cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Безносикова Люция Михайловна
Туясян удж
Л.М. Безносикова туялӧма и ловъя вомгорув сёрни да гижӧда кывъяс, налысь ӧта-мӧд костса йитӧдсӧ, литература кывлысь озырмӧмсӧ. Тайӧ уджыслы кывкӧртӧдӧн лоисны «Роль диалектной лексики в формировании словарного состава коми литературного языка», «Роль писателей в обогащении лексики коми литературного языка», мукӧдкӧд ӧтвылысь дасьтӧм «Современный коми язык. Лексикология», «Удорский диалект коми языка» да мукӧд петас.
Панев Зосима Васильевич
Олан туй
Сійӧ чужӧма 1914-ӧд вося кӧч тӧлысь 27-ӧд лунӧ Вӧлӧгда губерняын Яренск уездса Айкатыла вӧлӧсьтын (ӧні — Емдін районса Кырс грезд). 1933-ӧд воын помалӧма Емдінса педтехникум.
Ошканпасъяс
Республикаса экономика да культура сӧвмӧдӧмӧ пай пуктӧмысь сылы сетӧма 8 орден:
Даур кыв
Даур анбур
Латин (1981):
Важӧн даурӧн гижисны маньчжур анбурӧн.
София
София (София) - тайӧ Болгарияса кар, Болгариялӧн юркарыс.
Ҍ
Ҍҍ (джын небыд пас) — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ кильдин саами кывйын д, т, н бӧрын. Шуанног: дҍ — [dʲ], тҍ — [tʲ], нҍ — [nʲ].
Ӧтувтӧм Араб Эмиратъяс
Geānlǣht Arabisc Emiratu ܐܡܝܪܘܬܐ ܥܪܒܝܬܐ ܚܕܝܬܐ arz:الإمارات Злучаныя Арабскія Эміраты सयुंक्त अरब इमारात Միացյալ Արաբական Էմիրություններ არაბეთის გაერთიანებული საამიროები Иугонд Араббаг Эмираттæ Ovttastuvvan Arábaemiráhtat Förenade arabemiraten United Arab Emirates Lemiräns Pebalöl Larabänik Imaarati Araab yu Bennoo
Эжов (Кӧрткерӧс район)
География
Эжов пукалӧ Эжва юлӧн шуйга берегын.
Пальма котыр
Пальма котыр (Arecaceae) — Arecales чукӧрса корья пу быдмӧг котыр. Пальмаяс 183 увтыр да 2600 сикас.
Юсь
Оласног
Коми муын гожйӧ кык пӧлӧс юсь. Ӧтиыс — ыджыд юсь («лебедь-кликун») ёнджыка олӧ пармаын. Паныдасьлывлӧ Печӧра ковтысын — кывтыдас и катыдас, Войвыв Мылва пӧлӧн, Ву ю йылын. Быдтысьлывлӧ пӧ и Ыджыд Кадам ты гӧгӧрын. Локтӧны миянӧ водз тулыснас, йи вӧрзьытӧдз на. Овмӧдчыны бӧрйӧны вӧрпытшса лӧнь ты. Ичӧтик кӧ тыыс, сӧмын ӧти гозъя кольччӧ. Мукӧдыслы лоӧ мӧдлаӧ мунны. Позсӧ лӧсьӧдӧны тыдавтӧминӧ, туруна-баддя местаӧ. Пӧжны пуктӧны ки пыдӧс пасьта нёль либӧ квайт кольк. Эньыс пукалӧ позъяс нелямын лунӧдз. Пияныс кыпӧдчӧны борд йылӧ моз тӧлысьлӧн мӧд джынъяс. Лунвылӧ лэбзьӧны йирым тӧлысь помасигӧн. Тӧвйӧны Германияын да Скандинав муын, Рытыввыв Европалӧн мукӧд юкӧнын.
Тлингит (кыв)
Тлингит анбур
! e-mailын !! АӦШын !! Канадаын !! Шуанног
Чувьюрова Ирина Ивановна
Олан туй
Ирина Чувьюрова чужӧма 1971-ӧд вося лӧддза-номъя тӧлысь 26-ӧд лунӧ Коми АССР-ын Печора районса Соколов сиктын. 1992-ӧд воын помалӧма Сыктывкарса педагогика колледж, лоӧма подув классъяс велӧдысьӧн, да В. Т. Чисталёв нима Коми Республикаса культура колледж. 1997-ӧд восянь уджалӧ Сыктывдін районса культура керкаын хормейстерӧн. Олӧ да уджалӧ Выльгорт сиктын.
Ваймӧс (Луздор район)
География
Ваймӧссянь Абъячой юрсиктӧдз 50 км.
Диподиум
Диподиум (Dipodium) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын да Океанияын.
Ӓ
Шуанног
ханты — [ɐ]
Видзӧдӧй тшӧтш
Ä
Кузнецов Николай Иванович
Войнаӧдзса кад
Комынöд воясын Николай Кузнецов кутшöмкö кад уджалöма Перым муса Кудымкарын. Пуктöма ассьыс пай колхозъяс котыртöмö. Сэсся тöлка да вежöра том мортöс казялöмаöсь да босьтöмаöсь ОГПУ органъясö.
1930-öд вояс шöрын Николай Кузнецов олöма да уджалöма Сыктывкарын. Служитöма НКВД-ын. Уджыс, майбыр, тырмöма. Сiйö кадö вöрын зiльысь звучник-тысячникъясысь öтдор вöлöмаöсь и сiдз шусяна вредительяс да саботажникъяс. И татшöм войтырсö ковмылöма эрдöдны.
Коми войтыр (ӧтмунӧм)
Коми войтыр — регионъяскостса общественнӧй ӧтмунӧм, артмӧдӧма 1989 воӧ «Коми котыр» ним улын.
Экономика
1. Гӧгӧрвоӧдӧ кыдз артмӧ товаръяслӧн бергалӧм да кутшӧм ногӧн артмӧ дон. Тайӧ видзӧдласын экономика лоӧ туялӧмӧн либӧ велодан дисциплинаӧн.
Коми войтыр (ӧтмунӧм)
История
2008 вося урасьӧм тӧлысь 8-9-ӧд лунъясӧ нуӧдӧм Коми войтырлӧн IX Чукӧртчӧм вылын «Коми войтыр» ӧтмунӧмлӧн исполнительнӧй комитетӧн веськӧдлысьӧн бӧрйӧма Сергей Габов. Исполнительнӧй комитетӧ пырӧны республикаса быд карысь да районысь, а сідзжӧ Перым Коми кытшысь войтыр. Быд карын да районын уджалӧ «Коми войтыр» ӧтмунӧмлӧн Представительство.
Ӑ
Видзӧдӧй тшӧтш
Ă
Возей (Ускар каркытш)
История
Артмис 1970-ӧд воясӧ мусир перъянін корсигӧн. Официальнӧя пасйӧма 1978 вося косму тӧлысь 18-ӧд лунӧ. 1981 воын Возей перъянінысь кутісны лэптыны мусирсӧ проектӧн индӧм мощносьт серти. 1979 воын — 1334 морт, 1989 воын — 917, 1995 воын — 612. 2000 воын некод эз ов.
Скопье
Йӧз:
Ӗ
1924—1926 воясӧ ӗ вӧдитчисны мокша анбурын [ə] пасйӧм пыдди.
Коми йӧзкостса сьыланкыв
Коми сьыланкыв велӧдан история
Николай Надеждин «Народная поэзия коми-зырян» статьяын пасйӧ коми йӧзкост поэзия йылысь да пыртӧ кык бӧрдӧдчанкыв, пасйӧ, мый коми йӧз костын эмӧсь роч сьыланкывъяс («Во саду ли в огороде»).
Лунвыв Африкаса Республика
Лунвыв Африкаса Республика (ЛАР), Лунвыв Африка — тайӧ канму Африкаын.
Вуктым (Луздор район)
История
Овмӧдчаніныс артмис кыдзи спецпереселенечьяслӧн посёлок 1930-ӧд воясын.
Кардор губерня
История
Губерня артмӧдӧма Пётр I шуӧм серти 1708 вося ӧшым тӧлысь 18 (29) лунӧ. Губерняӧн веськӧдлан шӧринӧн вӧлі индӧма Кардор.
Ягдор (Межадор сикт овмӧдчӧмин)
Ягдор (Ягдор) – Коми республикаын Сыктыв районса Межадор сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Липин
Тайӧ овыс паськыда тӧдса Эжва катыдын — Кулӧмдін районса Кулӧмдінын, Мысын да Тымсерын.
Мукӧдыс чайтӧны, мый овыс роч «липа» (комиӧн кӧ — «нинпу») кывйысь. Но тайӧ абу сідз. Овыс абу йитчӧма пу нимкӧд.
Рим
Йӧз:
Турубанов Афанасий Николаевич
Туялан удж
А. Н. Турубанов гижӧма 90 сайӧ туялан удж, на лыдын 17 монография (мукӧд туялыськӧд ӧтвылысь).
Вылыс Максаковка
Культура
Вылыс Максаковкаын 2014 во вылӧ уджалӧны: библиотека (Шӧр бибилиотека системалӧн 2 №-а юкӧн), пошта юкӧн, «Лира» досуг шӧрин, «Максаковка» реабилитациа шӧрин, спорт да дзоньвидзалун ёнмӧдан шӧрин, амбулатория, аптека, 8 №-а пывсян.
Уляшев Александр Васильевич
Уляшев Александр Васильевич (1925–1998) — Коми АССР-са школаясын нимӧдана велӧдысь (1959), СССР-са нимйӧза велӧдысь (1981).
Гаити
Гаити (Гаити Республика) (République d'Haïti) — тайӧ канму Войвыв Америкаын.
Ў
История
1970-ӧд воясӧдз Ў бергаліс карачай-балкар анбурын.
Пожӧгдін (Кулӧмдін район)
Культура
2012 во вылӧ грездын уджалӧ клуб.
Холопова Диана Григорьевна
Олан туй
Диана Холопова чужӧма Коми АССР-ын Кулӧмдін районса Джеджим грездын 1949-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь 2-ӧд лунӧ. Помалӧма 1972-ӧд воын Коми канмуса педагогика институтысь история-филология факультетса коми юкӧн.
Савваитов Павел Иванович
Олан туй
П. И. Савваитов выльысь лӧсьӧдӧма йӧзӧдӧм вылӧ «Великие Минеи-Четьи» (12 ыджыд том, кытчӧ пырӧма став религиознӧй литератураыс роч муын православнӧй вера пыртӧмсянь) да важ Новгородса летопись «Временник», кӧні сетӧма Россиялӧн ХІ–ХVІІІ нэмся история да культура нылысь озыр материал. «Временникыс» дзоньнас лои роч историялы подулӧн.
Мартынов Валерий Иванович
Олан туй
1967—1993-ӧд воясӧ уджалӧма СССР-са наукаяс академиялӧн Коми филиалын кыв да литература юкӧнын: медводз — ичӧт туялысь должносьтын. Коми наука шӧринса аспирантура «СССР-са войтырлӧн литература» специальносьт серти помалӧм бӧрын водзӧ уджалӧма Кыв, литература да история институтын: литература да фольклор секторлӧн веськӧдлысьлысь удж вӧчысь (1971-ӧд восянь), литература да фольклор юкӧдӧн веськӧдлысь (1974—1988), шӧр туялысь должносьтын (1988-ӧд восянь).
Калинин Александр Иванович
Олан туй
Александр Калинин чужӧма 1901-ӧд вося кӧч тӧлысь 7-ӧд лунӧ (важ стиль серти — моз тӧлысь 24-ӧд лунӧ) Кардор губерняса Мозын уездысь Веньдінын (ӧні Удора районса Вендін грезд) крестьянин семьяын. Быдмӧма дед-баб дорас. 1912-ӧд воын помалӧма Вендінын вичкобердса школа, 1916-ӧд воын Яренскын вылыс начальнӧй училишӧ земстволӧн стипендия вылӧ.
Шева
Этимология
Артмӧма сійӧ «шы» («звук») кывсянь. Тайӧ йитчӧма сыкӧд, мый «шева» вермӧ пырны мортлӧн сёрниас да горзыны, а мукӧддырйиыс и вежӧра сёрнитны.
Аберрантия
Аберрантия (Aberrantia ) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр.
Шахсикт (Кулӧмдін район)
Шахсикт (Шахсикт) – Коми Республикаын Кулöмдiн районысь Пожӧг сикт овмӧдчӧминса грезд, пуксьöма Эжва юлöн шуйга бокас.
Коми Республикаын СМИ
152 СМИ-лысь уджсӧ мырдӧн дугӧдӧма.
Ику-Турсо (астероид)
2828 Ику-Турсо — тайӧ Шонді ылдӧсын астероид. Сылӧн ыджда — 7–15 км. Ику-Турсо восьтіс Суоми Муса астроном Лииси Отерма 1942 воӧ.
Комор кыв
Комор кыв (Shikomor, Shimasiwa) — тайӧ бенуэ-конго (банту) кыв (либӧ суахилилӧн сёрнисикас), Комор діяс вылын каналан кыв. Анбур — латин, сідзжӧ араб.
Чукаыб (Сыктыв район)
Олысь лыд
Грездын олӧны комияс.
Ширяев Владимир Архипович
Гижан удж
Владмир Ширяев йöзöдсьö 1950-öд восянь. Уна гижис челядьлы лыддьöм вылö. Челядьлы «Асыв» кывбура медводдза небöг сылöн петiс 1957 воын. Сэнi гижысь петкöдлö ичöт арлыдаяслысь олöм-вылöмсö бура тöдысь мортöн.
Пӧдчерем (Вуктыл каркытш)
Пӧдчерем (Подчерье) — Коми республикаын Вуктыл каркытшӧ пырысь сикт. 2015 вося вӧльгым тӧлысь 19-ӧд лунӧдз вӧлі Вуктыл районын Пӧдчерем сикт овмӧдчӧминса шӧрсиктӧн.
Макаръя обласьт
География
Макаръя обласьт куйлӧ Рочму европаса юкӧн шӧрын.
Рассыхаев Иван Степанович
Гижан удж
«Дневные записки» гижöдыс петавлӧма торъя небöгöн Сыктывкарын 1997-ӧд воын.
И.С. Рассыхаевӧн гижӧм некымын кипомысь гижӧд ас кадӧ ньӧблӧма кинорежиссёр, ас му туялысь Михаил Игнатов кулӧмдінса олысь Иван Степанович Турышевлысь.
Панама
Панама (Панама Республика) (República de Panamá) — тайӧ канму Войвыв Америкаын.
Подорова Агния Ивановна
Туялан удж
Сылӧн веськӧдлӧм улын вӧлі дасьтӧма нормаа кывкудъяс: «Коми-русский словарь» (1948), «Коми орфографический словарь» (1953).
Зільӧма коми кыв гижанноглы нормаяс дасьтӧмын. Гижӧма «Современный коми язык» (1955) велӧдан небӧгӧ «Кывтор» да «Кывйитӧд» юкӧнъяс.
Юрьё (астероид)
2804 Юрьё — тайӧ Шонді ылдӧсын астероид. Сылӧн ыджда — 17–22 км. Юрьё восьтіс Суоми Муса астроном Лииси Отерма 1941 воӧ.
Федосеев Семён Алексеевич
Гижан удж
1995 восянь пырӧ Россияса гижысь котырӧ.
Пожӧгдін (Сыктывдін район)
Олысь лыд
Грездын олӧны комияс да рочьяс.
Калле (астероид)
2805 Калле — тайӧ Шонді ылдӧсын астероид. Сылӧн ыджда — 16,623 км. Калле восьтіс Суоми Муса астроном Лииси Отерма 1941 воӧ.
Истомин Иван Григорьевич
Олан туй
Иван Истомин чужис 1917 вося урасьӧм тӧлысь 7-ӧд лунӧ Тобольск губерняса Мыжыын (ӧні Тюмень обласьтысь Ямал-Яран асвеськӧдлан кытшса Мыжы сикт) чери кыйысь коми семьяын.
Гижан удж
1955 восянь И.Г. Истомин пырӧ СССР-са гижысь котырӧ.
Шиофок
География
Шиофок пукалӧ Балатон ты бокын, кӧні тысьыс петӧ Шио ю. Шиофоксянь Будапешт юркарӧдз 115 км.
Авлык
Паськалӧм да оласног
Коми муӧ авлыкъяс локтӧны ода-кора тӧлысь помын, став мукӧд уткасьыс медся сёрӧн. Лэбӧны быдтысянінъясас ӧткӧн-ӧткӧн либӧ ичӧтик кельӧбъясӧн. Быдӧн на пиысь аслыс гозпӧвсӧ бӧрйӧ тӧвъянінас на. Овмӧдчӧны тыяс да гӧпъяспӧлӧнса быдмӧга местаясӧ. Позсӧ лӧсьӧдӧны косінӧ, васянь неылӧ. Водзпӧрсӧ поз пыдӧсас вольӧсыс жебиник, но, пӧжсьысь уткаыслӧн гӧныс гылалӧ да, сійӧ вочасӧн содӧ.
Лэбалӧны авлыкъяс тэрыба, шӧр нырвизьсьыс ӧтарӧ-мӧдарӧ кокньыда кежавлігтырйи. Бура уялӧны. Пӧткӧдчӧны небыд гагъясӧн да чериӧн. Чужанінсӧ эновтӧны йирым тӧлысь пуксигӧн.
Канури (кыв)
Канури (kanuri) — тайӧ Нигерияын, Нигерын, Чадын да Камерунын сахара кыв. Анбуръяс — латин, араб (аджами).
Грузинъяс
Грузинъяс (грузин: ქართველები) — Европаын олысь картвель войтыр, кодлӧн эм аслас канму — Грузия.
Ԝ
Шуанног
ягноб — [β̞]
Видзӧдӧй тшӧтш
W
Братислава
Йӧз:
Конша (Кӧрткерӧс район)
География
Конша грезд пукалӧ Лӧкчим ю бокын.
Крымтотара кыв
Кадакывлӧн вежласьӧм
Колян кад
Ӡ
Ӡӡ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ абхаз да уильтин кывъясын. Шуанног — [d͡z].
Йирым тӧлысь 26-ӧд лун
Йирым тӧлысь 26-ӧд лун — Григорий календарын 299-ӧд лун (кассяна воясӧ — 300-ӧд лун). Во помӧдз 66 лун.
Октябрса революциа орден
Октябрса Революциа орден (Орден Октябрьской Революции) — СССР-ын орден.
Канму службаӧ да веськӧдлыны велӧдан Коми Республикаса академия
История
«Коми АССР-ын канмуса служащӧйясӧс, юрнуӧдысь уджалысьясӧс да рыночнӧй экономикаса специалистъясӧс дасьтӧм котыртӧм йылысь» Коми ССР-са министръяс Сӧветлӧн 1992.03.09 лунся 112 №-а шуӧмӧн вӧлі вынсьӧдӧма Коми республиканскӧй отрасльяскостса кадрӧвӧй шӧринлысь подувпуктас да сійӧс уджӧданног.
Слава орден
История
1945 воын тӧвшӧр тӧлысь 14 лунся Висла-Одер операцияын Висла юлӧн шуйга берегвывса тышын смеллунысь — 77-ӧд стрелковӧй дивизияса 215-ӧд Краснознамённӧй полклӧн 1-дза батальонысь став радӧвӧйлы, сержантлы да старшиналы вӧлі сетӧма Слава орден; ротаса командиръяслы — Гӧрд Дӧрапас орден; взводса командиръяслы — Александр Невский орден, батальонса командир Б. Н. Емельянов лои Сӧветскӧй Союзса Геройӧн. Тайӧ вӧлі дзик ӧти тэчас, кытысь боецьяслы ӧти тышысь ставныслы сетӧма Слава орден.
Слава орден сетсьӧ СССР-са Вылыс Сӧветысь Президиумлӧн Шуӧмӧн.
Попов Прокопий Спиридонович
Олан туй
Прокопий Попов чужис Вӧлӧгда губерняысь Усть-Сысольск уездса Кӧрткерӧс сиктын 1908 вося лӧддза-номъя тӧлысь 6-ӧд лунӧ. Помаліс 1-дза тшупӧда школа, нёль во уджаліс батьыскӧд мельничаын. Сэсся вӧлі куръерӧн Кӧрткерӧсса товариществоын, поштаын письмӧ разӧдысьӧн, нарсудын делопроизводительӧн.
1940-ӧд во
1940-ӧд (сюрс ӧкмыссё нелямынӧд) во — Григорий календар серти кассяна во, пансьӧ выльлунсянь.
Сорокин Питирим Александрович
Олан туй
Кулӧма 1968 вося урасьӧм тӧлысь 10 лунӧ Америкаса Ӧтувтчӧм Штатъясын, Массачусетс штатса Винчестер карын.
Кильдин саами кыв
Кильдин саами кыв (сāмь кӣлл) тайӧ чудь-йӧгра кыв Мурманск обласьтын.
Ӧнія кирилл
Кузь гора шыяс пасйӧны макронӧн: А̄а̄ Ӓ̄ӓ̄ Е̄е̄ Ё̄ё̄ Ӣӣ О̄о̄ Ӯӯ Ы̄ы̄ Э̄э̄ Ӭ̄ӭ̄ Ю̄ю̄ Я̄я̄
Кадакывлӧн вежласьӧм
Колян кад
Йирым тӧлысь 28-ӧд лун
Йирым тӧлысь 28-ӧд лун — Григорий календарын 301-ӧд лун (кассяна воясӧ — 302-ӧд лун). Во помӧдз 64 лун.
Метида
Метида — тайӧ Юпитерлӧн спутник. Сылӧн радиус — 21,5 км. Юпитерӧдз шӧр кост 128 000 км. Метида восьтіс Америкаса астроном Стивен Синнот 1979 воын.
Америка
Ыджда, куйланiн да рудöб
Войвыв вадор Америкаыслöн ёна торъявлöма. Сэнi пыдöдз материкас пырö Хадсöн куръя; океанкöд сiйö öтлаасьö Хадсöн вискöн. Найö кытшалöны Лабрадор кöдж.
Канадаса архипелаг дiяс костса висъяс дыр кежлö тупкысьлöны йиöн, а мукöдыс на пытшкысь, Атлантувса океанысь Йиа Вой саридз петан туйяс, пöшти пыр тырöмаöсь йиöн.
Веркöс
Джуджда сертиыс Кордильераяс ичöтджык сöмын медся джуджыд керöсъясысь Азияын. Торъя нин джуджыдöсь Кордильераяс Лунвыв Америкаын. Весиг экватор бердын, кöнi лым вежтасыс мунö 5 км судтатi, уна йывъяс Кордильераяслöн вевттьысьöмаöсь нэмöвöйя лымйöн; дзик войвылын да лунвылын, кöнi лым вежтасыс лэччö 500 м судтаöдз саридз тшупöдсянь, Кордильераяс, тупкыссьöмаöсь кыз лымйöн йывъяссяньыс пöшти подулöдзыс да зэв гырысь кыссян йияс лэччöны веськыда океанö. Медджуджыд йылыс Кордильераяслöн – Аконкагуа – кайö 7 сюрс м-ысь вылöджык. Тайö лоö кусöм вулкан. Кызвын йывъясыс Кордильераяслöн либö ыпъялана, либö кусöм вулканъяс. Ыпъялан вулканöн лоö Котопахи – матö 6 км судта, – медджуджыд ыпъялан вулкан му вылын, кусöм вулканöн лоö Вежа Илья керöс.
Керöсъяс кыптöмыс и öнi на мунö Америкаын став рытыввыв вадор пöлöнöд. Та йылысь висьталöны зэв ыджыд мувöрöмъяс, кодъяс овлöны Войвыв Америкаын, но торъя нин тшöкыда Лунвыв Америкаын; мувöрöмъясысь ёна жугалöны каръяс – Сант-Яго, Лима, а Войвыв Америкаын – Сан-Франциско.
Мувöрöмъясысь öтдор, танi тшöкыда овлöны саридзтiрзьöмъяс, – океан пыдöс лэччöмла сэки вадорас шыбытчöны зэв гырысь гыяс.
Климат
Найö вöчöны зэв ыджыд лёк, сы вöсна, мый тöв выныс тайö циклонъясас кайö 50 дай унджык метрöдз секундаын; но найö мунöны оз паськыда, 10–20 км пасьта гöгöр.
Юяс да тыяс
Кыдзи Войвыв Америкаын, сiдз жö и Лунвыв Америкаын пöшти став тöдчанаджык юяс пансьöны Кордильераясын да визувтöны паськыд шыльыдiнъясöд Атлантувса океанö. Войвыв Америкаын медкузь юыс – Миссисипи, аслас Миссури, Огайо да мукöд вожъясöн; медшöр юйыв пыддиыс кö сылысь лыддьыны Миссури, сэки Миссисипи – кузьта сертиыс медводдза ю мушар вылын (6800 км). Аслас гудыр ваöн Миссисипи нуö зэв уна нюйт да лыа; сы понда Мексика куръяö усянiнас Миссисипи вöчö зэв ыджыд дельта, кодi воысь воö водзöджык да водзöджык петö куръяас.
Каранда
Каранда ( Carissa carandas ) — кутра котырса корья пу сикас. Сійӧ быдмӧ Азияын.
Майн вылын Франкфурт
Йӧз:
Қ
Мукӧддырйи ханты анбурын Қ гижӧны Ӄ пыдди.
Ӯ
Мукӧддырйи Ӯ гижӧны дунган кывйын Ў пыдди.
Шуанног
ягноб — [uː], [yː]
Важ славян кыв
Важ славян кыв либӧ вичкославян кыв — тайӧ бырӧм (IX—XI нэмӧдз) славян кыв лунвыв да асыввыв Европаын.
Важ славян анбур
диакритик пасъяс:
1937-ӧд во
1937-ӧд во (Сюрс ӧкмыссё комын сизимӧд) во — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ пекничасянь.
Шомысов Владимир Игоревич
Гижан удж
Владимир Шомысов гижӧма комиӧн челядьлы кывбуръяс да висьтъяс. Найӧ петавлісны «Би кинь» да «Войвыв кодзув» журналъясын, «Аняби» чукӧрын (2001). Йӧзӧдӧма «Серпасалӧм коми-роч словарь» (1998), «Пемӧс, быдмӧг да тшак серпаса комиа-роча экологическӧй кывчукӧр» (2010).
Ужга (Койгорт район)
Ужга (Ужга) – Коми Республикаын сикт, Койгорт районысь Ужга сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
Попов Полиевкт Павлович
Олан туй
Институт помалӧм бӧрын велӧдіс коми да роч литература Печораса да Сыктывкарса педучилишӧясын. 1944 воын сійӧс босьтісны СССР-са наукаяс академиялӧн Кыв да мӧвпалӧм институтса аспирантураӧ, но сійӧс бӧр корисны Коми пединститутӧ велӧдысьяс тырмытӧм вӧсна. 1945—1947 воясӧ П.П. Попов вӧлі литературнӧй да история факультетъясын деканъясын. 1954 восянь директораліс Велӧдысьясӧс сӧвмӧдан Институтын.
Афанасьев Анатолий Петрович
Афанасьев Анатолий Петрович (1935—2004) — коми кыв туялысь да гижысь.
Сянлю
Сянлю — тайӧ Гунгунлӧн спутник. Сылӧн радиус — 50 км. Гунгунӧдз шӧр кост 24000 км. Сянлю восьтісны Маддяр Муса астрономъяс Габор Мартон, Чаба Кишш да Томаш Мюллер 2010 воын.
Парма (Сыктывдін район)
Олысь лыд
Грездын олӧны комияс.
Аныб сикт овмӧдчӧмин
Медшӧр юӧр
Ыджда: 2271 га.
Туркин Константин Иванович
Олан туй
Кулӧма 1971 вося моз тӧлысь 23-ӧд лунӧ.
Финн-йӧгра кывъяс
Финн-йöгра вужкыв
Миян эраöдз 2-3 сюрс воöн водзджык финн-йöгра вуж йöз пиысь янсалö асыввыв юкöныс, мыйысь бöрвыв артмас йöгра. Йöграыс вочасöн и ачыс юксяс: торъяласны мадьяръяс да Об йöгра – ханты-манси.
Ү
Видзӧдӧй тшӧтш
Υ
1764-ӧд во
1764 во — Григорий календар серти кассяна во, пансьӧ вежалунсянь.
Кажым (Койгорт район)
Кажым (Кажым) – Коми Республикаын сикт, Койгорт районысь Кажым сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
1763-ӧд во
1763 во — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ субӧтасянь.
Гуляева Людмила Петровна
Гуляева Людмила Петровна (1952) — перым коми гижысь.
Олан туй
Людмила Гуляева чужӧма 1952-ӧд вося рака тӧлысь 12-ӧд лунӧ Перым Коми кытшын Юсьва районса Ларин грездын. 1959—1969-ӧд воясын велӧдчӧма школаын. 1974-ӧд воын помалӧма Перым педагогика институтысь филология факультетса комиа-роч юкӧн. Велӧдӧма Перым Коми кытшса школаясын роч да перым коми кыв да литература: Кудымкар районса Мелехин школаын, нёль во — Антипин школаын. Бӧръя кызь восӧ уджалӧма Юсьва районса Крыкалёв шӧр школаын, на пиысь 9-сӧ — директоралӧма.
Гижан удж
2007-ӧд воын челядьлы «Гажа кад» небӧгысь Л.П. Гуляевалы сетӧма Перым Коми кытшса премия.
1932-ӧд во
1932 (Сюрс ӧкмыссё комын кыкӧд) во — Григорий календар серти кассяна во, пансьӧ пекничасянь.
Ӫ
Ӫӫ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ ханты да эвен кывъясын.
Владимир обласьт
Владимир обласьт тайӧ регион Рочмуын.
Операционнӧй система
Операционнӧй система (ОС) - тайӧ системнӧй мӧвптас кӧды веськӧдлӧ компьютер корпаӧн, мӧвптас вынъясӧн (ресурссъясон) да сетӧ ӧтла сервисъяс компьютер уджтасъяслы.
Усвавом
История
1942 воын тані кыптіс пукалысьяслӧн Усвавомса восстанньӧ (рочӧн: Усть-Усинское восстание заключенных; восстание Ретюнина).
Михаэль Рисслер
Олӧм да наукаын удж
М. Рисслер чужис 1971ʼ вося урасьӧм тӧлысь 16ʼ лунӧ Бельцигын (Асыввыв Германия). Велӧдчис А. Гумбольт нима Берлинса университетын, Берлинса мездлуна университетын (1992-93), сэсся Софияса университетын (1995-96). 2002ʼ воӧ А. Гумбольт нима университетын сдайтіс магистр экзаменъяс скандинавистикаысь, болгаристикаысь да европаса этнологияысь, дорйис «Sprachwechsel und Sprachwandel in Nordskandinavien» магистр диссертация Ю. К. Кузьменко веськӧдлӧм улын.
Митюшёва Надежда Алексеевна
Гижан удж
Мукӧдыскӧд ӧтвылысь вуджӧдӧма коми кыв вылӧ морт инӧдъяс йылысь Декларация (1996), редакторалӧма да лӧсьӧдӧма «Мича ывла, коми вужвойтыр да морт инӧдъяс» небӧг (2001), «Финн, коми да роч учёнӧйяслӧн изьватас сёрнисикас туялӧм да талунъя олӧм» CD-ROM (Изьва, 2010). Гижӧма коми театрса искусство йылысь да йӧзӧдӧма «Коми театр. Свет минувшего» (Сыктывкар, 2014) небӧг.
Обрезкова Нина Александровна
Олан туй
Нина Обрезкова чужӧма 1965-ӧд вося рака тӧлысь 11-ӧд лунӧ Коми АССР-ын Удора районса Кослан сиктын. Велӧдчӧма Слӧбӧдаса 8 класса да Косланса шӧр школаясын. 1982-ӧд восянь велӧдчӧма строкоотливнӧй машинаяслӧн наборщикӧ 29 №-а ПТУ-ын. 1989-ӧд воын помалӧма Сыктывкарса канму университетысь филология факультетса коми юкӧн. Университет помалӧм бӧрын уджалӧма Коми наука шӧринса Кыв, литература да история институтын кыв юкӧдын лаборантӧн. 1993-ӧд восянь веськӧдлӧма Фольклор театрлӧн литература юкӧнӧн. 1998-ӧд вося йирым тӧлысьсянь вӧлӧма Сыктывкарса вӧр институтын пресс-секретарӧн.
Гижан удж
Прозаа гижӧдъясыс йӧзӧдӧма «Войвыв кодзув» да «Арт» журналъясын. 2007-ӧд воын В. А. Савин нима драма театр пуктӧма Н. Обрезковалӧн «Асъя гӧстья» пьеса серти спектакль.
Нина Обрезкова ачыс сідзжӧ вуджӧдчӧ. Комиӧдлӧма эст поэтъяс Марие Ундер да Хандо Руннельлысь кывбуръяссӧ, керӧсвывса мари поэтъяс Валери Микор да В. Самойловлысь гижӧдъяссӧ, удмурт кывбурчи Муш Надилысь да Екатерина Макаровалысь, да мукӧдлысь.
Н.А. Обрезкова 2005-ӧд восянь пырӧ Россияса гижысь котырӧ.
Кулӧмдін сикт овмӧдчӧмин
Сӧвет
Кулӧмдін сикт овмӧдчӧминса Сӧветӧн веськӧдлысь: Тимошина Татьяна Витальевна (2012 восянь).
Ӝ
Ӝӝ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ удмурт кывйын. Шуанног — [d͡ʒ] (коми анбурын дж).
Шергин Александр Васильевич
Олан туй
Александр Шергин чужис 1789 воын. Батьыс, Василий Иоаннович Шергин, вӧлі Усть-Сысольскса Троича соборын священникӧн. А.В. Шергин помаліс Вӧлӧгдаса духовнӧй семинариа. 1814 восянь вӧлі Совдор уездса духовнӧй училишӧын старшӧй велӧдысьӧн. 1822 восянь — Вӧлӧгда губерняысь Усть-Сысольск приходса духовнӧй управлениеын смотритель. 1825 вося моз тӧлысьлӧн 1-ӧд лунӧ пуктӧма Усть-Сысольскса Троича соборӧ диаконӧн, 1825 вося моз тӧлысьлӧн 2-ӧд лунӧ — священникӧн, 1825 вося моз тӧлысьлӧн 6-ӧд лунӧ — протоиерейӧн. 1825 воын лои Усть-Сысольскса духовнӧй приходын присутствуюшӧйӧн, духовнӧй званньӧа гӧльяслӧн Вӧлӧгдаса попечительствоын сотрудникӧн, оспалы тышкасян комитетӧ пырысьӧн. 1834 восянь — Усть-Сысольск уездса тюрмаяслӧн попечительяс комитетӧ пырысь, казначей. Служитіс Усть-Сысольскса соборын 1837 вося кӧч тӧлысьлӧн 26-ӧд лунӧдз.
Вуджӧдан да туялан удж
Уна во А.В. Шергин велӧдіс грек кыв, катехизис да священнӧй история Совдор уездса училишӧын. Вичкоын мукӧд уджалыськӧд комиӧдіс «Выль Кӧсйысьӧм» (рочӧн: «Новый Завет»). Тайӧ сетіс позянлун нуӧдны службасӧ коми йӧзлы ас чужан кыв вылас. 1823 воын «Библиаса Роч котырлӧн» (рочӧн:«Российское Библейское общество») сьӧм вылӧ петіс торъя небӧгӧн «Матвейсянь Евангелие» (рочӧн: «Евангелие от Матфея»), кодӧс комиӧдіс Александр Шергин. Тайӧ вӧлі комиӧн йӧзӧдӧм медводдза небӧг.
Бутырева Галина Васильевна
Гижан удж
Йӧзӧдӧма некымын кывбур чукӧр: «Пас туй» (1989), «Бог с тобой» (1994), «Сёкатӧ, эзысьӧ, донаӧ…» (1999), «К портрету моей Родины» (2002), «Да будет имя Твоё» (2003), «Ритмы реки» (2004), «Бурӧ-визьӧ» (2005), «Лов шы» (2008).
Гижысь сідзжӧ вуджӧдчӧ: комиӧдӧ роч да финн-йӧгра гижысьясӧс.
Упри
Рöдмöм
Упри пöксö лэдзö ода-кора да лӧддза-номъя тöлысьясö гырысь юяслöн вожъясын. Пöкйыс ыджыд - диаметрыс 1,5 мм. Отпырйö кöдзö 200 сюрс пöкйöдз.
Ткварчал
Йӧз: 4,8 сюрс гӧгӧр (2003).
Баталов Валериан Яковлевич
Гижан удж
1964-ӧд восянь пырӧ СССР-са гижысь котырӧ. В. Баталовлысь гижӧдъяссӧ вуджӧдӧма роч, коми да маддяр кывъяс вылӧ. Кудымкарын, Перымын, Сыктывкарын, Москваын петӧма кызь сайӧ небӧг: «Край мой милый» лирикаа миниатюраяс, «Шапка-пожум», «Растёт за селом сосна» да «Антипка дарит журавлиное яйцо» повесьтъяс, «Тулысся петассэз» историческӧй роман да мукӧд.
1965 воын В.Я. Баталовӧс бӧрйылӧмаӧсь РСФСР-са гижысьяслӧн II съезд вылӧ; ветлӧма Коми АССР-са гижысьяслӧн II, V да VIII съездъяс вылӧ.
Свати (кыв)
Пример
Bonkhe bantfu batalwa bakhululekile balingana ngalokufananako ngesitfunti nangemalungelo. Baphiwe ingcondvo nekucondza kanye nanembeza ngakoke bafanele batiphatse nekutsi baphatse nalabanye ngemoya webuzalwane.
Вурсян ем
Вурсян ем тайӧ инструмент.
Чилимдін
Чилимдін (Усть-Цильма) – Коми республикаын сикт, Чилимдін районса юрсикт да Чилимдін сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
Ҹ
Ҹҹ — кирилл анбурлӧн шыпас, 1991 воӧдз бергаліс азербайджан кывйын. Шуанног — [d͡ʒ] (ӧнія латин анбурын C). Сідзжӧ Ҹ мукӧддырйи вӧдитчӧны тат да талыш кирилл анбуръясын.
Пожӧмаяг (Луздор район)
Пожӧмаяг (Пожемаяг) — Коми Республикаын Луздор районса Черёмуховка сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь посёлок.
Олысь лыд
Грездын олӧны комияс да рочьяс.
Катыд (Сыктыв район)
Олысь лыд
Грездын олӧны комияс.
Чавкан
Ыджда да рӧм
Чавкан — катша-рака котырӧ пырысь лэбач, пелькиник тушаа, сьӧктаыс 200 граммысь неуна унджык. Мышкуыс, бӧжыс да кокыс сьӧд. Юрыс синмӧдзыс сьӧд жӧ, синсяньыс руд, а ачыс синмыс еджыд.
Паськалӧм
Медся уна чавканыс коми мулӧн лунвыв юкӧнъясас — Эжва да Сыктыв ковтысъясын. Печӧра вожын олӧ сӧмын Чилимдінын. Удораын шочиника паныдасьлӧ. Кызвыныс тӧвйӧ миянын, но кутшӧмкӧ юкӧн кӧдздӧдӧм бӧрын вешйӧ лунвывланьджык.
Пачгин (Мылдін район)
География
Грезд пукалӧ Печӧра юлӧн веськыдладорас.
Вӧлӧкӧвӧй (Заполярнӧй район)
История
2014 воын грездын вӧлі: Аэродром, кык вузасянін, начальнӧй школа-челядь видзанін, ФАП, культура керка.
Овмӧс
Олысьяс уджалӧны кӧр видзан котырын. Водзынсӧ вӧлі мӧс видзан ферма.
Пӧкрӧв лун
Пӧкрӧв лун (роч: Покро́в, Покрова́) — коми йӧзкостса календарын лун, пасйӧны йирым тӧлысь 14-ӧд лунӧ.
Эскӧмъяс
Коми традицияын Пӧкрӧв бӧрын ворсӧны кӧлысьяс. Том и пӧрысь нывъяс вичкоын шыӧдчӧны Ен-Мам дорӧ, медым сiйӧ вевттяс налысь юрсӧ кокошникӧн, и найö вермасны петны верӧс сайӧ: «Святая Мати Богородица, покрывай и закрывай штопнӧй кокошникӧн, зарни кокошникӧн!»
Сыспи (Емдін район)
Сыспи (Сыспи) — Коми Республикаын Емдін районысь Айкатыла сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Батиев Дмитрий Александрович
Батиев Дмитрий Александрович (1896—1941) – Коми асшӧр обласьт лӧсьӧдны вӧзйысь.
Цыпанов Евгений Александрович
Туялан удж
Евгений Цыпанов йӧзӧдӧма 300 сайӧ туясян удж, на лыдын 15 торъя небӧг: монографияяс, коми кыв асшӧра велӧдан небӧгъяс, велӧдан пособиеяс, вылькывъяслӧн кывкудъяс.
Е.А. Цыпанов — уналы тӧдса фин-угровед. 1995 восянь Фин-йӧгра туялысьяслӧн ставмирса конгрессъяс комитетӧ пырысь. Пырӧ «Linguistica Uralica» войтыркостса журналлӧн редколлегияӧ.
Общественнӧй удж
2007—2010 воясӧ веськӧдлӧма Коми му туялан котырӧн.
Ӱ
Ӱӱ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ мари, ханты, коми-ёдз, алтай, хакас да шор кывъясын. Шуанног — [y].
Столповский Пётр Митрофанович
Гижан удж
Дасьтӧма да йӧзӧдӧма некымын проза небӧг. Роч кыв вылӧ вуджӧдӧма коми литератураысь да фольклорысь гижӧдъяс: В.И. Безносиковӧс, Н.Н. Куратоваӧс, И.И. Белыхӧс. Вуджӧдӧм коми йӧзкостса мойдъяс йӧзӧдӧма «Три стрелы» (1998), «Солнцеликие братья» (2007) да «Доброе слово» (2008) небӧгъясын.
Мальцевгрезд (Сыктывдін район)
География
Мальцевгрезд пукалӧ Сыктыв юлӧн шуйга берегын. Грездсянь Ыб шӧрсиктӧдз 2 км, Выльгорт юрсиктӧдз 47 км.
Скӧрӧдум (Кулӧмдін район)
Овъяс
Медводдза овъяс Скӧрӧдумын вӧліны Паршуков да Ефремов (1719). Ӧнія кадӧ медунаӧн Пашнинъяс да Ефремовъяс.
Чит (Сыктывкар)
Чит (Чит) — Сыктывкар юкӧн, карпом. Водзынджык Кӧджпом сиктсӧветын торъя грезд, ӧтувтӧма Сыктывкаркӧд.
История
Медводдзаысь казьтыштӧма 1586 воын: «Титовская» грезд, 1 овтӧм овмӧс, сэні олысьыс, Дмитрий Васильевич (овыс тӧдтӧм), мунӧма мӧд грездӧ. 1646 воын грездас («что была пустошь Титовская над озерков над Титовским») вӧлӧма 2 кресьтянин овмӧс: Ӧтиас олӧма Иван Леонтьевич, мӧдас — Малко прӧзвишӧа Емельян Иванович. 1678 воын грездын вӧлӧма 5 овмӧс. XVI—XVII нэмъясӧ грездыс вӧлі пырӧ Сёська вӧлӧсьтӧ, XVIII—XIX нэм заводитчигӧн — Выльгорт вӧлӧсьтӧ, кытысь торйӧдчӧма сэсся.
Кунгин Василий Прокопьевич
Гижан удж
Василий Кунгин мемуаръясас гижӧма и Л.Н. Толстойкӧд Москваын паныдасьлӧм йылысь (1896). Кывбуръяссӧ лыддьӧм бӧрын Лев Николаевич сетӧма Кунгинлы вӧзйӧм: «''Чтобы поэтом быть — нужно им родиться. А чтобы быть писателем, нужно много думать, тогда дума рождает мысль, а мысль рождает слово. Когда вы будете писать о чем-либо — сначала обдумайте, будут ли верить написанному вами. Если будут, то вы будете считаться писателем''».
Ӌ
Ӧнія хакас анбурӧ шыпас пырис 1947 воӧ. 1924—1929 воясӧ Ӌ пыдди гижисны Ј, 1929—1939 вояслӧн латин хакас анбурын вӧдитчисны Ç, 1939—1947 эз торйӧдны Ч шыпасысь.
Рочев Яков Митрофанович
Гижан удж
1942-ӧд восянь СССР-са Гижысь котырӧ пырысь.
Сордйыв (Кулӧмдін район)
География
Грезд пукалӧ Помӧс ю бокын. Сордйывсянь Помӧсдін шӧрсиктӧдз 3 км, Кулӧмдін юрсиктӧдз 78 км, Сыктывкар юркарӧдз км.
Кичин Василий Евгеньевич
Кичин Василий Евгеньевич (1848—?) — коми поэт, литератор, велӧдысь-югдӧдысь.
Афар кыв
Афар кыв (Qafár af) — тайӧ Эфиопияын, Джибутиын да Эритреяын кушит кыв. Анбуръяс — латин (Qafar Feera), Эфиопияын эфиоп (фидель), мукӧддырйи араб.
Вӧркань
Паськалӧм
Вӧркань ёнджыка паныдасьлӧ Комиын лунвыв районъясын, войвылас - гежӧдджыка.
.ua
.ua - Украиналы вылыс судталӧн войтырсикас доменыс.
Микӧла вичко (Семуковын)
1872 воын Семуковӧ лэптісны Микӧла вичко. Но сійӧ сэсся сотчылӧма да та вӧсна 1888 воын кыпӧдлісны пуысь выль вичко. Тайӧ жӧ воын сэн восьтлӧмаӧсь вичкобердса школа. 1900 воын вичкоӧ волысьяслӧн сьӧм вылӧ пӧдрадчик Андрей Камбалов стрӧитлӧма вичкосӧ кирпичысь. Стрӧйбаыс вӧлӧма куим судтаа. Коймӧд судтаас кӧлӧкӧльня вӧлӧма, некымын пудъя бронза кӧлӧкӧллӧн шыыс зэв ылӧдз кылӧма.
Рогачёв Михаил Борисович
Олан туй
Кулӧма 2021-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь 3-ӧд лунӧ Петыркарын коронавирусысь (COVID-19).
Туялан удж
2005-ӧд воын Сыктывкарса канму унивеситетын дорйӧма история наукаясса кандидат ним вылӧ диссертация «Депортированные польские граждане в Коми АССР в 1940—1944 годах» тема серти.
Одинцов Алексей Серафимович
Олан туй
Чужӧма 1938-ӧд вося урасьӧм тӧлысь 17-ӧд лунӧ Коми АССР-ын Емдiн районса Айкатыла сикт улӧ пырысь Митерас грездын. Ичӧтдырсянь сылы лои уджавны муяс да видзьяс вылын, собавны ружьеӧн вӧрті, кыйсьыны, отсасьны Любовь Ивановна мамыслы, коді кольӧма куим челядя дӧваӧн; батьыс усьӧма Айму вӧсна Ыджыд тыш вылын. 1958-ӧд воын помалӧма уджалысь том войтырлысь Айкатыласа шӧр школа, уджалӧма «Емдін» совхозын, электромонтёралӧма. 1958—1962-ӧд воясын служитӧма армияын, авиацияса механикӧн. 1973-ӧд воын помалӧма Коми канмуса педагогика институт, уджалӧма «Югыд туй» газетын литературнӧй сотрудникӧн, корреспондентӧн, ыджыд корреспондентӧн, юкӧдӧн веськӧдлысьӧн. 1981—2008-ӧд воясын уджалӧма «Войвыв кодзув» журналын: медводз кывкутысь секретарӧн, а 2001-ӧд восянь — юкӧдса редакторӧн.
Гижан удж
Коми канмуса педагогика институтын велӧдчигӧн А.С. Одинцов кутіс зільны студентъяслӧн литобъединениеын: лэдзисны литгазет да ки помысь гижӧм журнал.
.az
.az - Азербайджанлы вылыс судталӧн войтырсикас доменыс.
Шомгаг
Шомгаг (Tettigonioidea; кузнечик) — чорыд кыша гаг.
Паськалӧм
Сикасъясыс торъялӧны ӧта-мӧдсьыс кыдзи олан местанас, сідзи и ыджданас: медся ичӧтъясыслӧн вывтырыс ӧти сантиметр кузьта сӧмын, медся гырысьясыс овлывлӧны дас сантиметрӧдз. Кызвыныс сьӧд рӧма, но эмӧсь и турунвиж да гӧрд шомгагъяс. Оланіныс косын — либӧ му вылын, либӧ мусин улын. Вӧр-валы да йӧзлы некутшӧм лёк оз вӧчны. Нянь выв шомгагйысь ӧтдор, коді олӧ шобді, рудзӧг да ид кӧдзан ыбъяс вылын. Кынӧмпӧтсӧ перйыны татшӧм шомгагъясыс кайӧны быдмӧгъясыслӧн шепъяс вылӧ да сёйигас чирсӧны-жугӧдӧны вотӧм на небыд тусьяссӧ.
Ыджда да рӧм
Юрыс ён черлыяса, кузиник усъясыс вӧсньыдик сіяс кодьӧсь.
2010-ӧд во
2010-ӧд (Кык сюрс дасӧд) во — Григорий календар серти, абу кассяна во, пансьӧ пекничасянь.
Дон (Кулӧмдін район)
Дон (Дон) – Коми Республикаса сикт, Кулӧмдін районысь Дон сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
География
Сиктса Катыд юкӧн куйлӧ сикт катыд помын, Кывтыд юкӧн - кывтыд помын.
Бушенёва Анастасия Владимировна
Олан туй
Анастасия Бушенёва чужӧма 1984-ӧд вося косму тӧлысь 22-ӧд лунӧ Удора районса Пыисдін сиктын. Помалӧма Пысса школа (1999), Ю.А. Спиридонов нима Коми Республикаса Юралысь бердса искусствояс гимназия (2001), Сыктывкарса канму университетысь фин-йӧгра пакультет (2006). Куим во уджалӧма Усогорскса шӧр школаын коми кыв велӧдысьӧн, сэсся вит во «Удора» муниципальнӧй районса администрацияын йӧзкӧд уджалысь шӧр специалистӧн. Ӧні уджалӧ Косланса шӧр школаын коми кыв, роч кыв да литература велӧдысьӧн.
Мишарина Александра Петровна
Гижан удж
1977 воын «Куим сьыланкыв» ӧтувъя сборникӧ пырис и сылӧн медводдза «Тэ менам — кок ув му» кывбур чукӧр. Сёрӧнджык вӧлі йӧзӧдӧма «Войвывса дзоридз» (1980), «Коми муӧй, сьӧлӧмшӧрӧй» (1981), «Быдмам войвылын» (1987), «Рытъя сёрни» (1991), «Сьӧлӧм дой» (1996) кывбур чукӧръяс.
Коми Республикаса Драма театр
Медводдза воськовъяс
Тетр воссьытӧдз на 1918 воын Нёбдінса Виттор котыртіс сцена радейтысьясӧс да гижис налы комиӧн «Ыджыд мыж» драма. Сьпектак вӧлі пуктӧма сцена вылын 1919 во пансигӧн да бура донъялӧма видзӧдысьясӧн.
Епанешников Андрей Николаевич
Олан туй
Ворсӧ Коми Республикаса вужвойтырлӧн шылада-драмаа театрын.
Панюков Владимир Николаевич
Олан туй
Усть-Сысольскса гимназия помалӧм бӧрын пырис велӧдчыны Варшаваса (ӧні — Улыс Вылькарса) политехническӧй институтӧ. Инженер профессия босьтӧм торкис Медводдза мирӧвӧй тыш — 1915 вося ода-кора тӧлысьӧ сійӧс босьтӧны армия да мӧдӧдӧны 171-ӧд запаснӧй пехотнӧй батальон. Вӧльгым тӧлысьӧ помаліс прапорщикъяслысь 3-ӧд Петергофса школа. Фронтъясын веськӧдліс взводӧн, ротаӧн, баталёнӧн, вӧлі полкса адъютантӧн. Тышкасигас ранитчыліс. 1917 вося Октябр революция дырйи вӧлі бӧрйӧма полкса комитетӧ.
1917 вося вӧльгым тӧлысь помын бергӧдчис чужан сиктас. Кутіс веськӧдлыны Усть-Сысольск уездса милицияӧн, пырис Усть-Сысольскса военнӧй сӧветӧ. 1918 воын пырис ВКП(б)-ӧ, мый тӧдчис сылӧн военнӧй карьераӧ.
Гражданскӧй тыш пансигӧн Панюковӧс мӧдӧдісны Югдінӧ, а сэсянь — фронтӧ. Тышкасис лунвыв фронтын генерал Деникинлы паныд, Польша фронтын, пӧдіс Сибырын йӧзлысь кыпӧдчӧм.
Кор пансис Войвывса поход, Китайын Гоминьданлӧн веськӧдлан котырса медыджыд военнӧй сӧветник Василий Блюхер индӧ В.Н. Панюковӧс 26-ӧд корпусса командир генерал Бай Чун-си дорӧ сӧветникӧн. 1927 воын тышъясын бура петкӧдчӧмысь («за умелое и смелое руководство операциями в Чже-Цзяне и Цзян-су и личное участие в боях под Шанхаем») маршал Блюхерлӧн индӧмӧн Панюковлы сетӧма Гӧрд дӧрапас орден.
Леонтьев Валерий Яковлевич
Олан туй
Валерий Леонтьев чужӧма Коми АССР-са Усвавом сиктын 1949 вося рака тӧлысь 19-ӧд лунӧ кӧр видзысьяслӧн семьяын. Челядьдырйиыс кольӧма Кардор обласьтын Холмогор районса Вылыс Матигоры сиктын. 1961 воын семьяыс вуджӧма овны Иваново обласьтса Юрьевец карӧ, кӧні помалӧма школа. Валерий кӧсйӧма лоны океан туялысьӧн да пырны велӧдчыны Дальневосточнӧй университетӧ, но сьӧм тырмытӧм вӧсна эновтчӧма тайӧ мӧвпсьыс. 1966 воын документъяссӧ мӧдӧдӧма ГИТИС-ӧ, бӧръя здукъясас вежӧма мӧвпсӧ да документъясӧ босьтӧма бӧр.
1972 вося косму тӧлысь 9-ӧд лунӧ Воркутаын шахтёръяслӧн да стрӧительяслӧн культура керкаын вӧлӧма Валерий Леонтьевлӧн медводдза асшӧр концерт. Тайӧ жӧ воас Сыктывкарын «Карнавал на Севере» сьыланкывйӧн вермӧма «Песня-72» регионса конкурс. Вермӧмысь козин пыдди вӧлӧма Георгий Виноградовлӧн эстраднӧй искусствоса творческӧй мастерскӧйын велӧдчӧм (Москва). Велӧдчӧмсӧ эновтӧма да бергӧдчӧма гортас. 1973—1979 воясын сьылӧма томуловлӧн «Мечтатели» эстраднӧй ансамбльын, а сэсся Коми республикаса филармониялӧн «Эхо» ансамбльын.
Фильмография
Художествоа фильмъяс: «На чужом празднике» (1981); «Дочь полковника» (1982); «Не ходите, девки, замуж» (1985), «Страховой агент» (1985); «Как стать звездой» (1986); «Захочу — полюблю» (1990), «Экстрасенс» (1991); «Золушка» (2003).
Наградаяс
1991 воын Валерий Леонтьев шедӧдӧма The World Music Awards премия, кыдзи медбур сьылысь, СССР-ын сьыланкывъяссӧ медуна вузалысь. Унаысь босьтӧма World Music Awards, ZD Awards, «Овация», «Золотой Граммофон» премияяс. 1980—2001 воясӧ унаысь вермылӧма «Певец года» да «Шоу года» нимпасъясын.
Митюшсикт (Сыктыв район)
Митюшсикт (Митюшсикт) – Коми республикаын Сыктыв районса Визин сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Ангулоа
Ангулоа (Anguloa ) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Лунвыв Америкаын.
Смилингис Анатолий Антонович
Смилингис Анатолий Антонович (1927—2021) — асму туялысь, историк, турист.
Аким (Сосногорск район)
История
2012 воӧдз Аким грезд вӧлі пырӧ Уквавом сикт овмӧдчӧминӧ.
Олысь лыд
Грездын олӧны комияс
Мишарин Алексей Васильевич
Олан туй
2002—2011 воясӧ, пенсия вылӧ петтӧдз, уджалӧма Коми Республикаса видз-му овмӧс да сёян-юан министерстволӧн Сыктывдінса видз-му овмӧс да сёян управлениеын.
Гижан удж
2013 воын Алексей Мишарин лоӧма вермысьӧн «Эзысь борд» республикаса литературнӧй конкурсын, мый лӧсьӧдіс Коми Республикаса каналан сӧвет, «Проза» нимпасын.
Конюхов Дмитрий Васильевич
Олан туй
Дмитрий Конюхов чужис Вӧлӧгда губерняысь Усть-Сысольск уездса Паджгаын (ӧні — Сыктывдін районса Паджга сикт) 1911 вося кӧч тӧлысь 26-ӧд лунӧ.
Гижан удж
Конюхов Д.В. тӧдса сідзжӧ кыдзи и вуджӧдчысь: комиӧдіс Э.Л. Войничлысь, А.С. Пушкинлысь, В.В. Маяковскийлысь, М. Шолоховлысь, А.А. Фадеевлысь, Г. Николаевалысь, В. Кочетовлысь да мукӧдлысь гижӧдсӧ.
Щёлково
Щёлково — тайӧ Рочмуса кар, Канкар обласьтлӧн кар. Йӧз лыд: 113 сюрс гӧгӧр (2008).
Ꚃ
Видзӧдӧй тшӧтш
Кирилл Ѕ
Воронеж обласьт
Воронеж обласьт тайӧ регион Рочмуын.
Ёльбаза (Сыктыв район)
Ёльбаза (Ёльбаза) – Коми республикаын Сыктыв районса Чуклӧм сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь посёлок.
Парчӧг (Сыктывдін район)
Парчӧг (Парчег) – Коми республикаын Сыктывдін районса Зеленеч сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Кальӧзур
Оласног
Нэмыс кальӧзурыслӧн нёль вося кадколаста, лэбалысьясыслӧн — нелямын лун мында сӧмын, но и тайӧ налы тырмымӧн, медым нёль пӧрйӧ пуктавны ассьыныс колькъяссӧ. Та могысь энь пӧвъясыс кодйысьӧмӧн пыравлӧны му пытшкӧ. Быд позтырын овлывлӧ 70 колькйӧдз. Медбӧръяысьсӧ колькъяласны да, му пытшкысь сэсся оз нин и петавлыны, сэні и кулӧны.
Ꚍ
История
Абхаз анбурӧ шыпас пырис 1862 воӧ, петӧма эллин τ шыпасысь.
Кольчурин Василий Григорьевич
Олан туй
Олӧ Кудымкарын.
Гижан удж
Гижисьлӧн медводдза кывбуръясыс чужисны школаын велӧдчигӧн, кор сылы вӧлӧма 13 арӧс. Медводдза висьтсӧ — «Медбӧрья греххез» — вӧлі йӧзӧдӧма 1981-ӧд воын «По ленинскому пути» газетын. Тайӧ жӧ ним улын 2002-ӧд воын Перым-Коми кытшса небӧг лэдзанінын петӧма медводдза небӧг. Сэтчӧ пырисны неыджыд висьтъяс, эссе, кывбуръяс, шмонитаан гижӧдъяс, бывальщинаяс, кодъяс матынӧсь йӧзкостса висьталӧмъяслы.
Шанхай
Йӧз: 19 млн. гӧгӧр (2007).
Вӧлӧснича (Мылдін район)
Вӧлӧснича (Волосница) — Коми республикаын Мылдін районса Куръя сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Куликов Сергей Лукич
Гижан удж
Челядьлы дасьтма «К ребятишкам в гости: Стихи. Челядь дорӧ гажӧн» небӧгтор (1990), кытчӧ пырма 23 комиӧдӧм роч кывбур. Роч авторъяс лыдын: Агния Барто, М. Клокова, В. Хорол, А. Бродский, В. Жуковский, П. Воронько, Н. Саковская, Е. Серова, Е. Благинина, М. Познанская, А. Плещеева, В. Берестов, М. Пожарова, Корней Чуковский, И. Суриков, Самуил Маршак.
Вуджӧдӧма войнаса сьыланкывъяс. «Победалӧн вунлытӧм тулыс» сьыланкыв чукӧрӧ (Сыктывкар, 2010) пыртӧма Сергей Куликовлысь 13 вуджӧдӧм гижӧд.
Безносиков Владимир Иванович
Олан туй
Владимир Безносиков чужӧма 1927-ӧд вося ӧшым тӧлысь 26-ӧд лунӧ Коми (Зыряна) асвеськӧдлан обласьтысь Сыктывдін районса Ыб сиктын. Сизим класс помалӧм бӧрын уджалӧма колхозын. 1944—1950-ӧд воясӧ служитӧма Сӧветскӧй армияын: медводз вӧлӧма кӧрт туй видзысьӧн, сэсся нёль во — пограничникӧн Карелияын Заполярьеын. Армияысь локтӧм бӧрын сизим во директоралӧма сиктса клубын. Сэсся вӧлӧма собкорӧн коми радиоын, режиссёрӧн, библиотекарӧн, велӧдӧма военнӧй делӧ Ыбса школаын. Кулӧма 2008-ӧд вося урасьӧм тӧлысь 18-ӧд лунӧ Ыбын.
Гуляев Евгений Семёнович
Олан туй
Евгений Гуляев чужис 1928 вося рака тӧлысь 4 лунӧ Кулӧмдiн районса Дереваннӧй сиктын. 1949 воын помаліс Коми канмуса педагогика институт. 1949-1954 воясӧ уджаліс велӧдысьӧн Помӧсдінса шӧр школаын. Аспирантура бӧрын уджаліс СССР-са наукаяс академиялӧн Коми филиалысь Кыв, литература да история институтын: 1957-1968 воясӧ — младшӧй научнӧй сотрудникӧн, 1968-1977 воясӧ — старшӧй научнӧй сотрудникӧн.
Уквавом (Сосногорск район)
История
2012 воӧдз Уквавом сикт вӧлі Сосногорск районысь Уквавом сикт овмӧдчӧминса шӧрсиктӧн.
Грязнова Маргарита Сергеевна
Олан туй
Куліс 2016 вося йирым тӧлысь 28-ӧд лунӧ Сыктывкарын
Ꚏ
Ꚏꚏ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергаліс абхаз кывйын. Шуанног — [t͡ɕʷʰ] (ӧнія анбурын цә).
Ꚗ
История
Абхаз анбурӧ шыпас пырис 1862 воӧ.
Чукарева Мария Андреевна
Театрын рольяс
2020-ӧд во вылӧ ворсӧ татшӧм рольяс:
Мартиты (Кӧрткерӧс район)
Мартиты (Мартиты) – Коми Республикаса Кӧрткерӧс районысь Лӧкчимдін сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь посёлок.
Вой бобув
Оласног
Бобувъясыслӧн нэмыс дженьыдик, олӧны-вылӧны сӧмын кык либӧ куим вежонысь неуна дырджык. Асьныс найӧ йӧзлы ни вӧр-валы некутшӧм лёк оз вӧчны. Мӧдарӧ на, дзоридзса масӧзӧн да гӧрддзысян пызьӧн пӧткӧдчиганыс отсалӧны быдмӧгъясыслы паськавны-разавны.
Лёкты (Луздор район)
Лёкты (Лёхта) — Коми Республикаын Луздор районысь Лойма сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Рочев (Сыктыв район)
География
Рай пукалӧ Ыджыд Визин юлӧн шуйга берегын. Визин сиктӧдз км.
Почёт орден (СССР)
Орденлӧн статус
1. «Почёт Пас» орден лӧсьӧдӧма, медым сетны ыджыд вермӧмъясысь производствоын, туясян, каналан, социально-культурнӧй, спортивной да йӧзлы колана мукӧд уджын, а сідзжӧ гражданскӧй доблесьт петкӧдлӧмысь.
Орден серпасалӧм
«Почёт Пас» орден Почёт орденӧ 1988 воын вуджӧдӧм бӧрын неуна вежсис орденлӧн ортсысыс. Почёт орден торъялӧ сыӧн, мый «ЗНАК ПОЧЕТА» гижӧд улысас вежӧма чарла да мӧлӧт серпасъяс вылӧ да кык лавр увъяс вылӧ. Выльпӧлӧс Почёт орден вылӧ вуджігӧн номеръясыс эз дзугсьыны.
Филатова Марина Георгиевна
Олан туй
Кулӧма 2021-ӧд вося йирым тӧлысь 8-ӧд лунӧ.
Кабарда-черкес кыв
Кабарда-черкес анбур
Кирилл (1936 - 1938):
B
Видзӧдӧй тшӧтш
Кирилл В
Войвож (Сосногорск район)
География
Посёлок пукалӧ Уква—Мылдін туй бокын.
C
Cc — латин анбурлӧн коймӧд шыпас.
Бамана (кыв)
Бамана (Bamanankan, ߓߡߊߣߊ߲ߞߊ߲ ), сідзжӧ бамбара — тайӧ Малиын, Сенегалын, Гамбияын, Гвинеяын, Кот-д’Ивуарын да Буркина-Фасоын манде кыв. Анбуръяс — латин, араб да нко.
Латин
a, b, c, d, e, ɛ, f, g, h, i, j, k, l, m, n, ɲ, ŋ, o, ɔ, p, r, s, ʃ, t, u, w, y, z
Ермолин Степан Иванович
Ворсан удж
Регыдъя кадӧ ачыс веськӧдліс гастрольнӧй бригадаӧн. КИППТ-са артистъяс ветлӧдлісны районъясті. Спектакльяс кындзи петкӧдлісны концертъяс: лыддисны кывбуръяс, сьылісны сьыланъяс, висьтавлісны частушкаяс, лэдзисны стенгазетъяс. Унджык кывбурлӧн да частушкалӧн авторнас да стенгазетса редакторӧн вӧлі С. Ермолин.
Кулӧмдін
Кулӧмдін (Усть-Кулом) – Коми Республикалӧн сикт, Кулӧмдін районса юрсикт, Кулӧмдін сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
Сиктлӧн юкӧнъяс
Выльджык му юкӧдъяс: Пятигорск, Аэропорт, Сосновка.
Олысь лыд
Кулӧмдін сиктлӧн олысь лыдыс XX нэмын вочасӧн содіс.
D
История
Рим лыдпас D = 500
Койтыбӧж (Сыктывдін район)
Койтыбӧж (Койтыбож) – Коми республикаын Сыктывдін районса Зеленеч сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Шуктомов Ганс Александрович
Олан туй
Ганс Шуктомов чужӧма Коми (Зыряна) асвеськӧдлан обласьтысь Сыктывдін районса Шыладор грездын 1929-ӧд воося ода-кора тӧлысь 19-ӧд лунӧ кресьтянин семьяын, кодӧс сёрӧнджык кулакалісны.
Ичӧт Куж (Кулӧмдін район)
Ичӧт Куж (Малая Кужба) — Коми Республикаын Кулӧмдін районысь Куж сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
F
Видзӧдӧй тшӧтш
Ϝ
Попов Николай Павлович (кыв туялысь)
Туясьӧм
Н.П. Попов кызь воысь унджык веськӧдлӧма неыджыд котырӧн, коді дасьтӧма роч-зырана кывчукӧр (тайӧ уджсӧ, бара жӧ А. М. Шёгрен корӧм серти, заводитлӧма на Усть-Сысольска мещанин И.Р. Мальцев). Уджсӧ помалӧма 1863-ӧд воын да вӧлі ӧтувтӧ 70 сюрс гӧгӧр кыв. Н.П. Поповлысь нёль тома «Русско-зырянский словарь» сідз абу и йӧзӧдӧмаӧсь. Рукописьсӧ видзӧны Асыввыв войтырӧс туялан институтса Санкт-Петербург юкӧнлӧн архивын. Сёрӧнджык наукаяс академия вӧзйӧма дасьтыны кывкудсӧ йӧзӧдны Г.С. Лыткинлы, и небӧгыс петӧма 1931-ӧд воын.
Филиппов Василий Ионакиевич
Олан туй
Василий Филиппов чужӧма Коми АССР-ын Изьва районса Изьва сиктын 1924-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь 1-ӧд лунӧ велӧдысьяслӧн семьяын. Помалӧма Изьва сиктса шӧр школа (1941), Югдінын Пуховичса военнӧй пехотнӧй училишӧ (1941), бронетанковӧй да механизированнӧй войскаяслысь академия (1954).
Социалистическӧй Уджвывса Герой
История
Социалистическӧй Уджвывса Герой ним сетӧма 20 605 мортлы (мӧд юӧр серти — 21 560 мортлы): на лыдын 205 морт кыкысь шедӧдісны тайӧ нимсӧ, а 16 морт — куимысь.
Морозов Сергей Михайлович
Морозов Сергей Михайлович (Рудов Сергей; 1913—1988) — коми гижысь, вуджӧдчысь, коми литература туялысь.
Гижан удж
Сергей Морозов гижӧма «Паметьын и син водзын» небӧг, кытчӧ пыртӧма статьяяс, очеркъяс да казьтылӧмъяс аслас тшӧтшъяяс йылысь, кодъяс удитісны нимӧдны асьсӧ война да мирнӧй кадӧ.
Жижева Зоя Григорьевна
Олан туй
Чужӧма 1946-ӧд воын Кӧрткерӧс районса Пӧддельнӧй сиктын. Мӧд классянь велӧдчӧма Одыбса школаын. 1961 воын помалӧма Одыбын 7 класса школа, велӧдчӧма медводз Сыктывкарса педагогика училишӧын, а сэсся уджысь орӧдчытӧг Сыктывкарса канму университетысь история факультетын. 1965—1967-ӧд воясын уджалӧма Кӧрткерӧс районса Каляты посёлокын, а 1968-ӧд восянь — Одыбын: велӧдӧма начальнӧй классъяс, история да обществознание. Одыбса шӧр школаын уджалӧма 43 во.
Гижан удж
Кывбуръяссӧ йӧзӧдлӧма республикаса газет-журналъясын, Кӧрткерӧс районса «Звезда» газетын. Гижӧдъясыс петавлӧмаӧсь и гижысьяслӧн ӧктӧдъясын — «Сьӧлӧм кудйысь» (1996), «Край родной, ты дорог мне» (2004), мый петӧма Кӧрткерӧс районлы 65 во тыриг кежлӧ.
Рочев Юрий Герасимович
Туялан удж
Таысь кындзи, Ю.Г. Рочев отсаліс котыртавны туялан конференцияяс, Иван Куратовлы, Нёбдінса Витторлы, Тима Веньлы да Илля Васьлы сиӧм лыддьысьӧмъяс, лыддис сэні докладъяс, отсаліс йӧзӧдны уджъяссӧ, ачыс ветлывліс регионса да ставсоюзса финн-йӧгра конференцияяс вылӧ.
H
Видзӧдӧй тшӧтш
Кирилл Н
Булышева Вера Витальевна
Сьылӧм
Уна во чӧж веськӧдлӧ Сыктывкарын Кулӧмдінса землячествобердса «Медбур кад» котырӧн. 2015 вося косму тӧлысьсянь восьтӧма челядьлы йӧзкостса сьылан школа-студия.
Галактионовскӧй (Луздор район)
География
Грезд пукалӧ Луз юлӧн веськыд берегас. Запольскӧйсянь Лойма шӧрсиктӧдз 5 км, Абъячой юрсиктӧдз 91 км.
Католиков Александр Александрович
Католиков Александр Александрович (1941—1996) — Сӧвет кадся да Рочмуса велӧдысь, СССР-са нимйӧза велӧдысь, А.С. Макаренколӧн быдтасыс, СССР-ын педагогика наукаясса академияысь член-корреспондент, Рочмуса велӧдӧм академияса член-корреспондент.
Бурлыкина Майя Ивановна
Общественнӧй удж
Коми Республикаса Шаляпин нима котырӧн веськӧдлысь (1995-ӧд восянь).
Барбоселла
Барбоселла (Barbosella) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Америкаын.
Лыюров Александр Алексеевич
Олан туй
Кулӧма 1990 вося ӧшым тӧлысь 28-ӧд лунӧ.
Коми Александр Павлович
Олан туй
Кулӧма 1989 вося моз тӧлысь 13-ӧд лунӧ.
Медводдза мирӧвӧй тыш
Тайӧ нимсӧ историографиаын вынсьӧдӧма Мӧд мирӧвӧй тыш бӧрын сӧмын 1939 воын. Кык тыш костын вӧлі шуӧны «Ыджыд тыш» (англ. The Great War, фр. La Grande guerre), Россия империаын сідзжӧ шуисны «Великая война», «Большая война», «Вторая Отечественная», «Великая Отечественная», а йӧз пӧвстын (революциаӧдз и бӧрти) — «германская»; СССР-ын — «империалистическая война».
Лунвыв ндебеле (кыв)
Пример
Abantu bonke bazalwa bekhululekile njalo belingana kumalungelo abo. Balesipho sikanembeza, ngakho bamele baphathane ngomoya otshengisa ubuhlobo lobunye.
Бенгал кыв
Бенгал анбур
Гора пасъяс:
Улляна (Кулӧмдін район)
География
Улляна пукалö Эжва юлöн веськыд бокын.
Р
Видзӧдӧй тшӧтш
Эллин Ρ
Бартолина
Бартолина (Bartholina )  –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Лунвыв Африкаын.
Исландса кыв
Исландса анбур
1973 воӧдз сідзжӧ Zz. Cc, Qq, Ww, Zz мукӧддырйи гижӧны пыртӧм кывъясын да ас нимъясын.
Янка Купала
Вуджöдöмъяс
Янка Купала зiля вуджöдчис. Сiйö медводдзаöн белорус кыв вылö вуджöдiс «Слово о полку Игореве». Важ роч кывъя паметниклысь проза гижöдсö вуджöдiс 1919 воын.