cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tirfurv
Tirfurvow avon
Argerdhow a esknians ha godhesans hevelep dhe dirfurvow arvorel a hwer gans avonow.
Tirfurvow avon eskniansel
Tirfurvow eskniansel tipek yw dowrlamm, kownans ha kowbollow.
Tirfurvow avon godhesansel
Y'n keth fordh, an avon a dreusberth ha godhesa tewes ha leys war an fennva. Tirfurvow tipek yw fennva,delta ha heyl.
Tirfurvow rewlivel
(rag moy a vanylyon, y hweller an folen tirfurvow rewlivel)
Rewlivow ha lienyow rew a yll esknias ha godhesa mynsow meur a stoff.
Tirfurvow rewlivel eskniansel
Rewlivow a eskni kommow, nansow U, kribow ha kern.
Tirfurvow rewlivel godhesansel
Rewtinyow, bronnegi ha marianow yw tirfurvow godhesansel tipek kawsys gans rewlivow.
Tirfurvow frosrewlivel
(rag moy a vanylyon, y hweller an folen frosrewlivans) Ynwedh, kemyskans a argerdhow avon ha rewliv a gaws tirfurvow frosrewlivel, kepar ha pollow kalter, leskargvaow hag avonow plethys. skeusennik|600px|left|Tirfurvow godhesans rewlivel
Tirfurvow amalrewlivel
Tirfurvow amalrewlivel a hwer yn tylleryow a-ugh rewlivow (nunatakow) po ogas dhe rewlivow. Argerdhow kepar ha ober rewi-teudhi a askor tirfurvow kepar ha radel, kleusvaow ha dor patronyow.
Tirfurvow eolek
(rag moy a vanylyon, y hweller an folen tirfurvow eolek)
Ober an gwyns a yll esknias, treusperthi ha godhesa tewes ynwedh.
Tirfurvow eolek eskniansel
Ober an gwyns, ow hwytha tewes erbynn enep karrek a yll gul niver a dirfurvow, kepar ha meyn skavel gronek, ventifaktow ha yardangow.
Tirfurvow eolek godhesansel
An gwyns a guntel tewes dhe wul breow gelwys tewynnow. Yma lies sort ha shap anedha.
= Tirfurvow tektonek = (rag moy a vanylyon, y hweller an folen tirfurvow tektonek)
Gwayans an plattys tektonek a wra tirfurvow meur ha byghan, ow krog war aga thyller komparek dhe emlow dyffrans.
Tirfurvow emlow drehevyek
Dew blat a wra gwaya a-les. Hemm a furv loskvenydhyow basalt a-hys keynow kres an keynvor, keffrys ha nansow fols ha tell tanvorel.
Chattanooga, Tennessi
thumb|300 px|Chattanooga thumb|300px| Chattanooga yw sita yn Tennessi, Statys Unys. Poblans an sita yn niveryans 2020 o 181,099.
Tirfurv
Tirfurvow emlow kisus
Pan wra dew blat gwaya an eyl tro'ha y gila, furvyes yw kadonow menydhyow kepar ha'n Andes, stratoloskvenydhyow ha kleudhyow islonkel.
Tirfurvow emlow gwithyasel
A-hys emlow gwithyasel, nyns yw krestennen nowydh gwrys po distruys. Yn le henna, an eyl tu a way hevelys dh'y gila. Ledrow serth, pollow fowt gans hyns ygam-ogam a hwer.
Chattanooga, Tennessi
An sita a veu fondys yn 1815 (del Ross' Landing).
Gwiasva
Klass:Citys yn Tennessi
Tirfurv
Tirfurvow emlow gwithyasel
= Karrygi = Eghennow dyffrans a garrek a's teves gnasow dyffrans. Hemm yw skila tirwedhow dyffrans, ow krog war an fordh yth esknions po tewedha.
Men growan
Men growan a dewedh yn blockys pedrek. Hemm a furv karnow, pur aswonnys yn Kernow ha Dewnans. Tirfurvow hevelep, mes yn ranndiryow trovannel, yw kopjes ha bornhardts.
Krey
Karrek dellek yw krey, ytho ny wra goverow frosa war enep an tir. Y'n termyn wosa Oos an Rew, an tir o rewys ytho dowr teudh a esknias nansow, yth yw segh lemmyn. Krey a furv ledrow serth, hag eskniys yw avel alsow gans an mor.
Kalgh
Kalgh a furv sett a dirfurvow arbennik drefen bos tewedhys yn es gans dowr. Karst yw hanow an tirwedh ma. I a gomprehend gogowyow, lenkdell ha daspennfentenyow.
Gwylar
Unn furv arbennek a galgh kevys y'n mor yw gwylar. Ev a hwer avel kribow yn ranndiryow trovannel.
= Tirfurvow war blanettys erel = A-dhia an 1960ow, lies tavell efanvos re vysytyas planettys erel. Yn farthys, possybyl o dhe weles tirfurvow pur hevelep dhe'n re war an nor. Diskudhys yw ensamplow a dirfurvow avon ha tewynnow war an planet Meurth, tirfurvow rewlivel war Blouton, lynnyn war an loor Titan, loskvenydhyow war Io ha Gwener. Unn argerdh pur gemmyn war blanettys erel nag yw mar gemmyn war an Nor drefen bos dhodho ayrgylgh yw kowdelli.
Knoxville, Tennessi
thumb|300 px|Cita an Knoxville thumb|300px| Knoxville yw sita ha se konteth Konteth Knox, Tennessi, Statys Unys. Poblans an sita yn niveryans 2020 o 190,740.
An sita a veu fondys yn 1791.
Gwiasva
Klass:Citys yn Tennessi Klass:Seow konteth an Statys Unys
Landtag Bavaria
Landtag Bavaria (yn Almaynek, Bayerischer Landtag) yw senedh reythyansel Stat Bavaria yn Almayn. Unnchambourek yw an Landtag hag yma 205 esel, etholys gans termys pymp bledhen. Desedhys yw y'n Maximilianeum, drehevyans yn Munich.
An governans stat Bavaria a-lemmyn (a-dhia etholans 2018) yw formys a'n Unyans Socyal Kristyon (gans 85 esel) ha'n Votoryon Rydh (gans 27 esel). Partiow erel an Landtag yw An Re Wer (gans 38 esel), an Parti Demokratek Socyal (gans 22 esel), Hyns Aral rag Almayn (gans 19 esel), an Parti Demokratek Rydh (gans 11 esel). Yma ynwedh tri esel anserghek.
Devynnow
Klass:Bavaria Klass:Gwlasegeth Europa
Dowr Karrek
Yma Dowr Karrek war arvor dyhow Kernow ogas dhe Aberfala. Fordh dowr bras yw, gwruthys wosa an Oos Rew a hen nans a livas pan wrug an dowrow teudha may saffa yn tramasek nivel an mor, ow kwruthyl porth naturel bras yw hefordh a Aberfala dhe Druru.
thumb|center|500px| Dowr Karrek
Klass:Dowr Klass:Kernow
Tirfurv rewlivel
Tirfurvow rewlivel yw an tirfurvow a sew gwrians gans rewlivow.
Myghternedh Hanover
Chi Hanover
Klass:Almayn Klass:Myghternedh
Tirfurv rewlivel
Gwrians rewlivow
Moy a ergh a godh y'n menydhyow ha tevi a wra an rewliv. Gwaskys yw ergh dhe vos firn po ergh kesstrothys kyns furvya rew. An rew a dhalleth slynkya tro'ha'n iseltiryow. Drefen bos kemmys rew, an rewliv a yll treusvewa a woles dhe'n erghlinen. Yma diw barth dhe rewliv, an barth kreuni may hwra an rewliv tevi, ha'n barth ablasya, le may hwra teudhi.
skeusennik|400px|left|An parthow kreuni hag ablasya skeusennik|300px|center|Argerdhow esknians rewlivel skeusennik|300px|right|Sewyans skravinas, karrek weli skravinasys gans an rewliv
skeusennik|700px|Tirfurvow rewlivel
Argerdhow ha tirfurvow esknians
Komm yw nans rewlivel shap bolla gans kilfos serth ha tenwennow serth. Yntra dew gomm yma keyn kul henwys krib. An rewliv a wra rewi orth gilfos an komm, ha tenna karrek yn mes orth vovya. Destryppya yw hanow an argerdh ma. War woles an komm, an rewliv a us an karrygi ha'y boos dhe ruttya po skravinas an garrek weli. Awos hemma, an garrek weli yn dann an rewliv yw leven po kravasys. Y hwelir gweles skravinsansow yn fenowgh war an garrek weli. An rewliv a us y boos dhe herdhya stoff yn rag. Herdhyans rewliv a yll terri karrygi yn rag ynwedh.
Mars hwra dew rewliv komm omjunya, yma dhe'n rewliv moy a boos, ytho yth eskni moy. Y'n fordh ma, furvyes yw nans U po nans furv U. An kommow yw gesys ughel a ugh leur an nans U, ytho gelwys yns i krognansow. Wosa an rewliv dhe deudhi, lenwys yw leur an komm gans lynn komm, ha lynn hirgul war leur an nans U. Treweythyow kevres a gommow a furv, an eyl a ugh y gila, pubonan lenwys gans lynn, tirfurv henwys lynnyn paderow.
Karn Bre
Karn Bre yw karn yn Kernow, a-dro dhe unn vildir (1.6 km) soth-west a Resrudh.
Klass:Kernow
Tirfurv rewlivel
Argerdhow ha tirfurvow esknians
Mar ello an rewliv dres darn a garrek weli, ev a wra skravinas an tu yn bann an liv, ha destryppa an tu war nans an liv. Ytho gwrys yw karrek vols.
Tennros
skeusennik|left|Golinyans a dennros stag (gell) a yll drehevel po iselhe poos (loos tewl) owth usya lovan (loos golow). skeusennik|left|Tennros wayadow skeusennik|right|Tennros war worhel skeusennik|Golinyans a system tennrosow. Ros war aghel yw tennros (treweythyow: 'gwyns') a syns lovan, kapel po grugys tynn, kapel usi ow kwaya po kapel usi ow chanjya tu a-hys y gylgh. Usys yw tennrosow yn fordhow dyffrans dhe dhrehevel sawghow poos, dhe ri nerth war neppyth ha treusworra nerth a-dhyworth unn tyller dhe dyller aral. Yn fenowgh, yma dhe'n tennros trogh y'n kylgh a syns an lovan po kapel rag slynkya. Dell yw usys, gwrys yw devnydh a settys a dennrosow rag lehe myns nerth usi edhom anodho rag drehevel neppyth.
Hero a Aleksandri a gampollas an tennros avel onan a hwegh devis sempel usys rag drehevel posow.
Sortow a dennrosow
Klass:Toulys
Tirfurv rewlivel
Argerdhow ha tirfurvow godhesans
An rewliv a deudh pan vo tempredhow ughella. Drefen nerth an rewliv, ev a yll karya stoff a bub myns, dhyworth tewes ha pri dhe vili meur. Hanow an godhes ma yw rewtinyow. An brassa rann a'n godhesa a hwer war benn isella an rewliv, yn tommen meur henwys pennmarian. Ynwedh, yma godhesans yn dann an rewliv plastrys a-dreus an tir (selvarian). Movyans an rewliv a yll shapya an selmarian dhe furvow breow kromm gelwys bronnow. Bronnek yw hanow an tirwedh pan vo niver anedha. Mars eus avon yn-dann an rewliv godhesys yw tommen hir gwius henwys esker pan wrello kildenna an rewliv. Pansow war enep an rewliv a lenow gans godhes, ha pan deuttho an rewliv, i a furv bre byghan gelwys knegh growan. An tylleryow mayth o rew kyns a furv pollow byghan wosa an rew dhe deudhi henwys pollow kalter.
skeusennik|600px|left|Tirfurvow godhesans rewlivel skeusennik|500px|right|Frosrewlivans
Yusra (hendhyskonydhes)
Yusra o benyn Balestinyades neb wrug oberi gans an hendhyskonydhes Sowsnek Dorothy Garrod yn hy howansow yn Bre Karmel, Palestin. Kyn nag yw aswonnys meur a-dro dhe’y bewnans kyns po wosa an kowansow, - nyns yw aswonnys hy hanow leun, rag ensampel – esel bosek a’n para kowans Dorothy Garrod yntra 1929 ha 1935 o hi. Yn posek, yth yw dhedhi an diskudhans Tabun 1, klopen 120,000 bloodh, yn fow Tabun yn Bre Karmel.
Kynsa Bresel an Bys
Kynsa Bresel an Bys, henwys ynwedh an Vresel Meur, o kas ollvysel a'n 28ves a vis Gortheren 1914 bys yn 11ves a vis Du 1918 hag a asas distruyans ha mernans na welsyn bythkweth kyns, gans milvilyow a dus ledrys. An vreseloryon a yssynsas meur a Europa, Emperoureth Russi, an Statys Unys hag Emperoureth Ottoman. Kas a hwyris dres Europa, an Est Kres, Afrika, an Mor Hebask ha rannow Asi.
Yusra (hendhyskonydhes)
Bre Karmel ha diskudhans Tabun 1
Desevys yw bos genys Yusra yn Ijzim po Jaba’, y’n ranntir Haifa, yn Palestayn. Yn 1929, hendhyskonydhes Sowsnek Dorothy Garrod a wrug dalleth kowa ogas dhe Vre Karmel ha hi a wrug arveth oberoryon ha oberoresow leel rag gul an moyha rann a’n ober, Kyn nag o trenyans hendhyskonieth dhedha, yth esa meur a brevyans a gowansow dhedha. Yn koynt, Garrod a wre arveth meur a venenes, avel Yusra, rag oberi yn hy howansow.
Erskine Childers
Robert Erskine Childers (25 mis Metheven 1870 – 24 Du 1922), usadow aswonys avel Erskine Childers, o skrifer iwerdhonek (The Riddle of the Sands). Klass:Dinethyansow 1870 Klass:Domhweloryon Klass:Godhyli Klass:Kenedhlogoryon geltek Klass:Mernansow 1922 Klass:Politegoryon a Europa Klass:Skriforyon fugieth Klass:Sowson
Kynsa Bresel an Bys
Teknegieth nowydh, yn hy mysk dismygyans a-gynsow an jynn-ebron, gwerryans yn kaskleudhyow hag, yn arbennik, gwerryans kymyk a wrug dhedhi bos onan a'n marwella kasow yn istori. An dismygriv yw 9 milvil a soudoryon ledrys yn kas ha 5 milvil a vernansow burjysi drefen gwriansow an luyow, nown ha kleves. Milvilyow moy a verwis yn hil-ladhansow yn Emperoureth Ottoman hag yn pandemek influenza a 1918, gwethhes gans gwayans a soudoryon dres an vresel.
Yusra (hendhyskonydhes)
Bre Karmel ha diskudhans Tabun 1
Yn 1932, owth oberi yn Fow Tabun, hi a wrug kavos dans dhyworth klopen denel. An klopen, aswonnys avel Tabun 1, o dhe Neandertal benow tevesik, neb a wrug bewa nans yw yntra 120,000 ha 50,000 bledhynnow. Deskrifys yw avel menhesen denel pur bosek.
Kynsa Bresel an Bys
Erbynn 1914, kyns dalleth an vresel, a nerthow meur europek o rynnys yntra an Triple Entente a Bow Frynk, Russi ha Breten Veur, ha'n Triple Alliance a Almayn, Ostri-Hungari hag Itali. Tynder yn Balkans a dardhas an 28ves a vis Metheven 1914 wosa moldrans Arghduk Franz Ferdinand, er ostri-hungarek, gans Gavrilo Princip, serb bosnek. Ostri-Hungari a vlamyas Serbi hag, an 28ves a vis Gortheren 1914, Ostri-Hungari a dheklaryas bresel war Serbi. Russi a dheuth dhe dhefens Serbi hware. Erbynn an 4a a vis Est, an kevreyth a gevambosow a dennas Almayn, Pow Frynk, Breten Veur ha'ga gwlasvaow y'n vresel. Yn mis Du 1914, an Emperoureth Ottoman, Almayn ha Ostri-Hungari a furvyas an Nerthow Kresek. Yn mis Ebrel 1915, Itali a junyas Breten Veur, Pow Frynk, Russi ha Serbi avel an Keffrysi a Gynsa Bresel an Bys.
Yusra (hendhyskonydhes)
Bewnans diwettha
Nyns yw aswonnys meur a-dro dhe vewnans Yusra wosa an kowansow Bre Karmel. Hy diskudhans a Dabun 1 a veu kevro duryadow rag godhonieth. Hwedhel Yusra yw ensampel a venyn ankevys spit dhe’y hevro ha’y ober pur bosek.
An Den Tarosys
An Den Tarosys ha Bargen an Tarosvann, rag berr An Den Tarosys, po The Haunted Man and the Ghost's Bargain, A Fancy for Christmas-Time, yw an pympes romansik Nadelik gans Charles Dickens. Dyllys veu an lyver ma yn 1848 kynsa.
Yusra (hendhyskonydhes)
Bewnans diwettha
Klass:Palestinyadesow
Kynsa Bresel an Bys
Hag ev owth enebi bresel war dew front, strateji Almayn yn 1914 a veu fogella y luyow war fetha Pow Frynk yn hwegh seythen kyns aga gwaya dhe'n Front Est ha gul an keth gans Russi. Byttegyns, omsettyans Almayn yn Pow Frynk a fyllis kowlwul hemma ha, erbynn diwedh 1914, a dew du a enebas an eyl y gila a-hys an Front West, linen dhidorr a gaskleudhyow a'n Mor Bretannek dhe Swedherwyk. Methardak hager a sewyas ha ny wrug an frontys chanjya meur bys yn 1917.
An Den Tarosys
Klass:Romansigow Nadelik Charles Dickens
Kynsa Bresel an Bys
Dhe benn 1918, an Nerthow Kresek a dhallathas fyllel. Bulgari a sinyas arsav vresel an 29ves a vis Gwynngala, sewyes gans an Ottomans an 31a a vis Hedra, hag ena Ostri-Hungari an 3a a vis Du. Enesegys hag owth enebi Domhwel Almaynek tre ha lu ogas dhe rebellyans, Kaiser Wilhelm a asas an tron an 9ves a vis Du. Governans Almayn nowydh a sinyas Arsav Vresel an 11ves a vis Du 1918, ow korfenna an kas. Keskussulyans Kres Paris a 1919–1920 a gonstryna an nerthow fethys dhe akordya dhe nebes taklow, gans Kevamvos Kres Versailles avel huni an moyha aswonnys.
Kodh Emperoureth Russi yn 1917, Emperoureth Almayn yn 1918, Emperoureth Ostri-Hungari yn 1920 hag Emperoureth Ottoman yn 1922 a ledyas dhe lies sordyans ha domhwel ha gwrians a statys anserghek, y'ga mysk Poloni, Czechoslovaki (lemmyn Pow Chek) ha Yougoslavi. Fall menystra an anfaster a sewyas Kynsa Bresel an Bys a dhiwedhas gans dalleth Nessa Bresel an Bys yn mis Gwynngala 1939.
Klass:20ves kansvledhen Klass:Breselyow Klass:Istori a'n Statys Unys
Walt Disney
skeusennik|Walt Disney, 1954
Walter Elias "Walt" Disney (5 Mis-Kevardhu, 1901 – 15 Mis-Kevardhu, 1966) o askorrer fylm, gwarier, ha ragresor a fylmow bywhes diworth Chicago, Illinois, Statys Unys.
Ev yw gerys-da rag y wryans bywhes; Mickey Mouse yn arbennik neb o gwariys gans Disney y'n kynsa le.
Disney a fondyas Walt Disney Productions (hedhyw The Walt Disney Company) ha dalleth parkow omdhidhana.
Ev a verwis yn 1966 gans kanker.
Klass:Amerikanyon a dhevedhyans sowsnek Klass:Artydhyon Klass:Askorroryon re waynyas Pewas Akademi‎ Klass:Dinethyansow 1901 Klass:Gwarioryon lev amerikanek Klass:Kevarwodhoryon fylm Klass:Mernansow 1966 Klass:Skriforyon amerikanek Klass:Ynkleudhyansow yn Kaliforni
Bruce Forsyth
Syr Bruce Joseph Forsyth-Johnson CBE (22 mis Genver 1928 – 18 mis Est 2017) o didhaner ha kommendyas bretennek. Klass:Dinethyansow 1928 Klass:Gesyoryon Klass:Gwarioryon sowsnek Klass:Mernansow 2017
Treflys
Treflys yw tre yn Powys, Kembra; (SN95SW24). Yma hi 49.9 mildir (80.4 km) dhiworth Kardydh ha 154.4 m (248.5 km) dhiworth Loundres. 469 o braster an poblans yn 2011, ha 71 (15.1%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Powys
Clarksville, Tennessi
thumb|300 px|Clarksville thumb|300px| Clarksville yw sita yn Konteth Montgomery, Tennessi, Statys Unys. Yn 2010, poblans an sita o 132,929.
Llanfachraeth
Llanfachraeth yw tre yn Ynys Môn, Kembra; (SH38SW24). Yma hi 138.9 mildir (223.5 km) dhiworth Kardydh ha 223.5 m (359.7 km) dhiworth Loundres. 573 o braster an poblans yn 2011, ha 380 (66.3%) a wodhya kewsel Kembrek.
Clarksville, Tennessi
An sita a veu fondys yn 1785.
Gwiasva
Klass:Citys yn Tennessi
Llanfachraeth
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Ynys Môn
Karaln
Karaln (Alcester) yw tre varghas yn Konteth Warwick yn Pow Sows, desedhys war gemper avonow Alne hag Arrow, eth mildir dhe'n west a Stratford on Avon. Hy foblans yn niveryans 2011 o 6,273. Skrifys o hy hanow avel Alencestr yn 1165, po kastell war Dhowr Alne. Fondys veu an dre yn 47 O.K. gans an Romanyon, gans an hanow Alauna. Desedhys o war an fordh romanek 'Icknield Street'. Hendhyskonydhyon neb a hwithras an tyller a dhiskudhas magoryon templow ha shoppys ober.
Fondys veu Abatti Karaln yn 1138, hag a dhuryas bys dhe 1467.
Karaln a wodhevis livow yn 1956, 1998 ha 2007, pan veu diswrys dres 200 a dreven.
skeusennik|Hel an Dre Karaln skeusennik|left|Liv mis Gortheren 2007
Klass:Trevow yn Pow Sows
Hilary Benn
Hilary James Wedgwood Benn MP[lower-alpha 2] (genys 26 mis Du 1953) yw politeger bretennek.
Klass:Dinethyansow 1953 Klass:Eseli Senedh a'n RU 2019- Klass:Eseli Senedh a'n RU 2017-2019 Klass:Eseli Senedh a'n RU 2015-2017 Klass:Eseli Senedh a'n RU 2010-2015 Klass:Parti Lavur Klass:Politegoryon a Loundres
Martin Chuzzlewit
Martin Chuzzlewit (The Life and Adventures of Martin Chuzzlewit) yw an hweghves romans gans Charles Dickens. Dyllys veu an lyver ma yn 1844 kynsa.
Jean-Paul Sartre
Jean-Paul Charles Aymard Sartre (21 mis Metheven 1905 – 15 mis Ebrel 1980) o filosofer Frynkek - flosofer existentialist, skrifer, skrifer gwariow, ha skrifer fylmow. Ev a waynyas an Pewas Nobel rag Lien yn 1964, mes ev a'n naghas, ow leverel "na dal skrifer gasa y honan dhe vos ha bos fondyans". Ev o Marxist ha didhuwydh.
Tregynon
Tregynon yw tre yn Powys, Kembra; (SO09NE97). Yma hi 76.2 mildir (122.6 km) dhiworth Kardydh ha 155 m (249.4 km) dhiworth Loundres. 855 o braster an poblans yn 2011, ha 199 (23.3%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Powys
Bagas ethnek
alt=Onan a'n bagasow ethnek yn Fynndir ha powyow erel yw an dus Sami.|skeusennik|Onan a'n bagasow ethnek yn [[Pow Finn|Fynndir ha powyow erel yw an dus Sami.]] alt=Bagasow ethnek dyffrans yn Bangladesh.|skeusennik|Bagasow ethnek dyffrans yn [[Bangladesh.]] Bagas ethnek yw bagas a dus a wra omunya an eyl gans y gila war sel teythi kevrennys a wra dyffrans an bagas a vagasow erel kepar ha sett kemmyn a hengovyow, hengerens, yeth, istori, kowethas, gonisogeth, kenedhel, kryjyans po dyghtyans sosyel y'ga ranndir. An ger 'ethnek' a dheu der an Sowsnek a'n ger Greka ἔθνος ethnos a styr "kenedhlek".
Ethnekter a yll bos studh eritys po selys war an kowethas le may trigir ynno. Dre vras, eseleth a vagas ethnek yw styrys gans ertach gonisogethek kevrennys, hengerens, myth devedhyans, istori, mammvro, yeth po rannyeth, kevreythyow arwedhek kepar ha kryjyans, mythologieth ha devos, keginieth, gis, art po semlant fisegel. Pella, bagasow ethnek yw styrys ynwedh gans genynnek. Yn fenowgh, bagasow ethnek a bes kewsel yethow kelmys.
Yn termyn eus passys, re a welas bagasow ethnek avel taklow gwir ha pythek gans teythi diblans a dhuryas a-ban kotheneb. Wosa an 1960s, savleow a dhisplegyas a wel bagasow ethnek yn moy menowgh avel tybyansow sosyel gans honanieth settys gans rewlys kowethasek.
Treweythyow, ogas hag oll an dus usi ow triga yn unn pow yw a'n keth bagas ethnek, mes yn fenowgh yma lies baga ethnek dyffrans dhe unn pow. Ynwedh, an dus a unn bagas ethnek a yll triga yn lies pow dyffrans.
An Kevanbos Keswlasek a-barth Gwiryow Kemyn ha Politek afydhys gans an Kenedhlow Unys a surha an gwiryow a vagasow ethnek yn-dann Erthygel 27 ha ri dhedha ynwedh an gwir dhe dhevnydhya aga yeth aga honan.
An Kernowyon yw bagas ethnek keltek ha kenedhel teythyek dhe Gernow ha, herwydh an pyth yw skrifys, lyhariv kenedhlek aswonys y'n Ruvaneth Unys a yll sewya aga gwreydh dhe'n hen Brythonyon esa trigys yn Breten Veur soth ha kres kyns an Romanyon.
William Blake
William Blake (28 mis Du 1757 – 12 mis Est 1827) o prydydh, lymner ha pryntyer sowsnek. Klass:Dinethyansow 1757 Klass:Lymnoryon Klass:Mernansow 1827 Klass:Prydydhyon Klass:Sowson
David Goodhart
David Goodhart (genys 12 mis Gwynngala 1956) yw jornalyas, derivador hag awtour bretennek. Klass:Dinethyansow 1956 Klass:Sowson
Dover, Delaware
thumb|300 px|Dover thumb|300 px| Dover yw pennsita Delaware, Statys Unys. Poblans an sita yn niveryans 2020 o 39,403.
An sita a veu fondys yn 1683.
Gwiasva
Klass:Citys yn Delaware Klass:Penncitys y'n Statys Unys
Erghlinen
skeusennik|400px|right|An erghlin skeusennik|400px|right|Erghlin war venydh Cho Oyu y'n Himalaya An erghlinen yw an linen a-ugh mayth usi ergh ow korwedha dres an vledhen. Mars usi ergh ow korwedha dres an vledhen, ergh hevleni a wask ergh warleni dhe vos firn, hanter fordh dhe vos rew. Rew yw sewyans moy a waska dres an bledhynnyow awosa. Rewlivow a vov dres an erghlinen, ha'n erghlinen a dhelin an or ynter an barth kreuni ha'n barth ablasya.
Dombey ha Mab
Dombey ha Mab (Dealings with the Firm of Dombey and Son: Wholesale, Retail and for Exportation) yw an seythves romans gans Charles Dickens. Dyllys veu an lyver ma yn 1848 kynsa.
Klass:Romansow Charles Dickens
Thomas Kyd
Thomas Kyd (besydhys 6 mis Du 1558 - 15 mis Est 1594) o dramasydh sowsnek (The Spanish Tragedy).
Hyns-tram Nans Glynn
skeusennik|Tren ow kortos dhe worsav Glynn Ceiriog. Hyns-horn kledhrennow kul a bonyas a-hys an Nans Ceiriog yn Kembra north-est o an Hyns-tram Nans Glynn (Kembrek: Tramffordd Dyffryn Glyn; Glyn Valley Tramway). Y junyas an hyns-tram an drev y'n Woon gans Glynn Ceiriog yn Pow Dinbyghan (y'n jydh hedhyw yth yw rann a Pow Wreksam). Hys an linen o 8 mildir ha kwartron (13.3 km), 6 mildir ha hanter (10.5 km) anedhi esa oberys gans trenow trethysi gans an remenans ow servya mengleudhyow y'n arenebedh. An hyns-tram a ygeris yn 1873 hag y tegeas yn 1936 wosa kelli kenwerth dhe'n fordhow.
Thomas Kyd
Klass:Mernansow 1594 Klass:Skriforyon Klass:Sowson
Hyns-tram Nans Glynn
Klass:Hensi-horn yn Kembra
Y Clas-ar-wy
Y Clas-ar-wy yw tre yn Powys, Kembra; (SO13NE58). Yma hi 39 mildir (62.8 km) dhiworth Kardydh ha 136.5 m (219.6 km) dhiworth Loundres. yw braster an poblans, ha 90 (9.3%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Powys
Llanfaelog
Llanfaelog yw tre yn Ynys Môn, Kembra; (SH37SW76). Yma hi 132.9 mildir (213.9 km) dhiworth Kardydh ha 219.1 m (352.7 km) dhiworth Loundres. 1711 o braster an poblans yn 2011, ha 752 (44%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Ynys Môn
Kres
skeusennik|left|"Ewnder ha kres a amm" - lymnans yn Oriel Tosio-Martinengo, Brescia, ynspyrys gans Lyver an Salmow skeusennik|150px|An Golom Wynn, Arwodh Kres
Fowt a gas po bresel yw kres.
Yma dhe'n Kenedhlow Unys lu gwitha kres, hemm yw lu a assay assoyllya kasow yntra poblow po gwlasow. Nyns yw an lu gwitha kres unn difreudh mar fydh res gwitha kres. Koth yw an tybyans a usya garowder po bresel dhe wrythul kres: 'bresel ewn' yw an lavar usys. Leverys veu bos Kynsa Bresel an Bys "an vresel dhe worfenna pub bresel" pan veu omledhys. Mes y feu breselyow wosa an vresel na. Kresydhyon a gryj na wra garowder po breseli gwrythul kres yn gwiryonedh. Yma ensamplow a arowder usys dhe gonkwerrya ha koselhe pobel, kepar ha'n Pax Romana (kres romanek) yn-dann an Emperoureth Romanek, po kepar ha dell wrug an Normanes ha Sowson yn Kernow, hag Emperoureth Breten Veur yn lies gwlas aral y'n bys. Kresydhyon a lever bos assaya kres dre arowder euver, ha der ewnder y hyllir gwrythul kres gwir.
John Bunyan
John Bunyan (besydhys 30 mis Du 162831 mis Est 1688) o skrifer ha pregowther Puritan sowsnek (The Pilgrim's Progress). Klass:Dinethyansow 1628 Klass:Mernansow 1688 Klass:Prydydhyon Klass:Sens Klass:Skriforyon fugieth Klass:Sowson
Kres
Kres ha kryjyans
Lies kryjyans a gennerth kres, Bouddieth, Kristonedh hag Islam yn aga mysk. Yn hwir, kres yw onan a styryow an ger الإسلام. Byttegyns, nebes ankrydoryon a lever kryjyans dhe gawsya kas.
Movyansow kres
Yma niver a vovyansow a ober dres kres yn Kernow. Bagasow leel a dhynnergh foesigyon dhe Gernow, yma bagasow a Amnesty International, Christian Aid ha Kowethas an Kenedhlow Unys. Dor Kemmyn yw fondyans a dhre pobel warbarth dhyworth lies kryjyans kepar ha'n Baha’i, Bouddieth, Kristonedh, Hindou, Yedhowieth, Islam ha Paganieth, oll rag skoodhya kres.
Wilmington, Delaware
Wilmington yw an vrassa sita yn Delaware, Statys Unys. Poblans an sita yn niveryans 2020 o 70,898.
Parth kreuni
skeusennik|400px|right|An barth kreuni skeusennik|400px|right|Parth kreuni rewliv ogas dhe Mont Blanc An barth kreuni yw an ughella rann a rewliv. Desedhys yw a ugh an erghlinen le mayth yw ergh a dhur dres an vledhen. Rewlivow a liv dres an erghlinen dhe'n barth ablasya.
Wilmington, Delaware
Gwiasva
Klass:Citys yn Delaware Klass:Seow konteth an Statys Unys
Marghas Owr Gaza
Marghas Owr Gaza (Arabek سوق الذهب Souk ad-Dahab; aswonys ynwedh avel Marghas Qissariya, سوق القيسارية Souk al-Qissariya) yw stretyn ynn gorherys dell yw desedhys yn cita goth Gaza ryb Mosk Meur Gaza. Kresen yw rag prena ha kenwertha owr, ha tyller rag keschanj tramor. Yma to gwaregys dhe'n varghas ha bleyn warnodho a ugh an fordh gresel, gans gwerthjiow byghan war an dhew du.
Istori
Sheikh Shams ad-Din al-Himsi, barner a Gaza, a worhemmynas drehevel an Varghas Owr yn 1476 OK y'n oos Mamluk. Yn hwreydhek an varghas a veu rann a varghas worherys lower moy, mes an brassa rann anedhi a veu distruys gans an Lu Bretennek yn Kynsa Bresel an Bys.
Dres meur a'n 20ves ha 21s kansvledhen, dre vras prenoryon gemmweyth owr y'n varghas o tus ha benenes a vynnsa demedhi ha hwegrow a vynnsa royow rag aga gohydhow. Byttegyns, drefenn an fowt a voos yn Gaza wosa an omsettyans israeliek a'n Skethen Gaza, a-lemmyn usys yw an varghans gans pobel goth neb a vynn gwertha tresorys an teylu rag mona.
Klass:Drehevyansow Klass:Stat a Balestin
BBC
An British Broadcasting Corporation (BBC; yn Kernewek: Korforeth Darlesans Breten) yw servis darlesans kenedhlek an Ruwvaneth Unys. Selys yn Broadcasting House (Chi Darlesans) yn Loundres, an BBC yw kottha servis darlesans an bys.
Devynnow
Klass:Pellwolok Klass:Radyo Klass:Ruwvaneth Unys
David Copperfield
David Copperfield, po The Personal History, Adventures, Experience and Observation of David Copperfield the Younger of Blunderstone Rookery (Which He Never Meant to Publish on Any Account), yw an ethves romans gans Charles Dickens. Dyllys veu an lyver ma yn 1850 kynsa.
Towl Marshall
dyhow|skeusennik|300x300px|Mappa Europa yn oos Bresel Yeyn ha'n Est Ogas ow tiskwedhes broyow a gemeras gweres yn-dann an towl Marshall. An kolovennow rudh a dhiskwedh an myns a arghasans yn somen dhe bub bro. An Towl Marshall (henwys yn sodhogel Towlen Europek Yaghheans [ERP]) o towl Statys Unys rag dastrehevel Europa wosa an Eyl Bresel an Bys. Onan an brassa acheson rag gul hemma o rag lettya kemynegoreth ha'n URSS.
David Copperfield
Klass:Romansow Charles Dickens
Piet Mondrian
Pieter Cornelis Mondriaan (Iseldiryek: [ˈpitər kɔrˈneːlɪs ˈmɔndrijaːn]),; 7 Meurth 1872 – 1 mis Hwevrer 1944) o lymner iseldiryek.
Klass:Dinethyansow 1872 Klass:Europeanyon Klass:Lymnoryon Klass:Mernansow 1944 Klass:Ynkleudhyansow yn Evrek Nowydh
John Lyly
John Lyly (c. 1553 po 1554 – mis Du 1606) o skrifer, dramasydh ha politeger sowsnek. Klass:Dinethyansow 1554 Klass:Mernansow 1606 Klass:Politegoryon a Bow Sows Klass:Prydydhyon Klass:Skriforyon fugieth
Khaled Hosseini
Khaled Hosseini (/ˈhɑːlɛd hoʊˈseɪni/;Pashto/Dari خالد حسینی  [ˈxɒled hoˈsejni]; genys 4 mis Meurth 1965) yw romanser ha kyns medhek afganek-amerikanek.
Klass:Asians Klass:Skriforyon fugieth amerikanek
Parth ablasya
skeusennik|400px|right|An barth ablasya skeusennik|400px|right|An barth ablasya yn menydhyow Alaska skeusennik|400px|right|Parth ablasya Rewliv Russell, yn Stat Washington, [[Statys Unys]]
An barth ablasya yw an isella rann a rewliv, le mayth usi ow teudhi. Y sev yn-dann an erghlinen, ytho ny yll rew durya dres an vledhen. Y'n barth ablasya yma meur a woverow ha pollow a dhowr teudh war an rew.
David Lammy
David Lindon Lammy FRSA (genys 19 mis Gortheren 1972) yw politeger ha laghyas sowsnek.
Devynnow
Klass:Dinethyansow 1972 Klass:Eseli Senedh a'n RU 2019- Klass:Eseli Senedh a'n RU 2017-2019 Klass:Eseli Senedh a'n RU 2015-2017 Klass:Eseli Senedh a'n RU 2010-2015 Klass:Parti Lavur Klass:Politegoryon a Loundres Klass:Socyalydhyon
Nerth
alt=Skeusen a'n Howl, pennfenten meur agan nerth, kemerys gans NASA.|skeusennik|Skeusen a'n [[Howl, pennfenten meur agan nerth, kemerys gans NASA.]] Yn fysegieth, nerth onan a'n teythi a mater ha spas a yll bos treusworrys yntra taklow rag oberi, rag ensampel gwruthyl tommder. Nerth yw myns mentenys; an lagha mentenyans nerth a lever y hyll nerth bos treylys yn furv, mes ny yll bos gwrys po distruys. An unses musura y'n Kevreyth Keswlasek a Unsesow (SI) a nerth yw an joule hag yw an nerth treusworrys dhe neppyth gans an ober a'y waya unn meter erbynn fors a unn newton.
Furvow kemmyn a nerth yw an nerth gwayek a neppyth ow kwaya, an nerth possybyl gwithys gans le neppyth yn park fors (dordhynyansek, tredanek po tennvenek), an nerth elastek gwithys dre denna neppyth soled, an nerth kymyk livrys pan lesk keunys, an nerth dewynya degys gans golow ha'n nerth tesel awos tempredh a neppyth.
Res yw nerth dhe organedhow bew rag bewa, kepar ha'n nerth kevys gans tus a voos hag oksyjen. Res yw nerth dhe hwarheans denel rag oberi ynwedh. An nerth ma yw kevys a asnodhow nerth kepar ha keunys menhesen, keunys sprusek po nerth nowedhadow. Argerdhow hin ha ekogevreyth an Norvys a ober der an nerth dewynya kemerys gans an Norvys a'n Howl ha'n nerth dordesel gwithys y'n dor.
Nerth a yll styrya ynwedh:
Yr Ystog
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Powys
Chuy García
Garcia o ombrofyer rag mer Chicago yn 2015. Bernie Sanders a skoodhyas Garcia, ow leverel ev o darn a'n "domhwelans politek" may res yw dhe'n Statys Unys. Mer kyns Rahm Emmanuel a fethas Garcia gans 55.5% a'n votys.
Devynnow
Klass:Demokratyon Klass:Eseli Chi Kanasedhoryon an Statys Unys
Llanfair-yn-Neubwll
Llanfair-yn-Neubwll yw tre yn Ynys Môn, Kembra; (SH37NW03). Yma hi 135.8 mildir (218.6 km) dhiworth Kardydh ha 222.1 m (357.5 km) dhiworth Loundres. 1746 o braster an poblans yn 2011, ha 678 (38.8%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Ynys Môn
Ramayana
skeusennik|220px|Gravyans ow tiskwedhes gwel a'n Ramayana; ogas dhe [[Angkor Wat.]]
Onan a dhiw gan epyk meur Eynda yw an Ramayana; an aral yw an Mahabharata. Hi a gomprehend dres 24,000 a wersyow, ogas dhe 480,000 ger, yn seyth lyver:
Pur bosek yw an gan yn gonisogeth Eynda, onan a'n oberyow posekka yn Hindoueth. Yn hengovek, hanow an awtour yw Valmiki.
An gorour yw Rama, mab kottha Dasharatha, myghtern Ayodhya, mes ynwedh ynkarnacyon a'n duw Vishnu. Kemerys yw y wrek Sita, ynkarnacyon a'n dhuwes Laxmi, gans an korrigan Ravana, ha synsys avel prisner war enys Lanka (Sri Lanka). Gans gweres Hanuman ha'y simes, Rama a sewenas dhe'y gweres.
Komposys veu an versyons a-varra yn Sanskrit. Wosa henna, kevys veu versyons Hindi magata: an huni moyha a vri yw an versyon gans Tulasidasa (ca. 1527-1623), konsidrys dhe vos klassek.
Klass:Bardhonieth Klass:Mythologieth
Llanfaethlu
Llanfaethlu yw tre yn Ynys Môn, Kembra; (SH38NW23). Yma hi 141.4 mildir (227.6 km) dhiworth Kardydh ha 225.1 m (362.3 km) dhiworth Loundres. 526 o braster an poblans yn 2011, ha 347 (66%) a wodhya kewsel Kembrek.
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Ynys Môn
Matthew Goodwin
Matthew James Goodwin (genys 17 mis Kevardhu 1981) yw akademek bretennek.
Raoul Wallenberg
dyhow|skeusennik|Raoul Wallenberg Raoul Gustaf Wallenberg (4 mis Est 1912 – kellys 17 mis Genver 1945) o den negys Swedek ha diplomat. Ev a weresas a-dro dhe 100,000 Edhow Hungarian aga sawya a-dhyworth an Nazis yn 1944, dres an Loskaberth yn Bresel an Bys II. Klass:Dinethyansow 1912 Klass:Mernansow 1947 Klass:Swedys
Pennskol Liesteknogel Palestin
Pennskol Liesteknogel Palestin (PPU; Arabek جامعة بوليتكنك فلسطين) yw pennskol desedhys yn Hebron, Glann West, yn Palestin. Fondys veu an pennskol yn 1978 gans Kesunyans Gradhesigyon Pennskol, kowethyans dibrow yn Hebron. Yn 2007 yth esa dres 5000 a studhoryon.
Yma pymp kolji dhe PPU: Kolji Ynjyorieth, Kolji Teknegieth Kedhlow hag Ynjyorieth Jynn-amontya, Kolji Skiens Gweythresek, Kolji Skiens Menestrek ha Derivasegieth ha Kolji Galwesigethow Gweythresek.
Ev a wra profya mestronieth yn mekatronek, awgrym, bewteknologieth ha derivasegieth, doktouriethow diplomen diw-vledhen, hag a-dhia 1990, bachelerieth yn ynjynorieth.
Aswonys yn sodhogel yw PPU gans Menystrans Palestinek Adhysk hag Adhysk Ughel. Esel gweythresek yw a Geskussulyans Rektor Pennskolyow Palestinek, Kesunyans Pennskolyow Islamek, Kesunyans Pennskolyow Arabek ha Kesunyans Pennskolyow Ollvysel.
Chyf amkanow an pennskol yw:
PPU a boslev y berthynyans gans an gemeneth leel.
Kevrennow dhe ves
Klass:Stat a Balestin Klass:Universitys ha koljiow
Kragen
Kragen yw karrek wodhosek klastek (hemm yw, gwrys a demigow ha gwrysow dhyworth karrygi erel) komposys a demigow silikat myns tewes (0.0625 dhe 2 mm) yn matriks po lim. Krag a gomprehend a-dro dhe 20–25% oll an karrygi godhosek. Henwys yw Porth Kragen dhyworth an ger 'kragen'.
An brassa rann a grag yw komposys a ganndir po gwrysven (y dhew yw silikatow) drefen i dhe sevel orth dewedha an moyha war enep an Norvys. Kepar ha tewes heb matriks krag a yll bos neb liw drefen anpuredhow y'n monyow, mes an liwyow moyha kemmyn yw gell, melyn, rudh, loos, rudhwynn, gwynn ha du. Drefen gweliow kragen dhe furv alsow pur weladow, neb liwyow a grag yw omunyes yn krev gans ranndiryow arbennek. Ensamplow dhyworth Breten Veur yw 'Portland stone', 'Old Red Sandstone' ha 'Pennant Stone'.
Omsav an Lyver Pysadow
skeusennik|Lyver pysadow Thomas Cranmer, a 1549 Omsav an Lyver Pysadow a gemeras le yn Kernow yn 1549, erbynn beghyans a lyver pysadow Sowsnek gans myghtern ha governans Pow Sows. Yn Kernow y hwodhya meur a dus kewsel Kernowek yn unnik, ha ny vynnens hepkor na'ga fydh na'ga golyow sens hengovek. Hemma, keffrys ha boghosogneth an brassa rann a dus, a ledyas dhe dardh a sorr yn-mysk Kernowyon. Ow perthi kov a'n omsav yn 1497, i a dhallathas omsav aral ha keskerdh ervys war-tu ha Loundres, a welas batalyow y'n soth-west a Bow Sows. Fethys veu an gasoryon, eksekutys veu hembrenkysi an omsav, hag arweskys veu tybyansow dhe dreylya an lyver pysadow dhe Gernowek, ow tebel-wannhe an yeth.
Kragen
Furvyansow karrek komposys dre vras a gragen a wra gasa dowr dhe omsidhla. Dewanadow lowr yns i dhe synsi mynsow meur a dhowr, ytho dowrhensow (aquifers) posek yns i ha kreunow oyl kriv.
Y hyllir chanjya kragennow dhe ganndirit (quartzite) dre dreusfurvieth, dell ys usys dre waskans tektonek a-ji ranndiryow orogenek. Treusfurvyans kragennow a furv shistow, herwydh usadow.
Omsav an Lyver Pysadow
Yn 2007 y leveris Epskop Truru an termyn bos an worladhva a Gernowyon a hwarva dres an omsav hag a'n sewyas "kammwrians euthyk bras, may koodh dhe Eglos Pow Sows perthi meth".
Bleak House
Bleak House (Kernowek: Chi Ynyal) yw an nawves romans gans Charles Dickens. Dyllys veu an lyver ma yn 1853 kynsa.
Alkanieth
skeusennik|Basnet keltek a c.350 K.O.K. diskudhys yn Agris, [[Pow Frynk west]]
An asran a wodhonieth stoffow a omvisk alkenyow yw alkanieth (Sowsnek metallurgy). Alkanieth yw studhyans kerannow metelyek ha fatel yns i kemyskys dhe wul kesalkan. Omviskys yw tekologieth ynwedh, h.y. fatel yw alkenyow gweythys dhe borpos hewul.
Ysgir
Pednventydnyow
Klass:Trevow yn Powys
Omsav an Lyver Pysadow
Kilva
Yn 1534 y torras Myghtern Pow Sows, Henry VIII, a-ves a'n Eglos Katholik ha formya y eglos y honan, Eglos Pow Sows, may halla didhemedhi y wreg, Katherine a Aragon. Sewyes veu hemma gans degea ha distrui kresennow kryjyk yn Kernow, y'ga mysk an re esa yn Bosvena, Lannstefan, Lanngorrow, Lannbrobus, Lannaled, Truru ha Ti war Dreth. Distruys veu aga lyvervaow ha kemerys a veu aga thir, aga fythow ha'ga arghans. Gwerthys veu meur a'n tir a bewi kresennow kryjyk dhe dus rych. Yn 1537, y fynnas an myghtern difen solempnya golyow sens. Dalghennys hag eksekutys a veu pyskador a Lannaghevran a vynnas protestya er y bynn. Yn Truru, y fynnas offycer toll lettya gorhel esa ow treusperthi tus dhe Vreten Vyghan may hallens solempnya gool sans. An Gernowyon war an gorhal a herdhyas an offycer toll y'n mor.
Edmund Spenser
Edmund Spenser (1552/1553 – 13 mis Genver 1599) o prydydh sowsnek (The Fairie Queene). Klass:Dinethyansow 1552 Klass:Mernansow 1599 Klass:Prydydhyon Klass:Sowson
Omsav an Lyver Pysadow
Kilva
Yn 1538 yth erghis governans Pow Sows may hwrella devnydh pub eglos oll a vibel Sowsnek. Ynwedh y tifennas an governans pergherinsesow ma na alla an pobel mos dhe weles tylleryow kepar ha Karrek Loos y'n Koos po Eglos Peran, hag yn 1540 yth erghis an myghtern may fe distruys pub tyller sans mayth o gwithys eskern sens. Governans Pow Sows a erghis may tegea chapelyow, klavjiow, ha koljiow. Na fella ny's tevo kemenethow tylleryow may haller dyski fleghes, leverel pysadow a-barth an re varow, po gwitha war glevyon po tus koth.
Termynyow Kales
Termynyow Kales, po Hard Times - For These Times, yw an degves romans gans Charles Dickens. Dyllys veu an lyver ma yn 1854 kynsa.
Omsav an Lyver Pysadow
Degea Kolji Glasnedh ha dyllo an lyver pysadow Sowsnek
Governans Pow Sows a erghis degea Kolji Glasnedh yn Pennrynn yn 1548. Distruys veu an drehevyans ha kemerys dhe-ves veu y bythow. Offycer a wovernans Pow Sows, William Body, a veu gwanys dhe verwel yn Hellys pan assayas dilea imajys sans dhyworth eglos an bluw. Dalghennys veu eth Kernow warn ugens rag kemeres rann y'n gwana, hag eksekutys veu deg anedha.
Yn 1549 y tellos governans Pow Sows lyver pysadow Sowsnek rag devnydh yn pub eglos. Ny wodhya kewsel lies yn Kernow marnas Kernowek, ha ny gonvedhens Sowsnek. Serrys dres eghen ens bos aga gonis eglos chanjyes.
An Omsav
Neb 3,000 a dus, o serrys gans an chanjyow dh'aga kryjyans, a guntellas yn Kastel Keynek ogas dhe Vosvena. Humphrey Arundell a veu gwrys aga hembrenkyas. An 6ves a vis Metheven, Arundell a dhanvonas lyther dhe wovernans Pow Sows, ow kovyn orto may cessya an chanjyow kryjyk ha may tilea an lyver pysadow Sowsnek. An lu a Gernowyon a leveris aga bos lel dhe'n myghtern Edward VI, mes y fedha res dhe wovernans Pow Sows gortos bys may fe an myghtern koth lowr dhe wul y erviransow y honan ow tochya kryjyans.
Serrys veu meur a dus yn Pow Sows ynwedh. An 9ves, yn Sampford Courtenay y'n west a Dhewnens, konstrinys veu parson gans tus dhe usya an gonis kryjyk koth, a-der an lyver pysadow nowydh. Unn den a skoodhyas an lyver pysadow nowydh a veu ledhys a-ves dhe'n eglos. Tus dhyworth lies le yn Dewnens West a formyas aga lu aga honan, awenys gans hwarvosow yn Kernow, ha keskerdhes dhe Garesk. Lu Kernow a sesyas Kastel Tremen, ogas dhe Essa, hag a dreusas an Tamer kyns sesya Aberplymm. An Gernowyon a dhrehedhas Karesk ha junya gans an lu a Dhewnans. An luyow a gerghynnas Karesk rag an pymp seythen a sewyas. I a assayas palas yn-dann fosow an cita rag aga thardha, mes glaw a wrug dh'aga folter gonn re lyb.
Governans Pow Sows a ros an towl a lettya lu Kernow rag drehedhes Loundres dhe'n Arlodh John Russell. Danvenys veu meur a soudoryon gans an governans dhe Garesk, y'ga mysk soudoryon alwesik dhyworth Almayn hag Itali. Yth esa euth yn Loundres wosa an cita dhe receva an nowodhow a geskerdh lu Gernow. Erghys veu may fe tennys dhe'n dor ponsow a-dreus an Thames ma na alla lu Kernow drehedhes Loundres. Gwariow yn Loundres a veu difennys rag own i dhe sordya an dus erbynn an governans.
Humphrey Arundell ha hembrenkysi erel lu Kernow, war-barth ha'ga heffrysysi, a dhanvonas lyther aral dhe wovernans Pow Sows, ow kovyn arta may cessya an chanjyow kryjyk. Dell leveris an lyther, ny wodhya Kernowyon konvedhes an lyver pysadow ha gonis eglos nowydh:"Item – we will not receive the new service because it is but like a Christmas game, but we will have our old service of matins, mass, evensong and procession in Latin as it was before. And so we the Cornishmen (whereof certain of us understand no English) utterly refuse this new English."
4 mis Est: Batel Woodbury Common
Lu Kernow ha soudoryon erel an omsav a omsettyas orth soudoryon a'n governans y'ga hamp ogas dhe velin wyns war Woodbury Common, soth a Garesk. Soudoryon an governans a waynyas y'n vatel, ha kellys veu moy soudoryon an omsav.
5 mis Est: Batel Clyst St Mary
Soudoryon a wovernans Pow Sows a loskas an dreveglos Clyst St Mary, dhe'n soth a Garesk, ha drivya lu an omsav yn-mes. Hag i ow resek dhyworth an drehevyansow ow leski, ledhys po sesyes veu lies a'n soudoryon a Gernow. Drefen soudoryon Pow Sows dhe gemeres kemmys prisners, prederys ens na yllens gul maystri warnedha i oll, ytho erghys veu ladha pub prisner oll – dre lycklod lies kans a dus.
6 mis Est: Batel Clyst Heath
Serrys o lu Kernow drefen soudoryon a Bow Sows dhe ladha kemmys prisner a Gernow. Y feu batel vras ha gosek war Clyst Heath, an jydh oll, ha lies soudor a veu ledhys war an dhew denewen. Dell dherivis John Hooker, politeger sows a'n termyn, "Great was the slaughter and cruel was the fight and such was the valour and stoutness of these men [soudoryon an omsav] that the Lord Grey reported himself that he never in all the wars he had been did know the like".
17 mis Est: Batel Sampford Courtenay
An vatel leun diwettha a gemeras le yn Sampford Courtenay yn kres Dewnens. Ledhys veu neb 1,400 soudor a'n omsav, ha sesyes veu re erel, po fia tre dhe Gernow a wrussons. Fethys o an Gernowyon ha'n Sowson rebel, gans gweres soudoryon a wlasow erel. Dew dhydh a-wosa, oberwas Humphrey Arundell, John Kessell, a leveris dhe wovernans Pow Sows an le mayth esa Arundell owth omgeles. Sesyes veu Arundell ha kemerys dhe Loundres. kresel|skeusennik|800x800px|Mappa a vatalyow Omsav an Lyver Pysadow (yn rudh)
Bleak House
Klass:Romansow Charles Dickens
Cindy Crawford
Cynthia Ann Crawford (genys 20 mis Hwevrer 1966) yw manykyn ha gwariores amerikanek.
Middletown, Delaware
thumb|300 px|Middletown thumb|250px| Middletown yw tre yn Konteth New Castle, Delaware, Statys Unys. Yn 2010, poblans an sita o 18,871.
Gwiasva
Klass:Delaware Klass:Trevow y'n Statys Unys
Cindy Crawford
Klass:Amerikanyon a dhevedhyans sowsnek Klass:Gwarioresow fylm amerikanek Klass:Manykyns
Omsav an Lyver Pysadow
Wosa an omsav
skeusennik|Men kov yn [[Pennrynn, drehevys dhe govhe Omsav an Lyver Pysadow]] Anthony Kingston a veu danvenys dhe Gernow gans governans Pow Sows. Ev a wovynnas orth is-mer Bosvena dhe dhrehevel krogbren, ha gelwel orto dhe gona. Pan esens ow tybri, y hwovynnas Kingston orth an is-mer mars o an krogpren drehevys yn ta. Pan worthebis an is-mer yth ens, y leveris Kingston "that is good because I am now going to hang you from them”. Ev a wrug an keth orth ledyer a'n dre yn Porth Ia.
Ledhys veu lies kans a dus yn kessydhyans awos kemeres rann y'n omsav. Kregys veu hwegh parson, y'ga mysk parsons a Gorlan ha Logniet. Dre lycklod y feu ledhys ynwedh meur a dus na gemeras rann. Sesyes veu tir a bewa hembrenkysi lu Kernow, ha res veu dhe'n sodhogyon a ledyas soudoryon an governans.
Gonisogeth Kernow ha kolmow Kernow gans Breten Vyghan a wodhevis yn feur drefen an gas. Tebel-wannhes veu an yeth kernowek, difennys veu golyow sens, ha distruys veu gweder nammys ha tegennow yn eglosyow dres Kernow. Deges veu lies kowethyans re skodhsa kemenethow Kernow, kepar ha chapelyow, klavjiow, ha koljiow. Na fella ny veu Kernow diskwedhys avel kenedhel war mappys.
Meyn kov
Klass:Istori Kernow Klass:16ves kansvledhen Klass:Kernowek
Kolpes
left|350px|skeusennik|Pennrewl kolpes a lever orthyn bos an delinyans a-wartha yn kespos stag gans pub nerth kemmys. skeusennik|left|390px|Y hyllir usya kolpes dhe ri meur a nerth dres pellder berr, dre ri boghes nerth dres pellder pella war benn aral an kolpes.
Kolpes yw jynn sempel. Y hyllir y usya yn lies fordh. Unn fordh yw dre vusura taklow, po gweles pyneyl a wra poosa moy. Res yw kolpes war bosboynt usys ganso dhe dhrehevel posow. Kolpes yw onan a hwegh jynn sempel herwydh an Hen Rekys. Yma tri hlass a golpes: kynsa klass, nessa klass ha tressa klass.
A-varr
An skrifow a-varra gesys a-dro dhe golpesow yw dhyworth an 3a kansvledhen K.O.K.. Skrifys yns i gans Archimedes. "Ro tyller may hallav sevel dhymm, ha my a wra gwaya an Nor" yw lavar a vri gans Archimedes a dhevisas pennrewl kewar awgrymel kolpesow (herwydh Pappus a Aleksandri).
Sortow a golpesow
Yma tri sort a golpesow. An dyffrans yntredha yw an tyller mayth usi an posboynt ha ple ma an nerthow.
Kynsa klass
skeusennik|240px|Golinyans a'n devnydh a golpes kynsa klass (glas) war bosboynt ([[Sowsnek fulcrum (gell))]] Kolpes kynsa klass yw kolpes mayth usi an posboynt ynter an assay ha'm sprallansedh (an sawgh). Estyll omborth ha lorghow horn yw ensamplow a golpesow kynsa klass.
Nessa klass
Kolpes nessa klass yw onan le mayth usi an sprallansedh ynter an assay ha'n posboynt. Gravathow ros hag alhwedhow know yw ensamplow a golpesow nessa klass.
Llanfihangel Ysgeifiog
Llanfihangel Ysgeifiog yw tre yn Ynys Môn, Kembra; (SH47SE22). Yma hi 128.9 mildir (207.5 km) dhiworth Kardydh ha 212.1 m (341.3 km) dhiworth Loundres. 1499 o braster an poblans yn 2011, ha 1146 (76.5%) a wodhya kewsel Kembrek.
Kolpes
Tressa klass
Kolpesow tressa klass yw le mayth usi an assay ynter an sprallansedh ha'n posboynt. Jynnow krommgentra ha'gas ragvregh yw ensamplow.
Mabinogi
left|skeusennik|250px|Gravyans yn [[Harlech a vyghtern Bendigeidfran ha korf y noy Gwern]] Kuntel a beswar hwedhel selys war an henhwedhel kewsys kembrek yw an Mabinogi. Aga hanow hengovek yw Peder Skorren an Mabinogi (skorren y'n styr ma yw hwedhel a-ji hwedhel).
Drefen an Arlodhes Charlotte Guest dhe gammgonvedhes an ger Kembrek Kres mabynogion (a hwer unnweyth yn unnik, yn kettesten a hwedhel Pwyll yn dew a'n dornskrifow), usys yw an ger 'Mabinogion' a-dhia hi dhe dhyllo hy threylyans Sowsnek awedhyansek a'n Peder Skorren hag eth hwedhel aral rag kampolla an hwedhlow mythoniethel kembrek avel myns oll. Nebes a'n hwedhlow na a gomprehend elvennow istorek a'n Osow Kres yn Kembra, mes ynna kevys yw elvennow a-varra a dheu yn kwreydhek dhyworth bys an Keltyon ha'ga mythologieth.
Pennriv
skeusennik|7 yw pennriv
Mabinogi
Synsys yw testennow posekka an hwedhlow yn dew dhornskrif kresosel arbennik, hemm yw Lyver Gwynn Rhydderdh skrifys a-dro dhe 1350, ha Lyver Rudh Hergest, skrifys neb termyn a-dhia 1382 ha 1410.
Pennriv
Pennriv yw niver naturel nag yw digolm a m \times n pan yw m ha n niverow naturel ha nyns yw 1 ny m ny n.
Mabinogi
An Peder Skorren
Kuntel a beswar hwedhel ow longya dhe'n keth kylgh yw Peder Skorren an Mabinogi. An peswar hwedhel yw: Desinys ha skrifys vons gans skrifer roasek, yn kres an 11ves kansvledhen martesen. An linen a's kelm warbarth (yn tanow treweythyow) yw istori Pryderi, mab Pwyll Pennsevik Dyved ha Rhiannon.
Pennriv
Nyns yw 1 pennriv, ha nyns eus an brassa pennriv.
Mabinogi
An Hwedhlow Teythyek
250px|skeusennik|Gorholyon Matholwch right|250px|skeusennik|Magyoryon Segontiwm ogas dhe Caernarfon Y treylyas an Arlodhes Guest ha dyllo seyth hwedhel aral yn hy huntel. Peswar anedha yw hwedhlow a gomprehend elvennow a henhwedhlow kembrek, ha drefen henna henwys yns i An Hwedhlow Teythyek, (Y Chwedlau Brodorol) gans skolheygyon. Aga thitlow yw: