cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Увпом (Луздор район)
Увпом (Тупеговская) — Коми Республикаын Луздор районса Абъячой сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Казлук (Емдін район)
Казлук (Казлук) — Коми Республикаын Емдін районысь Межӧг сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь посёлок.
География
Казлук пукалӧ Эжва юлӧн веськыд берегын.
Фобос
Фобос — тайӧ Марслӧн спутник. Сылӧн радиус — 9,377 км. Марсӧдз шӧр кост 9235 км. Фобос восьтіс Америкаса астроном Асаф Холл 1877 воын.
Этруск кыв
Этруск кыв — тайӧ войвыв Италияын бырӧм кыв (олӧма 180 воӧдз м.э.). Анбур — важ итал.
Каликова Домна Фёдоровна
Каликова Домна Фёдоровна (1896—1919) — Гражданскӧй тыш дырся героиня.
Олан туй
Домна Каликова чужӧма 1896-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь 1-дза лунӧ Вӧлӧгда губерняын Усть-Сысольск уездса Выльгорт вӧлӧсьтувса Дав грездын (ӧні пырӧ Сыктывдін районса Выльгортӧ). Куим арӧсӧн кольӧма батьтӧгыс.
Челядь дырйиыс батрачитӧма озыръяс дорын, уджалӧма кирпич вӧчан заводын. Том дырйиыс уджалӧма Кардорса, Вӧлӧгдаса да Петроградса заводъясын. Петавлӧма демонстрацияяс вылӧ Временнӧй правительстволы паныд, венласьӧма полициякӧд.
1918-ӧд вося ода-кора тӧлысьӧ бергӧдчӧма Выльгорт сиктӧ, зільӧма Выльгортса гӧльяслӧн комитетын (комбед). Водзмӧстчӧма Выльгортса культурно-просветительскӧй кружокын. 1919-ӧд воын уджалӧма Усть-Сысольск карса исполкомлӧн му юкӧдын. 1919-ӧд вося йирым тӧлысьын пырӧ большевик партияӧ.
1919-ӧд вося вӧльгым тӧлысьӧ пырӧма Усть-Сысольскса партизанъяслӧн котырӧ. Унаысь ветлӧма враглӧн тылӧ да вайӧма колана юӧрръяс. Ӧшым тӧлысьӧ Домна Каликоваӧс еджыдъяс кыйисны Кулӧмдін районса Аныб сикт дорын разведка дырйи да ёна нӧйтісны. Сійӧс вӧлі лыйлӧма ӧшым тӧлысь 22-ӧд лунӧ Помӧсдін сиктсянь неылын Эжва ю вылын.
1920-ӧд вося рака тӧлысьӧ гуалӧма Сыктывкарын Кырув вичкоса шойнаын.
Каликова культураын
Уна во чӧж Домна Каликова вӧлі коми серпасалана искусствоын тӧдчана образӧн. Сылы вӧлі сиӧма серпасъяс, скульптураяс, графика, кывбуръяс и с.в.
Савук (Сыктыв район)
Савук (Савуковчи) – Коми Республикаын Сыктыв районса Куратов сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География
Грезд пукалӧ Буб юлӧн шуйга берегын. Савуксянь Кебра шӧрсиктӧдз км, Визин юрсиктӧдз  км.
Олысь лыд
Грездын олӧны комияс.
Вальбири (кыв)
Вальбири (Warlpiri) либӧ варлпири, валпири - Войвыв территория штатын Австралияса вужвойтырлӧн пама-ньюнга кыв. Анбур - латин.
Вальбири анбур
A a Aa aa E e Ee ee I i Ii ii J j K k L l Ly ly M m N n Ng ng Ny ny O o Oo oo P p R r Rd rd Rl rl Rn rn Rr rr Rt rt T t U u Uu uu W w Y y
Кловесия
Кловесия (Clowesia) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Америкаын.
Вальбири (кыв)
Пример
Kuja kalapalanyanu kajangka nyurruwiyi walyajarrarlu marripungu marda, kala purungku pakarnunjunu, manu marda kala panturnunjunu kajangka. Ngulajangkaji kalanyanu kangurnu. Ngampurrparluju ngulaji kalalu yawarra wiri panturnu wanarrirla. Ngampurrpawangurlu ngulaju kalalu pakarnu purturlurla kurdunyanurluju, manu marda kajanyanurlu kalalu pakarnu purturlurla kuturukurlurlu. Ngulangka kalaunyanu walykayirrarnu, Nyanungujarrarlu yangka kijijirli ngulaji kalapalanyanu jurru pakarnu, manu marda kala purturlu pajurnu junmangku, manu wanarri kala panturnu.
1765-ӧд во
1765 во — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ воторниксянь.
Мещура (Княжпогост район)
Мещура (Мещура) – Коми республикаын посёлок, Княжпогост районысь Мещура сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
География
Мещура пукалӧ Йӧлва юлӧн шуйга берегын. Посёлоксянь Емваӧдз 125 км, Сыктывкар юркарӧдз 239 км.
Екшор (Луздор район)
Екшор (Векшор) – Коми Республикаын Луздор районса Абъячой сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
История
2016 воын грездын пырӧма Абъячой сикт овмӧдчӧмин улӧ (2016 вося ода-кора тӧлысь 6-ӧд лунся 41-РЗ № Коми республикаса оланпас).
Олысь лыд
Грездын олӧны комияс.
Деймос
Деймос — тайӧ Марслӧн спутник. Сылӧн радиус — 6,2 км. Марсӧдз шӧр кост 23460 км. Деймос восьтіс Америкаса астроном Асаф Холл 1877 воын.
Ᵽ
Ᵽᵽ — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ танимука-ретуара кывйын Колумбияын.
Выру
Выру (выру Võro, эст Võru, нем. Werro) - тайӧ Эстонияса кар, выру войтырлӧн культура шӧрин.
Йӧз: 13 156
Астра котыр
[[Файл:Asteracea poster 3.jpg|thumb|right|250px| Астра котыр
1 Anthemis tinctoria
2. Glebionis coronarium
4. Argyranthemum frutescens
5. Sonchus oleraceus
Кохлеантес
Кохлеантес (Cochleanthes) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Америкаын.
Астра котыр
6. Cichorium intybus
7. Gazania rigens
8. Galactites tomentosa
10. Leucanthemum vulgare
11. Hieracium lachenalli
12. Osteospermum ecklonis ]]
Астра котыр (Asteraceae) — астра чукӧрса быдмӧг котыр. Астраяс 1600 увтыр да 25000 сикас.
Ыб (Удора район)
Ыб (Ыб) — Коми республикаын Удора районса Йӧртымдін сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Видзӧдӧй тшӧтш
Ыб нима сикт Коми муын паныдасьлӧ тшӧкыда.
Ариэль
Ариэль — тайӧ Уранлӧн спутник. Сылӧн радиус — 578,9 км. Уранӧдз шӧр кост 190 900 км. Ариэль восьтіс Британияса астроном Уильям Лассел 1851 воын.
Кохлиода
Кохлиода ( Cochlioda ) — Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Войвыв Америкаын.
Лужиков Александр Михайлович
Лужиков Александр Михайлович (1964–2006) — коми гижысь.
Олан туй
Александр Лужиков чужӧма 1964 вося рака тöлысь 19-ӧд лунӧ Коми АССР-ын Кулӧмдін районса Кекур грездын. Помалӧма И.А. Куратов нима 1 №-а Сыктывкарса педагогика училищеысь художествоа графика юкöн, служитӧма армияын. Помалӧма Москваын Горький нима Литература институт, уджалыштӧма Коми радиокомитетын литературно-драматическöй вещаниелöн редакторöн. 1992 восянь «Би кинь» журналса шöр редактор.
Кулӧма коркӧ 2006 вося ӧшым тӧлысьӧ. Кулан луныс абу тöдса. Шойсӧ аддзӧма Сыктывкарса керка пӧдвалысь (Пушкин улича, 68 керка). 259 №-а кулӧм йылысь гижӧд лӧсьӧдӧма 2007 вося урасьӧм тӧлысь 7 лунӧ; сэні гижӧма, мый мортыс кувсьӧма 2006 вося ӧшым тӧлысь 25 лун да 2007 вося тӧвшӧр тӧлысь 5 лунъяс костын. Кулӧм йылысь эскӧданпас сетӧма 2009 вося рака тӧлысь 11 лунӧ. Рöдвужыс тöдмалiс кувсьöм йывсьыс 2009 воын. 2007 вося урасьӧм тӧлысь 27-ӧд лунӧ гуалöма кыдзи нимтöм-рöдвужтöм морт Вылыс Човса шойна вылын 13 №-а участок вылын.
Гижан удж
Александр Лужиковлöн медводдза кывбуръяс петӧма 1970-öд вояс помын. Сiйö ветлӧма том гижысьяслöн IX Ставсоюзса совещанньӧ вылö. Бура донъялӧмаӧсь сылысь кывбуръяссö роч поэт Егор Исаев да Коми Республикаса народнӧй гижысь Геннадий Юшков. «Йиркап» йылысь поэмаын кылö чужан лун да рöдвуж йылысь тöжд.
Бура петкöдчӧма драматургия жанрын. Гижӧма «Ыджыд висьöм» пьеса (йöзöдöма: «Арт» журнал, 1997 во, 1 №.).
Сылысь кывбуръяссö вуджöдлӧмаӧсь Елена Исаева, Александр Кувакин, Сергей Филатов.
Ɇ
Ɇɇ — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ тепехуа кывйын Мексикаын.
XVI нэмӧ францияса кывбуралысь да математик Жак Пелетье дю Ман вӧдитчис ɇ шыпас франсуз гижанногын сёрниттӧм e пасйӧм пыдди.
Ааронсония
Ааронсония ( Aaronsohnia ) — астра котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын да Войвыв Африкаын.
Умбриэль
Умбриэль — тайӧ Уранлӧн спутник. Сылӧн радиус — 584,7 км. Уранӧдз шӧр кост 266 000 км. Умбриэль восьтіс Британияса астроном Уильям Лассел 1851 воын.
Мыс сиктса библиотека (Кулӧмдін район)
Мыс сиктса библиотека — Кулӧмдін районса Мыс сиктын восьтӧм библиотека.
История
1904 воын Мыс сиктын воссис библиотека. Жырсӧ торйӧдісны церковно-приходскӧй школаын, уджаліс вичкоын Федор Александрович Клепиков. Библиотека восьтӧм вылӧ вӧлі урчитӧма 77 шайт.
Во мысти библиотекаын вӧлі литературалӧн 293 экземляр, воліс 34 лыддьысьысь, кодъяслы вӧлі сетӧма 214 небӧг.
1911 воын библиотекаӧ воліс 108 лыддьысьысь, налы сетӧма 508 небӧг, фондын артавсис литературалӧн 596 экземпляр.
Медводдза Ыджыд тышлӧн воясӧ лыддьысьысьяслӧн лыд ёна чиніс.
1925 воын библиотекалысь нимсӧ вежисны изба-читальня вылӧ.
Война кадӧ библиотекарӧн уджаліс Роза Горская, юрнуӧдіс изба-читальняӧн Михаил Никифорович Ермолин.
Изба-читальня бердын уджаліс драмкружок. 1949 воын Михаил Ермолинлӧн вӧзйӧм серти олысьяслы петкӧдлісны "Домна Каликова" да "В чужом пиру похмелье" пьесаяс. Изба-читальняӧ быд рыт чукӧртчывлісны олысьяс, сёрнитісны мытшӧдъяс йылысь, петкӧдлісны концертъяс, нуӧдісны рытпукъяс, гораа лыддьысьӧмъяс. Библиотекаын лыддьыссис 100-ысь унджык морт.
1949 воын бур уджысь изба-читальняӧс наградитісны РСФСР-са Министръяслӧн Сӧветса Почёт грамотаӧн.
1952 воын изба-читальня лои сиктса библиотекаӧн.
1963 воын библиотекаын уджаліс Опарина Елизавета Васильевна. Сылӧн 30 вося удж дырйи библиотека вӧлі районын медбуръяс лыдын. Артавсис 300 гӧгӧр лыддьысьысь. 1981 воын библиотека лои Кулӧмдінса шӧр библиотечнӧй системалӧн 13 филиалӧн.
1993 восянь библиотекаын уджалӧ Трофимова Валентина Андреевна. Библиотека топыда уджалӧ сиктса администрациякӧд, школакӧд, культура керкакӧд.
Веськӧдлысьяс
1913 - Надеев Иван (тайӧ жӧ воӧ сійӧс вуджӧдӧны Мылдінӧ да Туголукова (велӧдысь) корӧ сы пыдди пуктыны поп Федор Клепиковӧс).
1914 - Игнатов Степан (вӧлӧстнӧй писар).
1915, ӧшым тӧлыссянь - Клепиков Федор Александрович (поп), (КР ШКА 116 ф., 1 опись, 169 делӧ).
1945, ода-кора тӧлысьсянь (уджаліс нёль тӧлысьысь эз унджык) - Ермолин Александр Кузьмич (чурка Кузьма Ӧлексан).
1946-1949 - изба-читальняӧн юрнуӧдіс Михаил Никифорович Ермолин (Митипер Микайлӧ), библиотекар - Роза Горская.
1963 - 1993 вояс - Опарина Елизавета Васильевна.
1993 восянь ӧнія кадӧдз - Трофимова Валентина Андреевна.
Новосёлов Марк Ефимович
Новосёлов Марк Ефимович (1950) — коми шылад тэчысь.
Олан туй
Марк Новосёлов чужӧма 1950 вося урасьӧм тӧлысь 22-ӧд лунӧ Сосногорск районса Войвож посёлокын. 1953 восянь олӧ Койгорт районын, а 1990 восянь — Койгорт сиктын. 1981 воын уджысь орӧдчытӧг помалӧма Кировса культура училишӧысь хорӧн дирижируйтан юкӧн, 1992 воын — искусствояслысь москваса заочнӧй йӧзкостса университетысь композиция юкӧн, кӧні 7 во чӧж велӧдчис шылад тэчысь И. А. Богдановлысь.
Шылад тэчӧм
1990 восянь лэдзӧма сьыланкывъяслысь 6 асшӧр да 30 чукӧр — Коми республикаса мукӧд поэт да шылад тэчыськӧд ӧтвылысь: Юрий Ионовкӧд, Владислав Можайкинкӧд, Николай Тюрнинкӧд. Марк Новосёлов 40 во чӧжӧн гижӧма 500 сайӧ сьыланкыв. Лэдзӧма «Когда радостно!» аудиоальбом (2006), «Песни таёжного края» компакт-диск (2009), мый сиӧма Койгорт район артмӧмсянь 60 во тырӧмлы.
Ыджыд турунчӧж
Ыджыд турунчӧж (Aythya marila; Морская чернеть) — утка котырысь ваын уялысь лэбач.
Турунчӧж котырса уткаяс пӧвстын туялысьяс торйӧдӧны 3 сикас тылабордаӧс: гӧрд юра турунчӧж (красноголовая чернеть), тугъя турунчӧж (хохлатая чернеть) да ыджыд турунчӧж (морская чернеть). Гӧрд юра турунчӧж — шоч лэбач, быдтысьӧмсӧ казявлӧмаӧсь сӧмын ӧтилаысь — Печора йылысь. Мукӧд сикасыслӧн лыдыс ёна унджык, да паныдасьлӧны найӧ частӧджыка — либӧ тундраын да вӧра тундраын (ыджыд турунчӧж), либӧ лунвылынджык — пармаса юяс да тыяс бердын (тугъя турунчӧж).
Ыджда да рӧм
Ыджыд турунчӧж мукӧд утка серти медся гырысьӧсь. Айыслӧн сьӧктаыс овлывлӧ кило кыксё граммӧдз, а тушаыслӧн кузьтаыс — метр джын сайӧ. Сылӧн юрыс, сьыліыс, морӧсыс да мышкуыслӧн бӧрладорыс сьӧд рӧма, кынӧм улыс еджыд. Кокыс да паськыд нырыс рудов. Синмыс югыдкольквиж.
Паськалӧм
Олӧны-вылӧны ыджыд турунчӧжъяс оз сӧмын Европалӧн кӧдзыдінъясас, а тшӧтш и Войвыв Америкалӧн рытыв-вой юкӧнъясас. Комиӧ локтӧны ода-кора тӧлысьын. Гожъян местаяссӧ бӧрйӧны виска тыяса инысь.
Поздйысьӧм
Гоз пӧвъясныскӧд ӧтувтчӧны тӧвъянінъясас на. Быдтысигкежлас позсӧ лӧсьӧдӧны тыяс да юяс бердӧ, туруна да кустъяса местаясӧ. Овлывлӧ и васӧдінӧ дасьтӧны, сэки поз пыдӧсас кыза вольсалӧны кос эжӧр. Пӧжны пуктӧны гырысиник рудовтурунвиж 11 кольк. Пӧжсигас позъяс пукалӧ сӧмын энь уткаыс, матӧ тӧлысь чӧж.
Сёян
Пӧткӧдчӧны турунчӧжъяс кыдзи яя, сідзи и быдмӧг сёянӧн. Куталӧны васа лёльӧясӧс да небыд гагъясӧс, кокалӧны тшӧтш и ваын быдмысь турунъяс. Кынӧмпӧтсӧ перйӧны суналӧмӧн либӧ юрнысӧ туша джынйӧдзыс дзумгылӧмӧн.
Оласног
Чужанінсӧ эновтӧны тайӧ уткаясыс кӧч тӧлысь помын — йирым пуксигӧн. Лэбӧны неыджыд кельӧбъясӧн. Кызвыныс тӧвйӧ Балтика да Войвыв саридз бердын. Кутшӧмкӧ юкӧн воӧдчывлӧ Шӧрмудор саридзӧдз.
Рӧдвуж кывйын
Ыджыд турунчӧж — войвывса лэбач. Та вӧсна миянысь лунвылынджык олысь перым кывъя войтыр сійӧс оз тӧдны да оз и нимтыны некыдзи. Турунчӧжъясыд олӧны, поздысьӧны да быдтысьӧны тшӧкыд туруна местаясын. Татшӧмторйыскӧд йитчӧма коми нимыслӧн воддза турун- юкӧныс. А -чӧж юкӧнсӧ кызвын коми йӧзыс оз нин гӧгӧрво, кӧть эськӧ коркӧ вӧлӧма асшӧр кывйӧн, да сійӧн вӧдитчывлӧмаӧсь рочысь босьтӧм ӧнія утка кыв пыдди. Ӧткымын сёрнисикасын тайӧ важ кывйыс «ловъя» на. Сідз удорасаяс да Эжва кывтыдсаяс ӧні на шуӧны уткатӧ — чӧжӧн, утка-питӧ — чӧжпиӧн, утка кольктӧ — чӧж колькйӧн да с.в. Коми-пермякъяслӧн войвывса сёрнисикасъясас чӧж «утка» кывйыд эм жӧ. Удмуртъяслӧн быд сёрниын тшӧж «утка». Утка кыв сэні оз паныдасьлы. Рӧдвуж весьтасъяс тайӧ ас кывъясыслы эмӧсь мордвалӧн, ӧстякъяслӧн да вӧгулъяслӧн кывворын.
Маддяръяс
Маддяръяс (маддяр: Magyarok; роч: венгры) — Европаын олысь финн-йӧгра войтыр, кодлӧн эм аслас канму — Венгрия. Уна маддяр олӧ сідзжӧ Румынияын (Трансильвания), Сербияын (Воеводина войвылын), Словакияын, Украинаын, Россияын, Германияын, Ыджыд Британияын, Австрияын, АӦШ-ын, Чилиын да Канадаын.
2001 воын Венгрияын олӧма 9,5 млн гӧгӧр маддяр (ставсьыс 93 %). На пӧвстын медуна католик; эмӧсь протестантъяс да православнӧйяс.
Ас ним да этнографическӧй котыръяс
Маддяръяслӧн ас ним — magyar(ok) (важ маддяр кыв: Моgor; шӧр грек кыв: Μεγέρη) — юкӧны кык торъя кыв вылӧ. Медводдза юкӧнсӧ — mōś — ӧткодялӧны вӧгулъяслӧн манси ас нимкӧд да ӧстякъяслӧн кык фратрияысь ӧтиклӧн Мось ас нимкӧд. Кывйыслӧн мӧд юкӧныс абу гӧгӧрвоана: вермас пӧ лоны сэні кутшӧмкӧ фин-йӧгра кыв, коді артманног серти матын фин. yrkö «айлов» вежӧртаса кывлы.
Маддяръяс пӧвстын торйӧдӧны татшӧм этнографическӧй котыръяс да субэтносъяс: палоци, медье, шаркёз, чанго, кунъяс, ясъяс, гайдукъяс (хайду), секейяс, маддярабъяс.
Кыв
Маддяр кыв пырӧ фин-йӧгра кывъяс лыдӧ, торйӧдӧны 11 сёрнисикас.
Вӧгулъяс
Вӧгулъяс (вӧгул: маньси; роч: манси; важӧнджык вогулы, вогуличи) — финн-йӧгра войтыр, Рочмуын йӧгра котырӧ пырысь ичӧт лыда вужвойтыр, олӧ Россияын Рытыввыв Сибырын.
Сёрнитӧны вӧгул кывйӧн, но 60 % йӧзыс быдлунъя олӧмын вӧдитчӧны роч кывйӧн. 2010-ӧд вося Ставроссияса Йӧзӧс пасъялӧм дырйи арталӧма 12269 вӧгул. 200 гӧгӧр морт олӧ Свердловск обласьт войвылын, некымынӧн — Перым край асыв-войвылын («Вишерский» канму заповедникын).
Ас ним да этнографическӧй котыръяс
«Манси» ас ним вуджӧдсьӧ кыдзи «морт», артмӧма важ фин-йӧгра кадся *mańćɜ «ай, морт» кывсянь. Кыввужйыс тыдовтчӧ и мукӧд фин-йӧгра кывйын: ӧстякъяслӧн фратрия шусьӧ «маньть» (mańt́) (ваха сёрнисикас), «моньть» (mońt́) (иртыш сёрнисикас), «мась» (maś) (обдор сёрнисикас), маддяръяслӧн «magyar» ас ним. Вогул кывлӧн сёрнисикасъясын паныдасьлӧ татшӧм татшӧм кывъяс: маньси (mańśi) (сосьва вӧгул), ма̄ньсь (māńś) (пелым вӧгул), мӧ̄ньсь (mɔ̄̈ńś) (улыс конда вӧгул), мӓньцӣ (mäńćī) (тавда вӧгул), ма̊ньсь (måńś) (улыс лозьва вӧглу).
Вӧгул фратриялӧн «Мо̄сь» ним артмӧма ӧстяк «мась» (mɔś) кывйысь (Обдор сёрнисикас), но воӧма важ йӧгра кадся *mańćɜ кывйысь.
1920-ӧд воясӧдз вӧгулъясӧс рочьяс шуисны «вогулы» кывйӧн, мый артмӧ ӧстякъяслӧн u̯oɣaĺ, u̯oɣat́ кывйысь. Тайӧ кывйыс век на паныдасьлӧ мукӧд кывйын, шуам, немеч. Wogul, wogulisch.
Торйӧдӧны ӧстякъяслысь куим этнографическӧй котыр: войвывса, лунвывса да асыввывса. Лунвывса ӧстякъяс, кодъяс олӧны Иртыш ю бокын, сорласисны рочьяскӧд да тотараяскӧд.
Кыв
Вӧгул кыв пырӧ урал кыв семьялӧн обдор йӧгра котырӧ. Торйӧдӧма 8 сёрнисикас: сосьва, вылыс лозьва, тавда, улыс конда, пелым, ваха, шӧр лозьва, улыс лозьва.
Вӧгул письменносьт лӧсьӧдӧма 1931 воын латиница подулын:
A, B, D, E, F, G, H, Ꜧ, I, J, K, L, Ļ, M, N, Ņ, Ŋ, O, P, R, S, S̷, T, Ţ, U, V, Z, Ь
1937 восянь — роч алфавит подулын. Сёрӧнджык вежлалӧма да содталӧма. Ӧнія кадӧ:
А а, Ā ā, Б б, В в, Г г, Д д, Е е, Ē ē, Ё ё, Ж ж, З з, И и, Ӣ ӣ, Й й, К к, Л л, М м, Н н, Ӈ ӈ, О о, Ō ō, П п, Р р, С с, Т т, У у, Ӯ ӯ, Ф ф, Х х, Ц ц, Ч ч, Ш ш, Щ щ, Ъ ъ , Ы ы , Ь ь , Э э, Э̄ э̄ , Ю ю , Ю̄ ю̄, Я я
Вӧгул гижӧда кыв подулын сосьва сёрнисикас.
Лыд
2002 воын Рочмуын олӧма 11 432 вӧгул, 2010 воын — 12 269 морт.
2010 воын Тюмень обласьтын олӧма 11 614 вӧгул: на лыдын Ханты-Вӧгул асвеськӧдлан кытшын 10 917 (2010 в.), Ямал-Яран асвеськӧдлан кытшын 171 (2002 воын), Тюмень обласьтын (асвеськӧдлан кытшъястӧг) — 496 (2002 воын). Свердловск обласьтын олӧма 251 морт (2002 воын 259). Та кыдзи, Украинаын 2001 воын олӧма 43 вӧгул.
Ƈ
Ƈƈ — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ ӧткымын африкаса кывъясын, пример вылӧ, серер.
Тракт (Княжпогост район)
Тракт (Тракт) – Коми республикаын посёлок, Княжпогост районысь Тракт сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
География
Тракт пукалӧ кӧрт туй бокын. Посёлоксянь Емваӧдз 27 км, Сыктывкар юркарӧдз 157 км.
Титания
Титания — тайӧ Уранлӧн спутник. Сылӧн радиус — 788 км. Уранӧдз шӧр кост 435 910 км. Титания восьтіс Британияса астроном Уильям Гершель 1787 воын.
Ыбпом (Сыктыв район)
Ыбпом (Ыбпом) – Коми Республикаын Сыктыв районса Куратов сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География
Ыбпомсянь Кебра шӧрсиктӧдз км, Визин юрсиктӧдз  км.
Коелия
Коелия (Coelia) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Шӧрвыв Америкаын.
Ыбпом (Сыктыв район)
Олысь лыд
Грездын олӧны комияс.
Ɠ
Ɠɠ — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ ӧткымын африкаса кывъясын, пример вылӧ, кпелле да фула.
Абезь (Инта каркытш, посёлок)
Абезь (Абезь) – Коми республикаын Инта каркытшӧ пырысь посёлок.
География
Посёлок пукалӧ Усва юлӧн веськыд берегын. Интасянь Абезь посёлокӧдз 111 км.
Коелиопсис
Коелиопсис (Coeliopsis hyacinthosma) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Шӧрвыв Америкаын.
Ɦ
Ɦɦ — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ ӧткымын африкаса кывъясын, пример вылӧ, дагара (Буркина-Фасоын), маса (Чадын) да наудм (Тогоын).
Новиаль (кыв)
Новиаль (novial — выль войтыркостса отсасян кыв) — лӧсьӧдӧм войтыркостса кыв, лӧсьӧдысь — Данияса кыв туялысь Отто Есперсен.
Шорсай (Емдін район)
Шорсай (Заручейный) — Коми Республикаын Емдін районысь Межӧг сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь посёлок.
География
Шорсай пукалӧ Эжва юлӧн веськыд берегын.
Тат кыв
Тат кыв (зуун тати, zuhun tati, zuban tati) — тайӧ Дагестанын да Азербайджанын еврей войтырлӧн иран кыв.
Тат анбур
Еврей тат анбур (1928 воӧдз):
אַ בּ ב ג ה ק ע ד אי 'ז ז אִ י כּ ל מ נ אָ פּ ר ס ת אוּ או פ כ ח 'צ ש א
Ӧнія латин анбур Азербайджанын:
Əə Aa Bb Cс Çç Dd Ee Ff Gg Hh Ii Jj Kk Ll Mm Nn Oo Pp Qq Rr Ss Şş Tt Uu Vv Xx Yy Zz
Копты (Удора район)
Копты (Коптюга) — Коми республикаын Удора районса Ёвкӧдж сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Тымсер (Кулӧмдін район)
Тымсер (Тимшер) – Коми Республикаса посёлок, Кулӧмдін районысь Тымсер сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
География
Посёлок пукалӧ Лунвыв Мылва юлӧн шуйга берегын. Кулӧмдін юрсиктсянь Тымсерӧдз 133 км.
Медводдза овъяс
Посёлокын вӧлі тшӧкыда паныдасьлӧ ыстӧм немечьяслӧн овъяс, а сідзжӧ коми овъяс (Паршуков, Лодыгин).
Овмӧс
2013 воын Тымсерын эм: «Монди СЛПК вӧр компания» Кулӧмдінса филиалысь Тымсер участок, Панюкова А.М. да Крючков А.А.-лӧн вӧр пӧрӧдан асшӧр котыръяс, РЭС ЮЭС-лӧн Тымсер участок.
Пыстин Илья Иванович
Пыстин Илья Иванович (Иливапыс; 1907—1951) — коми гижысь, партияын уджалысь.
Олан туй
Илля Пыстин чужис 1907 вося сора тӧлысь 28-ӧд лунӧ Вӧлӧгда губерняысь Усть-Сысольск уездса Мылдінын (ӧні — Мылдiн районса Мылдін сикт). Бура помаліс земскӧй училишӧ.
1924 воын подӧн локтіс Сыктывкарӧ. Пырис комсомолӧ да уна во чӧж зілис том йӧзкӧд. Вӧлі Висерын ВЛКСМ-лӧн вӧлӧсьтса комитетын секретарӧн да Дереваннӧйын вӧлӧсьтса парторганизацияын секретарӧн.
Агератум
Агератум ( Ageratum ) — астра котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Америкаын.
Пыстин Илья Иванович
Олан туй
1930 воын Коми обласьтса сӧветскӧй партийнӧй школа помалӧм бӧрын И.И. Пыстин веськӧдліс «Вӧрлэдзысь» газетын отделӧн, сэсся — Коми госиздаса кывкутысь редактор, ӧттшӧтш — «Ударник» журналса кывкутысь редакторӧс вежысь.
1931 восянь Илля Пыстин уджалӧ Москваын ЦИК-лӧн Президиум бердса СССР-са войтырлӧн Шӧр небӧг лэдзанінын Коми секцияӧн веськӧдлысьӧн. 1932 воын Главлит индӧ сійӧс политредакторӧн. Та кадӧ жӧ велӧдчис: уджысь орӧдчытӧг «Правда» нима журналистъяслӧн коммунистическӧй институтын, а 1932—1934 воясӧ — литературалӧн Гӧрд профессура институтын. 1933—1934 воясӧ — ВКП(б)-са ЦК-лӧн «Партиздат» небӧг лэдзанінса редактор.
1934 воын сійӧс бӧр вуджӧдӧны Сыктывкарӧ, уджалӧ небӧг лэдзанінын. Редактор-вуджӧдчысьяслӧн курс помалӧм бӧрын Илля Пыстинӧс индӧны Киров обласьтын небӧг лэдзанінса директорӧн.
Айму вӧсна Ыджыд тыш бӧрын уджаліс Коми радиокомитетын веськӧдлысьӧн. 1948—1949 воясӧ И.И. Пыстин велӧдчис ВПШ-ын (Вылыс партийнӧй школа). 1951 восянь гижысь «Войвыв кодзув» журналын кывкутысь редактор.
Куліс 1951 вося йирым тӧлысь 31-ӧд лунӧ сьӧкыда висьӧм бӧрын.
Гижан удж
Литератураӧ Иливапыс локтіс 1920-ӧд вояс помын Геннадий Фёдоров, Митрук Як, Иван Изъюровкӧд тшӧтш. Медводдза висьтъясыс: «Пӧжар» (1928), «Вын» (1928), «Зук Ёгор» (1929). Аслас висьтъясын Илля Пыстин серпасалӧ коми сиктын классӧвӧй тыш, медся тшӧкыда — Гражданскӧй тыш кадӧ («Семук», «Кырнышъяс», «Мылдінса кулакъяслӧн кыпӧдчӧм» да мукӧд). Сёрӧнджык гижысь босьтчӧ гижны Коми обласьтын социалистическӧй олӧм лӧсьӧдӧм — вӧр пӧрӧдӧм да колкоз артмӧдӧм йылысь («Вермам», «Ӧтка пи», «Карманов», «Да-а-а-а» да мукӧд).
Гижис «Запань» (1935) да «Еджыд во» (1936) повесьтъяс. Айму вӧсна Ыджыд тышӧдз Илля Пыстинлӧн медъёна нималіс Гражданскӧй тыш йылысь «Еджыд во» повесьт, коді торйӧн петавліс Коми небӧг лэдзанінын 1941 воын. 1945 воын йӧзӧдіс «Фронтӧвӧй лун-войяс» повесьт, а 1949 воын помаліс Гражданскӧй война йылысь «Бушкола вояс» пьеса. Та кыдзи петавлісны «Пӧсь сынӧд» да «Важся ягын» пьесаяс.
Чимиавӧрӧк (Княжпогост район)
Чимиавӧрӧк (Чиньяворык) – Коми республикаын посёлок, Княжпогост районысь Чимиавӧрӧк сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
География
Чимиавӧрӧк пукалӧ кӧрт туй бокын. Посёлоксянь Емваӧдз 119 км, Сыктывкар юркарӧдз 249 км.
Пак
Пак — тайӧ Уранлӧн спутник. Сылӧн радиус — 81 км. Уранӧдз шӧр кост 86 004 км. Пак восьтіс Америкаса астроном Стивен Синнот 1985 воын.
Ӧжындор (Луздор район)
Ӧжындор (Ожындор) — Коми Республикаын Луздор районса Абъячой сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь посёлок.
Ɱ
Ɱɱ — латин анбурлӧн шыпас, кутшӧм вӧдитчӧны кыв туялысьяс америкаса вужвойтыръяслӧн кывъяслӧн транскрипцияын.
МИ (котыр)
МИ — Коми том войтырлӧн «МИ» котыр, кодӧс артмӧдӧма том коми йӧзӧс ӧтувтӧм могысь.
История
Коми том войтырлӧн торъя котыр лӧсьӧдтӧдз Комиын вӧлӧма том гижысьясӧс ӧтувтысь «Ордым» чукӧр. Выль котыр восьтӧм йылысь мӧвп воӧма сы бӧрын, кыдзи коми томулов ветлӧма Эстонияӧ МАФУН Сӧветлӧн чукӧртчӧм вылӧ. Медводдза нимыс вӧлӧма роч: «Коми центр творческой молодёжи», артмӧдӧма 1991 вося йирым тӧлысьын. Медводдза веськӧдлысьнас бӧрйӧма Александр Пивкин. 1993 воын тайӧ котырас зіля уджалӧма том серпасалысьяслӧн «Форма» чукӧр.
2000-ӧд вояс пансигӧн коми том войтырлӧн котыр чӧв олӧма. Выльысь ловзьӧдӧма 2004 во пансигӧн, кор веськӧдлыны босьтчӧма Людмила Камбалова. 2005 вося йирым тӧлысьын котырлысь нимсӧ вежӧма, кутӧма шусьыны: «Коми том войтырлӧн «МИ» котыр» (рочӧн: «Региональная общественная организация «Союз коми молодёжи «МИ»). Сэки жӧ вӧлі вынсьӧдӧма выль Устав, вӧзйӧма девизъяс: «Ставыс МИ сайын» и «Ог кӧ МИ — коді?»
Том коми войтырлӧн историяын котырӧ пырысьясысь кыкӧн вӧліны МАФУН-са президентъясӧн: Нина Нестерова (1995 воын) да Алексей Рассыхаев (2007 воын).
Астерискус
Астерискус ( Asteriscus ) — астра котырса быдмӧг увтыр.
Тарачов (Луздор район)
Тарачов (Тарачево) – Коми Республикаын Луздор районса Абъячой сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География
Грезд пукалӧ Лӧпъю бокын. Тарачовсянь Читаёв сиктӧдз 7 км, Абъячой юрсиктӧдз 19 км.
История
2016 воын грездын пырӧма Абъячой сикт овмӧдчӧмин улӧ (2016 вося ода-кора тӧлысь 6-ӧд лунся 41-РЗ № Коми республикаса оланпас).
Олысь лыд
Грездын олӧны комияс.
Ɥ
Ɥɥ — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ африкаса дан (гио) кывйын (Либерияын).
1932—1938 воясӧ Ɥ вӧдитчисны латин абазин анбурын (ӧні Ч).
1928—1938 воясӧ шыпас бергаліс абхаз кывйын.
Сідзжӧ Ɥ бергаліс словен Метелко анбурын 1825—1833 воясӧ.
Шуанног
абазин — [t͡ɕ]
словен — [t͡ʃ]
Ƥ
Ƥƥ — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ ӧткымын африкаса кывъясын, пример вылӧ, серер.
Ꞁ
Ꞁꞁ — латин анбурлӧн шыпас, кутшӧм вӧдитчис XVIII нэмӧ англияса кыв туялысь Вильям Прайс кӧмри кывлӧн транскрипцияын. Шуанног — [ɬ] (ӧні ll).
Тритон
Тритон — тайӧ Нептунлӧн спутник. Сылӧн радиус — 1353 км. Нептунӧдз шӧр кост 354 759 км. Тритон восьтіс Британияса астроном Уильям Лассел 1846 воын.
Астра
Астра ( Aster ) — астра котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Евразияын да Америкаын.
Ꝺ
Ꝺꝺ (діса D) — латин анбурлӧн шыпас, кутшӧм вӧдитчис XVIII нэмӧ англияса кыв туялысь Вильям Прайс кӧмри да керновса кывъяслӧн транскрипцияын. Шуанног — [ð] (ӧні кӧмриын dd, керновсаын dh).
Ⱳ
Ⱳⱳ — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ пагали да лобири кывъясын (Буркина-Фасо).
Ɋ
Сідзжӧ Ɋ вӧдитчӧны папуа-выль гвинеяса кате кывйын.
Мукты (Удора район)
Мукты (Муфтюга) — Коми республикаын Удора районса Ёвкӧдж сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Тугъя турунчӧж
Тугъя турунчӧж (Aythya fuligula; Хохлатая чернеть) — утка котырысь ваын уялысь лэбач.
Ыджда да рӧм
Тайӧ уткаыс топыд яя, но тӧдчымӧн ичӧтджык ыджыд турунчӧжысь. Кызвыныслӧн сьӧктаыс овлывлӧ кило джынйысь сӧмын неуна унджык, тушаыслӧн кузьтаыс — 43 сантиметрӧдз. Мукӧд турунчӧж сикассьыс торъялӧ сійӧн, мый балябӧжас гӧныс чурвидзӧ да быттьӧ тугъя сэті. Тайӧ аслыспӧлӧслунсӧ, буракӧ, и босьтӧмаӧсь тӧд выланыс коми йӧз тугъя турунчӧж нимсӧ лӧсьӧдігӧн.
Ай уткаыслӧн юрыс, сьыліыс да морӧсыс сьӧд рӧма, кытсюрӧ гӧрдовлӧз сораса. Мышкуыс сьӧдовруд, посньыдик еджыд чутъяса. Нырыс рудовлӧз, кокыс кельыдруд, синмыс кольквиж. Энь уткаыслӧн вывтырас пемыд гӧрдовруд рӧмсерыс унджык айыслӧн серти, еджыд кынӧм улыс гӧрдовруд тывгӧнъяса.
Лэбалӧны тайӧ турунчӧжъясыс тэрыба, гора борд шыӧн. Гречкӧмыс карган нога.
Паськалӧм
Тугъя турунчӧж некор оз паныдасьлывлыны ылі войвылын. Тугъя турунчӧжыд абу тундраса, а пармаын олысь ва выв лэбач. Кызвыныс на пиысь поздысьӧны да быдтысьӧны Печора ю ковтысын йывсяньыс да кывтыдӧдзыс, а сідзжӧ Кулӧмдін да Удора районъясын, тшӧтш и кӧнсюрӧ Коми мулӧн лунвыв юкӧнъясас.
Поздйысьӧм
Тугья турунчӧжъяс пондӧны локтавны Комиӧ ода-кора тӧлысь пуксьӧм бӧрын. Гожйыны бӧрйӧны эрда местаяс. Овмӧдчӧны вӧртӧм, паськыд адзьяса ыджыд тыяс бердӧ. Позсӧ лӧсьӧдӧны васянь неылӧ туруна местаӧ, корсюрӧ — матігӧгӧрса пу горсйӧ.
Рӧдмӧдчан кадыс тайӧ тылабордаясыслӧн заводитчӧ лӧддза-номъя тӧлысь пуксигӧн. Позтырас овлывлӧ дас кык колькйӧдз, найӧ вель гырысьӧсь да рудовтурунвиж рӧмаӧсь. Уткапияныс борд йылӧ кыпӧдчӧны моз тӧлысь помын.
Сёян
Кынӧмпӧтсӧ корсьны уткаясыс петӧны рӧмдігӧн либӧ войнас. Пӧткӧдчӧны ыджыд турунчӧжъяс моз, яя да быдмӧг сёянӧн. Зіля куталӧны васа лёльӧясӧс да небыд гагъясӧс, оз ӧтдортны и посни черипиянӧс.
Рӧдвуж кывйын
Удмуртъяс тӧдӧны тайӧ уткасӧ, найӧ шуӧны сійӧс сюро тшӧжӧн. Комиӧдны кӧ нимсӧ, лоӧ «сюра утка».
Нереида
Нереида — тайӧ Нептунлӧн спутник. Сылӧн радиус — 170 км. Нептунӧдз шӧр кост 5 513 400 км. Нереида восьтіс Америкаса астроном Джерард Койпер 1949 воын.
Сажин Иван Иванович
Сажин Иван Иванович (Ичӧт Иван; 1904—1962) — коми гижысь, велӧдысь.
Олан туй
Иван Сажин чужӧма 1904-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь 3-ӧд лунӧ Вӧлӧгда губерняысь Усть-Сысольск уездса Чуклӧмын (ӧні — Сыктыв районса Чуклӧм сикт). Велӧдчӧма Чуклӧмса начальнӧй школаын, сэсся — велӧдысьяслӧн Усть-Сысольскса семинарияын. 1925-1927-ӧд воясӧ служитӧма армияын. Сы бӧрын пырӧма велӧдчыны Н.К. Крупская нима Коммунистическӧй академияӧ. Сійӧс помалӧм бӧрын Иван Сажин журналисталӧма, директоралӧма шӧр школаын да индустриальнӧй техникумын.
1932-ӧд воын мунӧма бурдӧдчыны Крымӧ, уджалӧма музейса директорӧн Евпаторияын. Кулӧма 1962-ӧд воын.
Гижан удж
Иван Сажин газетъясын да журналъясын кутӧма йӧзӧдчыны Н.К. Крупская нима Коммунистическӧй академияын велӧдчигӧн. Гижӧма неыджыд серамбана висьтъяс, мыйӧн муныштӧ А.П. Чеховлань: «Сё сикас» (1927), «Шева чуман» (1927), «Сьӧд ёль». Тайӧ висьтъясас петкӧдчӧ небыд нюм коми йӧзлӧн важся эскӧмъяс вылӧ.
Иван Сажин — медводдза коми повесьтлӧн автор. «Ён тыш» повесьт сюрӧс боксяньыс абу помалӧма да матын кинохроникалань. Повесьтын Сажин серпасалӧ Коми обласьтын Гражданскӧй тыш кадся некымын эпизод.
Сы йылысь 1928 воын гижӧма Нёбдінса Виттор «Гижӧд сям Ичӧт Иванлӧн» уджын да шуӧма «Коми Зощенкоӧн».
1933-ӧд восянь сылӧн гижан удж йылысь нинӧм абу тӧдса.
Протей
Протей — тайӧ Нептунлӧн спутник. Сылӧн радиус — 208 км. Нептунӧдз шӧр кост 117 647 км. Протей восьтіс Америкаса астроном Стивен Синнот 1989 воын.
Аяния
Аяния ( Ajania ) — астра котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын.
Шудаяг (Уква каркытш)
География
Шудаягсянь Уква карӧдз 12 км.
Синдор (посёлок)
Синдор (Синдор) – Коми республикаын посёлок, Княжпогост районысь Синдор сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
География
Синдор пукалӧ кӧрт туй бокын. Посёлоксянь Емваӧдз 65 км, Сыктывкар юркарӧдз 195 км.
Ɽ
Ɽɽ — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ ӧткымын африкаса кывъясын, пример вылӧ, коалиб, моро, оторо да хейбан Суданын.
Оверин Михаил Иванович
Оверин Михаил Иванович (1954) — коми шылад тэчысь.
Олан туй
Михаил Оверин чужӧма 1954-ӧд вося урасьӧм тӧлысь 18-ӧд лунӧ Коми АССР-ын Сыктывдін районса Яснӧг посёлокын. 1961—1971-ӧд воясӧ велӧдчӧма Выльгортса шӧр школаын, 1971—1977-ӧдъясын — Сыктывкарса шылада училишӧын «Баянист» специальносьт серти. 1985—1990-ӧд воясын уджысь орӧдчытӧг велӧдчӧма Перымса культура институтын «Культурно-просветительнӧй удж котыртысь» специальносьт серти. 1977-ӧд восянь уджалӧ Сыктывдін районса Культура керкаын концертмейстерӧн.
Шылад тэчӧм
Михаил Оверин — асшӧр шылад тэчысь, гижӧма 100 сайӧ сьыланкыв. Дасьтӧма да лэдзӧма кык компакт-диск: «Тебе пою, мой Сыктывдин!» (2006) (Выльгорт сиктлы 420 во тыригкежлӧ) да «Козин» челядьлы сьыланкывъяс (2013). Челядьлы сьыланкывъяссӧ дасьтӧма Альберт Ванеев, Надежда Мирошниченко, Василий Лодыгин, Василий Уляшов да Николай Щукинлӧн кывбуръяс вылӧ.
Сылысь сьыланкывъяссӧ сьылӧны Лидия Логинова, Вера Булышева, Виктория Пыстина, Любовь Розе, а сідзжӧ Сыктывдін районса сьылысь котыръяс.
Ꞇ
Ꞇꞇ (діса T) — латин анбурлӧн шыпас, кутшӧм вӧдитчис XVIII нэмӧ англияса кыв туялысь Вильям Прайс кӧмри да керновса кывъяслӧн транскрипцияын. Шуанног — [θ] (ӧні th).
Оверин Михаил Иванович
Шылад тэчӧм
1994-ӧд восянь быд во пырӧдчылӧма «Василей» республикаса гаж-конкурсӧ. Выль коми сьыланкывъяс лӧсьӧдӧм могысь вермасьӧ «Сьыланкывкӧд коля» республикаса челядь конкурс-фестивальӧ. Унаысь пырӧдчылӧма йӧзкостса сьыланкыв сьылысьяслӧн «Завалинка» ставроссияса фестивальӧ, «Шондібан» республикаса йӧзкостса творчество гажӧ, «Играй, гармонь» республикаса гажӧ.
Михаил Оверин веськӧдлӧ «Мужики» сьылан котырӧн, ачыс сьылӧ культураын уджалысь ветеранъяслӧн «Сьӧлӧмшӧръяс» ансамбльын.
Ꞇ
Видзӧдӧй тшӧтш
ԏ
Ꚍ
Ƭ
Ƭƭ — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ ӧткымын африкаса кывъясын, пример вылӧ, серер да тамашек.
Ʈ
Ʈʈ — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ ӧткымын африкаса кывъясын, а сідзжӧ вамбуле кывйын (Непалын).
Бальзамориза
Бальзамориза ( Balsamorhiza ) — астра котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Войвыв Америкаын.
Фомин Юлий Александрович
Фомин Юлий Александрович (1928—2015) — контр-адмирал, туялысь, техническӧй наукаясса кандидат, профессор, гижысь.
Туясян удж
1960 воын Юлий Фомин дорйис диссертациа, лои техническӧй наукаясса кандидатӧн. Юлий Александрович —Циолковский нима космонавтика академиаын да наукаяс да искусствояслӧн Петыр академиаын профессор, академик.
Йӧзӧдіс 130-ысь унджык удж.
Гижан удж
Юлий Фомин гижис да йӧзӧдіс некымын прозаа да кывбура небӧг. Сійӧ гижӧ роч флот да нималана флотоводечьяслӧн олӧм йылысь. Гижӧ чужан Луздор йывсьыс. На пиысь ӧти кывбур чукӧр шусьӧ «В океан от деревенской околицы».
Козлова Елена Васильевна
Козлова Елена Васильевна (1954—2021) — челядьдлы коми гижысь. Нывдырся овыс Ветошкина.
Олан туй
Елена Козлова чужӧма 1954-ӧд вося урасьӧм тӧлысь 14-ӧд лунӧ Емдін районса Лыаты грездын. Помалӧма Коми канмуса педагогика институтысь филология факультет (1976). Сосногорск районын 1976—1978-ӧд воясын уджавлӧма школаын роч литература велӧдысьӧн да челядь садйын кага видзысьӧн. 1978–1982-ӧд воясӧ уджалӧма СССР-са Наукаяс академияысь Коми филиаллӧн (ӧні — Коми наука шӧрин) Кыв, литература да история институтын старшӧй лаборантӧн. Ветлӧма некымын экспедицияӧ чукӧртны фольклор, йӧзӧдӧма нимкывъяс йылысь туясян удж.
1982-ӧд восянь Е.В. Козлова уджалӧма Коми гижысь котырын литературнӧй консультантӧн, 1992—1995-ӧд воясӧ — Коми Республикаса гижысь котырын правленньӧса веськӧдлысьӧс вежысьӧн. 1995—2021-ӧд воясӧ Елена Васильевна веськӧдлӧма Коми гижысь котырӧн.
Кулӧма 2021-ӧд вося ӧшым тӧлысь 29-ӧд лунӧ коронавирусысь Сыктывкарын. .
Гижӧдъяс
Литератураӧ Елена Ветошкина (Козлова) пырӧдчӧма 1970-ӧд вояс помын. Медводдза кывбуръясыс («Ош. Кӧч») петӧмаӧсь «Войвыв кодзув» журналын 1978-ӧд воын.
1988-ӧд воын сылӧн петӧма челядьлы медводдза небӧг — «Лӧз клянича», кӧні восьтӧма Аннуш нима нывкалысь олӧмсӧ. Гижӧдыс вӧлі йӧзӧдӧма комиӧн и рочӧн. Сэксянь петӧма уна небӧг: «Лӧз клянича» (1988), «Ме да Ивук вокӧй» (1992), «Лым морт» (1997), «Гӧгыля-вугыля» (2002), «Шундыр» (2007), «Сямтӧм зонка» (2013, да с.в.
Гижӧ медсясӧ посни челядьлы. Гижӧма татшӧм пьесаяс, кыдзи «Августын» (1988), «Вӧрса коз дорын» (1986) и «Туй дор бадь» (2014).
1991-ӧд восянь пырӧ СССР-са да Коми гижысь котыръясӧ.
Йӧзкотырса удж
Е.В. Козлова — Россияса гижысь котыр правленньӧӧ пырысь, секретар 1996), Фин-йӧгра гижысьяслӧн войтыркостса ассоциацияын веськӧдлысьӧс вежысь (1996).
Харон (тӧлысь)
Харон — тайӧ Плутонлӧн спутник. Сылӧн радиус — 603 км. Плутонӧдз шӧр кост 19 570 км. Харон восьтіс Америкаса астроном Джеймс Уолтер Кристи 1978 воын.
Гидра (тӧлысь)
Гидра — тайӧ Плутонлӧн спутник. Сылӧн радиус — 30—84 км. Плутонӧдз шӧр кост 64 749 км. Гидра восьтіс Америкаса астроном чукӧр 2005 воын.
Кассяна во
Кассяна во (рочӧн: високосный год) — Юлиан да Григорий календаръясын во, кодлӧн кузьтаыс — 366 лун, мукӧд во серти ӧти лун вылӧ кузьджык. Юлиан календарын кассяна во быд нёль во мысти, Григорий календарын эм неыджыд торъялӧм.
История
Миян эраӧдз 45 вося тӧвшӧр тӧлысь 1 лунсянь римса диктатор Гай Юлий Цезарь пыртіс календар, кодӧс лӧсьӧдісны александрийса астрономъяс Созиген веськӧдлӧм улын. Календар подулын вӧлі куйлӧ 365,25 луна астрономическӧй во (365 лун да 6 час). Тайӧ календарсӧ вӧлі шуӧма Юлиан календарӧн. Медым веськӧдны 6 час вылӧ вешйӧмсӧ, вӧлі пыртӧма кассяна во. Куим во арталісны 365 лунӧн, а нёльӧд воас вӧлі содтӧны нӧшта ӧти лун урасьӧм тӧлысьын. Кассяна воӧ Григорий календарын пыртӧма содтӧд лун — урасьӧм тӧлысь 29 лун.
Лопъювад (Кулӧмдін район)
Лопъювад (Лопъювад) – Коми Республикаын Кулӧмдін районысь Тымсер сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь посёлок.
География
Посёлок пукалӧ Лопъю шуйга берегын, Лопъювад тысянь неылын. Лопъювадсянь Тымсер шӧрсиктӧдз 25 км., Кулӧмдін юрсиктӧдз 133 км.
Овмӧс
2013 воын тані эм: С.В. Мастюгинлӧн вӧр пӧрӧдан котыр.
Ʇ
Ʇʇ — латин анбурлӧн шыпас, кутшӧм вӧдитчис XIX нэмӧ америкаса кыв туялысь да этнограф Джеймс Оуэн Дорси америкаса вужвойтыръяслӧн кывъяслӧн транскрипцияын. Шуанног — [tː] (омаха-понка, квапау да канса кывъясын) либӧ [ʰt] (осейдж кывйын).
Тыдін (Удора район)
Тыдін (Верхозерье) — Коми республикаын Удора районса Ёвкӧдж сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Истомин Аркадий Степанович
Истомин Аркадий Степанович (1956) — перым коми гижысь.
Олан туй
Аркадий Истомин чужӧма 1956-ӧд вося кӧч тӧлысь 25-ӧд лунӧ Перым Коми кытшын Кудымкар районса Ыджыд Сидӧр грездын. Помалӧма Кува сиктса кӧкъямыс класса школа, Кудымкарса медицина училище (1975). Фельдшералӧма Соликамск районын, кысянь босьтӧмаӧсь служитны армияӧ (служитӧма ракетнӧй войскаясын Заполярьеын). Армия бӧрын во кымын фельдшераліс Куваса участкӧвӧй больничаын.
1984-ӧд воын эштӧдӧма Перымса медицина институтысь лечебнӧй факультет. Велӧдчигас стӧрӧжалӧма да грузчикалӧма, фельдшералӧма Перымын тэрыб отсӧг сетан станцияын.
1992-ӧд вося урасьӧм тӧлысьсянь 1995-ӧд вося рака тӧлысьӧдз уджалӧма Перым Коми кытшса Веськӧдланінын веськӧдлысьӧс вежысьӧн, сэсся бара вуджис бурдӧдчан юкӧнӧ. 1995-ӧд вося рака тӧлысьсянь - Перым кытшын врачебно-физкультурнӧй диспансерын медшӧр врачлысь удж вӧчысь, 1996-ӧд восянь - Перым Коми кытшса наркология диспансерын медшӧр врач.
Гижан удж
Ӧтилан гижӧма, мый медводдза гижӧдсӧ йӧзӧдӧма 1975 воын «По ленинскому пути» газетын, мӧдлаын — мый гижны босьтчӧма 1977 воын. Йӧзӧдчылӧма газетъясын, ӧтувъя небӧгъясын, журналъясын Сыктывкарын да Москваын.
1986 воын петӧма «Кӧр сотчӧны листтэз» кывбур чукӧр, 1992 воын — «Биланьӧ китӧ нюжӧт» чукӧр, кытчӧ пырисны коми да роч кывъяс вылын кывбуръяс. Кык кыв вылын кывбуръяссӧ сідзжӧ вӧлі йӧзӧдӧма «Иная страна» небӧгын (1997).
2002-ӧд воын сылы сетӧма «Мӧдiк страна» кывбур чукӧрысь Питю Ӧньӧ нима литературнӧй премия.
Россияса гижысь котырын 1999 восянь.
Дисномия
Дисномия (войдӧр Габриэла) — тайӧ Эридалӧн спутник. Сылӧн радиус — 75 км. Эридаӧдз шӧр кост 37430 км. Дисномия восьтіс Америкаса астроном Майк Браун 2005 воын.
Мӧсерпом (Луздор район)
Мӧсерпом (Мишаково) – Коми Республикаын Луздор районса Занулльӧ сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География
Грезд пукалӧ Луз юлӧн веськыд берегын. Мӧсерпомсянь Занулльӧ шӧрсиктӧдз 4 км, Абъячой юрсиктӧдз 54 км, Сыктывкар юркарӧдз км.
Олысь лыд
Грездын олӧны комияс.
Серегов (Княжпогост район)
Серегов (Серёгово) – Коми республикаын сикт, Княжпогост районысь Серегов сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
География
Серегов пукалӧ Емва юлӧн веськыд берегын. Сиктсянь Емваӧдз 38 км, Сыктывкар юркарӧдз 92 км.
Вернония
Вернония ( Vernonia ) — астра котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Америкаын, Азияын да Африкаын.
Никта (тӧлысь)
Никта — тайӧ Плутонлӧн спутник. Сылӧн ыджда — 54 × 41 × 36 км. Плутонӧдз шӧр кост 48 708 км. Никта восьтіс Америкаса астроном чукӧр 2005 воын.
Согди кыв
Согди кыв (suγδīk (сугдик), sγwδy’n’k, sγwδy’w) — тайӧ бырӧм (кывйӧн сёрнитісны XI нэмӧдз) Согдианаын (ӧнія Узбекистан да Таджикистан) иран кыв. Гижисны согди кывйӧн сирия либӧ манихей анбуръясӧн.
Видзӧдӧй тшӧтш
Ягноб кыв
Куратов Виталий Константинович
Куратов Виталий Константинович (1933—2003) — коми гижысь, журналист.
Олан туй
Виталий Куратов чужис 1933 вося тӧвшӧр тӧлысь 6-ӧд лунӧ Сыктыв районса Кебра сиктын. Тані жӧ помалiс 7 класса школа. 1950 воын помаліс Сыктывкарса ӧтиӧд номера Гӧрд Затонса ремесленнӧй училишӧ. 1952 воӧдз уджаліс паракод вылын кочегарӧн. Сэсся служитіс Сӧветскӧй армиаын. Воӧм бӧрын уджаліс электрикӧн «Куратов» совхозын. 1960 восянь сійӧ журналисталіс «Знамя коммунизма» газетын да радиоын, инспектораліс партияса райкомын. 1965 воын Визин сиктын рытъя шӧр школа помалӧм бӧрын сійӧс мӧдӧдісны Ленинградса вылыс партийнӧй школаӧ. 1969 восянь уджаліс Койгорт районса «Новая жизнь» газетын шӧр редакторӧс вежысьӧн. Сэсся уджаліс экономистӧн Коми Республикаса видз-му овмöс министерствоын Сбербанкын.
Куліс 2003 вося йирым тӧлысь 20-ӧд лунӧ.
Гижан удж
Виталий Куратовлысь «Салдат тэрмасьӧ гортас» медводдза висьт 1956 воын йӧзӧдлiс «Войвыв кодзув» журнал. Сэсся вöліны «Мусуктӧ сьӧлӧмыд бӧрйӧ», «Олӧмыс чуксалӧ» да «Радейтам тэнӧ, Олеся» повесьтъяс да некымын висьт. 2003 воын петіс сылöн «Кӧин котыр» медводдза проза чукöр. Аслас гижӧдъясын автор висьталӧ радейтчӧм да ёртасьӧм йылысь, уджын водзмӧстчысьяс йылысь, серамбана ёсь гижӧдъяснас янӧдiс олӧмсӧ дзугысьясӧс, юысь-кодалысьясӧс да дыш йӧзӧс.
Кулӧм бӧрас В.К. Куратовлӧн Анна Фёдоровна гӧтырыс, бур йӧзыс да гижысь-ёртъясыс водзмӧстчисны да дасьтісны «Мусуктӧ сьӧлӧмыд бӧрйӧ» выль небӧг (2009). Выль гижӧд чукӧрӧ пырисны медводдза небӧгысь висьтъяс да «Войвыв кодзув» журналын йӧзӧдлӧм гижӧдъяс, повесьтъяс, олӧмысь войтъяс, пьеса. Виталий Куратовлӧн гижӧдъясын шӧр геройяснас лоӧны ныв-зонъяс, мужичӧйяс, нывбабаяс, кодъяслӧн петкӧдчӧ ӧта-мӧдкостса йитӧдъясныс, семьякостса миритчыны позьтӧм мытшӧдъясныс, горш йӧзкӧд веныс. И быдтор позьö венны, кор эм радейтöмлӧн би.
Гижис сидзжӧ серамбана висьтъяс.
Кай варыш
Кай варыш (Falco subbuteo; чеглок) — варыш котырысь неыджыд хищнӧй лэбач.
Ыджда да рӧм
Кай варыш — ичӧтик варыш; ай лэбачыслӧн сьӧктаыс овлывлӧ 210 граммӧдз сӧмын, вывтырыслӧн кузьтаыс — 35 сантиметрӧдз, шеныштӧм бордйыс метр пасьта. Энь пӧлыс мыгӧраджык. Рӧм сертиыс гознан лэбачыс ӧта-мӧдсьыс пӧшти оз торъявны. Мышку вылысыс лӧзовсьӧд, кынӧм улысыс еджгов, голяыс да сьылі бокъясыс дзик еджыдӧсь. Вом потас ӧтар-мӧдар помъясас сьӧд усъяс быттьӧ тӧдчӧны. Гӧрд рӧма бӧж улысыс да кок вож костыс сьӧдӧн кузьта ногыс визьйӧдлӧма. Синмыс перкаль, а син гӧгӧртасыс да ныр вуж кучикыс кольквиж рӧма. Нырыс сьӧдовруд, кокыс югыдкольквиж.
Паськалӧм
Олӧны-вылӧны кай варышъяс Европаын, шӧркодь поводдяа Азияын да Войвыв Америкаын. Миянын паныдасьлӧны вель уналаын: вӧра тундраын, Урал из войвылын, Удораын, Печора, Войвыв Мылва, Эжва да Сыктыв ковтысъясын.
Поздйысьӧм да оласног
Мукӧд лэбач моз позсӧ кай варыш ачыс оз вӧч, а босьтӧ дасьсӧ катша-ракалысь либӧ мукӧд гырысь тылабордалысь. Ода-кора помын либӧ лӧддза-номъя тӧлысь пуксигӧн бӧрйӧм позйӧ энь варышыс пуктӧ нёль-ӧ-вит кольк. Пӧжсян кадыс кыссьӧ нёль вежонӧдз. Пӧжсьысь лэбачсӧ вердӧ ай пӧлыс. Пияныслӧн колькйысь петӧм бӧрын сійӧ ваялӧ сёянсӧ став котырыслы. Йылӧмыслӧн быдмыштӧм мысти кыйсьыны лэбзьывлӧны гознан лэбачыс.
Борд вылас кыпӧдчӧны да пондӧны лэбавны том кай варышъясыс моз тӧлысь пуксьӧм бӧрын; тырвыйӧ верстяммӧны найӧ да сӧвмӧны рӧдмӧдчӧм выйӧдз сӧмын локтан воас.
Сёян
Пӧткӧдчӧны кай варышъяс посни лэбачьясӧн да гут-гагйӧн, кодъясӧс куталӧны сынӧдысь лэбаліганыс. Кокавлывлӧны позсьыс сьӧлапиянӧс, тшапйӧдлывлӧны сьӧдбӧжъясӧс да му шыръясӧс.
Эновтӧны чужанінсӧ кай варышъяс моз тӧлысь помын либӧ кӧч тӧлысь пуксьӧм бӧрын, тӧвсӧ коллялӧны Индияын да Африкаса лунвыв муясын.
Рӧдвуж кыв вылын
Перымса комияс лэбачсӧ миян моз жӧ шуӧны кай варышӧн, удмуртъяс ногӧн — пӧськы душес, кодлӧн вежӧртасыс «джыдж варыш» либӧ «чикыш варыш». Кыдзи аддзам, татшӧм нимъяссӧ варышыслы лӧсьӧдігӧн важ йӧз босьтлӧмаӧсь тӧд выланыс лэбачыслысь пӧткӧдчанторсӧ — кайясӧс, джыджъясӧс, чикышъясӧс.
Спицина Татьяна Владимировна
Спицина Татьяна Владимировна (1986) — том коми гижысь. Нывдырся овыс — Шахова.
Олан туй
Татьяна Шахова чужис Кулӧмдін районса Улыс Ярашъю посёлокын 1986 вося кӧч тӧлысь 8-ӧд лунӧ. 2002—2004 воясӧ велӧдчис 1-ӧд №-а Сыктывкарса педагогика колледжын. 2016 воын помаліс Сыктывкарса канму университетысь социальнӧй технология институт.
Гижан удж
Гижӧдъяссӧ йӧзӧдліс республикаса «Войвыв кодзув» да «Арт» журналъясын, альманахъясын. 2015 воын петіс «Пелыся му» кывбура асшӧр небӧг. 2014 воын Т. Шаховалы сетӧма А.Лужиков нима премиа.
Ⱦ
Ⱦⱦ — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ саанич кывйын (америкаса вужвойтырлӧн кыв Канадаын да АӦШын). Шуанног — [ʦ̪ʼ].
Титан (тӧлысь)
Титан — тайӧ Сатурнлӧн спутник. Сылӧн радиус — 2576 км. Сатурнӧдз шӧр кост 1 221 870 км. Титан восьтіс Нидерландъясса астроном Христиан Гюйгенс 1655 воын.
Воднӧй (Уква каркытш)
Воднӧй (Водный) — Коми республикаын Уква каркытшӧ пырысь карсяма посёлок.
География
Воднӧйсянь Уква карӧдз 25 км.
Ягноб кыв
Ягноб кыв (яғнобӣ зивок, yaɣnobī́ zivók) — тайӧ Таджикистанын иран кыв, веськыд йылӧм важ согди кывлӧн.
Пример
1. Nasriddī́n ī xūd či bozór uxš tangái axirī́n. 2. Kaxík woxúrdš avī́, čáwi apursóšt: 3. “Xūd čof pūl axirī́nī?” 4. Nasriddī́n ī́ipiš ǰawób atifár, dúipiš ǰawób atifár, tiráyipiš ǰawób atifár, aɣór: 5. “Hámaipi ǰawób tifaróm, zīq vómišt.” 6. Ax xūdš či sarš anós, bozórisa adáu̯, fayród akún: 7. “E odámt! 8. Daràu̯-daráwi maydónisa šau̯t, īyóka ǰām vʏt! 9. Kattóti šumóxpi árkšint ast!” 10. Odámt hamáš maydóni īyóka ǰām avór, áni šáhri hičúxs nàapiráxs. 11. Nasriddī́n balandī́i sári asán, fayród akún: 12. “E odámt, ɣiríft, nihíš xūd man uxš tangái axirī́nim”.
1. nasre̝ˈdːiːn ˈiː ˈχuːd ˈtʃɪ̞ bɔˑˈzoːr ˈʋ̘χʃʲ tʰaŋˈɟa̝jĕ̝ ɑχĕ̝ˈriːn. 2. cʰaˈχecʰ β̞ɔˑˈχʋˑrdʃʲ aˈve̝ː, ˈtʃaβ̞e apʰʋrˈsoːɕt: 3. „ˈχuːd ˈtʃoːf ˈpʰuːl ɑχĕ̝ˈriːne̝ˑ?“ 4. nasre̝ˈdːiːn ˈiːjĕ̝pʰe̝ʃʲ dʒaˈβ̞oːb atʰĕ̝ˈfar, ˈdʋ̘je̝pʰe̝ʃʲ dʒaˈβ̞oːb atʰĕ̝ˈfar, tʰɪ̆ˈraje̝pʰe̝ʃʲ dʒaˈβ̞oːb atʰĕ̝ˈfar, ɑˈʁoːr: 5. „ˈhama̝jĕ̝pʰe̝ dʒaˈβ̞oːb tʰĕ̝faˈro̝ːm, ˈze̝ˑqʰ ˈvo̝ːmɪʃʲtʰ.“ 6. ˈaχ ˈχuːdʃʲ ˈtʃɪ̞ ˈsarɪ̆ʃʲ aˈnoːs, bɔˑˈzoːrɪsa aˈdau̯, fai̯ˈroːd aˈkʰʋn: 7. „ˈeː ɔˑˈdamtʰ! 8. darˌau̯-daˈraβ̞e mai̯ˈdoːne̝sa ˈʃʲau̯tʰ, iˑjˈoːcʰa ˈdʒɑːm ˈvyːtʰ! 9. cʰaˈtʰːoːtʰe̝ ʃʲʋ̆ˈmoːχpʰe̝ ˈarcʃʲɪ̞nt ˌastʰ!“ 10. ɔˑˈdamtʰ haˈmaʃʲ mai̯ˈdoːne̝ iˑjˈoːcʰa ˈdʒɑːm aˈvoːr, ˈane̝ ˈʃʲahrɪ he̝ˑˈtʃʋ̝χs ˌna̝ˀa̝pʰĕ̝ˈraχs. 11. nasre̝ˈdːiːn balanˈdiːjĕ̝ ˈsare̝ aˈsan, fai̯ˈroːd aˈkʰʋn: 12. „ˈeː ɔˑˈdamtʰ, ʁĕ̝ˈre̝ftʰ, nĕ̝ˈhe̝ˑʃʲ ˈχūd ˈman ˈʋ̘χʃʲ tʰaŋˈɟa̝jĕ̝ ɑχĕ̝ˈriːne̝m“.
1. Насриддин ӣ хӯд чи бозор ухш тангаи ахирин. 2. Кахик ԝохурдш авӣ, чаԝи апурсошт: 3. “Худ чоф пул ахиринӣ?” 4. Насриддин ӣипиш ҷаԝоб атифар, дуипиш ҷаԝоб атифар, тирайипиш ҷаԝоб атифар, ағор: 5. “Ҳамаипӣ ҷаԝоб тифаром, зиқ вомишт.” 6. Ах хӯдш чи сарш анос, бозориса адаԝ, файрод акун: 7. Э одамт! 8. Дараԝ-дараԝи майдониса шаԝт, ӣёка ҷаъм вӯйт! 9. Каттоти шумохпӣ аркшинт аст.” 10. Одамт ҳамаш майдони ӣёка ҷаъм авор, ани шаҳри ҳичухс наапирахс. 11. Насриддин баландии сари асан, файрод акун: 12. “Э одамт, ғирифт, ниҳиш хӯд ман ухш тангаи ахириним.”
Заречье (Сыктыв район)
Заречье (Заречное) – Коми республикаын Сыктыв районса Куратов сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Ним артмӧм
Грездлӧн воддза нимъяс: Ентыла, Сталино.
География
Грезд пукалӧ Буб юлӧн шуйга берегын. Заречьесянь Кебра шӧрсиктӧдз 3 км, Визин юрсиктӧдз км.
Георгина
Георгина ( Dahlia ) —  астра котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Америкаын.
Мелей (Удора район)
Мелей (Мелентьево) — Коми республикаын Удора районса Черныб сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.