cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Гербера
Гербера ( Gerbera ) — астра котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Лунвыв Америкаын, Африкаын да Азияын.
Гӧстила (Луздор район)
Гӧстила (Гостиногорка) — Коми Республикаын Луздор районса Летка сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Джарай (кыв)
Джарай кыв — тайӧ Вьетнамын да Камбоджаын малай-полинезия кыв. Анбур — латин.
Пример
Abih bang mơnuih-mơnam tơkeng rai rơngai laih anŭn mơdơ̆-mơđơr amăng tơlơi pơpŭ-pơyôm hăng tơlơi dưi. Ƀing gơñu tŭ hơmâo tơlơi pơmĭn hăng tơlơi thâo djơ̆-glaĭ laih anŭn brơi ngă kơ tơdruă amăng tơlơi khăp ayŏng adơi.
Япет
Япет — тайӧ Сатурнлӧн спутник. Сылӧн радиус — 735,6 км. Сатурнӧдз шӧр кост 3 560 820 км. Япет восьтіс Италияса да Францияса астроном Джованни Доменико Кассини 1671 воын.
Крутоборка (Кулӧмдін район)
Крутоборка (Крутоборка) – Коми Республикаын Кулöмдiн районысь Крутоборка сикт овмӧдчӧминса посёлок.
География
Посёлок пуксьöма Прупт юлöн шуйга берегö. Крутоборкасянь Кулӧмдiн сиктöдз 80 км.
Куклина Раиса Ильинична
Куклина Раиса Ильинична (комиӧн Илля Райӧ; 1951— 2018 ) — коми кывбуралысь да литература туялысь. Гижӧма комиӧн да рочӧн.
Олан туй
Раиса Куклина чужӧма 1951-ӧд вося кӧч тӧлысь 16-ӧд лунӧ Сыктывкарын. Тані жӧ помалӧма 2-ӧд номера школа. 1970—1973-ӧд воясӧ уджалӧма телеграфистӧн. Сэсся лоӧма «Югыд туй» газет редакцияын машинисткаӧн. 1973—1978-ӧд воясӧ велӧдчӧма Коми пединститутса филология факультетын уджысь орӧдчытӧг. Институт помалӧм бӧрын 1978-ӧд воын пырӧма уджавны СССР-са наукаяс академиялӧн Коми филиалысь Кыв, литература да история институтса кыв секторӧ старшӧй лаборантӧн. 1980—1983-ӧд воясӧ велӧдчӧма СССР-са наукаяс академиялӧн Коми филиалса очнӧй аспирантураын «СССР-са войтырлӧн литература» специальносьт серти. 1987-ӧд восянь уджалӧ фольклор да литература секторын младшӧй научнӧй сотрудникӧн, 1992-ӧд восянь — литературоведение юкӧдса научнӧй сотрудник должносьтын.
Кулӧма 2018-ӧд вося лӧддза-номъя тӧлысьын.
Туясян удж
Диссертация темаыс — «Комедия как ведущий жанр коми драматургии». Туялӧма коми драматургиялысь аслыспӧлӧслунсӧ, поэтикасӧ жа жанръяссӧ.
Р.И. Куклиналӧн медводдза йӧзӧдӧм уджӧн вӧлӧма В.А. Латышевалӧн «Драматургия и жизнь» небӧг вылӧ рецензия, мый петавлӧма 1986-ӧд воын «Войвыв кодзув» журналын (2 №). Сы бӧрын тшӧкыда гижлӧма коми литература, драматургия да национальнӧй театр йылысь.
Гижан удж
Р.И. Куклина гижӧ кывбуръяс комиӧн да рочӧн. Аслас гижан сям йывсьыс восьсӧн юӧртӧма 1997 воын. Кывбуръясыс петавлісны «Войвыв кодзув» журналын, «Коми му» газетын, «Сыктывкар» да «Летящей мысли светлый луч» литературнӧй альманахъясын, «Уна рӧма сикӧтш» (2002), «Ӧтувъя керка» (2001) ӧтувъя чукӧръясын.
Некымын кывбур вуджӧдӧма эст кыв вылӧ да йӧзӧдӧма «Пӧсь вой» чукӧрын (2006).
Раиса Куклиналӧн комиӧн петавлісны «Тэ менам шондіӧй» (2001) да «Ловзьысь муслун» (2012) чукӧръяс, комиа-рочӧн — «ТЫ и Я» (2005) да «Эн дивит тэ менӧ» (2007) небӧгторъяс, рочӧн — «Весенние напевы» небӧг (2008).
Ɵ
Ɵɵ — латин анбурлӧн шыпас, бергаліс 1920—1940-ӧд воясӧ азербайджан, тотара, башкир, казах, кыргыз, уйгур, тыва, монгол кывъясын. Шуанног — [œ] либӧ [ɔ]. Ӧния пасйӧм — латин Ö|Öö либӧ кирилл Ө|Өө.
Сідзжӧ Ɵ вӧдитчӧны африкаса дан (гио) кывйын (Либерияын).
Видзӧдӧй тшӧтш
Ө, Ѳ, Θ, Ø
Мишарин Алексей Иванович
Мишарин Алексей Иванович (1903—1977) — хирург, Социалистическӧй Уджвывса Герой, Коми АССР-са да РСФСР-са нимӧдана бурдӧдысь.
Олан туй
Алексей Мишарин чужӧма 1903 вося рака тӧлысь 16-ӧд лунӧ Вӧлӧгда губерняысь Усть-Сысольск уездса Ыджыдвиддзын (ӧні — Коми Республикаын Кӧрткерӧс районса Ыджыдвидз сикт). Семьяас кӧкъямыс воксьыс вӧлӧма медічӧтӧн. Сылӧн рӧдвуж Ефим Мишарин, коді веськӧдлӧма медводз сёян-юан чукӧртӧм вӧсна органӧн, а сэсся Коми обласьтса Исполкомӧн, отсалӧма воӧдчыны Алексейлы Югдінӧ да пырны велӧдчыны рабфакӧ.
1922 воын пырӧма велӧдчыны Москва канмуса университетлӧн медицина факультетӧ. Велӧдчӧма Москваын ординатураын. 1932 восянь уджалӧма Сыктывкарын хирургӧн, 1934 восянь — хирургия юкӧнӧн веськӧдлысь. Сійӧс шуӧны Коми муын хирургия служба панысьӧн.
1941-ӧд вося сора тӧлысьӧ Сыктывкарса военкомат босьтӧма сійӧс Гӧрд армияӧ. Айму вӧсна Ыджыд тыш кадӧ вӧлӧма войнаса госпитальясын хирургӧн. Медицина службаса майор. 1946-ӧд восянь 1967-ӧд воӧдз веськӧдлӧма республикаса бурдӧдчанінын хирургия юкӧнӧн.
Кулӧма 1977 вося моз тӧлысь 18-ӧд лунӧ Сыктывкарын.
Удж
Алексей Иванович ёна ветлӧдлӧма Коми сикт-грездъясті, отсалӧма том хирургъяслы, ачыс вӧчӧма уна сьӧкыд операция. Дзоньвидзалун видзан служба котыртӧмӧ ыджыд пай пуктӧмысь да асшӧр ыджыд пайысь 1966 воын А.И. Мишаринлы сетӧма «Социалистическӧй Уджвывса Герой» ним.
Наградаяс
Алексей Иванович Мишаринӧс бурдӧдысьяс пиысь медводдзаӧн пыртӧма Коми АССР-са Удж Слава небӧгӧ.
Ᵹ
Ᵹᵹ (діса G) — латин анбурлӧн шыпас, кутшӧм вӧдитчӧны кыв туялысьяс ирландса, кӧмри, важ англичан, шӧр англичан да войвыв саами кывъяслӧн транскрипцияын. Шуанног — [ɣ].
Интерглосса (кыв)
Интерглосса (Interglossa) — лӧсьӧдӧм войтыркостса кыв, лӧсьӧдысь — Англияса биолог Ланселот Хогбен.
Видзӧдӧй тшӧтш
Глоса
Кельчиюр (Изьва район)
Кельчиюр (Кельчиюр) — Коми республикаын Изьва районысь Кельчиюр сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
География
Сикт пукалӧ Изьва юлӧн веськыд берегын. Кельчиюрсянь Изьва юрсиктӧдз 68 км.
Игнатов Михаил Дмитриевич
Игнатов Михаил Дмитриевич (коми: — Чуд Миш Игнаторд) (1931) — чужан му тӧдмалысь, кинорежиссёр, коллекционер.
Олан туй
Михаил Игнатов чужис Коми (Зыряна) асвеськӧдлан обласьтын Кулӧмдін районса Сордйыв грездын 1931-ӧд вося йирым тӧлысь 6-ӧд лунӧ. Батьыс — Дмитрий Николаевич Игнатов (1903—1943), мамыс — Вера Семеновна (1912—2000). Семьяас сідзжӧ вӧлі Дина чой (1931), Ӧльӧш (1938–2007) да Игорь вокъяс (1938—2010).
1935 вося урасьӧм тӧлысьӧ бать-мамсӧ кулакалісны, керкасӧ да эмбурсӧ мырддисны. Батьсӧ пуксьӧдісны 2 во кежлӧ ИТЛ-ӧ. Мамыслы ковмис кык кагакӧд мунны бать-мам дорас да овны сэні верӧсыслӧн локтытӧдз. М.Д. Игнатовлысь батьсӧ реабилитируйтісны мыжтӧг пуксьӧдӧмысь сӧмын 1956 воын.
Шыр варыш
Шыр варыш (Circus cyaneus; лунь полевой) — варыш котырысь лэбач.
Игнатов Михаил Дмитриевич
Олан туй
1943 воын М. Игнатов помаліс Сордйывса 4 класса ичӧт школа. 1943—1946 воясӧ уджаліс колхозын.
Нянь шепысь пукалӧм
1947 вося лӧддза-номъя тӧлысь 6-ӧд лунӧ мыждӧма РСФСР-са УК-лӧн 162 г статья серти да пуксьӧдӧма 2 во кежлӧ ИТЛ-ӧ. Михаил Игнатовӧс мыждӧмаӧсь колхоз амбарысь 20 кг тусь гусялӧмысь. Кыдзи бӧрыннас тыдовтчӧма, сійӧс суклялӧма ӧттшӧтшъя рӧдвужыс. Лӧддза-номъя тӧлысьсянь кӧч тӧлысьӧдз нуӧмаӧсь Уралӧ. 1947-ӧд вося арсянь 1948-ӧд вося арӧдз пукалӧма Верхотуръя карса тыр арлыдтӧмаяслӧн исправительнӧй колонияын. Сэсся вуджӧдӧмаӧсь Свердловск карса лагерӧ, кӧні пукалӧмаӧсь верстьӧяс. Пукаланінысь лэдзӧма 1949 вося лӧддза-номъя тӧлысь 6-ӧд лунӧ.
Уджалӧм
1950-ӧд воӧдз слесаритіс Уква карбердса Крутянса са заводын. 1950-ӧд вося тулыснас пырис велӧдчыны рытъя школаӧ. Кӧсйӧма пырны велӧдчыны Одесса карса саридз училишӧӧ, но документъяссӧ абу босьтӧмаӧсь, сы вӧсна мый эм ИТЛ-ысь петӧм йылысь справка. 1950-ӧд вося тулыссянь 1962-ӧд вося арӧдз уджаліс шахтёрӧн Донбасс шахтаясын. Та кадӧ жӧ велӧдчӧ Зугресс карса рытъя школаын. 1952 воын босьтӧма школа помалӧм йылысь аттестат да пырӧма велӧдчыны Донецк индустриальнӧй институтса горнӧй факультетӧ. 1957 воын институт помалӧм бӧрын уджаліс «Донецкуголь» комбинатын инженер должносьтъясын. Кутіс сниматны кинояс.
Шыр варыш
Паськалöм
Коми муын поздысьö да быдтысьö сöмын öти сикас лэбач — шыр куталысь варыш (рочöн: лунь полевой).
Игнатов Михаил Дмитриевич
Режиссёралӧм
1962—1965 воясӧ велӧдчис ВГИК-лӧн режиссёр факультетын, помаліс гӧрд дипломӧн. 1966—1986 воясын уджаліс «Леннаучфильм» киностудияын документальнӧй да научно-популярнӧй фильмъясын режиссёр-постановщикӧн. Кыдзи сценарист да режиссёр дасьтіс 50 гӧгӧр фильм, кӧні висьталіс уна нималана йӧз йылысь — Никитинъяс велӧдысь-гозъя йылысь, кодъяс лӧсьӧдісны челядьӧс аслыссяма быдтанног, енбиа скульптор Д.Цаплин да саридзті ветлысь В. Беринг йылысь. Эм удж, кӧні петкӧдлӧма Петыркарын Тӧвся Дворечлӧн 1917 воын бӧръя лун йылысь, кытчӧдз сійӧс эз босьтны большевикъяс. Та кадӧ жӧ М.Д. Игнатов тӧдмасьӧ уна енбиа йӧзкӧд, торйӧн нин серпасалысьяскӧд.
Шыр варыш
Ыджда да рöм
Ыджда сертиыс тайö шöрпöлöс варыш. Сьöктаыс овлывлö 600 граммöдз, а тушаыслöн кузьтаыс метр джынйöдз. Мукöд варышысь торъялö чужöм гöгыльнас, кодi сюзьяслöн моз паськыд ота да, синъясыс видзöдöны оз öтарö-мöдарö, а веськыда водзö. Айыслöн туша вылысыс пöим рöма, а улысладорыс еджыд. Борд помъясыс сьöдöсь. Энь варышыс вылiсяньыс гöрдовруд, вывтыр улысладорыс сэтшöм жö, но кольквиж вевъя. Бордйыс гырысь гöрдов чутъяса. Гознан лэбачыслöн кокыс да синмыс кольквиж, гыжъясыс сьöд рöмаöсь, нырныс сьöд жö, но лöзов рöмсера.
Игнатов Михаил Дмитриевич
Режиссёралӧм
1974 восянь Россияса кинематографист котырын, 1997 восянь Россияса журналист котырын.
Чужан му тӧдмалӧм
1991 воын пенсия вылӧ петӧм бӧрын туялӧ чужан мусӧ, финн-йӧгра ономастика. Лӧсьӧдіс «Ордпу» котыр.
Чисталёв Иона Тимофеевич
Олан туй
Иона Чисталёв чужис 1893 вося кӧч тӧлысь 25-ӧд лунӧ Вӧлӧгда губерняысь Усть-Сысольск уездса Помӧсдінын (ӧні — Кулӧмдін районса Помӧсдін сикт). Помаліс Помӧсдінса начальнӧй школа, Усть-Сысольскса вылыс начальнӧй училишӧ, велӧдысьяслысь Кардорса кыквося семинариа.
Шыр варыш
Поздйысьöм да оласног
Шыр куталысь варыш — эрдаинъяс радейтысь лэбач, паныдасьлывлö весиг тундралöн лунвыв юкöнъясас. Лунтыръясöн кыйсьö-шлывъялö тайö варышыс. Лэбалö дзик му бердтiыс. Оз кö слöймы кватитны кыйдöссö лэбигас, вöтлысьö сы бöрся му вывтi котралöмöн. Куталö ыб выв да му шыръясöс, дзодзувъясöс, гырысь гагъясöс. Уськöдчывлö посни лэбачьяс вылö, чöсмасьлывлö кай колькъясöн да кайпиянöн.
Тайӧ волысь-мунлысь тылаборда. Петкöдчö Комиын ода-кора тӧлысь пуксигöн. Позсö лöсьöдöны му вылö, джуджыд турунаинö либö няня ыбъяс вылö. Тэчöны сiйöс турунысь да посньыдик пу увъясысь. Ыджыд лэбачыдлы и позйыд ыджыд колö — метр джын пасьта сiйö да 30 сантиметр судта. Пöжны пуктöны нёль-ö-вит кольк. Пöжсигас позъяс пукалö сöмын энь лэбачыс тӧлысь чöж. Сёянсö ваялö да вердö сiйöс ай пöлыс. Быдтысигас шыр куталысь варышъяс позсö видзöны зэв сöстöма, кадысь кадö весалöны чукöрмöм куйöдсö да сёян колясъяссö. Пияныслöн чужöм бöрын мамыс вель дыр на оз петавлы позсьыс, шонтö найöс. А посньыд йылöмыслöн ёнмыштöм бöрын сiйö тшöтш лэбзьывлö кыйсьыны. Квайт вежон мысти варышпиян петöны асшöр олöмö.
Эновтöны чужанiнсö шыр куталысь варышъяс кöч тöлысьлöн мöд джынйын. Тöвйöны найö Европалöн да Азиялöн лунвыв муясын, а сiдзжö Африка Войвылын.
Сёян
Тайö лэбачьясыс бырöдöны быдсяма шыръяссö, лёк вöчысь гагъяссö, вайöны уна буртор вöр-валы да му вöдитысьяслы.
Каллистефус
Каллистефус ( Callistephus chinensis ) — астра котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын.
Чисталёв Иона Тимофеевич
Олан туй
Ветліс Ставмирса медводдза тыш вылӧ. Локтӧм бӧрас велӧдіс Помӧсдінын. 1919 восянь — Усть-Сысольск исполкомлӧн педагогическӧй юкӧдӧн веськӧдлысь.
Висьмис чахоткаӧн. Бурдӧдчис Эжва ю бокса противотуберкулезнӧй санаторийын. Куліс 1923 вося сора тӧлысь 24-ӧд лунӧ туберкулёзысь Коми обласьтысь Усть-Сысольск уездса Пӧддельнӧй сиктын (ӧні —Кӧрткерӧс районын). Гуалӧма сэн жӧ.
Гижан удж
Иона Чисталёв — «Шыпас йӧртӧд» медводдза коми буквар лӧсьӧдысьяс лыдысь.
Кыдзи и Тима Вень вокыс, велӧдіс да кывбуръяс гижны босьтчис. Гижис лирическӧй да сатирическӧй кывбуръяс. Комиӧдіс Э.Потьелысь, А.С. Пушкинлысь, М.Ю. Лермонтовлысь, Е.А. Баратынскийлысь, И.А. Крыловлысь, А.В. Кольцовлысь, Н.А. Некрасовлысь, А.Н. Толстойлысь, Л. Мейлысь, И. Никитинлысь, И. Суриковлысь, В. Тан (Богораз)лысь да мукӧд авторлысь гижӧдъяссӧ.
Паметь
Иона Чисталёвлӧн гу бӧрся дыр кад чӧж видзӧдіс сылӧн пиыс — нималана коми шылада фольклор туялысь Прометей Чисталёв. 2013 воын паметниксӧ выльмӧдӧма Коми Республикаса культура министерство тшӧт весьтӧ.
Игнатов Михаил Дмитриевич
Чужан му тӧдмалӧм
Роч географическӧй котырӧ пырысь. Водзмӧстчис, лӧсьӧдіс да медводдзаӧн веськӧдліс Петыркарын коми землячестволӧн «Неватас» котырӧн. Пырӧ «Покаяние» республикаса матирологлӧн общественнӧй редколлегияӧ.
Коллекционер
М.Д. Игнатов тӧдса кыдзи важ эмбур, серпасъяс и с.в. чукӧртысь. «Леннаучфильм» студияын уджалігӧн вӧлі тӧдса Сӧвет кадся андеграундӧ (неофициальнӧй культураӧ) пырысьяскӧд, дыр чукӧртіс суйӧр сайӧ мунысь художникъяслысь серпасъяссӧ.
Ньӧбӧм да чукӧрмӧм коллекция вӧзйис сетны Коми Республикаса Национальнӧй галереялы, медым сэні лӧсьӧдны «неофициальнӧй культура музей». Коллекция подулас 2015–2016 воясын Национальнӧй галереяын дасьтӧма выставкаяс,. Сэні петкӧдлӧма татшӧм серпасалысьяслысь уджъяссӧ, кыдзи Анатолий Зверев, Эрнст Неизвестный, Вагрич Бахчанян, Виктор Кротов, Дмитрий Цаплин, Владимир Павлов, Александр Исачев, Юрий Герасимов, Владимир Григоров, Сергей Алешин и с.в. Экспозицияын ёнджыка мыччӧдӧма 1960-1970-ӧд воясся сӧвет кадся андеграундӧ пырысь Анатолий Крынскийлы (живопись, графика, скульптура, небӧг серпасъяс, рельефъяс да гравированнӧй пӧвъяс).
Магнита нюдз диск
Магнита нюдз диск тайӧ компьютерлӧн да мукӧд лыдпаса техникалӧн юӧркутӧд.
Сюраныр
Сюраныр (Rhinoceros) тайӧ ыджыд пемӧс. Сюраныръяс олӧны Африкаса да Азияса тропическӧй вӧръясын да саваннаясын.
Компакт диск
Компакт диск тайӧ компьютерлӧн да мукӧд лыдпаса техникалӧн юӧркутӧд.
Сюраныр
Характеристика
Сюранырлӧн эм ӧти али кык сюр нырыс вылын. Медыджыд сюрлӧн кузьтаыс — 158 сантиметр. Сюранырлӧн тушаыс сьӧкыд, кокъясыс дженьыдӧсь да кызӧсь. Сюранырлӧн омӧль аддзӧм, но вывті бур кывзӧм да завидьтан нырис.
Олан сям
Сюраныръяс олӧны ӧткӧн, кӧнсюро саваннаын неыджыд котырӧн. Лун шӧрын сюраныръяс узьӧны, рытын да войбыд узьтӧг олӧны.
Систематика
Сюраныръяслӧн эмӧсь вит сикас: индияса сюраныръяс - индияса сюраныр да яваса сюраныр; африкаса сюраныръяс - еджыд сюраныр да сьӧд сюраныр; межся важ суматраса сюраныр и.
Япон кыв
Япон кыв (日本語 нихонго, 國語 либӧ 国語 кокуго — «мулӧн кыв» либӧ «войтырлӧн кыв») — Япониялӧн каналан кыв. Анбур — кандзи (китайса иероглифъяс) слога анбуръяскӧд (хирагана да катакана, важӧн манъёгана, хэнтайгана), мукӧддырйи латин (ромадзи).
Комиын СССР-са геройяс
Комиын СССР-са геройяс – лыддьӧг, кытчӧ пыртӧма Коми муын чужӧм, Коми АССР-са военкоматъясӧн босьтӧм да Айму вӧсна Ыджыд тыш бӧрын Коми Республикаö дыр кежлӧ олӧм могысь локтӧм СССР-са Геройяс – Айму вӧсна Ыджыд тыш вылӧ ветлысьяс.
СССР-са Герой почёт звание вӧлі сетӧма пӧшти 12700 мортлы. Коми муӧ бӧр воис гортас ловйӧн СССР-са 14 герой. 28-сьыс 14 мортыс – чужлісны Коми муын. Фронтӧвӧй специальносьт серти Герой пиын: 13 стрелок, 4 артиллерист, 4 лётчик, 3 сапёр, 2 разведчик, 1 саридзса пехотинеч и 1 снайпер.
Рея
Рея — тайӧ Сатурнлӧн спутник. Сылӧн радиус — 763,8 км. Сатурнӧдз шӧр кост 527 108 км. Рея восьтіс Италияса да Францияса астроном Джованни Доменико Кассини 1672 воын.
Авеста кыв
Авеста кыв (ас ним гашкӧ airya) — тайӧ бырӧм (сёрнитісны миян эраӧдз VII нэмӧдз) Иранын да Шӧр Азияын иран кыв, кыв Авесталӧн — вежа небӧг зороастр эскӧмлӧн.
Авеста анбур
Индияын зороастристъяс гижӧны авеста кывйӧн гуджарати анбурӧн.
Ичӧт Беберка (Луздор район)
Ичӧт Беберка (Малая Беберка) — Коми Республикаын Луздор районса Летка сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Диона
Диона — тайӧ Сатурнлӧн спутник. Сылӧн радиус — 561 км. Сатурнӧдз шӧр кост 377 396 км. Диона восьтіс Италияса да Францияса астроном Джованни Доменико Кассини 1684 воын.
Маршаллия
Маршаллия ( Marshallia ) —  астра котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Войвыв Америкаын.
Космос (быдмӧг)
Космос ( Cosmos ) —  астра котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Америкаын.
Нюмыд (Кулӧмдін район)
Нюмыд (Нюмыд) – Коми Республикаын Кулӧмдін районысь Крутоборка сикт овмӧдчӧминса посёлок.
Мутьдін (Удора район)
Мутьдін (Мучкас) — Коми республикаын Удора районса Черныб сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Нюмыд (Кулӧмдін район)
География
Посёлок пуксьӧма Рытыввож ю (Нюмыд юлӧн шуйга вож) берегӧ. Крутоборкасянь Нюмыдӧдз 30 км.
Борӧвӧй (Уква каркытш)
Борӧвӧй (Боровой) — Коми республикаын Уква каркытшӧ пырысь карсяма посёлок.
География
Борӧвӧйсянь Уква карӧдз 62 км.
История
Водзынсӧ Борӧвӧй посёлок сӧветӧ вӧлі пырӧ Тобысь посёлок (10 км сайын).
Вежа Пантелеймон вичко (Кедва)
История
Кедва сиктын Пантелеймон часовня кыпӧдлӧмаӧсь XIX нэмын, сэтчӧ волывлӧмаӧсь тшӧтш и Изьва сиктсянь Поромӧсь грездӧ мунысьяс, кӧні сулавлӧма Вежа Николай-Чудотвореч вичко.
Кедваын крам праздникӧн вӧлӧма Пантелеймон лун. Быд во моз тӧлысь 9-ӧд лунӧ татчӧ волывлӧмаӧсь вӧвъясӧн, подӧн мукӧд сиктысь олысьяс. Дякӧн вӧлӧма Николай Васильевич Прялухин.
Часовня шӧрас грымвидзӧма ӧти ыджыд юрйыв, сыкӧд орччӧн — кык ичӧт юрйыв. Став юрйыв вылас сулалісны крестъяс.
Кор 1936-ӧд воын разьӧмаӧсь вичкосӧ, йӧзыс бӧрдӧмаӧсь. Олӧма йӧзыс висьталӧны, кыдзи вичкосӧ разигӧн кодкӧ усьӧма жыннянӧн да кулӧмас. Йӧзыс шуӧны, мый сійӧс тадзи мыждӧма Енмыс. Война дырйи часовняас видзӧмаӧсь рудзӧг. Недыр кад вичкоын вӧлӧма клуб (война бӧрын), кӧні петкӧдлісны концертъяс. Вичко колясыс зэв дыр сулалӧма школа йӧрын. Сэні вӧлӧма склад.Сэсся сійӧс ставнас разисны, а керъяссьыс кыпӧдӧмаӧсь школа да аэропорт.
Ы (ю)
Ы — Рочму войвылын неыджыд ю, визувтӧ Коми Республикаті да Кардор обласьттi, Ву юлӧн шуйга ю вож.
Кыв артмӧм
Коми кыв туялысь А.П. Афанасьев чайтӧ, мый Ы юлӧн нимыс артмӧма и”(д) /jiːʔ/ яран кывсянь, кодлӧн вежӧртасыс «ва».
География
Юлӧн кузьтаыс — 48 километра. Чуклялӧ, визувтӧ ёнджыкасӧ асыввывлань. Юыс петӧ Кардор обласьтысь Вылыс Тойма районса нюръяссянь, Пиньӧг да Мозын юяс мусюрын. Усьӧ Ву юӧ.
Магнита лента
Магнита лента тайӧ компьютерлӧн да мукӧд лыдпаса техникалӧн юӧркутӧд.
Абъячойса шӧр школа
Абъячойса шӧр школа — Коми Республикаса Абъячой сиктса школа, коді панӧ ассьыс историясӧ 1852 восянь.
История
Абъячойса шӧр школа уджалӧ 1852 восянь.
Школалӧн удж
Директорыс - Масальцев Вячеслав Михайлович. 2016 вося кӧч тӧлысь кежлӧ школаын вӧлі велӧдчӧ 1027 морт, уджалӧ 100 велӧдысь. Велӧдан уджсӧ нуӧдӧны 7 керкаын. Быд велӧдчан жырйын эм мультимедиа техника, позьӧ петны Ӧтуввезйӧ. Школа лоӧ подулӧн татшӧм уджъяслы:
- "Россияса школьникъяслӧн ӧтмунӧм " организация паськӧдан федеральнӧй пилотнӧй площадка;
- подув ӧтув велӧдӧмӧ ФГОС пыртан республиканскӧй пилотнӧй площадка;
- "Лов кыпӧдан культураӧ пыртӧмӧн быдтан-сӧвмӧдан гӧгӧртас лӧсьӧдӧм" подув методическӧй площадка;
- Коми Республикаса велӧдан юкӧнын педагогъяслысь да юрнуӧдысьяслысь квалификация кыпӧдан да тӧдӧмлун бурмӧдан республиканскӧй стажируйтчан площадка.
Велӧдчысьясӧс туйдӧдӧны уджсикасӧ "Эврика" велӧдчысьяслӧн наука ӧтувын.
Школалӧн тэчас юкӧдулӧн лоӧ Челядьлы творчество керка, кӧні велӧдчысьяслы сетӧны содтӧд тӧдӧмлун. Абъячойса шӧр школа топыда ёртасьӧ республикаса да районса 30 учреждениекӧд да организациякӧд.
Школа лои вермысьӧн татшӧм конкурсъясын:
- "Россияса медбур школа" (2006 во);
- "Коми Республикаса медбур школа" (2010 во);
- "Коми Республикаын медбур школаяс" (2012 во);
Школаын уджалӧны "Россияса медбур велӧдысьяс" конкурсса 5 вермысь, "Коми Республикаса медбур велӧдысьяс" конкурсса 5 вермысь.
Иттоккортоормиит
Иттоккортоормиит (грен. Ittoqqortoormiit, асыввыв гренланд сёрнисикасӧн Illoqqortoormiut, Иллоккортоормиут («ыджыд керка»), важӧн дан. Scoresbysund, Скорсбисунн) — тайӧ Гренландия ді вылын кар. Йӧз: 452.
Попова Юстина Аверкиевна
Попова Юстина Аверкиевна (1896—1980) — коми гижысь да вуджӧдчысь.
Гижан удж
Юстина Попова гижис Войт ним улын. Кыдзи ачыс шуліс: «''Гижа этша, но сьӧлӧмсянь. Сэксянь и артмӧ менам этшаникӧн, войт мындаӧн''».
Юстина Поповалӧн медводдза кывбуръясыс петісны 1920—ӧд воясӧ «Коми просвещенец» да «Ордым» журналъясын. Гижны босьтчӧма 1923-ӧд воын на, кор велӧдіс Кӧрткерӧсса школаын. Сэки Юстина Попова гижӧма быдса тетрадь тыр кывбур да ыстӧма Сыктывкарӧ нималана гижысь Нёбдінса Витторлы. Виктор Савин ошкыштӧма, ӧд тайӧ вӧлі коми нывбабасянь медводдза кывбур чукӧр. Та бӧрын том нывлӧн петіс «Югыд туй» газетын «Коми аньлы» кывбур. Медводдза кывбуръясын петкӧдлӧ мича вӧр-ва серпасъяс («Тӧвся вӧрын», «Ар»), челядьлысь быдлунъя олӧм.
Водзӧ гижны кутіс челядьлы сӧмын 1950—ӧд воясӧ. Выль гижӧдъяссӧ, кыдзи и водзынсӧ, дасьтіс коми фольклор жанръяс подув вылын: мойдъяс, сьыланкывъяс, нӧдкывъяс, кывбертласъяс, лелькуйтчанкывъяс («Кекӧнач», «Рӧдтім-гӧнитім»).
Остеоспермум
Остеоспермум ( Osteospermum )  —  астра котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Африкаын.
Крутотыла (Луздор район)
Крутотыла (Крутотыла) — Коми Республикаын Луздор районса Летка сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Розя лента
Розя лента тайӧ важ компьютерлӧн да мукӧд лыдпаса техникалӧн юӧркутӧд.
Магнита барабан
Магнита барабан тайӧ важ компьютерлӧн да мукӧд лыдпаса техникалӧн юӧркутӧд.
Ꝿ
Ꝿꝿ (кымыньтӧм діса G) — латин анбурлӧн шыпас, кутшӧм вӧдитчис XVIII нэмӧ англияса кыв туялысь Вильям Прайс кӧмри да керновса кывъяслӧн транскрипцияын. Шуанног — [ŋ].
Глоса (кыв)
Глоса (Glosa) — лӧсьӧдӧм войтыркостса кыв интерглосса панас вылын, лӧсьӧдысьяс — Рональд Кларк да Уэнди Эшби. Мукӧд войтыркостса кывъяс дорысь, глосаын эм важ эллин кывйысь уна кыв.
Видзӧдӧй тшӧтш
Интерглосса
Тамашек (кыв)
Тамашек кыв (tămāšəq, tamasheq, tamajaq, tamahaq, ⵜⴰⵎⴰⵌⴰⵆ /ˈtæməʃɛk/) — тайӧ Малиын, Алжирын, Буркина-Фасоын да Нигерын туарегъяслӧн бербер кыв. Анбуръяс - латин, араб либӧ тифинаг.
Латин (Малиын)
Aa Ăă Bb Dd Ḍḍ Ee Ǝә Ff Gg Ɣɣ Hh Ḥḥ Ii Jj Kk Ll Ḷḷ Mm Nn Ŋŋ Oo Qq Rr Ss Ṣṣ Šš Tt Ṭṭ Uu Ww Xx Yy Zz Žž Ẓẓ ʔ
Латин (Нигерын)
Aa Ăă Ǝә Bb Сс Dd Ḍḍ Ee Ff Gg Ğğ Hh Ii Jj ǰ Ɣɣ Kk Ll Ḷḷ Mm Nn Ŋŋ Oo Qq Rr Ss Ṣṣ Šš Tt Ṭṭ Uu Ww Xx Yy Zz Ẓẓ
Комиын Слава ордена тыр кавалеръяс
Комиын Слава ордена тыр кавалеръяс – лыддьӧг, кытчö пыртöма Коми муын чужöм, Коми АССР-са военкоматъясöн босьтöм да Айму вӧсна Ыджыд тыш бöрын Коми Республикаö дыр кежлö олöм могысь локтöм Слава ордена тыр кавалеръяс – Айму вӧсна Ыджыд тыш вылӧ ветлысьяс.
СССР-ын Слава ордена тыр кавалер ним вöлi сетöма 2630 сайö мортлы. Коми Республикаын Слава ордена 12 тыр кавалер. На пиысь 8 мортыс чужисны Коми муын:
Розя карта
Розя карта тайӧ важ компьютерлӧн да мукӧд лыдпаса техникалӧн юӧркутӧд.
Эрзя (войтыр)
Эрзя (эрзя: Эрзят) — финн-йӧгра войтыр. Ӧтияс шуӧны эрзясӧ мордва войтырӧ пырысь субэтносӧн, мукӧдыс — торъя войтырӧн. Сёрнитӧны эрзя кывйӧн.
Лыд
Мирын олӧ 517 575 эрзя, на пиысь 440 гӧгӧр сюрс - Рочмуын.
Рудбекия
Рудбекия ( Rudbeckia ) — астра котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Войвыв Америкаын.
Логлан (кыв)
Логлан (La Logla, англ. Logical language — логика кыв) — лӧсьӧдӧм кыв, лӧсьӧдысь — Джеймс Кук Браун (James Cooke Brown), Логлан институтысь кыв туялысь.
Aalto-2
Aalto-2 (су. Гы-2) – Суоми Муса медводдза Мулӧн спутник. Спутник лӧсьӧдісны Аалто университетса велӧдчысьяс. Орбита вылӧ сійӧс мӧдӧдіс Канаверал кокад вылын космодромсянь Америкаса «Atlas V» ракета 2017 вося косму тӧлысь 18 лунӧ. Сьӧкта – 2,072 кг. Апогей – 424 км, перигей – 403 км.
Логлан (кыв)
Логлан анбур
Дифтонгъяс
MaSat-1
MaSat-1 (Magyar Satellite) – Маддяр Муса медводдза Мулӧн спутник. Спутник лӧсьӧдісны Технология да Экономика Будапештса Университетса велӧдчысьяс. Орбита вылӧ сійӧс мӧдӧдіс Куру космодромсянь (Лунвыв Америкаын) Европаса «Вега» ракета 2012 вося урасьӧм тӧлысь 13 лунӧ. Сьӧкта – 1 кг, ыджда – 10×10×10 см. Апогей – 1 071 км, перигей – 302 км.
Мимас
Мимас — тайӧ Сатурнлӧн спутник. Сылӧн радиус — 198 км. Сатурнӧдз шӧр кост 185 520 км. Мимас восьтіс Британияса астроном Уильям Гершель 1789 воын.
Кедвавом сиктса шӧр школа (Уква кар)
Кедвавом сиктса школа — Уква карса Кедвавом сиктысь велӧдчанін.
История
Выль школа восьтытӧдз кедваса челядь велӧдчисны поп керкаын, вӧвлӧм вичкоын. Ӧнія школасӧ лэптісны войнаӧдзса да войнадырся кадӧ: 1939 – 1941 воясын. Школа стрӧитӧм вылӧ вӧрсӧ новлӧдлісны Арчаді участоксянь да Изьва юлӧн шуйга берегсянь. Унаӧн на пиысь, кодъяс стрӧитісны школасӧ, пӧгибнитісны Айму вӧсна ыджыд тышын.
Вӧйна кадӧ школасӧ ёнджыкасӧ стрӧитісны олӧма аньяс да мужичӧйяс, кодъясӧс эз босьтны фронт вылӧ арлыд серти: Вокуев Павел Андреевич, Сметанина Ефросинья Васильевна да уна мукӧд.
Медводз школаыс вӧліс сизим класса. 1962 воын школаыс лоис 8 классаӧн. Кедваӧ волісны велӧдчыны орчча сикт-грездъясысь: Поромӧсь грездысь, Винла грездысь, Порожск грездысь, Кой-Ю посёлокысь. Олісны патераясын, интернатын. Тӧвнас пемыд вӧснаыс велӧдчисны 10 чассянь. Воысь воӧ школаыс выльмис-мичаммис, ыдждіс, школа дорӧ стрӧитісны пристройкаяс, котельнӧй. 1990 воын школаыс шусис абу тырвыйӧ шӧр школаӧн, 1994 воӧдз – шӧр школаӧн. 1994 восянь Ухта карса Администрациялӧн 20.06.94 вося шуӧмӧн Кедвавом сиктын восьтісны шӧр школа.
Директоръяс
1930 восянь 1938 воӧдз - Колмаков Евгений Федосеевич;
1938 восянь 1939 воӧдз - Витязев Иван Семёнович;
1940 восянь 1941 воӧдз - Пунегова Анна Фёдоровна;
Лигур кыв
Лигур кыв (Lìgure [ˈliɡyre], Zenéize [zeˈnejze]) — рытыв-вой Италияын, Ницца кар гӧгӧртасъясын (Франция) да Монако ӧксыувын роман кывъясысь ӧти, матіса итальянлань. Италияын да Монакоын официал кыв.
Кедвавом сиктса шӧр школа (Уква кар)
Директоръяс
1941 восянь 1943 воӧдз - Попов Дмитрий Фотиевич;
Лигур кыв
Лигур анбур
A a, Æ æ ([ɛ]), B b , C c , Ç ç , D d , E e , EU eu ([ø]), F f , G g , H h , I i , L l , M m , N n , O o ([u]), Ò ò ([ɔ]), P p , Q q , R r , S s , T t , U u ([y]), V v , X x , Z z
Кедвавом сиктса шӧр школа (Уква кар)
Директоръяс
1943 восянь 1944 воӧдз - Чувьюрова Раиса Георгиевна;
1945 восянь 1946 воӧдз - Колмаков Евгений Федосеевич;
1946 восянь 1947 воӧдз - Старцев Семён Михайлович;
1948 восянь 1956 воӧдз - Балин Михаил Александрович;
1956 восянь 1970 воӧдз - Рочева Нина Ивановна;
1970 восянь 1977 воӧдз - Филлипов Альберт Егорович;
1977 восянь 1979 воӧдз - Машин Игорь Серафимович;
1979 восянь 1986 воӧдз - Глухов Юрий Витальевич;
1986 восянь 1987 воӧдз - Дуркина Людмила Дмитриевна;
1987 восянь 1992 воӧдз - Жукова Валентина Михайловна;
1992 восянь 2006 воӧдз - Рочева Надежда Остаповна;
2006 восянь                    - Сас Марта Алевсеевна
Ӧшмӧсъяс
- Архивнӧй источникъясысь, (Изьваса районнӧй муниципальнӧй архивысь, Уква карлӧн архивысь).
- Балина Нина Евгеньвналӧн казьтылӧмъяс (уна во уджаліс велӧдысьӧн Кедвавом сиктса школаын).
Малай кыв
Малай кыв (Bahasa Melayu, بهاس ملايو ), сідзжӧ малайзия кыв - тайӧ Малакка кӧдж да Суматра ді вылын малай-полинезия кыв, зэв матіса индонезиялань. Малайзиялӧн, Брунейлӧн да Сингапурлӧн (тамилкӧд, китайкӧд да англичанкӧд) официал кыв. Анбур - латин, мукӧддырйи араб (джави), важӧн кави.
Беляев Геннадий Васильевич
Беляев Геннадий Васильевич (1940—2008) — коми гижысь, коми литература туялысь, литературнӧй критик, филологияса кандидат, журналист.
Олан туй
Геннадий Беляев чужис 1940 вося тӧвшӧр тӧлысь 1-ӧд лунӧ Коми АССР-ысь Сыктыв районса Кычаныб грездын.
Служитіс армиаын. Помаліс Коми канмуса педагогика институт, аспирантура. Уджаліс КПСС-лӧн Коми обкоме, «Югыд туй» газетын редакторӧн. Вӧлі телевиденньӧ да радиовешанньӧ кузя Коми АССР-са Госкомитетын веськӧдлысьӧн, «Коми гор» телерадиокомпаниаса веськӧдлысьӧс вежысьӧн. Куліс 2008 вося моз тӧлысь 31-ӧд лунӧ.
Гижан удж
Г. Беляев гижліс ичӧтик висьтъяс, драмаа миниатюраяс. Комиӧдіс Николай Носовлысь «Приключения Толи Клюквина» небӧгысь висьтъяс (1963). Дасьтіс «Анбур — коми мойд = Коми сказка — азбука» небӧг (2000), кытчӧ пыртісны роч кыв вылӧ вуджӧдӧм ас кывйӧн висьталӧм коми мойдъяс.
Туясян удж
1978 воын дорйис филологиаса кандидат ним вылӧ диссертациа. Коми проза йылысь литературно-критическӧй гижӧдъяс йылысь Г.В. Беляевлӧн Коми небӧг лэдзанінын петавлісны «Литература да олӧм» (1974), «Книгаын да олӧмын» (1977), «От вечно живого корня» (1983) да «Лыддьысьыськӧд сёрни» (1986) сборникъяс. 2004 воын «Эскӧм» небӧг лэдзанінын петіс коми гижысьяслӧн гусянимъяс йылысь «Кодi ciйӧ, кодi тайӧ» небӧг.
Лингва франка нова
Лингва франка нова (Lingua Franca Nova) — лӧсьӧдӧм войтыркостса кыв роман кывъяс панас вылын, лӧсьӧдысь — Америкаса психолог Корнелис Джордж Бурэй.
Лингва франка нова анбур
Диграфъяс:
Кывйӧн буркыв
Nos Padre                                  Нос Падре
Nos Padre, ce es en sielo:                 Нос Падре, ке ес ен сиело: Sante es tu nome. Санте ес ту номе. Tu renia va veni. Ту рениа ва вени. Tu vole va es fada,                             Ту воле ва ес фада, en tera como en sielo. ен тера комо ен сиело. Dona nos pan dial a nos. Дона нос пан диал а нос. Pardona nos pecas                             Пардона нос пекас como nos pardona los ci peca a nos. комо нос пардона лос ки пека а нос. No condui nos a tentia,                     Но кондуи нос а тентиа, ma proteje nos de mal. ма протеже нос де мал. La tu es la renia, la potia,                  Ла ту ес ла рениа, ла потиа, e la gloria a tota tempo. е ла глориа а тота темпо.
Тарабукин Иван Иванович
Тарабукин Иван Иванович 1902—1980) — коми гижысь, коми кыв туялысь да велӧдан небӧгъяс лӧсьӧдысь.
Олан туй
Некымын во директораліс да велӧдіс Сыктывдін районса Паджга, Изьва районса Краснобор да Изьва шӧр школаясын. 1929—1933 воясӧ велӧдчис А.И. Герцен нима Ленинградса пединститутын. Велӧдчӧм бӧрын Сыктывкарӧ воӧм мысти велӧдӧ Педтехникумын кыв да литература, сӧмын на восьтӧм Коми канмуса педагогика институтын велӧдӧ коми кыв да веськӧдлӧ студентъяслӧн педагогическӧй практикаӧн. Уджаліс Коми туялан институтын кыв да литература секторса младшӧй научнӧй сотрудникӧн. Та кадӧ гижис да йӧзӧдіс коми кывйысь начальнӧй школалы велӧдан небӧг, роч кывйысь коми школаяслы учебник, лӧсьӧдіс коми да роч кывъяс велӧдӧм серти методическӧй гижӧдъяс да уджтасъяс. 1934 воын К.И. Туркинкӧд ӧтвылысь йӧзӧдӧ «Коми терминология словарь (делӧвӧй гижӧд кузя). Проект», кытчӧ пыртӧма 2000 гӧгӧр кыв. 1937 воын Иван Тарабукинӧс кутісны. Коми АССР-са Вылыс Ёрд мыждіс сійӧс 1938 вося кӧч тӧлысь 29-ӧд лунӧ РСФРС-лӧн Ук-ысь 58-10 ч.1 да 58-11 статьяяс серти. Пуксьӧдіс 10 во кежлӧ.
Локтӧм бӧрас уджаліс Кӧччойягса лесопунктын, 1948 воын выльысь вӧлі арестуйтӧма политикаысь да мӧдӧдӧма Новосибирск обласьтӧ век кежлӧ. Реабилитируйтісны сӧмын 1954 воын, бырӧдісны мыжсӧ да лэдзисны овмӧдчыны Сыктывкарӧ.
1962 воын пенсия вылӧ петтӧдз уджаліс Коми небӧг лэдзанінын велӧдан литератураса редакторӧн. Куліс 1980 вося лӧддза-номъя тӧлысь 20-ӧд лунӧ.
Гижан удж
Иван Тарабукин гижис драмаа да прозаа гижӧдъяс.
Туялан удж
Иван Тарабукин гижис кык кывкуд: «Краткий коми-русский фразеологический словарь» (Сыктывкар, 1959) да «Краткий русско-коми фразеологический словарь» (Сыктывкар, 1961). Тайӧ кывкудъясас медводдзаысь вӧлі ӧтувтӧма коми кывлысь зумыд кывтэчасъяс.
Микушев Георгий Николаевич
Микушев Георгий Николаевич (1898—1941) — генерал-майор, Сӧвет кадся военачальник, коми.
Олан туй
Георгий Микушев чужис Перым губерняысь Кунгур карын 1898 вося ода-кора тӧлысь 11 (24)-ӧд лунӧ. Сылӧн бать-мамыс — комияс, Коми республикаын чужлӧмаяс. Батьыс — Николай Фалалеевич Микушев — вӧлӧма матросӧн; мамыс — Парасковья Андреевна — чужӧма Усть-Сысольскын, уджавлӧма кӧлуй мыськалысьӧн. Г.Н. Микушевлӧн Константин вокыс вӧлі велӧдысьӧн, коми мойдъяс чукӧртысьӧн. Георгий Николаевичлӧн племянникыс — коми фольклор да литература нималана туялысь, филологияса доктор А.К. Микушев.
Медводдза мирӧвӧй тыш да Гражданскӧй тыш
1916 вося лӧддза-номъя тӧлысьын Кунгур карын реальнӧй училишӧ помалӧм бӧрын лои юнкерӧн Москваса Алексеевскӧй военнӧй училишӧын. 1917 во пансигӧн прапоршикӧн мӧдӧдӧма 147-ӧд запаснӧй пехотнӧй полкӧ. Сійӧ жӧ вося моз тӧлысьын пуктӧма 499-ӧд пехотнӧй полкысь ротаса командирӧн. Бура веськӧдлӧмысь да повтӧмлунысь сылы сетӧма подпоручик званньӧ.
1918 вося тӧвшӧр тӧлысьӧ воис Кунгур карӧ. Уджаліс кывкутысь секретарӧн «Голос Кунгурского Совета» карса газетын. Моз тӧлысь 3-ӧд лунӧ ас кӧсйӧмӧн пырис Гӧрд армияӧ — сійӧс индӧма торъя ротаса командирӧн, а 1919 вося тӧвшӧр тӧлысьсянь — 30-ӧд стрелкӧвӧй дивизияысь 1-дза Гӧрдуфаса бригадалӧн оперативнӧй юкӧнса начальникӧн.
Войнаяс костын
СССР-ын Гражданскӧй тыш помасьӧм бӧрын вӧлі командир да штабса должносьтъясын. Службаысь орӧдчытӧг помаліс Военнӧй академия. Чапаев нима 25-ӧд дивизияса 75-ӧд (бӧртиджык 263-ӧд) стрелкӧвӧй полкӧн веськӧдлігӧн петкӧдіс полксӧ дивизияас медбуръяс лыдӧ.
1939 вося моз тӧлысьӧ комбриг Г.Н. Микушевӧс индӧма 41-ӧд стрелкӧвӧй дивизияса командирӧн. 1940 вося лӧддза-номъя тӧлысьӧ сылы сетӧма генерал-майор званньӧ.
1941 вося лӧддза-номъя тӧлысьӧ Микушев тшӧктіс часьтса командиръясыслы сборъяс да полигонъяс вылысь вайны став салдатсӧ да техникасӧ лагерӧ. Лӧддза-номъя тӧлысь 21-ӧд лунӧ, субӧтаӧ, частьса став лагерыс вӧлі лагерас нин. Дивизиялы тшӧктӧма дасьтысьны тыш кежлӧ.
Айму вӧсна Ыджыд тыш
Айму вӧсна Ыджыд тышлӧн медводдза лунъясӧ 41-ӧд дивизиялы паныд немечьяс шыбитісны «Лунввыв» чукӧрлӧн 5 пехотнӧй дивизия; на бӧрся вӧлі мунӧ армияса 14-ӧд моторизованнӧй корпус, кытчӧ пырисны бӧрйӧм войскаяс: СС-лӧн «Лейбштандарт СС Адольф Гитлер» нима 1-дза танкӧвӧй дивизия, СС-лӧн «Викинг» нима 5-ӧд танкӧвӧй дивизия да 9-ӧд танковӧй дивизия.
Г.Н. Микушевӧн веськӧдлӧм улын дивизия сяммис 5 лун чӧж дорйысьны Рава-Русский укрепрайонын да бӧрыньтчис сӧмын сэки, кор найӧс кӧсйисны босьтны кытшӧ. Микушевлӧн дивизия бӧрыньтчис вермытӧмӧн да пӧрадок видзӧмӧн. Сӧветскӧй Союзса маршал Ф.И. Голиков 41-ӧд стрелкӧвӧй дивизиялысь подвигсӧ ӧткодяліс аслас тӧдчанлун сертиыс Брест кар дорйысьяскӧд.
Сэсся 41-ӧд дивизия бура дорйысис Киев кар улын да Еджыд Вичко улын.
Козелец кар улын 1941 вося кӧч тӧлысь 9-ӧд лунӧ Остер ю вомӧн вуджігӧн генерал Микушев ачыс нуӧдіс салдатъясӧс контратакаӧ, но пос вылас вӧлі кувтӧдзыс ранитӧма. Шойыс дыр куйліс пос вылас, кытчӧдз сійӧс пемыд войӧ сэтысь эз петкӧдны.
Гуалӧма Киевын Ботаника садын 1941 вося кӧч тӧлысь 12-ӧд лунӧ; 1966 воын выльысь гуалӧма война дырйи усьӧмаяслӧн шойнаын.
Селиванова Альбина Ильинична
Селиванова Альбина Ильинична (1942) — коми гижысь, журналист.
Олан туй
Альбина Селиванова чужӧма 1942 вося йирым тӧлысь 7-ӧд лунӧ Удорса районса Вачӧртыдін грездын. 1962 воын помалӧма Косланса шӧр школа, 1967 воын — Коми канмуса педагогика институтысь филология факультет. Уджалӧма медводз школаын, а сэсся 1973 восянь — «Выль туйӧд» газет редакцияын отделӧн веськӧдлысьӧн да кывкутысь секретарӧн. 1997 восянь пенсия вылын, олӧ Косланын.
Гижан удж
А. Селивановалӧн медводдза гижӧдыс петавліс Удора районса «Выль туйӧд» газетын. «Пони школа» повесьтын казьтыштіс, кыдзи 1950-ӧд воясся медводдза джынъяс велӧдчис школаын. «Ыджыд школа» повесьтын гижӧма ыджыд классын велӧдчӧмкӧд йитчӧм казьтылӧмъяс йылысь: Коми АССР-са каръясӧ экскурсия ветлӧм, колхозлы да «Кослан» совхозлы отсасьӧм.
Альбина Селиванова сідзжӧ гижӧ коми кывбуръяс, серпасасьӧ (2010 воын дасьтіс выставка), лӧсьӧдӧ сьыланкывъяс да сьылӧ.
Сылӧн гижӧдъясыс петавлісны «Выль туйӧд» да «Коми му» газетъясын, «Войвыв кодзув» журналын.
Ꝼ
Ꝼꝼ (діса F) — латин анбурлӧн шыпас, кутшӧм вӧдитчисны важ скандинав да важ англичан кывъясын. Шуанног — [f].
Монегаск кыв
Монегаск кыв (Munegascu) — Монако ӧксыувын роман кывъясысь ӧти, матіса лигурлань (либӧ сылӧн сёрнисикас). Монакоын официал кыв. Анбур — латин.
Сич-1
Сич-1 (укр. Січ-1) – Украинаса медводдза Мулӧн спутник. Спутник лӧсьӧдіс «Південне» М. К. Янгель нима Канму конструктор бюро. Орбита вылӧ сійӧс мӧдӧдіс Плесецк космодромсянь Украинаса «Циклон-3» ракета 1995 вося моз тӧлысь 31 лунӧ. Сьӧкта – 1 915 кг. Апогей – 683 км, перигей – 659 км.
Энцелад
Энцелад — тайӧ Сатурнлӧн спутник. Сылӧн радиус — 252 км. Сатурнӧдз шӧр кост 237 948 км. Энцелад восьтіс Британияса астроном Уильям Гершель 1789 воын.
Шугнан кыв
Шугнан кыв (xuγ̌nůn ziv, хуг̌ну̊н зив) — тайӧ Керӧс Бадахшан асвеськӧдлан обласьтын (Таджикистан), а сідзжӧ Афганистанын памир иран кыв.
Шугнан анбур
Латин (1931 - 1938):
Ӧнія кирилл:
Хризантэма
Хризантема (латин кылын Chrysanthemum ) — астра котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Евразияын.
Ꞃ
Ꞃꞃ (діса R) — латин анбурлӧн шыпас, кутшӧм вӧдитчисны шӧрнэмса ирландса да важ англичан кывъясын. Шуанног — [r].
S/2016 J 1
S/2016 J 1 либӧ Юпитер LIV — тайӧ Юпитерлӧн спутник. Сылӧн ыджда — 3 км. Юпитерӧдз шӧр кост 20 595 000 км. Спутник восьтіс Америкаса астроном Скотт Шеппард 2016 воын.
Цинния
Цинния ( Zinnia ) —  астра котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Америкаын.
Комиын шылад тэчысьяс
Комиын шылад тэчысьяс – Коми муын чужӧм да Коми Республикаын олысь шылад лӧсьӧдысьяслӧн лыддьӧг.
Ꞅ
Ꞅꞅ (діса S) — латин анбурлӧн шыпас, кутшӧм вӧдитчисны шӧрнэмса ирландса да важ англичан кывъясын. Шуанног — [s].
Рио-де-Жанейро
Рио-де-Жанейро — тайӧ кар Бразилияын.
Петрухин, Владимир Яковлевич
Влади́мир Я́ковлевич Петру́хин (1950) — археология туялысь, история наукаясса доктор, профессор.
Олан туй
Ӧні уджалӧ Славян туялан институтын.
S/2017 J 1
S/2017 J 1 либӧ Юпитер LIX — тайӧ Юпитерлӧн спутник. Сылӧн ыджда — 2 км. Юпитерӧдз шӧр кост 23 484 000 км. Спутник восьтіс Америкаса астроном Скотт Шеппард 2017 воын.
Ꝇ
Ꝇꝇ — латин анбурлӧн шыпас, бергаліс важ скандинав кывйын. Шуанног — [lː].
Кырта (Вуктыл каркытш)
Кырта (Кырта) — Коми республикаын Вуктыл каркытшӧ пырысь посёлок. 2015 вося вӧльгым тӧлысь 19-ӧд лунӧдз вӧлі Вуктыл районса Пӧдчерем сикт овмӧдчӧминын.
Венет кыв
Венет кыв (vèneto, łéngua vèneta) — асыв-вой Италияын, Венеция кар гӧгӧртасъясын роман кывъясысь ӧти, матіса итальянлань.
Венет анбур
Aa Bb Cc Çç Dd Ee Ff Gg Hh Ii Jj Kk Ll Ƚƚ Mm Nn Oo Pp Qq Rr Ss Tt Uu Vv Xx Zz
Диграфъяс: Ch S'c Th Zh Zs Zx
Эхинацея
Эхинацея ( Echinacea ) — астра котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Войвыв Америкаын.
Ян Сибелиус
Сибелиус, Ян (Jean Sibelius) (1865–1957) — мирын нималана суоми шылад тэчысь, скрипка да орган ворсысь, дирижёр. Тыр ним — Юхан Юлиус Кристиан Сибелиус (Johan Julius Christian Sibelius)
Видзӧдӧй тшӧтш
Сибелиус (астероид)
Venta-1
Venta-1 – Латвияса медводдза Мулӧн спутник. Спутник лӧсьӧдісны Вентспилс университетса велӧдчысьяс. Орбита вылӧ сійӧс мӧдӧдіс Сатиш Дхаван нима космодромсянь Индияса «PSLV-XL» ракета 2017 вося лӧддза-номъя тӧлысь 23 лунӧ. Сьӧкта – 7,5 кг.
Сунда кыв
Сунда кыв (Basa Sunda, ᮘᮞ ᮞᮥᮔ᮪ᮓ ) - тайӧ рытыввыв Ява ді вылын (Индонезия) малай-полинезия кыв. Анбуръяс - латин, шоча сунда аслыссикас анбур ( ᮃᮊ᮪ᮞᮛ ᮞᮥᮔ᮪ᮓ, aksara sunda), араб анбур пегон (вичкоын), важӧн ява анбур чачаракан.
Индонезия кыв
Индонезия кыв (Bahasa Indonesia) - тайӧ малай-полинезия кыв, зэв матіса малайлань. Индонезиялӧн официал кыв. Анбур - латин.
Ыстӧдъяс
Malaiische Sprache
Ꝩ
Ꝩꝩ (vend) — латин анбурлӧн шыпас, бергаліс важ скандинав кывйын. Шуанног — [v], [w] либӧ [u].
Видзӧдӧй тшӧтш
Ƿ
Ỽ
Ỽỽ — латин анбурлӧн шыпас, бергаліс шӧрнэмса кӧмри кывйын. Шуанног — [v], [w] либӧ [u].
Тунбергия
Тунбергия ( Thunbergia ) — акант котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Африкаын да Азияын.
Инуктитут
Инуктитут (ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ, Inuktitut, Inuttitut, Inuktitun, Inuinnaqtun, Inuttut) — эскимос-алеут кыв, Канадаын (Нунавут, Нунавик, Нунатсиавут, Рытыв-вой территорияясын) официал кыв. Анбур — Канадаса вужвойтырлӧн слога гижӧд либӧ латин.
Тамазигхт (кыв)
Тамазигхт (ⵜⴰⵎⴰⵣⵉⵖⵜ Tamaziġt, Tamazight [tæmæˈzɪɣt], [θæmæˈzɪɣθ]) — тайӧ Мароккоын бербер кыв, арабкӧд официал кыв. Анбуръяс - латин, араб либӧ тифинаг.
Сноасе
Сноасе (саами Snåase, нор. Snåsa) - сикт Нур-Трёнделаг губернияын (Норвегия), лунвыв саами войтырлӧн администрация да культура шӧрин. Йӧз - 2176 морт (2007).
Ỿ
Ỿỿ — латин анбурлӧн шыпас, кутшӧм вӧдитчис 1913 воӧ англияса кыв туялысь Джон Моррис-Джонс кӧмри кывлӧн транскрипцияын. Шуанног — [ə].
Бушенёв Пётр Феликсович
Бушенёв Пётр Феликсович (1956) — коми гижысь, журналист.
Олан туй
Пётр Бушенёв чужис 1956 вося сора тӧлысь 12-ӧд лунӧ Удорса районса Мутьдін грездын.
Оліс Ыджыдъяг посёлокын, 1962 восянь сэні велӧдчис 8 класса школаын. 1973 воын Косланса шӧр школа помалӧм бӧрын уджаліс слесарӧн Косланса вӧр пунктын. 1974 восянь велӧдчис Коми канмуса педагогика институтысь физика-математика факультетын. Велӧдіс Косланса шӧр школаын физика да астрономиа. 1986-сянь «Выль туйӧд» газетын корреспондент, ӧні — экономика юкӧдын редактор.
Гижан удж
Пётр Феликсович медводдза кывбуръяссӧ йӧзӧдіс Войвыв кодзув журналын 1977 воын. Гижысь корсьӧ аслыспӧлӧс образъяс.
Ꝍ
Ꝍꝍ — латин анбурлӧн шыпас, бергаліс важ скандинав кывйын. Шуанног — [ǫ], [øː] либӧ [ey].
Ложбан (кыв)
Ложбан (la .lojban. [laʔˈloʒbanʔ], кӧні loj — чинтӧм logji (логика) да ban — bangu (кыв)) — лӧсьӧдӧм кыв, лӧсьӧдысьяс — Логика Кывлӧн Группа (ложб. la lojbangirz., англ. The Logical Language Group), подув кыв — логлан.
Пример
'''la .berbif. joi la .sol.'''
la .berbif. joi la .sol. puki darlu lejei ri jikau ra vlimau le drata kei co'i lenu lo litru vi klama gi'e tagji dasni lo kamgla kosta .i lego'i cu tugni lenu le pamoi snada be lenu naldasri'a le litru le kosta du'o ru'a vlimau le drata .ibazibo la .berbif. cu rocrai brife .iku'i go ri vlimau brife gi le litru cu tagmau vaungau le kosta ra .ibaze'e la .berbif. .uu cu sisti lenu troci .ibabo la .sol. cu glare dirce .ibazibo le litru co'u dasni le kosta .iseki'ubo la .berbif. cu bilga lenu tugni ledu'u la .sol. vlimau
1866-ӧд во
1866-ӧд (Сюрс кӧкъямыссё квайтымын квайтӧд) во — абу кассяна во, Григорий календар серти пансьӧ выльлунсянь.
Дивтасвуодна
Дивтасвуодна (саами Divtasvuodna, нор. Tysfjord) - коммуна Нурланн губернияын (Норвегия), юлев саами войтырлӧн администрация да культура шӧрин. Йӧз - 2046 морт (2009). Администрация шӧрин - Къёпсвик грезд. Драг грездын сулалӧ юлев саами культура шӧрин - Árran.
Лютоев Николай Александрович
Лютоев Николай Александрович (1948—2021) — коми журналист, Россияса журналист котырӧ пырысь.
Вурдов Алексей Иванович
Вурдов Алексей Иванович (1956) — коми гижысь.
Лютоев Николай Александрович
Олан туй
Николай Лютоев чужӧма 1948-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь 27-ӧд лунӧ Коми АССР-лӧн Кулӧмдін районса Керчомъя сиктын. Быдмӧма батьтӧгыс, водз велалӧма кресьтянин уджӧ. Мамыс уджалӧма колкозын, а сэсся совхозын кладовщикӧн. 1966-ӧд воын помалӧма шӧр школа да пырӧма уджавны Прупт леспромхозӧ. Вӧлӧма стрӧительӧн, уджавлӧма Керчомъяса улыс складын. 1967—1969-ӧд воясӧ служитӧма армияын, стратегическӧй назначениеса ракетнӧй войскаын. Запасса капитан.
Вурдов Алексей Иванович
Олан туй
Алексей Вурдов чужис Инта карын 1956 вося урасьӧм тӧлысь 21-ӧд лунӧ. Интаӧ бать-мамыс вӧлі локтӧмаӧсь Удорса районса Слӧбӧдаяг грездысь. Шахтаын вит во уджалӧм бӧрын найӧ бӧр бергӧдчисны Удораӧ. 1959 восянь сылӧн челядьдырыс колис Ыджыдъяг посёлокын да Слӧбӧдаяг грездын.
Лютоев Николай Александрович
Олан туй
1969-ӧд восянь Армия бӧрын уджалӧма Керчомъяса кылӧдчан участоклӧн вылыс складын, вӧлӧма пӧрӧдчысьлы отсасьысьӧн. 1971-ӧд восянь сійӧс корисны уджавны Кулӧмдін районса «Ленин туйӧд» газетӧ. Вӧлӧма литсотрудникӧн, меставывса радиовещаниелӧн корреспондентӧн, народнӧй овмӧс юкӧнса веськӧдлысьӧн. 1974—1976-ӧд воясӧ велӧдчӧма Вӧлӧгдаса сӧветскӧй партийнӧй школаын да босьтӧма экономист-организаторлысь специальносьт. 1976-ӧд восянь велӧдчӧм бӧрас уджалӧма КПСС райкомса инструкторӧн, кык во — «Помӧсдін» совхозын парткомса секретарӧн.
1978-ӧд воын вуджӧма уджавны «Ленин туйӧд» газетӧ: вӧлӧма отделса веськӧдлысьӧн, редакторӧс вежысьӧн, редакторӧн. Районса газет редакцияӧн веськӧдлӧма кыкысь: ставсӧ 12 во да джын. Во да ӧкмыс тӧлысь вӧлӧма Кулӧмдін сиктсӧветса веськӧдлысьӧс вежысьӧн, куим во да джын — «Коми му» республикаса газетлӧн собкорӧн. 2007—2008-ӧд воясӧ уджалӧма ветеранъяслӧн райсӧветын веськӧдлысьӧн. 2008-ӧд вося кӧч тӧлысьсянь — «Парма гор» газетса редакторӧс вежысь.
Вурдов Алексей Иванович
Олан туй
1973 воын помаліс Косланса шӧр школа. Кардорса лесотехническӧй институтын босьтіс «вӧр овмӧсын инженер» специальносьт, уджаліс сэні Мехлесхозын лесничӧйлы отсасьыстӧн. Вӧлі комсомоллӧн райкомын инструкторӧн. Кардорын пӧшти ӧкмыс во уджаліс пытшкӧсса делӧяс кузя органъясын опицерӧн, вӧлі спецназса командирӧн. Уджысь орӧдчытӧг помаліс Ленинградса финансово-экономическӧй институт. Вӧлі безопасносьт службаса начальникӧн, видзан-корсян фирмаса директорӧн, экономика юалӧмъяс серти сӧветникӧн.
Лютоев Николай Александрович
Олан туй
Кулӧма 2021-ӧд вося сора тӧлысь 28-ӧд лунӧ.
Вахан кыв
Вахан кыв (x̌ik zik) — тайӧ Таджикистанын, Афганистанын, Пакистанын, а сідзжӧ Синьцзян-Уйгур асвеськӧдлан районын (рытыввыв Китай) памир иран кыв.
Лютоев Николай Александрович
Журналист удж
Журналистикаын комыд гӧгӧр во, 1971-ӧд восянь, кор локтӧма уджавны «Парма гор» газетӧ. Пырӧ Россияса журналист котырӧ. Вӧлӧма СССР-са журналистъяслӧн VI-ӧд Съездса делегатӧн. Журналист удж кузя тӧдмасьлӧма уна нималана морткӧд, босьтлӧма интервью ыджыд роч поэт Роберт Рождественскийлысь, политик Григорий Явлинскийлысь, тӧдса Владимир Познеркӧд и с.в.
Вурдов Алексей Иванович
Гижан удж
Литератураӧ Алексей Вурдов воис олӧмсӧ тӧдысь мортӧн. Гижан уджӧ босьтчис 2002 воӧ. Гижӧ комиӧн да рочӧн. Гижӧдъяссӧ йӧзӧдліс «Войвыв кодзув» да «Арт» журналъясын, россияса да республикаса газетъясын.
Лютоев Николай Александрович
Журналист удж
Ас олӧм йывсьыс йӧзӧдӧма«Олӧм визулын» небӧг (2011 во), кытчӧ сідзжӧ пыртӧма «Парма гор» газетын йӧзӧдлӧм 1980—2003-ӧд воясся пасйӧдъяс да снимокъяс. Наысь тыдовтчӧ Кулӧмдін районын вежсьӧмъяс, тӧжд-могъяс да выльторъяс. Эжва йывса нималана войтыр йылысь лэдзӧма «Удивительные люди Верхней Вычегды» (2017).
Вахан кыв
Вахан кыв вылын буркыв
Латин анбурӧн:
Вурдов Алексей Иванович
Гижан удж
Медводдза висьт небӧгыс петіс 2005 воын комиӧн да шусис «Менам Йирва», мӧдыс — 2007 воын «Сир войт». Коймӧд небӧгыс петіс рочӧн 2008 воын «Ирвинские сны» ним улын. 2011 воын йӧзӧдіс «Удоралӧн история — мойдӧмъясын» небӧг.
Вахан кыв
Вахан кыв вылын буркыв
Yiso yavər x̆atəy: «Sayišt i dəo carəv, x̆anəv: „Ey bzыrgwor Tat ki də osmonət cəy! Ti bəzыrg nung bər olam ыmыt! Ləcər dəwroni Ti podšoyi ɣ̆at-ət, zəmin-ət zəmon də hыkmi taw ыmыt! Spo rыsq-ət rыzi sakər nəsib car! Cə spo gənoən šəxs! Sak bə kuy, ki sakər šakiɣ̆, cə kərk! kыx̆ter baxṣ̌əṣ̌ carən. Cə bandi nafs-ət awasən, Cə waswasayi Iblisən saki niga δыr!“»
Лютоев Николай Александрович
Журналист удж
Редактируйтӧма татшӧм небӧгъяс: «Войнаӧн нырӧм челядьдыр» (2014), «Герой Советского Союза Георгий Тимушев» (2015), «Это нашей истории строки» (2017), «Летопись длиною в полвека» (2018).