cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Чуб (Княжпогост район)
Чуб (Чуб) — Коми Республикаын Княжпогост районысь Емва кар овмӧдчӧмин улӧ пырысь посёлок.
Чувьюрова Лидия Даниловна
Чувьюрова Лидия Даниловна (1949—1993) — Коми Республикаын нималана шылад тэчысь, кывбуръяс гижысь.
Олан туй
Чужӧма 1949 вося рака тӧлысь 13-ӧд лунӧ Кулӧмдiн районса Дереваннӧй сиктын. Семьяын вӧлӧма нёльӧд кагаӧн. 1965 воын помалӧма шӧр школа. 1965—1969 воясын велӧдчӧма Сыктывкарса шылада училищеын хорӧн дирижируйтӧм юкӧнын. 1969—1976 воясын велӧдчӧма Римский-Корсаков нима Ленинградса консерваторияын.
Велӧдлӧма Сыктывкарса искусствояслӧн училищеын, уджалӧма «Асъя кыа» канму ансамбльын хормейстерӧн. 1985—1987 воясын — Коми телевидениеын звукорежиссёр. 1988 воын бӧр локтӧма искусствояслӧн училишеӧ, босьтчӧма веськӧдлыны народнӧй хорлӧн юкӧнӧн, котыртӧма «Коми сьылан» фольклор котыр.
Кулӧма 1993 вося ода-кора тӧлысь 15-ӧд лунӧ Сыктывкарын, кор сылы вӧлӧма сӧмын 44 арӧс.
Шылад тэчӧм
Коми музыкальнӧй культура сӧвмӧдӧмӧ ыджыд пай пуктӧмысь Л.Д. Чувьюровалы сетӧма «Коми Республикаса искусствоясын нимӧдана уджалысь» ним.
С́
С́с́ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ черногор кывйын. Шуанног — [ɕ] (латин анбурын Śś).
Видзӧдӧй тшӧтш
Ć
1940-ӧд вояс
Сюрс ӧкмыссё нелямынӧд вояс - 1941 восянь 1950 воӧдз.
1788-ӧд во
1788 во — Григорий календар серти кассяна во, пансьӧ воторниксянь.
Турипув
thumb|250px|Турипув вотӧсъяс Турипув (Vaccinium oxycoccos) – тайӧ быдмӧг, вотӧс.
1950-ӧд вояс
Сюрс ӧкмыссё ветымынӧд вояс - 1951 восянь 1960 воӧдз.
Удмурт дунне
Удмурт дунне – удмурт кыв вылын общественно-политическöй газет, петö Удмурт Республикаын.
Тиражыс – 3000 экз.
Пычим (Сыктывдін район)
Пычим (Пычим) – Коми республикаын Сыктывдін районса Паль сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь посёлок.
История
1949 воын тані вӧлі 94 ыстӧм морт: 45 немеч (18 семья), 16 рытыввывса украинеч, 21 "вӧвлӧм кулак" (8 семья), 12 "власовец".
Олысь лыд
Грездын олӧны комияс.
Пув
Пув (Vaccinium vitis-idaea) – тайӧ быдмӧг, вотӧс.
Хабаровск край
Хабаровск край тайӧ регион Рочмуын.
1960-ӧд вояс
Сюрс ӧкмыссё квайтымынӧд вояс - 1961 восянь 1970 воӧдз.
1971-ӧд во
1971-ӧд (Сюрс ӧкмыссё сизимдас ӧтиӧд) во — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ пекничасянь.
Мирт котыр
Мирт котыр (Myrtaceae) — мирт чукӧрса корья пу быдмӧг котыр. Миртъяс 130-150 увтыр да 5650 сикас.
Галанка
Галанка (Brassica napobrassica) – тайӧ быдмӧг.
1970-ӧд вояс
Сюрс ӧкмыссё сизимдасӧд вояс - 1971 восянь 1980 воӧдз.
Ошкӧ-бабӧ
Ворсанног
Бöрйöны ворсысьяс пиысь куталысьöс, кодi лоö «ошкöн», мукöдыс — «вотчысьяс». Ворсны позьö ывлаын и гортын: ворсöны кö ывлаын, «ош» пырö гуранö да лажыньтчö, керкаын кö — пидзöсчанясьö, и сiйöс вевттьöны пасьöн. Ворсысьяс ветлöдлöны сы гöгöр, копрасьöны — петкöдлöны вотчöм, да сьылöны:
Ошкö-бабö, ошкö-бабö,
Бур вотöссö босьтам,
Лёк вотöссö чöвтам.
Та бöрын кутасьысь уськöдчö кыявны пышъялысьясöс. Шедöм ворсысь лоö «ошкöн».
Ш
Шш (важ слав. ) — кирилл анбурлӧн шыпас. Шуанног — [ʃ].
Вӧльгым тӧлысь 27-ӧд лун
Вӧльгым тӧлысь 27-ӧд лун — Григорий календарын 331-ӧд лун (кассяна воясӧ — 332-ӧд лун). Во помӧдз 34 лун.
Амитостигма
Амитостигма (Amitostigma) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын.
Дендробиум
Дендробиум (Dendrobium ) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын да Австралияын.
Грибова Любовь Степановна
Грибова Любовь Степановна (1933-1986) – этнограф, коми да перымса коми войтырлысь оласног туялысь, история наукаясса кандидат (1969).
Олан туй
Любовь Грибова пуктіс ассьыс пай и перым коми литератураӧ. Комиӧн сійӧ гижис «Чудитчӧ» пьеса да кымынкӧ статья.
Уджъяс. Небӧгъяс
Л.С. Грибова гижис 50 сайӧ удж, на пиысь 34 – йӧзӧдӧма. На лыдын:
Крым республика (канму)
Крым республика (канму) — Украинаса Крым асвеськӧдлан республика мутасын лӧсьӧдӧм некымын странаӧн пыдди пуктана канму. Крым республика лӧсьӧдӧма 2014 вося рака тӧлысь 17-ӧд лунӧ. Рака тӧлысь 18-ӧд лунӧ Крым кыдзи торъя субъект пырис Рочмуӧ. Украинаса Оланподув серти, Крым да Севастополь век на пырӧны Украинаӧ.
1980-ӧд вояс
Сюрс ӧкмыссё кӧкъямысдасӧд вояс - 1981 восянь 1990 воӧдз.
Гуайява
Гуайява ( Psidium guajava ) —  мирт котырса корья пу вид. Сійӧ быдмӧ Америкаын.
Эжва
Эжва (Вы́чегда) — Роч Войвылын ю, кывтӧ Коми Республикаті да Кардор обласьттi (Роч. Архангельская область), Вынва юлӧн медыджыд веськыд ю вож.
География
Эжва юлӧн кузьтаыс - 1130 километра, ю ковтысыслӧн ыдждаыс - 121 сюрс км².
Эжва юлӧн вожъяс
Эжвалӧн ставнас 1137 вож. На пиын медгырысьыс:
Гагарин Юрий Васильевич
Гагарин Юрий Васильевич (1932–1981) – историк, коми войтырлысь оласног туялысь, история наукаясса доктор (1980).
1990-ӧд вояс
Сюрс ӧкмыссё ӧкмысдасӧд вояс - 1991 восянь 2000 воӧдз.
1787-ӧд во
1787 (Сюрс сизимсё кӧкъямысдас сизимӧд) во — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ выльлунсянь.
Сурт
Сурт — тайӧ Сатурнлӧн спутник. Сылӧн радиус — 3 км. Сатурнӧдз шӧр кост 22 704 000 км. Сурт восьтісны Америкаса астрономъяс Скотт Шеппард, Дэвид Джуитт, Джен Клина да Брайан Марсден 2006 воын.
Варыш (Изьва район)
Варыш (Варыш) — Коми республикаын Изьва районса Сизяб сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
1970-ӧд во
1970-ӧд (сюрс ӧкмыссё сизимдасӧд) во — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ четвергсянь.
Кекур (Кулӧмдін район)
Кекур (Кекур) – Коми Республикаын Кулӧмдін районысь Пожӧг сикт овмӧдчӧминса грезд.
География
Грезд пукалӧ Эжва юлӧн шуйга бокас. Кекурсянь Пожӧг шӧрсиктӧдз 2 км, Кулӧмдін юрсиктӧдз 57 км.
Велӧдӧм
2012 воын Кекурын уджалӧ «Начальнӧй школа — челядь сад»
Пышкай (ворсӧм)
Пудъясянкывйöн бöрйöны куталысьöс («пышкайöс»). Сылысь синсö кöрталöны чышъянöн, либö сiйö синсö сöмын куньö. Мукöдыс («каньяс») кытшлалöны гöгöрыс да сьылöны:
Локтöс пышкай да сьылö.
Пышкай, пышкай, эн вуграв,
Кодi нявöстас, тöдмав? (Аныб).
Кор ставныс лöньöны, ворсысьяс пиысь кодкö нявöстö. Куталысь кö тöдмалас нявöстысьсö, найö вежсьöны мастаяснас, а оз кö – водзö кутас тöдмавны.
Гам (Изьва район)
Гам (Гам) — Коми республикаын Изьва районса Мокчой сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Фольклор
Гамын паськалӧмаӧсь Аминько, Мича Вань, Тандзе Маръя йылысь преданиеяс. Быд во Иван лунӧ сикт шӧрын нуӧдӧны гаж.
География
Грезд пукалӧ Изьва юлӧн шуйга берегын. Гамсянь Мокчой шӧрсиктӧдз 3 км, Изьва юрсиктӧдз 7 км. Грездыс артмӧма татшӧм юкӧнъясысь: Вылыс Гам, Улыс Гам, Злӧба, Терпиян, Нӧлынь, Косъёль, Пышпиян, Кӧч мыльк, Катш мыльк.
Жов
Жов (Viburnum) – тайӧ быдмӧг, вотӧс.
Гам (Изьва район)
Олысь лыд
Грездын олӧны комияс.
Велӧдӧм
1890-ӧд воӧ Гамын воссьӧма вичко приходбердса школа, 1914-ӧд воын — йӧзӧс велӧдан Министерство бердын ӧти класса школа. Школаыс уджалӧма ас керкаясын. 1927-ӧд воӧ лэптӧмаӧсь выль керка, кӧні ӧнӧдз меститчӧ школа. Гам грездын ӧнія кадӧ уджалӧ ӧкмыс класса школа. Сідзжӧ уджалӧ «Мада» нима челядь сад.
Аэрофлот
Аэрофлот (Аэрофлот - рочмуса сынӧд туйяс) (Аэрофлот - российские авиалинии) тайӧ медыджыд сынӧд котыр Рочмуын.
Кари
Кари — тайӧ Сатурнлӧн спутник. Сылӧн радиус — 3,5 км. Сатурнӧдз шӧр кост 22 118 000 км. Кари восьтісны Америкаса астрономъяс Скотт Шеппард, Дэвид Джуитт, Джен Клина да Брайан Марсден 2006 воын.
Кӧр али морт
Кöр али морт? — важся коми ворсöм.
Ворсöм нимъяс: «Кöр али морт?» (Кулӧмдiн, Разыб), «Кöр али мир?» (Туръя).
Пудъясянкывйöн бöрйöм куталысь кыялö мукöдсö. Кодöс суöдö, сылысь пельяссö топöдö кинас да юалö: «Кöр али морт?» Медводдза здукъясас ворсысь пыксьö да век шуö «кӧр». Куталысь кинас топöдö пыр ёнджыка и ёнджыка, кытчöдз ворсысь оз шу «морт». Шусяс кö «мортöн», сэки ворсысьыс мунö кытшö да виччысьö, кор кутасьысь кыяс мукöдсö. Медводдза кыйöм ворсысь лоö куталысьöн.
Вӧлӧгда обласьт
Вӧлӧгда обласьт тайӧ регион Рочмуын.
1786-ӧд во
1786 во — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ вежалунсянь.
Джаботикаба
Джаботикаба ( Myrciaria caulifloria ) —  мирт котырса корья пу вид. Сійӧ быдмӧ Лунвыв Америкаын.
Эрос
433 Эрос (символ: ) — тайӧ Шонді ылдӧсын астероид. Сылӧн ыджда — 34,4 × 11,2 × 11,2 км. Эрос восьтісны германияса астроном Карл Густав Витт да асшӧра францияса астроном Огюст Шарлуа 1898 воӧ.
2000-ӧд вояс
Кык сюрсӧд вояс - 2001 восянь 2010 воӧдз.
Ереван
Ереван (Երևան) - тайӧ Арменияса кар, Армениялӧн юркарыс.
Йӧз:
Сэтӧр
Сэтӧр (Ribes) – тайӧ быдмӧг, вотӧс.
Кыв, литература да история институт
Кыв, литература да история институт (Институт языка, литературы и истории) – Россияса наукаяс академияысь Урал юкöнлöн Коми наука шöринö пырысь туясян институт. Восьтöма Сыктывкарын 1970-ӧд вося косму тӧлысь 1-ӧд лунӧ некымын гуманитарнöй отдел подув вылын.
Тыр ним комиöн: «Россияса наукаяс академияысь Урал юкöнлöн Коми наука шöринса Кыв, литература да история институт» Федерацияса каналан сьӧмкудъя туясян учреждение; дженьыда – КЛИИ.
Тыр ним рочöн: Федеральное государственное бюджетное учреждение науки «Институт языка, литературы и истории Коми научного центра Уральского отделения Российской академии наук»; дженьыда — ФГБУН «ИЯЛИ Коми НЦ УрО РАН».
Тыр ним англичан кывйöн:
Адрес
167982, ГСП-2, Сыктывкар, Коммунистическöй ул., 26.
Сёрнитчан: 8(8212)245564; Факс: 8(8212)245564
e-mail: illh@mail.illhkomisc.ru
Фенрир
Фенрир — тайӧ Сатурнлӧн спутник. Сылӧн радиус — 2 км. Сатурнӧдз шӧр кост 22 454 000 км. Фенрир восьтісны Америкаса астрономъяс Скотт Шеппард, Дэвид Джуитт, Джен Клина да Брайан Марсден 2004 воын.
Льӧмъю (Княжпогост район)
Льӧмъю (Лемью) — Коми Республикаын Княжпогост районысь Тракт сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь посёлок.
Чилимдін район
Чилимдiн район (Усть-Цилемский район) — тайӧ Коми республикалӧн район.
Юрсикт: Чилимдiн
Юклӧм
Чилимдін районын 11 сикт овмӧдчӧмин.
Оланінъяс
Чилимдін районын 37 оланін: 10 сикт, 5 посёлок да 22 грезд.
Бомарея
Бомарея ( Bomarea ) — альстрёмерия котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Шӧрвыв да Лунвыв Америкаын.
Малушка
Малушка - челядьлӧн ворсӧм, вӧлі гижӧма Пожӧг сиктын.
Пудъясянкывйӧн бӧрйӧны куталысьӧс, мукӧдыс пышъялӧны. На бӧрся куталысь вӧтчӧ ӧти кок вылын. Суӧдас кӧ кодӧскӧ, куталысь чужйӧ сылы кокнас. Кыйӧм ворсысь лоӧ куталысьӧн.
Щ
Щщ (важ слав. ) — кирилл анбурлӧн шыпас.
Шуанног
роч — [ɕ]
украин — [ʃt͡ʃ]
русин — [ʃt͡ʃ]
болгар — [ʃt]
курд — [d͡ʒ]
Беларус анбурын [ʃt͡ʃ] пасйӧм пыдди гижӧны шч.
История
Щ бергаліс 1918-1932 да 1936-1938 воясӧ коми молодцов анбурын [t͡ʃ] пасйӧм пыдди (ӧні тш).
Зонгорӧ
Зонгорӧ (фортепиано) — тайӧ музыкальнӧй инструмент.
Вижань
Вижань (Lophophanes cristatus, Овсянка обыкновенная) — зӧр сёйысь кайяслӧн котырысь ичӧтик лэбач. Олӧ тшӧтш Коми муын.
Ыджда да рӧм
Вижань — пышкай ыджда кымын, но бӧжыс сы дорысь неуна кузьджык. Сьӧктаыс овлывлӧ 36 граммӧдз, тушаыслӧн кузьтаыс 20 сантиметр, а шеныштӧм бордйыс 30 сантиметр пасьта. Юрыс, голяыс, морӧсыс да кынӧмыс зарни кодь кольквиж. Мышкуыс рудов пемыдгӧрд, серӧдышталӧма вомӧна визьясӧн. Бордйыс пемыдперкаль. Дженьыд нырыс кызіник. Лэбӧмыс валъялан-чепсасян нога.
Оласног
Тшӧкыда паныдасьлывлӧ вӧр дорӧсъясын, понӧляинъясын, вӧрсялан важ керасъясын, ю-ты ковтысъясын, нюр пӧлӧнъясын да ыбъяс бердын. Лунвывладорса вижаньяс тӧв и гожӧм олӧны ӧти местаын, а войвывсаясыс ёна кӧдзыдъяс дырйи вешйывлӧны шоныдджыкинъясӧ. Абу вӧй лэбачьяс да оз ӧтдортчыны йӧзысь. Водзынджык, кор ёна видзлісны вӧвъясӧс, пыр чукӧртчывлісны конюшняяс дорӧ, медым чибӧясӧс вердігӧн гылалӧм зӧр тусьяссӧ кокалыштны да тшыгла не кувны. Тайӧ пӧ и лоӧма подулӧн роч овсянка нимыслы.
Корсюрӧ поз вылас веськавлывлӧны вӧрса олысьяс, кодъяслы абу дыр виавны вижаньяслысь посни пиянсӧ. Сэки мамыс зільӧ ылӧдны ассьыс вӧрӧгсӧ му вывті кыссьӧмӧн, быттьӧ лэбавнысӧ оз вермы да; бокӧ нуӧдӧ сійӧс да тадзи мездӧ йылӧмсӧ неминучаысь.
Том вижаньяс чужӧмсяньыс кык вежон тыригӧн эновтӧны познысӧ, а нӧшта нёль-ӧ-вит лун мысти велалӧны лэбавны. Сэки жӧ мамныс налӧн лӧсьӧдӧ мӧд позтырсӧ да пондӧ выльысь пӧжсьыны.
Поздйысьӧм
Поздысьӧ да быдтысьӧ парма пасьтала. Тулыснас, косму либӧ ода-кора тӧлысь пуксигӧн, войдӧр локталӧны ай лэбачьясыс, а эньпӧвъясыс петкӧдчӧны лун дас мысти кымын. Кызвыныс позсӧ лӧсьӧдӧны му вылӧ, кутшӧмкӧ гуранторйӧ. Тэчӧны сійӧс шепта турунъяслӧн заясысь да коръясысь, нитш, рой да вӧрса пемӧсъяслысь гылалӧм гӧнсӧ на содтӧд пыдди пуктӧны.
Лёльӧ
Лёльӧ (Gastropoda) тайӧ пемӧс.
Вижань
Поздйысьӧм
Пӧжсьӧны вижаньяс гожӧмбыдӧн кыкысь. Быд позтырйын овлывлӧ нёль-ӧ-вит колькйӧдз. Пӧжсигас эньыс пукалӧ позъяс кык вежонӧдз, а айыс ваялӧ сылы сёянсӧ. Кайпиныслӧн кольксьыс петӧм бӧрын сёяннас найӧс могмӧдӧны гознан лэбачыс.
Сёян
Вердчӧны вижаньяс быдмӧг сёянӧн. Кокалӧны ыбъяс вылысь ид да зӧр тусьяс, а сідзжӧ видзвывса да ёг турунъяслысь кӧйдыссӧ — пӧтлысь, петшӧрлысь, шомкорлысь, бобӧняньлысь, кӧртдойлысь, лапкорлысь. Таысь ӧтдор быдтысигас пияныслы куталӧны гагъясӧс — чиркъясӧс, чераньясӧс, бобувъясӧс. Арланьыс став вижаньыс (верстьӧясыс и быдтасъясыс) чукӧртчӧны кельӧбъясӧ да петӧны вӧраинъясысь кӧрымаджык паськыд эрда местаясӧ. Войвылын гожйысь вижаньяс эновтӧны чужанінсӧ кӧч либӧ йирым тӧлысьӧ.
Ним артмӧм
Лэбачлы нимсӧ сетӧма рӧм серти. Удмуртъяс рӧм сертиыс жӧ нимтӧны тайӧ лэбачсӧ — на ногӧн, тшужйыр (комиӧдны кӧ, кольквиж юр).
2010-ӧд вояс
Кык сюрс дасӧд вояс - 2011 восянь 2020 воӧдз.
Джамболан
Джамболан ( Syzygium cumini ) — мирт котырса корья пу вид. Сійӧ быдмӧ Азияын.
Яренск уезд
Яренск уезд – Россияса империяын XVII нэмын лӧсьӧдӧм уезд, кытчӧ вӧлі пырӧны коми сикт-грездъяс.
Шӧриныс – Яренск кар. Уездӧ вӧлі пырӧны татшӧм вӧлӧсьт-муяс: Эжваса (Вычегодская), Емваса (Вымская), Сыктыв (Сысольский); вӧлӧсьтъяс – Удора (Удорская), Слӧбӧда (Глотова Слободка), Ужга (Ужговская / Ужгинская), Эжвайывса (Верхневычегодский).
Уездлӧн ыдждаыс 1678 воын: 155319 км². Олысь лыд: 20 сюрс гӧгӧр морт. Плотносьт: 0,13 морт 1 км².
1780 воын Яренск уезд юкӧма кык уезд вылӧ: Усть-Сысольск уезд (шӧриныс – Усть-Сысольск) да Яренск уезд, кытчӧ пырисны Эжва ю бокса коми сиктъяс (Паль сиктӧдз), Емваса ю вывса сиктъяс да Удораса вӧлӧсьт Слӧбӧдакӧд. Тайӧ границаясыс эз вежсьыны Коми (Зыряна) асвеськӧдлан обласьт лӧсьӧдтӧдз.
1708 восянь Яренск уезд вӧлі пырӧ Сибыр губерняӧ, 1719 восянь Яренск дистрик ним улын — Кардор губерняӧ, 1796 восянь — Вӧлӧгда губернияӧ, 1918 восянь — Войвыв Двина губерняӧ. 1921 воын уезд юкӧн пырис Коми (Зыряна) асвеськӧдлан обласьтӧ. А 1924 воын уезд дзикӧдз бырӧдӧма.
Ӧшмӧсъяс
Мацук М.А. Яренский уезд // Республика Коми: Энциклопедия: в 3-х т. – Сыктывкар: Коми кн. изд-во, 2000. – Т. 3. – С. 354.
Югов Степан Александрович
Югов Степан Александрович (1958—2004) — коми литература туялысь.
Олан туй
Степан Югов чужӧма 1958-ӧд вося йирым тӧлысь 19-ӧд лунӧ Сыктыв районса Выльгрездын. 1976-ӧд воын Кебраса школа помалӧм бӧрас квайт во трактористалӧма, вӧлӧма «Кебра» совхозса бригадирӧн. 1982-ӧд воын пырӧма велӧдчыны Сыктывкарса канму университетса подготовительнӧй юкӧнӧ. Помалӧма филология факультетса коми отделениесӧ 1988-ӧд воын. 1988-ӧд воын лоӧма Коми наука шӧринса Кыв, литература да история институтын стажёром-туялысьӧн. 1990-ӧд воын уджысь орӧдчытӧг пырӧма велӧдчыны аспирантураӧ.
1997-ӧд воын Чувашияса университетын дорйӧма филологияса кандидат ним вылӧ диссертация челядьлы коми литература серти. Кыв, литература да история институтын уджалӧма литература да фольклор секторын старшӧй научнӧй сотрудникӧн.
Туялан удж
Туялӧма коми челядь литература.
Коми литература йылысь пасйӧдъясыс петавлісны «Север» да «Войвыв кодзув» журналъясын, республикаса газетъясын.
1988-ӧд воын босьтчӧма комиӧдны челядьлы роч гижысьясӧс. Комиӧдӧма Каллистрат Жаковлысь мойдъяссӧ да Елена Габовалысь кык повесьт.
1969-ӧд во
1969 (Сюрс ӧкмыссё квайтымын ӧкмысӧд) во — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ середасянь.
Имир
Имир — тайӧ Сатурнлӧн спутник. Сылӧн радиус — 9 км. Сатурнӧдз шӧр кост 23 040 000 км. Имир восьтіс Америкаса астроном Брэтт Глэдмэн 2000 воын.
Анакамптис
Анакамптис (Anacamptis ) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Евразияын да Войвыв Африкаын.
Вӧльгым тӧлысь 28-ӧд лун
Вӧльгым тӧлысь 28-ӧд лун — Григорий календарын 332-ӧд лун (кассяна воясӧ — 333-ӧд лун). Во помӧдз 33 лун.
Манинса кыв
Манинса кыв (манн. Gaelg [ɡilɡ] 'гэл кыв') — тайӧ кельт кыв, Манин ді вылын каналан кыв (англичанкӧд).
Гагиева Анна Капитоновна
Олан туй
Анна Гагиева чужӧма 1957-ӧд вося йирым тӧлысь 26-ӧд лунӧ Сыктывкарын. 1980-ӧд воын помалӧма Сыктывкарса канму университетысь история факультет. Велӧдчӧма СССР-са наукаяс академиялӧн Коми филиалса аспирантураын. Сы бӧрын пырӧма уджавны Кыв, литература да история институтлӧн история секторӧ: вӧлӧма старшӧй лаборантӧн, младшӧй научнӧй сотрудникӧн. 1991-ӧд воын вуджӧма уджавны Сыктывкарса канму университетӧ — доценталӧма Россияса история кафедраын.
1999—2001 воясын уджалӧма Коми Республикаса велӧдӧм министерствоын — национальнӧй мытшӧдъяс отделса начальникӧн.
2002—2006 воясын веськӧдлӧма потребительскӧй кооперациялӧн Россия университетын Сыктывкар филиалса кафедраӧн.
2006-ӧд восянь уджалӧ Канму служба да веськӧдлыны велӧдан академияын пропессорӧн.
Туясян удж
История наукаясса кандидат ним вылӧ диссертациясӧ дорйӧма 1988 воын Ленинградса канму педагогика институтын, темаыс — «Община крестьян Коми края во второй половине XVIII в.».
2006-ӧд воын дорйӧма доктор ним диссертация.
Йӧзӧдӧма 180 гӧгӧр туясян, методикаа туясян удж. На лыдын — 6 монография, 25 велӧдчан небӧг да пособие.
Общественнӧй удж
2017-ӧд вося ода-кора тӧлысь 17-ӧд лунсянь веськӧдлӧ Коми му туялан котырӧн.
Кочанов Гелий Сергеевич
Кочанов Гелий Сергеевич (1934) — коми шылад тэчысь.
Олан туй
Гелий Кочанов чужис Кулӧмдін сиктын 1934 воын. Помаліс Сыктывкарса музыкальнӧй училишӧ баян класс серти да Коми канмуса педагогика институт. Олӧ Сыктывкарын.
Сьыланкывъяс дорӧ шыладсӧ босьтчис гижны 1956 воын нин. Гижӧ кывбуръяс да шыладсӧ на дорӧ. Г.С. Кочанов лӧсьӧдіс 80 сайӧ сьыланкыв.
1986 восянь веськӧдліс Сыктывкарын «Русская гармонь» ансамбльӧн. Сы кадӧ репертуарас джын сьыланкывсӧ вӧлі лӧсьӧдӧма Г.Кочанов. 1989 воын нин ансамбльлы сетӧма народнӧй ним.
Г.С. Кочановлӧн сьыланкывъясыс вермылісны Василей гажын. «Жоньыс пелысьсӧ кушӧдз кокаліс» сьыланкыв (кывъясыс Василий Лодыгинлӧн) босьтіс 1996 воын 3-ӧд премиа, а «Ме ӧд век на тэӧн вися» сьыланкыв (кывъясыс Владимир Тиминлӧн) — 3-ӧд премиа 2000-ӧд вося «Василей» гажын.
Кынтысьӧм
Кынтысьӧм — коми челядьлӧн ворсӧм.
Куталысь, кодӧс бӧрйӧны пудъясянкывйӧн, кыялӧ пышъялысь ворсысьясӧс. Кодӧс куталысь кыяс, сійӧ сувтӧ места вылас да оз вӧрӧдчы – «кынмӧ».
Пышъялысьяс вермасны «ловзьӧдны» ворсысьсӧ – куимысь инмӧдчыны сыӧ. Ворсӧм помасьӧ, кор куталысь ставнысӧ кыяс. Кодӧс медводдзаӧн «кынтісны», сійӧ лоӧ куталысьӧн.
Рочмуса кӧрт туйяс
Рочмуса кӧрт туйяс (РКТ) (Российские железные дороги (РЖД)) тайӧ медыджыд кӧрт туй котыр Рочмуын.
Логи
Логи — тайӧ Сатурнлӧн спутник. Сылӧн радиус — 3 км. Сатурнӧдз шӧр кост 23 065 000 км. Логи восьтісны Америкаса астрономъяс Скотт Шеппард, Дэвид Джуитт, Джен Клина да Брайан Марсден 2006 воын.
Юманьсикт (Сыктыв район)
Юманьсикт (Юманьсикт) – Коми республикаын Сыктыв районса Поёл сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География
Грезд пукалӧ Сыктыв юлӧн шуйга берегын. Юманьсиктсянь Поёл шӧрсиктӧдз км, Визин юрсиктӧдз км, Сыктывкар юркарӧдз  км.
XXI нэм
XXI (Кызь ӧтиӧд; 21-ӧд) нэм — Григорий календар серти пансьӧ 2001 вося тӧвшӧр тӧлысь 1 лунӧ да помасьӧ 2100 вося ӧшым тӧлысь 31 лунӧ.
Вӧркутаю
Вӧркутаю (Воркута) - тайӧ Коми Республикаын ю. Веськыд вож Усва юлӧн.
Семёнов Виктор Анатольевич
Семёнов Виктор Анатольевич (1945—2020) — коми войтырлысь оласног да археология туялысь, история наукаясса доктор, профессор.
Олан туй
Чужӧма 1945-ӧд вося йирым тӧлысь 31-ӧд лунӧ Ленинград обласьтса Ломоносов карын. Помалӧма Ленинградса канму университет (1973), Ленинградса канму университетысь история факультетын археология кафедраса аспирантура (1976). 1976-ӧд вося ӧшым тӧлысьсянь уджалӧма Сыктывкарса канму университетын история факультетын: быдмӧма ассистентсянь профессорӧдз. 2000-ӧд восянь веськӧдлӧма источниковедение, археология да этнография кафедраӧн.
Уджалӧ Кыв, литература да история институтын Роч Войвывлӧн история-демография да история-география туялӧмъяс секторын медшӧр научнӧй сотрудник должносьтын.
Кулӧма 2020-ӧд вося сора тӧлысь 12-ӧд лунӧ Сыктывкар, гуалӧма сора тӧлысь 15-ӧд лунӧ. ;
Туялан удж
1979-ӧд воын Ленинградса университетын дорйӧма история наукаяс кандидат ним вылӧ диссертация, 1996-ӧд воын — Санкт-Петербургын Пётр Великӧй нима антропология да этнография музейын доктор ним вылӧ диссертация.
Туялӧма коми йӧзкостса оласног, фин-йӧгра да яран костын йитӧдъяс археология да этнография материал подулын, Россияса Асыв-Войвылын да Рытыв-Войвылын водзкӧрт эпохаса археология.
Йӧзӧдӧма 120 сайӧ туясян удж, на лыдын — кык монография, 4 велӧдан пособие, кык справочник. Тӧдчанаджык уджъясыс: «Традиционная семейная обрядность народов Европейского Севера» (С-Пб., 1992), «Европейский Северо- Восток в эпоху бронзы» (соавторъяскӧд, Сыктывкар, 1997).
Љ
Љљ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ серб, черногор, македон да ительмен кывъясын. Шуанног — [ʎ] (латин серб анбурын lj).
История
Шыпас артмӧма кыдзи лигатура ЛЬ ль. Серб анбурӧ шыпассӧ пыртіс кывтуялысь Вук Стефанович Караджич 1818 воӧ. Македон анбурӧ Љ пырис 1944 воӧ.
Видзӧдӧй тшӧтш
Ԉ
Ном (пемӧс)
Ном (Culicidae) тайӧ пемӧс.
1968-ӧд во
1968-ӧд (Сюрс ӧкмыссё квайтымын кӧкъямысӧд) во — Григорий календар серти кассяна во, пансьӧ выльлунсянь.
Ёль (Изьва район)
Ёль (Ёль) — Коми республикаын Изьва районса Сизяб сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Чекен
Чекен  ( Luma chequen ) —  мирт котырса лума увтырись корья пу сикас. Сійӧ быдмӧ Лунвыв Америкаын.
Гаждор (Сыктывдін район)
Гаждор (Гавриловка) – Коми республикаын Сыктывдін районса Паль сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География
Гаждор пукалӧ Эжва юлӧн шуйга берегын, Пычим юсянь неылын. Грездсянь Паль шӧрсиктӧдз 7 км, Выльгорт юрсиктӧдз 57 км.
Олысь лыд
Грездын олӧны комияс.
Форньот
Форньот — тайӧ Сатурнлӧн спутник. Сылӧн радиус — 3 км. Сатурнӧдз шӧр кост 25 146 000 км. Форньот восьтісны Америкаса астрономъяс Скотт Шеппард, Дэвид Джуитт, Джен Клина да Брайан Марсден 2004 воын.
Гаждор (Сыктывдін район)
Велӧдӧм
1908 воын воссис начальнӧй училище.
Овмӧс
1929 артмис "Ярега" колкоз. 1930 воын сійӧ ӧтувтіс 12 овмӧс: 5 вӧв да 3 мӧс.
Патрокл
617 Патрокл — тайӧ Шонді ылдӧсын астероид, Юпитерлӧн троян. Сылӧн ыджда — 141 км. Патрокл восьтіс германияса астроном Август Копфф 1906 воӧ.
Спутник
Астероидлӧн эм спутник — Менетий. Сылӧн ыджда — 112 км. Спутник восьтісны америкаса астрономъяс Кек телескоп вылын 2001 воӧ.
Enya
Enya (Мадонна Луиза 'Вероника' Чикконе Ричи, Eithne Ni Bhraonain) тайӧ Ирландия сьылысь.
Лондон
Лондон (London) - тайӧ Англияса кар, Англиялӧн да Ыджыд Британиялӧн юркарныс.
Йӧз:
Њ
Њњ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ серб, черногор, македон, ительмен да удэгей кывъясын. Шуанног — [ɲ] (латин серб анбурын nj).
История
Шыпас артмӧма кыдзи лигатура НЬ нь. Серб анбурӧ шыпассӧ пыртіс кывтуялысь Вук Стефанович Караджич 1818 воӧ. Македон анбурӧ Њ пырис 1944 воӧ.
Видзӧдӧй тшӧтш
Ԋ
Кардор обласьт
Кардор обласьт тайӧ регион Рочмуын.
Туркмен кыв
Туркмен кыв (Türkmençe, Türkmen dili, Түркменче, Түркмен дили, تورکمن ﺗﻴﻠی ,تورکمنچه) тайӧ тюрк кыв, Туркменистанын каналан кыв.
Туркмен анбур
Латин анбур (1995 восянь)
Кирилл анбур (1940—1995)
Афганистанын, Иранын да Иракын туркменӧн гижӧны араб анбурӧн.
Усва
Усва (Уса) - тайӧ Коми Республикаын ю. Веськыд вож Печора юлӧн.
Вомын (Емдін район)
Вомын (Вомын) — Коми Республикаын Емдін районысь Айкатыла сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Сюзь
Сюзь (Striges; Сова) тайӧ лэбач.
Джекфрут
Джекфрут ( Artocarpus heterophyllus ) — тут котырса корья пу вид. Сійӧ быдмӧ Азияын.
1755-ӧд во
1775 во – абу кассяна во, Григорий календар серти пансьӧ середасянь.
Владыкин Владимир Емельянович
Владыкин Владимир Емельянович (Омель Лади) (1943) — удмурт поэт, этнограф, историк, история наукаясса доктор, профессор.
Керновса кыв
Керновса кыв (керн. Kernowek) — тайӧ Британия діса Кернов (англ. Корнуэлл) кӧдж вылын кельт кыв.
Румын кыв
Румын кыв (limba română [limba ro’mɨnə]), сідзжӧ молдав кыв (limba moldovenească, лимба молдовеняскэ) - тайӧ роман кыв, Румынияын, Молдоваын да Ниструдорын ("молдав кыв") каналан кыв.
Румын анбур
кирилл анбур (Молдоваын 1989 воодз, ӧні сӧмын Ниструдорын):
XX нэм
XX (Кызьӧд; 19-ӧд) нэм — мӧд сюрсволӧн бӧръя нэм, пансьӧ 1901 вося тӧвшӧр тӧлысь 1 лунӧ да помасьӧ 2000 вося ӧшым тӧлысь 31 лунӧ, йӧз олӧмын медся вир кисьтана нэм.
Митрӧпандікост (Мылдін район)
Митрӧпандікост (Митрофан-Дикост) — Коми республикаын посёлок, Мылдін районысь Митрӧпандікост сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
География
Посёлок пукалӧ Печора юлӧн шуйга берегын. Митрӧпандікостсянь Мылдін юрсиктӧдз 83 км.
Менетий
Менетий (S/2001 (617) 1) — тайӧ Патрокллӧн спутник. Сылӧн ыджда — 112 км. Патроклӧдз шӧр кост 680 км. Спутник восьтісны америкаса астрономъяс Кек телескоп вылын (Гавай діяс) 2001 воӧ.
Шиликова Зоя Васильевна
Шиликова Зоя Васильевна (1940—2013) — коми кыв да литература велӧдысь, кывбур гижысь, Россияса нимӧдана велӧдысь (2012).
Олан туй
Кулӧма 2013-ӧд вося ода-кора тӧлысь 1-ӧд лунӧ.
Велӧдан удж
1962-ӧд восянь З.В. Шиликова уджалӧма чужан Шойнаты сиктас коми да роч кыв да литература велӧдысьӧн.
Гижан удж
Велӧдӧм кындзи Зоя Васильевна гижӧ кывбуръяс. Найӧс йӧзӧдлісны «Звезда» районнӧй газетын, «Войвыв кодзув», «Арт», «Би кинь» да «Чушканзі» республикаса журналъясын, «Коми му» да «Йӧлӧга» газетъясын.
Сылӧн кывбуръяс вылӧ гижӧма 30 сайӧ сьыланкыв (шылад тэчысьяс — Александр Уляшов, Ирина Латкина, Алексей Ген, Гений Горчаков. 2010 воын быд вося «Василей» гаж дырйи З.В. Шиликовалӧн «Ӧшкамӧшка» кывбур вылӧ сьыланкывйыс лои вермысьӧн «Челядьлы сьыланкыв» нимпасын (шылад тэчысьыс — А. Ген).
Ракпас (Княжпогост район)
Ракпас (Ракпас) — Коми Республикаын Княжпогост районысь Тракт сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь посёлок.
Вӧльгым тӧлысь 29-ӧд лун
Вӧльгым тӧлысь 29-ӧд лун — Григорий календарын 333-ӧд лун (кассяна воясӧ — 334-ӧд лун). Во помӧдз 32 лун.
Кербер (тӧлысь)
Кербер (водзджык S/2011 P 1, P4) — тайӧ Плутонлӧн спутник. Сылӧн ыджда — 12×4,5 км. Плутонӧдз шӧр кост 59 000 км. Кербер восьтіс Америкаса астроном Марк Роберт Шоуолтер 2011 воӧ.
Чери-бери
Чери-бери ним улын ворсöмыс паныдасьлö Кулӧмдiн сиктын.
Му вылö кытш (диаметрыс 8 м.) серпасалöны. Ворсысьяс юксьöны джынвыйö: öти юкöныс пырö пытшкас, мöд юкöныс сувтö кытшлöн визь саяс. Ортсыас сулалысьяс шыблалöны мачсö наö, кодъяс котралöны кытш пытшкас. Мачöн лыйысьяс кö оз инмыны, командаыс ставнас пырö кытшö, а мукöдыс пондасны лыйлыны наö.
Öшмöс
Коми календар. 2009 во / Дасьтiс ''А.Н. Рассыхаев''. Сыктывкар, 2008.
Порция (тӧлысь)
Порция — тайӧ Уранлӧн спутник. Сылӧн радиус — 67,6 км. Уранӧдз шӧр кост 66 097 км. Порция восьтіс Америкаса астроном Стивен Синнот 1986 воын.
.tr
.tr Турциялы вылыс судталӧн войтырскас доменыс.
Шӧр перс кыв
Шӧр перс кыв ( پارسیگ Pārsīg, پارسی میانه Pārsi-e Miāneh), сідзжӧ пахлави — тайӧ бырӧм иран кыв, кутшӧмӧн сёрнитісны IX нэмӧдз Сассанид империяын (ӧнія Иран).
Видзӧдӧй тшӧтш
Важ перс кыв
1966-ӧд во
1966 (Сюрс ӧкмыссё квайтымын квайтӧд) во — Григорий календар серти абу кассяна во, паньсӧ субӧтасянь.
Юр лы
Юр лы (cranium) тайӧ лы ноглӧн юкӧныс.
Из выв кай
Из выв кай (Oenanthe oenanthe; Каменка; Обыкновенная каменка) — гут кыялысь котырын ичӧт лэбач.
Ыджда да рӧм
Тайӧ ичӧтик лэбач, пышкай ыджда кымын: вывтырыслӧн кузьтаыс овлывлӧ 18 сантиметрӧдз, сьӧктаыс — 29 граммӧдз.
Бокыс да мышкуыс руд, кымӧсыс еджгов, кынӧм улыс кольквиж сора еджыд, бӧжыс дзик еджыд, но йылыс да бордйыс сьӧд рӧма. Синсӧ вомӧналӧ сьӧд визь, синкымыс еджыд. Татшӧм «паськӧмыс» ай лэбачыслӧн тулыснас. Арланьыс сылӧн рудовинъясыс гӧрдӧдыштӧны да рӧмсерыс лоӧ энь пӧлыслӧн кодь.
Паськалӧм
Олӧ-вылӧ из выв кай уналаын: Европа пасьтала, Азиялӧн кызвын юкӧнъясас, Аляскаын да Канадаын. Комиын сідзжӧ абу шоч лэбач. Частӧ паныдасьлывлӧ Печора юлӧн кывтыдын, Эжва катыдын, Урал излӧн войвывланяс, Воркутаса кӧрт туй пӧлӧнъясын.
Мадрид
Мадрид (Madrid) - тайӧ Испанияса кар, Испаниялӧн юркарыс.
Из выв кай
Поздйысьӧм
Быд лэбач гозъялӧн быдтысяніныс асланыс, и найӧ бура дӧзьӧритӧны-видзӧны найӧс. Позсӧ лӧсьӧдӧны му вылӧ либӧ шыръяслӧн пырмӧсӧ. Овлывлӧ, и пес чипас костӧ, а тшӧтш и изъяс пӧвстӧ. Позйыс из выв кайлӧн — кышыд тэчас, быдмӧг заысь, коръясысь, турунысь, пыдӧсас вольсалӧны вӧрса пемӧсъяслысь гӧнсӧ. Пӧжны пуктӧны вит-ӧ-квайт кольк, найӧ лӧзоввиж рӧмаӧсь. Пӧжсигас позъяс пукалӧ сӧмын энь лэбачыс, пӧшти дас кык лунӧдз. Кайпиянсӧ вердӧны батьыс и мамыс, быдтасъясыс олӧны позъяс кык вежонӧдз да эновтӧны сійӧс борд йылас кыпӧдчытӧдзыс на.
Мадрид
Йӧз:
Из выв кай
Сёян
Пӧткӧдчӧны из выв кайяс гагъясӧн, кодъясӧс найӧ корсялӧны му вылысь. Корсюрӧ кокалӧны и вотӧсъяслысь кӧйдыссӧ.
Оласног
Локтӧны тайӧ тылабордаясыс Коми муӧ тулыснас: лунвывладорас — ода-кора тӧлысьын, войвывладорас неуна сёрӧнджык — лӧддза-номъя тӧлысьын. Овмӧдчыны бӧрйӧны эрдаинъяс. Вӧръяс да нюръяс налы оз лӧсявны. Лэбалӧны туй пӧлӧнъясын, юяслӧн кыркӧтша дорӧсъясын, тундраса изъя местаясын. Казявлывлан и сиктъяс бердын.
Морткӧд паныдасигӧн тайӧ лэбачыс оз пышйы, а водзалӧ сійӧс: лэбыштас неылӧ да пуксяс, быттьӧ виччысьӧ матыстчӧмсӧ, сэсся бара лэбыштас мыйтакӧ. И тадзи вӧчӧ нӧшта на некымынысь. Локтысьсӧ «виччысигас» оз вӧрзьӧдчытӧг пукав, а быттьӧ лажыньтчывлывлӧ да копрасьыштӧ.
Лунвылӧ муналӧны из выв кайяс кӧч тӧлысь помын. Тӧвся кадсӧ коллялӧны Шӧр Африкаса муясын.
Рӧдвуж кывйын
Лэбачыслӧн оласногыс кызвыннас йитчӧма изъя местаяскӧд, сы вӧсна и нимтӧны рочьяс каменкаӧн, а комияс из выв кайӧн. Удмуртъяс вӧдитчӧны асланыс алгазы кывйӧн.
Ԩ
Ԩԩ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ уильтин кывйын. Шуанног — [ɲ].
Видзӧдӧй тшӧтш
Ӈ
Крессида
Крессида — тайӧ Уранлӧн спутник. Сылӧн радиус — 41 км. Уранӧдз шӧр кост 61 776 км. Крессида восьтіс Америкаса астроном Стивен Синнот 1986 воын.
Ӧникасикт (Кӧрткерӧс район)
Ӧникасикт (Аникеевка) – Коми Республикаса Кӧрткерӧс районысь Нёбдін сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Сукгоева Анастасия Михайловна
Сукгоева Анастасия Михайловна (1982) — челядьлы комиӧн да рочӧн гижысь.
Олан туй
Анастасия Сукгоева чужӧма Сыктывдін районса Сёськаын 1982-ӧд вося кӧч тӧлысь 17-ӧд лунӧ. Помалӧма И.А. Куратов нима Сыктывкарса 1-дза номера гуманитарно-педагогическӧй колледжысь социально-юридическӧй юкӧн, Москваса финансово-юридическӧй академиялысь Киров филиал «юриспруденция» специальносьт серти (уджысь орӧдчытӧг). Олӧ Сыктывкарын, уджалӧ антимонопольнӧй службаын.
Гижан удж
Анастасия Сукгоева гижӧ рочӧн да комиӧн кывбуръяс да проза, ёнджыкасӧ челядьлы. Гижны босьтчӧма медводз комиӧн школаас велӧдчигӧн на, но кывкутӧмӧн кутчысьӧма гижан уджас мамӧн лоӧм бӧрын. «Лестукъясысь вурӧм эшкын» — медводдза висьт, кодӧс гижӧма верстьӧлы (2017).
Гижӧдъясыс петавлӧмаӧсь «Би кинь», «Войвыв кодзув», «Радуга» да «Арт» республикаса журналъясын, «Сибирячок», «Мурзилка», «Север», «Волга-XXI век» да «Чердобряк» журналъясын, челядьлы «Эжвинские искорки» чукӧрын, «Формаслов» да «Электронные пампасы» электроннӧй журналъясын.
Медводдза небӧгыс петӧма роч кывйӧн «Цветущий ёжик» ним улын 2018-ӧд воын. Мӧд небӧгыс йӧзӧдӧма комиӧн — «Вильыш Урпи» (2019). Челядьлы гижысьӧс казялісны москваса небӧг лэдзанінъяс, и авторлӧн ӧта-мӧд бӧрас петіс некымын выль небӧг: «Маленький единорог» (2020), «Шалость не удалась, или История о том, как я стал послушным» (2020), «По улицам ехал большой чемодан» (2021), «Попробуй отбери» (2021), «Витя и домовёнок» (2022).
А.М. Сукгоева — Россияса челядьлы гижысьяслӧн котырӧ пырысь (ТО ДАР), челядьлы гижысьялӧн «Мыхухоль» гуся орденӧ пырысь. 2021-ӧд восянь Россияса гижысь котырӧ.
Сар
Сар — челядьлöн важся коми ворсöм.
Медводз бöрйöны «сарöс». Муö кодйöны (коклябöрöн тальыштöны) мач ыджда неыджыд гу. Некымын воськовсянь сьöрсьöн-бöрсьöн быдöн му веркöстi мачсö гöгыльтöдö гу весьттi. Кодi мачнас гуö веськалö, «сарöн» лоö. Сiйö пуксьö кытшын лöсьöдöм джекö да мачсö гуö пуктö. Сарсянь кык-куим метра сайын сулалöны ворсысьяс, кодъяс дасьöсь сылöн кывъяс серти либö ылöджык котöртны, либö мачсö босьтны. Кодлысь нимсö сар горöдö, сiйö тэрыба босьтö гуысь мачсö да сарлöн «сувтöй!» кыв бöрын мячсö лыйö пышъялысьяслы. Кодлы инмас, сылы сар сетö кутшöмкö удж: чеччавны кок пöлöн кутшöмкö инöдз, йöктыны, сьывны и с.в.
Морт юр лы
Морт юр лы (cranium) тайӧ морт лы ноглӧн юкӧныс.
Офелия
Офелия — тайӧ Уранлӧн спутник. Сылӧн радиус — 23 км. Уранӧдз шӧр кост 53 763 км. Офелия восьтіс Америкаса астроном Ричард Террил 1986 воын.
Киров обласьт
Киров обласьт тайӧ регион Рочмуын.
Самарин Николай Степанович
Олан туй
Николай Самарин чужӧма Кулӧмдін районса Керчомъяын 1923-ӧд вося ода-кора тӧлысь 18-ӧд лунӧ. Керчомъяса 7 класса школа помалӧм бӧрын кык во велӧдчӧма Уллянаын видз-му техникумын. 1940-ӧд воын пырӧма велӧдчыны Коми канмуса педагогика институтӧ кыв да литература факультетӧ.
Айму вӧсна Ыджыд тыш вылӧ мунӧма 1941-ӧд вося ӧшым тӧлысьӧ. Служитӧма 28-ӧд номера Невельскӧй дивизиялӧн 112-ӧд артиллерия полкын стрелок-радистӧн. Сержант. Ранитчӧма 1943-ӧд вося моз тӧлысьӧ. Кулӧма госпитальын ранаясысь 1944-ӧд вося урасьӧм тӧлысь 14-ӧд лунӧ. Гуалӧма Калинин обласьтса Аушев сикт сӧвет улӧ пырысь Помохого грезд дорын (200 метра войвывланьджык)
Гижан удж
Техникумын да институтын велӧдчигӧн веськӧдлӧма литература кружокъясӧн.
Йӧзӧдчылӧма «Ударник» журналын да коми газетъясын.
Айму вӧсна Ыджыд тыш кадӧ гижлӧма фронтвывса прессаӧ.
Гожся Олимпиада ворсӧмъяс (2020)
Гожся Олимпиада ворсӧмъяс (2020) (фр. Jeux Olympiques d'été de 2020, англ. 2020 Summer Olympics, яп. 2020年夏季オリンピック Нисэн нидзю: нэн Каки Оримпикку) — комын кыкӧд гожся Олимпиада ворсӧмъяс, кодъяс мунісны 2021-ӧд вося сора тӧлысь 23-ӧд лунсянь моз тӧлысь 8-ӧд лунӧдз Японияса Токио юркарын. Кӧсйӧны вӧлі нуӧдны 2020-ӧд воын, но COVID-19 пандемия вӧсна вуджӧдісны 1 во вылӧ.
История
32-ӧд гожся Олимпиада ворсӧмъяс вылӧ локтӧма 200 гӧгӧр странаысь 11 сюрс спортсмен. Россияса сборнӧйын — 335 морт (таысь кындзи запасын кызь атлет). Тайӧ ёна унджык Рио-де-Жанейроса 2016-ӧд вося Олимпиада серти, кытчӧ вит во сайын допинг вӧсна эз лэдзны Россияысь уна спортсменӧс. Но сэк жӧ и этшаджык мукӧд ворсӧмсьыс. Сідз, Пекинса Олимпиадаын вермасьӧма Россияса 455 атлет. А ӧткодявны кӧ США-кӧд, налӧн командаыс Токиоын миян серти кык пӧв ыджыдджык.
Россияса сборнӧйын 150 мужичӧй да 185 нывбаба. Шӧркодь арлыдыс 27 арӧс. Медся том — 16 арӧса гимнастка Виктория Листунова. А верзьӧма спортын петкӧдчас 56 арӧса Инесса Меркулова.
335 спортсменысь ӧтдор Токиоӧ локтӧмаӧсь тренеръяс, федерацияясӧн веськӧдлысьяс, командаясӧн юрнуӧдысьяс, ковид-офицеръяс, массажистъяс, врачьяс, менеджеръяс, механикъяс, конюкъяс, операторъяс, ветеринаръяс да кык психолог. Делегацияас кӧсйылӧмаӧсь пыртны и священник Андрей Алексеевӧс, но бӧръя здукас бӧр киритӧмаӧсь.
Миян сборнӧйӧ спортсменъясыс веськалӧмаӧсь Россияса 49 регионысь. Медся уна, 91 морт — Москваысь, медся этша — Севастопольысь. Дзик ӧти морт, волейболистка Анна Лазарева — суйӧр сайысь (сійӧ ворсӧ Стамбулса «Фенербахчеын»).
Художественнӧй гимнастикаын вермасьӧны двӧйни — Дина да Арина Аверинаяс, триатлонын — Дмитрий да Игорь Полянский вокъяс, гандболын — Анна Вяхирева да Полина Кузнецова чойяс. Варччыны мӧдасны кык Дарья Устинова (ӧтиыс уялӧ крольӧн, мӧдыс — мыш вылас). Фехтованиеын петкӧдчас Россияса Олимпийскӧй комитетӧн веськӧдлысь Станислав Поздняковлӧн София нылыс.
Россияса сборнӧйын Олимпиадаса 24 чемпион, спортса 139 заслуженнӧй, 136 войтыркост тшупӧда да 54 мастер, мастерӧ 4 кандидат. Куимлӧн — спортса медвылыс разряд.
Миян спортсменъяс медальяс вӧсна вермасьӧны 83 прӧчент спорт сикасын. Некод оз петкӧдчы бейсболын, софтболын, ыджыд баскетболын, турун выв хоккейын, футболын, гольфын, скейтбордингын да сёрфингын.
Рочмуса команда вермасьӧ Токиоын Олимпиадаса еджыд дӧрапас да кып пыдди Чайковскийлӧн концертысь шылад улын.
Гожся Олимпиада-2020 вылын Комиысь некод абу. Сэтчӧ вермӧма веськавны Ижкарысь Мария Черепанова, коді ворсӧ баскетболӧн Сыктывкарса «Ника» клубын, но Токиоӧ мунӧм водзвылын сійӧ доймӧма. Вӧлӧма позянлун веськавны сборнӧйӧ республикаса варччысьяслӧн, но абу сяммӧмаӧсь бура петкӧдчыны.
Мирскӧй (Изьва район)
Мирскӧй (Черноборская) — Коми республикаын Изьва районса Сизяб сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Гожся Олимпиада ворсӧмъяс (2020)
Медальяс юклӧм
Медальяс юксисны татшӧм ногӧн :
Антиопа
90 Антиопа — тайӧ Шонді ылдӧсын астероид. Сылӧн ыджда — 93,0 × 87,0 × 83,6 км. Антиопа восьтіс германияса астроном Роберт Лютер 1866 воӧ.
Пыста
Пыста (Paridae; Синица) тайӧ лэбач.
Му шар пасьтала олысь пыстаяс котырын туялысьяс торйӧдӧны 65 сикасӧс. На пиысь квайтыс поздысьӧны да быдтысьӧны Коми муын. Медся бура тӧдсаӧсь миянлы ыджыд пыста (Большая синица), Сьӧд юра пыста (Московка), Рудовгӧрд пыста (Пухляк), Юрсипыста (Хохлатая синица), да с.в.
Сыктывкар каркытш
Сыктывкар каркытш — Коми Республикаын асвеськӧдлан юкӧд, республикаса квайт каркытшысь ӧти.
География
Сыктывкар каркытш куйлӧ Коми Республика рытыввылын, Эжва да Сыктыв юяс ӧтувтчанінын.
Сыктывкар каркытш быдла боксяньыс кытшалӧ Сыктывдін район мутас.
Тэчас
Сыктывкар каркытшӧ пырӧ ачыс Сыктывкар да сы бердса овмӧдчанінъяс:
Йöз
Олӧ Сыктывкар каркытшын 251 068 морт (2007), на пöвстын карын 235 845 морт.
Важвылöм
Сыктывкар каркытш артмӧдӧма 2005 вося рака тӧлысь 5-ӧд лунö.
Сернӧс (Луздор район)
Сернӧс (Чёрныш) – Коми Республикаын сикт, Луздор районысь Сернӧс сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
География
Сернӧс пукалӧ Луз юлӧн веськыд берегын. Сиктсянь Абъячой юрсиктӧдз 15 км.
Тут котыр
Тут котыр (Moraceae) — роза чукӧрса корья пу быдмӧг котыр. Тутъяс 37 – 40 увтыр да 1100–1400 сикас.
Непали
Непали (नेपाली nepālī, gurkhālī, khas-kurā, parbatiyā) — тайӧ Непалын, Индияын (Сикким) да Бутанын инд-арий кыв. Непалса каналан кыв. Анбур — деванагари, важӧн — бхуджимол.
Деванагари анбур
Гора пасъяс:
Мӧд пасъяс:
Ԟ
Ԟԟ — кирилл анбурлӧн шыпас, XIX нэмӧ бергаліс алеут кывйын. Шуанног — [q].
Вергинаса кодзув
Вергинаса кодзув али Вергинаса шонді тайӧ символ, 16 югӧркӧд кодзувлӧн серпасыс.
Костромин Анфим Иванович
Олан туй
Анфим Костромин чужӧма 1907-ӧд вося кӧч тӧлысь 1-ӧд лунӧ Вӧлӧгда губерняысь Яренск уездса От вӧлӧсьт улӧ пырысь Лыатыын (ӧні — Емдiн районса Лыаты грезд).
Школа помалӧм бӧрын вӧлӧма комсомолса уджалысьӧн медводз чужан сиктас, сэсся вӧлӧсьтас, обласьтын, культпросветын уджалысьӧн, Йӧзкостса творчество керкаын медводдза директорӧн (1941 вося моз тӧлысь 18-ӧд лунӧдз. Велӧдчӧма Москваын К.С. Станиславский театрын актёръяслӧн школаын. Сійӧс помалӧн бӧрын лоӧма Сыктывкарса драма театрын директорлӧн отсасьысьӧн.
Айму вӧсна Ыджыд тыш дырйи вӧлӧма младшӧй политрук. Сьӧкыда ранитчӧм бӧрын бурдӧдчӧма Новосибирскса госпитальын. Уджалӧма Новосибирскса клубъясын, сэсся — Коми АССР-са культпросветучреждениеясын да клубъясын, Ухтпечлаглӧн политотделса управленньӧын, Коми республикаса культура министерствоын старшӧй инспекторӧн.
Кулӧма 1967-ӧд воын.
Гижан удж
1920-ӧд вояссянь гижӧма кывбуръяс, драма гижӧдъяс, водзмӧстчӧма Коми мулӧн литературнӧй олӧмын. 1930 воын петӧма «В лесу» небӧг, кӧні йӧзӧдӧма А.И. Костроминлысь куим пьеса. 1931 воын Нёбдінса Витторкӧд ӧтвылысь сійӧ вуджӧдӧма да лэдзӧма торъя небӧгӧн А. Глебовлысь «Вставай в ряды» пьеса. Виктор Савинкӧд жӧ вуджӧдӧма Мольерлысь «Лекарь поневоле» комедия.
Корделия
Корделия — тайӧ Уранлӧн спутник. Сылӧн радиус — 21 км. Уранӧдз шӧр кост 49 751 км. Корделия восьтіс Америкаса астроном Ричард Террил 1986 воын.
Стикс (тӧлысь)
Стикс (водзджык S/2012 (134340) 1, S/2012 P 1, P5) — тайӧ Плутонлӧн спутник. Сылӧн ыджда — 7×5 км. Плутонӧдз шӧр кост 42 000 км. Стикс восьтіс Америкаса астроном Марк Роберт Шоуолтер 2012 воӧ.
Внуково
Внуково — Рочмуын федерал тшупӧда войтыркостса аэропорт. Восьтӧма Москва обласьтын 1941 вося сора тӧлысь 2-ӧд лунӧ. 2015 воын аэропорт пыр мунӧма 14 миллион морт.
Инжир
Инжир ( Ficus carica ) — тут котырса корья пу вид. Сійӧ быдмӧ Лунвыв Евразияын.
Ӄ
Ӄӄ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ ылі войвывса да сибирса вужвойтыръяслӧн кывъясын: ханты, сёлькуп, тофалар, нивх, луораветлан, коряк, ительмен, кет. Шуанног — [q].
Маб
Маб — тайӧ Уранлӧн спутник. Сылӧн радиус — 5—24 км. Уранӧдз шӧр кост 97 736 км. Маб восьтісны Америкаса астрономъяс Марк Роберт Шоуолтер да Джек Джонатан Лиссауэр 2003 воын.
Ӄ
Мукӧддырйи Ӄ пыдди гижӧны Қ.
XIX нэмӧ да XX нэмлӧн водзын Ӄ вӧдитчисны осет, абхаз да сван анбуръясын.
Яренск
Яренск — Рочмуын Кардор обласьтысь Ленск районса сикт (1924 воӧдз — кар).
История
«Еренский городок» йылысь медводдзаысь казьтыштӧма 1384 воын Вычегодско-Вымскӧй летописьын. Сійӧ пукаліс Эжва ю бокын, Уралӧ мунан туй вылын.
1708 вося Пётр I шуӧм серти, Рочму вӧлі юкӧма 8 губерня вылӧ, Яренск пырис Сибыр губерняӧ.
1964-ӧд во
1964-ӧд (Сюрс ӧкмыссё квайтымын нёльӧд) во — Григорий календар серти кассяна во, пансьӧ середасянь.
Яренск
История
1780 вося урасьӧм тӧлысь 5 лунся Екатерина II шуӧм серти, Яренсклы сетісны уездса карлысь статус, кодлӧн эм ас канпас.
Некымын нэм чӧж Яренск вӧлі Яренск уездлӧн шӧринӧн, медводз Сибыр да Кардор губерняясын, а сэсся — Вӧлӧгда губерняын. Уездлӧн муясыс ӧні пырӧны Коми Республика да Кардор обласьтлӧн Ленск районӧ.
Сюрса лы
Сюрса лы (Columna vertebralis) тайӧ лы ноглӧн юкӧныс.
Вӧльгым тӧлысь 30-ӧд лун
Вӧльгым тӧлысь 30-ӧд лун — Григорий календарын 334-ӧд лун (кассяна воясӧ — 335-ӧд лун). Во помӧдз 31 лун.
Гезйӧн ворсӧм
Гезйöн ворсöм — том йöзлöн гожся кадӧ ворсöм.
Ворсöм нимъяс: «Гезйöн ворсны» (изьва, удораса да емваса сиктъяс: Вачöртыдiн, Латьюдiн, Путшкöмдiн, Ляй), «Дезъя дечысь ворсны» (Айкатыла).
Ворсысьяс сувтöны кытшö, кыкнан кинас кутчысьöны гезйö, кодi артмöдö кытш. Бöрйöны öти ворсысьöс, кодi пырö кытш шöрас. Сылы колö корсьны колана здук да инмöдчыны кодлöнкö киас. Ворсысь, медым не шедны, вештö гезсьыс öти кисö. Сэки куталысьлы мöд кисö оз нин позь вöрöдны. Кодлы тапкасны, лоö куталысьöн.
Ӈ
Ӈӈ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ ылі войвывса да сибирса вужвойтыръяслӧн кывъясын: ханты, манси, кильдин саами, яран, нешан, ня-ася, маду, сёлькуп, долган, тофалар, нивх, луораветлан, коряк, ительмен, кет, эвенки, эвен, нанай, негидал, ороч, удэгей, ульч, уильтин. Шуанног — [ŋ].
Видзӧдӧй тшӧтш
Ꜧ
Ŋ
Прага
Йӧз:
Шотландса кыв
Шотландса кыв (шот. Gàidhlig [ˈkɑːlʲəkʲ]), сідзжӧ гэл кыв — тайӧ Шотландияын кельт кыв.
Шотландса анбур
Важӧн, а мукӧддырйи и ӧні сідзжӧ Áá, Éé, Óó
Каллиопа
22 Каллиопа — тайӧ Шонді ылдӧсын астероид. Сылӧн ыджда — 235 × 144 × 124 км. Каллиопа восьтіс британияса астроном Джон Рассел Хайнд 1852 воӧ.
Спутник
Астероидлӧн эм спутник — Линус. Сылӧн ыджда — 28 км. Спутник восьтісны америкаса астрономъяс Майкл Браун да Жан-Люк Марго Кек телескоп вылын (Гавай діяс) 2001 воӧ.
Ропча (Княжпогост район)
Ропча (Ропча) — Коми Республикаын Княжпогост районысь Йоссер сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь посёлок.
Купидон
Купидон — тайӧ Уранлӧн спутник. Сылӧн радиус — 9 км. Уранӧдз шӧр кост 74 392 км. Купидон восьтісны Америкаса астрономъяс Марк Роберт Шоуолтер да Джек Джонатан Лиссауэр 2003 воын.
Анаталлис
Анаталлис (Anathallis ) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Шӧрвыв да Лунвыв Америкаын.
Матвеев Михаил Николаевич
Матвеев Михаил Николаевич (1959) — канмуса уджалысь, Коми Республикаса Драма театрын директор, Коми Республикаса нимӧдана уджалысь.
Олан туй
Михаил Матвеев чужӧма 1959-ӧд вося вӧльгым тӧлысь 3-ӧд лунӧ. Помалӧма Сыктывкарса канму университетысь филология факультет (1981). Дыр кад чӧж уджалӧма телевидениеын. «Коми гор» телерадиокомпанияын уджалӧма 1981-ӧд восянь: ведушӧйӧн, сэсся каналын коммерческӧй службаӧн веськӧдлысьӧн. 1993-ӧд восянь Коми Республикаса министръяслӧн сӧветын кутӧма йитӧд СМИ-кӧд. 1994—1997-ӧд воясын «Коми гор» телерадиокомпанияын студияса директор, 1997—2003-ӧд воясын веськӧдлӧма национальнӧй вешанньӧлӧн уджтасъясӧн. Вӧлӧма «Коми республикаса телевизионнӧй каналын» генеральнӧй директорӧн (2003—2006).
2006—2008-ӧд воясын Коми Республикаса культура министрӧс вежысь, 2008—2010-ӧд воясын — Коми Республикаса культура министерство бердын производственно-техническӧй могмӧдан да гражданскӧй оборона отделса начальник.
2010-ӧд восянь веськӧдлӧ В.А. Савин нима Коми Республикаса Драма театрӧн.
К
Кк (важ слав. ) — кирилл анбурлӧн шыпас. Шуанног — [k] либӧ [q]. Лыд пасйӧм — 20.
Видзӧдӧй тшӧтш
Латин K
Эллин Κ
Маранг
Маранг ( Artocarpus odoratissimus ) — тут котырса корья пу вид. Сійӧ быдмӧ Азияын.
Старцев Зосима Алексеевич
Старцев Зосима Алексеевич (Акинь пи) (1902—1961) — коми гижысь.
Мальӧ (Кулӧмдін район)
Мальӧ (Мале) – Коми Республикаын Кулӧмдін районысь Пожӧг сикт овмӧдчӧминӧ пырысь грезд.
География
Грезд пукалӧ Эжва юлӧн шуйга бокас. Мальӧсянь Пожӧг шӧрсиктӧдз км, Кулӧмдін юрсиктӧдз км.
Олысь лыд
Грездын олӧны комияс.
Культура да велӧдӧм
Грездын 2012 во вылӧ абу ни культура керка, ни школа, ни челядь сад.
Висдін (Емдін район)
Висдін (Вёздино) — Коми Республикаын Емдін районысь Айкатыла сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Кыка кӧр
Кыка кöр – том йöзлöн гожся кадö ворсöм.
Дёмин Владимир Николаевич
Дёмин Владимир Николаевич (комиӧн – Микол Володь; 1938–1999) – коми литература туялысь, критик, филология наукаясса доктор (1995), Россияса гижысь котырӧ пырысь (1997).
Туялан удж
1978 воын йӧзӧдіс «Коми поэма» монография. 1979 воын дорйис филологияса кандидат ним вылӧ диссертация. 1995 вося вӧльгым тӧлысьӧ В.Н. Дёмин дорйис филологияса доктор ним вылӧ диссертациа, нимыс — «История и типология жанров коми поэзии XX века». 1997 восянь Россияса гижысь котырын. 1998 воын сылы сетӧма наука юкӧнын Коми Республикаса канму премиа.
Владимир Дёмин мукӧдыскӧд ӧтув гижис куим тома «Истории коми литературы» монография, 10-ӧд класслы коми литератураысь учебник. Гижис Палалей Кальӧ, Альберт Ванеев, Юрий Васютов, Серафим Попов, Геннадий Юшков да мукӧдлӧн гижан сям да творчество йылысь.
Владимир Дёминлӧн вӧліны ыджыд кӧсйӧмъяс, медтӧдчанаыс на пиысь — гижны коми литературалысь выль история. Жаль, тайӧ уджтасыс коли сӧмын кабалаын, дасьтӧм текстсӧ сетісны Коми туялан шӧринса архивӧ, эз йӧзӧдны. Та вылӧ видзӧдтӧг водза-водз кувтӧдзыс В.Н. Дёмин унатор удитіс вӧчны: гижис да дорйис докторлысь диссертация, йӧзӧдіс некымын ыджыд монография, котыртліс гырысь конференцияяс, бергӧдіс Каллистрат Жаковлысь да Георгий Лыткинлысь нимъяссӧ, дасьтіс коми литература историялысь выль бала, пуктіс панас «Сыктывкар» общественнӧй котырлы. Ставсӧ сійӧ йӧзӧдіс 213 туялан удж.