cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ñ
Ññ — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ испан, галис, эускара, брезон, тагалог, тетун, чаморро, джарай, гуарани, кечуа, аймара, мапудунгун, мандинка, рохингъя, тотара, крымтотара кывъясын. Мукӧддырйи англичан кывйын Ñ гижӧны испан пыртӧм кывъясын да ас нимъясын.
Шуанног
испан — [ɲ]
эускара — [ɲ]
тагалог — [ɲ]
чаморро — [ɲ]
джарай — [ɲ]
кечуа — [ɲ]
тотара — [ŋ]
крымтотара — [ŋ]
брезон — воддза гора шылӧн ныр пыр шуанног
рохингъя — воддза гора шылӧн ныр пыр шуанног
История
Шыпас артмӧма кыдзи лигатура Nᷠnᷠ.
Ъ
Ъъ (чорыд пас, важ слав. ) — кирилл анбурлӧн шыпас. Шуанног: важӧн — [ŭ], ӧні [j].
История
Роч кывйын 1918 воӧдз ъ вӧдитчисны кыв помын чорыд консонантъяс бӧрын, а сідзжӧ кыдз торйӧдан пас. Ӧні шыпас вӧдитчӧны сӧмын кыдз торйӧдан пас.
Болгар анбурын Ъ (ер голям) бергалӧ [ɤ̞] шы пасйӧм пыдди. 1945 воӧдз ъ вӧдитчисны сідзжӧ кыв помын кыдз роч кывйын.
Вичко славян кывйын ъ вӧдитчӧны кыдз рочын 1918 воӧдз.
Серб кирилл анбурын Ъ вӧдитчисны XIX нэмӧдз.
Украин, беларус да македон кывъясын Ъ пыдди гижӧны ’. Сідзжӧ мукӧддырйи гижисны ’ и роч кывйын XX нэмӧ.
Славян кывъясысь ӧтдор Ъ вӧдитчӧны уна финн-йӧгра, тюрк да кавказса кирилл анбуръясын.
Румын кирилл анбурын Ъ бергаліс 1860 воӧдз (ӧні ă).
Таджик кывйын Ъ (айн) вӧдитчӧны сӧмын араб пыртӧм кывъясын: калъа (изкар), раъд (гым).
Мокша анбурын Ъ бергалӧ [ɤ] либӧ [ə] пасйӧм пыдди: ърьвя (гӧтырпу), ърдаз (няйт).
Видзӧдӧй тшӧтш
Ꙏ, Ь, Ҍ, Ѣ
Елькин Василий Иванович
Елькин Василий Иванович (комиӧн – Иван Вась, Домна Вась) (1912–1942) – коми поэт, журналист, вуджӧдчысь.
Гижан удж
Василий Елькин гижис лирикаа кывбуръяс, публицистика да сатира.
В. И. Елькин 1930-ӧд воясӧ вӧлі медся нималана коми кывбуралысьяс лыдын, коді гижис Коми му йылысь. Медводдза колхоз лӧсьӧдӧм, сиктын медводдза лампочка, коми газет петӧм — та йылысь дзик пыр жӧ гижӧ Василий Елькин.
В. Елькин 1939 восянь пырӧ СССР-са Гижысь котырӧ. Сэки жӧ петӧ кывбуръясыслӧн медводдза небӧгыс — «Шуд йылысь сьылӧм».
Ž
Žž — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ чех, словак, словен, хорват, босняк, серб (латин анбурын), черногор, вылыс сорб, улыс сорб, беларус (латин анбурын), литва, латыш, эст (пыртӧм кывъясын), карел, вепс, войвыв саами, туркмен, лаз, сиу кывъясын. Мукӧддырйи суоми кывйын Ž гижӧны пыртӧм кывъясын да ас нимъясын.
Шуанног
чех — [ʒ]
хорват — [ʒ]
латыш — [ʒ]
литва — [ʒ]
эст — [ʒ]
войвыв саами — [d͡ʒ]
лаз — [d͡z]
История
Чех анбурӧ шыпассӧ петӧма XV нэмӧ, хорват анбурӧ шыпассӧ пыртіс кыв туялысь, гижысь, журналист да политик Людевит Гай 1830 воӧ.
Молодцов Сандрӧ Васьӧ
Молодцов Сандрӧ Васьӧ (рочӧн Василий Александрович Молодцов) (1886—1940) — коми кыв туялысь, велӧдӧм да культура юкӧнын водзмӧстчысь. Октябр революция бӧрын лӧсьӧдӧма официальнӧй, ӧтувъя коми алфавит (сідз шусяна молодцовица) да коми грамматика.
Олан туй
Сандрӧ Васьӧ чужӧма 1886-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь медводдза лунӧ (важ стиль серти — 1885-ӧд вося ӧшым тӧлысь 20-ӧд лунӧ) Тентюковын. Помалӧма уезднӧй училище, сэсся Тотьмаса учительскӧй семинария. Велӧдчигӧн Сандрӧ Васьӧ интересуйтчӧма политикаӧн, разӧдӧма эсер литература. 1907—1908-ӧд воясын уджалӧма велӧдысьӧн Парч сиктын, но вӧтлӧмаӧсь «неблагонадёжносьт» вӧсна. Та бӧрын мунӧма Питерӧ, кӧні во чӧж велӧдчӧма курсъяс вылын, сэсся лоӧма велӧдысьӧн Тотьма уездын, недыр мысти пырӧма Петербургса учительскӧй институтӧ. 1914-ӧд воын босьтӧмаӧсь армияӧ, но регыд бӧр лэдзӧмаӧсь сьӧлӧм висьӧм вӧсна. Институт помалӧм бӧрын велӧдӧма Ношуль сиктын.
Челядьӧс выль ногӧн велӧдан система заводитісны лӧсьӧдны Февраль революция бӧрын. Сандрӧ Васьӧ лоис инструкторӧн Яренск уездса велӧдан юкӧдын.
1918-ӧд вося гожӧмнас Яренскын вӧліны велӧдысьяслӧн курсъяс, кӧні сійӧ тӧдмӧдӧма йӧзсӧ аслас алфавитӧн. Лыддьӧма коми грамматика йылысь лекция. Сэні вӧлі шуӧма пыртны коми школаӧ коми кыв, но вӧчӧма тайӧс вӧлі ёна вензьӧмӧн. Илля Вась гижӧ: «Рочӧ пӧртысьяс да коми кыв дор сулалысьяс костын ёсь вермасьӧмсӧ петкӧдлӧ, шуам кӧть, тайӧ фактыс: Яренскса курсъяс вылын А. А. Сухановаӧс, велӧдысьӧс, грӧзитчӧмаӧсь вины, сы вӧсна мый сійӧ комиӧдӧма роч вылысь А. Н. Островскӧйлысь драмаяссӧ». («Коми гижысьяслӧн медводдза ӧтувтчылӧмыс» гижӧдысь.)
«50 во коми литературнӧй кывлы» статьяын Илля Вась гижӧ: «Сэсся 1918-ӧд вося августын вӧлі котыртӧма Емдінын Сыктывдін да Яренск уездъясысь учительяслысь съезд. Съездыс вӧлі веж быгъя гыа ва кодь. Учительяс муртса косьӧ эз воны, кор заводитчис сёрни ичӧт школаын комиӧн велӧдӧм йылысь да Емдінын коми учительскӧй семинария восьтӧм йылысь. Съездыс век жӧ шуис босьтны молодцовскӧй алфавит да сыктывдінса сёрнисикас литературнӧй кывлы подув пыдди. Шуӧма вӧлі пыртны ас чужан кыв ичӧт школаӧ да восьтыны Емдінын учительскӧй семинариясӧ. Чорыда вензьӧм бӧрын унджык учительяс сӧгласитчис, а этшаджыкыс крапкисны ӧдзӧснас да мунісны съезд вылысь лёкысь пинясигтырйи.»
1918-ӧд вося арнас Сандрӧ Васьӧ мунӧ Сыктывкарӧ. Сійӧ велӧдӧ учитель семинарияын, кӧні лӧсьӧдӧ «Коми гижысь чукӧр» кружок, коді сэсся лоис УОНО бердын литература чукӧрӧн. Сэки жӧ Сандрӧ Васьӧ пырӧ Коммунист партияӧ.
Вӧльгым тӧлысьын йӧзӧс велӧдӧм кузя Сыктывкарса юкӧн юӧртӧма школаясын коми кыв велӧдӧм йылысь. Ковмисны велӧдан небӧгъяс. Сандрӧ Васьӧ водзмӧстчӧмӧн вӧлі котыртӧма «Школаяслы да йӧзлы коми литература лӧсьӧдан комиссия». Сылӧн могъясӧн вӧліны: лӧсьӧдны коми литературнӧй кыв да гижӧд, комиӧдны роч да суйӧрсайса гижысьясӧс, чукӧртны коми фольклор, лӧсьӧдны коми литература, вӧчны велӧдан небӧгъяс.
Регыдӧн В.А. Молодцов лӧсьӧдӧма медводдза букварсӧ — «Лыддьысьны велӧдчан», а комиссиялӧн 1919-ӧд вося гожӧмбыдся уджысь артмӧма «Шонді югӧр» медводдза лыддьысян небӧг. Издательство сэки эз на вӧв, небӧгъяс гижӧмаӧсь ки помысь да печатайтӧмаӧсь гектографӧн. Коми издательство вӧлі котыртӧма 1920-ӧд вося ӧшым тӧлысь помын.
Пасйыштам: газетъясын коми гижӧд заводитіс петавны 1918-ӧд воын на (медводдза гижӧдӧн вӧлі Сандрик Миколлӧн «Водзӧ» кывбур). Молодцов шрифт лӧсьӧдтӧдз коми текстъяс вӧчӧмаӧсь кирилличаӧн.
Эз ставыс вӧв шыльыд и Молодцов анбур вынсьӧдӧм бӧрын. Шуам, А. А. Цембер сувтӧма алфавитыслы паныд да зільӧма сійӧс бырӧдны. Веськӧдлысьяскӧд пинясьӧм вӧсна Сандрӧ Васьӧ петӧма РКП(б)-ысь да мунӧма Комиысь; чирксьӧм йылысь юӧртӧма наркомнацӧ; ачыс сёрӧнджык шуӧма, сійӧс пӧ дорйӧма И. В. Сталин, национальносьтъяс кузя сэкся нарком.
1919—1920-ӧд велӧдчан воын Молодцов велӧдӧма Прилуки сиктса велӧдчанінын (Вӧлӧгдасянь неылын). Сэсся локтӧма бӧр Сыктывкарӧ. 1920-ӧд вося кӧч тӧлысьӧ вӧлі лӧсьӧдӧма коми войтырӧс велӧдӧм кузя Северо-Двинскӧй губерняса котыртчӧм. Молодцов вӧлі бӧрйӧма уна кывъя войтыръясӧс велӧдӧм кузя Сыктывкарса юкӧдӧн веськӧдлысьӧн. Сійӧ ёна зільӧма, медым 1920-ӧд воын вӧлі лӧсьӧдӧма Коми лэдзанін. Сійӧ жӧ кадӧ вӧлі шуӧма восьтыны Сыктывкарын ИНО (Институт народного просвещения), чукӧртӧма институт лӧсьӧдӧм кузя дасьтан комиссия; сійӧн веськӧдлӧма коми туялысь А. С. Сидоров. Комиссияас пырӧма и Сандрӧ Васьӧ; сійӧ уджалӧма институт тэчас лӧсьӧдӧмын да велӧдан уджтас дасьтӧмын. ИНО вӧлі восьтӧма 1921-ӧд воын.
Сандрӧ Васьӧ унатор вӧчӧма школаяслы велӧдан уджтасъяс лӧсьӧдӧмын. 1921-ӧд воын петӧма «Коми грамматика туй писькӧдысь» коми кыв кузя медводдза велӧдчан небӧг.
Паршуков Владимир Александрович
Паршуков Владимир Александрович (1946—2001) — вольнӧй ляскасьӧмын СССР-са, Европаса да Ставмирса чемпион, СССР-са спортын заслуженнӧй мастер.
Шан кыв
Шан кыв (လိၵ်ႈတႆး [lik.táj], ၵႂၢမ်းတႆး [kwáam.táj], ၽႃႇသႃႇတႆး [pʰàː.sʰàː.táj]) — тайӧ Мъянмаын, Китайын, Лаосын да Таиландын тай-кадай кыв, Шан асвеськӧдлан обласьтын (ӧні Мъянмалӧн регион) официал кыв.
Паршуков Владимир Александрович
Олан туй
Владимир Паршуков чужӧма 1946 вося моз тӧлысь 4-ӧд лунӧ Коми АССР-ын Кулӧмдін районса Мыс сиктын. 1963 воын помалӧма шӧр школа, 1965 воын — Выльгортса видз-му техникум. 1965—1968 воясӧ служитӧма армияын.
Шан кыв
Шан анбур
гора пасъяс:
Паршуков Владимир Александрович
Олан туй
В. Паршуков вӧлӧма тренерӧн Сыктывкарын комплекснӧй ДЮСШ-ын.
Шан кыв
Шан анбур
тонъяс:
Паршуков Владимир Александрович
Вермӧмъяс
Спортын ляскасьны Владимир Паршуков босьтчис армияын служитігӧн Севастопольын 1965 воын, кор вермис «Первенство авиации Черноморского флота». Украинаса нимӧдана тренер И.М. Бочаров веськӧдлӧм улын 1967 воын вермис Украинаса чемпионат, СССР-са первенство (команднӧй зачётын) да лои СССР-са спортын мастерӧн.
1968 воын В. Паршуков веськаліс СССР-са сборнӧй командалӧн медшӧр составас да вуджис тренируйтчыны СССР-са нимӧдана тренер А.М. Дьякин дорӧ.
Коре
Коре — тайӧ Юпитерлӧн спутник. Сылӧн радиус — 1 км. Юпитерӧдз шӧр кост 24 543 000 км. Коре восьтіс Америкаса астроном Скотт Шеппард 2003 воын.
Паршуков Владимир Александрович
Вермӧмъяс
Армияысь Владимир демобилизуйтчис спортса мастерӧн, флотса чемпионӧн, да воис гортас. Некымым тӧлысь мысти Кулӧмдінӧ, «Урожай» ДСО-лӧн райсӧветӧ, воис телеграмма: «Срочно командируйте Паршукова Москву, затем Кисловодск, олимпийский сбор вольной борьбе. Дякин». В.Паршуков мӧдӧдчис Москваӧ.
Аслас кузь спортивнӧй олӧмын (16 во вӧлі СССР-са сборнӧй командалӧн медшӧр составын) Паршуков 4000-ысь петавліс ковёр вылӧ.
Владимир Паршуков (петкӧдчис 100 кг-ысь ыджыдджык категорияын) — СССР-са Кубок куимысь босьтысь (1972, 1974, 1976 воясӧ), СССР-са куимысь чемпион (1971, 1972), вермывліс Советскӧй Союзса абсолютнӧй первенство (1980), Ставмирса Кубокъяс (1975, 1977 воясӧ) да Европаса чемпионат (1977). Та кындзи СССР-са чемпионатъясын куимысь шедӧдліс мӧд места (1974, 1976, 1979), ӧтчыдысь — коймӧд места (1973).
Сыктывкарын 2008 восянь В.А. Паршуков паметь кузя нуӧдӧны вольнӧй ляскасьӧм серти «Ставроссияса Мемориал».
Гӧрдъёль (Уква каркытш)
Гӧрдъёль (Гэрдъёль) — Коми Республикаын Уква каркытшӧ пырысь посёлок.
Нектарин
Нектарин ( Prunus persica var. nectarina ) —  роза котырса корья пу сикас.
Фула (кыв)
Фула (Fulfulde, Pulaar, Pular'Fulaare), сідзжӧ фульфульде либӧ пулар — тайӧ 	Мавританияын, Сенегалын, Малиын, Гвинеяын, Буркина-Фасоын, Нигерын, Нигерияын, Камерунын, Гамбияын, Чадын, Сьерра-Леонеын, Бенинын, Гвинея-Бисауын, Суданын, Шöрвыв Африкаса Республикаын, Кот-д’Ивуарын, Ганаын да Тогоын атлантика-конго кыв. Анбуръяс — латин, корсюрӧ араб, нко.
Сенегалын, Гамбияын, Мавританияын
A a, AA aa, B b, MB mb, Ɓ ɓ, C c, D d, ND nd, Ɗ ɗ, E e, EE ee, F f, G g, NG ng, H h, I i, II ii, J j, NJ nj, K k, L l, M m, N n, Ŋ ŋ, Ñ ñ, O o, OO oo, P p, R r, S s, T t, U u, UU uu, W w, X x, Y y, Ƴ ƴ
Гвинеяын
A a, B b, Ɓ ɓ, NB nb, D d, Ɗ ɗ, E e, F f, G g, Ɠ ɠ, NG ng, H h, I i, J j, NJ nj, K k, L l, M m, N n, Ɲ ɲ, Ŋ ŋ, O o, P p, R r, S s, T t, C c, U u, W w, Y y, Ƴ ƴ
Гвинея-Бисауын, Сьерра-Леонеын, Либерияын
A a, B b, Ɓ ɓ, C c, D d, Ɗ ɗ, E e, F f, G g, H h, I i, J j, K k, L l, M m, MB mb, N n, ND nd, NG ng, NJ nj, Ŋ ŋ, Ñ ñ, O o, P p, R r, S s, T t, U u, W w, Y y, Ƴ ƴ, '
Малиын, Буркина-Фасоын
A a, AA aa, B b, MB mb, Ɓ ɓ, C c, D d, ND nd, Ɗ ɗ, E e, EE ee, F f, G g, NG ng, H h, I i, II ii, J j, NJ nj, K k, L l, M m, N n, Ŋ ŋ, Ɲ ɲ, O o, OO oo, P p, R r, S s, T t, U u, UU uu, W w, X x, Y y, Ƴ ƴ
Нигерын, Нигерияын, Камерунын, Чадын
A a, AA aa, B b, MB mb, Ɓ ɓ, C c, D d, ND nd, Ɗ ɗ, E e, EE ee, F f, G g, NG ng, H h, I i, II ii, J j, NJ nj, K k, L l, M m, N n, Ŋ ŋ, NY ny, O o, OO oo, P p, R r, S s, T t, U u, UU uu, W w, X x, Y y, Ƴ ƴ
Умбр кыв
Умбр кыв — тайӧ шӧр Италияын итал котырса бырӧм кыв (олӧма миян эраӧдз I нэмӧдз). Анбур — важ итал либӧ латин.
Видзӧдӧй тшӧтш
Латин кыв
Мегаклите
Мегаклите — тайӧ Юпитерлӧн спутник. Сылӧн радиус — 2,7 км. Юпитерӧдз шӧр кост 23 806 000 км. Мегаклите восьтіс Америкаса астроном Скотт Шеппард 2000 воын.
Оск кыв
Оск кыв — тайӧ лунвыв Италияын итал котырса бырӧм кыв (олӧма 100 воӧдз м.э.). Анбур — важ итал, мукӧддырйи — латин либӧ эллин.
Пример
ekkum svaí píd herieset trííbarak avúm tereí púd liímítúm pernúm púís herekleís fíísnú mefiíst, ú ehtrad feíhúss pús herekleís fíísnam amfr et, pert víam pússtíst paí íp íst, pústin slagím senateís suveís tangi núd tríbarakavúm lí kítud. íním íúk tríba rakkiuf pam núvlanús tríbarakattuset íúk trí barakkiuf íním úíttiuf abellanúm estud. avt púst feíhúís pús físnam am fret, eíseí tereí nep abel lanús nep núvlanús pídum tríbarakattíns. avt the savrúm púd eseí tereí íst, pún patensíns, múíníkad tan ginúd patensíns, íním píd eíseí thesavreí púkkapíd eestit aíttíúm alttram alttrús herríns. avt anter slagím abellanam íním núvlanam súllad víú uruvú íst. edú eísaí víaí mefiaí teremen niú staíet.
Видзӧдӧй тшӧтш
Латин кыв
Гыркашор (Луздор район)
Гыркашор (Гыркашор) — Коми Республикаын Луздор районса Сернӧс сикт овмӧдчӧминса улӧ пырысь посёлок.
География
Посёлок пукалӧ Лӧпъю юлӧн шуйга берегын. Гыркашорсянь Сернӧс шӧрсиктӧдз 7 км, Абъячой юрсиктӧдз 19 км.
История
1930-ӧд вося списокъясын нимыс оз паныдасьлы. Медводдза олысьясӧн вӧліны спецпереселенечьяс. Пасйӧма 1940-ӧд вося инним мусерпасъяс вылын. 1956-ӧд вося списокын — Абъячой сикт сӧвет улӧ пырысь вӧр пӧрӧдысьяслӧн посёлок. 1960-ӧд воясӧ сетӧма Сернӧс сикт сӧветӧ.
Олысь лыд
Посёлокын олӧны комияс да рочьяс.
Какорток
Какорток (грен. Qaqortoq, важӧн дан. Julianehåb) - тайӧ Гренландия ді вылын кар. Йӧз: 3229 морт.
Худяков Александр Георгиевич
Худяков Александр Георгиевич (1924—1945) — Комиысь Слава ордена тыр кавалер (1944, 1944, 1945).
Олан туй
Александр Худяков чужис Коми (Зыряна) асвеськӧдлан обласьтысь Удора районса Выльвидз грездын 1924 воын (луныс тӧдтӧм на). Роч.
Айму вӧсна Ыджыд тыш кадӧ
Кулі 1945 вося тӧвшӧр тӧлысь 30-ӧд лунӧ тышын. Гуалӧма Калининград обласьтысь Черняхов районса Свободное посёлокын.
Ꜥ
Ꜥꜥ (египтология айн) — латин анбурлӧн шыпас. Ꜥ вӧдитчӧны кыв туялысьяс египет кывлӧн транскрипцияын. Шуанног — [ʕ].
Шугрӧм (Сыктыв район)
Шугрӧм (Шугрэм) – Коми республикаын Сыктыв районса Визиндор сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География
Шугрӧмсянь Визин юрсиктӧдз км, Сыктывкар юркарӧдз км.
Шучи (Сыктыв район)
Шучи (Шучи) – Коми республикаын Сыктыв районса Куратов сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География
Шучисянь Куратов шӧрсиктӧдз км, Визин юрсиктӧдз  км.
Карме
Карме — тайӧ Юпитерлӧн спутник. Сылӧн радиус — 23 км. Юпитерӧдз шӧр кост 23 400 000 км. Карме восьтіс Америкаса астроном Сет Барнс Николсон 1938 воын.
Сюлатуй (Емдін район)
Сюлатуй (Сюлатуй) — Коми Республикаын Емдін районысь Кӧжмудор сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Гожся Олимпиада ворсӧмъяс (2012)
Гожся Олимпиада ворсӧмъяс (2012) (2012 Summer Olympics, Jeux Olympiques d'été de 2012, Летние Олимпийские игры 2012, официальнӧ XXX Олимпиадалӧн ворсӧмъяс) – XXX-ӧд Олимпиадаса ворсӧмъяс, кодъяс мунiсны Лондонын (Ыджыд Британия) сора тӧлысь 27-ӧд лунсянь моз тӧлысь 12-ӧд лунӧдз.
Лондон лои медводдза карӧн, кӧні коймӧдысь нин мунӧны Олимпиада ворсӧмъяс (вӧліны 1908 да 1948 воясын).
Ворсӧмъяс вылӧ воисны 204 государствоысь да мутасысь делегация. Ставнас 10958 спортсмен. Россияса команда пырӧдчис 37-сьыс 34 сикас гожся олимпиада ворсӧмӧ. Ставнас 302 медаль комплект да 26 спорт сикас (39 спорт дисциплина).
Спорт, туризм да том войтыр политикаысь министр Виталий Мутко эскӧдіс, мый Россияса сборнӧй Олимпиадаын босьтас коймӧд места. А медшӧр конкурентӧн сійӧ шуис Ыджыд Британия.
Медальяс юклӧм
Медальяс юксисны татшӧм ногӧн :
Олимпиадаын Комиысь спортсменъяс
Моз тöлысь 3-öд лунö Аркадий Вятчанинöс кöсйисны пуктыны эстафетаö (4 х 100 метра), но сiйö тайö дистанция вылас эз ордйысь.
Ухтаса Александр Сухоруковöс вöлi пыртöма россияса сборнöйö, медым варчыны сора тöлысь 31-öд лунö эстафетаын (4 х 200 метра, вольнöй стиль). Россияса вермасьысьяс (Александр Сухоруков, Евгений Лагунов, Артем Лобузов да Михаил Полищук) лоины водзвыв варччöмын дасöдöн (кад – 7.11.86).
Татшöм ногöн, Комиысь варччысьяс тайö Олимпиада вылас колины медальястöг.
Каттлея
Каттлея ( Cattleya ) — Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Америкаын.
Герсе
Герсе — тайӧ Юпитерлӧн спутник. Сылӧн радиус — 1 км. Юпитерӧдз шӧр кост 22 992 000 км. Герсе восьтіс Америкаса астроном Брэтт Глэдмэн 2003 воын.
Фалиск кыв
Фалиск кыв — тайӧ шор Италияын итал котырса бырӧм кыв (олӧма миян эраӧдз 150 воӧдз), матіса латинлань. Анбур — важ итал, мукӧддырйи — латин.
Видзӧдӧй тшӧтш
Латин кыв
Č
Žž — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ чех, словак, словен, хорват, босняк, серб (латин анбурын), черногор, вылыс сорб, улыс сорб, беларус (латин анбурын), литва, латыш, карел, вепс, войвыв саами, колтта саами, тамазигхт, кабил, джарай, сиу кывъясын. Шуанног — [t͡ʃ].
История
Чех анбурӧ шыпассӧ петӧма XV нэмӧ, хорват анбурӧ шыпассӧ пыртіс кыв туялысь, гижысь, журналист да политик Людевит Гай 1830 воӧ. Литва анбурӧ шыпассӧ петӧма 1900-ӧд воясӧ.
Альтйира
148780 Альтйира либӧ Альчера — тайӧ Шонді ылдӧсын Койпер вӧньлӧн объект. Сылӧн радиус — 170 км. Сылӧн эм спутник, сылӧн радиус 123 км, Альтйираӧдз шӧр кост — 5800 км. Альтйира восьтіс Америкаса астроном Марк Буйе 2001 воӧ.
Ğ
Шуанног
турок — [ɰ]
азербайджан — [ɣ]
тотара — [ɣ]
крымтотара — [ɣ]nnnhny JjsnnNzm
Долган кыв
Долган кыв (Дулҕан) — тайӧ Таймыр (Долган-Яран) районын (Красноярск край) да Анабар улусын (Саха республика) тюрк кыв (либӧ саха сёрнисикас).
Ꙓ
Ꙓꙓ — кирилл анбурлӧн шыпас. Шуанног — [jæː] либӧ [jeː] кыв водзын да гора шыпасъяс бӧрын:.
История
Шыпас петӧма ІѢ іѣ лигатураысь, вӧдитчисны сӧмын 1073 воӧ Святославлӧн Изборник небӧгын.
Видзӧдӧй тшӧтш
Ѣ
Этне
Этне — тайӧ Юпитерлӧн спутник. Сылӧн радиус — 1,5 км. Юпитерӧдз шӧр кост 23 229 000 км. Этне восьтіс Америкаса астроном Скотт Шеппард 2001 воын.
Каукэа
Каукэа (Caucaea) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Лунвыв Америкаын (Колумбия, Эквадор да Венесуэла).
Ꞌ
Ꞌꞌ (saltillo, исп. ичӧт кольӧм) — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ ӧткымын америкаса (медся Мексикаын), африкаса, асыв-лун азияса да океанияса кывъясын. Шуанног — [ʔ].
Кӧдж (Удора район)
Кӧдж (Кривое) — Коми Республикаын Удора районысь Важгорт сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Ногиев Иван Иванович
Ногиев Иван Иванович (Парма Вань, 1952) — коми гижысь.
Олан туй
Иван Ногиев чужӧма 1952-ӧд вося кӧч тӧлысь 18-ӧд лунӧ Коми Республикаын Кулӧмдін сикт овмӧдчӧминса Парма грездын. 1969-ӧд воын помалӧма Кулӧмдінса шӧр школа. 1973-ӧд воын Егорьевскын гражданскӧй авиациялысь авиационно-техническӧй училище помалӧм бӧрын куим во уджалӧма Печораса аэропортын: вӧлӧма МИ-6 вертолётъяс дзоньталысь техник-механикӧн Гражданскӧй авиацияса Коми управленньӧлӧн Печораса ӧтувтӧм авиаотрядын. 1981 восянь Сыктывкарса канму университетлысь физико-математическӧй факультет помалӧм бӧрын куим во велӧдӧма физика Кулӧмдінса школаын. 1984 восянь 2003-ӧд воӧдз уджалӧма Кулӧмдінса РОВД-са милицияын тыр арлыдтӧмаяслӧн делӧяс серти инспекторӧн, петӧма пенсия вылӧ, олӧ Кулӧмдінын.
Гижан удж
Иван Ногиевлӧн литературнӧй гусяним — Парма Вань. Гижны босьтчӧма ыджыдӧн нин. Гижӧ комиӧн челядьлы, серамбана висьтъяс, а сідзжӧ повесьтъяс. Медводдза гижӧдсӧ йӧзӧдӧма 1993-ӧд воын «Парма гор» газетын. 1994-ӧд да 1995-ӧд воын висьтъяс йӧзӧдӧм бӧрын сизим во вылӧ коставлӧма, сэсся бара босьтчӧма гижны. Повесьтъяс да висьтъясыс 2001-ӧд восянь йӧзӧдлӧмаӧсь «Войвыв кодзув» да «Чушканзі» журналъясын.
Медводдза «Винегрет» небӧгас пыртӧма 22 висьт да 2 повесьт. Роч вылӧ вуджӧдӧмӧн татшӧм жӧ нима небӧгыс петавлӧма 2017-ӧд воын. «Некытчӧ шогмытӧм висьтъяс» небӧг петӧма 2015-ӧд воын.
Гижӧдъяссӧ рочӧдӧма. «Руб» висьт вуджӧдӧмаӧсь эст кыв вылӧ.
Иван Ногиев некымынысь вермывлӧма «Эзысь борд» республикаса литературнӧй конкурсын.
Россияса гижысь котырын 2014-ӧд восянь.
Š
Šš — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ чех, словак, словен, хорват, босняк, серб (латин анбурын), черногор, вылыс сорб, улыс сорб, беларус (латин анбурын), литва, латыш, эст (пыртӧм кывъясын), карел, вепс, войвыв саами, колтта саами, анараш саами, сиу, кри, шейен, войвыв сото кывъясын. Мукӧддырйи суоми кывйын Š гижӧны пыртӧм кывъясын да ас нимъясын. Шуанног — [ʃ] либӧ [ʂ].
Уркинскӧй (Луздор район)
Уркинскӧй (Уркинская) — Коми Республикаын Луздор районысь Лойма сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Š
История
Чех анбурӧ шыпассӧ петӧма XV нэмӧ, хорват анбурӧ шыпассӧ пыртіс кыв туялысь, гижысь, журналист да политик Людевит Гай 1830 воӧ. Литва анбурӧ шыпассӧ петӧма 1901 воӧ. Войвыв саами кывйӧ Š пыртіс данияса кыв туялысь Расмус Раск 1832 воӧ.
Каулартрон
Каулартрон (Caularthron ) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Америкаын.
Уркинскӧй (Луздор район)
Олысь лыд
Грездын олӧны рочьяс.
Кале
Кале — тайӧ Юпитерлӧн спутник. Сылӧн радиус — 1 км. Юпитерӧдз шӧр кост 23 217 000 км. Кале восьтісны Америкаса астрономъяс Скотт Шеппард, Дэвид Джуитт да Джен Клина 2001 воын.
Тӧрӧяг (Сыктывдін район)
Тӧрӧяг (Новоипатово) – Коми Республикаын Сыктывдін районысь Мандач сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь посёлок.
География
Посёлок пукалӧ Пожӧг юлӧн веськыд берегын. Тӧрӧягсянь Мандач шӧрсиктӧдз 31 км, Выльгорт юрсиктӧдз км.
Ѣ
Ѣѣ (важ слав. либӧ ) — кирилл анбурлӧн шыпас. Шуанног — [æ] либӧ [i͡e].
История
Болгар кывйын ѣ (е двойно) бергаліс 1945 воӧдз ӧния е либӧ я пыдди.
Мукӧддырйи ӧнія Рочмуын да Болгарияын гижӧны важ гижанногӧн (пример вылӧ, рекламаын), но тшӧкыда торксьӧма.
Серб кирилл анбурын Ѣ вӧдитчисны XIX нэмӧдз.
Изъюр (Уква каркытш)
Изъюр (Изъюр) — Коми Республикаын Уква каркытшӧ пырысь посёлок.
Ѣ
История
Украин кывйын Ѣ сідзжӧ вӧдитчисны XIX нэмӧдз (ӧні і либӧ ї). Рытыввыв Украинаын, а сідзжӧ русин кывйын Ѣ бергаліс 1945 воӧдз.
Румын кирилл анбурын Ѣ (eati) бергаліс 1860 воӧдз (ӧні ea).
Видзӧдӧй тшӧтш
Ꙏ, Ъ, Ь, Ҍ
ie
Бурдин Михаил Николаевич
Бурдин Михаил Николаевич  (1948) — «Зарни Ань» ансамбльӧн веськӧдлысь, Коми Республикаса нимйӧза артист, Россияса культураын нимӧдана уджалысь.
Олан туй
Уна вося бур уджысь, айму культура да искусство сӧвмӧдӧмысь Михаил Бурдинлы Россияса президент шуӧмӧн 2018 вося косму тӧлысь 9-ӧд лунӧ сетӧма «Россияса культураын нимӧдана уджалысь» почёт ним.
Фестивальяс
«Зарни Ань» ансамблькöд петкöдчӧма уна фестивальын, на лыдын:
Вӧркута каркытш
Вӧркута каркытш – Коми Республикаын асвеськӧдлан юкӧд, республикаса вит каркытшысь ӧти.
Ə
Əə (schwa) — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ азербайджан, тотара, чечен кывъясын. 1931—1937 воясӧ Ə вӧдитчисны яран анбурын. 1934—1937 воясӧ шыпас бергаліс сідзжӧ кильдин саами кывйын. 1932—1936 воясӧ Ə вӧдитчисны латин коми анбурын (ӧні Ӧ).
Видзӧдӧй тшӧтш
Ә
Бажуков Иван Данилович
Бажуков Иван Данилович (1924—1958) — Комиысь Слава ордена тыр кавалер (1944, 1945, 1946).
Олан туй
Иван Бажуков чужис Коми (Зыряна) асвеськӧдлан обласьтысь Мылдін районса Максим грездын 1924 воын сора тӧлысь 7-ӧд лунӧ. Коми.
Айму вӧсна Ыджыд тыш бӧрын
Кулі 1958 вося ода-кора тӧлысь 16-ӧд лунӧ чужан грездас. Гуалӧма Максим грездса шойнаын.
Ⱬ
Ⱬⱬ — латин анбурлӧн шыпас, 1965—1982 воясӧ бергаліс уйгур кывйын [ʒ] шы пасйӧм пыдди (пыртӧм кывъясын). 1932—1936 воясӧ Ⱬ вӧдитчисны латин коми анбурын (ӧні Зь).
Тайгете
Тайгете — тайӧ Юпитерлӧн спутник. Сылӧн радиус — 2,5 км. Юпитерӧдз шӧр кост 23 280 000 км. Тайгете восьтісны Америкаса астрономъяс Скотт Шеппард, Дэвид Джуитт, Янга Фернандес да Юджин Магнайер 2000 воын.
Салар кыв
Салар кыв (Salırça, سالارچا) - Китайын (Цинхай да Ганьсу провинцияясын) тюрк кыв. Анбуръяс - латин, араб.
Тӧвся Олимпиада ворсӧмъяс (2014)
Тӧвся Олимпиада ворсӧмъяс (2014) (2014 Winter Olympics, Jeux Olympiques d'hiver de 2014, официальнӧй ним 2014 воын Сочиын XXII Тӧвся Олимпиада ворсӧмъяс (2014)) — войтыркостса спорт чукӧртчӧм, коді лоас Сочиын (Россия) 2014 воӧ урасьӧм тӧлысь 7-ӧдзсянь урасьӧм тӧлысь 23-ӧд лунӧдз.
Олимпиада би
Традиция серти, 2013 воӧ Олимпиадалӧн би кытшовтас став Россиянымӧс, волас 83 регионлӧн 2900 овмӧдчанінӧ. Туйыслӧн кузьтаыс 65 сюрс километр, мый Олимпиада историяын кутас лыддьысьны медкузьӧн.
Исанёв (Сыктыв район)
Исанёв (Исанево) – Коми республикаын Сыктыв районса Заозерье сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь посёлок.
Тӧвся Олимпиада ворсӧмъяс (2014)
Олимпиада би
123 лунӧн билы ковмас венны нёль этап. 2013 вося йирым тӧлысь 7 лунӧ Афинъяссянь сійӧ лэбас Москваӧдз. Сэсся машинаӧн волас Шӧр да Рытыв-Войвыв федерал кытшъяслӧн 15 карӧ. Медводдза этапыс шымыртӧ 23 лун да помасьӧ Петыркарын. Мӧд юкӧн дырйи Олипиадалӧн би воас Владивостокӧдз: 30 лунӧн сійӧ кытшовтас 14 кар. Коймӧд кадколастыс лоӧ медся озырӧн: 58 лунӧн биыс волас Россияса 45 карӧ. Бӧръя юкӧн дырйи бисӧ ваясны Элистасянь Сочиӧдз: 12 лунӧн би воӧдчылас 10 карӧ.
Исанёв (Сыктыв район)
География
Посёлок пукалӧ Сыктыв юлӧн веськыд берегын. Исанёвсянь Заозерье шӧрсиктӧдз 10 км, Визин юрсиктӧдз км, Сыктывкар юркарӧдз км.
Тӧвся Олимпиада ворсӧмъяс (2014)
Олимпиада би
Факелсӧ вӧчасны Красноярскса машина вӧчан заводын. Ставсӧ вӧчасны 16 сюрс ёрас. Найӧс кутасны нуны нималана спортсменъяс: лызьӧн котралысьяс, биатлонистъяс, хоккеистъяс да уна мукӧд.
Тайӧ биыс ӧтувтас Россияса уна регион, сетас позянлун петкӧдлыны Россияса быд пельӧс, тӧдмӧдас быд регионлӧн аслыспӧлӧслуннас, историянас да татчӧс олысьяскӧд. Би воӧм быдлаын кутасны виччысьны ыджыд гажӧн.
Сыктывкарын Олимпиада би
Би нуисны татшӧм маршрут серти: 1. Аэропорт — 2. Сӧветскӧй ул. — 3. И.А. Куратов ул. — 4. Киров ул. — 5. Горький ул. — 6. Сӧветскӧй ул. — 7. Орджоникидзе ул. — 8. В.И. Ленин ул. — 9. Мездлун ул. — 10. Интернациональнӧй ул. — 11. Энгельс ул. — 12. Печора ул. — 13. Петрозаводскӧй ул. — 14. Тентюков ул. — 15. В.И. Лыткин ул. — 16. Малышев ул. — 17. Октябр шӧртуй (Чкалов, Гӧрд партизан, Н. Оплеснин уличаяс, Сыктывкарса канму университет). — 18. Коммунистическӧй ул. (Старовский ул.) — 19. Кӧрттуй вокзал. — 20. Морозов ул. (Димитров, Станционнӧй уличаяс). — 21. Сыктыв шӧртуй (Марков, Гаражнӧй уличаяс). — 22. Октябр шӧртуй (И.А. Куратов ул.). — 23. Коммунистическӧй ул. (Первомай ул.). — 24. Бабушкин ул. — 25. Интернациональнӧй ул. (ЦУМ бокті) — 26. Пушкин ул. — 27. Ленин ул. — 28. Степан изъэрд.
Медводдзаӧн аэропортын на би ӧзтіс да факелӧн нуис Коми Республикаса юралысь В.М. Гайзер, мӧдӧн — Сыктывкарса мэр И.А. Поздеев. В.М. Гайзер киын медводдзасяньыс биыс эз ӧзйы. Ковмис вайны запаснӧй лампадка да выльысь ӧзтыны факелсӧ. На кындзи, би нуысьясӧн вӧліны: олимпиадаса кыкысь чемпион Николай Бажуков, таэквондоысь ставмирса чемпион Анатолий Чиканчи, 1988-ӧд вося Олимпиада вылӧ ветлысь Андрей Нутрихин, Лиллехаммерӧ да Наганоӧ Олимпиада ворсӧмъяс вылӧ ветлысь Владимир Леготин, Ставмирса Сурдолимпиада ворсӧмъясын вермысь Наталья Смирнова, самбоысь ставмирса чемпион Константин Лахтионов, лызьӧн котралӧмысь россияса чемпион Антон Зюзев, Паралимпиадаса чемпион Мария Иовлева, Изьва сиктын аэропортса начальник Сергей Сотников, Коми Республикаса спортагентствоӧн веськӧдлысь Николай Гордеев, инвалидъяслӧн Ставроссияса котырӧ пырысь Юрий Волков, «Ингострах» компанияын уджалысь Сергей Холмов да мукӧд. .
Бӧръяӧн олимпиада би нуис лызьӧн котралысь, олимпиада ворсӧмъясын нёльысь вермысь Раиса Сметанина. Сійӧ ӧзтіс Степан изъэрдын чаша. Эстафета бӧрын чашасӧ пуктісны Коми мулӧн спортивнӧй славаса Жырйӧ. .
Степан изъэрдын вӧлі сувтӧдӧма павильон, кӧні быдӧн вермис фотографируйтчыны Сочиын 2014-ӧд вося Олимпиада да Москваын 1980-ӧд вося Олимпиада факелъясӧн. .
Олимпиадаын Комиысь спортсменъяс
2014 вося тӧвся Олимпиадаын Комиысь петкӧдчисны куим спортсмен: лызьӧн котралысьяс Юлия Иванова да Станислав Волженцев. На кыдзи вермасис Иван Бабиков, коді ордйысис Канада нимсянь.
Юлия Иванова
Юлия ИВАНОВА урасьӧм тӧлысь 13-ӧд лунӧ котӧртіс 10 км классикаӧн да воис 17-ӧн (кад — 29:59.4)
Урасьӧм тӧлысь 15-ӧд лунӧ Юлия ИВАНОВА котӧртіс 1-дзаӧн 4x5 км эстафетаын. Россияса командаын сідзжӧ котӧртісны: мӧдӧн — Ольга КУЗЮКОВА, коймӧдӧн — Наталья ЖУКОВА, бӧръяӧн — Юлия ЧЕКАЛЕВА. Ю. Иванова котӧртіс классикаӧн да аслас 5 км бӧрын локтіс медводдзаӧн (кад — 14:05.5). Но россияса мукӧд котралысьыс пыр кольччисны вермысьясысь. Россияса команда тайӧ панъясьӧмын лоис квайтӧдӧн (кад — 54:06.3; кольччӧмыс +1:03.6).
Коймӧдысь Юлия Иванова сочиса олимпиада дырйи сувтіс лызь вылӧ вермасьны урасьӧм тӧлысь 19-ӧд лунӧ да котӧртіс Анастасия Доценкокӧд командаса спринтын классикаӧн. Ю. Иванова финишируйтіс квайтӧдӧн, кад —16:44.91 (кольччисны Норвегия командаысь +40.86)
Урасьӧм тӧлысь 22-ӧд лунӧ 30 км котӧртігӧн Ю. Иванова воис 30-ӧдӧн, кад —1:15:22.1 (кольччис масс-старт вермысь Норвегияысь Марит БЬЕРГЕНысь +4:16.9)
Станислав Волженцев
Станислав ВОЛЖЕНЦЕВ котӧртіс 15 км классикаӧн урасьӧм тӧлысь 14-ӧд лунӧ да воис 19-ӧн (кад — 40:15.0)
Халдене
Халдене — тайӧ Юпитерлӧн спутник. Сылӧн радиус — 1,9 км. Юпитерӧдз шӧр кост 23 100 000 км. Халдене восьтісны Америкаса астрономъяс Скотт Шеппард, Дэвид Джуитт, Янга Фернандес да Юджин Магнайер 2000 воын.
Ерилов Николай Григорьевич
Ерилов Николай Григорьевич (1925—2007) — Комиысь Слава ордена тыр кавалер (1944, 1945, 1946).
Олан туй
Николай Ерилов чужис Коми (Зыряна) асвеськӧдлан обласьтысь Луздор районса Тарбиевскӧй грездын 1925 воын ӧшым тӧлысь 9-ӧд лунӧ роч кресьттянин семьяын.
Айму вӧсна Ыджыд тыш бӧрын
Оліс Кемеров обласьтса Новокузнецк карын. Кулі 2007 вося рака тӧлысь 18-ӧд лунӧ. Гуалӧма Новокузнецк карса Байдаев шойнаын.
Маегов Афанасий Андреевич
Маегов Афанасий Андреевич (1893—1942) — коми поэт, философияса кандидат.
Олан туй
Афанасий Маегов чужис 1893 вося сора толысь 3(17)-ӧд лунӧ Усть-Сысольскын. 1908 воын помаліс Усть-Сысольскын карса училишӧ, 1912 воын — Тотьмаын велӧдысьяслысь семинариа. 1912—1914 воясӧ уджаліс велӧдысьӧн Усть-Сысольск уездса Нёбдін сиктын. 1914 восянь сійӧ сарскӧй армиаын. 1915 восянь велӧдчис Тифлисын прапорщикъяслӧн школаын. 1918—1921 воясӧ Афанасий Маегов вӧлі Гӧрд армиаын: Вашка-Мезень полкса командир, уездса военком, ревкомса веськӧдлысь.
1922—1926 воясын Коми АССР-са веськӧдлан должносьтъясын.
Цефалантера
Цефалантера (Cephalanthera) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Евразияын, Африкаын да Войвыв Америкаын.
Маегов Афанасий Андреевич
Олан туй
Куліс 1942 вося тӧвшӧр тӧлысь 30-ӧд лунӧ Коми АССР-ын Ветлосян лагпунктын.
Компьютер
Компьютер тайӧ юӧр бурмӧдӧм машина. Компьютер уджалӧ уджтас серти.
2. Подув плата
3. Медшӧр процессор
4. АТА йитанін
5. Недыръя юӧрвидзанін
6. Паськӧдӧм платаяс
7. Пӧтӧс блок
8. Дисккутан
9. Зумыд диск
10. Шыпаспӧв
Ы (шыпас)
Ыы (важ слав. ) — кирилл анбурлӧн шыпас. Шуанног — [ɨ], [ɯ] либӧ [ɤ].
История
Шыпас петӧма ЪІ ъі, ЪИ ъи , ЬІ ьі либӧ ЬИ ьи лигатураысь.
Серб да болгар анбурын Ы вӧдитчисны XIX нэмӧдз.
Украин кывйын Ы пыдди гижӧны И.
Русин анбурын Ы вермӧ гижсьыны небыд шыяс бӧрын (кыдз и комиын, но абу рочын), пример вылӧ, синьый — лӧз.
Славян кывъясысь ӧтдор Ы вӧдитчӧны уна финн-йӧгра, тюрк да монгол кирилл анбуръясын.
Румын кирилл анбурын Ы (ieri) бергаліс 1860 воӧдз (ӧні â либӧ î).
Горчаков Гений Дмитриевич
Горчаков Гений Дмитриевич (1927—2016) — коми драматург, гижысь, режиссёр, шылад тэчысь, Коми АССР-са нимӧдана артист (1962), Россияса культураын нимӧдана уджалысь (1991).
Олан туй
Гений Горчаков чужӧма 1927 вося рака тӧлысь 8-ӧд лун Коми асшöр обласьтын Усть-Сысольск уездса Визин вӧлӧсьтын. Уджалӧма СССР-са наукаяс академиялӧн Войвыв базаын экспедицияясын; кылӧдӧма вӧр.
1943–1947 воясӧ велӧдчӧма Н.М.Дьяконовӧн веськӧдлӧм улын республикаса драмтеатр бердын театральнӧй студияын. Артиставны ышӧдӧма вӧзйӧм нянь паёкыс: война кадад челядьыдлы вичмӧдлӧмаӧсь 400 грамм, а аскиа артистъяслы кӧсйысьӧмаӧсь сетны 800 грамм нянь. Практика вылӧ студентӧс ыстӧны Абъячойса профессиональнӧй театрӧ, а диплом босьтӧм бӧрын уджалӧма сэнi актёрӧн да режиссерлӧн ассистентӧн. 1949-ӧд воын театр тупкӧм бӧрын уджалӧма культура учреждениеясын: Луздор районса райисполкомын культура юкӧнӧн веськӧдлысьӧн, Абъячойын районса культура керкаӧн веськӧдлысьӧн. 1949 воын Г.Д. Горчаков культура керкаын котыртӧ ассьыс театр, кодлы 10 во мысти сетӧны «народнӧй» ним. Ӧнi тайӧ театрыс Г.Д. Горчаков нима.
1967 воын вуджӧма овны Эжваӧ да веськӧдлӧма Бумажникъяслӧн культура керкаӧн (Сыктывкарса ЛПК). Восьтӧма сэнi ассьыс театр, кодлы Гений Горчаков зiльӧмӧн сетӧма «народнӧй» ним. 1973 воын кджысь орӧдчытӧг помалӧма Москваын Н.К. Крупская нима искусство университетысь режиссёр юкӧн.
1977 восянь уджалӧма Коми АССР-са культура министерствоын, а сэсся режиссёр-методисталӧма республикаса йӧзкостса творчество шӧринын.
Кулӧма Сыктывкарын 2016 вося моз тӧлысь 15-ӧд лунӧ, гуалӧма Вылыс Човса шойнаын.
Челядьдыр
Батьыс, Дмитрий Семёнович, вöлi журналистöн, уджалiс районса газетъяын, вöлi «Вöрлэдзысь» газетын редакторöс вежысьöн. Батьыс пöгибнитiс Айму вӧсна Ыджыд тыш дырйи Ленинград дорйигöн. Мамыс, Ольга Алексеевна, ноксис гортас, видзис-лелькуйтiс квайт челядьöс. Медыджыдыс – Гений Дмитриевич. Гений Дмитриевичлысь батьсö тшöкыда мöдöдлывлöмаöсь командировкаясö. Мукöддырйи некымын во кежлö. Та вöсна и семьяыс уна олан места вежлöма. Батьсö ыстылöмаöсь уджавны и Мылдiнö, и Выльгортö, и Сыктывкарö.
Медся бура Гений Дмитриевичлöн вежöрас кольöма Мылдiнын 30-öд воясö олöм: «Коркö Мылдiнö вайисны кино. Мый сэтшöмыс – некод оз гöгöрво. Но ме мамлысь кори жö сьöмтортö да ветлi видзöдлыны дивöтö. Öти морт аппарат бергöдлö, мукöдыс пемыд залын пукалöны да экран вылö видзöдöны. «Немöй» кино тайö вöлi. Помнита «Дочь партизана», «Оса» да мукöд кино видзöдлiм. Мамъясыд быд кино вылö сьöмтö оз вермыны вöлi вичмöдны. Та вöсна сёрнитчам киномеханикыскöд, мый кутам разöдны афишаяс да и аппаратсö бергöдлыны на отсалам. Татшöм ногöн уна кино удайтчывлiс видзöдны.
Челядьыд тай пыр аддзöны аслыныс занятиетö. Бара жö Мылдiнад на олiгöн бать менö гусясьöмысь ёна пöвсавлiс. Со мыйысь. Батьяслы пыр вöлi сетöны пистолет да некымын патрон. И сундукö сiйö дзеблывлiс патрон запассö. Ме та йылысь зэв бура тöдi. Орчча сиктсаяскöд ми ёна тышкасьлывлiм. И коркö шуим повзьöдны найöс. Ме батьыдлысь некымын патрон гусялi. Сэсся найöс ми сюялiм бипурйö. И вуджим асланым берегö. Видзöдам, виччысям, мый водзö лоас. Сэсся тай кыдзи патронъясыд лыйыштасны, орчча сиктса зонъясыд повзясны да и пышъясны. А ми: «Вермим ! Ура!» горзам. Сёрниыд тай сиктад öдйö паськалö. Со и батьыд та йылысь тöдмалöма. Ёна и сюралiс меным ышмöмсьыд. Челядь дырйиыд тшöкыда ворслывлiм «Сыркисьыд», «Дурпопсьыд», «Городкисьыд» да «Парусьыд».
Медводдза классас велöдчигöн батьыс козьнавлöма Гений Дмитриевичлы баян. «Сэки баяныд зэв дона вöлi да и эз сюрлы. Бать менам партийнöй конференциясянь сiйöс вайлiс. Баяныс сьöкыд, мексö паськöдны он вермы выльысла, кизьясöдзыс киясöй оз судзны. Бать эськö ёна кöсйис, мед велöдча. Но эг тай босьтчы, эз вöв баяннад ворсöмыд сьöлöм серти. Сэсся батьöй и вузалiс менсьым баянтö».
Гижан удж
Гижан уджӧ кутчысьӧма 1970-öд вояс шӧрын. Татшӧм сьӧлӧм кылӧмыс сылы вуджӧма батьсяньыс.
1977-ӧд воӧ республикаса театрын пуктӧны роч гижысь Потаповлӧн да Панфёровлӧн «Волк тундры» повесьт серти «Тундраса кӧин» спектакль, кодӧс 1980-ӧд воын театр петкӧдлӧма Москваын аслас творческӧй отчёт дырйи.
Та бӧрын гижӧ верстьӧлы да челядьлы пьесаяс: «Йитчы-клеитчы», «Ёрӧм морт», «Коркӧ-некоркӧ», «Со тадз, фантазёр» да уна мукӧд пьеса. Та кадӧ жӧ петӧны «Луз ю вожын пуграсьӧ» да «Расдор грездса Варук» повесьтъяс, висьтъяс, школаса самодеятельносьтлы сценкаяс.
1997 восянь пырӧ Россияса гижысь котырӧ.
Шылад гижӧм
Г.Д. Горчаков тӧдса кыдзи шылад лӧсьӧдысь. Дасьтӧма да лэдзӧма куим сьыланкыв чукӧр. Выль сьыланъясӧн унаысь петкӧдчыалӧма асшӧр шылад тэчысьяслӧн «Василей» гаж-фестивальын. Эжваын котыртӧма «Эжва йӧлӧга» сьылан котыр, кодӧн ӧнi веськӧдлӧ сылӧн пиыс — шылад тэчысь, Коми Республикаса культураын заслуженнöй уджалысь Александр Горчаков.
Общественнӧй удж
Гений Горчаков пырӧдчӧ общественнӧй олӧмӧ. Коркӧ заводитлӧма комсоргсянь. Сэсся вӧлӧма месткомын, профсоюзын, карса сӧветын, Эжваса райсӧветын. Эжваын ӧтувтӧма ас гӧгӧрыс коми йӧзсӧ «Эжваса комияс» котырӧ.
Иванова Валентина Васильевна
Иванова Валентина Васильевна (1956) — коми прозаик, журналист.
Олан туй
Валентина Иванова чужӧма Сыктывкарын 1956-ӧд вося моз тӧлысь 6-ӧд лунӧ. Челядьдырйиыс кольӧма Укваын да Керчомъяын. Помалӧма Керчомъяса школа-интернат, Сыктывкарса канму университетысь филология пакультет (1980).
Уджалӧма школаын, радиоын, «Би кинь» журналын, Коми гижысь котыр аппаратын. Вӧлӧма медшӧр редакторӧн «Йӧлӧга» газетын (1991—1996).
Гижан удж
В. Иванова гижӧ комиӧн челядьлы. 1979-ӧд воын сылысь медводдза висьтсӧ вӧлі йӧзӧдӧма районса газетын. Гижӧдъясыс петавлӧмаӧсь «Би кинь», «Войвыв кодзув» да «Мурзилка» журналъясын, Марий Элын, Удмуртияын да Перым Коми кытшын петысь журналъясын. Висьтъяссӧ йӧзӧдлӧма «Дзиръя ӧшинь дорын» да «Сикӧтш» ӧтувъя сборникъясын.
«Керка-пӧль» медводдза небӧгыс петӧма 2001-ӧд воын.
Юрьё Йоосеппи Вихман
Олан туй
Юръё Вихман чужӧма 1868-ӧд вося кӧч тӧлысь 8-ӧд лунӧ Суомиын Лиминкаын.
1887–1891-ӧд воясӧ велӧдчӧма Хельсинки университетын, сэсся некымын во велӧдӧма финн кыв школаясын. 1897-ӧд воын дорйӧма доктор ним вылö диссертация. Нимыс — «К истории вокализма первого слога в удмуртского языка в сопоставлении с зырянским» (йöзöдöма 1915 воын). 1915-ӧд воын лоӧма Хельсинки университетын финн-йöгра кывъясысь доцентöн.
Кулӧма 1932-ӧд вося ода-кора тӧлысь 3-ӧд лунӧ Хельсинкиын.
Коми муӧ волӧм
1901—1902 воясын Вихман вöлi Коми муын командировкаын. Коми муӧ мӧдӧдчис 1901-ӧд вося кӧч тӧлысь 14-ӧд лунӧ и Суомиӧ бӧр воис 1902-ӧд вося моз тӧлысь 23-ӧд лунӧ.
Ю.Й. Вихман вӧлі Усть-Сысольскын, Визинын, Абъячойын, Ношульын, Леткаын да коми пермякъяслӧн Юсьва сиктын. Ветлӧдлігас чукӧртіс коми йӧзыслысь сёрнисикасъяссӧ, туяліс коми грамматика.
Став чукӧртӧм материалысь Хельсинкиын 1916-ӧд воӧ сійӧ лэдзис «Коми—зыряналӧн йӧзкостса поэзия» небӧг. Сэтчӧ пырисны 60 мойд, 36 кывбур, 43 сьыланкыв, 15 бӧрдӧдчанкыв, 191 шусьӧг да ӧкмыс сёрнисикасӧн 278 нӧдкыв.
Тайӧ вӧлі Ю.Й. Вихманлӧн вывті тӧдчана уджӧн, кӧні петкӧдчис коми кывйыс да сылӧн сёрнисикасъясыс аслас озырлуннас да коланлуннас. Ас кадӧ босьтчывліс сійӧ вӧчны и коми-немеч кывчукӧр, во эз удит, кувсис. И сылысь уджсӧ помаліс сылӧн велӧдчысьыс – Т.Э. Уотила. Кывчукӧрсӧ вӧлі лэдзӧма Хельсинкиын 1942-ӧд воӧ. Кывчукӧрсӧ лӧсьӧдіс коми сёрнисикасъяс пыртӧмӧн, кӧнi 10 сюрс кыв. Вихман торйӧдӧма Луздор да Леткаса сёрнисикасьяссӧ. Сетӧма кывъяс дорас зэв лӧсялана зумыд кывтэчасъяс. Кывъясыслысь вежӧртассӧ орччӧдӧма немеч кывйӧн, роч кывйӧн, финн кывйӧн да удмурт кывйӧн. Вежӧртассӧ восьтӧма сё сайӧ коми кывлысь.
Ӧніӧдз на финнъяс, да и коми йӧзыс, лыддьӧны сійӧ финн-йӧгра кывъя учёнӧйяс пиысь медся тӧдчана да нималана туялысьӧн.
Гаити креол кыв
Гаити креол кыв (Kreyòl ayisyen [kɣejɔl ajisjɛ̃]) - франсуз креол кыв, Гаитилӧн франсузкӧд официал кыв. Анбур - латин.
Куимтыдор
Куимтыдор (Трёхозёрка) — Сыктывкар каркытшӧ пырысь сикткодь посёлок.
География
Посёлок пукалӧ Эжва юлӧн веськыд берегын. Куимтыдорсянь Сьӧдкыркӧтшӧдз 6 км, Сыктывкар юркарӧдз 19 км.
Ꞑ
Ꞑꞑ — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ тотара да чечен латин анбуръясын. 1930-ӧд воясӧ шыпас бергаліс уна, медся тюрк кывъясын ССРСын. Шуанног — [ŋ].
1932—1936 воясӧ Ꞑ вӧдитчисны латин коми анбурын (ӧні Нь).
Кучикгор
Кучикгор тайӧ шылад инструмент.
Осет кыв
Осет кыв (ирон æвзаг) — тайӧ иран кыв, Войвыв да Лунвыв Осетияын каналан кыв.
Цефалантеропсис
Цефалантеропсис (Cephalantheropsis) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын.
Ş
Şş — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ турок, азербайджан, туркмен, тотара, крымтотара, гагауз, лаз, чечен, курд кывъясын. Шуанног — [ʃ].
Саваяг (Вуктыл каркытш)
Саваяг (Савинобор) — Коми республикаын Вуктыл каркытшӧ пырысь грезд. 2015 вося вӧльгым тӧлысь 19-ӧд лунӧдз вӧлі пырӧ Вуктыл районын Дутов сикт овмӧдчӧмин улӧ.
Flash-чӧжӧг
Flash-чӧжӧг тайӧ ортсы юӧрвидзанін.
Эриноме
Эриноме — тайӧ Юпитерлӧн спутник. Сылӧн радиус — 1,6 км. Юпитерӧдз шӧр кост 23 279 000 км. Эриноме восьтісны Америкаса астрономъяс Скотт Шеппард, Дэвид Джуитт, Янга Фернандес да Юджин Магнайер 2000 воын.
Ř
Řř — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ чех, вылыс сорб да силез кывъясын.
Шуанног
чех — [r̝] либӧ [r̝̊]
вылыс сорб — [ʃ]
Ⱨ
Ⱨⱨ — латин анбурлӧн шыпас, 1965—1982 воясӧ бергаліс уйгур кывйын [h] шы пасйӧм пыдди
Видзӧдӧй тшӧтш
Ң
Ⱪ
Ⱪⱪ — латин анбурлӧн шыпас, 1965—1982 воясӧ бергаліс уйгур кывйын [q] шы пасйӧм пыдди.
Ů
Ůů — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ чех да силез кывъясын. Шуанног — [uː]. Сідзжӧ Ů вӧдитчисны важ литва анбурын [uo] шы пасйӧм пыдди.
Лӧпъювом (Луздор район)
Лӧпъювом (Усть-Лопъю) — Коми Республикаын Луздор районса Сернӧс сикт овмӧдчӧминса улӧ пырысь посёлок.
География
Посёлок пукалӧ Лӧпъю юлӧн шуйга берегын, Луз юӧ усянінас. Лӧпъювомсянь Сернӧс шӧрсиктӧдз 2 км.
Олысь лыд
Посёлокын олӧны комияс да рочьяс.
Паспом (Удора район)
Паспом (Пасма) — Коми Республикаын Удора районысь Важгорт сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Зумыд диск
Зумыд диск тайӧ компьютерлӧн лӧсьӧдантор.
Нешан кыв
Нешан кыв (Нешаӈ вата), сідзжӧ нещан, вӧр яран кыв - тайӧ Ханты-Вӧгул да Ямал-Яран асвеськӧдлан кытшъясын самодий кыв, матіса яран кывлань.
Калике
Калике — тайӧ Юпитерлӧн спутник. Сылӧн радиус — 2,5 км. Юпитерӧдз шӧр кост 23 583 000 км. Калике восьтіс Америкаса астроном Скотт Шеппард 2000 воын.
Принтер
Принтер тайӧ компьютерлӧн ортсы лӧсьӧдантор.
Гажа Кут (Уква каркытш)
Гажа Кут (Весёлый Кут) — Коми Республикаын Уква каркытшӧ пырысь посёлок.
Ꙋ
Ѹ ѹ либӧ Ꙋꙋ (важ слав. ) — кирилл анбурлӧн шыпас. Шуанног — [u].
История
Шыпас петӧма эллин ΟΥ лигатураысь.
Румын кирилл анбурын Ꙋ (ucu) бергаліс 1860 воӧдз (ӧні u).
Ӧні Ꙋ бергалӧ сӧмын вичко славян кывйын (ѹ диграф кыв водзын, ꙋ лигатура шӧрын да помын), та шыпасысь петӧма ӧнія кирилл У.
Видзӧдӧй тшӧтш
Ȣ
У
Ѵ
Ť
Ťť — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ чех да словак кывъясын. Шуанног — [c].
Эвкеладе
Эвкеладе — тайӧ Юпитерлӧн спутник. Сылӧн радиус — 2 км. Юпитерӧдз шӧр кост 23 661 000 км. Эвкеладе восьтіс Америкаса астроном Скотт Шеппард 2003 воын.
Ň
Ňň — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ чех, словак да туркмен кывъясын. Сідзжӧ Ň вӧдитчисны XIX нэмӧ хорват анбурын [ɲ] шы пасйӧм пыдди.
Шуанног
чех — [ɲ]
словак — [ɲ]
туркмен — [ŋ]
Ивановчи (Сыктыв район)
Ивановчи (Ивановцы) – Коми республикаын Сыктыв районса Куратов сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География
Грезд пукалӧ Буб юлӧн веськыд берегын. Ивановчисянь Куратов шӧрсиктӧдз км, Визин юрсиктӧдз  км.
Олысь лыд
Грездын олӧны комияс.
Ď
Ďď — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ чех да словак кывъясын. Шуанног — [ɟ].
Монитор
Монитор тайӧ компьютерлӧн ортсы лӧсьӧдантор.
Коржа (Луздор район)
Коржа (Коржинский) — Коми Республикаын Луздор районысь Лойма сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь посёлок.
Олысь лыд
Посёлокын олӧны рочьяс.
Ꙩ
Ꙩꙩ (син пӧла О) — кирилл анбурлӧн шыпас, бергаліс важ славян кывйын О пыдди (син) кывйын, а сідзжӧ кыв водзын да гора шыяс бӧрын.
Видзӧдӧй тшӧтш
Ѻ, Ꙫ, Ꚛ, Ꚙ, Ꙭ, ꙮ
Буткан (Удора район)
География
Буткан пукалӧ Мозын юлӧн веськыд берегын, Бутканты бокын. Сиктсянь Кослан юрсиктӧдз 38 км, Сыктывкар юркарӧдз 253 км.
Сьӧдкыркӧтш
Сьӧдкыркӧтш (Седкыркещ) — Сыктывкар каркытшӧ пырысь каркодь посёлок.
География
Посёлок пукалӧ Эжва юлӧн веськыд берегын. Сьӧдкыркӧтшсянь Сыктывкарӧдз 12 км.
Исоное
Исоное — тайӧ Юпитерлӧн спутник. Сылӧн радиус — 2 км. Юпитерӧдз шӧр кост 23 155 000 км. Исоное восьтіс Америкаса астроном Скотт Шеппард 2000 воын.
Липин Михаил Иванович
Липин Михаил Иванович (1956) — В.А. Савин нима канмуса академическӧй Драма театрын  ворсысь, Коми Республикаса нимӧдана артист, Коми Республикаса нимйӧза артист.
Олан туй
Михаил Липин чужӧма Кулӧмдін сиктын 1956-ӧд вося косму тӧлысь 24-ӧд лунӧ. 1979-ӧд воын помалӧма Сыктывкарын искусствояс училище «Драма театрса ворсысь» специальносьт серти. 2004-ӧд восянь ворсӧ В.А. Савин нима канмуса академическӧй Драма театр труппаын.
Ç
Мукӧддырйи Ç вӧдитчӧны англичан, нидерландса, испан, эускара анбурын пыртӧм кывъясын да ас нимъясын.
Липин Михаил Иванович
Рольяс
Михаил Липин ворсӧма татшӧм рольяс:
Лунпока (Кулӧмдін район)
Лунпока (Лунпока) – Коми Республикаын Кулӧмдін районысь Руч сикт овмӧдчӧминса грезд.
Липин Михаил Иванович
Рольяс
2020-ӧд во вылӧ ворсӧ татшӧм рольяс:
Лунпока (Кулӧмдін район)
География
Лунпокасянь Руч шӧрсиктӧдз 10 км., Кулӧмдін юрсиктӧдз 46 км.
Чупров Кирилл Матвеевич
Чупров Кирилл Матвеевич (1913—2002) — Комиысь Слава ордена тыр кавалер (1943, 1945, 1946).
Олан туй
Кирилл Чупров чужис Коми (Зыряна) асвеськӧдлан обласьтысь Чилимдін районса Замежнӧй сиктын 1913 вося урасьӧм тӧлысь 27-ӧд лунӧ роч кресьттянин семьяын.
Айму вӧсна Ыджыд тыш бӧрын
Оліс Чилимдін районса Замежнӧй сиктын, веськӧдліс нянь пӧжаланінын. 1980-ӧд воясын вуджис овны Сыктывкар. Кулі 2002 вося моз тӧлысь 29-ӧд лунӧ.
Ç
1931—1937 воясӧ Ç вӧдитчисны яран анбурын.
Шуанног
турок — [t͡ʃ]
азербайджан — [t͡ʃ]
тотара — [t͡ʃ]
крымтотара — [t͡ʃ]
штип — [t͡ʃ]
франсуз (cé cédille) — [s]
каталан (ce trencada) — [s] a, o, u водзвылын да кывлӧн помын.
фурлан (c cun cedilie) — [t͡ʃ] a, o, u водзвылын да кывлӧн помын.
История
Шыпас петӧма визигот Ꝣ  шыпасысь важ испан анбурын [t͡s] шы пасйӧм пыдди (ӧні Z испан анбурын).
Видзӧдӧй тшӧтш
C̦
Ҫ
Компьютер шыр
Компьютер шыр тайӧ компьютерлӧн ортсы лӧсьӧдантор.
Ꙫ
Ꙫꙫ (синма О) — кирилл анбурлӧн шыпас, бергаліс важ славян кывйын О пыдди (синъяс) кывйын.
Видзӧдӧй тшӧтш
Ѻ, Ꙩ, Ꚛ, Ꚙ, Ꙭ, ꙮ
Ě
Ěě — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ чех, вылыс сорб да улыс сорб кывъясын. Шуанног— [ʲɛ], сёрӧнджык [ɛ] либӧ [jɛ]. Сідзжӧ важӧн Ě вӧдитчисны хорват анбурын.
Шыпаспӧв
Шыпаспӧв тайӧ компьютерлӧн ортсы лӧсьӧдантор.
Заозерье (Сыктыв район, грезд)
Заозерье (Заозерье) – Коми республикаын Сыктыв районса Заозерье сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География
Грезд пукалӧ Сыктыв юлӧн веськыд берегын. Заозерье грездсянь Заозерье шӧрсиктӧдз 1 км, Визин юрсиктӧдз км.
Конкка Унелма Семёновна
Унелма Семёновна Конкка (фин. Unelma Konkka) (1921—2011) — Сӧвет да Рочму кадся карел гижысь, вуджӧдчысь, фольклор туялысь. СССР-са гижысь котырӧ пырысь.
Олан туй
Унелма Конкка чужӧма 1921-ӧд вося моз тӧлысь 21-ӧд лунӧ близ села Токсово  Петроград губернияысь Шлиссельбург уездса Конколово (фин. Konkkala) грездын (Токсово сиктсянь неылын) (ӧні Ленинград обласьтса Всеволожск район). Инкери крестьян семьяын вӧлӧма дасӧдӧн. Рӧдыс — Корвела.