cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Коми йӧзкостса сьыланкыв
Коми йӧзкостса сьыланкыв — коми йӧз костын устнӧя артмӧм-чужӧм да бергалӧм сьыланкыв. Коми сьылан жанръяс чукӧрӧ пырӧны сьыланкывъяс, частушкаяс, бӧрдӧдчанкывъяс. Сьыланкыв жанр чужис бӧрдӧдчанкыв подулын.
Коми сьыланкыв велӧдан история
Зэв тӧдчана коми сьыланкыв чукӧртан да велӧдан историяыс. А.К. Микушев «Песенное творчество народа коми» монографиялӧн (1956 во) I главаын вылӧ донъялӧ И. Лепёхин, Н.И. Озерецковский, Н.И. Надеждин, А.И. Шренк, П.И. Мельников, П.И. Савваитов, И.А. Куратов, Ю. Вихман, К.Ф. Жаков, П.А. Сорокин, А.А. Цембер, П. Анисимов, Нёбдінса Виттор, А.С. Сидоров, Е.В. Гиппиус да З.Б. Эвальд, Н. Грюнфельд, П.Г. Доронин, И.А. Осипов да мукӧдлысь коми сьылан традиция туялӧмӧ пай пуктӧмсӧ.
Иван Лепёхин да Николай Озерецковский «Дневные записки путешествия по разным провинциям Российского государства» небӧгын пасйисны кык финн-йӧгра войтырлысь ӧткодьлунсӧ — коми да мордвалысь обрядъяс да обычайяс серти ӧткодьлунсӧ; тӧдчӧдісны коми да яран костын йитӧдъяс; петкӧдлісны фольклорлысь, кыдзи историческӧй ӧшмӧслысь тӧдчанлунсӧ.
Александр Шренк Изьва сьылан традицияӧн тӧдмасьӧм бӧрын пасйӧ нывбаба да мужичӧй сьылан репертуар торъялӧм. Нывбаба бурджыка видзӧ национальнӧй традиция. Коми сьылан традицияын, Шренк серти, эм сӧмын импровизацияяс, а зумыд текста сьыланкывъяс абуӧсь. А татшӧмнас лоӧны роч сьыланкывъяс, кодъясӧс сьылӧны коми ногӧн. Сідзкӧ Шренк гӧгӧрвоис коми да роч поэзия костын йитӧдсӧ, роч сьыланкывсӧ аслыснога вежлалӧмсӧ.
Шомвуква (Княжпогост район)
Шомвуква (Шомвуково) — Коми Республикаын Княжпогост районысь Чимиавӧрӧк сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь посёлок.
Вертеп (Изьва район)
Вертеп (Вертеп) — Коми республикаын Изьва районса Краснобор сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Олысь лыд
Грездын олӧны комияс
Теофраста котыр
Теофраста котыр (Theophrastaceae) — Ericales чукӧрса корья пу быдмӧг котыр. Теофрастаяс 8 увтыр да 105 сикас.
Уръёль (Кӧрткерӧс район)
Уръёль (Уръёль) – Коми Республикаса Кӧрткерӧс районысь Керӧс сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь посёлок.
География
Посёлок пукалӧ Уръёль ю бокын.
Тууликки (астероид)
2716 Тууликки — тайӧ Шонді ылдӧсын астероид. Сылӧн ыджда — 5—12 км. Тууликки восьтіс Суоми Муса астроном Юрьё Вяйсяля 1939 воӧ.
Ускар
Ускар (Усинск) – тайӧ Рочмуын кар, Коми республикаысь Ускар каркытшлӧн шӧрин. Промышленносьт, туялан да культура шӧрин.
Ним артмӧм
Кар ним артмӧма Усва ю нимсянь.
География
Кар пукалӧ Усва юлӧн веськыд берегын. Ускарсянь Сыктывкар юркарӧдз 757 км.
1950-ӧд во
1950-ӧд (сюрс ӧкмыссё ветымынӧд) во — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ вежалунсянь.
Ҙ
Ҙҙ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ башкир кывйын. Шуанног — [ð].
Власов Василий Иванович
Власов Василий Иванович (1916—1986) — коми поэт.
Олан туй
Василий Власов чужис 1916 вося йирым тӧлысь 14-ӧд лунӧ Вӧлӧгда губерняысь Яренск уездса Гамын (ӧні — Емдін районса Гам сикт). 1932 воын помаліс 7 вося школа, а 1936 воын — Сыктывкарын стрӧительнӧй техникум. Уджаліс техник-стрӧительӧн.
Ҫ
Ѣѣкирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ башкир, чуваш да маду кывъясын.
Власов Василий Иванович
Олан туй
1939 восянь 1970 воӧдз служитіс пытшкӧсса делӧяс министерствоын да канмуса безопасносьт комитетын веськӧдлысь должносьтъясын. 1967 воын босьтіс вылыс тшупӧда тӧдӧмлун. Эм дас кык медаль.
Ҫ
Шуанног
башкир — [θ]
чуваш — [ɕ] либӧ [ʑ]
маду — [ɕ]
Видзӧдӧй тшӧтш
Ç
Власов Василий Иванович
Олан туй
Куліс 1986 вося рака тӧлысь 31-ӧд лунӧ.
Гижан удж
Василий Власовлӧн медводдза кывбуръясыс петісны 1939 воӧ «Ударник» журналын. Ставнас сійӧ йӧзӧдіс 10 поэма, уна юкӧна пьеса, висьтъяс да уна кывбур военно-патриотическӧй да гражданскӧй тема серти.
Улыс Омра (Мылдін район)
Улыс Омра (Нижняя Омра) – Коми республикаын посёлок, Мылдін районысь Улыс Омра сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
География
Посёлок пукалӧ Сойва юлӧн шуйга берегын, Улыс Омра ю вомсянь вылынджык. Улыс Омра посёлоксянь Мылдін юрсиктӧдз 21 км.
Коми Республикаса Национальнӧй лыддьысянін
Коми Республикалӧн Национал лыддьысяніныс тайӧ лыддьысянін Сыктывкарын, Коми республикалӧн (главная) лыддьысяніныс.
Сё
Сё — 99 да 101 костын лыдпас. Гижӧмӧн — 100
Мишарин
Мишарин — коми йӧз пӧвстын тшӧкыда паныдасьлысь ов.
Тайӧ овыс паськыда тӧдса Эжва катыдын — Кулӧмдін да Кӧрткерӧс районъясын.
Кыдзи гижӧ коми овъяс туялысь Плесовский Ф.В. "Комиын овъяс" небӧгын, медводдза Мишаринъяс вӧлӧмаӧсь Висер погостса Ыджыдвидз (Кӧрткерӧс район) грездын. Сэні олӧмаӧсь куим вок: «Сидорко Федоров сын Мишарин, Терешка Федоров сын Мишарин». Сылӧн пиыс – Епифанко – гӧтырыскӧд мунӧма Сибырö. Коймӧд вокыс — «Васька Федоров сын Мишурин» Аврамко да Федко пияныскӧд мунӧма выль погостӧ – Кулӧмдінö.
1720 воын Мишаринъяслӧн Ыджыдвиддзын вӧлӧма куим овмӧс, Кулӧмдінын — кӧкъямыс, Важкурьяын – куим.
Роч йӧз пӧвстын Мишарин важ овъяс лыдас абу, эм Мишурин: «Мишурин Василий Михайлович Обрюта, дворцовый дьяк» (1530-1550 вояс); «Семен Обрютин Мишурин, XVI-ӧд нэм шӧр» («Ономастикон»).
Ф.В. Плесовский чайтӧ, мый Эжва катыдса Мишаринъяс — «мишура» кывсянь (Кулӧмдінӧ мунысь Мишаринсӧ Йӧзӧс гижалан небӧгын пасйӧма Мишуринӧн). «Мишура»-ыс — эзысь да зарни сунисъясӧн мичмӧдӧм новланторъяс; «мишурникыс» — мича паськӧм вӧснаыс вылӧ пуксьысь морт.
Иланг-иланг
Иланг-иланг (Cananga odorata) — аннона котырса корья пу вид. Сійӧ быдмӧ Азияын да Океанияын.
Эстергом
Эстергом (Esztergom) - тайӧ Венгрияса кар.
Батьӧй миян
Батьӧй миян, Тэ Енэжъяс вылын, мeд югдас Тэнaд нимыд; Мeд воac Тэнaд пoмaсьтӧм oлӧмыд; Мeд лoac Тэнaд буpкӧсйӧмыд и мy вылын, кыдзи Енэжыс вылын;
Сeт миянлы oлӧмыслысь нянь миянӧc пӧткӧдны и тaлyн кeжӧ; И прӧстит миянлысь мыжъяснымӧc, кыдзи и ми пpӧститaм миянлы мыж вӧчысьясӧc; И эн лэдз миянӧc ылaвны, нo видз миянӧc лёксьыс.
Ӳ
Ӳӳ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ чуваш кывйын. Шуанног — [y].
Лунвыв Африкаса Республика
Канмулӧн ас нимъяс
Сійӧн мый ЛАР-ын вӧдитчӧны 11 кан кывйӧн (унджык кан кывйыс сӧмын Индия вылын), Лунвыв Африкасӧ кан тшупӧдын нимтӧны 11 ногӧн:
Вуктым (Луздор район)
Вуктым (Вухтым) – Коми Республикаын сикт, Луздор районысь Вуктым сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
География
Посёлок пукалӧ Тулом ю бокын. Вуктымсянь Абъячой юрсиктӧдз 18 км.
Олысь лыд
Посёлокын олӧны комияс да рочьяс.
Кардор губерня
Кардор губерня (рочӧн: Архангелогородская губерния) — Россияса империяын губерня. Артмӧдӧма медводдза кӧкъямыс губерня лыдын 1708 воын. Шӧриныс — Кардор.
География
Кардор губерня вӧлі лӧсьӧдӧма Россияса Европалӧн войвылын.
Губерня юклӧм
1708 воын лӧсьӧдӧм губерняясын эз вӧвны уездъяс. Кардор губерня вӧлі юксьӧ каръяс вылӧ, кодъяс улӧ пырисны сикт-грездъяс. Кардор губернияын вӧлі 20 кар:
Миэликки (астероид)
2715 Миэликки — тайӧ Шонді ылдӧсын астероид. Сылӧн ыджда — 13 км. Миэликки восьтіс Суоми Муса астроном Юрьё Вяйсяля 1938 воӧ.
Ярашъю (Кулӧмдін район)
Ярашъю (Ярашъю) – Коми Республикаын Кулӧмдін районысь Пожӧг сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь посёлок.
Ним артмӧм
Ярашъю пыдди мукӧд дырйи нӧшта шуӧны «Вылыс Ярашъю».
География
Посёлоксянь Пожӧг шӧрсиктӧдз 16 км, Кулӧмдін юрсиктӧдз 71 км.
Овмӧс
Посёлокын 2012 во кежлӧ эм ас вылӧ уджалысь кык морт (Игнатов А.А., Игнатов И.Д.), кодъяс автобусӧн новлӧдлӧны «Ярашъю — Пожӧг — Кулӧмдін» маршрут серти.
Культура
Ярашъюын уджалӧ клуб.
Велӧдӧм
2012 во кежлӧ посёлокын вӧлі челядь сад да Ярашъюса 9 класса школа.
Емца (ю)
Емца - тайӧ Кардор обласьтын ю. Шуйга вож Вынва юлӧн.
Линукс
Linux (/ˈlɪnəks/ (listen) LIN-əks) — тайӧ дон босьттӧг да восьса кывъя операционнӧй системаяслӧн чукӧр, коді вужъясьӧ Линукс сьӧлӧмас (англияӧн — Linux kernel, рочӧн — Ядро Линукса). Операционнӧй системалысь сьӧлӧмсӧ медводдзаысь петкӧдлӧма йӧзлы Линус Торвальдс 1991-ӧд вося кӧч тӧлысь 17-ӧд лунӧ. Тшӧкыдджыка Линукс пакетируйтӧны Линукс дистрибутивӧ (дженьыдджыка кӧ distro-ӧ).
Дистрибутив пытшкын эмӧсь Линукс сьӧлӧм да могмӧдан система Мӧвптасыс (англаӧн — Software, рочӧн — Программное обеспечение) да библиотекаяс. На пиысь унатор видзӧ аслас подув да сям GNU Project-ысь. Быдсяма Linux дистрибутивъяс босьталӧны-пукталӧны «Linux» кыв асланныс нимъясас, но Донбосьтӧг мӧвптас фонд (Free Software Foundation) вӧдитчӧ GNU/Linux нимнас медым югдӧдны-пасйыны GNU мӧвптаслысь ыджыдлунсӧ. Дерт, та помысь овлӧ сорласьӧм.
Linux дистрибутивъясысь медся ёна мир пасьта разӧдчисны Дэбиэн (Debian), Федора (Fedora) да Убунту (Ubuntu). Дон босьтӧмӧн эм жӧ вузалан дистрибутивъяс, на пиын — Red Hat Enterprise Linux (дженьыдика кӧ — Red Hat) да SUSE Linux Enterprise Server.
З̌
З̌з̌ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ ня-ася кывйын, а сідзжӧ мукӧддырйи шугнан да вахан анбуръясын.
1949-ӧд во
1949-ӧд (Сюрс ӧкмыссё нелямын ӧкмысӧд) во — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ субӧтасянь.
Комсомольск (Иваново обласьт)
Комсомольск — тайӧ Рочмуса кар, Иваново обласьтлӧн. Йӧз лыд: 9 сюрс гӧгӧр (2008).
Ахти (астероид)
2826 Ахти — тайӧ Шонді ылдӧсын астероид. Сылӧн ыджда — 37 км. Ахти восьтіс Суоми Муса астроном Юрьё Вяйсяля 1939 воӧ.
Гӧрд Кодзувлӧн орден
Гӧрд Кодзувлӧн орден (Орден Красной Звезды) — СССР-ын орден, лӧсьӧдӧма СССР-са ЦИК Президиумлӧн Шуӧмӧн 1930 вося косму тӧлысь 6-ӧд лунӧ. Орденлӧн статут вынсьӧдӧма СССР-са ЦИК Президиумлӧн Шуӧмӧн 1930 вося ода-кора тӧлысь 5-ӧд лунӧ.
Орденлӧн статут
Орденлӧн статут вежласис некымынысь. Бӧръя редакциясӧ вынсьӧдӧма СССР-са Вылыс Сӧветысь Президиумлӧн Индӧдӧн 1980 вося рака тӧлысь 28-ӧд лунӧ (1803-Х №).
Монодора
Монодора (Monodora) — аннона котырса корья пу увтыр. Монодора увтырӧ пырӧны 35 вид. Сійӧ быдмӧ Африкаын.
Рейкьявик
Рейкьявик (Reykjavík) - тайӧ Исландияса кар, Исландиялӧн юркарыс.
Йӧз:
Ягдор (Межадор сикт овмӧдчӧмин)
География
Ягдорсянь Визин юрсиктӧдз км, Сыктывкар юркарӧдз км.
Видзӧдӧй тшӧтш
Ӧткодь нима грездъяс:
Липин
Липин — коми йӧз пӧвстын тшӧкыда паныдасьлысь ов.
Кыдзи гижӧ коми туялысь Плесовский Ф.В. «Комиын овъяс» небӧгын, 1726 воын Мысын олӧма Тимофей Липин.
'''Ф.В. Плесовский''' ним артмӧдӧмсӧ гӧгӧрвоӧдӧ тадзи. Важӧн попъяс сетавлӧмаӧсь мужичӧйяслы Олимпий ним. 1678 вося Йӧзӧс гижалан небӧгын тайӧ нимыс пасйӧма кыдзи Алимпейко. Олимпийыс дженьыда лоӧ Лип, Липа, сідз жӧ, кыдз Олимпиадаӧс гортсаяс шуасны Липаӧн. Тайӧ «Липа» нимсяньыс и овыс артмӧма.
Рим
Рим (Roma) – тайӧ Италияca кар, Италия юркар.
Лоухи (астероид)
3897 Лоухи — тайӧ Шонді ылдӧсын астероид. Сылӧн ыджда — 10 км. Лоухи восьтіс Суоми Муса астроном Юрьё Вяйсяля 1942 воӧ.
Хопи (кыв)
Хопи (Hopilàvayi) — АӦШын (Аризона штатын) кыв. Анбур — латин.
Хопи анбур
a /ɔ/, e /ɛ/, i /ɪ/, o /o/, u /ɨ/, ö /ø/, aa /ɔː/, ee /ɛː/, ii /ɪː/, oo /oː/, uu /ɨː/, öö /øː/, ’ /ʔ/, h /h/, k /k/, ky /kʲ/, kw /kʷ/, l /l/, m /m/, n /n/, ng /ŋ/, ngw /ŋʷ/, ngy /ŋʲ/, p /p/, q /q/, qw /qʷ/, r /ʒ/, s /s/, t /t/, ts /ts/, v /β/, w /w/, y /j/
Усьӧм тон пасйӧны грависӧн `: tsiròot — лэбачъяс.
Турубанов Афанасий Николаевич
Турубанов Афанасий Николаевич (1938) — история туялысь, история наукаясса доктор (1990), профессор, Коми Республикаса наукаын нимӧдана уджалысь (1993).
Крема
Kpeмa (Crema) - тайӧ Италияса кар.
Турубанов Афанасий Николаевич
Олан туй
Афанасий Турубанов чужӧма 1938-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь 26-ӧд лунӧ Коми АССР-ын Койгорт районса Кобра сиктын. 1962-ӧд воын помалӧма Коми канмуса педагогика институтысь история-филология факультет. Уджалӧма история велӧдысьӧн Летка районса (ӧні — Луздор районса) Слудкаса шӧр школаын. Служитӧма Сӧветскӧй армияын.
1964—1966-ӧд воясын уджалӧма Сыктывкарса да Коми АССР-са общественнӧй котыръясын. 1966-ӧд восянь уджалӧ Кыв, литература да история институтын: сӧвет кадся история секторын младшӧй научнӧй сотрудникӧн, старшӧй научнӧй сотрудникӧн, секторӧн веськӧдлысьӧн, чужан му история отделӧн веськӧдлысьӧн, медшӧр научнӧй сотрудник.
Туялан удж
1974-ӧд воын дорйӧма Петрозаводскса канму университетын история наукаясса кандидат ним вылӧ диссертация, нимыс — «Создание Сыктывкарского лесопромышленного комплекса в Коми АССР (1959-1972)».
1990-ӧд воын дорйӧма Москваын СССР-са наукаяс академиялӧн СССР-са история институтын история наукаясса доктор ним вылӧ диссертация, нимыс — «Индустриальное развитие и рабочий план Коми АССР в 60-е — первой половине 80-х годов».
Общественнӧй удж
Афанасий Турубанов пырӧ Кыв, литература да история институтлӧн Учёнӧй сӧветӧ.
Веськӧдлӧма аспирантъясӧн, консультируйтӧма докторантъясӧс. Вӧлӧма Сыктывкарса канму университетын да Вӧлӧгдаса педагогика университетын история кандидат ним вылӧ диссертация доръян сӧветъясын.
Вылыс Максаковка
Вылыс Максаковка (Верхняя Максаковка) — Сыктывкар каркытшӧ пырысь кар кодь посёлок.
Ним артмӧм
Посёлок ним артмӧма Максаковка ас нимысь. Тадзи вӧлі шуӧны мортӧс, коді 1931 воын тані, Сыктыв юсянь 11 км сайын, лӧсьӧдіс Максаковка рейдса медводдза бригада.
География
Посёлок пукалӧ Сыктыв юлӧн веськыд берегын. Вылыс Максаковкасянь Сыктывкарӧдз 14 км.
Велӧдӧм
Посёлокын 2014 воын уджалӧны: 95-ӧд да 120-ӧд №-а челядь видзанінъяс, 15-ӧд №-а шӧр школа, «Челядьлы шылад школа» содтӧд тӧдӧмлун сетан учреждение, 15-ӧд №-а челядьлы содтӧд тӧдӧмлун сетан шӧрин, 4-ӧд №-а коррекционнӧй школа-интернат, 20-ӧд №-а профессиональнӧй училишӧ.
Йирым тӧлысь 14-ӧд лун
Йирым тӧлысь 14-ӧд лун — Григорий календарын 287-ӧд лун (кассяна воясӧ — 288-ӧд лун). Во помӧдз 78 лун.
Уляшев Александр Васильевич
Велӧдӧм
1978 воын А.В. Уляшев вӧлі Ставсоюзса велӧдысьяслӧн съездса делегатӧн.
Шыладор (Сыктывдін район)
Шыладор (Шыладор) – Коми республикаын Сыктывдін районса Придаш сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География
Грездсянь Придаш шӧрсиктӧдз 27 км, Выльгорт юрсиктӧдз 105 км.
История
1782 воын грездсӧ шуӧма Новая Заимка: 11 овмӧс, 73 морт (35 мужичӧй, 38 нывбаба). 1859 воын вӧлі 20 овмӧс, кӧні олісны 144 морт: 70 мужичӧй да 74 нывбаба. 1930 воын тані вӧліны: сиктсӧвет, школа, милициялӧн участок, крестьтяналы общественнӧй отсӧг сетан комитет. 1939 воын Шыладор вӧлі сиктӧн. 1973 вося косму тӧлысь 5 лунӧ Шыладорса сиктсӧвет бырӧдӧма, а Шыладор лои грездӧн.
Олысь лыд
Грездын олӧны комияс.
Велӧдӧм
1894 воын грездын воссис грамота школа, 1911-ӧдын — начальнӧй училище.
Эфиопия
Эфиопия, Эфиопияса Федерация Демократия Республика (ኢትዮጵያ, የኢትዮጵያ ፌዴራላዊ ዲሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ) — тайӧ канму Африкаын.
Керӧс Мари кыв
Керӧс Мари кыв (мары йӹлмӹ) тайӧ Мари Эл Республикаын каналан кыв. Сiйӧн сёрнитӧ Мари Эл Республикаса вужвойтыр – керӧс мари йӧз (матӧ 36,8 сюрс морт).
Болонья
Болонья (Bologna) - тайӧ Италияса кар.
Йӧз: 400 000 гӧгӧр
Похйола (астероид)
3606 Похйола — тайӧ Шонді ылдӧсын астероид. Сылӧн ыджда — 8,9 км. Похйола восьтіс Суоми Муса астроном Юрьё Вяйсяля 1939 воӧ.
1948-ӧд во
1948-ӧд (Сюрс ӧкмыссё нелямын кӧкъямысӧд) во — Григорий календар серти кассяна во, пансьӧ четвергсянь.
Увария
Увария (Uvaria) — аннона котырса корья пу увтыр. Сійӧ быдмӧ Африкаын да Азияын.
Мӧсъю (Княжпогост район)
Мӧсъя (Месъю) — Коми Республикаын Княжпогост районысь Чимиавӧрӧк сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь посёлок.
Генуя
Генуя (Genova) - тайӧ Италияса кар.
Йӧз: 600 000 гӧгӧр
Зэр
Зэр - ывлавыв петкӧдчӧм, енэж вывсянь (кымӧрсянь) му вылӧ войтъясӧн ва усьӧм.
Турин
Турин (Torino) - тайö Италияса кар.
Йӧз: 1 000 000 гӧгӧр
Галимеда
Галимеда — тайӧ Нептунлӧн спутник. Сылӧн радиус — 31 км. Нептунӧдз шӧр кост 15 728 000 км. Галимеда восьтісны Мэтью Холман, Дэн Милиславлевич, Джон Кавелаарс, Томми Грав да Уэсли Фрейзер 2002 воын.
Йирым тӧлысь 15-ӧд лун
Йирым тӧлысь 15-ӧд лун — Григорий календарын 288-ӧд лун (кассяна воясӧ — 289-ӧд лун). Во помӧдз 77 лун.
Налимова Эмилия Алексеевна
Налимова Эмилия Алексеевна (1937—2019) — коми ӧтмунӧмын да культураын водзмӧстчысь, Коми Республикаса нимӧдана уджалысь.
Олан туй
Эмилия Налимова чужӧма 1937-ӧд вося косму тӧлысь 15-ӧд лунӧ.
1962—1970-ӧд воясын директоралӧма Сыктывдін районса культура керкаын, 1970—1982-ӧд воясын — Шӧр библиотекаын, 1982—1998-ӧд во ясын — веськӧдлӧма Сыктывдін районса администрацияын культура юкӧнӧн.
Эмилия Налимоваӧс шуӧны Сыктывдін районса история да культура музей восьтӧмын водзмӧстчысьӧн. 2017-ӧд воын сылысь нимсӧ сетӧма тайӧ музейыслы. Водзмӧстчӧма «Налимов лыддьысьӧмъяс» конференция котыртӧмын да нуӧдӧмын.
Кулӧма 2019-ӧд вося ӧшым тӧлысь 9-ӧд лунӧ Выльгортын.
Общественнӧй удж
Нуӧдӧма ыджыд общественнӧй удж. Сизим созыв чӧж вӧлӧма сикт сӧветса депутатӧн. Уна во чӧж веськӧдлӧма Сыктывдін районса культура уджалысьяслӧн профсоюзса комитетӧн, районса аньяслӧн Сӧветӧн. Кызь гӧгӧр во водзмӧстчӧма «Коми войтыр» ӧтмунӧмса Сыктывдін представительствоын.
Агрикола (астероид)
3212 Агрикола — тайӧ Шонді ылдӧсын астероид. Сылӧн ыджда — 5,5 км. Агрикола восьтіс Суоми Муса астроном Юрьё Вяйсяля 1938 воӧ.
Спиридонов Юрий Алексеевич
Спиридонов Юрий Алексеевич (1938—2010) — Коми Республикаса Юралысь (1994—2001), Россия Федерацияса Государственнӧй Думаса депутат (2003—2007), Естественнӧй наукаяслӧн Россияса академияӧ збыльвывса пырысь, Горнӧй наукаясса Академияса академик (1997), экономика наукаясса доктор, техническӧй наукаясса кандидат (1982).
Олан туй
Чужӧма 1938-ӧд вося вӧльгым тӧлысь 1-ӧд лунӧ Омск обласьтса Полтавка сиктын. 1961-ӧд воын помалӧма Свердловскын горнӧй институт. 1961—1964 воясын уджалӧма Магадан обласьтын «Горный» приискын горнӧй мастерӧн, участокын веськӧдлысьӧс вежысьӧн, медыджыд горнӧй мастерӧн.
1964–1975 воясӧ — Коми АССР-ын Ярега управленньӧса отделын инженер, участокын начальник, шахтаын веськӧдлысь. 1975–1989 воясӧ — КПСС-лöн Ухта карса комитетын отделӧн веськӧдлысь (заведуюшӧй), КПСС-лӧн Усинск райкомын медводдза секретар, КПСС-лӧн Коми обкомын мӧд секретар. 1989—1990 воясӧ — КПСС-лӧн Коми обкомын медводдза секретар, 1990–1994 воясӧ – Коми АССР-са Вылыс Сӧветын веськӧдлысь.
1993-ӧд вося ӧшым тӧлысьсянь — медводдза созыва Федерация Сӧветӧ пырысь, 1994-ӧд вося косму тӧлысьӧдз пырӧма бюджет, валюта, сьӧм да кредит регулируйтӧм, сьӧм эмиссия, вот перъян политика да таможня регулируйтан комитетӧ, сэсся — войвыв да этша лыда войтырлӧн делӧяс серти комитетӧ пырысь.
1994-ӧд вося ода-кора тӧлысь 7-ӧд лунӧ вермӧма бӧрйысьӧмъяс дырйи да лоӧма Коми Республикаса Юралысьӧн да, Коми Республикаса Оланподув серти, тшӧтш и и правительствоӧн веськӧдлысьӧн.
1997-ӧд вося вӧльгым тӧлысь 30-ӧд лунӧ вермӧма кадысь водз бӧрйысьӧмъясын да выльысь пуксьӧма Коми Республикаса Юралысьӧ.
2001-ӧд воын Коми Республикаса Юралысьӧс бӧрйигӧн босьтӧма 34,9 % гӧлӧс да ворссьӧма Коми Республикаса Каналан Сӧветӧн веськӧдлысь Торлопов Владимир Александровичлы (сылӧн 40 % гӧлӧс).
2003-ӧд вося ӧшым тӧлысьӧ йӧзыс бӧрйисны 18 №-а Сыктывкарса ӧти мандата кытш серти Россия Федерацияса Каналан Думаӧ депутатӧн. Вӧлi уджалӧ вӧр-ва ресурсъяс да наӧн вӧдитчӧм серти комитетын.
Кулӧма 2010-ӧд вося моз тӧлысь 12-ӧд лунӧ Сыктывкарын, гуалӧма Гӧрд Затонса шойнаын.
Діюр (Изьва район)
Діюр (Диюр) — Коми республикаын Изьва районса Краснобор сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Олысь лыд
Грездын олӧны комияс
Альтенштайния
Альтенштайния (Altensteinia ) – Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Америкаын.
Неаполь
Неаполь (Napoli) — тайӧ Италияса кар.
Йӧз: 1 100 000 гӧгӧр - 5 800 000 real metro area
Ў
Ўў — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ беларус, дунган, нивх, юпик (Чукоткаса эскимос) да ительмен кывъясын.
Шуанног
беларус — [w]
дунган — [u]
юпик — [β]
История
Шыпас петӧма важ славян Ѵ̆ шыпасысь, кутшӧм XV — XIX нэмъясӧ бергаліс румын кирилл анбурын.
1837 воӧ шыпас вӧдитчисны украинаса кывбуркудйын «Русалка днѣстровая».
Беларус анбурӧ Ў пырис 1870 воӧ.
1993 воӧдз ў вӧдитчисны узбек кирилл анбурын [o] пасйӧм пыдди (ӧнія латин анбурын o‘).
1862—1923 воясӧ Ў вӧдитчисны осет кирилл анбурын [w] пасйӧм пыдди (ӧні У).
Казуарина
Казуарина ( Casuarina ) — казуарина котырса корья пу увтыр. Сійӧ быдмӧ Австралияын да Океанияын.
Деспина
Деспина — тайӧ Нептунлӧн спутник. Сылӧн радиус — 75 км. Нептунӧдз шӧр кост 52 526 км. Деспина восьтіс Америкаса астроном Стивен Синнот 1989 воын.
Уква (ю)
Уква (Ухта) — тайӧ Коми Республикаын ю, Изьва юлӧн шуйга вож.
Ним
Тайӧ ю нимыс паныдасьлӧ зэв важӧн нин «Книга Большого Чертежа» небӧгын (1627) — «река Ухна и пала в реку в Ыжму».
География
Юлӧн кузьта — 199 км (Лунвожсянь — 228 км), ю ковтыс — 4 510 км², пасьта — 60—100 метраӧдз, джуджта — 0,7—2,0 м, визув ӧд — 0,6—0,8 м/сек.
Ю йизьӧ вӧльгым тӧлысь пансигӧн, воссьӧ косму тӧлысь помын — ода-кора тӧлысьын.
Уква ю артмӧ Войвож (кузьта 29 км) да Лунвож (кузьта 29 км) ӧтувтӧмысь, найӧ визувтӧны Тиманлӧн асыввывладорсянь.
Уквалӧн вожъяс: Лоим (27 км), Чуть (48 км) — шуйга вожъяс, Тобысь (106 км) — веськыд
Уква ю вылын сулалӧны: Уква каркытшӧ пырысь Воднӧй да Шудаяг посёлокъяс, Уква кар. Сосногорск районӧ пырысь Уквавом сикт весьтын усьӧ Изьва юӧ.
Стокгольм
Стокгольм (Stockholm, Holmia) - тайӧ Швецияса кар, Швециялӧн юркарыс.
Йӧз:
Перу
Перу, Перу Республика (Perú, República del Perú, Piruw, Piruw Mama Llaqta, Piruw, Piruw Suyu) — тайӧ канму Лунвыв Америкаын.
Ростов обласьт
Ростов обласьт тайӧ регион Рочмуын.
Приполярнӧй (Ускар каркытш)
Приполярнӧй (Приполрный) — Коми республикаын Ускар каркытшӧ пырысь посёлок. Водзынсӧ пырис Усвадор сикт сӧветӧ.
География
Посёлок пукалӧ Колва ю шуйгаладорын. Приполярнӧйсянь Усвадор посёлокӧдз 70 км, Ускар карӧдз 71 км.
История
Артмис мусир перъянін корсигӧн. Официальнӧя пасйӧма 1978 вося косму тӧлысь 18-ӧд лунӧ. 1979 воын — 2989 морт, 1989 воын — 1234 (на пиысь 51% — рочьяс), 1992 воын — 1389. 2000 воын — 671. 1990-ӧд вояс помын посёлок тупкисны, 2000 воын некод эз ов.
Венеция
Венеция (Venezia) - тайӧ Италияса кар.
Йӧз: 300 000 гӧгӧр
Гватемала
Гватемала (Гватемала Республика) (República de Guatemala) — тайӧ канму Войвыв Америкаын.
Лаомедея
Лаомедея — тайӧ Нептунлӧн спутник. Сылӧн радиус — 21 км. Нептунӧдз шӧр кост 23 571 000 км. Лаомедея восьтісны Мэтью Холман, Дэн Милиславлевич, Джон Кавелаарс, Томми Грав да Уэсли Фрейзер 2002 воын.
1947-ӧд во
1947-ӧд (Сюрс ӧкмыссё нелямын сизимӧд) во — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ середасянь.
Н
Нн (важ слав. ) — кирилл анбурлӧн шыпас. Лыд пасйӧм — 50.
Шуанног
роч — [n̪], [n̪ʲ]
украин — [n̪], [nʲ]
русин — [n̪], [n̪ʲ]
серб — [n]
болгар — [n], [ɲ]
македон — [n]
Видзӧдӧй тшӧтш
H
Пожӧгдін (Кулӧмдін район)
Пожӧгдін (Пожегдин) – Коми Республикаын Кулӧмдін районысь Пожӧг сикт овмӧдчӧминӧ пырысь грезд.
География
Грезд пукалӧ Эжва юлӧн шуйга бокас, Пожӧг ю вомсянь неылын. Пожӧгдінсянь Пожӧг шӧрсиктӧдз км, Кулӧмдін юрсиктӧдз км.
Олысь лыд
Грездын олӧны комияс.
Велӧдӧм
1930 воын грездын вӧлӧма школа. 2012 воын Пожӧгдінын эм челядь сад.
Йирым тӧлысь 16-ӧд лун
Йирым тӧлысь 16-ӧд лун — Григорий календарын 289-ӧд лун (кассяна воясӧ — 290-ӧд лун). Во помӧдз 76 лун.
Диса
Диса (Disa ) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Африкаын да Мадагаскарын.
Калашников Михаил Тимофеевич
Калашников Михаил Тимофеевич — лыйсян ӧружйӧ нималана вӧчысь, Калашников автомат дасьтысь, Россияса Герой, Социалистическӧй Уджвывса Герой, техническӧй наукаясса доктор (1971), генерал-лейтенант (1999).
Олан туй
Михаил Калашников чужис 1919 вося вӧльгым тӧлысь 10-ӧд лунӧ Алтай губерняын Барнаул уездса Куръя сиктын (ӧні — Алтай крайысь Куръя район) уна челядя кресьтянин семьяын (батьыс — Тимофей Александрович, мамыс — Александра Фролова). Сійӧ вӧлі 17-ӧн кагаӧн, ставнас бать-мамыслӧн вӧлі 18 кага. Ловйӧн коли 8-ӧн.
Куліс 2013 вося ӧшым тӧлысь 23-ӧд лунӧ Удмуртияса Ижкарын
Вылыс Мыртыю
Вылыс Мыртыю (Верхний Мыртыю) — Сыктывкар каркытшӧ пырысь сикт кодь посёлок.
География
Вылыс Мыртыюсянь Вылыс Максаковка юрсиктӧдз 13 км, Сыктывкарӧдз 27 км.
Флоренция
Флоренция (Firenze) - тайӧ Италияса кар.
Йӧз: 380 000 гӧгӧр
Глӧт
Глӧт (рочӧн глот) — удораса коми мифологияысь ваын олысь гундыр, кодi кольöма топонимикаын.
Коми фольклорын
Важвисьт серти, Глӧт олӧма Слӧбӧда сиктлы паныд юса джуджыд джумйын. Гусявлӧма пемöcъясӧс ва юигӧн, ньылавлöма дзоньнас тушанас курччавтöг да кыдз вермӧма лёкмöдӧма йöзлысь олöмсö. Бырӧдны Глотӧс босьтчӧма сиктса тöдысьлöн пиыс. Сiйö гартчӧма выльӧн на начкӧм мӧс куӧ да тадзи пырӧма ваас, медым ва гундыр ньылыштас сійӧс. Глöтыс сідзи и вӧчас. Рушку пытшкас том зонмыс вундас гундырлысь кынöмсö да тадзи мынтӧдас слӧбӧдасаясӧс горш Глӧтысь. Ю кылöдöма Глöтлысь шойсö некымын верста сайö да шыбитöма вапöлöнас. Сиктсаяс сэсся лы кольöсъяссьыс вöчавлöмаöсь потшöс сюръяяс.
Аналогъяс
Татшöм мифъяс, кöнi гундырöн ньылыштöм герой вийö пытшкöссяньыс «вöрпасö», эм уна войтырлöн мойдъясын. Коми мойдъясын эм öткодь сюжет, кöн кыйсьысьöс пиясыскöд нылыштö васа ыджыд Глöт: найö асьныс мездмыны оз вермыны — гундырсö вийö ичöт пиыс, кодi быдмöма батьтöгыс.
Холопова Диана Григорьевна
Холопова Диана Григорьевна (1949) — коми литература туялысь, Иван Куратовлӧн литература музейӧн веськӧдлысь. Нывдырся овыс — Напалкова.
Олан туй
Веськӧдлӧма Иван Куратовлӧн литература музейӧн, пырӧ Коми Республикаса Национальнӧй музейлӧн Туялысьяс сӧветӧ.
Ларисса
Ларисса — тайӧ Нептунлӧн спутник. Сылӧн радиус — 97 км. Нептунӧдз шӧр кост 73 548 км. Ларисса восьтісны Гарольд Рейтсема, Уильям Хаббард, Ларри Лебофски да Дэвид Толен 1981 воын.
Лённрот (астероид)
2243 Лённрот — тайӧ Шонді ылдӧсын астероид. Сылӧн ыджда — 5,5 км. Лённрот восьтіс Суоми Муса астроном Юрьё Вяйсяля 1941 воӧ.
Видзӧдӧй тшӧтш
Элиас Лённрот (гижысь да кыв туялысь)
Шишкинпом (Луздор район)
Шишкинпом (Оброчная) — Коми Республикаын Луздор районса Абъячой сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Дутов (Вуктыл каркытш)
Дутов (Дутово) — Коми республикаын Вуктыл каркытшӧ пырысь сикт. 2015 вося вӧльгым тӧлысь 19-ӧд лунӧдз вӧлі Вуктыл районын Дутов сикт овмӧдчӧминса шӧрсиктӧн.
Шишкинпом (Луздор район)
География
Грезд пукалӧ Луз юлӧн веськыд берегын. Шишкинпомсянь Абъячой шӧрсиктӧдз 6 км, Сыктывкар юркарӧдз 195 км.
Дутов (Вуктыл каркытш)
География
Сикт пукалӧ Печӧра юлӧн шуйга берегын. Дутовсянь Вуктыл карӧдз 75 км.
Шишкинпом (Луздор район)
Олысь лыд
Грездын олӧны комияс.
Гурьёвчи (Луздор район)
Гурьёвчи (Гурьевка) – Коми Республикаын сикт, Луздор районысь Гурьёвчи сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
География
Сикт пукалӧ Лет юлӧн веськыд берегын. Гурьёвчисянь Абъячой юрсиктӧдз 125 км.
Акка (астероид)
8034 Акка — тайӧ Шонді ылдӧсын астероид. Сылӧн ыджда — 0,7 км. Акка восьтіс америкаса астрономъяс Кэролайн да Юджин Шумейкер 1992 воӧ.
Савваитов Павел Иванович
Савваитов Павел Иванович (1815—1895) — история, археология, археография, этнография, кыв да литература туялысь роч профессор.
Олан туй
П. И. Савваитов чужӧма 1815-ӧд вося урасьӧм тӧлысь 15-ӧд (27-ӧд) лунӧ Вӧлӧгда карын поп гозъялӧн. Вӧлӧгдаса духовнӧй семинария да Санкт-Петербургса духовнӧй академия помалӧм бӧрын 22 арӧса профессор бӧр локтӧма чужанінас, Вӧлӧгдаӧ, кутӧма велӧдны духовнӧй семинарияын.
Том профессор тайӧ кадсяньыс нин босьтчӧ научнӧй уджӧ, уна лыддьысьӧ, водзӧ кыпӧдӧ ассьыс тӧдӧмлунъяссӧ, велӧдӧ йӧзлысь оланногсӧ, гижалӧ фольклорнӧй произведенньӧяс.
1841–1842-ӧд воясӧ «Москвитянин» журналын сійӧ йӧзӧдӧ ассьыс медводдза уджъяс. «Сведения об Усть-Сысольском уезде» статьяас эмӧсь пасйӧдъяс сэкся Сыктывдін уезд йылысь, интереснӧйӧсь роч да комиӧн гижӧм мойдан кывъяс.
1842-ӧд воӧ Савваитовӧс босьтӧны некымын предмет кузя преподавательӧн Санкт-Петербургса духовнӧй семинарияӧ. Тані учёнӧйлы воссьӧны гырысь позянлунъяс уджавны юркарса архивъясын, музейясын, рукописнӧй фондъясын, окотапырысь сійӧ сідз жӧ путешествуйтӧ Россияӧд, чукӧртӧ материалъяс аслас выль уджъяслы.
1868-ӧд воын мортыс вуджӧ уджавны Йӧзӧс велӧдан министерствоӧ, кӧні сійӧ 30 во чӧж веськӧдлӧма Учёнӧй комитетӧн.
Кулӧма П. И. Савваитов Вежа Петыркарын 1895-ӧд вося сора тӧлысь 12 (24)-ӧд лунӧ, гуалӧма Александр Невский лавраса Микол шойнаын.
Коми кыв, история да фольклор кузя уджъяс
Уна вын сетӧма П.И. Савваитов сідзжӧ коми кыв, фольклор да история велӧдӧмлы. Сы кияс пыр мунӧмаӧсь ХIХ нэмса учёнӧйясӧн гижӧм коми кывйысь уджъяс, грамматикаяс, кывкудъяс, рочысь коми кыв вылӧ вуджӧдӧм религия руа да мукӧд небӧг. Быд уджлы сійӧ зільӧма сетны индӧдъяс, медым бурмӧдны, кыпӧдны налысь тӧдчанлунсӧ.
П. И. Савваитов медводдзаяс лыдын научнӧя подулалӧмӧн йӧзӧдӧма ХIV нэмся коми гижӧдъяс, Перымса Степанӧн лӧсьӧдӧм медводдза коми азбука да с. в. Коми йӧзлы роч кыв вылысь вуджӧдӧма кык колана брошюра «Писти йылысь» (1845 во) да «Вина юӧм йылысь». Воддза небӧгысь Вӧльнӧй экономическӧй общество наградитӧма авторӧс зарни медальӧн, мӧд уджсьыс сетӧмаӧсь Уваров премия.
1850-ӧд воӧ печатьысь петӧма вель ыджыд кык удж: «Грамматика зырянского языка» да «Комиа-роча да роча-комиа кывкуд». Наукаяс академия лыддьӧма коланаӧн тайӧ уджъяссьыс сетны учёнӧйлы Демидов премия. Грамматикаас автор вайӧдӧ комиӧн мойдан, сьылан, бӧрдӧдчанкывъяс, шусьӧгъяс, кывйӧзъяс.
Некымын во чӧж П. И. Савваитов чукӧртӧма тайӧ материалсӧ. Вӧлӧгдаса духовнӧй семинарияын велӧдігӧн сылы отсасьӧмаӧсь коми семинаристъяс, сэсся ачыс учёнӧй кык пӧрйӧ волӧма Коми муӧ (1841–1846-ӧд воясӧ), вӧлӧма Сыктывдін карын.
Грамматикаын видлавсьӧ фонетика, морфология, синтаксис. Медводдзаысь сетсьӧны грамматикаа терминъяс. Автор эскӧдана петкӧдлӧ коми кывлысь аслыспӧлӧс грамматическӧй стройсӧ, диалектъяслысь ӧта-мӧдыскӧд йитӧдъяссӧ. Медся важ да колана диалектӧн сійӧ лыддьӧ кыв да слог помын Л шыпаса Сыктыв вожса сёрни.
Савваитов кывкудйын (15 сюрс гӧгӧр кыв) вӧлӧма бур содтӧдӧн грамматика бердӧ. Коми кывйысь Савваитовлӧн уджъясыс лӧсьӧдӧмаӧсь зумыд подув ӧнія коми грамматикалы, джудждаммӧдӧмаӧсь да сӧвмӧдӧмаӧсь коми кыв водзӧ велӧдӧм, вӧліны вывті колана отсӧгӧн налы, кодъяс сьӧлӧмсяньыс зільӧ тӧдмавны да велӧдны коми кыв.
Казуарина котыр
Казуарина котыр (Casuarinaceae) — Fagales чукӧрса корья пу быдмӧг котыр. Теофрастаяс 3-4 увтыр да 70 сикас. Сійӧ быдмӧ Азияын, Австралияын да Океанияын.
Чув
Чув (Vulpes vulpes; выдра, речная выдра, обыкновенная выдра, порешня) — вель ыджыд, яй сёйысь пемӧс.
Паськалӧм да оласног
Сьӧктаыс вит-ӧ-квайт кило. Овлывлӧ и дасӧдз. Тушаыс метрысь неуна дженьыдджык, бӧжыс ветымын сантиметр кузьта, ветлӧдлігас муӧдыс кыссьӧ. Сямыс да вывтыр тэчасыс чувлӧн йитчӧма ваын олӧм-вылӧмкӧд. Юрыс кузьмӧс да тшӧтшыд, дженьыд голяыскӧд ӧткыза. Кокъясыс дженьыдӧсь, чунь костъясас уткалӧн моз уялан няр. Дзирдалан гӧныс шыльыд, чорыд сіяса, тшӧкыд да кӧтасьтӧм подула, пемыд рӧма.
Тайӧ чувкӧс вӧрпаыс олӧ лӧняинъясын, вӧрса ёльяс бердын Коми му пасьтала, дзик войвывланьсьыс кындзи. Но оз быдлаын, а сӧмын сэтшӧм ёльясын да юясын, кӧні ваыс визув да сӧдз, пыдӧсыс изъя, дорӧсыс джуджыд кыркӧтшъяса. Тӧвнас мед кынмывтӧм рыяс вӧліны, и мед тырмымӧн вӧлі чери — сылӧн чӧсмасянторйыс. Медся ёна радейтӧ тэрыб комӧс, кодӧс вӧтӧднысӧ ваас оз вермы да кыйӧдӧ из вылын пукалӧмӧн. А ньӧжмыд чериястӧ вӧтлысьӧмӧн куталӧ. Гожӧмнас пӧткӧдчӧ ва выв пӧткаясӧн — медсясӧ сювчӧжӧн да крӧкальӧн. Тӧвнас сёйлывлӧ и лягушаясӧс, ӧд найӧ кӧдздӧдігӧн йи улӧ пырӧны. Косінӧ вӧрпаыс петавлывлӧ сӧмын шойччӧм могысь, а сэсся пыр ваын. Зэв бура уялӧ да суналӧ. Оз кӧ тэрмась, сынӧ кокъяснас, ӧдйӧ уйигӧн найӧс топӧдӧ кынӧм бердас да нюглей моз пескылясьӧ-визгӧ тушанас и бӧжнас.
Поздйысьӧм
Олӧны чувъяс ӧткӧн-ӧткӧн. Пырмӧсыс му пытшкын. Корсюрӧ босьтлывлӧ мойлысь эновтӧм позсӧ, но унджыкысьсӧ кодйӧ ачыс. Розьыс пырмӧсыслӧн кыръя дорӧсын ва улын, веркӧссяньыс метр джынйысь пыдынджык. Пыран горсйыс кык метр кузьта, вывлань катола, вайӧдӧ узьланінас, кытчӧ вольсалӧма кос турун. Узьланінсьыс сынӧд ветлан туй петӧ.
Пышъялан кадыс чувлӧн рака тӧлысьын. Вайсьӧ косму помын либӧ ода кора тӧлысьын. Кызвыныслӧн кык пи овлывлӧ, синмасьӧны найӧ чужӧмсяньыс комын вит лун мысти. Арйӧны да тӧвйӧны мамыскӧд ӧтлаын, а сэсся вӧлисти эновтӧны позтырсӧ. Верстяммӧм выйӧдз воӧны 2–3 арӧс тыртігӧн. Чувлысь кусӧ зэв вылӧ донъялӧны. Вузалӧм вылӧ пӧ бӧръя кадас Комиын кыйӧны 200 лов.
Рӧдвуж кывйын
«Чув» нимыс паныдасьлӧ сӧмын коми кывйын. Туялысьяс йитӧны сійӧс чувкӧс «шустрый, ловкий» кывкӧд, подув вежӧртассӧ петкӧдӧны татшӧмӧс: «ёсь ныр-вома», «визув», «шурыд». Миян кывворын, а сідзжӧ и перымса комияслӧн, тайӧ вӧрпаыслӧн эм нӧшта ӧти ним — «вурд». Удмуртъяслӧн эм жӧ, но шусянногыс вежсьӧма да лоӧма «вудор» (комиӧн кӧ, «вадор»), тыдалӧ, ӧнія ву «вода» да дор «край, сторона» кывъяскӧд ӧткодялӧмаӧсь да, сійӧн. Лыддьӧны, мый «вурдыс» важ, но абу ас ним. Орччӧдӧны осетин, авестаса, санскрит кывъяскӧд да чайтӧны, мый Волга ковтысын ӧтвылысь олігӧн на комияслӧн да удмуртъяслӧн пӧч-пӧльясыс босьтлӧмаӧсь кутшӧмкӧ важ иран войтырлӧн сёрниысь.
Йирым тӧлысь 17-ӧд лун
Йирым тӧлысь 17-ӧд лун — Григорий календарын 290-ӧд лун (кассяна воясӧ — 291-ӧд лун). Во помӧдз 75 лун.
Ильматар (астероид)
385 Ильматар — тайӧ Шонді ылдӧсын астероид. Сылӧн ыджда — 91,53 км. Ильматар восьтіс германияса астроном Макс Вольф 1894 воӧ.
1946-ӧд во
1946-ӧд (Сюрс ӧкмыссё нелямын квайтӧд) во — Григорий календар серти, абу кассяна во, пансьӧ воторниксянь.
Осло
Осло (Oslo) - тайӧ Норвегияса кар, Норвегиялӧн юркарыс.
Йӧз:
Россияса Герой
Россияса Герой (Герой Российской Федерациии) — Россияын канму награда, медвылыс звание, кодӧс сетӧны канму да йӧз водзын заслугаясысь да геройскӧй подвигысь.
Россияса Геройлы нимкӧд ӧтвылысь сетсьӧ торъя пас — «Зарни Кодзув» медаль.
История
Россияса Герой ним лӧсьӧдӧма 1992 вося рака тӧлысь 20-ӧд лунӧ. 1-ӧд №-а «Зарни Кодзув» медаль сетӧма лётчик-космонавт Крикалёв Сергей Константиновичлы «Мир» орбитальнӧй станциа вылын космосын дыр олӧмысь.
Арталӧм
2015 вося тӧвшӧр тӧлысь 5-ӧд лун вылӧ «Россия Герой» ним сетӧма 1016 мортлы, на пиысь 463 — кулӧм бӧрас нин.
Синдор (грезд)
Синдор (Синдор) — Коми Республикаын Княжпогост районысь Синдор кар овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Гондурас
Гондурас (Гондурас Республика) (República de Honduras) — тайӧ канму Войвыв Америкаын.
Оркус
90482 Оркус (символ: ) — тайӧ Шонді ылдӧсын карлик планета. Сылӧн радиус - 450 км. Сылӧн эм спутник - Вант. Оркус восьтісны америкаса астрономъяс Дэвид Рабиновиц, Майкл Браун да Чедвик Трухильо 2004 воын.
Коз
Коз (Pícea; Ель) – тайӧ лыска пу.
Мартынов Валерий Иванович
Мартынов Валерий Иванович (1933—2015) — коми литература туялысь, филология наукаясса кандидат (1973).
Олан туй
Валерий Мартынов чужӧма 1933-ӧд вося вӧльгым тӧлысь 1-ӧд лунӧ Киров обласьтын Кырчан районса Илинск сиктын. Помалӧма Ыбса школаын сизим класс (1948), эзысь медальӧн Сыктывкарын 12 №-а шӧр школа (1951), Коми канмуса педагогика институтлысь история-филология факультетса шӧр школаын роч кыв да литература велӧдысьясӧс дасьтан юкӧн (1955).
1955—1958-ӧд воясӧ служитӧма Сӧвет армияын (Германияын). Демобилизация бӧрын пырӧма уджавны литературнӧй уджалысьӧн сӧмын на котыртӧм «Молодёжь Севера» газетӧ. 1958—1966-ӧд воясӧ велӧдӧма роч кыв да литература 2-ӧд номера Интаса шӧр школаын.
1964—1966-ӧд воясся гожӧмъясӧ велӧдӧма роч кывйӧ Дрезденын да Потсдамын немеч велӧдысьясӧс. 1966—1967-ӧд воясӧ уджалӧма Коми канмуса педагогика институтлӧн роч, коми да суйӧрсай литература кафедраын велӧдысьӧн.
1993-ӧд воын вуджӧма уджавны Велӧдӧм сӧвмӧдӧм да кадръяс дасьтан Коми канмуса институтӧ коми кыв да литература кафедраса доцент должносьт вылӧ.
Кулӧма 2015-ӧд вося косму тӧлысь 18-ӧд лунӧ. Вичкоын сьылӧдӧм бӧрын гуалӧма Вылыс Човса шойнаын.
Гижан удж
В.И. Мартыновлӧн кывбуръяс петавлісны «Перекличка» (1966), «Люди третьего фронта» (1969), «Инта весенняя» (1972) ӧтув кывбур чукӧръясын.
Туясян удж
1973-ӧд вося йирым тӧлысь 22-ӧд лунӧ дорйӧма «Роль русских писателей в формировании коми литературы» тема серти филология наукаясса кандидат ним вылӧ диссертация.
В.И. Мартынов гижӧма 200 сайӧ туялан удж.
Ҥ
Ҥҥ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ мари, саха да алтай кывъясын. Шуанног — [ŋ].
Мукӧддырйи Ҥ вӧдитчисны важ славян анбурын небыд [nʲ] пасйӧм пыдди.
1796-ӧд во
1796 во – Григорий календар серти кассяна во, пансьӧ пекничасянь.
Калинин Александр Иванович
Калинин Александр Иванович (1901—1985) — авиацияса генерал-майор.
Олан туй
Гражданскӧй тыш кадӧ ас кӧсйӧм серти пырӧма Гӧрд Армияӧ. Велӧдчӧма лыйсьыны винтовкаысь да пулемётысь. Тышкасьӧма Йӧртымдінса партизан котырын Коми муын (Ву вожын), сэсся Ву-Мозынса полккӧд Войвыв Вына вожын, Юденичлы паныд Петроград дорын да Польшаса фронтын.
Велӧдчӧма военнӧй велӧдчанінъясын. Помалӧма Гӧрд Октябр нима артиллеристъяслысь 1-дза Ленинградса школа (1921—1924), лётчик-наблюдательяслысь Ленинградса военнӧй школа (1926—1927). 1930-ӧд вося рака тӧлысьсянь Жуковский нима военнӧ-воздушнӧй академияын велӧдчысь, помалӧма 1944-ӧд воын — дипломсӧ дорйӧма 5 вылӧ «авиавооружение» специальносьт серти. 1938-ӧд воын сійӧс наградитӧмаӧсь секундомеръяса ки вылӧ часіӧн да «РККА-лы XX во» юбилейнӧй медальӧн.
Шева
Шева — тшыкӧдӧм коми мифологияын, коді петкӧдчӧ гагъясын да предметъясын (ньӧр, сунис, юрси и с.в.).
Калинин Александр Иванович
Олан туй
1935-ӧд восянь Гӧрд Армияса Военнӧ-Воздушнӧй Вынъяслӧн Шӧр веськӧдланінын инженерса веськӧдлан должносьтъяын: отделса начальниксянь быдмӧма Гӧрд Армияса Военнӧ-Воздушнӧй Вынъяслӧн вооружение да боеприпас заказ серти Управленньӧын начальникӧс вежысьӧдз; эксперталӧма.
Айму вӧсна Ыджыд тыш кадӧ вӧлӧма 1-дза рангса военнӧй инженер должносьтын. Война кадӧ вӧлӧма боевӧй лэбалӧм серти экспертӧн, вынсьӧдӧма медбур образечьяс. 1944-ӧд вося моз тӧлысь 2-ӧд лунӧ сылы сетӧма авиацияса генерал-майор звание.
Шева
Артмӧм
Шева артмӧм йылысь ӧтувтӧм видзӧдласъяс абуӧсь. Эм фольклор преданньӧ, мый «шеваяссӧ» быдтӧны нывбабаяс и вердӧны асланыс йӧвнас. Либӧ «шеваяс» вуджӧны кулӧм йӧзсянь, кодъясын пукавлісны кувтӧдзыс. И тадзи мунӧ морт лоӧмсянь. «Шеваыс» век петкӧдчӧ кыдз материальнӧй тор - вермас лоны юрсиӧн, сунисӧн, увйӧн, либӧ нидзулӧн да лёкгагӧн.
Калинин Александр Иванович
Олан туй
Война бӧрын вӧлӧма ССССР-са Военнӧ-Воздушнӧй Вынъясын веськӧдлан должносьтъясын.
Шева
Артмӧм
Унаысь «шева» аддзылӧмсӧ кольӧмаӧсь фольклорын да этнографическӧй туялӧмъясын, и эм видзӧдлас, мый комияс ыдждӧдісны мифсӧ, мыйла эз вермыны тайӧ гӧгӧрвоӧдны. Ӧнія наука шуӧ, мый «шева» — тайӧ висьӧм, но уна туялысь на жуглӧ юр, мед ставсӧ тайӧ гӧгӧрвоӧдны.
Калинин Александр Иванович
Олан туй
1953—1959-ӧд воясын вӧлӧма Китайса Пекинын вузасян петкӧдчанінса уполномоченнӧйӧн. Отсасьӧмысь сылы вӧлі сетӧма медаль да Почёта грамота, кодӧс кырымалӧма Чжоу Энь Лай. Отставкаӧ петӧма 1960-ӧд воын.
Бӧръя воясас нуӧдӧма патриотическӧй удж том йӧз пӧвстын.
Кулӧма Москваын 1985-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь 19-ӧд лунӧ. Пӧима урнасӧ гуалӧма ыджыдджык вок Михаилыслӧн гуӧ Сыктывкарса шойнаын.
Ошканпасъяс
Айму вӧсна Ыджыд тыш кадӧ зільӧмысь сылы сетӧма 23 орден да медаль, на лыдын:
Тапио (астероид)
1705 Тапио — тайӧ Шонді ылдӧсын астероид. Сылӧн ыджда — 10,68 км. Тапио восьтіс Суоми Муса астроном Лииси Отерма 1941 воӧ.
Шахсикт (Кулӧмдін район)
История
Нимсö медводдзаысь казьтыштöма 1916 вося видз-му овмöс гижалігöн.
Веселовка (Кӧрткерӧс район)
Веселовка (Веселовка) – Коми Республикаса Кӧрткерӧс районысь Мордін сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь посёлок.
География
Посёлок пукалӧ Лӧкчим юлӧн шуйга бокын.
Утӧга (Сыктыв район)
Утӧга (Утога) – Коми республикаын Сыктыв районса Межадор сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География
Грезд пукалӧ Сыктыв юлӧн шуйга берегын. Утӧгасянь Межадор шӧрсиктӧдз 2 км, Визин юрсиктӧдз км, Сыктывкар юркарӧдз км.
Йирым тӧлысь 18-ӧд лун
Йирым тӧлысь 18-ӧд лун — Григорий календарын 291-ӧд лун (кассяна воясӧ — 292-ӧд лун). Во помӧдз 74 лун.
Ляпин (сикт)
Ляпин (, Саранпауль) – тайӧ Рочмуса сикт. Тані олӧны медсясӧ маньси (вӧгулъяс).
Йӧз: 3 сюрс гӧгӧр.
1945-ӧд во
1945-ӧд (Сюрс ӧкмыссё нелямын витӧд) во — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ выльлунсянь.
Оромо (кыв)
Оромо (Afaan Oromo, Oromiffaa) — тайӧ Эфиопияын, Сомалиын, Кенияын кушит кыв. Анбуръяс — латин (Qubee), важӧн эфиоп (фидель), сапало.
Пример
Namooti hundinuu birmaduu ta'anii mirgaa fi ulfinaanis wal-qixxee ta'anii dhalatan. Sammuu fi qalbii ittiin yaadan waan uumamaan kennameef, hafuura obbolummaatiin walii-wajjin jiraachuu qabu.
Попов Владимир Александрович
Попов Владимир Александрович (1934—1995) — коми гижысь, вуджӧдчысь.
Олан туй
Владимир Попов чужӧма 1934-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь 1-ӧд лунӧ Коми асшӧр обласьтса Изьва сиктын. Батьыс вӧлӧма ветеринар-врачӧн, мамыс — велӧдысьӧн. 1951-ӧд воын шӧр школа помалӧм бӧрын уджалӧма Железнодорожнӧй районса «Стахановец» газетын. Недыр велӧдчыштӧма Ленинградын коми национальнӧй студияын, Коми республикаса радиокомитетын. 1960-ӧд воын помалӧма А.М. Горький нима Литература институт. 1964-ӧд восянь В. А. Попов уджалӧ Коми небӧг лэдзанінын редакторӧн. Вӧлӧма «Войвыв кодзув» журналын шӧр редакторӧн. Кулӧма 1995-ӧд вося урасьӧм тӧлысь 7-ӧд лунӧ.
Гижан удж
1951 воын «Войвыв кодзув» журналын петӧ «Москва» медводдза кывбур.
Владимир Попов уджалӧма поэма жанрын. Гижӧма «Сьылісны бабаяс, сьылісны» (1963), «Педӧр Кирон» (1979) да «Мамӧлӧн югыдыс» (1984) поэмаяс.
Сійӧ гижӧ сідзжӧ челядьлы лыддьӧм вылӧ: «Катер» (1967) да «Медаль» (1969) висьтъяс, «Как терялась Марина» (1976).
В.А. Попов тӧдса и кыдзи вуджӧдчысь. Комиӧдӧма Александр Пушкинлысь, Михаил Лермонтовлысь, Сергей Есенинлысь, Шандор Петефилысь кывбуръяссӧ, а сідзжӧ ӧнія кадся роч да финн-йӧгра поэтъясӧс (А. Гидаш, А. Тот, Й. Фодор, А. Долдина, Н. Кутов, А. Романов, В. Вьюхин).
1969 воын «Чуксасьӧны вояс» да «Когда на Севере весна» кывбур чукӧръясысь сылы сетісны Коми комсомоллысь премия.
1969-ӧд восянь пырӧ СССР-са гижысь котырӧ.
Проньдор (Сыктывдін район)
Проньдор (Прокопьевка) – Коми республикаын Сыктывдін районса Придаш сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География
Проньдор пукалӧ Пожӧг юлӧн шуйга берегын. Грездсянь Придаш шӧрсиктӧдз 8 км, Выльгорт юрсиктӧдз 86 км.
Олысь лыд
Грездын олӧны комияс.
Велӧдӧм
1910 воын грездын воссис начальнӧй училище.
Тарту
Тарту (эст. Tartu) - тайӧ Эст Муса кар
Йӧз: гӧгӧр 93 865
Ас пу
Ас пу (рочӧн Своё, собственное дерево) — коми мифологияын магическӧй пу, быд мортлӧн эм аскоддьӧмыс ас пу.
Коми мифологияын
Корсьны ас пу зэв сьӧкыд, виччысьтӧг верман петны сы вылӧ. Кыйсьысьлы ас пу корсьны отсалӧ понйыс, либӧ вӧрса, кор кыйсьысь отсалас вӧрсалы вермыны вакулькӧд тышын. Медводдза керыштӧмӧн ас пуысь петӧ вир и сійӧ заводитӧ сёрнитны кыйсьыськӧд. Татшӧм пуысь вӧчӧм предметъяс отсавлісны кыйсьысьлы, сетлісны сылы шуд. Нималана коми кыйсьысь Йиркап вӧчис ас пусьысь лызь, коді ветлӧдліс ачыс, йӧткавтӧг.
Коми Республикаын СМИ
Коми Республикаын СМИ – Коми муын юӧр сетан средствояс.
2011 воын Коми Республикаын вӧлі 335 СМИ. На лыдын 151 газет, 33 журнал, 57 радио да 53 телеканал, 15 – юӧр сетан агентство.
Бӧръя кадӧ асшӧра дугдіс уджавны 33 СМИ. На лыдын «Стефановский бульвар», «НЭП+С», «Московский комсомолец в Коми» (2008) «Будни Коми» (2011), «Аргументы и Факты в Коми» (2011) газетъяс.
Сідзжӧ абу нин 8 телеканал да 1 радиостанция.
Канистел
Канистел (Pouteria campechiana) — сапота котырса корья пу вид. Сійӧ быдмӧ Мексикаын да Шӧрвыв Америкаын.
Тӧвся Паралимпиада ворсӧмъяс (2010)
Тӧвся Паралимпиада ворсӧмъяс (2010) (Официальнӧй ним — X тӧвся Паралимпиада ворсӧмъяс) мунісны Канадаын Ванкувер да Уистлер каръясын (Британияса Колумбия провинцияын) 2010 вося рака тӧлысь 12-ӧд лунсянь рака тӧлысь 21-ӧд лунӧдз. Ворсӧмъяссӧ восьтісны «Би-Би-Плэйс» стадионын (Ванкувер). Канада мӧдысь нин нуӧдіс Паралимпиада ворсӧмъяссӧ. Медводдзаысьсӧ — 1976 воын нуӧдіс Гожся Паралимпиада ворсӧмъяс Торонтоын.
Комиысь спортсменъяс
Мария Иовлева
Ацераторхис
Ацераторхис (Aceratorchis) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Тибетын да Китайын (Юньнань).
Вант
Вант — тайӧ Оркуслӧн спутник. Сылӧн радиус — 140-190 км. Оркусӧдз шӧр кост 8980 км. Вант восьтісны Америкаса астрономъяс Майк Браун да Т.-А. Суер 2005 воын.
Пустыня (Изьва район)
Пустыня (Пустыня) — Коми республикаын Изьва районса Краснобор сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Олысь лыд
Грездын олӧны комияс
Йирым тӧлысь 19-ӧд лун
Йирым тӧлысь 19-ӧд лун — Григорий календарын 292-ӧд лун (кассяна воясӧ — 293-ӧд лун). Во помӧдз 73 лун.
Ильмари (астероид)
2107 Ильмари — тайӧ Шонді ылдӧсын астероид. Сылӧн ыджда — 15,63 км. Ильмари восьтіс Суоми Муса астроном Лииси Отерма 1941 воӧ.
Видзӧдӧй тшӧтш
Ильмаре (Вардалӧн спутник)
Ң
Ңң — кирилл анбурлӧ н шыпас, бергалӧ казах, тотара, башкир, калмык, кыргыз, тыва, хакас, шор, уйгур, юкагир да алеут кывъясын. Шуанног — [ŋ].
Дунган анбурын Ң вӧдитчисны дзик ӧти кывйын: ңә дзодзӧ г.
1995 воӧдз Ңң вӧдитчисны туркмен анбурын (ӧнія латин анбурын Ňň).
Видзӧдӧй тшӧтш
Ⱨ
«Зарни Кодзув» медаль
«Зарни Кодзув» медаль» (рочӧн: Меда́ль «Золота́я Звезда́») — СССР-ын да Рочмуын канмуса награда. Лӧсьӧдӧма 1939 воын кыдзи торъялана пас «Сӧветскӧй Союзса Герой» ним дорӧ. Сӧветскӧй Союз бырӧм бӧрын медаль бӧр ловзьӧдӧма 1992 воын кыдзи торъялана пас «Россияса Герой» звание дорӧ.
Дисперис
Дисперис (Disperis ) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Африкаын да Океанияын.
Мутнича (Луздор район)
Мутнича (Мутница) – Коми Республикаын сикт, Луздор районысь Мутнича сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
География
Сикт пукалӧ Мутнича ю бокын. Мутничасянь Абъячой юрсиктӧдз 117 км.
Акермания
Акермания (Ackermania ) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Америкаын.
Велламо (астероид)
2827 Велламо — тайӧ Шонді ылдӧсын астероид. Сылӧн ыджда — 11–24 км. Велламо восьтіс Суоми Муса астроном Лииси Отерма 1942 воӧ.
Гӧрд Затон
Гӧрд Затон (Краснозатонский) — Сыктывкар каркытшӧ пырысь кар кодь посёлок.
География
Гӧрд Затонсянь Сыктывкарӧдз 9 км., кодӧ вуджны Сыктыв ю вомӧн пос.
1944-ӧд во
1944-ӧд (Сюрс ӧкмыссё нелямын нёльӧд) во — Григорий календар серти, кассяна во, пансьӧ субӧтасянь.
Тай лы (кыв)
Тай лы кыв (ᦅᧄᦑᦺᦟᦹᧉ [kâm.tâj.lɯ̀]) — тайӧ Мъянмаын, Китайын, Лаосын, Въетнамын да Таиландын тай-кадай кыв.
Гора пасъяс
᩵ - тон-1, ᩶ - тон-2
Лыдпасъяс
Хора:
᪀ ᪁ ᪂ ᪃ ᪄ ᪅ ᪆ ᪇ ᪈ ᪉
Тхам:
᪐ ᪑ ᪒ ᪓ ᪔ ᪕ ᪖ ᪗ ᪘ ᪙
Гора пасъяс
ᧈ - тон-1, ᧉ - тон-2
Чукаыб (Сыктыв район)
Чукаыб (Чукаиб) – Коми республикаын Сыктыв районса Визин сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Комор кыв
Пример (Комор діясса кып)
Udzima wa ya Masiwa
Итальян кыв
Итальян кыв (italiano, lingua italiana) — тайӧ роман кыв, Италиялӧн да Ватиканлӧн (латинкӧд) каналан кыв.
Комор кыв
Пример (Комор діясса кып)
beramu isi pepeza nadi ukombozi piya ye daula ivenuha tasiba bu ya i dini voya trangaya hunu Komoriya Narikéni namahaba ya huveindza ya masiwa
Чукаыб (Сыктыв район)
География
Грездсянь Визин сиктӧдз 17 км.