwynn po gwynnrudh. I a omdhiskwedh diwedhes y'n hav.
An hanow Latin sylvestris a styr "ow tevi yn kosow". Byttegyns, i a yll bewa yn efander a studhyow ow komprehendya parkow, keow, kosow ygor, keunegi ha gwernennow, yn gweresow tewesek, lomek po priek.
Klass:Plansow
Platinom
Elven gymyk yw platinom, niver 78 y'n Vosen Beriodek. Y furvell gymyk yw Pt. An hanow a dheu dhyworth an ger Spaynek platina, ow styrya arghans byghan.
Nyns eus dhe blatinom rann bewoniethel. Nyns yw gwenonek, mes kesstoffow platinom a wra kawsya dasoberans allergek, platinosis y hanow. Usys yw an medhegneth 'Platinol' avel kymodyghtyans (chemotherapy).
Aswonnys o platinom dhe bobel teythyek Amerika Dheghow yn Kolombi ha Pow Ekwadorel, nans yw 2,000 bledhen. Yn 1557 Julius Scaliger, skoler italek, a skrifas a-dro dhe alkan dhyworth Amerika Dheghow na yllir y deudhi. Antonio Ulloa (1717-1795) a dhiskrifas platinom yn manylys. Kemerys veu ev orth dhehweles avel keth gans an Morlu Riel. Ev a dherivas a-dro dhe blatinom dhe'n Kowethas Riel yn Loundres.
Temmigow alkan platinom a eksist yn naturel, mes tri kwarter platinom an nor a dheu dhyworth Afrika Dheghow ha Russi avel monow kepar ha'n moon cooperit (platinom sulfid, PtS). Askorrys yw 155 tonnas an vledhen. Usys yw 50% anedha ran gemmweyth, 30% dhe wul konvertydhyon katalytek hag 20% dhe dhiwysyans, hag a wra devnydhya platinom yn plasennow kales.
Mirva
Klass:Elvennow kymyk
Bethnal Green ha Bow
Bethnal Green ha Bow yw pastell vro yn Loundres Meur. Representys re beu gans Rushanara Ali (Parti Lavur) a-dhia 2010.
Devynnow
Klass:Loundres Klass:Pastellow vro y'n Ruwvaneth Unys
Diana Rigg
Dama Enid Diana Elizabeth Rigg DBE (20 mis Gortheren 193810 mis Gwynngala 2020) o gwariores fylm ha gwariva sowsnek. Klass:Dinethyansow 1938 Klass:Gwarioresow fylm Klass:Mernansow 2020 Klass:Sowsesow
Duwses
alt=Delow Janus ha Bellona, dew a'n duwsesow hen roman, an eyl a dharasow hag y gila a vresel.|skeusennik|Delow [[Janus ha Bellona, dew a'n duwsesow hen roman, an eyl a dharasow hag y gila a vresel.]] Duwses, duw po duwes yw kroadur gornaturek gwelys avel sans, sakrys po duwel. Kryjyansow a yll bos gorrys yn klassys dre by lies duwses a wrons i gordhya. Yma saw unn duwses dhe gryjyansow undhuwydhek (dre vras, henwys "Duw"), mes yma lies duwses dhe gryjyansow liesdhuwydhek. An brassa dew gryjyans war an Nor, Kristonedh hag Islam, a grys yn marnas unn duw.
Awos bos lies kryjyans y'n bys, yma lies tybyans dyffrans yn kever pes duwses eus, pyth yns ha pandra yllons gul. Y'n brassa rann a relyjyons, kryjygyon a breder bos duwsesow anvarwel ha bos gallosow dhedha lies gweyth dres nerth tus. Deistieth yw an kryjyans bos duwses na wra chanjya taklow y'n ollvys, olldhuwieth yw an kryjyans bos an ollvys y honan an duwses ha didhuwieth yw an kryjyans nag eus duwsesow.
Nebes ensamplow a'n duwsesow a gryjyansow dyffrans yw Zeus a'n relyjyon hen rek, Thor a'n relyjyon hen norsek, Meurth (Mars) a'n relyjyon hen roman, Isis a'n relyjyon hen ejypek, Duw a Gristonedh, Allah a Islam, Ganesha a Hindoueth, Amaterasu a vythologieth nihonek, Brigid a vythologieth iwerdhonek hag Epona a vythologieth galek.
Klass:Duwow ha duwesow
Autumn Reeser
Autumn Reeser (genys 21 mis Gwynngala 1980) yw gwariores amerikanek.
Klass:Dinethyansow 1980 Klass:Gwarioresow fylm amerikanek Klass:Gwarioryon wari gwydhyow amerikanek
Notennow a yn-Dann Dhor
Klass:Romansigow Dostoevsky
Molière
skeusennik|Lymnans a Molière gans Mignard Chantilly Gwarier, kevarwodher ha skrifer a Frynk a veu Molière (1622 – 17 mis Hwevrel 1673). Jean-Baptiste Poquelin o y hanow gwir, ha Molière o y hanow gwari. Ev a skrifas rann a'n komedis an moyha posek yn istori an bys.
Brymbo
Brymbo yw tre yn Wrecsam, Kembra; (SJ25SE87). Yma hi 110.5 mildir (177.8 km) dhiworth Kardydh ha 164.5 m (264.7 km) dhiworth Loundres. 4563 o braster an poblans yn 2011, ha 639 (14%) a wodhya kewsel Kembrek.
Molière
Genys veu yn Paris may perghenna y das gwerthji leurlennow. Yn y yowynkneth yth erviras Molière bewa bewnans artydh. Orth 21 bloodh, ev a fondyas kowethyans gwariva, mes yn skon y feu bankskwattyes. Dhyworth 1645 dhe 1658, ev a wrug tour a Frynk gans nebes a'y gowetha.
Brymbo
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Wrecsam
Molière
Diwettha, an Myghtern Louis XIV a wrug Molière omgemeryansek rag an didhan yn lys Versailles ogas dhe Paris. Lowen o Molière dhe gavos an myghtern avel koweth, drefen yth esa lies eskar dhodho, yn arbennek tus posek y'n eglos Katholik Roman. Yma komedis Molière ow tochya gwanderyow mab-den: avi, anhwekter, fayntys, hag own a verwel. Dre worra tus y wariow yn plitys hwarthus, yma hwans dhe Molière didhana hag adhyski y weloryon.
Tartuffe yw onan a'y wariow an posekka, a dhiskwa drog den ow ladra y fordh yn teylu rych. Y wari diwettha a veu Le Malade Imaginaire. Kepar dell wrug yn lies komedi anodho, Molière a warias an bennran. Marow a veu war an wariva dres an peswara performans. Drefen y gudynnow yn kever an eglos, ny veu kummyas dh'y veudhi yn gorflan eglos.
Pab Bonifas VIII
Pab Bonifas VIII Pab Benedikt XI Pab Klemens V Pab Jowan XXII Pab Benedikt XII Pab Klemens VI Pab Innosentius VI Pab Urban V Pab Gregori XI Pab Urban VI Pab Bonifas IX 1294-1303 Pab Francia Pab 193
Oliver Padel
Oliver James Padel (genys 31 mis Hedra 1948 a Sen Pancras, Loundres, Pow Sows) yw arbeniger y'n Osow Kres ha henwyn tylleryow. Ev a veu berdhys gans Gorsedh Kernow yn 1994 gans an hanow bardhek. Y'n eur ma, ev yw Kesvroder Hwithrans Onourek yn Asran Anglo-Saksonek, Norsek ha Keltek, Pennskol Kargront, ha Professor Godriga Keltek yn Pennskol Pow Sows West.
Bewskrif
Genys veu Padel yn 1948, mab dhe John Hunter Padel ha'y wrek Hilda (née Barlow), myrgh dhe Syr Alan Barlow, 2a Barnet ha'y wrek Nora, (née Darwin), ha dredha Charles Darwin yw y dhehengeugh. Y hwor gottha yw an prydydh Ruth Padel.
Adhyskes veu yn Skol Kolji Pennskol, Hampstead, ha Kolji Peterhouse, Kargront, may feu gradhyes gans BA yn Anglo-Saksonek, Norsek ha Keltek yn 1970. Wosa henna ev a gavas mestronieth M.Litt rag y hwithrans war skrifansow Tir an Piktyon dhyworth Pennskol Karedn yn 1972. Yn 1992, ev a gavas mestronieth rag y ober war henwyn tylleryow Kernewek.
Esel fondya yw ev a Fondyans Studhyansow Kernewek (y'n oos Charles Thomas) a-dhia 1972 dhe 1988. Yn 1988-90 ev a oberas rag tro yn Asran Anglo-Saksonek, Norsek ha Keltek, Pennskol Kargront ha Patrick Sims-Williams war dermyn hwithrans, sewyes gans termynyow yn Asran Istori ha Istori Kembra yn Pennskol Aberystwyth ha Sodhva Govadhow Kernow. Yn 1994 apoynts veu avel Arethyer Pennskol yn Lien Keltek arta yn Kargront, owth aslea Patrick Sims-Williams.
A-dhia 2004 dhe 2014 ev o lewydh Kowethas Hanow Tyller Pow Sows, hag ev yw lewydh kyns a'n Kowethas rag Studhyansow Hanow yn Breten hag Iwerdhon. Esel yw a gussul Kowethas Kovadhow Dewnans ha Kernow ha golegydh Journal of the Royal Institution of Cornwall.
Kenedhleger Kernewek John Angarrack a vreusyas Padel, ow leverel ev dhe sevel orth aswon etymologieth Kernewek rag niver a henwyn tylleryow Kernow may halsa devisa kevren dhe furvow henwel Saksonek.
Treylyansow ha kevrannow erel
Klass:Dinethyansow 1948 Klass:Sowson
Leskargva
skeusennik|600px|left|Tyller an leskargva
Leskargva yw ranndir ogas dhe benn rewliv le mayth yw godhesys stoffow dhyworth an rewliv gans dowr teudh. Avonnow plethys a dhigemmysk an godhesow dhe gostys a vynsow dyffrans (grow yn unn tyller, tewes y'n aral hag erel). Hy hanow yn Sowsnek yw outwash plain, mes an ger Rewenysek sandur yw usys yn fenowgh.
Furvyans
Leskargvaow yw kevys yn ranndiryow rewlivys, kepar ha Svalbard, Enesow Kerguelen, ha Rewenys. Rewlivow ha lienyow rew a dreusperth mynsow meur a wodhes, kemerys gansa pan vo eskniys an garrek weli. Yn penn an rewliv, dowr teudh a wra karya an godhes dhe ves dhyworth an rewliv ha'y wodhesa war dir gwastas. Digemyskys yw an godhes gans an dowr, an godhes lyha ow mos an pella.
Leskargvaow a gomprehend avonnow plethys, keffrys ha pollow kalter le may hwrug blockys rew teudhi, os kasa pansow lenwys gans dowr.
Pur gemmyn yw leskargvaow yn Rewenys, le may hwra aktivita dorthermel yn-dann kappys rew teudhi palster a dhowr. Gelwys yw an livyow bras dres eghen Jökulhlaup - tardh rewliv.
Cefn
Cefn yw tre yn Wrecsam, Kembra; (SJ24SE66). Yma hi 103.7 mildir (166.9 km) dhiworth Kardydh ha 160.8 m (258.8 km) dhiworth Loundres. 6719 o braster an poblans yn 2011, ha 757 (11.3%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Wrecsam
Maeve Binchy
Anne Maeve Binchy Snell (28 mis Me 1939 – 30 mis Gortheren 2012) o romansores, dramasydhes ha skrifores a hwedhlow berr iwerdhonek. Klass:Dinethyansow 1939 Klass:Godhalesow Klass:Mernansow 2012 Klass:Skriforyon fugieth
Drogober ha Kessydhyans
Klass:Romansow Dostoevsky
Lost an gath
Lost an gath, hanow skiansek Phleum pratense yw gwelsen pubvledhynnyek kevys y'n rann vrassa a Europa a-der ranndir an Mor Kres. Esel yw a'n kinda Phleum. Y hanow Kembrek yw rhonwellt penfain, timothy yn Sowsnek, martesen dhyworth Timothy Hanson, tiek amerikanek. Y teuth dhe vos pennfenten bosek a vegyans bughes ha gora y'n 18ves kansvledhen yn Pow Sows war y gomendyans.
Lost an gath a dyv dhe ughelder a 150 cm, gans hys del a 40 cm ha les del a 1.3 cm. Ev a dhispleg bleujow a-dhia Metheven dhe Wynngala. Ev a dyv yn ta yn gweresow poos, ow korthsevel yeynder ha seghder, ytho gwiw yw rag ranndiryow a ugheldir po gweresow tewesek ynwedh. War beurvaow, gwels erel a yll kesstrifa gwell agesso.
Klass:Gwels
Trihorn
Trihorn yw furv gans tri amal kompes ha tri elin. An tri elin a drihorn a wra kans ha peswar ugens degre pub prys. Mars yw an emlow oll an keth hirder, an trihorn yw keslinek. Mars eus dew amal gans an keth hirder dhe'n trihorn, an trihorn yw kesgarrow. Mars yw trihorn gans unn kornel a dheg degre ha peswar ugens, an trihorn yw elin pedrek.
Natasha Henstridge
Natasha Tonya Henstridge (genys 15 mis Est 1974) yw gwariores ha manykyn kanadek. Klass:Dinethyansow 1974 Klass:Gwarioresow fylm Klass:Kanadianesow Klass:Manykyns
Trihorn
Klass:Awgrym
Bronington
Bronington yw tre yn Wrecsam, Kembra; (SJ43NE78). Yma hi 103 mildir (165.8 km) dhiworth Kardydh ha 149.6 m (240.7 km) dhiworth Loundres. 1205 o braster an poblans yn 2011, ha 110 (9.1%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Wrecsam
Fagaceae
Fagaceae yw teylu a 8 dhe 10 genas a wydh.
Genasow
Klass:Fagaceae
Rory Stewart
Roderick James Nugent Stewart OBE FRSGS FRSL (genys 3 mis Genver 1973) yw akademek, lyskannas, awtour, darlesor ha kyns souder ha kyns politeger a Vreten.
Klass:Dinethyansow 1973 Klass:Eseli Senedh a'n RU 2017-2019 Klass:Eseli Senedh a'n RU 2015-2017 Klass:Eseli Senedh a'n RU 2010-2015 Klass:Politegoryon a Bow Sows Klass:Skriforyon
Ynys Morrys
Ynys Morrys (FSS: Enys Morrys; yn Mauritius; yn Frynkek, Maurice) yw gwlas ynsek y'n Keynvor Eyndek.
Klass:Gwlasow yn Afrika Klass:Enesow
Knegh growan
skeusennik|600px|left|Tirfurvow godhesans rewlivel skeusennik|500px|right|Kneghow growan a furv y'n pollow ha lynnyn war denewen po war enep an rewliv
Knegh growan yw tirfurv frosrewlivek, bre gans shap avrewlys komposys a dewes, grow ha rewtinyow hag a greun yn pans war rewliv hag a wra kildenna, hag ena godhesys war enep an tir gans teudhans pella a'n rewliv. Kevys yw kneghyow growan yn fenowgh gans pollow kalter dhe furvya tirwedh 'knegh ha kalter' (kame and kettle topography). An ger knegh a dheu dhyworth an Iwerdhonek koth cnocc, ow styrya "bryn". An ger 'kame') a dheu dhyworth yeth Lallansek, ow styrya "krib".
Marian Keyes
Marian Keyes (genys 10 mis Gwynngala 1963) yw awtoures ha presentyades radyo iwerdhonek. Klass:Dinethyansow 1963 Klass:Godhalesow Klass:Skriforyon fugieth
Kearney, Nebraska
thumb|300 px|Hel an dre, Kearney thumb|250px| Kearney yw sita yn Konteth Buffalo, Nebraska, Statys Unys. Yn 2020, poblans an sita o 33,790.
Gwiasva
Klass:Citys yn Nebraska
Roland Emmerich
Roland Emmerich (Almaynek: [ˈʁoːlant ˈɛməʁɪç] (klewes); genys 10 mis Du 1955) yw kevarwodher hag askorrer fylm ha screenwriter.
Klass:Almanyon Klass:Kevarwodhoryon fylm‎ Klass:Skriforyon LKDT Klass:Dinethyansow 1955
Kesten
right|thumb|200px|Kestenen a vil vloodh yn Corsica right|thumb|250px|Kestenenow ha delyow kesten thumb|right|220px|Know kesten rostek Kesten (unnplek kestenen, Lat. Castanea sativa) yw eghen a wydhen, yn genas Castanea, ow triga yn Europa hag Asi Le.
Kathik yw aga bleujyow ha kesten po know kesten yw aga froeth. Res yw dhe gnow kesten bos keginys rag dybri. Prenn an Kesten yw kales; y tevnydhyr rag gwruthyl mebyl, balyers h.e.
Klass:Castanea Klass:Plansow afinus
Sorghomm
Sorghomm, hanow godhoniethel Sorghum, yw greunvos ha kinda y'n teylu gwels Poaceae. Eghennow y'n kinda ma yw tevys yn hinyow tomma. I a dyv yn naturel yn ranndiryow trovannel po istrovannel pub brastir hag Ostralasi. Drefen lies eghen sorghomm dhe sevel orth seghter ha tempredhow ughel, pennfenten boos pur bosek yw yn ranndiryow difeythtir Afrika. Efanheys an usadow a devi sorghomm gans an Moslemyon y'n Osow Kres. An eghen yw moyha tevys yw Sorghum bicolor, po sorghomm dewliw.
Greun sorghomm yw usys dhe wul boos denel, las, megyans enevales ha bewkeunys. Greun sorghomm yw heb gluten mes rych yn starch. Usys yw dhe wul bara heb gwel kepar ha tortillas yn Meksiko ha jowar roti yn Eynda.
Klass:Bosow Klass:Gwels
Cecelia Ahern
Cecelia Ahern (genys 30 mis Gwynngala 1981) yw romansores iwerdhonek.
Klass:Dinethyansow 1981 Klass:Godhalesow Klass:Skriforesow Klass:Skriforyon fugieth
Coed-poeth
Coed-poeth yw tre yn Wrecsam, Kembra; (SJ25SE72). Yma hi 108.8 mildir (175.1 km) dhiworth Kardydh ha 163.7 m (263.4 km) dhiworth Loundres. 4498 o braster an poblans yn 2011, ha 825 (18.3%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Wrecsam
Poll kalter
skeusennik|600px|left|Tirfurvow godhesans rewlivel
Poll kalter yw pans yn leskargva furvyes gans rewlivow ow kildenna. Blockys a rew marow yw gesys, kelghyes gans godhes gorrys yn-nans gans avonnow dowr teudh. Pan wra an rew teudhi, gesys yw poll kalter. Dell yw usys an lynnyn yw le ages 10m a dhownder. Wortiwedh, lenwys yns i gans godhes.
Grand Island, Nebraska
thumb|300 px|Hall County court house, Grand Island thumb|250px| Grand Island (kernewek: ynys meur) yw sita ha se konteth Konteth Hall, Nebraska, Statys Unys. Poblans an sita yn niveryans 2020 o 53,131.
An sita a veu fondys yn 1857.
Gwiasva
Klass:Citys yn Nebraska Klass:Seow konteth an Statys Unys
Arghpedrevan
skeusennik|right|450px|Esplegyans arghpedrevanes
Calon Lân
= Geryow =
Arghpedrevan
Arghpedrevan, (po dinosaur yn Sowsnek, ow styrya "pedrevan bras”) yw esel a vagas varyes a gramviles. An enevales tir gwarthevyek ens i y’n  Osweyth Mesozoek. Aswonnys yw dres 500 kinda a arghpedrevan, h.y arghpedrevanes menhesennek a-der ydhyn arnowydh. Diskudhys veu menhesennow arghpedrevanes war bub brastir, ha gwrys yw hwath diskudhyansow nowydh yn fenowgh.
Calon Lân
Klass:Kanow Klass:Kembrek
Arghpedrevan
Arghpedrevanes a omdhiskwedhas y’n Amser Triassek diwedhes, nans yw a-dro dhe 230 milvil vledhen. An dedhyas a-varra a venhesen arghpedrevan yw Eoraptor ha Herrerasaurus a Arghantina, ha Saturnalia a Vrasil, 237-238 milvil vledhen kyns a-lemmyn. Erbynn an Amser Jurassek a-varr, an mellkeynoges posekka ens i, ow kwarthevya an brassa rann a gerghynedhow war an tir. I a dhuryas bys dhe dharvos difeudhans K/T (Kalghek/Terthek) nans yw 66 milvil vledhen.
Dhyworth menhesennow, ni a wor bos ydhyn arghpedrevanes byw pluvennek. I a esplegyas dhyworth an theropods a-varra dres an Amser Jurassek. An unnik agh a arghpedrevanes dhe dreusvewa dhe’n termyn a-lemmyn yns i.
Arghpedrevanes a’n jevo aswiwansow a weres aga bos sewenus. An arghpedrevanes kynsa o preydhoryon munys a gerdhas war dhiwarr. Re anedha o bras lowr re omdhiskwedhsa erbynn nans yw 246 mv. Olow menhesennek a omdhiskwedh agh an arghpedrevanes dhe omdhiskwedhes a verr spys wosa an darvos difeudha Permek-Triassek. Termyn hir a dhuryas (an brassa rann a’n Amser Triassek) kyns an arghpedrevanes dhe warthevya. Pubonan a’ga diyskynysi a gerdhes yn syth gans aga garrow yn-dann an korf. Hemm a janjyas aga fordh a vewa. Yth esa gnasow erel ynwedh. Lies arghpedrevan byghan a’n jevo pluvennow ha goos tomm. Drefen hemma, gweythresek ens i, gans metaboledh ughella ages kramviles arnowydh. Kesvewa kowethasek, kepar ha bewa yn greow ha kesoberyans o pur wirhaval dhe lies unn anedha.
Aswonnys yn kynsa veu menhesennow arghpedrevanes y’n 19ves kansvledhen a-varr. William Buckland, Gideon Mantell ha Richard Owen a welas bos aga eskern bagas arbennik a enevales. A-lemmyn, arghpedrevanes yw tennvosow pur bosek yn gwithvaow a-derdro’n bys. Rann yns i a wonisogeth an werin lemmyn. Dyllys veu lies lyver ha fylm a-dro dhedha. Diskudhyansow nowydh yw derivys y’n routh vedia.
Eghennow a arghpedrevan
Arghpedrevanes a rannas lies gnas yn aga korfow eskern. Drefen an gnasow kemmyn, godhonydhyon a wor bos dallethvos kemmyn dhedha.
Byttegyns, pan omdhiskwedhas menhesennow arghpedrevan y’n Amser Triassek, rynnys vons dhe dhiw urdh veur, an Saurischia ha’n Ornithischia. An Saurischia a synsas furv an glun eritys dhyworth aga hendasow, mes an Ornithischia a’s tevo kesweyth klun amendys. center|500px A. Eoraptor, saurischian a-varr, B Lesothosaurus, ornithischian sempel. C Pelvis saurischian (Staurikosaurus) D Pelvis Lesothosaurus
Fagus
right|thumb|250px|Delyow ha mesenow fow Fagus yw genas a 50 ehen gwydh, yn teylu Fagaceae, ow triga yn Asi, Europa, hag Amerika Gledh.
Kathik yw aga bleujyow ha mes fow yw aga froeth. Prenn an fagus yw kales; y tevnydhyr rag gwruthyl mebyl, balyers, korev, traow megys (korev, keus, mordhos hogh Westfali, selsik), rayon h.e.
Arghpedrevan
Archosaurs
Archosaurs a esplegyas dhe dhew vagas (po “clade”) meur: an huni veu neskerens dhe’n krokodiles, ha’n huni veu neskerens dhe’n arghpedrevanes.
Fagus
Klassans
Klass:Fagus Klass:Plansow afinus
Arghpedrevan
An arghpedrevanes a-varra
skeusennik|230px|Furvow a-varr [[Herrerasaurus (meur), Eoraptor (byghan) ha Plateosaurus krogen benn]] An arghpedrevanes kynsa aswonnys o preydhoryon kigdhebrus war dhiwarr gans hys a 1 po 2 m. An menhesennow afydhys a-varra a arghpedrevanes a gomprehend an saurachian (‘gans klunyow pedrevan’) Herrerasaurus nans yw 230–220 mb, Staurikosaurus martesen 230–225 mb, Eoraptor 231.4 mb, ha Alwalkeria 230–220 mb. Saturnalia, nans yw 232–225 mb, a alsa bos saurichian sempel po prosauropod. An re erel yw saurischians sempel.
Saurischians a-varr o hevelep orth ornithischians a-varr, mes dyffrans dhe grokodiles arnowydh. An dihevelepter moyha apert yntredha yw yn furv aga hlunyow (diskwedhys y’n delinyans a-ugh). Dihevelepter aral yw y’n grogen benn. Krogen benn ughella an Ornithischia yw moy soled, ha’n mell junys dhe’n wen isella moy hebleth. An gnasow ma o aswiwansow dhe dhybri losow, h.y. gweres rag mala boos ova.