cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Мишарин Алексей Васильевич
Олан туй
Сизим во Висерса шӧр школаын нуӧдӧма удж урокъяс. Школаын уджалігӧн 1980 воын помалӧма Ленинградса лесотехническӧй академия. 1983 восянь дас воысь дырджык веськӧдлӧма «СССР-лы 50 во нима» совхозӧн, директоралӧма «Нившера» совхозын да «Зеленеч» канмуса унитарнӧй овмӧсын.
Гижан удж
Алексей Мишарин гижны босьтчӧма квайтӧд классын. Кыдзи ачыс шуӧ: «Гижи чужан коми кыв вылын аслым да рӧдвужлы. Ёнджыкасӧ серамбанаӧс, медым гажӧдыштны матыссаясӧс». Медводдза кывбурыс петӧма «Войвыв кодзув» журналын 1967 воын. Сідзжӧ йӧзӧдчылӧма районса да республикаса газетъясын, «Би кинь» да «Чушканзі» журналъясын.
А.В. Мишарин гижӧ челядьлы висьтъяс да кывбуръяс. 2013 воын йӧзӧдӧма «Чепелышъяс» повесьт. Петавлӧма некымын небӧг: «Зеп тыр коль» (1984), «Шоныд зэр» (1986), «Ид тусь» (2012) да «Кор лэбзьӧ коляоз» (2016).
«Кор лэбзьӧ коляоз» небӧгӧ пыртӧма куим повесьт «Кор коляоз лэбзьӧ», «Вильыд ордым» да «Шудсӧ быдӧн ас ногыс кылӧ» — аслыспӧлӧс художественнӧй триптих, кӧні шӧр геройясӧн лоӧны кык сиктса зонка — Данил Марков да Вася Моторин. Вӧр-ва дорӧ муслун, быдтор тӧдны кӧсйӧм вайӧді найӧс Шудӧгӧ — вӧвлӧм спецпоселениеӧ. Киссьӧ баракысь найӧ аддзӧны «Робинзон Крузо» важ небӧг да сы пытшкысь мӧдӧдлытӧм письмӧ, мый гижлӧма 1944 воын ичӧтик детинка Даниел Шмидт аслас Ваня ёртыслы. Зонкаяс кутасны туясьны — корсьны Даниеллысь туйпомсӧ.
2014 восянь пырӧ Россияса гижысь котырӧ.
Конюхов Дмитрий Васильевич
Конюхов Дмитрий Васильевич (Вась Мить, Би кинь; 1911—1982) — коми поэт, вуджӧдчысь.
Олан туй
Помаліс Паджгаса сизим вося школа. Вузӧ пырны дасьтысян курсъяс помалӧм бӧрын пырис Коми канмуса педагогика институтӧ. 1933 восянь история-филология факультет помалӧм бӧрын уджаліс коми да роч кыв да литература велӧдысьӧн Пальын, а сэсся Паджгаын. 1938 воын лои Коми небӧг лэдзанінын художествоа литературалӧн редакторӧн.
Ветліс Айму вӧсна Ыджыд тыш вылӧ, тышкасис фашистъяскӧд Ленинградса фронтын, кӧні веськӧдліс пулемётчикъяслӧн взводӧн. Сьӧкыда ранитчыліс. Фронтсянь воӧм бӧрын Д.В. Конюхов дыр уджаліс «Войвыв кодзув» журналын, Коми небӧг лэдзанінын.
Куліс 1982 вося рака тӧлысь 4-ӧд лунӧ.
Гижан удж
1953 вон петіс «Зумыд воськолӧн» кывбур чукӧр. Критикъяс тӧдчӧдісны Дмитрий Конюхов поэзиялысь психологизм, образъяслысь ловъялунсӧ да стӧчлунсӧ. 1949 воын сійӧс босьтісны СССР-са гижысь котырӧ.
Петкӧдчис кыдзи литературнӧй критик: гижис Иван Куратов, Михаил Лебедев, Илля Вась, Иван Вавилин творчество йылысь.
Джеджим (Кулӧмдін район)
Джеджым (Жежим) — Коми Республикаын Кулӧмдін районса Дон сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География
Грезд пукалӧ Джеджымъю юлӧн веськыд берегын. Джеджымсянь Дон шӧрсиктӧдз 20 км, Кулӧмдін юрсиктӧдз 35 км.
Кхмер кыв
Кхмер кыв (ភាសាខ្មែរ [pʰiːəsaː kʰmaːe]) - тайӧ мон-кхмер кыв, Камбоджаын каналан кыв.
Кхмер анбур
Гора пасъяс:
Лыдпасъяс:
Батурорд (Емдін район)
Батурорд (Батурорд) — Коми Республикаса бырӧм грезд; коркӧ вӧлі пырӧ Емдін районса Айкатыла сикт овмӧдчӧмин улӧ.
История
Грездсӧ медводдзаысь казьтыштӧма 1916-ӧд вося видз-му овмӧс переписьын: «Батурордская» грездын 20 овмӧс, 3 лавка, земскӧй школа. 1920 воын — 26 овмӧс, 91 олысь; 1939 воын — 55 олысь. 1956 вося списокын абу нин казьтыштӧма.
Ꚃ
Ꚃꚃ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергаліс абхаз кывйын. Шуанног — [d͡ʑʷ] (ӧнія анбурын ӡә).
История
Абхаз анбурӧ шыпас пырис 1862 воӧ, петӧма эллин ζ шыпасысь.
Видзӧдӧй тшӧтш
Латин S
Горчакова Светлана Гениевна
Горчакова Светлана Гениевна (1946) — коми артист, режиссёр, Коми АССР-са нимӧдана артист, Россияса искусствоын нимӧдана уджалысь.
Олан туй
Светлана Горчакова чужис 1946 вося сора тӧлысь 15-ӧд лунӧ Луздор районса Абъячой сиктын. Батьыс — нималана коми гижысь, драматург, режиссёр, шылад тэчысь Гений Горчаков. Сы кадӧ бать-мамыс ворсісны Абъячойса колкоз-совкоз театрын.
Ꚕ
Ꚕꚕ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергаліс абхаз кывйын. Шуанног — [ħʷ] (ӧнія анбурын хә).
История
Абхаз анбурӧ шыпас пырис 1862 воӧ.
Лунвыв сото (кыв)
Лунвыв сото (SeSotho [sɛ̀.sʉ́.tʰʉ̀], [sɪ̀sʊ́tʰʊ̀]) либӧ сесото — тайӧ банту кыв, Лесотоын да ЛАРын каналан кыв. Анбур — латин.
Пример
Batho bohle ba tswetswe ba lokolohile mme ba lekana ka botho le ditokelo. Ba tswetswe le monahano le letswalo mme ba tlamehile ho phedisana le ba bang ka moya wa boena.
Анектохил
Анектохил (Anoectochilus ) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын да Океанияын.
Ёльбаза (Сыктыв район)
География
Посёлок пукалӧ Ичӧт Визин юлӧн шуйна берегын. Ёльбазасянь Чуклӧм шӧрсиктӧдз 15 км, Визин юрсиктӧдз км, Сыктывкар юркарӧдз км.
Белушье (Заполярнӧй район)
Белушье (Белушье) — Яран асвеськӧдлан кытшын Заполярнӧй районысь Пёша сикт сӧвет улӧ пырысь грезд.
Парчӧг (Сыктывдін район)
Ним артмӧм
Грездлӧн нимыс йитчӧма парч коми кывкӧд, сылӧн вежӧртасыс — «гӧра, нӧрыс»; -ӧг (-эг) – суффикс, индӧ предметлӧн признак вылӧ.
География
Парчӧг пукалӧ Эжва юлӧн шуйга берегын. Грездсянь Зеленеч шӧрсиктӧдз 6 км, Выльгорт юрсиктӧдз 39 км.
Олысь лыд
Грездын олӧны комияс.
Велӧдӧм
1900 воын воссис земскӧй начальнӧй училище.
Мандинка (кыв)
Мандинка (Mandi'nka kango, Mandingo, لغة مندنكا ) — тайӧ Малиын, Сенегалын, Гамбияын, Гвинеяын, Кот-д’Ивуарын, Буркина-Фасоын, Сьерра-Леонеын, Либерияын, Гвинея-Бисауын да Чадын манде кыв. Анбуръяс — латин, араб да нко.
Латин да араб
Гора пасъяс:
Кальӧзур
Кальӧзур (Melolontha; майский жук) — чорыд кыша лэбалысь гаг.
Ним
«Кальӧзур» — тадзи шуӧны лэбалысь кыша гагъяслысь ӧти сикасӧс Эжва кывтыдса войтыр. Уналаын нимтӧны сійӧс рочьяс моз «майскӧй жукӧн». Роч нимыслӧн подулыс ясыд. Петкӧдчӧны да пондӧны лэбавны тайӧ жукъясыс лым сылӧм да шондӧдӧм мысти, ода-кора тӧлысь пуксьӧм бӧрын, кор пуяс заводитӧны вежӧдны-коръясьны. А кальӧзурсӧ туялысьяс лыддьӧны оз йӧзысь босьтӧм, а ас тэчасӧн, да торйӧдӧны кык пельӧ.
Воддза юкӧнсӧ найӧ орччӧдӧны каля юра мӧс — мӧд ногӧн кӧ, еджыд плешка гӧрд мӧс, каля бока пув — мӧд ногӧн кӧ, еджыд бока кисьмытӧм пув, каля из — мӧд ногӧн кӧ, еджыд из кывъяскӧд, да чайтӧны, мый сійӧ индӧ еджыд рӧм вылӧ. Збыльысь, майскӧй жуклӧн бордсьыс неуна горулынджык ӧтар-мӧдар гӧна бокас тӧдчыштӧны еджговинъяс. Зур юкӧнсӧ йитӧны зургысьны да зурасьны кывъяскӧд, лэбалігас пӧ кытчӧсюрӧ зурасьлывлӧ да.
Паськалӧм
Кальӧзур олӧ-вылӧ зэв паськыда, Рытыввыв Европасянь да Азияса муясӧдз. Кардорсянь да Якут муӧдз паныдасьлӧ ӧкмыс сикас кальӧзур. На пиысь миянлы медся тӧдсаӧсь гӧрд рӧма кальӧзуръяс, кодъясӧс рытъявыв уліникті лэбаліганыс окотапырысь куталӧны челядь, медым йӧршитны тыртӧм истӧг кӧрӧбӧ да кывзыны, кыдзи найӧ чорыд кокъяснас шаркӧдчӧны сэні. Эмӧсь и сьӧдов кальӧзуръяс, но найӧс миянладорын пӧшти он аддзывлы, лунвывланьынджык олӧны да.
Ыджда да рӧм
Кальӧзур — вель ыджыд чорыд кыша гаг, тушаыслӧн кузьтаыс овлывлӧ куим сантиметрӧдз. Мукӧд кыша гагъяслӧн моз жӧ вылыс чорыд бордйыс сайӧдӧ-видзӧ небыд да вӧсни улыс бордъяссӧ, кодъясӧн шенасигтырйи и лэбалӧ майскӧй жукыд. Кокыс куим гоз да ёсь гыжъяса, мый сетӧ позянлун бура кутчысьны быдмӧгъяс вылын кынӧмпӧтсӧ перйигӧн. Олан местаясыс кальӧзурлӧн шочиник пуяса вӧраинъясын. Казявлывлан лэбалӧмсӧ тшӧтш и сиктъясын да каръясын, эмӧсь кӧ сэнъясын паркъяс да садъяс. Пӧткӧдчӧны найӧ ёнджыкасӧ кыдз пу коръясӧн. Кыддзысь ӧтдор сёйӧны-курччалӧны тшӧтш коръяссӧ бадьлысь, пелысьлысь, оржылысь да нинпулысь.
Ꚍ
Ꚍꚍ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергаліс абхаз кывйын. Шуанног — [tʼʷ] (ӧнія анбурын тә).
Кальӧзур
Оласног
Кальӧзур колькъяслӧн, наысь артмӧм номыръяслӧн да гаг аканьясыслӧн му улын олан кадыс кыссьӧ куим во чӧж. Та понда лэбалан кадыс быд нёль во пиын ӧтчыд и овлывлӧ. Майскӧй жукъяс — быдмӧгъяслы кык пӧвста лёк вӧчысь ловъяс. Лэбалысьясыс кӧ вильӧдӧны налысь ортсыса юкӧнъяссӧ, кызвыннас, дерт, коръяссӧ, номыръясыс азыма йирӧны пуясыслысь вужъяссӧ.
Рӧдвуж кывйын
Мукӧд перым кывъясын кальӧзурлӧн нимъясыс татшӧмӧсь: перымса комияс шуӧны рочӧн жӧ — «майскӧй жук», удмуртъяс — «кызь пу бӧчы». Комиӧдны кӧ, бӧръяыслӧн вежӧртасыс «кыдз пу кыша гаг».
Ꚍ
Видзӧдӧй тшӧтш
Ԏ
Ꞇ
Анкерӧс (Луздор район)
Анкерӧс (Анкерская) — Коми Республикаын Луздор районысь Лойма сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Олысь лыд
Грездын олӧны рочьяс.
Подз (Койгорт район)
Подз (Подзь) – Коми Республикаын посёлок, Койгорт районысь Подз сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
География
Подзсянь Койгорт юрсиктӧдз 57 км.
Старовский Владимир Никонович
Старовский Владимир Никонович (1905—1975) — Cӧвет кадся тӧдчана уджалысь, профессор (1934), экономикаысь доктор (1940), СССР-са наукаяс академияысь член-корреспондент (1958), Социалистическӧй уджвывса герой (1975).
Олан туй
Владимир Старовский чужис Вӧлӧгда губерняысь Усть-Сысольск уездса Помӧсдін сиктын (Ӧні — Коми Республикаса Кулӧмдін район) 1905 вося ода-кора тӧлысьлӧн 3 лунӧ (важ стиль серти — косму тӧлысь 20-ӧд лунӧ велӧдысьяслӧн семьяын.
Начальнӧй школа помаліс Помӧсдінын. 1919—1923 воясӧ уджаліс Усть-Сысольск уездса статбюроын делопроизводитель-статистӧн да веськӧдлысьӧс вежысьӧн. 1923 воын жӧ помаліс карын рытъя школа. 1926 воын помаліс Москваса канму университетысь сӧветскӧй право факультет.
1926—1930 воясӧ — Экономика институтын аспирант (РАНИОН — Российская Ассоциация научно-исследовательских институтов общественных наук). 1940 воын лоис экономика наукаясса докторӧн, 1958 воын — СССР-са наукаяс академияын член-корреспондентӧн.
Университетын велӧдчигӧн на, 1925 восянь, 1930 воӧдз уджаліс СССР-са Шӧр статистика управлениелӧн аппаратын статистикӧн. 1931—1937 воясӧ уджаліс СССР-са Госпланлӧн народно-хозяйственнӧй учёт Шӧр управлениын (ЦУНХУ) (научнӧй сотрудник, методическӧй юкӧн серти кадръяс отделын веськодлысьӧс вежысь). 1937—1939 воясӧ вӧлі ЦУНХУ-ысь Ставсоюзса йӧзӧс гижалӧмын бюроса веськӧдлысьӧс вежысьӧн; 1940—1941 — СССР-са Госплан-лӧн ЦУНХУ-ын начальник; 1941—1948 — СССР-са Госпланлӧн Шӧр статистика управлениеын управляюшӧй — СССР-са Госпланын Председательӧс вежысьӧн. 1948—1961 воясӧ — СССР-са Шӧр статистика управлениеын управляюшӧй, 1957 восянь СССР-са министр рангын. 1961—1975 воясӧ вӧлі КПСС-лӧн Шӧр ревизионнӧй комиссияӧ пырысьӧн.
Уджалӧм кындзи вӧлі нуӧдӧ туялан да велӧдан удж.
1975 вося моз тӧлысьӧ петіс пенсиа вылӧ. Куліс 1975 вося йирым тӧлысь 20-ӧд лунӧ Москваын.
Кольчурин Василий Григорьевич
Кольчурин Василий Григорьевич (1961) — перым коми гижысь-сатирик.
Олан туй
Василий Кольчурин чужӧма 1961-ӧд вося йирым тӧлысь 8-ӧд лунӧ Кудымкар районса Белоев сикт сӧвет улӧ пырысь Мечкор грездын. Медводдза классӧ велӧдчӧма Мечкорса школаын, 1972-ӧд восянь 1977-ӧд воӧдз – Отевса кӧкъямысвося школаын, 1977-ӧд восянь 1979-ӧд воӧдз – Белоевса шӧр школаын. Помалӧма Перымса канму педагогика институтлӧн филология факультетысь перым коми-роч юкӧн (1984). Нёль во уджалӧма Пятина школаын, 1988—1995-ӧд воясын – Кудымкар районса Егоровскӧй шӧр школаын. 1995-ӧд восянь журналисталӧма: гижӧма перым коми да роч кывйӧн «Парма» кытшса газетын, дасьтӧма «Коми говк» юкӧн.
Гижан удж
Гижӧдъясыс петавлісны «Парма» газетын, «Бичирок», «Иньва» да «Тыра ӧшымӧс» литературно-художественнӧй чукӧръясын.
Мӧд небӧг — «Адззисьлытӧдз, старик!» (2013) — гижӧд чукӧр, кытчӧ пыртӧма коми да роч кывъя шмонитана висьтъяс, а сідзжӧ мифологическӧй персонажъяс йылысь йӧзкостса висьталӧмъяс, кодъясӧс автор мичмӧдӧма ас кывнас.
Коймӧд небӧгыс — «Эн осудит менӧ, мамок».
Унаысь пырӧдчывлӧма журналистъяслӧн кытшса, обласьтса да ставроссияса конкурсъясӧ. Вермывлӧма финн-йӧгра прессалӧн I ставроссияса конкурсын «Хранители традиций» нимпасын (2003).
Вермӧма «ЛИФФТ-2018» III-ӧд ставмирса Евразийскӧй литературнӧй конкурсын «Проза. Короткий рассказ» нимпасын (сетӧма эзысь медаль да диплом) (Сочи, 2018-ӧд вося ода-кора тӧлысь).
Керӧс (Спаспоруб сикт овмӧдчӧмин)
Керӧс (Керес) – Коми Республикаын Луздор районса Спаспоруб сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Кольчурин Василий Григорьевич
Гижан удж
2013-ӧд восянь пырӧ Россияса гижысь котырӧ.
Керӧс (Спаспоруб сикт овмӧдчӧмин)
География
Грезд пукалӧ Поруб юлӧн веськыд берегын. Керӧссянь Спасорд шӧрсиктӧдз 7 км, Абъячой юрсиктӧдз 83 км.
Нӧвик (Кӧрткерӧс район)
Нӧвик (Новик) – Коми Республикаса Кӧрткерӧс районысь Пӧддельнӧй сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Маратхи
Маратхи (मराठी, marāṭhī [məˈɾaʈʰi]) — тайӧ Индияын (Махараштра, Гоа, Гуджарат, Мадхья-Прадеш, Карнатака, Андхра-Прадеш, Тамилнад штатъясын) инд-арий кыв. Анбур — деванагари, важӧн — моди.
Керӧс (Спаспоруб сикт овмӧдчӧмин)
История
Медводдзаӧн татчӧ овмӧдчисны 1619 воын Семён да Иван Фёдорович вокъяс (овыс абу пасйӧма)
Нӧвик (Кӧрткерӧс район)
География
Нӧвик грезд пукалӧ Эжва юлӧн веськыд берегын.
Маратхи
Ыстӧгъяс
Read in Marathi
Керӧс (Спаспоруб сикт овмӧдчӧмин)
Олысь лыд
Грездын олӧны рочьяс.
Видзӧдӧй тшӧтш
Керӧс ним тшӧкыда паныдасьлӧ коми грезд да сикт нимъясын Луздор да Кӧрткерӧс районын:
Ӂ
Ӂ ӂ — кирилл анбурлӧн шыпас, 1990-ӧд воясӧдз бергаліс молдав (ӧнія латин анбурын g, i да e водзын) да гагауз (ӧнія латин анбурын c) анбуръясын. Шуанног — [d͡ʒ].
Нӧвик (Кӧрткерӧс район)
Велӧдӧм
1907 воын воссьӧма подув (начальнӧй) училище. 1930 воын грездын вӧлӧма школа.
Рай (Сыктыв район)
Рай (Рай) – Коми республикаын Сыктыв районса Визин сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География
Рай пукалӧ Ыджыд Визин юлӧн шуйга берегын. Визин сиктӧдз км.
Олысь лыд
Грездын олӧны комияс.
Шанхай
Шанхай (上海, Shànghǎi) тайӧ Китайса кар. Промышленнӧй, научнӧй да культурнӧй шӧрин.
Серб-хорват кыв
Видзӧдӧй:
Вӧлӧснича (Мылдін район)
История
Артмӧма XVIII—XIX нэмъяс костын Кама юсянь Печӧра ю вылӧ петкӧдан туй вылын (Вӧлӧснича да Вӧгулка юяс костын вӧлӧма вӧлӧк, кыті вузасьысьяс Камасянь веськавлісны Печӧра вожӧ). Овмӧдісны Кама вожса йӧз — рочьяс либӧ рочмӧм пермякъяс. Медводз шусис «Усть-Волосница», пырис Перым губерняса Чердін уездӧ (сэсся — Урал обласьтса Ныроб районӧ).
1809 воын тані вӧлӧма 3 овмӧс, 1840 воын — 5 овмӧс, 1909 воын — 17 овмӧс, 99 морт; 1927 воын — 24 овмӧс, 106 морт.
1928 воын Куръя сикт сӧветса олысьяс корисны, медым найӧс йитасны Коми (Зыряна) асвеськӧдлан обласьт дорӧ. Кӧть тані и олісны рочьяс, найӧ экономика боксянь вӧлі топыдджыка йитчӧмаӧсь Мылдін районса коми грездъяскӧд, а эз Кама бердса роч сиктъяскӧд. 1930-ӧд воясын вӧлі шуӧма Печӧра йывса сикт-грездъяс сетны Коми обласьтлы, но тайӧс олӧмӧ вӧлі пӧртӧма сёрӧнджык. 1938 да 1945 воясся мусерпасъясын — «Усть-Волосница». Сӧмын 1949 во помын грездыс вӧлі вуджӧдӧма Коми АССР улӧ.
1940-ӧд воясся инним мусерпасын — «Усть-Волосница», 1956 вося списокын — «Волосница». Колхозыс шусис «Герой труда».
1959 воын грездын олӧма 159 морт, 1970 воын — 106, 1979 воын — 74, 1989 воын — 44, 2000 воын — 24 морт.
Шӧръяг (Кулӧмдін район)
Шӧръяг (Шэръяг) – Коми Республикаын Кулӧмдін районысь Дон сикт овмӧдчӧминса посёлок.
Вӧлӧгда
Вӧлӧгда (Вологда) тайӧ Рочмуса кар, Вӧлӧгда обласьтлӧн юркар. Промышленнӧй да культурнӧй шӧрин.
Ꚇ
Ꚇꚇ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ абхаз кывйын. Шуанног — [ʈ͡ʂ].
История
Абхаз анбурӧ шыпас пырис 1887 воӧ.
Куликов Сергей Лукич
Куликов Сергей Лукич (1921—2015) — коми поэт, вуджӧдчысь, Коми АССР-са школаясын нимӧдана велӧдысь.
Олан туй
Сергей Куликов чужӧма 1921-ӧд вося кӧч тӧлысь 30-ӧд лунӧ. Сыктывкарын велӧдысьяслысь институтын велӧдчигӧн сійӧс босьтӧмаӧсь армияӧ. 1940-ӧд вося арын сержант Куликов веськалӧма Финляндия суйӧр бокӧ. Айму вӧсна Ыджыд тыш кадӧ зырӧма фашистъясӧс Псковсянь Чехословакияӧдз. Чужанінас бергӧдчӧма 1947-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысьын. Гӧрд дипломӧн помалӧма институт, а сэсся 37 во уджалӧма Шойнатыса шӧр школаын, велӧдӧма физика; 28 во вӧлӧма школаса директорӧн. Кык во веськӧдӧма Кӧрткерӧс районса йӧзӧс велӧдан юкӧдӧн.
Кулӧма 2015 вося тӧвшӧр тӧлысь 27-ӧд лунӧ.
Гижан удж
Гижӧма кывбуръяс, висьтъяс, очеркъяс, комиӧдӧма роч гижысьясӧс.
Улыс Одес (Сосногорск район)
Улыс Одес (Нижний Одес) — Коми Республикаын посёлок, Сосногорск районысь Улыс Одес карт овмӧдчӧминса шӧрин.
География
Посёлок пукалӧ Улыс Одес ю йылын. Улыс Одессянь Сосногорскӧдз 92 км.
Латьюдін (Удора район)
Латьюдін (Латьюга) – Удора районса Пыисдін сикт овмӧдчӧминын коми грезд.
Ним артмӧм
Латьюдін шусьӧ тадзи, мыйла сулалӧ Латью вомланьын (дін - 'ю вом').
География
Латьюдін грезд пукалӧ Мозын ю шуйгаладорын. Сиктсянь Кослан юрсиктӧдз *** км, Сыктывкар юркарӧдз *** км.
История
Грездыс артмӧма 1629ʼ во бӧрын. Медводз казьтыштӧма 1646ʼ воын. Сэки тані вӧлі куим овмӧса пӧчинок, кытысь вӧлі арталӧма 13 айлов. 1678ʼ вося 11 овмӧсысь олӧмаӧсь сӧмын квайтын. 1719ʼ воӧ 11 овмӧс жӧ вӧлӧма, олӧмаӧсь Павлов, Устинов, Бунин да Чубаров.
1926ʼ во кежлӧ Латьюдінын олӧмны 364 морт, вӧлі 84 овмӧс. Татчӧ восьтлӧмаӧсь школа, гӧрд пельӧс, паракод сувтланін.
Йӧз
Латьюдін грездын олӧны комияс, сёрнитӧны комиӧн.
Безносиков Владимир Иванович
Безносиков Владимир Иванович (1927—2008) — коми гижысь.
Гижан удж
Владимир Безносиков медводдза висьтсӧ йӧзӧдӧма 1953-ӧд вося моз тӧлысьӧ «Войвыв кодзув» журналын. Чужан сиктса йӧз йылысь да лоӧмторъяс подув вылын гижӧма уна висьт да повесьт.
Медтӧдчана гижӧдъясыс: «Жар гожӧм» (1964), «Свӧякъяс» (1973), «Вильыш Вӧръю» (1977) да «Кыасянь кыаӧдз» (1985) повесьтъяс. Сборникъясын вӧлі йӧзӧдӧма шмонитана кывбуръяс, фельетонъяс, частушкаяс, ӧти юкӧна пьесаяс.
Республикаса Драма театрын пуктылісны сылӧн гижӧдъяс подув вылын спектакльяс: «Пож тыр дивӧ», «Кӧч гӧсьнеч», «Марфалӧн нимлун».
Гижысьлысь висьтъяссӧ роч кыв вылӧ вуджӧдліс Пётр Столповский.
Россияса Гижысь котырӧ пырӧ 1991 восянь.
Общественнӧй удж
В.И. Безносиковӧс сизимысь бӧрйылісны сикт сӧветса депутатӧн, и век пуктывлісны веськӧдлысьӧс вежысьӧн.
Гажакерӧс (Емдін район)
Гажакерӧс (Гажакерес) — Коми Республикаын Емдін районысь Кӧжмудор сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Вылькар обласьт
Вылькар обласьт тайӧ регион Рочмуын.
Лыаёль (Сосногорск район)
Лыаёль (Лыаёль) — Коми Республикаын Сосногорск районысь Сосногорск кар овмӧдчӧмин улӧ пырысь посёлок.
Дриаделла
Дриаделла (Dryadella) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Америкаын.
Гаро
Гаро (garo) — тайӧ Индияын (Мегхалая, Ассам) да Бангладешын син-тибет кыв, Мегхалая штатын (асывввыв Индия) официал кыв. Анбуръяс — бенгал либӧ латин.
Гуляев Евгений Семёнович
Гуляев Евгений Семёнович (комиӧн — Семен Йӧлгинь) (1928-1977) — коми кыв туялысь, филология наукаясса кандидат (1962).
Олан туй
Е.С. Гуляев кувсис 1977 вося косму тӧлысь 4 лунӧ.
Ꚑ
Ꚑꚑ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергаліс абхаз кывйын. Шуанног — [t͡ɕʼʷ] (ӧнія анбурын ҵә).
История
Абхаз анбурӧ шыпас пырис 1887 воӧ, петӧма ТС тс лигатураысь.
Кангерлуссуак
Кангерлуссуак (грен. Kangerlussuaq («ыджыд фъорд»)), важӧн дан. Сӧндре Стрӧмфъорд (Søndre Strømfjord) — тайӧ Гренландия ді вылын кар. Олысь лыд: 512.
Уквавом (Сосногорск район)
Уквавом (Усть-Ухта) — Коми Республикаын Сосногорск районса Сосногорск кар овмӧдчӧмин улӧ пырысь сикт.
География
Сикт пукалӧ Изьва юлӧн шуйга берегын, Уква ю вомын. Уквавомсянь Сосногорскӧдз 1 км.
История
Археологъяс серти, сикт гӧгӧрӧ йӧзыс овмӧдчылӧмаӧсь «из» кадӧ нин. 1989 воын вӧлі аддзӧма Уквавомсянь неылын Изьва вожын медводдза «кар». Сылӧн ыдждаыс — 600 кв. метр, сулалӧма неыджыд Понъюлӧн (Изьва ю вож) шуйгаладорса мыльк йылын.
Изьва йыв овмӧдны кутісны VIII нэм пом — ХІХ нэмлӧн медводдза джынъяс. Василий Латкин, коді ветліс Печора вожӧ 1840 да 1843 воясӧ, гижліс аслас дневникас: «Первыми поселенцами на берегах Ижмы были зыряне, которые перебрались сюда из Яренского, а частью, может быть, и Усть-Сысольского уездов; они поселились в верховьях Ижмы и Ухты».
Уквавомсаяс жӧ чайтӧны, мый сикт артмис 1799 воын. Медводз куйлӧма увтасінын, ӧнія сиктсянь 1,5 км сайын. Тайӧ иныс ӧні шусьӧ «Важ вӧлӧсьт». Ытваӧн ойдӧм вӧсна йӧзыс шуисны вуджны косінӧджык. Вуджны кутісны 1860 восянь. Вежа ай Иоанн Елеазаровский «Статистические и естественно-исторические очерки выселков по реке Ижма» гижӧдын, мый вӧлі йӧзӧзӧма «Архангельские губернские ведомости» газетын 1867 вося йирым тӧлысьын, пасйӧ: «Усть-Ухтинская деревня стоит на левом берегу реки Ижмы, близ устья быстрой и прозрачной Ухты: от этого она и получила название Усть-Ухтинской; на языке же зырян известна под именем «Вуквавомской».
1863 воӧ вӧлі шуӧма вежа Илля пророк нима вичко лэптыны. 1864—1865 воясӧ кыпӧдӧма пу вичко, вежӧдӧма 1869 вося тӧвшӧр 15-ӧд лунӧ. «Архангельские губернские ведомости» газетын (69—71 №№, 1867 во) гижлісны: «...внутреннее расположение ея также очень красиво и удобно: иконостас на деревенский вкус изящен, словом — все достойно похвалы».
1908 вося ода-кора тӧлысьын сиктын восьтӧма гидрометеослужба пост, некутшӧм прибор абу вӧлӧма. Поводдя бӧрся кутісны бурджыка видзӧдны 1928 вося косму тӧлысьсянь. Штатас вӧлӧма 4 морт, юӧрсӧ мӧдӧдлісны Кардорӧ. 1948 вося урасьӧм тӧлысьын Уквавомса метеостанция тупкысис, сы вӧсна мый метеослужба воссис Уква карса аэропортын.
Сиктлӧн история йитчӧма Уква ю вылын мусир перйӧмкӧд. Уквавомсаяс медасьлісны М.К. Сидоров дорӧ: найӧ доддьӧн ваявлісны бурӧвӧйлы оборудование, кыпӧдісны некымын олан керка, пес дасьтісны. Медводдза мирӧвӧй тыш пансьӧмкӧд уна уджалысьӧс вӧлі босьтӧма армияӧ, но мусир перйӧм эз сувт. 1915 во помын вӧлі шуӧма дугӧдны уджъяссӧ да оборудованиесӧ нуны Чибью вомӧ. Тӧвнас уквавомса кресьтяна додьясӧн нуисны оборудованиесӧ выльлаӧ. 1917 вося рака тӧлысьын кык барак да контора керка, мый вӧлі кольлӧма Карлов участокын, вӧлі вуджӧдӧма Уквавомӧ. 1917 вося Октябрса революция бӧрын баракъясысь вӧчисны ичӧт школа, а контора керкаысь — вузасянін. Тайӧ керкаясыс эз кольны миян кадӧдз. 1920 восянь Укваса мусир перъянінын бара на кутісны уджавны уквавомсаяс.
Олысь лыд
Сиктын олӧны комияс.
Афиллорхис
Афиллорхис (Aphyllorchis ) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын да Австралияын.
Апостасия
Апостасия (Apostasia ) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын да Австралияын.
Чхаттисгархи
Чхаттисгархи (छत्तिसगढ़ी либӧ छत्तीसगढ़ी), сідзжӧ лариа, кхалтахи — тайӧ Индияын (Чхаттисгарх, Мадхья-Прадеш, Бихар, Орисса штатъясын) инд-арий кыв, матіса хиндилань. Анбур — деванагари.
Дримода
Дримода (Drymoda) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын (Мьянма да Таиланд).
Грязнова Маргарита Сергеевна
Грязнова Маргарита Сергеевна (1937—2016) — нималана коми диктор, Коми АССР-са нимйӧза артист, Коми АССР-са наука да культураын нимӧдана уджалысь.
Олан туй
Маргарита Грязнова чужис Кировын 1937 вося йирым тӧлысь 26-ӧд лунӧ, быдмис Изьва сиктын. Мамыс роч, Улыс Вылькар обласьтысь.
Помаліс Коми канмуса педагогика институт. 36 во чӧж уджаліс Коми республикаса «Коми гор» радиоын дикторӧн. Вуджӧдчис Коми Республикаса вужвойтырлӧн шылада-драмаа театрын. Бӧръя лунъясӧдзыс водзмӧстчис Сыктывкарса журналист-ветеранъяслӧн сӧветын.
1975 восянь пырӧ СССР-са журналист котырӧ. Маргарита Грязновалӧн нимыс паськыда тӧдса Россияса журналистикаын.
Войтӧвкай
Войтӧвкай  (Fringílla coélebs, Зяблик) — пинькайкӧд ӧти рӧдысь лэбач. Уна ӧткодьлуныс на костын: и оласногас, и вывтыр тэчасас, и чуксасян шыясас. Весиг позъяссӧ ӧткодьӧс вӧчӧны. Та вӧсна войтӧвкайӧс частӧ нимтывлӧны тшӧтш пинькайӧн.
Ыджда да рӧм
Ыджданас войтӧвкай пышкай кодь кымын. Кузьтаыс овлывлӧ 18 сантиметр, сьӧктаыс — 25 грамм. Тулыснас ай лэбачыс югыд рӧмъяса. Туша увдорыс гӧрдовперкаль, кымӧсыс да нырувса визьыс сьӧд. Юр вылысыс лӧзовруд, мышкуыс пемыдруд. Бӧжыс сьӧд, кӧні дорса кык тывбордъяс тӧдчӧны гырысь еджыд чутъяс. Сьӧд бордйыс турунвиж сора да кык еджыд визя. Нырыс кельыдлӧз.
Паськалӧм
Олӧны войтӧвкайяс Европаын, Рытыввыв Сибырын да Рытыв-Войвыв Африкаын, а сідзжӧ Крымын да Кавказын. Миянын войтӧвкайясӧс шуӧны ӧнія кадӧ медся частӧ паныдасьлысь лэбачьяс лыдӧ пырысь тылабордаӧн. Поздысьӧ да быдтысьӧ сійӧ оз сӧмын пармаын, а тшӧтш и вӧра тундраын.
Оласног да поздйысьӧм
Коми муӧ войтӧвкайяс локтӧны вель водз — косму тӧлысь шӧрын. Войдӧр петкӧдчӧны айясыс, сэсся некымын лун мысти воӧны эньясыс. Тшӧкыд вӧраинъяс налы оз лӧсявны, сы вӧсна овмӧдчӧны коръя вӧръясӧ, медсясӧ кыддза расъясӧ. Воӧмсяньыс недыр кад кольӧм мысти лэбачьясыс босьтчӧны лӧсьӧдны позъяс. Тэчӧ позсӧ энь войтӧвкай пу вылӧ, мусяньыс нёль метр вылнаӧ кымын, кык увлӧн вожаланінӧ. А айыс отсасьӧ сылы, ваялӧ да мыччалӧ став коланасӧ. Тадзи кай гозъя ноксьӧны вежон чӧж — сэтчӧдз, кытчӧдз оз артмы ортсысяньыс нитшкӧн да кырсьӧн кыӧм мичаник сяр джын кодь быдтысянін. Пыдӧсас вольсалӧны небыд вӧв сіяс. Пӧжны пуктӧны пемыдгӧрд чутъяса 5–6 ичӧтик кольк. Эньыс пукалӧ позъяс кык вежонӧдз. Айыс ваялӧ сылы сёянсӧ, шойччан здукъясас гажӧдӧ аслас сьылӧмӧн.
Сёян
Колькйысь петӧм бӧрас пиянсӧ дӧзьӧритӧны батьыс и мамыс. Дугдывтӧг ваялӧны налы небыд гагъясӧс — гӧнтӧм номыръясӧс, лёльӧясӧс, гутъясӧс. Азыма сёйигад йылӧмыс быдмӧны чожа да кык вежон мысти эновтӧны позсӧ. Арланьыс войтӧвкайяс чукӧртчӧны кельӧбъясӧ да пӧткӧдчӧны быдмӧгъяслӧн кӧйдысӧн. Окотапырысь кокалӧны тшӧтш ёг турунъяслысь тусьяссӧ да татшӧм ногӧн оз сетны позянлун налы паськавны-рӧдмыны. Торйӧдчӧны войтӧвкайяс чужаніныскӧд йирым тӧлысьын. Тӧвйыны лэбӧны Кавказ сайӧ, Крымӧ, Европа лунвылӧ, Африка войвылӧ.
Войтӧвкай — пинькай кодь жӧ кид лэбач, мустӧмтӧ клеткаын олӧм. Татшӧм йӧртӧм кайясыс ёна гажтӧмтчӧны вӧр-ваысь да дзикӧдз дугдӧны сьылӧмысь. Ӧти войтӧвкай видзигӧн овлӧма 11 арӧсӧдз.
Рӧдвуж кывйын
Лэбачыслӧн оласног серти пӧ позьӧ тӧдмавны ывлалысь вежсьӧмсӧ. Поводдяыд ӧд векджык лёкмывлӧ сэк, кор кутасны пӧльтны войвывсянь ыркыд тӧвъяс. Татшӧм пӧра водзвылас пӧ войтӧвкай пондӧ быттьӧ «турдыны-кынмыны» да чипӧстлывлыны руйган шыясӧн. Сідзкӧ, абу весьшӧрӧ миян пӧч-пӧльяс нимтылӧмаӧсь «войтӧвкайӧн». Дзик жӧ тадзи зябликӧс нӧшта нимтӧны перымса комияс. Рочьяслысь зяблик кывсӧ (зябнуть «кынмыны») тайӧ подулыс жӧ отсалӧ гӧгӧрвоны. Удмуртъяс нимтӧны кык ногӧн: «ӟиллё» да «почаш», кодъяслӧн коми нимыскӧд некутшӧм йитӧд абу.
Ꚏ
История
Абхаз анбурӧ шыпас пырис 1862 воӧ.
Кумбри кыв
Кумбри кыв — тайӧ бырӧм кельт кыв, кутшӧмӧн сёрнитісны XII нэмӧдз войвыв Англияын да лунвыв Шотландияын; матіса кӧмри кывлань либӧ сылӧн сёрнисикас.
Ꚗ
Ꚗꚗ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергаліс абхаз кывйын. Шуанног — [ʃʷ] (ӧнія анбурын шә).
Дукеелла
Дукеелла (Duckeella ) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Лунвыв Америкаын.
Чукарева Мария Андреевна
Чукарева Мария Андреевна — коми актриса, Коми Республикаса нимӧдана уджалысь (2010).
Олан туй
Мария Чукарева чужӧма Коми АССР-ын Удора районса Кослан сиктын 1960-ӧд вося моз тӧлысь 1-ӧд лунӧ. Сыктывкарын культ­просветучилишӧ помалӧм бӧрын кык во уджалӧма Косланын Удора районса культура керкаын челядькӧд удж серти методист-инструкторӧн. 1985-ӧд воын помалӧма Уфаын искусствояс каналан институт. 1985-ӧд восянь ворсӧ В.А. Савин нима канмуса академическöй Драма театр труппаын.
Вежев Александр Александрович
Вежев Александр Александрович (комиӧн – Ӧльӧксан Ӧльӧксан) (1911–1977) — коми литература туялысь.
Олан туй
Александр Вежев чужӧма 1911 вося кӧч тӧлысь 5 лунӧ Вӧлӧгда губерняса Усть-Сысольскын (ӧні Сыктывкар). Школа бӧрас пырӧма велӧдчыны Сыктывкарса педтехникумӧ, мый помалӧм бӧрын велӧдӧма Висерын да Шойнатыын. Шойнаты школасянь мунӧма велӧдчыны Ленинградса Герцен нима педагогическӧй институтлӧн кыв да литература юкӧнӧ.
1939 воын институтса выпускник Вежев РСФСР-са просвещение министерствоын вӧзйысьӧма, медым сiйӧс ыстасны уджавны бӧр Комиӧ. Тадзи 28 арӧса Александр Александрович лоис кыв да литература кузя научно-исследовательскӧй институтӧн веськӧдлысьӧн. И дзик пыр том туялысь заводитӧ йӧзӧдны ассьыс медводдза статьяяссӧ.
Ыджыд тыш нёль во кежлӧ орӧдлiс Вежевлысь литература туялан уджсӧ. Тышкасьӧма вӧрӧгкӧд Волхов, Ленинград да 1-дза Украинаса фронтъясын. Чужан му дорйысь Александр Вежевӧс босьтӧны СССР-са наукаяс академиялӧн Коми филиалӧ научнӧй сотрудникӧн, сэсся — кыв, литература, история да этнография секторӧн вськӧдлысьӧн. 1949—1953 воясӧ юрнуӧдӧ «Войвыв кодзув» журналӧн. 1953 восянь и пенсия вылӧ петтӧдзыс А.А. Вежев уджалӧма Коми филиаллӧн литература да фольклор секторын.
Кулӧма 1977 вося ода-кора тӧлысь 9 лун Сыктывкарын, гуалӧма тані жӧ.
Туясян удж
Пӧшти ставсӧ, мый вӧчӧма коми литератураын да мый выльыс петӧ коми гижысьяс перӧ улысь, Вежев удитӧ видлавны пыдiсянь да джуджыда. Александр Вежев видлалiс Нёбдiнса Витторлысь, Тима Веньлысь, Илля Васьлысь, Луздор Васьлысь, Юсьлысь, Педь Геньлысь, Вась Елькинлысь, Василий Лекановлысь да уна мукӧд коми гижысьлысь творчествосо. Уна вын да эбӧс пуктiс Иван Куратовлысь уджъяссӧ донъялӧм-видлалӧмӧ.
Вежевлысь статьяяссӧ йӧзӧдӧма Сӧветса ыджыд энциклопедияын, Украина сӧветса энциклопедияын, Литератураса дженьыд энциклопедияын да мукӧд ыджыд петасын.
СССР-са Гижысь котырӧ пырысь (1950).
Велпом (Сыктыв район)
Велпом (Велпом) – Коми республикаын Сыктыв районса Волся сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География
Велпомсянь Волся шӧрсиктӧдз км, Визин юрсиктӧдз км, Сыктывкар юркарӧдз км.
Мартиты (Кӧрткерӧс район)
География
Посёлок пукалӧ Лӧкчим юлӧн веськыд берегас, Мартиты бокын.
Ен каян лун
Ен каян лун (Вознесенье) — йӧзкостса календарын ветлӧдлысь гаж, пасйӧны Ыджыд лунсянь 40 лун мысти.
Магадан обласьт
Магадан обласьт тайӧ регион Рочмуын.
Ен каян лун
Ним
Ен каян лун ним кыдзи праздниксӧ сідзжӧ шуӧны Вӧзнесенньӧ, Кристос каян лун.
Чукачой (Сыктывдін район)
Чукачой (Чукачой) – Коми республикаын Сыктывдін районса Зеленеч сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Ен каян лун
Эскӧмъяс
Йӧз костын висьталӧны, мый Ыджыд лунӧ Енмыс лэччӧ му вылӧ, а нелямынӧд лунас енэжӧ кайӧ, та серти и нимтӧмаӧсь Ен каян лун либӧ Кристос каян лун. Шуӧны, мый тайӧ лунас Енмыс каяс енэжӧ да ыстас бур поводдя. Луздорын, Сыктыв вожын тайӧ лун кежлӧ краситӧны кольк. Верстьӧ войтыр и челядь петӧны ывлаӧ да качӧдлӧны кольксӧ енэжӧ, корӧны Енмыслысь бур поводдя, мед нянь ӧдйӧ быдмас. Мукӧдлаас челядь чукӧртчӧны ыб вылын либӧ часовня дорын да гӧгльӧдлӧны кольксӧ кыр горув. Эскӧны, мый колькйыс кӧ вошӧ турун пиӧ, туруна во лоӧ.
Чукачой (Сыктывдін район)
Ним артмӧм
Грезд ним йитчӧма пуксянінкӧд — берег нӧрыс вылын, да артмӧма чук «гӧра йыв, нӧрыс, мыльк» да чой «гӧра» кывъясысь.
География
Чукачой пукалӧ Эжва юлӧн шуйга берегын. Грездсянь Зеленеч шӧрсиктӧдз 3 км, Выльгорт юрсиктӧдз 36 км.
Вой бобув
Вой бобув (Noctuidae; совка, ночница) — бобув сикас.
Чукачой (Сыктывдін район)
Олысь лыд
Грездын олӧны комияс.
Вой бобув
Ним
Кӧнсюрӧ нимтӧны тшӧтш «войтӧв бобулӧн», перымса комияс шуӧны «ойся бабывӧн», роч кывйын «совка» либӧ «ночница». Кыдзи коми, сідзи и роч нимъясыс йитчӧмаӧсь тайӧ бобувъясыслӧн оласногыскӧд — лэбалӧны найӧ да перйӧны кынӧмпӧтсӧ сюзьяс моз сӧмын войнас. Луннас найӧс некор он казявлы, сы вӧсна мый югыд кадсӧ коллялӧны кытчӧкӧ дзебсьӧмӧн.
Паськалӧм
Вой бобувъяс олӧны Му сяр пасьтала, асыввылын и рытыввылын, лунвылын и войвылын, весиг пӧ паныдасьлывлӧны тундраын да Арктикаын. Ставсикассӧ налысь арталӧны кык сюрс мында, Коми муын туялӧмаӧсь 465 сикасӧс.
Ыджда да рӧм
Ыджда сертиыс кызвыныс лыддьыссьӧны шӧрпӧлӧс бобувъясӧн. Гырысьджыкъясыслӧн бордйыс овлывлӧ вит сантиметр пасьта. Унджыкыслӧн вывтырыс мисьтӧминик ӧти пӧлӧс рӧма — либӧ рудов, либӧ сьӧдов, либӧ перкаль. Тушаыс гӧна кодь, гӧгрӧс юрыс ӧтарӧ-мӧдарӧ чурвидзысь уска да ыджыд синма. Борд вылысас эмӧсь нёль-ӧ-вит гӧгрӧс либӧ кузьмӧс печатъяс, вомӧна веськыд да чукля визьяс.
Оласног
Гожӧмнас войяс пемдӧм бӧрын петалан кӧ ывлаӧ, пыр и казялан, мый сюръя йылын ӧшалысь би гӧгӧр тойтӧны кутшӧмкӧ бордъя ловъяс — тайӧ и эм вой бобувъясыд. Овлывлӧ, найӧ восьса ӧшиньӧд пыравлӧны тшӧтш и керка пытшкӧ да пондӧны гӧгравны ӧзйысь лампа дінын.
Верстяммӧм да гозйӧдчӧм бӧрас вой бобувъяс дзик быд лун пукталӧны уна лыда колькъяснысӧ муӧ да быдмӧгъяс вылӧ. Кык вежон мысти колькъясыс пӧрӧны номыръясӧ. Кызіник да кузиник тушаныс налӧн абу гӧна, а шыльыд веркӧса. Кокыс морӧс улас куим гоз да нӧшта кынӧм улас нёль-ӧ-вит гоз. На отсӧгӧн и кыскасьӧны оланінъясӧдыс. Ӧти пӧлӧс номыръяс писькӧдчӧны-пырӧны быдмӧгъяслӧн заӧ да сэні сёйӧны сылысь пытшкӧссӧ. Мӧдъяс овмӧдчӧны быдмӧгъяслӧн коръяс вылӧ да чирсӧны-вильӧдӧны став небыд вежӧдсӧ. Муӧ пырӧм номыръяс йирӧны быдмӧгъяслысь вужъяссӧ.
Тайӧ горш номыръясыс ӧтмоза тшыкӧдӧны кыдзи вӧрса быдмӧгъясӧс, сідзи и няня кӧдзаяс, град выв пуктасъяс да быдтан вотӧсъяс, вӧдитан-дӧзьӧритан пуяслысь мольяссӧ. Он кӧ нинӧм вӧч да бырӧд вой бобувлысь номыръяссӧ, видз-му уджалысьясӧс суас ыджыд ускӧттьӧ: налы арнас ыбъяс да градъяс вылысь вундыны, чукӧртны-ӧктыны лоӧ дзик нинӧм.
Кык-ӧ-куим вежон кольӧм мысти номыръясыс вуджӧны гагаканьясӧ да пырӧны вель пыдӧ му пытшкӧ либӧ дзебсьӧны лӧп-ёг чукӧръяс улӧ, а сідзжӧ овмӧдчӧны гумлаяс вылӧ да кӧйдыс видзан жытникъясӧ, медым сэнъясын коллявны кӧдзыд тӧвсӧ. Тулыснас шондӧдӧм бӧрын ловйӧн кольӧм гагаканьяссьыс петӧны выль вой бобувъяс.
Рӧдвуж кывйын
Удмуртъяс вой бобувтӧ нимтӧны оз миян моз, а ас ногыс: «песятайбубыли» да «уртбубыли», комиӧн кӧ, тайӧ: «пӧльӧ бобув», «орт бобув». Татшӧм нимъяссӧ лӧсьӧдігӧн найӧ ӧткодялӧмаӧсь вой бобувтӧ пӧрысь пӧльӧкӧд да войын либӧ вӧтын петкӧдчылан кодкӧ шонъянӧйлӧн орткӧд.
Ꚁ
Ꚁꚁ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергаліс абхаз кывйын. Шуанног — [dʷ] (ӧнія анбурын дә).
История
Абхаз анбурӧ шыпас пырис 1862 воӧ.
Эарина
Эарина (Earina ) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Океанияын.
Кокконен Паула
Кокконен Паула Риитта Хелена (финн кыв: Kokkonen Paula Riitta Helena) (1951) — финн лингвист, коми кыв туялысь, философияса магистр.
Олан туй
Паула Кокконен чужӧма 1951-ӧд вося йирым тӧлысь 4-ӧд лунӧ Суомиын Сяяминка инын. 1981-ӧд воын помалӧма Хельсинкиса университет «Финн-йӧгра кывъяс» специальносьт серти, шедӧдӧма философияса магистр ним. Велӧдчӧм бӧрын водзӧ туясьӧма: вӧлӧма туялысьӧн Финляндияса кывъяс туясян шӧринын (1987—1989), Финляндияса наукаяс академияын (1991—1992). Уджалӧма ассистентӧн Хельсинки университетса финн-йӧгра юкӧнын (1989—1991, 2004), М.А. Кастрен нима котырын секретарӧн (1990—1991).
1989-ӧд восянь 1998-ӧд воӧдз велӧдӧма финн кыв иностранечьяслы курсъяс дырйи, на лыдын Россияса финн-йӧгра регионъясын. 1994-ӧд восянь 2002-ӧд воӧдз уджалӧма Сыктывкарса канму университетын финн-йӧгра факультетса коми да финн-йӧгра кыв туялан кафедраын доцент должносьтын.
2004-ӧд восянь 2012-ӧд воӧдз сектретаритӧма Финн-йӧгра котырын (Хельсинки). 2012-2015-ӧд воясын велӧдӧма финн кыв Петыркарса канму университетын. 2015-ӧд восянь дасьтӧ кыккывъя электроннӧй кывкудъяс (Komi-suomi-sanakirjahanke), а сідзжӧ пырӧдчӧ ыджыд проектӧ, мый котыртӧма вӧлі Норвегияса Арктика университетысь Саами кывлы технология Шӧринӧн (Giellatekno).
Улыс Турунъю (Койгорт район)
Улыс Турунъю (Нижний Турунъю) – Коми Республикаын посёлок, Койгорт районысь Улыс Турунъю сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
География
Улыс Турунъюсянь Койгорт юрсиктӧдз 91 км.
A
Aa — латин анбурлӧн медводдза шыпас.
Видзӧдӧй тшӧтш
Кирилл А
Эллин Α
Тасиилак
Тасиилак (грен. Tasiilaq), важӧн Аммассалик либӧ Ангмагссалик — тайӧ Гренландия ді вылын кар. Олысь лыд: 2017.
Монгол кыв
Монгол кыв (кирилл анбур: монгол хэл, важ монгол анбур: mongɣol xele), сідзжӧ халха-монгол кыв либӧ халха кыв - тайӧ монгол кыв, Монголиялӧн да Пытшкӧсса Монголиялӧн (Китайын) каналан кыв.
Одинцов Александр Иванович
Одинцов Александр Иванович (1918—1995) — СССР кадӧ военнӧй разведкаын уджалысь, генерал-полковник. Дзик ӧти коми генерал, кодлы сетӧма ӧтпыр нёль Гӧрд Дӧрапас орден.
Олан туй
Чужӧма 1918 вося ода-кора тӧлысь 13-ӧд лунӧ крестьянин семьяын Емдін районса Семуков грездын. 1936 воын Емдінса педагогика училишӧ помалӧм бӧрын уджалӧма комсомолса райкомын. 1938 восянь Сӧветскӧй армияын. 1939 воын помалӧма Энгельс нима Ленинградса военнӧ-политическӧй училишӧ. Сійӧс мӧдӧдӧмаӧсь советскӧ-финляндскӧй тыш вылӧ, кӧні чорыда ранитчӧма. 1939—1940 воясӧ вӧлӧма стрелковӧй ротаса политрукӧн, стрелковӧй батальонса комиссарӧн. Повтӧмлун петкӧдлӧмысь сійӧс наградитӧма Гӧрд Дӧрапас орденӧн.
1941 восянь Айму вӧсна Ыджыд тышын. 1941-ӧд вося моз тӧлысь 19-ӧд лунсянь политрук А.И. Одинцов вӧлӧма Рытыв фронт штаблӧн Разведотделын торъя назначенияса отрядысь (отряда особого назначения) военкомӧн. 1942 вося моз тӧлысьсянь А.И. Одинцов вськӧдлӧм улын котыр тышкасьӧма немеч тылын Смоленск гӧгӧрын да Беларусьын. 1943 восянь А.И. Одинцов майоралӧма Рытыв фронт штабса Разведывательнӧй отделын, сэсся командиралӧма вӧрӧглӧн тылын оперативнӧй разведывательнӧй шӧринын (спецназлӧн торъя разведывательнӧй бригада). Пуктӧма ыджыд пай «Багратион» стратегическӧй операция нуӧдӧмӧ.
Айму вӧсна Ыджыд тыш бӧрын А.И. Одинцов помалӧма М.В. Фрунзе нима Военнӧй академия (1948) да СССР-са Вооружоннӧй вынъяслысь Генеральнӧй штабса академия (1956). 1948—1968 воясӧ веськӧдлӧма стрелковӧй батальонӧн да полкӧн, механизированнӧй да танкӧвӧй дивизияясӧн, корпусӧн. 1968—1973 воясын вӧлӧма сухопутнӧй войскаяслӧн Медшӧр штабын управленньӧса начальникӧн.
1986 восянь отставкаын. Олӧма Москваын.
А.И. Одинцов кулӧма 1995-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь 9-ӧд лунӧ Москваын, гуалӧма Лефортово шойнаын.
Общественнӧй удж
1973—1986 воясын вӧлӧма ДОСААФ Шӧр комитетын веськӧдлысьӧс медводдза вежысьӧн. Бӧръя воясас уджалӧма войнаса ветеранъяслӧн Россияса комитетын веськӧдлысьӧс вежысьӧн.
Наградаяс
А.И. Одинцовлы сетӧма ӧкмыс орден, а сідзжӧ медальяс.
Сметанина Елена Григорьевна
Сметанина Елена Григорьевна (18.09.1974) — коми артист, Коми Республикаса нимйӧза артист.
Олан туй
Алена Сметанина чужӧма 1974-ӧд вося кӧч тӧлысь 18-ӧд лунӧ Изьва районса Краснобор сиктын. Помалӧма 2006-ӧд воын Ярославльын каналан театрса институтысь театрса искусство факультетын драма театрса да кино кафедра. Сцена вылӧ локтӧма 1992-ӧд воын, кор велӧдчӧма на искусство училишӧын. Артисталӧ да режиссёралӧ Коми Республикаса вужвойтырлӧн шылада-драмаа театрын.
Иванъёль (Сосногорск район)
Иванъёль (Иван-Ёль) — Коми Республикаын Сосногорск районысь Сосногорск кар овмӧдчӧмин улӧ пырысь посёлок.
История
2012 воӧдз Иванъёль посёлок вӧлі пырӧ Поляна сикт овмӧдчӧминӧ.
Лёкты (Луздор район)
География
Грезд пукалӧ Лёкты юлӧн шуйга берегас. Лёктысянь Лойма шӧрсиктӧдз 14 км.
Олысь лыд
Грездын олӧны рочьяс.
Рочев (Сыктыв район)
Рочев (Рочевгрезд) – Коми республикаын Сыктыв районса Визин сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Олысь лыд
Грездын олӧны ёнджыкасӧ комияс.
Ꚅ
Ꚅꚅ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергаліс абхаз кывйын. Шуанног — [ʒʷ] (ӧнія анбурын жә).
История
Абхаз анбурӧ шыпас пырис 1862 воӧ, петӧма ЗЖ зж лигатураысь.
Почёт орден (СССР)
Почёт орден (рочӧн: Орден «Знак Почёта») — СССР-ын канмуса орден. Лӧсьӧдӧма СССР-са Шӧр Исполнительнӧй комитетлӧн (ЦИК) Шуӧмӧн 1935 вося вӧльгым тӧлысь 25-ӧд лунӧ. 1988 вося моз тӧлысь 22-ӧд лунӧдз вӧлі шусьӧ «Почёт пас» орден.
1991 воӧдз вӧлі сетӧма кӧнкӧ 1 млн 581 сюрс орден.
Орденлӧн статус
2. «Почёт Пас» орден сетсьӧ:
«Почёт Пас» орден вермӧны сетны и сэтшӧм йӧзлы, кодъяс оз лоны СССР-са гражданаӧн, а сідзжӧ суйӧр сайса предприятиеяс, учреждениеяс, котыръяс да овмӧдчанінъяслы.
3. «Почёт Пас» орден сетсьӧ:
4. «Почёт Пас» орден новлӧны морӧслӧн шуйгала дорас. Эм кӧ СССР-са мукӧд орден, новлӧны Войтыръяслӧн Ёрталун орден бӧрын.
СССР-са Вылыс Сӧветысь Президиумлӧн 1988 вося моз тӧлысь 28-ӧд лунӧ Шуӧмӧн вӧлі вынсьӧдӧма «Почёт орденлӧн» выль статут да серпасалӧм.
Орден серпасалӧм
«Почёт Пас» орден овал кодь, бокъяссяньыс серпасалӧма дублӧн увъясыс. Шӧрас – уджалысь мужичӧй да нывбабалӧн мыгӧръясыс, кодъяс ас весьтаныс кутӧны дӧрапас, кытчӧ гижӧма «Пролетарии всех стран, соединяйтесь!».
Орденлӧн вылысас вит йыла кодзув, сы улын «СССР» гижӧд. Орденлӧн улысас «ЗНАК ПОЧЁТА» гижӧд. Дӧрапас да кодзув пемыд гӧрд рӧмаӧсь, бокъяссӧ зарниӧдӧма. Дӧрапаслӧн воропыс да гижӧдыс зарниӧдӧма.
«Почёт Пас» орден вӧчӧма эзысьысь. Орденлӧн джуджтаыс – 46 мм, пасьтаыс – 32,5 мм.
Кытш отсӧгӧн орден йитчӧ вит пома колодкакӧд; сійӧ – розӧвӧй рӧма шӧвк лента, кык оранжӧвӧй визя боктіыс. Ленталӧн пасьтаыс – 24 мм, визьяслӧн пасьтаыс – 3,5 мм.
Орден историяысь
1-ӧд номера «Почёт Пас» орден вӧлі сетӧма Ташкент обласьтысь «Батыр» колхозса веськӧдлысь Артыкбай Тиллябаевлы хлопок урожайносьт кыпӧдӧмын ыджыд вермӧмъяс шедӧдӧмысь да уджвывса героизмысь. Медводдза уджалан котыр, кодлы вичмӧдісны «Почёт Пас» орден — С.М. Киров нима Макеевскӧй металлургическӧй заводысь 2 №-а мартеновскӧй цех. Коллективлы сетӧма орденсӧ плансӧ вевтыртӧмысь, вермасьӧм бура котыртӧмысь да канмуса заданиеяс кадысь водз вӧчӧмысь.
Орденсӧ медбӧрын сетӧма «Цемент» Россияса канму концернысь Белгородса цемент заводлӧн директор Анатолий Яковлевич Литвинлы СССР-са Президентлӧн Шуӧмӧн 1991 вося ӧшым тӧлысь 21-ӧд лунӧ.
Жеребцов Игорь Любомирович
Жеребцов Игорь Любомирович (1960) — коми войтырлысь история туялысь, история наукаясса доктор (1998), Россияса наукаын нимӧдана уджалысь, Россияса техника да наукаын почётнӧй уджалысь, Коми наука шӧринысь Кыв, литература да история институтса веськӧдлысь (2011).
Туясян удж
Игорь Жеребцов йӧзӧдіс 400 сайӧ туясян удж, на лыдын — 40 небӧг да брошюра.
Общественнӧй удж
1997—2002 воясӧ веськӧдліс Коми му туялан котырӧн.
И.Жеребцов пырӧ «Покаяние» фондлӧн правлениеӧ.
Элеорхис
Элеорхис (Eleorchis) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Японияын.
Выль Ныв шойна
Выль Ныв шойна (Новодевичье кладбище) тайӧ шойна Канкарын, Рочму.
Тентюков (Сыктывкар)
Тентюков (Тентюково) — Сыктывкар юкӧн, карпом. Водзынджык сиктсӧвет шӧрин, ӧтувтӧма Сыктывкаркӧд.
Сурина Лидия Ивановна
Сурина Лидия Ивановна (1918-2015) — Коми мулысь история туялысь, история наукаясса кандидат.
Олан туй
Лидия Сурина чужис 1918 вося вӧльгым тӧлысь 10-ӧд лунӧ Усть-Сысольск уездса Поёлын (ӧні — Сыктыв районса Поёл сикт). 1941 воын помаліс Коми канмуса педагогика институтысь история факультет, секретараліс Сыктывкарса депутатъяс сӧветлӧн исполкомын. 1949 воын пырис велӧдчыны СССР-са Наукаяс академиялӧн Коми филилалӧ аспирантураӧ. Вӧлі младшӧй, а сэсся старшӧй научнӧй сотрудникӧн. 1953 воын Ленинградса канму университетын дорйис история кандидат ним вылӧ диссертация («Крестьяне приусть-сысольских волостей Вологодской губернии в конце XIX и начале XX веков»).
Кулі 2015 вося вӧльгым тӧлысь 14-ӧд лунӧ Сыктывкарын.
Туясян удж
Лидия Сурина туяліс XIX—XX нэмъясын Коми муын кресьтяналысь олӧмсӧ да видз-му сӧвмӧдан история, промышленносьт сӧвмӧдӧм да уджалысь войтырлысь ӧтмунӧмсӧ.
Л.И. Сурина гижис 33 удж, на пиысь 21-сӧ йӧзӧдӧма. Гижис статьяяс да редактируйтіс татшӧм ыджыд уджъяс, кыдзи «Очерки по истории Коми АССР», «История Сыктывкара», «Атлас Коми АССР», «Наш край в истории СССР» да «История Коми АССР с древнейших времен до наших дней».
Филатова Марина Георгиевна
Филатова Марина Георгиевна (1943—2021) — телевидениеса Сыктывкар студияса диктор, Россия Федерацияса культураын нимӧдана уджалысь.
Олан туй
Марина Филатова чужӧма Воронеж обласьтын Талица районса Каверино сиктын 1943-ӧд вося ӧшым тӧлысь 18-ӧд лунӧ. Сыктывкарын 1957-ӧд восянь. Помалӧма Коми канмуса педагогика институт (1975). 1964-ӧд воын конкурс серти пырӧма уджавны сӧмын на воссьӧм телевидениеса Сыктывкар студияӧ. Нуӧдӧма челядьлы «Занимательная азбука» да «Путешествие в сказку» уджтасъяс, общественнӧ-политическӧй да художественнӧй передачаяс, юӧр сетан «Панорама республики» и с.в.
1971 да 1975-ӧд воясын велӧдчӧма Москваын Шӧр телевидениелӧн Уджсикас сӧвмӧдан институтын. 1991-ӧд восянь веськӧдлӧма уджтасъяс отделӧн. «Коми гор» телерадиокомпанияын уджалӧма 40 сайӧ во, на пиысь комын во чӧж снимайтчӧма передачаясын.
Эшпай Öндрей Як
Эшпай Яков Андреевич (Яков Андреевич Эшпай (Ишпайкин)) (1890—1963) — мари этнограф, фольклор туялысь да шылад тэчысь, велӧдысь. Чужигас — Ишпайкин ов.
Олан туй
Яков Эшпай чужӧма 1890-ӧд вося йирым тӧлысь 18(30)-ӧд лунӧ Чебоксар уезса Какшамарий грездын (ӧні Марий Элса Республикаса Звенигород район). Помалӧма Казаньса шылада училишӧ (Р.А. Гуммертлысь класс, 1913), Москваса консерватория (Г.Э. Конюслысь класс, 1930) да аспирантура (1933). 1913-ӧд восянь велӧдӧма Уфаса духовнӧй семинарияын, 1914–1917-ӧд воясын служитӧма армияын.
1917–1927-ӧд воясын велӧдӧма Мариинский Посад да Козьмодемьянск карса школаясын. 1931-ӧд восянь уджалӧма Мари кыв, литература да история туялан институтын: научнӧй сотрудникӧн (1931–1947), старшӧй научнӧй сотрудникӧн (1947–1953) (Йошкар-Ола); та кадӧ жӧ велӧдӧма Марий Элса шылада техникумын. 1932-ӧд восянь Канмуса шылад издательствоын национальнӧй секторса редактор.
Сісьтыдін (Удора район)
Сісьтыдін (Патраково) – Удора районса Пыисдін сикт овмӧдчӧминын коми грезд.
Эшпай Öндрей Як
Олан туй
Кулӧма Москваын 1963-ӧд вося урасьӧм тӧлысь 20-ӧд лунӧ. Гуалӧма Введенньӧ шойнаын (17 уч.).
Сісьтыдін (Удора район)
Ним артмӧм
Сісьтыдін шусьӧ тадзи, мыйла сулалӧ Сісьты дорын. Рочӧн шусьӧ Патраково, медводдза олысь Патрак серти. Грездыс рочӧн коркӧ шусьӧма тшӧтш Пазозера.
География
Сісьтыдін грезд пукалӧ Мозын ю веськыдладорын.
Эшпай Öндрей Як
Туялан удж
Дасьтӧма да йӧзӧдӧма «Национальные музыкальные инструменты марийцев» монография (Йошкар-Ола, 1940), йӧзкостса сьыланкывъяс чукӧр.
Лымва (Кӧрткерӧс район)
Лымва (Лымва) – Коми Республикаса Кӧрткерӧс районысь Одыб сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд. Бырис 1998 во кежлӧ.
Эшпай Öндрей Як
Туялан удж
Медводдзаӧн дасьтӧма мари инструментальнӧй гижӧдъяс симфоническӧй, духӧвӧй оркестръяслы, йӧзкостса инструментъяслӧн оркестръяслы, скрипкалы да фортепианолы, ӧткӧн да хорӧн сьылӧмлы. Гижӧма да вежлалӧма 500 сайӧ йӧзкостса сьыланног.
Сісьтыдін (Удора район)
География
Медматыс оланін, Пӧлянин грезд, пукалӧ Сісьтыдінсянь кывтыд 1,5 верст ылнаын. Овмӧдчӧмин сиктӧдз, Пыисдінӧдз колӧ мунны автотуй кузя 13 верст войвылӧ. Сісьтыдіныс - Пыисдін овмӧдчӧминса медся лунвывса грезд.
Лымва (Кӧрткерӧс район)
Ним артмӧм
Грезд ним артмӧма ю нимсянь.
Эшпай Öндрей Як
Туялан удж
1920-ӧд воын воча вок И. С. Палантайкӧд (Ключниковкӧд) да В. М. Васильевкӧд ветлӧма экспедицияӧ да гижалӧма керӧсвывса марилысь сьыланкывъяссӧ. Искусствоведениеса кандидат (1946).
Сісьтыдін (Удора район)
История
Грездыс артмӧма 1646ʼ во бӧрын. Медводз казьтыштӧма 1678ʼ воын (Патрекеевская, а Гнилое Озеро тож). Сэки кык овмӧссӧ кутӧмаӧсь пыисдінса Иван Патрак пиян, а куим овмӧсыс вӧлі йӧзтӧм, мунӧмаӧсь пӧ Яткаланьӧ. 1719ʼ воӧ Пазозераын вӧлі 4 овмӧс, кӧні олӧмаӧсь Бушеновъяс да Патраковъяс. 1926ʼ воӧ Сісьтыдінын 28 овмӧсын олӧмаӧсь 140 морт. 1930ʼ во кежлӧ тан вӧлі школа да гӧрд пельӧс.