cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ӧтувъя диктант
Жури
Сыктывкарын диктант донъялӧм могысь вӧлі котыртӧма 5 морта жури. Сэтчӧ пырисны: «Коми войтыр» ӧтмунӧмлӧн Президиумӧ пырысь, филологияса кандидат Ӧльӧш Рассыхаев (веськӧдлысь), Коми Республикаын Велӧдӧм сӧвмӧдан институтысь уджалысь А.Н. Карманова, Сыктывкарса канму университетлӧн Психология да педагогика институтысь велӧдысь, педагогика наукаясса кандидат С.Н. Терентьева, Коми Республикаса вӧр-ва видзӧм да ресурсъяс серти юӧртан Фондлӧн картография юкӧнын уджалысь С.Ф. Мамонтова, «МИ» котырса веськӧдлысьӧс вежысь В.П. Чупров.
Кыв гижанног да чутік пуктігӧн журиӧ пырысьяс вӧзйӧны мыджсьыны «Коми орфография кывкуд» (2008) небӧгын индӧм правилӧяс вылӧ.
Гижысь лыд
Юркарын диктант гижысьяс ӧдва тӧрисны Сыктывкарса канму университетлӧн кык ыджыд жырйӧ. Волісны ас вын видлыны студентъяс да университет помалысьяс, велӧдысьяс да журналистъяс, чина войтыр да арлыда йӧз. Ыджыд котыр локтіс Искусствояс гимназияысь. Сыктывкарын диктант гижисны 110 гӧгӧр морт. Диктант лыддис университетса велӧдысь, кыв туялысь, филологияса доктор В.М. Лудыкова. Диктант гижысьяс лыдын вӧліны «Коми войтыр» ӧтмунӧмын нырщикъяс В.П. Марков, С.И. Габов.
Укваын техническӧй канму университетын гижисны 40 морт, Петыркарын — 19.
Унаӧн пырӧдчисны диктант гижӧмӧ коми сиктъясысь. Кулӧмдін сиктса школаын гижисны 34 морт, Кулӧмдін районса Помӧсдінын — 90 морт (20 версттьӧ да 70 велӧдчысь), Пожӧгын — 73 морт.
Удора районын диктантасисны Шӧр библиотека подув вылын Косланын, Усогорскын, Благоевын, Важгортын, Чимын, Слӧбӧдаын, Ёвкӧджын, Йӧртымдінын — ставнас морт 80.
Изьва районын гижисны челядьлы содтӧд тӧдӧмлун сетан шӧрин подув вылын, Изьва районса Гамын — школаын. Пырӧдчисны диктантӧ Сыктывдін районса Ыб да Паджга, Кӧрткерӧс да Абъячой юрсиктъяс.
Комиӧн диктант гижисны и Инта карын, Петрунь да Косьювом сиктъясын. Ставнас 71 морт.
Княжпогост районын диктант гижны окотитысьыс чукӧрмис 76 морт: Емваын 30-ӧн, Сьӧська сиктын 20-ӧн, Мещура посёлокын 8-ӧн, Туръя сиктын 18 морт. Арлыд сертиыс: дас арӧссянь 70 арӧсӧдз.
Дон пуктӧм
Уджъяс донъялігӧн колӧ тӧд вылын кутны:
Диктантысь дон пуктігӧн арталӧны кыв гижигӧн да чут-чутік пуктігӧн ӧшыбкаяс.
Кывкӧртӧдъяс
2015 воын коми диктант гижысьяслысь уджъяссӧ донъялӧма со тадзи:
Пончӧд
Пончӧд либӧ миян пончӧд (лат. Émpetrum) – вотӧса век веж быдмӧг, пончӧд рӧдын, вереск котырын.
Пушкин Александр Сергеевич
Пу́шкин Алекса́ндр Серге́евич  (1799, Москва – 1837, Санкт-Петербург) — роч кывбуралысь, драматург да прозаик. Александр Пушкинӧс шуӧны ыджыд да енбиа роч гижысьӧн. Сійӧс ыдждӧдлӧны ӧнія гижӧда роч кыв лӧсьӧдысьӧн.
Костромина Ия Николаевна
Олан туй
Ия Костромина чужӧма 1931-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь 4-ӧд лунӧ Коми АССР-ын (ӧні – Коми Республика) Емдін районса Лыаты грездын. 1951-ӧд воын помалӧма Емдінса педагогика училишӧ. Уджалӧма Помӧсдін районса (ӧні – Кулӧмдін районын) подув школаясын. 1958-ӧд воын помалӧма Коми канмуса педагогика институтысь история-филология факультет да уджалӧма шӧр школаясын. 1966–1967 воясын – Коми АССР-са Совминын архив юкӧнын старшӧй инспектор.
1967-ӧд вося ӧшым тӧлысьын пырӧма уджавны СССР-са наукаяс академиялӧн Коми филиалӧ кыв да литература юкӧдӧ. Пенсия вылӧ петӧма 1986-ӧд воын.
Кулӧма 2012-ӧд вося косму тӧлысь 3-ӧд лунӧ Сыктывкар улӧ пырысь Улыс Чов посёлокын пӧрысьяслӧн керкаын.
Туясян удж
Ия Костромина туялӧма коми кыв туялӧмлысь история, кыв артмӧм да гижанног. Йӧзӧдӧма 40 сайӧ удж. Пуктӧма пай кывкудъяс дасьтӧмӧ, чукӧртӧма материал, медым йӧзӧдны «Краткий этимологический словарь коми языка (авторъяс – Илля Вась да Е. С. Гуляев). Чукӧртӧма материал Иван Куратовлысь небӧгсӧ йӧзӧдӧм вылӧ (1979). Гижӧма торъя юкӧн «Ӧнія коми кыв. Кыв артмӧм» небӧгын (1985). 1974-ӧд восянь 1998-ӧд воӧдз корсьӧма коми кывйысь XIX нэмся уджъяс.
Коилостилис
Коилостилис (Coilostylis) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Америкаын.
Компареттия
Компареттия (Comparettia) – Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Америкаын.
Типӧсикт (Кӧрткерӧс район)
Типӧсикт (Троицк) – Коми Республикаын Кӧрткерӧс районысь Висер сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Корибас
Корибас (Corybas ) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын да Австралияын.
Кориантес
Кориантес (Coryanthes ) – Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Америкаын.
Корициум
Корициум (Corycium ) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Африкаын.
Коримборкис
Коримборкис (Corymborkis) – Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын да Америкаын.
Кремастра
Кремастра (Cremastra) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын.
Лунь (Кӧрткерӧс район)
Лунь (Лунь) – Коми Республикаын Кӧрткерӧс районысь Висер сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Криптарена
Криптарена (Cryptarrhena) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Америкаын.
Хауса (кыв)
Хауса (هَوُسَ, Yaren Hausa) — тайӧ Бенинын, Буркина-Фасоын, Ганаын, Камерунын, Нигерын, Нигерияын, Тогоын чад кыв, войвыв Нигерияын да Нигерын официал кыв. Анбуръяс - латин (боко) либӧ араб (аджами).
Кранихис
Кранихис (Cranichis) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр.
Акант котыр
Акант котыр (Acanthaceae) — Lamiales чукӧрса быдмӧг котыр. Акантъяс 250 увтыр да 2500 сикас.
Хауса (кыв)
Хауса анбур
Тонъяс кывчукӧръясын пасйӧны:
à è ì ò ù
á é í ó ú
â ê î ô û
Пример
Su dai yan-adam, ana haifuwarsu ne duka yantattu, kuma kowannensu na da mutunci da hakkoki daidai da na kowa. Suna da hankali da tunani, saboda haka duk abin da za su aikata wa juna, ya kamata su yi shi a cikin yan-uwanci.
Пахистахис
Пахистахис ( Pachystachys ) —  акант котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Шӧрвыв да Лунвыв Америкаын.
Афеландра
Афеландра ( Aphelandra ) — акант котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Америкаын.
Сирия кыв
Сирия кыв ( ܠܫܢܐ ܣܘܪܝܝܐ leššānā Suryāyā, /lɛʃːɑːnɑː surjɑːjɑː/), сідзжӧ Сир кыв — тайӧ бырӧм (XIII нэмӧдз) Сириялӧн семит кыв, сирияса христиана вичкоын официал кыв. Сідзжӧ Иракын да Индияын (Керала штат) официал вичко кыв.
Эпибластус
Эпибластус (Epiblastus) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Виль Гвинеяын да Пилипинын.
Сирия кыв
Пример
ܛܘܼܒܲܗܘܿܢ ܠܐܲܝܠܹܝܢ ܕܲܕܟܹܝܢ ܒܠܸܒܿܗܘܿܢ܄ ܕܗܸܢܼܘܿܢ ܢܸܚܙܘܲܢ ܠܐܲܠܵܗܵܐ܂
Ṭûḇayhôn l'aylên daḏkên b-lebbhôn: d-hennôn neḥzôn l'allāhâ.‎
Лӧкчимдін (Кӧрткерӧс район)
Лӧкчимдін (Усть-Лэкчим) – Коми Республикаса посёлок, Кӧрткерӧс районысь Лӧкчимдін сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
Эпигениум
Эпигениум  (Epigeneium ) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын.
Криптоцентрум
Криптоцентрум (Cryptocentrum) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Америкаын (Никарагуа - Бразилия).
Эпипогиум
Эпипогиум (Epipogium) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Евразияын, Войвыв Африкаын да Океанияын.
Эпидендрум
Эпидендрум ( Epidendrum ) — Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Шöрвыв да Лунвыв Америкаын.
Фликингерия
Фликингерия (Flickingeria) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын да Виль Гвинеяын.
Эулофия
Эулофи (Eulophia) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Африкаын, Войвыв Азияын, Австралияын да Америкаын.
Эрия
Эрия (Eria ) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын да Океанияын.
Галеарис
Галеарис (Galearis) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын да Америкаын.
Галеандра
Галеандра (Galeandra ) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Америкаын.
Функиелла
Функиелла (Funkiella) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Америкаын.
Эпипактис
Эпипактис (Epipactis) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Евразияын да Африкаын.
Эриохилус
Эриохилус (Eriochilus) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Австралияын.
Гастродия
Гастродия (Gastrodia ) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын, Австралияын да Виль Зеландын.
Гениорхис
Гениорхис (Genyorchis) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Африкаын.
Псевдэрантемум
Псевдэрантемум ( Pseuderanthemum )  —  акант котырса быдмӧг увтыр.
Глоссодия
Глоссодия (Glossodia ) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Австралияын.
Гастрохилус
Гастрохилус  (Gastrochilus) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын.
Руэллия
Руэллия ( Ruellia ) — акант котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Войвыв Америкаын.
Вачужысь
Вачужысь, лат. Hydrogenium (H) тайӧ медводдза химия элемент, абу рӧма кокньыд ру. Топыдлун - 0,0000899 (273K (0 °C)) г/см³. Сылан температура - 14,01 K либӧ −259,32 °C. Пуӧ 20,28 K либӧ −252,89 °C температура дырйи.
Галеола
Галеола (Galeola) – Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын да Мадагаскарын.
Гимнадения
Гимнадения (Gymnadenia) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Евразияын.
Гудйера
Гудйера (Goodyera ) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Евразияын, Африкаын да Америкаын.
Хабенария
Хабенария (Habenaria) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр.
Гонгора
Гонгора (Gongora) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Шӧрвыв да Лунвыв Америкаын.
Хагсатера
Хагсатера (Hagsatera) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Мексикаын.
Коми газетъяс
Коми газетъяс – коми кыв вылын петысь газетъяс.
Комиӧн гижӧдъяс петӧны татшӧм газетъясын:
Ханкокия
Ханкокия (Hancockia) – Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын.
Гломера
Гломера (Glomera) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Малайзияын да Папуа-Виль Гвинеяын.
Юстиция
Юстиция ( Justicia ) — акант котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Америкаын.
Хапалорхис
Хапалорхис (Hapalorchis) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Америкаын.
Грамматофиллум
Грамматофиллум (Grammatophyllum) – Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын да Океанияын.
Химантоглоссум
Химантоглоссум (Himantoglossum) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Европаын.
Гуарианте
Гуарианте ( Guarianthe ) — Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Шӧрвыв да Лунвыв Америкаын.
Хинтонелла
Хинтонелла (Hintonella) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Америкаын.
Херминиум
Херминиум (Herminium) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Евразияын.
Говения
Говения (Govenia) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Войвыв, Шӧрвыв да Лунвыв Америкаын.
Хексисея
Хексисея (Hexisea ) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Америкаын.
Холотрикс
Холотрикс (Holothrix) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр.
Хунтлея
Хунтлей (Huntleya) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Шöрвыв да Лунвыв Америкаын.
Хексалектрис
Хексалектрис (Hexalectris) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Америкаын.
Хуллетия
Хуллетия (Houlletia) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Шöрвыв да Лунвыв Америкаын.
Диптерокарп котыр
Диптерокарп котыр (Dipterocarpaceae) — мальва чукӧрса быдмӧг котыр. Диптерокарпъяс 17 увтыр да 500 сикас.
Геликония
Геликония ( Heliconia ) — имбирь чукöрса Геликония котырса (Heliconiaceae) быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Америкаын, Индонезияын да Океаниияын.
Исохилус
Исохилус (Isochilus) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Шӧрвыв да Лунвыв Америкаын.
Изабелия
Изабелия ( Isabelia ) — Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Лунвыв Америкаын.
Хемипилия
Хемипилия (Hemipilia) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын.
Диптерокарп
Диптерокарп ( Dipterocarpus ) — диптерокарп котырса корья пу увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын.
Ипсея
Ипсей (Ipsea ) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын.
Кегелиелла
Кегелиелла (Kegeliella) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Америкаын (Никарагуа да Венесуэла).
Кухлхасселтия
Кухлхасселтия (Kuhlhasseltia) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр.
Альпиния
Альпиния ( Alpinia  )  —  имбирь котырса быдмас увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын да Океаниияын.
Креодантус
Креодантус (Kreodanthus) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Америкаын.
Лелиокаттлея
Лелиокаттлея (×Laeliocattleya) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр.
Кӧлленштайния
Кӧлленштайни (Koellensteinia) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Америкаын.
Гедихиум
Гедихиум (Hedychium ) –  имбирь котырса быдмас увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын.
Лакэна
Лакэна (Lacaena) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Шӧрвыв Америкаын (Мексика - Панама).
Амомум
Амомум (Amomum) –  имбирь котырса быдмас увтыр. Азияын.
Леканорхис
Леканорхис (Lecanorchis) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын.
Лелия
Лелия ( Laelia ) — Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Америкаын.
Имбирь котыр
Имбирь котыр (Zingiberaceae) — имбирь чукӧрса быдмӧг котыр. Имбирьъяс 52 увтыр да 1300 сикас. Сійӧ быдмӧ Евразияын, Азияын да Америкаын.
Офрис
Офрис (Ophrys) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Европаын, Тюркияын да Войвыв Африкаын.
Сикасъяс
& K.Hertel) Kreutz 2004
Афрамомум
Афрамомум (Aframomum) –  имбирь котырса быдмас увтыр. Сійӧ быдмӧ Африкаын да Мадагаскарын.
Орхис
Орхис (Orchis) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Евразияын да Войвыв Африкаын.
Имбирь
Имбирь (Zingiber officinale) –  имбирь котырса имбирь увтырса  быдмӧг сикас. Сійӧ быдмӧ Азияын.
Орнитоцефалус
Орнитоцефалус (Ornithocephalus) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Америкаын.
Пахистома
Пахистома (Pachystoma) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын да Океанияын.
Пахифиллум
Пахифиллум (Pachyphyllum) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Америкаын.
Пафиния
Пафиния (Paphinia) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын да Америкаын.
Папилионанте
Папилионанте (Papilionanthe) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын.
Панисеа
Панисеа (Panisea) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын.
Орнитохилус
Орнитохилус (Ornithochilus) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын.
Орлеанезия
Орлеанезия (Orleanesia ) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Бразилияын.
Педилохилус
Педилохилус (Pedilochilus) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Выль Гвинеяын.
Фалэнопсис
Фалэнопсис (Phalaenopsis) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын да Океанияын.
Фрагмипедиум
Фрагмипедиум ( Phragmipedium ) — Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Америкаын.
Фреатия
Фреати (Phreatia ) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын да Океанияын.
Перистерия
Перистерия (Peristeria) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Шӧрвыв да Лунвыв Америкаын.
Пиперия
Пиперия (Piperia) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Войвыв Америкаын.
Фолидота
Фолидота (Pholidota ) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын да Океанияын.
Парафалэнопсис
Парафалэнопсис (Paraphalaenopsis ) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын (Калимантан).
Ним (быдмӧг)
Ним ( Azadirachta indica ) — мелия котырысь коръя пу сикас. Сійӧ быдмӧ Азияын.
Лангсат
Лангсат ( Lansium domesticum )  —  мелия котырись корья пу сикас. Сійӧ быдмӧ Азияын.
Аглая
Аглая ( Aglaia )  —  мелия котырса корья пу увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын, Австралияын да Океанияын.
Коми наука шӧрин
История
Коми наука шӧринлöн историяыс пансьö 1944 восянь, кор Сыктывкарын вöлi лöсьöдöма СССР-са наукаяс академиялöн Войвыв база. Сы кадö танi уджалiсны академик Г.А. Разуваев, кодi пуктiс Воднöй посёлокын радий перйöмлы подув, академик А.А. Баев, кодi нуöдiс биохимическöй да химическöй туясьöмъяс.
1957-1965 воясö Коми филиалöн веськöдлiс П.П. Вавилов, кодi сэсся лоис наукаяс академиялöн член-корреспондентöн, ВАСХНИЛ-са академикöн, видзму овмöс наукаясöн Ставроссияса академиялöн президентöн.
1988 воын Урал туялан шöрин, Коми да Башкир филиалъяс подув вылын вöлi лöсьöдöма СССР-са наукаяс академиялöн Урал юкöн.
Коми наука шӧринын уджалö 1050 сайö морт, на лыдын 80 доктор, 300 сайö кандидат.
Коми наука шӧринса веськöдлысь – Россияса наукаяс академиялöн член-корреспондент Асхабов Асхаб Магомедович.
Коми наука шӧринын 6 институт, öти юкöн да öти лаборатория:
Платистеле
Платистеле (Platystele) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Америкаын.
Мелия котыр
Мелия котыр (Magnoliaceae) — сапиндус чукӧрса корья пу быдмӧг котыр. Мелияяс 50 увтыр да 550 сикас.
Магний
Магний, лат. Magnesium (Mg) тайӧ 12-ӧд химия элемент. Кунваму кӧртулов, еджыд рӧма. Топыдлун - 1,737 г/см³. Сылан температура - 922 K либӧ 650 °C. Пуӧ 1363 K либӧ 1091 °C температура дырйи.
Фаюс
Фаюс (Phaius) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын, Австралияын да Мадагаскарын.
Рута котыр
Рута котыр (Rutaceae) — сапиндус чукӧрса корья пу быдмӧг котыр. Рутаяс 150 - 183 увтыр да 1815 сикас.
Бергамот
Бергамот (Citrus bergamia ) — рута котырса корья пу вид.
Плейоне
Плейоне (Pleione) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын.
Питифиллум
Питифиллум (Pityphyllum) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Лунвыв Америкаын (Колумбия да Эквадор).
Сантол
Сантол ( Sandoricum koetjape ) — мелия котырись корья пу сикас. Сійӧ быдмӧ Азияын.
Каламондин
Каламондин (Citrus ×microcarpa) —  рута котырса корья пу сикас.
Баиль
Баиль (Aegle marmelos)  —  рута котырса корья пу увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын.
Клементин
Клементин ( Citrus clementina ) — рута котырса корья пу сикас.
Симаруба
Симаруба либö Маруба ( Simarouba ) —  симаруба котырса корья пу увтыр. Сійӧ быдмӧ Шöрвыв да Лунвыв Америкаын.
Лимон
Лимон (Citrus ×limon ) —  рута котырись корья пу сикас.
Симаруба котыр
Симаруба котыр (Simaroubaceae ) — сапиндус чукӧрса корья пу быдмӧг котыр. Симарубаяс 19 - 20 увтыр да 95 сикас.
Кафир-лайм
Кафир-лайм ( Citrus hystrix )  —  рута котырса котырись корья пу сикас.
Кумкват
Кумкват ( Fortunella )  —  рута котырса корья пу увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын.
Имбирь (увтыр)
Имбирь (Zingiber) –  имбирь котырса быдмас увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын.
Мандарин
Мандарин (Citrus reticulata) —  рута котырись корья пу сикас.
Грейпфрут
Грейпфрут (Citrus × paradisi) — рута котырса корья пу сикас.
Роскоя
Роскоя (Roscoea) –  имбирь котырса быдмас увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын.
Смитатрис
Смитатрис (Smithatris) –  имбирь котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын.
Танжело
Танжело (Citrus ×tangelo) — рута котырись корья пу сикас. Сійӧ быдмӧ Америкаын.
Плевроталлис
Плевроталлис (Pleurothallis) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Америкаын.
Помело
Помело (Citrus maxima) — рута котырись корья пу сикас. Сійӧ быдмӧ Азияын.
Померанец
Померанец (Citrus aurantium) — рута котырись корья пу сикас. Сійӧ быдмӧ Азияын.
Айлант
Айлант ( Ailanthus ) — симаруба котырса корья пу увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын да Австралияын.
Кемпферия
Кемпферия (Kaempferia) –  имбирь котырса быдмас увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын да Африкаын.
Элетария
Элетария (Elettaria) –  имбирь котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын.
Подангис
Подангис (Podangis dactyloceras) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Африкаын.
Аки (быдмӧг)
Аки ( Blighia sapida ) —  сапиндус котырса корья пу сикас. Сійӧ быдмӧ Африкаын.
Алюминий
Алюминий, лат. Aluminium (Al) тайӧ 13-ӧд химия элемент. Кӧртулов, еджыд рӧма. Топыдлун - 2,6989 г/см³. Сылан температура - 660 °C либӧ 933,5 K. Пуӧ 2792 K либӧ 2519 °C температура дырйи.
Димокарпус
Димокарпус (Dimocarpus) –  сапиндус котырса корья пу увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын да Австралияын.
Купания
Купания ( Cupania )  —  сапиндус котырса корья пу увтыр.
Личи (быдмӧг)
Личи ( Litchi chinensis ) —  сапиндус котырса котырись корья пу сикас. Сійӧ быдмӧ Китайын.
Плекоглоттис
Плекоглоттис (Plocoglottis) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын да Выль Гвинеяын.
Кёльрейтерия
Кёльрейтерия ( Koelreuteria ) —  сапиндус котырса корья пу увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын.
Пуласан
Пуласан ( Nephelium mutabile )  —  сапиндус котырса корья пу сикас. Сійӧ быдмӧ Азияын.
Сапиндус
Сапиндус (Sapindus) –  сапиндус котырса корья пу увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын да Америкаын.
Лонган (быдмӧг)
Лонган ( Dimocarpus longan ) —  сапиндус котырса димокарпус увтырын корья пу сикас. Сійӧ быдмӧ Азияын.
Сапиндус котыр
Рута котыр (Sapindaceae) — сапиндус чукӧрса корья пу быдмӧг котыр. Сапиндусъяс 140-150 увтыр да 1400-2000 сикас.
Купаниопсис
Купаниопсис ( Cupaniopsis )  —  сапиндус котырса корья пу увтыр. Сійӧ быдмӧ Океанияын.
Мамончилло
Мамончилло ( Melicoccus bijugatus ) —  сапиндус котырса корья пу сикас. Сійӧ быдмӧ Америкаын.
Сумах котыр
Рута котыр (Anacardiaceae) — сапиндус чукӧрса корья пу быдмӧг котыр. Сумахъяс 70 - 82 увтыр да 600 - 800 сикас.
Амбарелла
Амбарелла (Spondias dulcis) — сумах котырса корья пу сикас. Сійӧ быдмӧ Азияын да Америкаын.
Додонаэа
Додонаэа ( Dodonaea ) — сапиндус котырса корья пу увтыр. Сійӧ быдмӧ Африкаын, Америкаын, Азияын да Австралияын.
Костус котыр
Костус котыр (Costaceae) — имбирь чукӧрса быдмӧг котыр. Костусъяс 7 увтыр да 100 сикас. Сійӧ быдмӧ Азияын, Африкаын, Шӧрвыв да Лунвыв Америкаын.
Имбу
Имбу ( Spondias tuberosa ) —  сумах котырса корья пу вид. Сійӧ быдмӧ Бразилияын.
Астрониум
Астрониум ( Astronium ) — сумах котырса корья пу увтыр. Сійӧ быдмӧ Америкаын.
Канна (быдмӧг)
Канна (Canna) — имбирь чукрса Канна котырса (Cannaceae) быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Шӧрвыв да Лунвыв Америкаын.
Манго
Манго ( Mangifera indica )  —  сумах котырса корья пу вид. Сійӧ быдмӧ Азияын.
Марула
Марула ( Sclerocarya birrea )  —  сумах котырса корья пу сикас. Сійӧ быдмӧ Лунвыв Африкаын.
Хамэкостус
Хамэкостус (Chamaecostus) –  костус котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ тропик Америкаын.
Кешью
Кешью ( Anacardium occidentale ) —  сумах котырса корья пу сикас. Сійӧ быдмӧ Бразилияын.
Схинопсис
Схинопсис ( Schinopsis ) — сумах котырса корья пу увтыр. Сійӧ быдмӧ Лунвыв Америкаын.
Хейлокостус
Хейлокостус (Cheilocostus) –  костус котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Индонезияын да Выль Гвинеяын.
Маранта котыр
Маранта котыр (Marantaceae) — имбирь чукӧрса быдмӧг котыр. Марантаяс 31 увтыр да 525 - 550 сикас. Сійӧ быдмӧ Африкаын.
Момбин
Момбин ( Spondias ) — сумах котырса корья пу увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын да Америкаын.
Ликания
Ликания ( Licania ) — хризобаланус котырса корья пу увтыр. Сійӧ быдмӧ Америкаын.
Икако
Икако ( Chrysobalanus icaco ) — хризобаланус котырса корья пу вид. Сійӧ быдмӧ Америкаын.
Ктенанте
Ктенанте (Ctenanthe ) –  маранта котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Америкаын.
Костус
Костус (Costus ) –  костус котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Америкаын Океаниияын да Африкаын.
Хризобаланус котыр
Хризобаланус котыр (Balanopaceae) — мальпигия чукӧрса корья пу быдмӧг котыр. Баланопсъяс 17 увтыр да 460 сикас. Сійӧ быдмӧ Америкаын.
Марена котыр
Марена котыр (Rubiaceae) — Gentianales чукӧрса корья пу быдмӧг котыр. Маренаяс 611 увтыр да 13 000 сикас.
Ахария котыр
Рута котыр (Achariaceae) — мальпигия чукӧрса корья пу быдмӧг котыр. Ахарияяс 30 увтыр да 145 сикас.
Хризобаланус
Хризобаланус (Chrysobalanus) –  хризобаланус котырса корья пу увтыр. Сійӧ быдмӧ Америкаын.
Бувардия
Бувардия ( Bouvardia )  —  марена котырса быдмас увтыр. Сійӧ быдмӧ Америкаын.
Алибертия
Алибертия (Alibertia) — марена котырса корья пу увтыр. Сійӧ быдмӧ Америкаын.
Генипа
Генипа ( Genipa americana )  —  марена котырса корья пу сикас. Сійӧ быдмӧ Шӧрвыв да Лунвыв Америкаын.
Гардения
Гардения (Gardenia) —  марена котырса корья пу увтыр. Сійӧ быдмӧ Африкаын, Азияын да Океанияын.
Калатея
Калатея (Calathea) –  маранта котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Шӧрвыв да Лунвыв Америкаын.
Галдина
Галдина (Haldina cordifolia) — марена котырса корья пу увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын.
Баланопс котыр
Баланопс котыр (Balanopaceae ) — мальпигия чукӧрса корья пу быдмӧг котыр. Баланопсъяс 1 увтыр да 9 - 12 сикас. Сійӧ быдмӧ Океаниияын да Австралияын.
Бурхеллия
Бурхеллия ( Burchellia bubalina ) —  марена котырса быдмас увтыр да сикас. Сійӧ быдмӧ Войвыв Африкаын.
Диодия
Диодия ( Diodia )  —  марена котырса быдмас увтыр. Сійӧ быдмӧ Лунвыв Америкаын да Африкаын.
Иксора
Иксора ( Ixora ) — марена котырса быдмас увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын.
Кантиум
Кантиум ( Canthium )  —  марена котырса корья пу увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын.
Геттарда
Геттарда ( Guettarda )  —  марена котырса корья пу увтыр. Сійӧ быдмӧ Шӧрвыв да Лунвыв Америкаын.
Моринда
Моринда (Morinda) — марена котырса корья пу увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын.
Мирмекодия
Мирмекодия ( Myrmecodia ) —  марена котырса корья пу увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын да Австралияын.
Аргания
Аргания ( Argania spinosa ) — сапота котырса корья пу увтыр. Сійӧ быдмӧ Мароккоын.
Митрагина
Митрагина ( Mitragyna ) —  марена котырса корья пу увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын.
Паликуреа
Паликуреа ( Palicourea ) —  марена котырса корья пу увтыр. Сійӧ быдмӧ Америкаын.
Касасия
Касасия ( Casasia )  —  марена котырса корья пу увтыр. Сійӧ быдмӧ Америкаын.
Папайя
Папайя (Carica papaya) — карика котырса корья пу вид. Сійӧ быдмӧ Америкаын.
Бабако
Бабако (Vasconcellea × heilbornii, Carica pentagona)  —  карика котырса гибрид корья пу увтыр. Сійӧ быдмӧ Эквадорын.
Хамелия
Хамелия ( Hamelia ) —  марена котырса корья пу увтыр. Сійӧ быдмӧ Америкаын.
Хенрикезия
Хенрикезия ( Henriquezia  )  —  марена котырса корья пу увтыр. Сійӧ быдмӧ Америкаын.
Мезуя
Мезуя (Mesua) —  калофилл котырса корья пу увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын.
Паветта
Паветта ( Pavetta )  —  марена котырса корья пу увтыр. Сійӧ быдмӧ Африкаын да Азияын.
Пентас
Пентас ( Pentas )  —  марена котырса быдмас увтыр. Сійӧ быдмӧ Африкаын.
Бальса
Бальса ( Ochroma pyramidale ) — мальва котырса корья пу увтыр. Сійӧ быдмӧ Америкаын.
Вангерия
Вангерия (Vangueria) — марена котырса корья пу увтыр. Сійӧ быдмӧ Африкаын.
Науклеа
Науклеа ( Nauclea )  —  марена котырса корья пу увтыр. Сійӧ быдмӧ Африкаын да Азияын.
Психотрия
Психотрия ( Psychotria )  —  марена котырса корья пу увтыр. Сійӧ быдмӧ Африкаын да Океанияын.
Бакупари
Бакупари (Garcinia gardneriana, Rheedia brasiliensis )  —  клузия котырись корья пу сикас. Сійӧ быдмӧ Лунвыв Америкаын.
Кола (быдмӧг)
Кола ( Cola acuminata )  —  мальва котырса корья пу сикас. Сійӧ быдмӧ Африкаын.
Цефалантус
Цефалантус ( Cephalanthus ) —  марена котырса корья пу увтыр. Сійӧ быдмӧ Америкаын, Азияын да Африкаын.
Домбея
Домбея ( Dombeya )  —  мальва котырса корья пу увтыр. Сійӧ быдмӧ Африкаын да Мадагаскарын.
Фалса
Фалса ( Grewia asiatica )  —  мальва котырса корья пу вид. Сійӧ быдмӧ Азияын.
Бигнай
Бигнай (Antidesma bunius) —  филлант котырса корья пу вид. Сійӧ быдмӧ Азияын.
Фирмиана
Фирмиана ( Firmiana ) —  мальва котырса корья пу увтыр. Сійӧ быдмӧ Шöрвыв Америкаын.
Чай котыр
Чай котыр (Theaceae) — Ericales чукӧрса корья пу быдмӧг котыр. Баланопсъяс 30-40 увтыр да 600 сикас.
Камелия
Камелия ( Camellia japonica ) — чай котырса корья пу сикас. Сійӧ быдмӧ Азияын (Япония, Корей да Китай).
Маммея
Маммея (Mammea)  —  калофилл котырса (либӧ клузия котырса) корья пу увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын, Мадагаскарын, Африкаын да Америкаын.
Дуриан
Дуриан ( Durio ) — мальва котырса корья пу увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын.
Мальва котыр
Мальва котыр (Malvaceae) — мальва чукӧрса корья пу быдмӧг котыр. Баланопсъяс 200 увтыр да 2300 сикас.
Гордония
Гордония ( Gordonia )  —  чай котырса корья пу увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын да Америкаын.
Этлингера
Этлингера (Etlingera) –  имбирь котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын да Океаниияын (Индия, Бангладеш, Бирма, Китай, Лаос, Камбоджа, Вьетнам, Таиланд, Малайзия, Сингапур, Индонезия, Пилипин, Бруней, Папуа-Выль Гвинея, Австралия).
Сюзяыб (Кӧрткерӧс район)
Сюзяыб (Сюзяыб) – Коми Республикаын Кӧрткерӧс районысь Висер сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Ним артмӧм
Сюзяыб кывйыс артмӧма 2 кывйысь — вӧрса лэбач Сюзь да Ыб. Ыб вылас вӧлӧма вӧр, а вӧрас войяснас, вӧлӧм, волӧны Сюзьяс, варовитӧны, буксӧны, сы вӧсна и, шуӧмаӧсь Сюзяыбӧн. ХХ нэм заводитчигӧн ёна стрӧитчӧмаӧсь да Сюзяыб кык грезд вӧлӧма: Вылыс Сюзяыб да Улыс Сюзяыб.
География
Грезд пукалӧ Висер юлӧн веськыд берегын. Сюзяыбсянь Висер шӧрсиктӧдз 4 км, Кӧрткерӧс юрсиктӧдз — 85 км, Сыктывкар юркарӧдз — км. Ыб горулас Висер ю вылӧ петӧ Сюзьёль
История
1646 воӧдз казьтывсьӧ кык Сужаыб. 1646 вося переписнӧй книгаас ӧти Сужаыбыс абу нин, олысьыс Григорий Антонов мунӧма Нэмдінӧ. Мӧд Сужаыбын 3 овмӧс. 1678 воын век на 3 овмӧс. 1719 воын 3 овмӧс на жӧ, овъясыс Микушев да Игушев.
1873 воын олысьыс 190 морт 28 овмӧсын.
1890 вояс помас стрӧитӧмаӧсь пу часовня кӧлӧкӧльничаӧн, вӧлӧма 7 кӧлӧкӧл — ӧти на пиысь ыджыдджык, 2 юра да 2 креста. Стрӧитӧмаӧсь Шойнатыысь Латкинлӧн пиян, мастер пыдди вӧлӧма Кононов. Вичкоыс вӧлӧма Петыр апостол нима. Престольнӧй праздникъясыс: юль 12 лунӧ — Петыр лун да май 6 лунӧ — Ёгорӧй лун, Луньын.
Унаысь паськавлӧма пӧрӧсъяс, торйӧн ёна висьӧмаӧсь трахомаӧн да пистиӧн. ХХ-ӧд нэм заводитчигӧн да водзджыксӧ волывлӧмаӧсь пистиасьны карсянь. Сюзяыбысь Закар Иван Гришаӧс велӧдӧмаӧсь пистиасьны да ачыс йӧзсӧ пистиавлӧма. Ӧльӧксан нима писӧ сэсся шулісны Писти Ӧльӧксанӧн. Армияас служитлӧма артиллерияса унтер офицерӧн — феерверкерӧн, ветлывлӧма Соловецкӧй манастырӧдз. Гортсяньыс тӧргуйтлӧма разнӧй тӧварӧн. Кулачитлӧмаӧсь, керкасьыс вӧтлӧмаӧсь кӧлуйтӧгыс, асьсӧ трудӧвӧй лагерӧ нуӧмаӧсь да сэтчӧ и кулӧма.
Педӧсей Вась, Улыс Сюзяыбас, аслас керкаын тӧргуйтлӧма Изьваысь вайӧм кӧлуйӧн, шапкаясӧн, коюръясӧн, тӧбӧкъясӧн, паркаясӧн, маличаясӧн. Тӧргуйтлӧма и Висерын госторгын.
Сюзяыбын Кос Чунь пиянлӧн — Васькалӧн да Степанлӧн вӧлӧма мельнича да кузнеча. Кыкнанныс зільӧсь да мастерӧсь вӧлӧмаӧсь. Степан вокыслӧн челядь абу вӧлӧма да босьтлӧма Зулӧбысь Ёгор Иван Ӧндрей Иванӧс.
Сюзяыб мӧдлапӧлас овмӧдчылӧма Саватей Матвеевич «тшап Саваӧн» шулӧмаӧсь, армияас 25 во служитлӧма, коми мортӧн вӧлӧма. Гӧтрасьлӧма да ӧти челядь вӧлӧма. Мӧс-вӧв видзлӧма, керка-карта, видз-му вӧлӧма. Сьӧрсьыс вайлӧма таллянка-гудӧк да куритчан-табак. Савва рӧдыс сысянь и вӧлӧма.
Иринарк Петыр служитлӧма Тихоокеанскӧй флотын. Типӧсиктысь Митрӧй Мишкӧд, участвуйтӧмаӧсь 1904—1905 воясӧ Япониякӧд войнаын да сюрлӧмаӧсь пленӧ, 5 во видзӧмаӧсь. Вожа тош Яков 12 во служитлӧма Драгуновскӧй полкын, Ӧньӧ Иван Микита армияас служитлӧма кавалерияын, Прокӧ Закар Миш первой мирӧвӧй война вылысь волӧма 2 Георгиевскӧй крестӧн (эзысьӧсь).
1918-ӧд воын олысьыс вӧлӧма: Улыс Сюзяыбын — 168 морт, Вылыс Сюзяыбын — 196 морт, Луньын — 91 морт.
Первой мирӧвӧй война вылысь локтӧмаӧсь коммунистъясӧн Иван Поликарпович да Михаил Федосиевич Мишаринъяс, Акентин Алексеевич да Андрей Павлович Микушевъяс, Никита Иванович Габов. Тайӧ войтырыс Сюзяыбас котыртӧмаӧсь 1918-ӧд воас партъячейка, вӧлӧстнӧй сӧвет, председательнас вӧлӧма Никита Иванович Габов, Владимир Яковлевич Дедов — военкомӧн, Демид Ӧльӧш — делопроизводитель, сӧветыс вӧлӧма регыд. 1922-ӧд восянь вӧлӧма потребкооперациялӧн правленньӧ, уджалӧма 1930-ӧд воӧдз. 1924-ӧд воӧ котыртлӧмны кредитнӧй обществолысь тӧварышество.
1923-24 воясын вӧлӧма земельнӧй общество. Микушев Акентинӧс ыстылӧмаӧсь областнӧй съезд вылӧ делегатӧн Сыктывкарӧ.
1919 воын восьтӧмаӧсь школа, велӧдӧмаӧсь первой Педӧсей Васьын, сэсся Акентинын. Война бӧрас стрӧитлісны пуысь выль зданньӧ школьникъяслы, велӧдлісны 5-ӧд классӧдз. Выль школа стрӧиттӧдз велӧдчисны Ӧньӧ Иван Гришаын. 1927-28 воясӧ школаас вӧлӧма слесарнӧй мастерскӧй. Войнаӧдз уджалісны школаын велӧдысьясӧн: Педӧсей Миш Ӧльӧксан, чой Марияыс, Владимир Яковлевич Дедов (Микушев), Петр Трофимович, Ионик Рудольфович Спартак (Микушев). Василий Тихонович Шуйскӧй (Габов) уджаліс Висер больничаын фельдшерӧн.
1929-ӧд воӧ котыртӧмаӧсь колхоз «Ленин-Гранат», пырӧмаӧсь первой 8 кӧзяйство: Полик Иван, Ӧньӧ Иван Микита, Гришаыс, Лука, Ладимерыс, Тоней Вась, Чурка Вась, Кӧрме. Первой преднас вӧлӧма Чурка Вась — Василий Васильевич Микушев, сы бӧрын регыдик Корнил Иринаркович. Васюк Виталей первой тшӧтӧводалӧма, сэсся предалӧма, а тшӧтӧводнас сы бӧрын уджалӧма Ӧньӧ Иван Гриша Иван. Правленньӧыс вӧлӧма Ӧньӧ Иван Тоней Леканын. Первой пырысьясыс и кӧдзлӧмаӧсь 1930-ӧд вося тулыснас, а гожӧмнас пӧшти ставыс пырӧмаӧсь колхозас.
Васюк Виталей бӧрын 1933-34 воясӧ преднас уджаліс Филипп Ефимович Комскӧй, вывті зіль да тэрыб вӧраса морт. Война вывсьыс ранитчӧм сойӧн воліс, зэв дыр уджаліс лесничествоын, овсӧ вежлӧма.
Мӧд мирӧвӧй война вылас мунӧмаӧсь 62 морт, локтӧмаӧсь 28-ӧн. Лева Иван Ӧльӧш Ёгор войнаӧдзыс велӧдчылӧма пединститутын да уджыштӧма Сыктыв вожын школаса директорӧн. Война вылас вӧлӧма ылі авиацияса лётчикӧн, пӧгибнитӧма Берлин бомбитігӧн. Михаил Александрович Чайковскӧй, кор вӧр дорын заводитчис Стахановскӧй движенньӧ, 1936-37-ӧд воясса арся-тӧвся сезонӧ, подсобникъяскӧд пӧрӧдіс матӧ 5 тысяча кубометр вӧр, босьтӧм обязательствоысь унджык, сэсся вӧлі республикаын опытсӧ паськӧдысьӧн. Кадрӧвӧй армияас служитлӧма танкистӧн, Отечественнӧй война вылас танкистӧн жӧ вӧлӧма, локліс ранитчӧмӧн, уджаліс леспромхозын, колхозса председательӧн, лесопунктъясса начальникӧн.
Тысячникъясӧн жӧ вӧлӧмаӧсь: Тоней Вась, Степан Иван, Степан Вась, Педӧсей Елесь. Григорий Петрович Микушев малограмотнӧй морт, армияас велӧдчӧма военнӧй училищеын (отсалӧма Александр Михайлович Мишарин), помалӧм бӧрас вӧлӧма военнӧй училищеас преподавательӧн — 1902 воын чужлӧма, война вылас Одесса мездігӧн пӧгибнитӧма полковник званньӧӧн.
Василий Деомидович Габов царскӧй армияас служитігӧн велӧдчӧма ветеринарнӧй училищеын да войнаӧдзыс могмӧдӧма Висер вожсаӧс да Эжва бокса сиктъясысь Кулӧмдінӧдз олысьяслысь пемӧсъясӧс. Кор колхозъяс котыртчисны, бурдӧдіс Висер вожса колхозъяслысь да ӧтка овмӧсъяслысь пемӧсъясӧс, ветліс сиктъясӧд и лесоучастокъясӧд. Челядьыс — Коля ранитчӧмӧн локтӧм бӧрын велӧдчис да уджаліс прокурорӧн. Агния — РСФСР-са «Заслуженнӧй учительнича». Василий Деомидовичӧс наградитлісны «Ленин орденӧн», пенсия вылас петіс 67 арӧсӧн.
Педӧсей Мишлӧн челядь: Ӧльӧксаныс велӧдлӧма Висер вожса школаясын, вӧлӧма Висерын ШКМ-са директорӧн, сэсся босьтӧмаӧсь карӧ образованньӧ кузя удж вылӧ, война каднас вӧлі республикаын культураса первой министрӧн, кулі 92 арӧсӧн. Вокъясыс — Коля вӧлӧма военврачӧн, Мишыс — подполковникӧн, 2 чой — Ӧдя да Мария учительясӧн.
Ӧньӧ Иван Гришалӧн Ӧльӧксан «Гриш Саш» войнаӧдз уджалӧма республикаса радиокомитетын, йӧзӧдлісны кывбуръяс, пӧгибнитӧма война вылын, Иваныс — войнаӧдзыс Вологодскӧй обласьтын уджалӧма районнӧй газетса редакторӧн. Война вылас вӧлӧма ылі авиацияын штабса начальникӧс вежысьӧн. А Гриш Миш вокъяс пиас медічӧт, войнаса инвалид, Сюзяыбас ставыс сы дорӧ локтӧны, важсӧ и ӧніясӧ сяммӧ висьтавны, вӧчтӧмтор абу, школаын велӧдысь гӧтырыскӧд быдтісны 4 пиӧс.
Ионик Рудольфович Спартак войнаӧдз велӧдчӧма сельхозтехникумын, уджыштӧма да бара велӧдчӧма пединститутын, помалӧм бӧрас уджалӧма Одыбын школаса директорӧн, а война вылас пӧгибнитӧма старшӧй лейтенантӧн, вӧлӧма ротаса командирӧн. Чойыс — Евдокия Рудольфовна 10 во уджалӧма народнӧй суддяӧн.
Порӧ Устиньлӧн первой мужикыс пӧгибнитлӧма, мӧдыскӧд быдтӧмаӧсь 4 челядьӧс, ставныс помалӧмаӧсь 10 класс, куимӧн водзӧ велӧдчӧмаӧсь: 2-ӧн учительяс, Вера нима ныв коми драмтеатрса артистка.
Война бӧрас котыртісны да уджалӧны метеостанция, водонаблюдательнӧй пост, уджалӧ фельдшерскӧй пункт, телеретранслятор, эм кирпичысь стрӧитӧм клуб, асланыс кладбище Марка ягын, гуасьнысӧ заводитлӧмаӧсь 1930-ӧд восянь.
Song Jihyo Escapes "Fashion Terrorist"
Song Jihyo Escapes "Fashion Terrorist"
S/2018 J2
S/2018 J2 — тайӧ Юпитерлӧн спутник. Сылӧн радиус — 1,5км. Юпитерӧдз шӧр кост 11 467 500 км. S/2018 J2 восьтісны Скотт Шеппард да мӧд астрономъяс 2018 воын.
S/2018 J4
S/2018 J4 — тайӧ Юпитерлӧн спутник. Сылӧн радиус — 1 км. Юпитерӧдз шӧр кост 16 328 500 км. S/2018 J4 восьтісны Скотт Шеппард да мӧд астрономъяс 2018 воын.
S/2011 J3
S/2011 J3 — тайӧ Юпитерлӧн спутник. Сылӧн радиус — 1,5км. Юпитерӧдз шӧр кост 11 197 170 км. S/2011 J3 восьтісны Скотт Шеппард да мӧд астрономъяс 2011 воын.
Канюков Виталий Изосимович
Олан туй
Виталий Канюков чужӧма 1928-ӧд вося урасьӧм тӧлысь 1-ӧд лунӧ Перым-Коми кытшын Кудымкар районса) Белоёв сиктын.
Сизим класс помалӧм бӧрын уджалӧма «Большевик» колхозын. Айму вӧсна Ыджыд тыш дырйи вӧлӧма сиктас комсомол котырса секретарӧн. Котыртӧ том йӧзлы тышкасьӧм кежлӧ дасьтысян курсъяс. Регыд мысти сійӧс бӧрйӧны Белоев районса физкультура да спорт комитетса веськӧдлысьӧн. Армияӧ мунтӧдз уджалӧма партияса райкомын.
1959-ӧд восянь уджалӧ Белоев районса «Красная нива» газетын. Водзӧ зільӧ «По ленинскому пути» кытшса газетын да радиоын.
Кулӧма 1995-ӧд воын.
Гижан удж
В. И. Канюков босьтчӧма гижны поэт Николай Поповкӧд паныдасьлӧм бӧрын. Сылӧн вӧзйӧм серти кутчысьӧма прозаӧ.
1949-ӧд воын «Миян крайын» литературно-художественнӧй чукӧрын петӧма сылӧн медводдза очеркыс. Сэсся гижӧдъясыс петавлісны газетъясын да гижӧд чукӧръясын.
1994-ӧд воын йӧзӧдӧма «Чарӧтӧм пу» небӧг, кытчӧ пырӧма 40 сайӧ висьт.
S/2003 J24
S/2003 J 24 — тайӧ Юпитерлӧн спутник. Сылӧн радиус — 1,5 км. Юпитерӧдз шӧр кост 23 088 000 км. Спутник восьтіс Америкаса астроном Скотт Шеппард 2003 воын.
S/2016 J3
S/2016 J 3 — тайӧ Юпитерлӧн спутник. Сылӧн ыджда — 2 км. Юпитерӧдз шӧр кост 22 213 530 км. Спутник восьтіс Америкаса астроном Скотт Шеппард 2016 воын.
S/2016 J4
S/2016 J 4 — тайӧ Юпитерлӧн спутник. Сылӧн ыджда — 1 км. Юпитерӧдз шӧр кост 23 664 140 км. Спутник восьтіс Америкаса астроном Скотт Шеппард 2016 воын.
Силез кыв
Силез кыв (ślůnsko godka) — тайӧ рытыввыв славян кыв.
Попов Анатолий Егорович
Попов Анатолий Егорович (1932—2023) — видз-му овмӧсын нималана веськӧдлысь, Ленин орден новлысь.
Олан туй
Анатолий Попов чужӧма 1932-ӧд вося косму тӧлысь 8-ӧд лунӧ Коми АССР-ын Шойнаты районса (ӧні — Кӧрткерӧс районса) Нёбдін сиктын.
Уллянаса видз-му техникум помалӧм бӧрын 1952-ӧд восянь и 1992-ӧд воын пенсия вылӧ петтӧдз нелямын во чӧж уджалӧма Коми мулӧн видз-му овмӧс юкӧнын, на пиысь 31 во вӧлӧма веськӧдлысьӧн. 1959—1966-ӧд воясӧ веськӧдлӧма «Выль ордым» колхозӧн, а сэсся Кӧрткерӧс районын «Дружба» колхозӧн. Дас вит во чӧж, 1968—1983 воясӧ, директоралӧма сӧмын на лӧсьӧдӧм Висерса совхозӧн. 1983-ӧд восянь веськӧдлӧма Зеленечса совхозӧн, 1987-ӧд восянь и пенсия вылӧ петтӧдз — Ыджыдвидзса совхозӧн.
Народнӧй овмӧс сӧвмӧдӧмӧ ыджыд пай пуктӧмысь сылысь нимсӧ 1978-ӧд воын пыртӧма Коми АССР-са Уджалан слава Небӧгӧ.
Кулӧма 2023-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь 16-ӧд лунӧ.
Общественнӧй удж
А. Е. Попов вӧлӧма Кӧрткерӧс район сӧветса да и Коми АССР Вылыс Сӧветса депутатӧн (куим созывын).
Кириченко Евгения Ивановна
Кириченко Евгения Ивановна (1931—2021) — архитектураса история туялысь, искусствовед, академик. Мамыслӧн нывдырся овыс — Жакова.
Олан туй
Евгения Кириченко чужӧма 1931-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь 5-ӧд лунӧ Харьковын. Батьыс — Запорожстальын уджалысь инженер-конструктор Иван Диомидович Кириченко (Сталин премия босьтысь — ферровольфрам артмӧдан метод восьтӧмысь); мамыс — врач-хирург Мария Ивановна Жакова. Челядь дырйиыс олӧма немеч оккупацияын.
Помалӧма М. В. Ломоносов нима Москва канму университетса искусствовведение юкӧн (1953), Архитектура теория и историяса Шӧр туясян институтлысь (ЦНИИТИА) аспирантура. Велӧдысьясыс — Михаил Андреевич Ильин, Пётр Николаевич Максимов, Ирина Владимировна Эрн.
1964-ӧд воын дорйӧма архитектураса кандидат ним вылӧ диссертация, темаыс — «Истории развития многоквартирного жилого дома с последней трети XVIII по начало XX в. (Москва, Петербург)».
Кулӧма 2021-ӧд вося сора тӧлысь 1-ӧд лунӧ.
Туялӧмъяс
1960-ӧд воясӧ туялӧма XVIII—XIX-ӧд нэмъясса роч архитектура история, Испания, Швейцария, Канада, Португалия, Балканса странаяс, Латина Америкаса архитектура.
Е.И. Кириченко — РААСН-са академик, Россияса канму премия босьтысь (1998), Россияса искусствоын нимӧдана уджалысь (1999). Россияса архитекторъяс котырӧ пырысь, РАХ-са Почёта пырысь.
Сылысь нимсӧ пасйӧма «Человек года» энциклопедияӧ (2004), «Who is who в России» энциклопедияӧ (Швейцария, 2006).
Небӧгъяс
Йӧзӧдӧма 30 сайӧ монография да небӧг, 300 сайӧ туялан статья.
Тувсов Микӧла
Тувсов Микӧла (Никола Вешний) — коми йӧзкостса календарын тӧдчана лун, подуласьӧ православнӧй вичкоса гаж вылӧ, кодӧс пасйӧны ода-кора тӧлысь 22-ӧд лунӧ.
Тувсов Микӧла — сура лун Помӧсдiнын, Ношульын, Ыджыдвиддзын. Помӧсдiнын медводдза лунсӧ пасйӧны сиктас, мӧдсӧ да коймӧдсӧ — Сордйыв да Выльгорт грездъясын. Ношульын Тувсов Микӧласӧ празничайтӧны Грездын, Даньгрездын, Погостын, Ёльдорын да Райын. Кор йӧзыс локтӧны гӧститны, чолӧмасьӧны керкаас: «Здраствуй, Микӧла милӧстливӧй!»
Микӧла лунӧ Ношульын поп вӧлі ветлӧ вичкосянь часовняӧ. Ӧти кыр вывсянь мӧдӧдз шыблалӧны [[ньыв] лыска туй, а ӧтар-мӧдар бокас сулалӧны йӧз. Поп мунӧ лыска туй кузя, бӧрсяньыс мужичӧйяс нуӧны борда Ен. Кор дыр кад чӧж оз зэр, йӧзыс локтӧны часовня дорас Енъясӧн да корӧны зэр: «Микӧла милӧстливӧй, вай зэр!»
Тувсов Микӧласянь босьтчӧны гӧрны да кӧдзны. Та вӧсна лунсö нӧшта шуӧны «Бӧрӧзда лунӧн».
Йӧзыс эскӧдӧны, мый Микӧла Ен пӧ шулӧма: «Микӧлаӧдз тырмӧдӧй турунтӧ, а ме пӧ сэсся кӧть тошкӧн, а верда скӧттӧ!»
Сипертас (котыр)
Сипертас — йӧзкостса фольклор котыр. Лӧсьӧдӧма Кӧрткерӧс районса Одыб сиктын 1985-ӧд воын.
История
«Сипертас» нима котыр вӧлі лӧсьӧдӧма 1985-ӧд воын Одыб сиктса культура керка бердын. «Сипертас» кывсӧ йӧзыс ӧткодялӧны «маръямоль» кывкӧд. Медводдза лунсяньыс котырнас веськӧдлӧ Попова Мария Александровна.
1994-ӧд воын котырыслы сетӧма «йӧзкостса» ним.
Котырлӧн репертуарын эм Одыб сиктса обрядъяс, йӧзкостса сьыланкывъяс да йӧктӧмъяс: «Чибильтӧм» рӧштводырся гажӧдчӧм, «Рытйысьӧм», «Ныв сетӧм» кӧлысь обряд, видз вылӧ петӧм обряд, «Стырӧясьӧм» ворсӧм, «Одыбса кадриль». «Чибильтӧм» гаж пыртӧма Нематериальнӧй культурнӧй наследиелӧн Рочмуса реестрӧ.
Петыр-Павел вичко (Кулӧмдін)
Петыр-Павел вичко (кыпӧдӧма 1799 во–1810 во) – Кулӧмдiн сиктса православнӧй вичко.
XIX нэм
Кулӧмдінын Петыр-Павел вичко босьтчисны кирпичысь кыпöдны 1799 воын, уджъяссö помалісны 1810 воын. 1820 вося кӧч тӧлысьын вежöдiсны Петыр да Павел апостолъяслöн нимъясöн.
1867 воын тайö вичкоас Литургиясö служитiс Вӧлӧгдаса да Югдінса епископ Павел.
1883 воын кутшöмкö Василий Фёдорович Панюков танi примитöма военнöй присяга да мунöма служитны император армияса стрелковöй полкö.
1875 вося ведомосьтъясын пасйöма, мый вичкоса эмбур зэв гöль (важиник кöлуй, пу да ыргӧн тасьтi-пань, медся колана ен небӧгъяс).
1875 вося ода-кора тӧлысь 28 лунö Петыр-Павел вичкоса настоятельöн пуктöма Василий Дмитриевич Садоков (сылы вöлöма 51 арöс). Дöвеч, öтнас быдтöма кык нылöс: 17 арöса Раиса (кужö лыддьысьны), 11 арöса Ольга (сы кадö велöдчöма Тотьмаын нывбаба прогимназияын).
Настоятельлöн отсасьысьöн вöлöма Попов Василий Константинович. На кындзи вичкоын зiлисны мукöд кадас: священник о.Палладий, псаломщикъясöн Андрей Тимофеевич Попов да Исидор Алексеевич Попов, дьяконъясöн – Николай Тюрнин, Стефан Тюрнин да Михаил Алексеевич Тюрнин (сiйö 40 во уджалiс вичкоас).
Притчас (штатса уджалысьяс) вöлöма 3 морт: настоятель да кык псаломщик. Настоятельлöн керкаын: «малый деревянный и весьма ветхий». Та вöсна община медалöма кресьтянин керкаысь жыр. Псаломщикъяс олöны ас керкаас.
Куим морта притчлöн удждоныс 164 шайт 64 ур. На пиысь настоятельлы – 105 шайт 84 ур, медводдза псаломщиклы – 35 шайт 28 ур, мöдыслы – 23 шайт 52 ур.
1880 вося Клирöвöй ведомосьтын гижöма, мый Петыр-Павел вичкоын эмбурыс содöма. Вичкоын эм: «церковных облачений хороших – 5, посуда разная: медная посеребрянная и оловянная, Евангелий – 4, два из них обтянуты малиновым бархатом, наугольники и средник – серебряные 84 пробы, купель для крещения младенцев и венцы для брачующихся медные, книги Богослужебные почти все в двух рядах…». «''Земли усадебной (огородной) было выделено около 500 сажен, пахотной и сенокосной – около 10 десятин. С пахотной земли снято хлеба 8 четвертей на 35 рублей, заготовлено сена 50 возов на сумму 50 рублей, которое шло на прокорм 4 лошадей, 6 коров, 8 овец''».
1880 воын вичкоса кассаö (кружка) воöма 882 шайт 64 ур. Тайö сьöм локтöма требаысь, молебенысь, казьтылöмъясысь, Рöштво да Ыджыд лун празьникъяс нуöдöмысь. Неуна сьöм настоятель ним вылö вöлi ыстöма Зeмскöй пошта пыр Усть-Сысольскса духовнöй управлениеысь либö Вöлöгдаса духовнöй консисториысь Епископ нимсянь. Вичкоö сiдзжö волöны матысса грездъясысь эскысьяс.
1879 вося кӧч тӧлысь 6 лунсянь Петыр-Павел вичкоын настоятельöн индöма Николай Михайлович Доброумов. 1879 вося ӧшым тӧлысь 4 лунö сiйöс пуктiсны Кулöмдiн сиктса подув училищеö Законоучительöн. Сiйö вöлi уна велöдчöм мортöн, Яренскса Преображенньö собoрса заштатнöй священник Филофейлöн пиöн. Сы кындзи, Н.М. Доброумов вöлi 5-öд кытшса благочиннöйöн.
1886 воын Петыр-Павел вичко выльысь вежöдöма сотчöм бöрас. Вичко посводзас (папертьын) вöлöма Нерукотворнöй Спаслöн öбраз, кодöс ас кадö Ен отсöгöн вермöмаöсь видзны биысь – Николай Чудотвореч вичко сотчигöн шыбитöмаöсь Эжваö.
1890 воын вöчöма кöлöкöльня, жыннянлöн сьöктаыс вöлöма 204 пуд.
1900-öд вояс
1903 вося рака тöлысьсянь – 1906 вося öшым тöлысьöдз Петыр-Павел апостолъяслöн вичкоын попалöма иерей Николай Николаевич Доброумов. Кулöмдiнö сiйöс вуджöдöмаöсь Помöсдiнса Енмамлöн Успенньö вичкоысь. Усть-Сысольска духовнöй училище да Вӧлӧгдаса семинария помалöм бöрын Югдінса еписком Гавриил 1899 воын бласлöвитiс сiйöс служитны Помöсдiнса вичкоын. А 1906 воын Кулöмдiнысь Николай Доброумовöс вуджöдiсны Аныбö. 2001 вося йирым тöлысь 6 лунö Вежа Синод шуис иерей Николай Николаевич Доброумовöс вежаöн да пыртiс Коми му югдöдысь новомученникъяс лыдö.
1930-öд воясö Петыр-Павел вичколысь пытшкöссö вöлi мавтöма кельыдлöз рöмöн да мичмöдöма зарни серъясöн да дзоридзьясöн. Танi югъялöма ыджыд паникадилö. Царскöй вöрöта öтар-мöдарладорас вöлöмаöсь колоннаяс. На бокын öта-мöдыслы паныда сулалöмаöсь сус пуысь вöлалöм 1 метр судтаа, кианыс важ гижöда анделъяс. Вичкосö мичмöдöмаöсь и важся мича öбразъяс, а шуйга кырлöс саяс öшалöма Николай Чудотвореч вежалы важся öбраз да житие, кодöс чайтöмаöсь чудотворнöйöн. 1898 воын Николай II-öс императорö коронуйтöмкöд йитöдын тайö öбраз дорас ньöбöмаöсь да ладмöдöмаöсь зарниöдöм озысь веркöс (риза).
Петыр-Павел вичкосянь рытыв-войвывланьын вöлi Николай Чудотвореч вичко, а сыкöд орччöн – пу кöлöкöльня. Став вичкосö 1902 воын кытшалöма кöрт потшöс, кодi нюжалöма матö 170 сажень. Лунвывладорын вöлöма кирпичысь неыджыд стöрöжка. Вежа стрöйбаяс гöгöрын быдмисны кыдз да сус пуяс. Петыр-Павел вичко бокын öнiöдз на эм öти кыдз пу, код улö, кыдзи висьталöны важ йöз, дзеблöмаöсь кутшöмкö ыджыд чина мортлысь кагасö. Вичко потшöс сайын, öнiя Берегдор улича вылын, вöлöма шойна.
1930-öд вояс
1933 воын Коми облисполкомса веськöдлысь Ильчукова мöдöдалiс письмöяс, медым вичкояс тупкалiсны став Коми му пасьта. И тайö индöдсö босьтчисны пöртны олöмö. 1937 вося йирым тöлысь 17 лунö Н.И. Мишаринлöн веськöдлöм улын Макар Öльöш да Карö сиктъясса олысьяс, ставыс 111 морт, гöлöсуйтiсны вичко сиптöм вöсна. Сiйö жö лунас «Буденный» колхоз нуöдiс собрание, кöнi П.А. Чаланов ышöдiс вичко керкаын восьтны клуб. Иван Липин тöдчöдiс: «Вичкосьыс тöлк абу, сы местаö бурджык восьтны культура керка». К. Мишарин содтiс: «Вичкояссö быд сиктын кисьтöны, колö бырöдны и миянын».
Йирым тöлысь 18 лунö «Ленин туйöд» колкозлöн собрание вылын Семяшкин висьталiс: «Царлöн правительство ассьыс власьтсö ёнмöдiс вичко отсöгöн. Сöвет власьт юкис вичкосö государство бердысь. Кызь во стрöитам социализм, и вичколы тырмас нин гудыртны йöзлысь вежöрсö. Сiйö öнi падмöдö миянлысь олöм». Семяшкин дор сувтiсны мукöд да шуисны: тупкыны Петыр-Павел вичко. Кывкöртöдсö мöдöдiсны райисполкомö, кодi сэсся шыöдчис облисполкомö.