cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Комор кыв
Пример (Комор діясса кып)
yatru masiwa Komoro damu ndzima masiwa Komoro dini ndzima Ya masiwa radzaliwa ya masiwa yarileya Mola neari sayidiya Narikeni ha niya riveindze uwataniya Mahaba ya dine na duniya.
I beramu isi pepeza rangu mwesi sita wa juiye i daula ivenuha zisiwa zatru zi pangwi ha Maore na Ndzuani, Mwali na Ngazidja Narikeni namahaba ya huveindza ya masiwa
Коста-Рика
Коста-Рика (Коста-Рика Республика) (República de Costa Rica) — тайӧ канму Войвыв Америкаын.
Лиссабон
Лиссабон (Lisboa) - тайӧ Португалияса кар, Португалиялӧн юркарыс.
Йӧз:
Абиу
Абиу (Pouteria caimito) — сапота котырса корья пу сикас. Сійӧ быдмӧ Лунвыв Америкаын (Перу, Эквадор, Бразив, Колумбия, Венесуэла да Тринидада).
Ширяев Владимир Архипович
Ширяев Владимир Архипович (1926–1979) – коми гижысь, СССР-са Гижысь котырӧ (1957), Коми АССР-са культураын заслуженнöй уджалысь (1976).
Гижан удж
Коми радиокомитетын уджалiгöн петкöдчис литератураын сылöн енбиыс. Дас воöн йöзöдiс уна дас кывбур, висьт, очерк, а наысь кындзи челядьлы кык повесьт.
Гусянимъяс – В. Архипов, В. Трофимов.
Дьяконов Николай Михайлович
Дьяконов Николай Михайлович (1911—1982) — нималана коми гижысь, драматург, театрын ворсысь, режиссёр, Коми АССР-са нимйӧза артист, РСФСР-са нимйӧза артист.
Олан туй
Николай Дьяконов чужӧма 1911-ӧд вося косму тӧлысь 10-ӧд лунӧ (важ ногыс рака тӧлысь 28-ӧд лунӧ) Вӧлӧгда губернялӧн Яренск уездса Емдін сиктын (ӧнi — Емдiн район). Подув школа помалӧм бӧрын ямшикалӧма пошта станцияын, вӧр лэдзӧма. 1931-ӧд воын локтӧма Сыктывкарӧ велӧдчыны театральнӧй курсъяс вылӧ, уджалӧма Коми обласьтса передвижнöй театрын. 1932–1936-ӧд воясын велӧдчӧма Ленинградын театрса искусство училишӧын. 1945-ӧд воӧдз уджалӧма актерӧн да режиссёрӧн Коми национальнӧй драмтеатрын, а сэсся сэнi жӧ художественнӧй веськӧдлысьӧн. Режиссёрӧн уджалiгӧн Н. Дьяконов дасьтӧма да пуктӧма 70 гӧгӧр спектакль. Кулӧма 1982-ӧд вося вӧльгым тӧлысь 21-ӧд лунӧ, дзебöма Сыктывкарын.
Удж
Драматургия юкӧнын Николай Дьяконов заводитӧ водзмӧстчыны 1930–ӧд вояс помын. Степан Ермолинкӧд ӧтув сiйӧ гижӧ квайт пьеса: «Джуджыд запань» (1938), «Кырнышъяс» (1938), «Домна Каликова» (1939) да мукӧд.
Драматург творчествоын асшӧр тшупӧдӧн лоӧма «Свадьба приданнӧйӧн» (1948) лирическӧй комедия гижӧм. Роч кыв вылын (вуджӧдiс А. Глебов) пьесасӧ вӧлi сувтӧдӧма Москваса Сатира театр сцена вылын, сэсся регыдӧн пыртiсны асланыс репертуарӧ и рубежсайса театръяс.
«Куим багатыр» (1960), «Квартет Николая Курочкина» (1962), «Нива–Нивушка» (1981) да мукӧд тешын гижысь серпасалӧ коми сикт водзын сулалысь тӧдчана могъяс.
1939-ӧд восянь СССР–са гижысь котырын.
Пӧдчерем (Вуктыл каркытш)
География
Сикт пукалӧ Печӧра юлӧн веськыд берегын. Пӧдчеремсянь Вуктыл карӧдз 29 км.
Макаръя обласьт
Макаръя обласьт либӧ Нижегородскӧй обласьт — регион Рочмуын, пырӧ Волгадор федералкытшö.
География
Ордча мутассэз: войвыв-рытыввылын Кострома обласьт, войвыв-асыввылын — Киров обласьт, асыввылын — Мариму да Чувашму, лунвылын — Мордовия, лунвыв-рытыввылын — Рязань обласьт, рытыввылын — Владимир обласьт да Иваново обласьт.
Муыс — 76 900 км² ыджда, кузьтаыс лунвыв-рытыввывсянь войвыв-асыввылӧ — 400 км-ысь унджык.
Йӧз
2010' вося лыддьӧм дырйи Макаръя обласьтын олӧмаӧсь 3 310 562 морт.
Кыдзоль
Кыдзоль (роч Кизел) тайӧ Россияса кар, Перым ладорлӧн кар. Культурнӧй шӧрин. Перым кыпӧдӧмаӧсь Кыдзоль ю бокӧ.
Йӧз: 21,1 сюрс гӧгӧр (2008).
Пожӧгйыв (Кулӧмдін район)
Пожӧгйыв (Пожегйыв) – Коми Республикаын Кулӧмдін районысь Пожӧг сикт овмӧдчӧминса посёлок.
1776-ӧд во
1776 во — Григорий календар серти кассяна во, пансьӧ выльлунсянь.
Авокадо
Авокадо (Persea americana) — лавр котырса быдмӧг корья пу увтыр. Сійӧ быдмӧ Америкаын.
Йирым тӧлысь 20-ӧд лун
Йирым тӧлысь 20-ӧд лун — Григорий календар серти 293-ӧд лун (кассяна воясӧ — 294-ӧд лун). Во помӧдз 72 лун.
Седна
Седна (символ: ) — тайӧ Шонді ылдӧсын карлик планета (гашкӧ, Ӧпик-Оорт кымӧрысь). Сылӧн радиус - 500 км. Седна восьтісны Америкаса астрономъяс Майкл Браун, Чедвик Трухильо да Дэвид Рабиновиц 2003 воын.
Рассыхаев Иван Степанович
Рассыхаев Иван Степанович (комиӧн — Сьтэпан Иван) (1878—1968) — крестьяна пиысь асшӧра босьтчысь коми гижысь, вуджӧдчысь.
Олан туй
Иван Рассыхаев чужӧма 1878-ӧд вося вӧльгым тӧлысь 4 (16)-ӧд лунӧ Кулӧмдiн сиктын крестьяна семьяын. Батьыс — Степан Семенович Рассыхаев (1862–1834), мамыс Наталья Матвеевна Ногиева. 1891-ӧд воын помалӧма 4 класса училище.
Бура велӧдчӧмысь 1890-ӧд воын Усть-Сысольск уездса училищнӧй сӧвет наградитӧма сійӧс Похвальнӧй листӧн, а Кулӧмдінӧ сійӧ жӧ воас волысь Югдінса епископ Иоанникий козьналӧма сылы Иверса Енмам чудеса йылысь небӧг.
1902-ӧд воын Кулӧмдін сиктса крестьяна сход дырйи сійӧс бӧрйӧны писарӧн гӧран муяс меряйтӧм могысь. Вӧлӧма вӧлӧсьта писарӧн, Кулӧмдінса общественнӧй сберкассаын счётоводӧн, а революция бӧрын — делопроизводительӧн Кулӧмдін вӧлӧстьса исполкомын да Кулӧмдін уездса приходно-расходнӧй кассаын, регистраторӧн.
1903-ӧд воын гӧртасьӧма Екатерина Яковлевна Чаланова вылӧ. Ветлӧма Медводдза мирӧвӧй тыш вылӧ (1915—1917).
Кулӧма 1968-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь 16-ӧд лунӧ Кулӧмдiн сиктын.
Гижан удж
Степан Иван Рассыхаев тöдса кыдзи морт, кодi нуöдма ассьыс дневник да пуктӧма пай коми гижан культура сöвмöдöмö. Сылöн медшöр гижöдыс шусьö Дневные записки, сiйöс видзöны Коми Республикаса Национальнӧй музейын. Дневникас сiйö пасъялӧма ас да сиктса олöмысь вежсьöмъяс, петкӧдлӧма, кыдзи странаын гырысь вежсьӧмъяс (Медводдза мирӧвӧй тыш, Гражданскӧй тыш, Сӧвет власьт пуксьӧм) тӧдчисны сылӧн семья да олӧм вылӧ, содталӧма сэтчö серпасъяс. Ас олӧм йылысь мемуаръяссӧ гижӧма 1902–1953-ӧд воясӧ (коставлӧмӧн). Туялысьяс серти, гижӧдыс вель бур историческӧй источник.
Сы кындзи, Иван Рассыхаев комиöдма ен гижöдъяс, видзӧма ки помысь лöсьöдӧм да важöн печатайтöм небöгъяс. Комиӧдӧма да ас кывйӧн висьталӧма А.С. Пушкинлысь, Марк Твенлысь, Тарас Шевченколысь гижӧдъяссӧ, важ роч литература да роч йӧзкостса мойдъяс.
И. С. Рассыхаев ачыс уна рӧма карандашъясӧн серпасалӧма ки помысь дасьтӧм гижӧдъяссӧ. На лыдын А.С. Пушкинлӧн «Руслан и Людмила», «Сказка о царе Салтане», «Песнь о вещем Олеге» гижӧдъяс дорӧ серпасъяс. Серпасалӧма кулӧмдінса вичкояс, крестьяналысь керкаяс да стрӧйбаяс, вӧралысьяслысь дзугъяс, анделъясӧс да вежа йӧзӧс, кодъясӧс вӧтавлӧма, да мукӧдтор.
Степан Иван Рассыхаев вöлӧма Енлы эскысь мортöн. Кор тупкисны вичко да пуксьöдiсны попсö, сiйö нуöдö вöлi ен службаяс гортас. Ачыс вöлi пыртöдö мукöдыслысь челядьсö.
Видзöдöй сідзжö
2012-ӧд воын «Юрган» телеканал лöсьöдӧма И. С. Рассыхаев йылысь торъя передача «Лица истории» уджтасын: http://www.krtk.ru/video/heading/13/1531/
Сімва (Княжпогост район)
Сімва (Симва) — Коми Республикаын Княжпогост районысь Синдор кар овмӧдчӧмин улӧ пырысь посёлок.
Вяйсяля (астероид)
1573 Вяйсяля — тайӧ Шонді ылдӧсын астероид. Сылӧн ыджда — 9,77 км. Вяйсяля восьтіс бельгияса астроном Сильвен Арен 1949 воӧ.
Видзӧдӧй тшӧтш
Юрьё Вяйсяля (астроном)
1775-ӧд во
1775 во — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ вежалунсянь.
Сассафрас
Сассафрас ( Sassafras ) —  лавр котырса коръя пу увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын да Войвыв Америкаын.
Распутин Александр Дмитриевич
Распутин Александр Дмитриевич (1923—1993) — челядьлы коми гижысь.
Олан туй
Александр Распутин чужӧма 1923-ӧд вося урасьӧм тӧлысь 2-ӧд лунӧ Вӧлӧгда губерняысь Усть-Сысольск уездса Зеленечын (ӧні — Сыктывдін районса Зеленеч сикт).
1942-ӧд вося рака тӧлысьын Сыктывдін районса военкомат босьтӧма сійӧс армияӧ. Айму вӧсна Ыджыд тыш дырйи вӧлӧма радӧвӧйӧн, связистӧн. Кыкысь ранитчылӧма, дорйӧма Ленинград. Повтӧмлун петкӧдлӧмысь сылы сетӧма куим медаль да кык орден.
Кулӧма 1993-ӧд вося вӧльгым тӧлысь 2-ӧд лунӧ.
Гижан удж
Александр Распутин тӧдса кыдзи челядьлы коми гижысь. Гижлӧма 1960—1970-ӧд воясӧ висьтъяс.
Ꙣ
Ꙣꙣ — кирилл анбурлӧн шыпас, кутшӧм мукӧддырйи вӧдитчисны важ славян анбурын небыд [dʲ] пасйӧм пыдди.
Йирым тӧлысь 21-ӧд лун
Йирым тӧлысь 21-ӧд лун — Григорий календарын 294-ӧд лун (кассяна воясӧ — 295-ӧд лун). Во помӧдз 71 лун.
Подорова Агния Ивановна
Подорова Агния Ивановна (1901—1972) — коми кыв туялысь, педагог.
Олан туй
Агния Подорова чужӧма Вӧлӧгда губерняын Усть-Сысольск уездса Куж грездын — (ӧні Кулӧмдін районса Куж сикт) 1901-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь 8 (21) лунӧ. 1920-ӧд воын помалӧма Югдінын педагогикаысь дженьыд курсъяс да воӧма Кулӧмдінӧ веськӧдлыны челядь видзанінӧн. 1921—1924 воясын инструкторалӧма Кулӧмдін уездса РКП(б) комитетын, веськӧдлӧма женотделӧн. Велӧдӧма начальнӧй классъясын Аквадын, Княжпогостын да Туръяын.
1930-ӧд вося арнас сійӧс мӧдӧдӧмаӧсь велӧдчыны Москваӧ Н.К. Крупская нима коммунист ногӧн челядьӧс быдтыны велӧдан педагогика академияӧ, кӧні велӧдчӧма 1932-ӧд вося вӧльгым тӧлысьӧдз. 1932—1936 воясын велӧдӧма коми да роч кывъяс Емдінса да Сыктывкарса педагогика техникумъясын. 1936—1939 воясын велӧдчӧма Коми канмуса педагогика институтысь кыв да литература пакультетын, но помалӧма уджысь орӧдчытӧг сӧмын 1947-ӧд воын.
1939-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысьын сійӧс индӧмаӧсь ВКП(б) Коми обкомӧ школаяс юкӧнса веськӧдлысьӧн. Регыд мысти сійӧс пуктӧмаӧсь Коми АССР-са просвещение наркомӧн. 1943-ӧд восянь А.И. Подорова веськӧдлӧма Коми туялан институтӧн, но Коми АССР-ын СССР-са наукаяс академиялысь туясян база лӧсьӧдӧм бӧрын 1944-ӧд воын сійӧс индӧны веськӧдлыны Коми филиаллӧн кыв, письменносьт да история секторӧн. 1947 восянь и 1956 воӧдз, пенсия вылӧ петтӧдзыс, тайӧ секторас уджалӧма младшӧй научнӧй сотрудникӧн.
Кулӧма Сыктывкарын 1972-ӧд вося рака тӧлысь 22-ӧд лунӧ.
Туялан удж
А.И. Подорова 1954-ӧд воын дорйӧма филологияса кандидат ним вылӧ диссертация, нимыс — «Коми кывйын кывтор».
Тифон
42355 Тифон — тайӧ Шонді ылдӧсын астероид либӧ кентавр. Сылӧн радиус — 67 км. Сылӧн эм спутник — Эхидна. Тифон восьтісны Америкаса астрономъяс 2002 воын.
Юрьё (астероид)
Видзӧдӧй тшӧтш
Юрьё Вяйсяля (астроном)
Дань (Кӧрткерӧс район)
Дань (Дань) – Коми Республикаса Кӧрткерӧс районысь Мордін сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География
Дань грезд пукалӧ Лӧкчим юлӧн шуйга берегын.
1943-ӧд во
1943-ӧд (Сюрс ӧкмыссё нелямын коймӧд) во — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ пекничасянь.
Эхидна
Эхидна — тайӧ Тифонлӧн спутник. Сылӧн радиус — 42 км. Тифонӧдз шӧр кост 1628 км. Эхидна восьтісны Америкаса астрономъяс Кейт С. Нолл, Гарольд Ф. Левисон, Уилл МакГранди да Дениз К. Стефенс 2006 воын.
Һ
Һһ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ кильдин саами, курд, казах, тотара, башкир, калмык, саха, бурят, тофалар да долган кывъясын. Шуанног — [h] либӧ [ɣ].
1991 воӧдз Һ вӧдитчисны азербайджан кирилл анбурын.
Видзӧдӧй тшӧтш
h
Отвагаысь (медаль)
«Отвагаысь» медаль» (рочӧн: Медаль «За отвагу») — СССР-ын да Рочмуын канмуса награда. Лӧсьӧдӧма 1938 вося йирым тӧлысь 17 лунӧ Краснӧй армияса, Военно-Морскӧй флотса да пограничнӧй охранаса воинъяслы, кодъяс петкӧдлісны СССР-са врагъяскӧд тышкасигӧн збойлун да отвага. Медводдзаяс лыдын, кодлы сетісны тайӧ медальсӧ, вӧліны пограничникъяс Н. Гуляев да Ф. Григорьев, кодъяс кутісны Хасан ты дорын диверсантъясӧс. Россияса Вылыс Сӧветысь Президиумлӧн 2424-1 №-а Шуӧмӧн, мый кырымалӧма 1992 вося рака тӧлысь 2 лунӧ, медаль кольӧма Россия Федерацияса наградаяс лыдын. Выльысь лӧсьӧдӧма Россияса Президентлӧн 442 №-а Шуӧмӧн 1994 вося рака тӧлысь 2 лунӧ.
Ꙥ
Ꙥꙥ — кирилл анбурлӧн шыпас, кутшӧм мукӧддырйи вӧдитчисны важ славян анбурын небыд [lʲ] пасйӧм пыдди.
1774-ӧд во
1774 во — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ субӧтасянь.
Горчаков Александр Гениевич
Горчаков Александр Гениевич (1951) — коми шылад тэчысь, Коми Республикаса нимйӧза артист. Культура юкӧнын уджалысьяслӧн семьяысь: батьыс — Россияса культураын нимӧдана уджалысь, гижысь, драматург, шылад тэчысь да режиссёр Г. Д. Горчаков, чойыс — Россияса искусствоын нимӧдана уджалысь, режиссёр, актриса С. Г. Горчакова.
Олан туй
Александр Горчаков чужӧма 1951-ӧд вося урасьӧм тӧлысь 23-ӧд лунӧ Луздор районса Абъячой сиктын.
Велӧдчӧма Сыктывкарса шылад школаын, Сыктывкарса шылад училишӧын (1967—1971), кӧні РСФСР-са культураын нимӧдана уджалысь, шылад тэчысь Яков Перепелица веськӧдлӧм улын тӧдмасьӧма коми шылада фольклорӧн. 1971-ӧд восянь нёль во уджалӧма Абъячойын шылада школаын баянӧн ворсны велӧдысьӧн. 1975-ӧд воын Сыктывкарӧ бергӧдчӧм бӧрын выльысь пырӧма велӧдчыны Шылада училишӧӧ теоретическӧй юкӧнӧ.
Уджавлӧма Коми наука шӧринса Кыв, литература да история институтын фольклор секторын, йӧзӧдӧма некымын туясян удж.
Уджалӧ Коми Республикаса вужвойтырлӧн шылада-драмаа театрын шылад юкӧнӧн веськӧдлысьӧн.
Мукӧдтор
Горчаков А. Г. — «Эжва йӧлӧга» сьылан котырын веськӧдлысь да концертмейстер.
Иркутск обласьт
Иркутск обласьт тайӧ регион Рочмуын.
Австроцедрус
Австроцедрус ( Austrocedrus chilensis )  — кипарис котырса лыса пу увтыр да сикас. Сійӧ быдмӧ Чилиын да Аргентинаын.
Вилхо (астероид)
2803 Вилхо — тайӧ Шонді ылдӧсын астероид. Сылӧн ыджда — 21,441 км. Вилхо восьтіс Суоми Муса астроном Лииси Отерма 1940 воӧ.
Копенгаген
Копенгаген (København) - тайӧ Данияса кар, Даниялӧн юркарыс.
Йӧз:
Федосеев Семён Алексеевич
Федосеев Семён Алексеевич (1936) — перым коми гижысь.
Олан туй
Семён Федосеев чужӧма 1936 вося моз тӧлысь 4-ӧд лунӧ Перым Коми кытшысь Кӧс районса Чурак сиктын. 1944—1951 воясӧ велӧдчӧма чужан сиктса школаас. Школа помалӧм бӧрын во да джын уджалӧма колхозын. 1956 воын помалӧма Кӧс сиктса шӧр школа, уджалыштӧма колхозын, веськӧдлӧма Чурак сиктса клубӧн.
1957 вося ӧшым тӧлысьсянь 1958 вося ӧшым тӧлысьӧдз служитӧма армияын (водзджык лэдзӧмаӧсь дзоньвидзалун вӧснаыс). Армияӧ ветлӧм бӧрын веськӧдлӧма Чурак сиктса школаӧн. 1964 воын помалӧма Кудымкарса медучилишӧын. Дыр кад чӧж уджалӧма чужан сиктас пельшерӧн, веськӧдлӧма Чурак сиктса больничаӧн. 1983 воын вуджӧма овны Кӧс сиктӧ, методисталӧма Кӧс районса больничаын.
Гижан удж
Гижны босьтчӧма школа помалӧм бӧрас. Медводдза висьтыс петӧма Кӧс районса «По социалистическому пути» газетын.
Сылӧн висьтъяс да очеркъясыс тшӧкыда петалӧны перымса коми газетъясын, «Иньва» художествоа литература чукӧрын, челядьлы «Бичирок» петасын. Йӧзӧдӧма прозаа кӧкъямыс небӧг.
1963 воын «Гора му» альманахын йӧзӧдӧма «Праздник панытi» висьт. 1967 воын Кудымкарын йӧзӧдӧма «Вот и мичамис» висьтъяса медводдза небӧгыс, 1978 воын мӧд небӧг — «Счастье ас киын». Сылӧн висьтъясыс, повесьтъясыс да очеркъясыс — сиктса йӧз йылысь, коми сиктлӧн мытшӧдъяс йылысь. 1989 воын йӧзӧдӧма «Повны — не овны» повесьтъяса небӧг, 1991 воын — «Кусӧм биэз» небӧг. 1994 воын Перым-Коми небӧг лэдзанін йӧзӧдӧма Семён Федосеевлысь «Сьӧд цветтэз» романсӧ. Небӧгыс босьтӧма Перым-Коми кытшса М.П. Лихачев нима литературнӧй премия проза юкӧнын.
2014 воын «Оланыс сералö» небӧгысь, мый петӧма Кудымкарын 2010 воын, сылы сетӧма Перым-Коми кытшса литературнӧй премия проза юкӧнын.
Ꙧ
Ꙧꙧ — кирилл анбурлӧн шыпас, кутшӧм мукӧддырйи вӧдитчисны важ славян анбурын небыд [mʲ] пасйӧм пыдди.
Ыргӧншар (Изьва район)
Ыргӧншар (Ыргеншар) — Коми республикаын Изьва районса Краснобор сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь посёлок.
Олысь лыд
Посёлокын олӧны комияс
Йирым тӧлысь 22-ӧд лун
Йирым тӧлысь 22-ӧд лун — Григорий календарын 295-ӧд лун (кассяна воясӧ — 296-ӧд лун). Во помӧдз 70 лун.
Сальвадор
Сальвадор (Сальвадор Республика) (El Salvador) — тайӧ канму Войвыв Америкаын.
Кето
65489 Кето — тайӧ Шонді ылдӧсын астероид-кентавр. Сылӧн радиус — 87 км. Сылӧн эм спутник — Форкий. Кето восьтісны Америкаса астрономъяс Майкл Браун да Чедвик Трухильо 2003 воын.
Пожӧгдін (Сыктывдін район)
Пожӧгдін (Усть-Пожег) – Коми республикаын Сыктывдін районса Придаш сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь посёлок.
География
Пожӧгдін пукалӧ Эжва юлӧн шуйга берегын, Пожӧг ю вомын. Посёлоксянь Придаш шӧрсиктӧдз 3 км, Выльгорт юрсиктӧдз 75 км.
История
Артмис 1930-ӧд воясын. 1939 воын местасӧ шуӧма сторожевая будка Устье Пожега. 1949 воын тані вӧліны: 39 немеч, 3 "вӧвлӧм кулак", 32 "власовец". 1956 воын — вӧр кылӧдысьяслӧн Пожӧгдін посёлок.
Актиностробус
Актиностробус ( Actinostrobus ) —  кипарис котырса лыса пу увтыр. Сійӧ быдмӧ Австралияын.
Артеев Пик Герасимович
Артеев Пик Герасимович (1937—1987) — коми гижысь, кӧр видзысь да спортсмен.
Олан туй
Пик Артеев чужис Ыджыд тундраын 1937 вося вӧльгым тӧлысь 27-ӧд лунӧ. Нимсӧ пуктісны нималана немеч-антифашист Вильгельм Пик серти. Тундраын Пик оліс сизим арӧсӧдз, внтліс кӧр дорын бать-мамыскӧд. Нӧвикбӧжса школаын велӧдчис 7 во, сэсся помаліс Усвавомса шӧр школа.
Школа бӧрын уджаліс вӧркутаса шахтаын. Служитіс армиаын (танк войскаясын ГДР-ын). Армиа бӧрын помаліс Наръян-Марса зооветеринарнӧй техникум, босьтчис веськӧдлыны кӧр видзысьяслӧн бригадаӧн Нӧвикбӧжын. Сёрӧнджык лоис «Усть-Усинский» совхозын кӧр видзысь юкӧнлӧн веськӧдлысьӧн.
Сійӧ пӧшти петавтӧг оліс тундран кӧр дорын, оліс чумын. Сьӧкыд удж вылӧ видзӧдтӧг удитіс гижны, радейтіс вӧравны да чери кыйны. Та кындзи, сылӧн вӧлі нӧшта ӧти гежӧд хобби — сьӧкыд атлетика. Гира лэпталӧмын Пик Артеев лои Коми АССР-са чемпионӧн.
Куліс 1987 воын.
Гижан удж
Медводдза висьтъяссӧ Пик Артеев йӧзӧдіс «Усинская новь» газетын 1978 воын. Сылысь гижан сямсӧ казяліс журналист Рейнгольд Бихерт, коді вӧлі тайӧ газетса редакторнас. Та бӧрын авторӧс корисны Сыктывкарӧ том прозаикъяслӧн семинар вылӧ. Комиӧдӧдм гижӧдъяссӧ йӧзӧдлісны «Войвыв кодзув» журналын. Гижис и комиӧн, и рочӧн.
Медводдза небӧгыс петіс кулӧм бӧрас нин Р. Бихерт водзмӧстчӧмӧн, коді мӧвпаліс та йылысь Пик Артеевлӧн кулан восяньыс нин. «Была бы вторая жизнь..» небӧгӧ (2008) пыртӧма 21 йӧзӧдӧм да йӧзӧдтӧм висьт да очерк.
Пик Артеевӧс шуӧны медбур кӧр видзысьӧн гижысьяс пӧвстын да медбур гижысьӧн кӧр видзысьяс пӧвстын.
1773-ӧд во
1773 во — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ пекничасянь.
Истомин Иван Григорьевич
Истомин Иван Григорьевич (Сибырак Иван; 1917—1988) — коми да яран гижысь, драматург, серпасалысь. Сійӧс шуӧны Ямалса Войвывсӧ медводдза сьылӧдысьӧн да яран литературалы подув пуктысьӧн.
Олан туй
Сылӧн челядьдырыс колис Ичӧт Об ю горулын, кӧні орччӧн олӧны казымса хантъяс, манси, яранъяс, комияс да рочьяс. Куим арӧсӧн Иван ёна висьмис, нэм кежлӧ коли инвалидӧн, ӧкмыс арӧсӧн сувтіс кӧстыль вылӧ. 1934 воын помаліс Мыжыын 7 вося школа, вуджис Салехардӧ. Вит вылӧ помаліс 1938 воын национальнӧй педагогическӧй училишӧ. Педучилишӧын водзмӧстчис да мукӧдыскӧд ӧтвылысь лӧсьӧдіс литературнӧй кружок да кипомысь «Ямал тату» («Ямаллӧн бикиньяс») журнал. Дас кык во И.Г. Истомин велӧдіс роч да яран кывъяс, серпасасьӧм школаясын. 1950 воын Ямал-Яран кытшса КПСС-лӧн комитет вуджӧдіс сійӧс «Нарьяна Нгэрм» («Гӧрд Войвыв») кытшса газет редакцияӧ редакторӧс вежысьӧн (вуджӧдіс яран кывйӧ роч гижӧдъяссӧ).
Куліс 1988 вося сора тӧлысь 27-ӧд лунӧ.
Гижан удж
«Олень» медводдза кывбурсӧ Иван Истомин йӧзӧдіс Ямал-Яран кытшса газетын 1936 вося рака тӧлысьӧ. Сэксянь кывбур да висьтъясыс, очерк да публицистика гижӧдъясыс петавлісны кытшса да Тюмень обласьтса газетъясын, «Омский альманах», «Сибирские огни», «Дружба народов», «Урал» да «Нева» журналъясын, «Войвыв кодзув» журналын, «Полярный круг» альманахын да мукӧдлан.
1958 вося ӧшым тӧлысьӧ вуджӧ овны Тюменьӧ да уджалӧ Тюмень небӧг лэдзанінын медшӧр редакторӧс вежысьӧн (уджыслӧн нырвизь — национальнӧй литератураяс). 1965 восянь — гижан уджын.
Иван Истоминлӧн медводдза небӧгыс — яран кывйӧн «Миян Войвыв» кывбур чукӧр — йӧзӧдӧма 1953 воын Ленинградын. Тюмень, Шӧр Урал, «Современник», «Советский писатель», «Художественная литература» небӧг лэдзанінъясын петавліс И.Г. Истоминлӧн кызь сайӧ небӧг — повесьтъяс, висьтъяс, кывбуръяс яран да роч кывъяс вылын, «Живун» да «Встань-трава» романъяс.
Иван Истомин бура тӧдіс ӧтпырйӧ некымын кыв, кодъяс вылын и гижис: роч, яран, ханты да коми кывъяс. Истомин вуджӧдавліс рочсянь яран да коми кывъяс вылӧ. Сылӧн уна кывбур вылӧ гижӧма сьыланкыв.
1963 воын Тюменьса театрын пуктісны роч кыв вылӧ вуджӧдӧмӧн сылысь «Цветы на снегу» драма. Уналы тӧдса роч гижысь Леонид Жариков пасйис: «Истомин — поэт высокого плана, независимо от того, пишет он стихи, пьесы или прозаические произведения... Отличное знание обычаев, поверий, легенд, неповторимого песенного богатства помогло ему стать певцом народа... со своим самобытным почерком».
Та кындзи Иван Истомин серпасасьӧ. Сылӧн кык серпас («Арест легендарного вождя ненецко-хантыйской бедноты Ваули Пиеттомина» да «Ленин на Ямале») эм Салехардса краеведческӧй музейын.
Велӧдан да гижан уджысь Иван Истоминлы сетӧма «Почёт Пас» орден, «За трудовую доблесть» медаль.
Диурис
Диурис (Diuris) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Австралияын.
1941–1945 воясӧ Айму вӧсна Ыджыд тышын бур уджысь (медаль)
«1941–1945 воясӧ Айму вӧсна Ыджыд тышын бур уджысь» медаль (рочӧн: Медаль «За доблестный труд в Великой Отечественной войне 1941—1945 гг.») — СССР-ын канмуса награда. Лӧсьӧдӧма 1945 вося лӧддза-номъя тӧлысь 6-ӧд лунӧ СССР-са Вылыс Сӧветлӧн Президиум указӧн. Медальлы серпассӧ дасьтісны серпасалысьяс И.К. Андрианов да Е.М. Романов.
Медаль йылысь Положение
Медаль сетӧны:
Медаль новлӧны шуйга морӧсын. Эм кӧ СССР-са мукӧд сикас медаль, ӧшӧдны «Прага мездӧмысь» медаль юӧрын. 1987 вося тӧвшӧр тӧлысь 1-ӧд лун кежлӧ медаль сетӧма кӧнкӧ 16 100 000 мортлы.
Медаль серпасалӧм
Медальыс гӧгрӧс, диаметрыс 32 мм., вӧчӧны ыргӧнысь. Медаль водзладорас серпасалӧма морӧсӧдзыс И. В. Сталин маршал формаын. Вылысас гӧгӧрыс гижӧма: «НАШЕ ДЕЛО ПРАВОЕ», уліас — «МЫ ПОБЕДИЛИ».
Мӧдарас гӧгӧрыс гижӧма — «ЗА ДОБЛЕСТНЫЙ ТРУД», шӧрас — «В ВЕЛИКОЙ ОТЕЧЕСТВЕННОЙ ВОЙНЕ 1941—1945 ГГ.», выліас — чарла да мӧлӧт, уліас — вит йыла кодзув. Став гижӧдсӧ да серпассӧ гӧгрӧсмӧдӧма.
Валей Лукерия Александровна
Валей Лукерия Александровна (1953) — коми, роч да яран кывъяс вылын гижысь.
Олан туй
Лукерия Валей чужӧма 1953-ӧд вося ӧшым тӧлысь 20-ӧд лунӧ Ыджыдмуса тундраын Урал из дорын колва-яран семьяын. Батьыс — Валей Александр Дмитриевич (Няравэй), мамыс — Мария Симоновна (Тайбарей). Быдмӧма Яран асвеськӧдлан кытш Каравом посёлокын, велӧдчӧма Каравомын да Амдермаса шӧр школаын.
Помалӧма И. П. Выучейский нима Наръян-Марса педагогика училишӧ, А. И. Герцен нима Ленинградса педагогика институт, М. Горький нима литературной институт Москваын да Сыктывкарса канму университетса филология факультетысь коми юкӧн. Уджавлӧма Яран кытшса «Заполярье» телерадиовещательнӧй компанияын корреспондентӧн, кӧні дасьтӧма яран да роч кывъяс вылын уджтасъяс, редакторалӧма «Чужан му вылын» коми кывъя уджтасын. Методисталӧ Яран асьвеськӧдлан кытшса Этнокультурнӧй шӧринлӧн литература юкӧнын.
Гижан удж
Гижӧ коми, роч да яран кывъяс вылын. Комиӧн кывбуръясыс да всиьтъясыс петавлісны «Войвыв кодзув» журналын.
Медводдза кывбуръясыс петӧмаӧсь «Дружба народов» журналын 1977-ӧд воын (3 №).
Йӧзӧдлӧма гижӧдъяссӧ «Дружба народов», «Север», «Литературная учёба» да «Полярная звезда» журналъясын, «Заполярье» литература альманахын (4-9 №), челядьлы «Пунушка» журналын, «Здесь добром земля согрета» (2008) да «Литературная карта НАО» (2009) чукӧръясын. Редактируйтӧма челядьлы да томуловлы «Молодые голоса тундры» да мукӧд небӧг.
Сылӧн петавлӧмаӧсь «Золотое солнце» (2002), «Голос кочевий» (2003), «Улыбка белолицей ночи» (2005), «Большое кочевье» (2006), «На ладонях тундровых просторов» (2007) да «Прочен остов чума» (2012) небӧгъяс.
2002-ӧд восянь веськӧдлӧ челядьлы «Суюкоця» (Кӧрпи) литература котырӧн. Дасьтӧма литератураысь «Суюкоця» методическӧй вӧзйӧмъяс (2004).
Лойма (Луздор район)
Лойма (Лойма) – Коми Республикаын сикт, Луздор районысь Лойма сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
География
Сикт пукалӧ Луз юлӧн веськыд берегын. Сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грездъяс нюжалӧмаӧсь 20 км вылӧ. Лоймасянь Абъячой юрсиктӧдз 96 км.
1942-ӧд во
1942-ӧд (сюрс ӧкмыссё нелямын кыкӧд) во — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ четвергсянь.
1772-ӧд во
1772 во — Григорий календар серти кассяна во, пансьӧ середасянь.
Мичаёль (Ускар каркытш)
Мичаёль (Мичаёль) — Коми республикаын Ускар каркытшӧ пырысь посёлок. Водзынсӧ вӧлі Мичаёль сикт сӧветлӧн юрсиктӧн, а сэсся вӧлі пырӧ Усвадор сикт сӧветӧ.
География
Мичаёльсянь Усвадор посёлокӧдз 19 км, Ускар карӧдз 20 км.
История
Официальнӧя пасйӧма 1984 вося йирым тӧлысь 11-ӧд лунӧ. 1984 вося йирым тӧлысь 30-ӧд лунӧ лӧсьӧдӧма Мичаёль сиктсӧвет, шӧрсиктыс — Мичаёль посёлок («Головные сооружения»). 1989 воын — 1751 (на пиысь 54% — рочьяс), 1992 воын — 1658, 1995 воын — 621. 1990-ӧд вояс помын посёлок тупкисны, 2000 воын некод эз ов.
Атротаксис
Атротаксис ( Athrotaxis  )  —  кипарис котырса лыса пу увтыр. Сійӧ быдмӧ Тасманияын.
Йирым тӧлысь 23-ӧд лун
Йирым тӧлысь 23-ӧд лун — Григорий календарын 296-ӧд лун (кассяна воясӧ — 297-ӧд лун). Во помӧдз 69 лун.
Лудыкова Валентина Матвеевна
Лудыкова Валентина Матвеевна (1956) — коми кыв туялысь, велӧдысь, филологияса доктор.
Олан туй
В. М. Лудыкова чужӧма 1956-ӧд вося косму тӧлысь 19-ӧд лунӧ Микунь карын. 1973-ӧд воын помалӧма Емдін районса Гам сиктын шӧр школа, 1978-ӧд воын — Сыктывкарса канму университет. Аспиранталӧма Ленинград университетса финн-йӧгра филология кафедраын. Уна во чӧж велӧдӧма Сыктывкарса университетын. Ӧні уджалӧ Велӧдӧм сӧвмӧдан Коми республикаса институтын.
Туясян удж
1989-ӧд воын «Коми кывйын сказуемӧй» тема серти дорйӧма филологияса кандидат ним вылӧ диссертация. 2006-ӧд воын дорйӧма филологияса доктор ним вылӧ «Коми кывйын кывбердлӧн синтаксис» тема серти диссертация.
Ԛ
Ԛԛ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ курд кывйын. Шуанног — [q].
XX нэмлӧн водзӧдз Ԛ вӧдитчисны абхаз анбурын (ӧні Ҟ).
Видзӧдӧй тшӧтш
Q
Шиофок
Шиофок (Siófok) — тайӧ Венгрияса курорт кар.
История
2012 воын кӧч тӧлысь 5—7 лунъясӧ Шиофокын нуӧдісны Финн-йӧгра войтырлысь VI Ставмирса конгресс.
Форкий
Форкий — тайӧ Кетолӧн спутник. Сылӧн радиус — 67 км. Кетоӧдз шӧр кост 1841 км. Форкий восьтісны Америкаса астрономъяс Кейт С. Нолл, Гарольд Ф. Левисон, Уилл МакГранди да Дениз К. Стефенс 2006 воын.
Авлык
Авлык (Clangula hyemalis; морянка, саук, аллейка) — тайӧ утка котырысь ваӧ суналысь неыджыд лэбач.
Паськалӧм да оласног
Тайӧ лэбачыс унджык кадсӧ коллялӧ саридз бердын. Гожйӧ да быдтысьӧ Йиа саридз пӧлӧн, а тӧвйыны лэбзьӧ Мурман да Скандинавия дорӧсъясӧ, а сідзжӧ Балтика саридз дорӧ.
Авлык — шӧрпӧлӧс суналысь утка. Тушаыслӧн кузьтаыс бӧж йылӧдзыс овлывлӧ 60 сантиметрӧдз, сьӧктаыс — килограмм гӧгӧр. Айыслӧн йыла бӧжас медся кузь кык чурвидзысь шӧр тывбордйыс гожӧмнас гылалӧ. Нырыс дженьыд, туша ӧтар-мӧдар бокыс да юрыс рудов, зобйыс, мышку вылысыс да бордйыс пемыд рудовгӧрд, а сэсся быдлаті еджыд. Эньыслӧн мыш вевдорыс серӧдышталӧма визьясӧн, нырыс сьӧд, кокыс кельыд-лӧзовруд, синмыс гӧрдов. Роч муын тайӧ войвывса уткаыс олӧ тундра пасьтала — Кола кӧджсянь Камчаткаӧдз, а сідзжӧ паныдасьлӧ Европалӧн войвыв юкӧнъясас да Войвыв Америкаын.
Парма весьтын, ёнджыкасӧ Печӧра кывтыд вожъясын, петкӧдчылӧ сӧмын гожйыны локтігас да тӧвйыны бӧр мунігас.
Пӧжны пуктӧны куимсянь кӧкъямыс колькйӧдз. Найӧ абу дзик еджыдӧсь, содтӧд тӧдчыштӧ кольквижгӧрдов рӧмсер. Пӧжсигас позъяс пукалӧ сӧмын энь уткаыс куим вежон чӧж либӧ дырджык. Уткапияныслӧн вынсялыштӧм мысти мамыс котырсӧ нуӧдӧ гырысьджык юяс-тыяслань. А налӧн борд йылӧ кыпӧдчӧм бӧрын воӧдчӧны саридз дорӧдз.
Рӧдвуж кыв вылын
«Авлык» нимыс кызвын комиыслы абу тӧдса. Вӧдитчӧны сійӧн сӧмын кык сёрнисикасын: изьвасалӧн «авлык», удорасалӧн «аллык». Роч нимыс пӧткаыслӧн «морянка».
Тайӧ войвывса уткасӧ матыс рӧдвуж войтыръяс (перымса комияс да удмуртъяс) оз тӧдны, сы вӧсна мый сэтчӧс местаясӧ найӧ оз волывлыны. Аддзывлытӧм лэбачьясыдлӧн и кыввораныс нимыс абу. Лӧсялана нимъяс эмӧсь балтикабердса финн-йӧгра кывъясын — финнъяслӧн, карелъяслӧн да саамъяслӧн. Сэнъясын уткасӧ шуӧны «аллыӧн» либӧ «аллогкайӧн».
Туялысьяслӧн да тундра гӧгӧртасын кыйсьысьяслӧн висьталӧм серти, татшӧм утка сикасыс пӧ чуксасьӧ «алла-аллаа-аллы» шыясӧн. Тайӧ шыяссӧ, тыдалӧ, и пуктӧмаӧсь подулас пӧткаыслы коми да мукӧд финн-йӧгра нимъяссӧ лӧсьӧдігӧн. Татшӧмсяма лэбач нимъясыс коми кывйын абу этша, шуам, ватшкан, герчкан, кырныш, куваркан, чавкан да с.в.
Тыдор (Сыктыв район)
Тыдор (Тыдор) – Коми республикаын Сыктыв районса Межадор сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География
Грезд пукалӧ Сыктыв юлӧн шуйга берегын. Тыдорсянь Межадор шӧрсиктӧдз 0,5 км, Визин юрсиктӧдз км, Сыктывкар юркарӧдз км.
Канури (кыв)
Канури анбур
А a, В b, С c, D d, E e, Ǝ ǝ, F f, G g, H h, I i, J j, K k, L l, M m, N n, Ny ny, O o, P p, R r, Ɍ ɍ, S s, Sh sh, T t, U u, W w, Y y, Z z
Пример
Adamgana woso kambe katambo ye daraja-a hakkiwa-ason kalkalye. Hankal-a nazaru-asoro kəzəpkə ye suro hal nəmharamiben kamazasoga letaiyin ye.
Ямайка
Ямайка (Jamaica) — тайӧ канму Войвыв Америкаын.
Сорд (Сыктыв район)
Сорд (Сорд) – Коми республикаын Сыктыв районса Визин сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География
Сорд пукалӧ Ыджыд Визин юлӧн веськыд берегын. Грездсянь Визин юрсиктӧдз 5 км.
Олысь лыд
Грездын медсясӧ олӧны комияс.
Налимов Василий Петрович
Налимов Василий Петрович (1879—1938) — коми этнограф, финн-йӧгра войтырлысь оласног да культура туялысь. Пиыс — нималана математик Василий Налимов.
Олан туй
Василий Налимов чужӧма 1879-ӧд вося рака тӧлысь 19-ӧд лунӧ Вӧлӧгда губерняын Выльгорт вӧлӧсьтса Седьяков грездын (ӧні Выльгортлӧн юкӧн).
1903-ӧд воын Василий Петрович ветлӧма финн профессор Юрьё Вихманкӧд Визинӧ, кӧні тӧдмӧдӧма уджъёртсӧ Иван Куратовлӧн ки помысь гижӧдъясӧн.
1938-ӧд воын Налимовӧс мыждӧмаӧсь кыдзи финн шпионӧс. Сійӧ жӧ вонас, ӧшым тӧлысь 28-ӧд лунӧ Василий Петрович кулӧма Сыктывкарса тюрмалӧн изоляторын.
1771-ӧд во
1771 во — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ воторниксянь.
Сметанин Александр Франсович
Сметанин Александр Франсович (комиӧн — Франс Ӧльӧксан) (1949-2010 во) — история туялысь, история наукаясса кандидат, Коми наука шӧринысь Кыв, литература да история институтса веськӧдлысь (1996-2010 во).
Туясян удж
Александр Сметанинлӧн медшӧр туясян нырвизьыс — XX нэмын Войвыв Россияын видз-му овмӧс сӧвмӧдан история, Коми Республикаын канму лӧсьӧдӧмлӧн история.
А.Сметанин гижис 140 сайӧ туясян удж, на лыдын 10 монография: «В начале пути. Очерки истории становления и развития Коми автономии», «История Сыктывкара», «История Республики Коми», «История родного края» велӧдан пособие, «Историко-культурный атлас Республики Коми», «Республика Коми» энциклопедия.
Йирым тӧлысь 24-ӧд лун
Йирым тӧлысь 24-ӧд лун — Григорий календарын 297-ӧд лун (кассяна воясӧ — 298-ӧд лун). Во помӧдз 68 лун.
Ԝ
Ԝԝ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ курд да ягноб кывъясын.
Шуанног
курд — [ʋ]
Чернореченскӧй (Княжпогост район)
Чернореченскӧй (Чернореченский) — Коми Республикаын Княжпогост районысь Вожаёль сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь посёлок.
Рассыхаев Василий Николаевич
Рассыхаев Василий Николаевич (комиӧн — Микол Вась) (1922—1990) — коми актёр да гижысь-драматург, Коми АССР-са нимйӧза артист.
Олан туй
Василий Рассыхаев чужӧма Кулӧмдiн сиктын 1922-ӧд вося моз тӧлысь 20-ӧд лунӧ. Мӧдлаын пасйӧма, мый сійӧ чужӧма рака тӧлысь 18-ӧд лунӧ.
1939-ӧд воын шӧр школа помалӧм бӧрын мунӧма велӧдчыны Москваӧ А. В. Луначарскӧй нима театральнӧй институтӧ (ГИТИС), кӧні 1942-ӧд воын помалӧма Коми студия да пырӧма уджавны Коми Республикаса Драма театрӧ. 1950–1955-ӧд воясӧ уджысь орӧдчытӧг помалӧма Коми канмуса педагогика институтысь история-филология факультет.
Кулӧма 1990-ӧд вося вӧльгым тӧлысь 19-ӧд лунӧ Сыктывкарын.
Рольяс
Коми республикаса драма театрын уджалігӧн ворсӧма кыксё сайӧ спектакльын.
В. Н. Рассыхаев лӧсьӧдӧма татшӧм коми сатираа пертасъяс, кыдзи:
В.Н. Рассыхаевлӧн творчествоыс пуктіс ыджыд пай коми национальнӧй ворсан искусство сӧвмӧдӧмӧ.
Василий Рассыхаев ворсіс сідзжӧ татшӧм рольяс:
Гижан удж
В. Н. Рассыхаев вуджӧдӧма некымын роч пьеса. Ачыс гижӧма дас сайӧ дженьыдик пьеса да кык висьт, кодъяс петавлісны «Войвыв кодзув» журналын. Йӧзӧдіс татшӧм пьесаяс: «Пятёрка» (1951), «Зарни пи» (1956), «Андрей воштӧ другъяссӧ» (1958), «Митя мунӧ Москваӧ» (1959), «Гожся лунъясӧ» (1960), «Пӧръячка» (1962), «Чужан сиктӧ» (1966) «Овлӧ и тадзи» (1970), «Ловъя юрӧн мынтӧмтор» (1973), «Медбӧръя лун» (1980), «Рекорд» (1988). Йӧзӧдлӧма «Кык пьеса» небӧг (1962), кытчӧ пырисны «Митя мунӧ Москваӧ» да «Пӧръячка» пьесаяс.
Доминикан Республика
Доминикан Республика (República Dominicana) — тайӧ канму Войвыв Америкаын.
Видрингтония
Видрингтония ( Widdringtonia  )  —  кипарис котырса лыса пу увтыр. Сійӧ быдмӧ Лунвыв Африкаын.
Ҟ
Ҟҟ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ абхаз кывйын. Шуанног — [qʼ].
Докриллия
Докрилли (Dockrillia) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Австралияын да Папуа-Виль Гвинеяын.
Мыжы
Мыжы (, Мужи) – тайӧ Рочмуын сикт, Ямал-Яран асвеськӧдлан кытшын Мыжы сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
География
Мыжы пукалӧ Ичӧт Об ю бокын, Салехардсянь 220 км сайын рытыв-лунвявлань.
Олысь лыд
Мыжыын олӧны комияс, рочьяс да хантъяс.
Овмӧс
Посёлкын эм чери кыян овмӧс.
Мыжысянь Обдорӧ позьӧ веськавны ва кузя да сынӧдті самолётӧн.
Бадьёль (Кулӧмдін район)
Бадьёль (Бадьёльск) – Коми Республикаын Кулӧмдін районысь Помӧсдін сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География
Грезд пукалӧ Бадьёль ю бокын. Бадьёльсянь Помӧсдін шӧрсиктӧдз 12 км, Кулӧмдін юрсиктӧдз 95 км, Сыктывкар юркарӧдз 272 км.
Олысь лыд
Грездын олӧны комияс.
Амальтея
Амальтея — тайӧ Юпитерлӧн спутник. Сылӧн радиус — 83 км. Юпитерӧдз шӧр кост 181 365 км. Амальтея восьтіс Америкаса астроном Эдвард Эмерсон Барнард 1892 воын.
Коми Республикаса нимӧдана уджалысь
Коми республикаса нимӧдана уджалысь — Коми Республикаын почёт ним, лӧсьӧдӧма 1994 воын.
«Коми республикаса нимӧдана уджалысь» ним вичмӧ налы, кодлӧн эм Коми Республика водзын канму да йӧзкӧд  ноксян уджын пай. Сiдзжӧ татшӧм ним сетӧны велӧдысьяслы.
«Коми Республикаса нимӧдана уджалысь» ним сетӧны вит во мысти Коми Республикаса Юралысьлӧн Почёт грамота босьтӧм бӧрын. Почёт ним босьтысьяс новлӧны «Коми Республикаса нимӧдана уджалысь» морӧсвывса пас.
Братислава
Братислава (Bratislava; Pressburg, Пресбург; дo 1919 Pozsony, Пожонь) - тайӧ Словакияса кар, Словакиялӧн юркарыс.
Барбадос
Барбадос (Barbados) — тайӧ канму Войвыв Америкаын.
Йирым тӧлысь 25-ӧд лун
Йирым тӧлысь 25-ӧд лун — Григорий календарын 298-ӧд лун (кассяна воясӧ — 299-ӧд лун). Во помӧдз 67 лун.
1941-ӧд во
1941-ӧд (Сюрс ӧкмыссё нелямын ӧтиӧд) во — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ середасянь.
Глиптостробус
Глиптостробус ( Glyptostrobus pensilis )  —  кипарис котырса лыса пу увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын.
Ломоносов Михаил Васильевич
Ломоносов Михаил Васильевич (1711—1765) — Рочмуса туялысь, химик, физик, кывбур гижысь, серпасалысь.
Лииси Отерма
Лииси Отерма (су. Liisi Vilhelmiina Oterma) — суоми астроном, медводдза суоми ань, коді босьтіс доктор степень астрономияын.
Олан туй
Отерма тӧдіс уна кыв, на пиын немеч, франсуз, итальян, испан, маддяр, англичан, эсперанто да интересуйтіс, пример вылӧ, араб кывйӧн. Войдӧр сійӧ кӧсйис велӧдны санскрит, но Туркуса университетын сылӧн эз велӧдны и бӧрйӧм сувтіс астрономия вылын.
Восьтӧм астероидъяс
Лииси Отерма восьтіс уна астероид, на пиын:
Видзӧдӧй тшӧтш
Отерма (астероид)
Крымтотара кыв
Крымтотара кыв (qırımtatar tili, къырымтатар тили) тайӧ тюрк кыв, матіса турок кывлань. Крымын каналан кыв украин- да рочкӧд.
Кирилл
Аа Бб Вв Гг ГЪгъ Дд Ее Ёё Жж Зз Ии Йй Кк КЪкъ Лл Мм Нн НЪнъ Оо Пп Рр Сс Тт Уу Фф Хх Цц Чч ДЖдж Шш Щщ Ъъ Ыы Ьь Ээ Юю Яя
Эмакыв
Эмакывлӧн крымтотара кывйын эм кык лыд, уна лыдлӧн суффиксъяс -lar да -ler; квайт (важӧн сизим) вежлӧг:
Сапота котыр
Сапота котыр (Sapotaceae) — Ericales чукӧрса корья пу быдмӧг котыр. Сапотаяс 65 увтыр да 800 сикас.
Крымтотара кыв
Эмакыв
Сизимӧд вежлӧг вӧлі Керанторъя: insan-nen — мортӧн.
Кадакывлӧн вежласьӧм
Кадакывъяслӧн кывпод пасъяс: -maq (yazmaq — гижны) да -mek (etmek — вӧчны).
Конша (Кӧрткерӧс район)
Конша (Конша) – Коми Республикаса Кӧрткерӧс районысь Мордін сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Крымтотара кыв
Кадакывлӧн вежласьӧм
Etmek (вӧчны):
Ӧнія кад
Ӧнія кад, соссяна форма
Колян кад, соссяна форма
Локтан кад
Локтан кад, соссяна форма
Фива
Фива либӧ Теба — тайӧ Юпитерлӧн спутник. Сылӧн радиус — 49,3 км. Юпитерӧдз шӧр кост 221 889 км. Фива восьтіс Америкаса астроном Стивен Синнот 1979 воын.
Ӡ
XIX нэмӧ ӡ вӧдитчисны сван анбурын.
Видзӧдӧй тшӧтш
Ʒ
Домингоа
Домингоа (Domingoa ) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Америкаын (Куба, Гаити).
Чушканзі (журнал)
Чушканзі — Коми Республикаса шмонь да серам радейтысьяслӧн коми кывъя жырнал. Петӧ тӧлысьнас ӧтчыдысь. Тираж —
История
Журналлӧн медводдза номерыс петіс 1957 вося моз тӧлысьын "Коми колхозник" (сёрӧнджык "Югыд туй", ӧні Коми му) газет дорӧ содтӧдӧн. 1978 восянь журнал кутіc петны торъя изданиеӧн. 2004 воын "Чушканзі" пырис Коми му" газет редакция" Коми республикаса автономнӧй учреждение борд улӧ.
Журналӧ гижӧны сатирик-гижысьяс, карикатураяссӧ лӧсьӧдӧны серпасалысьяс.
"Чушканзіӧн" дыр веськӧдліс Осипов Виталий Иванович, ӧні шеф-редакторалӧ Хатанзейский Григорий Фёдорович.
Адрес
167000, Сыктывкар, Карл Маркс ул., 229 керка, 428 жыр.
2013-ӧд во
2013-ӧд (кык сюрс дас коймӧд) во — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ воторникö.
Дизельма
Дизельма ( Diselma archeri ) —  кипарис котырса лыса пу увтыр. Сійӧ быдмӧ Тасманияын.
Ануфриева Альбина Зиновьевна
Ануфриева Альбина Зиновьевна (1940—1996) — коми гижысь.
Яран асвеськӧдлан кытш
Яран асвеськӧдлан кытш (яран: Ненэцие автономной ӈокрук)) — Рочмуын регион.
Ануфриева Альбина Зиновьевна
Олан туй
Альбина Ануфриева чужис 1940 вося рака тӧлысь 22-ӧд лунӧ Коми АССР-ысь Уква районса Косьясдор грездын (ӧні Сосногорск районын). Челядьдырыс колис Изьва районса Гам грездын, батьыслӧн чужанінын.1967 воын помаліс Дудинкаын зооветеринарнӧй техникум, лои бухгалтер-экономистӧн.
Гренада
Гренада (Grenada) — тайӧ канму Войвыв Америкаын.
Яран асвеськӧдлан кытш
История
Лӧсьӧдӧма 1929 вося сора тӧлысь 15 лунӧ.
Ануфриева Альбина Зиновьевна
Олан туй
1960—1970 воясӧ некымын во уджаліс Арктикаын войвывса діяс вылын, кӧні и босьтчис гижны. 1977 воын локтіс Сыктывкарӧ, пырис уджавны медицина училишӧӧ. Куліс 1996 вося урасьӧм тӧлысь 23-ӧд лунӧ Сыктывкарын.
Яран асвеськӧдлан кытш
Юклӧм
Яран асвеськӧдлан кытшын ӧти кытшса кар (Наръяна-Мар), ӧти муниципальнӧй район (Заполярнӧй район) да ӧти карсяма посёлок (Искательяслӧн посёлок).
Ануфриева Альбина Зиновьевна
Гижан удж
Изьва районса Гамса школаын велӧдчигӧн на йӧзӧдчӧма «Пионерская правда» газетын. Альбина Ануфриевна водзӧ гижӧма Арктикаын уджалігӧн. Выльысь кутӧма гижны Сыктывкарӧ вуджӧм бӧрын. Висьт да повесьтъясыс петавлісны «Войвыв кодзув» журналын 1960-1980-ӧд воясӧ. Гижӧдъяссӧ торъя небӧгӧн «Майбыр» ним улын йӧзӧдӧма 1989 воын. Сылӧн прозаын петкӧдлӧма нывбабалӧн олӧм, шуд корсьӧм. Сылӧн петавлісны «Марина» да «Майбыр» повесьтъяс. Повесьт да висьтъясын А.З. Ануфриева кужӧмӧн серпасалӧ бур геройясӧс: йӧзӧс бурдӧдысь Тандзе Маръя, чужанін дорйысь салдат Пётр Ермолин («Гым водзвылын» письмӧясысь), Настя ныв («Полярнӧй кӧч» висьтысь), Анна Филипповна Рочева («Майбыр» повесьтысь), бурдӧдчанінса гижӧдъясысь йӧз. Лёк геройяс сылӧн век кӧнкӧ ылын, сайын, на йылысь уна абу гижӧма.
Эмиль Нестор Сэтяля
Сэтяля Эмиль Нестор (суоми Eemil Nestor Setälä) - тайö суоми филолог да политик, лӧсьӧдіс Из Шыкуд Анбур.
Ӷ
Ӷӷ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ абхаз, нивх, сёлькуп, кет да юпик (Чукоткаса эскимос) кывъясын.
Шуанног
абхаз — [ɣ], [ʁ], сідзжӧ гижӧны кыдз Ҕ
нивх — [ɢ]
кет — [ɢ], [ʁ]
юпик — [ɢ]
Адрастея
Адрастея — тайӧ Юпитерлӧн спутник. Сылӧн радиус — 8,2 км. Юпитерӧдз шӧр кост 129 000 км. Адрастея восьтісны Америкаса астрономъяс Дэвид Джуитт да Эдвард Даниэльсон 1979 воын.
Чаркабӧж (Изьва район)
Чаркабӧж (Чаркабож) — Коми республикаын Изьва районысь Кипъёва сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Олысь лыд
Грездын олӧны комияс.
Тай нюа (кыв)
Тай нюа кыв (ᥖᥭᥰᥖᥬᥳᥑᥨᥒᥰ [tai taɯ xoŋ]), сідзжӧ тай лэ (tai˥ lə˧) — тайӧ Китайын, Мъянмаын, Таиландын да Лаосын тай-кадай кыв.
Октябрса революциа орден
История
Октябрса революциясянь ветымын во кольӧмлы вӧлі лӧсьӧдӧма Октябрса Революциа орден.
Статут
Татшӧм орден сетӧны СССР-са олысьяслы, организацияяслы, уджалысь коллективъяслы, каръяслы да мукӧдлы. Сідз жӧ вермисны сетны и суйӧрсайса олысьяслы. Орден сетӧны:
Октябрса революция орден новлӧны морӧс шуйгаладорын Ленин орден бӧрын.
Ԧ
Ԧԧ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ тат кывйын. Шуанног — [ʔ].
Канму службаӧ да веськӧдлыны велӧдан Коми Республикаса академия
Канму службаӧ да веськӧдлыны велӧдан Коми Республикаса академия (Академия государственной службы и управления Республики Коми) — Коми Республикаын вылыс тшупӧда велӧдчанін.
История
Нинӧмсянь заводитӧмӧн вит во чӧжӧн Шӧринса уджалысьяс вӧчисны вывті уна. Тайӧ уджыс сетіс позянлун республиканскӧй да муниципальнӧй власьт органъясын  экономика да инӧд юкӧнын быдтыны выль сикас веськӧдлысьясӧс, кодъясӧс бура дасьтӧма делӧвӧй общение психология юкӧнын, кодъяс кужӧны сувтӧдны ас водзас могсӧ да аддзыны сійӧс олӧмӧ пӧртӧмын петан туй. Республикалысь кадръяс быдтан водзӧ воськолӧн лоис кадрӧвӧй шӧрин выль ног вӧчӧм. Сійӧ лоис ӧніяыслы лӧсялана материально-техническӧй подула велӧдан тэчасӧн, кӧні кутісны дасьтыны уна сикас уджсикас да удж серти специалистъясӧс. Тайӧ сетіс позянлун Коми Республикаса Юралысьлӧн 1996.04.18 лунся 107 №-а Индӧд серти  вӧчны сійӧс Коми Республикаса Юралысь бердын Канму службаӧ да веськӧдлыны велӧдан Коми республикаса академияӧн.
Академиялӧн медводдза ректорӧн лоис философскӧй наукаса кандидат Валентина Николаевна Котельникова, коді водзті юрнуӧдліс Коми кадрӧвӧй шӧринӧн. Академия водзӧ вӧлі сувтӧдӧма мог дасьтыны, выльысь велӧдны канму службаса уджалысьясӧс да содтыны налысь квалификациясӧ, а сідзжӧ могмӧдны Коми Республикаын канму службаӧс учебно-методическӧй, научнӧй да информационно-аналитическӧй материалӧн. Татшӧм специализацияяс, кыдзи «Канму служба системаын персоналӧн веськӧдлӧм», «Административнӧй веськӧдлӧм», «Экономикаӧн канмусянь веськӧдлӧм», «Канму служба», «Муниципальнӧй веськӧдлӧм», мыйясӧс вӧзйис академия, эз вӧвны Коми Республикаса некутшӧм вузын. Академияын нуӧдісны и веськӧдлысь кадръясӧс дасьтан юкӧнын научнӧй удж. Вӧлі видлалӧма «Кадрӧвӧй политика да канмусянь веськӧдлӧмлӧн бурлун (федерация субъектлӧн пример вылын)» научнӧй тема.
2002 воын академияӧн веськӧдлӧмӧ босьтчис выль ректор — политическӧй наукаса доктор, профессор Валерий Владимирович Грибанов.Коми Республикаса Юралысь В.А.Торлоповлӧн корӧм серти сійӧ воис Сыктывкарӧ Санкт-Петербургысь, кӧні сійӧ уджаліс Рытыв-Войвыв канму служба академияын дінму уджтасъяс кузя проректорӧн.
Академияыс талун — дзик ӧти татшӧм велӧдчанін. Бур тӧдӧмлунъяс тані босьтӧны лицензионнӧй корӧмъяс серти лӧсьӧдӧм библиотека тшӧт весьтӧ. Студентъяслы тані позьӧ босьтны тӧдӧмлунъяс компьютернӧй классъясын, кытчӧ сувтӧдӧма ӧнія техника да став колана уджтас продуктсӧ, кӧні позьӧ пырӧдчыны электроннӧй библиотечнӧй системаясӧ да юӧр базаясӧ.
Водзӧ вылӧ планъясын — вуджны вузӧн веськӧдлан электроннӧй система вылӧ. Муниципальнӧй юкӧнъяс сӧвмӧдӧм вылӧ канмусянь отсӧг сетан да меставывса асвеськӧдлан олнаподув уджмогъяс збыльмӧдӧм вылӧ условиеяс лӧсьӧдан федеральнӧй торъя мога уджтас серти (2000-2014 вояс) академияын котыртӧма Меставывса асвеськӧдлан органъяслы отсӧг сетан да найӧс нуӧдан шӧрин. Шӧринлӧн медшӧр могъясӧн лоӧны: дугдывтӧг велӧдны меставывса асвеськӧдлан органъяслы кадръяс да содтыны налысь квалификациясӧ, а сідзжӧ  сетны  меставывса  асвеськӧдлан органъяслы, меставывса асвеськӧдлан бӧрйӧм чина йӧзлы  методическӧй, консультативнӧй да юӧръясӧн отсӧг  меставывса  асвеськӧдлӧм сӧвмӧдӧм йылысь юалӧмъяс кузя.
2011 вося рака тӧлысь 1 лунӧ Коми Республикаса Юралысь В.М.Гайзер индіс академияса выль ректорӧн Нина Александровна Нестероваӧс да пуктіс академия водзӧ выль могъяс: бурджыка дасьтыны канмуса да муниципальнӧй служащӧйясӧс да кыпӧдны налысь квалификациясӧ, а сідзжӧ кыпӧдны тӧдчанлунсӧ административнӧй реформа олӧмӧ пӧртӧмлысь да «электроннӧй веськӧдлан котыр» проектлысь, кодъяс, кыв шутӧг, лоӧны збыльмӧдӧмаӧсь.
Слава орден
Слава орден (рочӧн: Орден Славы) — СССР-ын войнаса орден. Лӧсьӧдӧма СССР-са Вылыс Сӧветысь Президиумлӧн «Об учреждении ордена Славы I, II и III степени» Шуӧмӧн 1943 вося вӧльгым тӧлысь 8 лунӧ. Наградасӧ сетӧны Краснӧй армияса радӧвӧйяслы да сержантъяслы, а авиацияын — сідзжӧ и младшӧй лейтенантъяслы. Сетсьӧ торъя мортлӧн подвигысь; воинскӧй часьтъяслы эз вичмӧдлыны.
Слава орден статут да лента рӧм сертиыс ӧткодь революцияӧдзса Россиялӧн медся нималана наградакӧд — Георгиевскӧй кресткӧд.
История
Слава орденлӧн эм куим тшупӧд: 1-дза тшупӧда орден медвылыс — зарниысь, а II да III — эзысьысь (Мӧд тшупӧда орденлӧн зарниӧдӧма шӧр медалёныс). Медводз вӧлі сетӧма 3, 2, а сэсся 1-дза тшупӧда орден.
1978 во кежлӧ Айму вӧсна Ыджыд тыш дырся подвигъясысь III тшупӧда Слава орден сетӧма миллион сайӧ мортлы, II тшупӧда — 46 сюрс сайӧ мортлы, I тшупӧда — 2562 мортлы.
Сёрӧнджык арталӧмъяс серти, Слава ордена тыр кавалер лыдыс содіс 2674 мортӧдз, на лыдын — нёль нывбаба.
Слава ордена тыр кавалеръяслы — лётчик Иван Григорьевич Драченколы, саридзса пехотинец Павел Христофорович Дубиндалы да артиллеристъяс Николай Иванович Кузнецовлы, Андрей Васильевич Алёшинлы Айму вӧсна Ыджыд тыш дырйи нӧшта сетӧма Сӧветскӧй Союзса Герой ним.
Слава ордена тыр кавалеръяслы вимчӧдӧны вылынджык тшупӧда воинскӧй звание:
Слава орден новлӧны морӧслӧн шуйга бокас. Эм кӧ нин СССР-са мукӧд орден, ӧшӧдӧны «Почёт пас» орден бӧрын.