cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Лымва (Кӧрткерӧс район)
География
Грезд пукалӧ Лымва юлӧн веськыд берегын, Гортъёль да Мичаёль юяслӧн вомсянь неылын. Лымвасянь Одыбӧдз 35 км, Кӧрткерӧс юрсиктӧдз 165 км.
Сісьтыдін (Удора район)
Веськӧдлӧм
Сісьтыдін пырӧ Пыисдін сикт овмӧдчӧминӧ.
Йӧз
Сісьтыдін грездын олӧны комияс, сёрнитӧны комиӧн.
Лымва (Кӧрткерӧс район)
Олысь лыд
Грездын олісны комияс.
Сигудӧк (ансамбль)
Сигудӧк — Коми Республикаын сьыланкыв да йӧктӧмлӧн образцовӧй челядь ансамбль, коді уджалӧ содтӧд тӧдӧмлун сетан республикаса шӧрин бердын. Лӧсьӧдӧма 1966 воын.
История
Сыктывкарса том йӧзлысь «Сигудӧк» ансамбль лӧсьӧдӧм йылысь шуӧмсӧ вӧлі вынсьӧдӧма 1966 вося кӧч тӧлысь 14-ӧд лунӧ Коми АССР-са профессионально-техническӧй велӧдӧмлӧн управлениеса коллегия дырйи.
Концертъясӧн ансамбль вӧлі Коми Республикаса быд районын да карын, Россияса уна карын (Воронеж, Псков, Рязань, Владимир, Пермь, Киров, Москва, Кисловодск, Жуковский и с.в.), суйӧр сайын (Польша, Болгария, Югославия, Англия, Молдова, Франция, Финляндия, Германия, Америка, Индия, Непал). Уна сюрс видзӧдысь вермис тӧдмасьны коми войтырлӧн аслыспӧлӧ искусствоӧн – сьылӧмӧн, йӧктӧмӧн да шыладӧн.
1993 воын «Сигудӧк» ӧтувтісны Школабӧрса быдтӧмлӧн республикаса шӧринкӧд (ӧні — «Содтӧд тӧдӧмлун сетан республикаса шӧрин»).
2004 воын вылыс художественнӧй тшупӧдысь да сьылан сямысь, челядькӧд да томуловкӧд ыджыд удж нуӧдӧмысь сьыланкыв да йӧктӧмлӧн «Сигудӧк» ансамбльлы, коді уджалӧ содтӧд тӧдӧмлун сетан республикаса шӧрин бердын, вӧлі сетӧма «Образцовый детский коллектив» ним.
2012 вося косму тӧлысь 28-ӧд лунӧ Сыктывкарын Искусствояс гимназиаын вӧлі концерт, мый сиисны сьыланкыв да йӧктӧмлӧн «Сигудӧк» образцӧвӧй ансамбльлӧн 45 вося юбилейлы. Таӧдз вит во чӧж ансамбль эз кыв некӧн.
Ансамбльлӧн репертуарын — коми шылад тэчысьяслӧн сьыланкывъяс, коми фольклор подув вылын тэчӧм сьыланъяс, комий йӧзкостса йӧктӧмъяс. Медтӧдчана номерыс «Кӧр видзысьяс» йӧктӧм.
Челядь дырйи «Сигудӧкын» йӧктывлӧма сідзжӧ Коми Республикаса экономика сӧвмӧдӧм министр Антон Фридман.
2012 вося йӧзкостса сьыланкывъяс асшӧра сьылысьяслӧн «Завалинка» Ставроссияса фестивальын «Сигудӧк» ансамбль босьтіс 3-ӧд места «Стилизованнӧй йӧзкостса сьыланкывъяс сьылӧмысь» нимпасын.
Кабарда-черкес кыв
Кабарда-черкес кыв (къэбэрдей-шэрджэсыбзэ, адыгэбзэ), сідзжӧ адыг кыв - тайӧ абхаз-адыг кыв, Карачай-Черкесияын да Кабарда-Балкарияын каналан кыв.
Кабарда-черкес анбур
Латин (1924): <font size="+2">а b w d g ꜧ ҕ е ӡ z ž ⱬ i j k ⱪ q qh l ļ lh m n o p ph r s š ş t th v f fh x х̌ ɦ c ç ch y h u è ù â ỳ
Ӧнія кирилл:
B
Bb — латин анбурлӧн мӧд шыпас.
Видзӧдӧй тшӧтш
Бор
Эллин Β
S/2015 (136472) 1
S/2015 (136472) 1 — тайӧ Макемакелӧн спутник. Сылӧн радиус — 80 км. Макемакеӧдз шӧр кост 21000 км. Спутник восьтісны Америкаса астрономъяс A. H. Паркер, М. Буйе, У. Гранди да К. Нолл 2015 воӧ.
Эллеантус
Эллеантус (Elleanthus) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр.
Лыаты (Емдін район)
Лыаты (Лыаты) — Коми Республикаын Емдін районысь Кӧжмудор сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Каанаак
Каанаак (грен. Qaanaaq), важӧн Туле (Thule) — тайӧ Гренландия ді вылын кар. Олысь лыд: 656.
Аппендикула
Аппендикула (Appendicula ) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын да Океанияын.
Войвож (Сосногорск район)
Войвож (Войвож) — Коми Республикаын посёлок, Сосногорск районысь Войвож кар овмӧдчӧминса шӧрин.
Тсвана (кыв)
Тсвана (Setswana) — тайӧ банту кыв, Ботсванаын да ЛАРын каналан кыв. Анбур — латин.
Калуга обласьт
Калуга обласьт тайӧ регион Рочмуын.
C
История
Рим лыдпас C = 100
Видзӧдӧй тшӧтш
Шомчужысь
С
Ӏ
Ӏ, ӏ (бедьтор) — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ кавказса кывъясын: абазин, адыгей, авар, чечен, галгай, кабарда-черкес, даргин, лак, лезги да табасаран. Шуанног — [ʔ] либӧ [ʕ].
История
Шыпас артмӧма 1930-ӧд воясӧ, петӧма римса Ⅰ лыдпасысь. Мукӧддырйи ӏ пыдди гижӧны 1.
Паджга (Сыктывдін район)
Паджга (Пажга) – Коми Республикаса сикт, Сыктывдін районысь Паджга сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
Ягдор (Волся сикт овмӧдчӧмин)
Ягдор (Ягдор) – Коми республикаын Сыктыв районса Волся сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Латкин Василий Николаевич
Латкин Василий Николаевич (1810— 1867) — промышленник, роч Войвыв туялысь, гижысь, общественник.
Ягдор (Волся сикт овмӧдчӧмин)
География
Ягдорсянь Волся шӧрсиктӧдз км, Визин юрсиктӧдз км, Сыктывкар юркарӧдз км.
Латкин Василий Николаевич
Олан туй
Чужӧма 1810-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь 10-ӧд лунӧ (важ стиль серти — 1809-ӧд вося ӧшым тӧлысь 31-ӧд лунӧ).
1837 воын (вермас лоны, 1839 воын) Василий Николаевич Петербургын висьтасьӧма Печора вожын торгово-промышленнӧй компания котыртӧм йылысь, кодлӧн медшӧр могыс — суйӧр сайӧ вӧр вузалӧм отсӧгӧн кыпӧдны Войвыв Ураллысь экономика, а сідзкӧ и войтырыслысь олӧмсӧ. Та могысь 1840 да 1843 воясӧ волӧма Печора вылӧ, мед места вылас ставсӧ артыштны. Вӧзйӧм проектсӧ сылысь збыльмӧдӧмаӧсь сӧмын 1860 вояс заводитчигӧн.
Печора вылӧ ветлӧм йылысь В.Н. Латкин дасьтӧма «Дневник Василия Николаевича Латкина во время путешествия на Печору в 1840 и 1843 годах». Гижӧдсӧ йӧзӧдӧма 1853 воын «Записки Императорского русского географического общества» журналлӧн VII томын.
Дневниксьыс юкӧнъясыс лоӧмаӧсь «Очерки Печорского края» (1858) небӧглы подулӧн. Тайӧ небӧгнас заводитчӧма челядьлы лыддьӧм вылӧ Россияын олысь войтыръяс йылысь серия.
Кулӧма 1867-ӧд вося кӧч тӧлысь 28-ӧд лунӧ.
Арахнис
Арахнис (Arachnis ) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын да Океанияын.
Трояны
Трояны (пол. Trojany) — тайö сикт Польшаын, Домбрувка гминаын. Йӧз: 490 гӧгӧр (2014).
Гам (Емдін район)
Гам (Гам) – Коми Республикаын сикт, Емдін районысь Гам сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
География
Гам пукалӧ Эжва ю бокын. Айкатыла юрсиктӧдз 21 км.
Ермолин Степан Иванович
Ермолин Степан Иванович (1914—1961) — коми гижысь, драматург да ворсысь.
Гижан удж
Степан Ермолин босьтчис гижан уджӧ Ленинградысь воӧм бӧрын. 1938 восянь Николай Дьяконовкӧд ӧтвылысь гижисны квайт пьеса: «Джуджыд запань» (1938), «Кырнышъяс» (1939), «Мужество» (1940), «Устькуломское восстание» (1941), «Домна Каликова» (1943) да «В дни войны». Вӧлі «Гроза над Усть-Куломом» медводдза коми операын либреттистъяс лыдын. С. Ермолинлӧн «Очередная операция» да «Не вернулся на базу» ӧти акта пьесаяс пырисны «Репертуарный сборник»ӧ 1943 воын. Наысь кындзи С.И. Ермолин гижис «Молодые патриоты» пьеса (1947). Став пьесасӧ вӧлі пуктӧма Коми Республикаса Драма театрын.
Ворсан удж
Кор Октябрса революция бӧрын поп керкаын воссис клуб, Степан бать-мамсьыс гусьӧн пырис пионеръясӧ. Челядь дырйиыс бура ворсіс балалайкаӧн. Школаын велӧдчигӧн ворсіс сценкаясын, висьтавліс кывбуръяс, бура серпасаліс шмонитан серпасъяс да ёрта шаржъяс.
Коркӧ Час сиктӧ локтіс Коми передвижнӧй театрлӧҥ бригада. Ворсӧм бӧрын артистъяс нуӧдісны том йӧз пӧвстын агитационнӧй удж, корисны найӧс театрса курсъяс вылӧ. Артистӧн лоны вӧлі сэтшӧм ыджыд, мый 16 арӧса Степан школа помавтӧг «пышйис» Сыктывкарӧ 1931 вося рака тӧлысьӧ Степан Ермолин пырис республикаса Театр бердын актёръяслысь дженьыд курсъяс вылӧ. Сійӧс бура помалӧм бӧрын Степанӧс босьтісны ворсысьяс лыдӧ (тӧлысьнас 84 шайта оклад вылӧ) да медводдзаысь петіс сцена вылӧ ворсны. 1936 воын Ленинградса театральнӧй училишӧ помалӧм бӧрын лои Коми республикаса Драма театрын ворсысьӧн.
1932 воын чукӧртісны том йӧзӧс Сценическӧй искусствояслӧн Ленинградса техникум бердын коми национальнӧй студиаӧ. С. Ермолин сэки кольччис Драма театрлӧн труппаӧ, медым ворсны. Ленинградӧ муніс кык во мысти, кор вӧлі содтӧд набор, да сійӧс босьтісны коймӧд курсӧ. 1936 воӧм бӧрын студиаса велӧдчысьяс пуктісны подув Коми республикаса Драма театрлы.
1948-ӧд восянь вӧлі Ставсоюзса театральнӧй котырлӧн Коми юкӧнын медводдза веськӧдлысьӧн.
Рольяс
Профессиональнӧй театрын кызь воӧн ворсіс сёысь унджык роль, на пиысь — ӧкмысдассӧ Коми Республикаса Драма театрын. Мӧд арталӧм серти, Степан Ермолин 30 воӧн ворсіс 150-ысь унджык роль. Сылӧн рольяс:
Паметь
Ворсысь йылысь бур паметь кольӧм могысь 2007 воын вӧлі лӧсьӧдӧма театральнӧй искусство юкӧнын С.И. Ермолин нима «Зарни кодзув» общественнӧй премиа. Премиа сетсьӧ Коми Республикаын театральнӧй искусство сӧвмӧдӧмӧ пай пуктӧмысь да драмаа гижӧдъяс паськӧдӧмысь.
Кулӧмдін
Кулӧмдін ним артмӧм
Кулӧмдін сиктлӧн нимыс артмӧма Кулӧмъю нимысь – Эжва юлӧн веськыд вожысь. Дыр кад чӧж Кулӧмъю вӧлі усьӧ Эжваӧ Тренясикт весьтын, кӧні водзынсӧ вӧлі Лесокомбинат. Ӧнія кадӧ Кулӧмъю писькӧдіс выль вис, коді петӧ Эжваӧ сиктсянь 1 км вылӧ вылынджык.
Кулӧм ю ним артмӧм
Кыв туялысь Туркин Адольф Иванович чайтӧм серти, кулӧм кыв артмӧма обдорса йӧгра кывъясысь, кодлӧн вежӧртасыс «чериа ю»: манси хул, ханты кул "чери"; -ӧм / -ом – суффикс. Водзынсӧ став Эжва йылас вӧлі олӧны манси да хантыяс, кодъясӧс вочасӧн зырыштісны сэтысь Висер, Емва, Удора да Сыктыв вожса коми вӧралысьяс да чери кыйысьяс.
Кулӧмдін йылысь преданиеяс
Кулӧмдін сикт артмӧм йылысь эм уна сикас предание.
Йӧзыс висьталӧны, мый ёна важӧн кодъяскӧ кайӧмаӧсь Эжва ю кузя да ылысянь аддзӧмаӧсь ӧшалысь кулӧм да шуӧмаӧсь: эсійӧ кулӧм дінӧдзыс пӧ каям и шойччам. Та понда и сиктсӧ кутӧмаӧсь шуны Кулӧмдінӧн. Мукӧд йӧзыс содтӧны, мый сикт бокса юысь олысьясыс черисӧ вӧлі кыйӧны кулӧмӧн. Таысь и нимыс лоӧма.
Олӧма йӧз шуӧны, мый тані коркӧ овлісны Кристослы важ ног эскӧмлы юрбитысьяс (старӧверъяс), кодъяс пышйисны пемыд вӧръясӧ преследуйтӧмысь. Сэні, кӧні ӧні сулалӧ Кулӧмдін, куліс тайӧ йӧз пӧвстысь ӧти морт. И шуисны местасӧ кулӧмӧн, татысь и мунӧ Кулӧмдін нимыс, а юыс шусьӧ Кулӧмъюӧн.
Важӧн лоӧмтор йылысь преданиеяс:
Сикт да йӧз вошӧм-бырӧм йылысь преданиеяс:
География
Кулӧмдін пуксьӧма Эжва ю бокӧ, Кулӧмъю вомӧ. Сиктсянь Сыктывкар юркарӧдз 183 км.
Сиктлӧн юкӧнъяс
Кулӧмдін важӧнсянь юксьылӧма ӧткымын юкӧн вылӧ (войтырыс шуӧны найӧс «сикъясӧн»): Катыдпом, Тренясикт, Нярсикт, Ӧлешсикт, Макарсикт, Чукӧсикт, Вичкосикт, Куричасикт, Петырсикт, Кывтыдпом.
Ӧнія овмӧданінъяс:
XVII нэм
Сыктыв вожса кресьтянаяс Леонтий Игнатьевич Ватаманов да Евсевий Нифонтовлы лэдзисны овмӧдчыны Кулӧмдінӧ 1640 воын. 1646 воын Л.И Ватаманов кык пияныскӧд вӧлі олӧ тані, а Е.Нифонтов абу вӧлі пасйӧма олысьяс лыдас, гашкӧ, абу и вуджӧма выльлаас.
XVIII нэм
Мукöд воас Кулöмдiнö водзö на локталiсны йöз.
Велöдöм
Сиктын уджалӧ куим судтаа кирпич шӧр школа.
Ӧльӧксандрия
Ӧльӧксандрия (الإسكندرية — al-’Iskandariya, масри اسكندريه - Eskendereyya, Ἀλεξάνδρεια, Ⲣⲁⲕⲟⲧⲉ - Rakotə) тайӧ Египет Араб Республикаса кар. Промышленнӧй, научнӧй да культурнӧй шӧрин.
Зурганнӧрыс
Зурганнӧрыс (Зурган-Норыс) — Коми Республикаын бырӧм грезд, вӧлі пырӧ Кулӧмдін вӧлӧсьтӧ.
География
Зурганнӧрыс вӧлі пукалӧ Кулӧмъюлӧн веськыд берегын. Кулӧмдін сиктсянь 24 км. сайын.
D
Dd — латин анбурлӧн нёльӧд шыпас.
Видзӧдӧй тшӧтш
ԁ
Валентина Есева нима Коми Республикаса Веськӧдлан котырлӧн премиа
Валентина Есева нима Коми Республикаса Веськӧдлан котырлӧн премиа — Коми Республикаса Веськӧдлан котырлӧн премиа.
История
Валентина Есева нима премиа лӧсьӧдіс 1999 воын Коми Республикаса Веськӧдлан котыр. Вичмӧдӧны Коми муса енбиа сьылысьяслы ӧтчыдысь кык вонас. Премиа сетӧны Валентина Есевалӧн чужан лун водзвылас косму тӧлысь помын, кор нуӧдӧны концерт, кӧні петкӧдчӧны премиа босьтысьяс.
Кудряшова Вера Михайловна
Кудряшова Вера Михайловна (1946) — коми фольклор туялысь, филологияса кандидат.
Олан туй
Вера Кудряшова чужӧма Сыктывкар бердса Тентюков сиктын 1946-ӧд вося моз тӧлысь 17-ӧд лунӧ. 1973-ӧд воын помалӧма Коми канмуса педагогика институтысь филология факультет. 1966-ӧд воын пырӧма уджавны СССР-са наукаяс академиялӧн Коми филиалысь кыв да литература юкӧдӧ лаборантӧн. 1977-ӧд восянь уджалӧ Кыв, литература да история институтын младшӧй научнӧй сотрудникӧн, 1989-ӧд восянь — научнӧй сотрудникӧн, 1993-ӧд восянь — старшӧй научнӧй сотрудникӧн. 1985-ӧд воын дорйӧма Роч литература институтын (Пушкин керкаын) «Русско-коми фольклорные связи в устной прозе» тема серти филологияса кандидат ним вылӧ диссертациа.
Туялан удж
В.М. Кудряшова туялӧма коми фольклорлысь ичӧт жанръяс (приметаяс, нимкывъяс), устнӧй проза (мойдъяс да быличкаяс), коми фольклорлысь роч да фин-йӧгра фольклоркӧд йитӧдъяссӧ.
Йӧзӧдӧма 100 сайӧ туялан удж, на лыдын: «Коми народные приметы» (1993), «Коми народные загадки» (2008), «П.Г. Доронин. Мойд небӧг. Книга сказок» (2004) (мукӧдкӧд ӧтвылысь) да «Фольклор ижемских коми в Ненецком автономном округе» (2014) (мӧдкӧд ӧтлан) фольклор текст чукӧръяс, «Научные доклады» да «Люди науки» сериаясын кык брошюра (мукӧдкӧд ӧтвылысь); дасьтма «Дёмин В.Н.: страницы воспоминаний» (Сыктывкар, 2001) небӧг.
Унаысь ветлӧма экспедицияӧ Большеземельскӧй да Малоземельскӧй тундраӧ, Тюмень обласьтӧ, вӧлӧма Коми Республикаса уна сиктын.
Ас кадӧ зільӧма «Сыктывкар» общественнӧй котырын.
Забоева Феоктиста Ивановна
Забоева Феоктиста Ивановна (1850–1943) — коми гижысь, велӧдысь.
Олан туй
Феоктиста Забоева чужӧма 1850-ӧд вося вӧльгым тӧлысь 28-ӧд лунӧ Усть-Сысольскын. Батьыс — мӧд гильдияса купеч Иван Назарович Забоев (1814—1908); мамыс — Анна Степановна Лыткина (1823—) — коми кыв туялысь Георгий Лыткинлӧн чойыс. Помавлӧма Усть-Сысольскса приходскӧй училишӧ, женскӧй второразряднӧй училище (1868–1872), сэсся Совдорын велӧдысьяслысь курсъяс 1872-ӧд воын.
Матӧ нелямын во велӧдӧма Сыктывдін районса Выльгорт школаын, кӧні велӧдчысьяс лыдас вӧлӧмаӧсь тшӧтш Каллистрат Жаков да Василий Налимов.
Комиӧдӧма Библияысь юкӧнъяс, мый вӧлі йӧзӧдӧма торъя небӧгӧн «Начатки христианского православного учения» ним улын. 1914-ӧд воын сылы сетӧма «За усердие» зарни медаль. Нелямын вося велӧдӧмкӧд йитӧдын Усть-Сысольск земскӧй собранньӧ шуӧмӧн сылысь портретсӧ вӧлі ӧшӧдӧма выльгортса школаын.
Георгий Лыткинлӧн корӧм серти чукӧртӧма коми фольклор. Гижӧма Иван Куратов да Усть-Сысольскса XIX нэм шӧрся олӧм йылысь казьтылӧмъяс. Найӧс коми гижысь, историк П.Г. Доронин йӧзӧдӧма «Войвыв кодзув» журналын. 1939-ӧд воын Ф.И. Забоева сетӧма Павел Доронинлы коми поэт Пётр Клочковлысь видзӧм кывбуръяссӧ, мый вӧлі йӧзӧдӧма «Войвыв кодзув» журналын 1961-ӧд воын. Сылысь казьтылӧмъяссӧ видзӧны Коми Республикаса Вужвойтырлӧн архивын.
Койтыбӧж (Сыктывдін район)
Ним артмӧм
Грезлӧн нимыс артмӧма «Койты» ты нимсянь, коді пукалӧ Эжва юлӧн веськыд берегас. Койтыбӧж неуна улынджык тысьыс, а вӧсна и «бӧж».
География
Койтыбӧж пукалӧ Эжва юлӧн шуйга берегын. Грездсянь Зеленеч шӧрсиктӧдз 2 км, Выльгорт юрсиктӧдз 31 км.
Олысь лыд
Грездын олӧны комияс.
Медводдза овъяс
1707 во — Распутин, Изъюров, Коданёв, Копин.
Пожня (Сосногорск район)
Пожня (Пожня) — Коми Республикаын Сосногорск районысь Сосногорск кар овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Фольклор
Водзынсӧ Пожнясаясӧс вӧлі нимтӧны «Дівыв кӧчьясӧн» сы вӧсна, мый йи кылалігӧн гӧгӧрбок ойдлӧма, ытва босьтлӧма діӧ.
География
Пожня пукалӧ Изьва юлӧн шуйгаладорас. Грездсянь Поляна сикт овмӧдчӧминса вӧвлӧм шӧрсикт Полянаӧдз 4 км, Сосногорск карӧдз — 14 км.
История
2012 воӧдз Пожня грезд вӧлі пырӧ Поляна сикт овмӧдчӧминӧ.
Кутра котыр
Кутра котыр (Apocynaceae) — Gentianales чукӧрса корья пу быдмӧг котыр. Кутраяс 5 субкотыр, 424 увтыр да 1500 сикас.
Кемерово обласьт
Кемерово обласьт тайӧ регион Рочмуын.
Маниитсок
Маниитсок (грен. Maniitsoq), важӧн дан. Суккертоппен (Sukkertoppen, «сакар быг») — тайӧ Гренландия ді вылын кар. Олысь лыд: 2670 (2013).
E
Ee — латин анбурлӧн витӧд шыпас.
Видзӧдӧй тшӧтш
Кирилл Е
Эллин Ε
Митрӧпан (Мылдін район)
Митрӧпан (Митрофаново) — Коми республикаын Мылдін районса Митрӧпандікост сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
История
Грезд пасйӧма В.Н. Латкинлӧн дневникын, сійӧ воліс татчӧ 1843 воын: «Митрофановская» грезд, 4 овмӧс. 1846 воын — «д. Митрофанова», 1859 воын — «Митрофановская», 10 овмӧс, 60 морт. 1926 воын — «Митрофановская» грезд, 22 овмӧс, 90 морт; 1939 воын — «Митрофан» грезд, 309 олысь. 1959 воын — «Митрофаново» сикт, 124 морт.
1950 вося сора тӧлысь 22-ӧд лунсянь 1965 вося сора тӧлысь 30-ӧд лунӧдз – Митрӧпан вӧлі Митрӧпан сиктсӧветлӧн шӧрсиктӧн. 1965 вося сора тӧлысь 30-ӧд лунсянь — «Митрофаново» грезд.
1970 воын — 190 морт; 1979 воын — 198; 1989 воын — 78; 1992 воын — 65; 2000 воын — 13; 2014 воын — 6. 2014 вося тӧвшӧр тӧлысь 1-ӧд лун кежлӧ грездын 19 керка, 5 овмӧс.
Салация
120347 Салация (символ: ) — тайӧ Шонді ылдӧсын Койпер вӧньлӧн объект. Сылӧн радиус — 452 км. Сылӧн эм спутник — Актея. Салация восьтісны Америкаса астрономъяс Генри Рой, Майкл Браун да Кристина Баркум 2004 воын.
Пони Пыисдін (Удора район)
Пони Пыисдін (Малая Пысса) – Удора районса Пыисдін сикт овмӧдчӧминын коми грезд.
Ним артмӧм
Пони Пыисдін нимын кык юкӧн. Пони - удораса ногӧн "посни, ичӧт". Тадзи грездыс шусьӧ сы вӧсна, мый мӧдлапӧлын эм ыджыдджык Пыисдін сикт. Пыисдін кылыс бара кык юкӧнысь тэчӧма. Пыис - тайӧ ним юыслӧн, код вомын сулалӧ сиктыс, а дін - сійӧ "ю вом" и лоӧ.
География
Пыисдін грезд пукалӧ Мозын ю веськыдладорын, ю мӧдлапӧлас - Пыисдін сикт.
Грезд пыр жургӧ Мӧдпӧвъёль, коді тані усьӧ Мозын вылӧ.
История
Грездыс артмӧма 1707ʼ во бӧрын. Медводз казьтыштӧма 1719ʼ воын. Сэки вит овмӧсын олӧмаӧсь Логиновъяс, Чукоевъяс, Бушиновъяс.
Веськӧдлӧм
Пони Пыисдін пырӧ Пыисдін сикт овмӧдчӧминӧ.
Йӧз
Ичӧт Пыисдін грездын олӧны комияс, сёрнитӧны комиӧн.
Шуктомов Ганс Александрович
Шуктомов Ганс Александрович (1929—2007) — коми гижысь, публицист, туялысь.
Олан туй
Сизим вося школа помалӧм бӧрын уджалӧма Сыктывкарса аэропортын. Вӧр техникум бура помалӧм бӧрын сійӧс мӧдӧдісны пырны Москваса лесотехническӧй институтӧ, но пырӧма Саковскӧй лётнӧй училишӧӧ. Сэні велӧдчӧма сӧмын вит тӧлысь — 1952-ӧд во помсянь 1953-ӧд во пансьӧмӧдз. Училишӧысь сійӧс вӧтлісны кыдзи «кулаклысь» писӧ. Сёрӧнджык Ганс Шуктомов помалӧма лесотехническӧй институт да аспирантуру, но диссертациясӧ абу дорйӧма. Сылы ковмӧма мунны Тамбов карсьыс кыдзи «кулак» пилы. 1980-ӧд вон ыджыд изобретение лӧсьӧдӧмысь диссертация дорйытӧг лоӧма техническӧй наукаясса кандидатӧн, туясян институтын юрнуӧдысь научнӧй сотрудникӧн.
Кулӧма 2007-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь 7-ӧд лунӧ.
Гижан удж
Ганс Шуктомовлӧн гижан уджыслӧн мылькйыс веськалӧма 1988—1992 вояс вылӧ. Та кадӧ сійӧ йӧзӧдӧма «Войвыв кодзув» журналын да «Югыд туй» газетын 21 шмонитан висьт, на лыдын «Карьера», «Чурка Вань».
Шуктомов Г.А. петкӧдчӧма кыдзи публицист, гижӧма коми йӧзлӧн история да культура йылысь: «Есть ли у коми национализм?», «Вернуть имя», «Что имеешь, то и найдешь».
Филиппов Дмитрий Тимофеевич
Филиппов Дмитрий Тимофеевич (1930—2017) — Социалистическӧй Уджвывса Герой, шахтёр-машинист.
Олан туй
Дмитрий Филиппов чужӧма Коми АССР-ын Печора районса (ӧні — Ускар каркытш) Лыжавом сиктын 1930-ӧд вося вӧльгым тӧлысь 15-ӧд лунӧ. Школаын 7 класс помалӧм бӧрын уджалӧма «Выль олӧм» колхозын.
1949-ӧд воын локтӧма Воркутаӧ. 3-ӧд номера Ремесленнӧй училишӧ (ӧні — Вӧркутса политехническӧй техникум) помалӧм бӧрын 1951—1968-ӧд воясын уджалӧма «Капитальная» 1-дза номера шахтаын (сёрӧнджык кутіс шусьыны «Воркутуголь» комбинатса «Востокуголь» трестысь «Воркутинская» шахта) врубӧвӧй машинаса машинистӧн, сэсся изшом комбайнса машинистӧн. Сьӧкыда доймалӧм бӧрын 1969-ӧд восянь уджалӧма «Воркутинская» шахтаын лэптан установкаса машинистӧн. 1973-ӧд воын 1-дза номера «Капитальная» да 40-ӧд номера шахтаяс подув вылын вӧлі вӧчӧма да восьтӧма «Воркутинская» шахта. Ставнас шахтаын уджалӧма 32 во.
Уджын ыджыд вермӧмъясысь СССР-са Вылыс Сӧветысь Президиум шуӧмӧн 1966-ӧд вося лӧддза-номъя тӧлысь 29-ӧд лунӧ Д.Т. Филипповлы сетісны Социалистическӧй Уджвывса Геройлысь ним, Ленин орден да «Чарла да мӧлӧт» медаль. Сыкӧд ӧти кадӧ тайӧ жӧ нимсӧ сетӧма нӧшта куим вӧркутаса олысьлы.
Олӧма Уква карын. Кулӧма Укваын 2017-ӧд вося моз тӧлысь 20-ӧд лунӧ.
Депутат
Воркутаса олысьяс бӧрйылӧмаӧсь сійӧс Коми АССР-са Вылыс Сӧветӧ да СССР-са Вылыс Сӧветӧ (6-ӧд созыв) депутатӧн.
Ичӧт Пера (Сосногорск район)
Ичӧт Пера (Малая Пера) — Коми Республикаын Сосногорск районса Сосногорск кар овмӧдчӧмин улӧ пырысь посёлок.
География
Посёлок пукалӧ Ичӧт Пера ю бокын. Ичӧт Перасянь Сосногорскӧдз 85 км.
Ваи (кыв)
Ваи (, Vei, Vy, Gallinas, Gallines) — тайӧ Либерияын да Сьерра-Леонеын манде кыв. Анбур — ваи слога анбур.
Венда (кыв)
Венда (Tshivenḓa, Luvenḓa) — тайӧ банту кыв, Зимбабвеын да ЛАРын каналан кыв. Анбур — латин.
Пример
Vhathu vhoṱhe vha bebwa vhe na mbofholowo nahone vha tshi lingana siani ḽa tshirunzi na pfanelo. Vhathu vhoṱhe vho ṋewa mihumbulo na mvalo ngauralo vha tea u konou farana sa vhathu vhathihi.
Ичӧт Куж (Кулӧмдін район)
География
Грезд пуксьӧма Эжва юлӧн веськыд бокӧ.
От (Емдін район)
От (Коквицы) — Коми Республикаын Емдін районысь Кӧжмудор сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Актея
Актея — тайӧ Салациялӧн спутник. Сылӧн радиус — 95 км. Салацияӧдз шӧр кост 3440 км. Актея восьтісны Америкаса астрономъяс Кейт С. Нолл, Дениз К. Стефенс, Уилл Гранди да Гарольд Левинсон 2006 воын.
Конкани
Конкани (कोंकणी, Konknni, ಕೊಂಕಣಿ, കൊങ്കണി, koṃkaṇī) — тайӧ Индияын (Гоа, Махараштра, Карнатака, Керала штатъясын) инд-арий кыв, Гоа штатын официал кыв. Анбуръяс — деванагари, латин, каннада, малаялам, араб, важӧн — брахми.
Педеёль (Кӧрткерӧс район)
Педеёль (Педеёль) – Коми Республикаса Кӧрткерӧс районысь Одыб сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь вӧр лэдзысьяслӧн посёлок. Бырис 1977 воын.
Ним артмӧм
Посёлок ним артмӧма ю нимсянь.
География
Посёлок пукалӧ Педеёль (Лымва вож) юлӧн веськыд берегын. Педеёльсянь Одыбӧдз 7 км.
История
1930-ӧд вося списокын да 1940-ӧд воясся инним мусерпасъясын нимыс оз паныдасьлы. Пасйӧма медводдзаысь 1956 вося списокын. Киритӧма 1977 вося рака тӧлысь 23-ӧд лунӧ. Йӧзлӧн висьталӧм серти, 1960-ӧд воясӧ «Сэні олӧмыс пуис. Вӧлі витӧд классӧдз школа, лавка, столӧвӧй, фельдшер пункт, клуб».
Вотинскӧй (Луздор район)
Вотинскӧй (Вотинская) — Коми Республикаын Луздор районысь Лойма сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География
Грезд пукалӧ Луз юлӧн веськыд берегас. Вотинскӧйсянь Лойма шӧрсиктӧдз 2 км, Абъячой юрсиктӧдз 98 км.
Олысь лыд
Грездын олӧны рочьяс.
Аскоцентрум
Аскоцентрум (Ascocentrum ) – Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын.
Капампанган (кыв)
Капампанган (Amánung Sísuan), сидзжӧ пампанго — Лусон ді вылын (Филиппинъяс) малай-полинезия кыв. Анбур — латин, важӧн байбайин да кулитан.
Немеч кыв
Немеч кыв (Deutsch, deutsche Sprache) — тайӧ герман кыв, Германияын, Лихтенштейнын, Люксембургын, Швейцарияын да Австрияын каналан кыв.
Видзӧдӧй тшӧтш
Важ вылыс немеч кыв
Шӧр вылыс немеч кыв
Улыс немеч кыв
Каир
Каир (القاهرة, al-Qāhira — «победоносная») тайӧ Египет Араб Республикаса кар, Египетлӧн юркар. Промышленнӧй, научнӧй да культурнӧй шӧрин.
F
Ff — латин анбурлӧн квайтӧд шыпас.
Видзӧдӧй тшӧтш
Фтор
Уджвывса Гӧрд Дӧрапас орден
Уджвывса Гӧрд Дӧрапас орден (Орден Трудового Красного Знамени) — СССР-ын орден. Медводз вӧлі шусьӧ «Уджвывса Гӧрд Дӧрапас» орден (Орден «Трудовое Красное Знамя»).
История
Уджвывса Гӧрд Дӧрапас орден лӧсьӧдӧма 1928-ӧд вося кӧч тӧлысь 7 лунӧ СССР-лӧн Совнаркомлӧн да Шӧр исполнительнӧй комитетлӧн Шуӧмӧн.
Сэсся статутӧ вӧлі пыртӧма вежсьӧмъяс СССР-лӧн Совнаркомлӧн да Шӧр исполнительнӧй комитетлӧн Шуӧмӧн (1936-ӧд вося ода-кора тӧлысь 7 лунӧ) да СССР-са Вылыс Сӧветысь Президиумлӧн Индӧдъясӧн (1943-ӧд вося лӧддза-номъя тӧлысь 19 лунӧ да 1947-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь 17 лунӧ).
«Уджвывса Гӧрд Дӧрапас» СССР-са орден лӧсьӧдӧмӧдз 1920-ӧд вося ӧшым тӧлысь 28 лунӧ Сӧветъяслӧн VIII Ставроссияса съезд лӧсьӧдіс «Уджвывса Гӧрд Дӧрапас» РСФСР-са орден, а неуна сёрӧнджык татшӧм сяма жӧ орденъяс лӧсьӧдісны и мукӧд сӧветскӧй республикаяс.
«Уджвывса Гӧрд Дӧрапас» РСФСР-са орден медводдзаӧн сетісны Гомель губерняысь Быхового уездса кресьтянин Менчуков Никиталы. 1921-ӧд вося сора тӧлысь 28 лунӧ РСФСР-са ВЦИК-лӧн Шуӧмӧн сылы сетісны йи кылалігӧн Чигирин пос дорйӧмысь.
«Уджвывса Гӧрд Дӧрапас» СССР-са орден лӧсьӧдӧм бӧрын «Уджвывса Гӧрд Дӧрапас» РСФСР-са да мукӧд сӧветскӧй республикаса татшӧм сяма орденӧн наградитӧм помасис.
Орден статут
Уджвывса Гӧрд Дӧрапас орден лӧсьӧдӧма, медым сетны уджвывса ыджыд вермӧмъясысь Сӧветскӧй Союз да йӧз водзын — производство, наука, культура, литература, искусство, велӧдӧм, дзоньвидзалун, канму да общественнӧй юкӧнъясын. Орден сетӧны:
Орден вермасны сетны и суйӧрсайса государстволы, йӧзлы да овмӧсъяслы.
Медводдза сикас
Орденлӧн медводдза сикасыс лӧсьӧдӧма 1928 воын да шусьӧ «Треугольник». Орден вӧчӧма эзысьысь. Ыджда: пасьта — 38 мм, джуджта — 43 мм.
Мӧд сикас
Орденлӧн медводдза сикасыс лӧсьӧдӧма 1936 воын, артмӧ 5 юкӧнысь.
Пахиподиум
Пахиподиум ( Pachypodium ) — кутра котырса корья пу увтыр. Сійӧ быдмӧ Мадагаскарын да Африкаын.
Попов Николай Павлович (кыв туялысь)
Попов Николай Павлович (1801—1873) — коми кыв туялысь. Роч.
Олан туй
Николай Попов чужӧма 1801-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь 12(24)-ӧд лунӧ Вӧлӧгда губерняса Яренскын. Быдмӧма-велӧдчӧма Павловскса кадет корпусын. 1834-ӧд воын штабс-капитан чинӧн петӧма отставкаӧ да овмӧдчӧма Усть-Сысольскӧ. Сэні уджалӧма губернияса секретарӧн да уездса стряпчийӧн. 1847-ӧд воын лоӧма Усть-Сысольск уездса судын дворянскӧй заседательӧн да Публичнӧй небӧгаин котыртысьяс пиысь ӧтиӧн.
Кулӧма 1873-ӧд вося сора тӧлысь 11(23)-ӧд лунӧ Усть-Сысольскын.
Туясьӧм
Сійӧ тӧдса вӧлі П. И. Савваитовкӧд, отсалӧма сылы чукӧртны коми кыв да фольклор материал. 1845-ӧд воын комиӧдӧма сиктса полицейскӧй устав да салтыр.
Академик А. М. Шёгрен корӧм серти Николай Попов лӧсьӧдӧма роч алфавит подув вылын 27 шыпаса коми анбур.
Куж (Кулӧмдін район)
Куж (Кужба) – Коми Республикаса сикт, Кулöмдiн районысь Куж сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
Ним йылысь
Топонимика туялысьяс серти сиктлӧн роч нимыс Кужба артмӧма Кужъюлӧн важ ним серти, коді вӧлі Кужва < Кушва («этша ваа ю»). Кужъю бокас и овмӧдчывлӧмаӧсь медводдза локтӧм йӧзыс 1629 воясӧ. Мыйла комиӧн сиктсӧ шуӧны дженьыда – Куж, некоді оз шу.
География
Куж сикт пуксьӧма Эжва ю веськыд бокас, Куж ю вомын, кӧні Эжва кежӧ лунвывлань.
Медматыс орчча сиктъяс: Кебанъёль лунвылас да Улляна рытыв-войвылас.
Юкӧнъяс
Кужъюыс юкӧ сиктсӧ Ичӧт Куж (кывтчӧс) да Ыджыд Куж (катчӧс) вылӧ. Эмӧсь тані и посниджык юкӧнъяс – грездъяс:
Шор-ёль да нюр-ты
Кутшӧм мича нимъяс сетлӧмаӧсь шоръяслы да юяслы: Макар шор, Лёк шор, Вичко шор, Мӧдар шор, Рӧвдор шор, Косья шор, Сыв ёль, Вад ёль, Горт ёль, Вась шор, Туруб ёль, Ульяна ёль да сідз водзӧ.
Асыввож да Рытыввож ёльяс ӧтлаасьӧмсянь заводитчӧ Куж ю, кытчӧ усьӧны Уна вожжа шор, Чулан шор, Изъя шор, Илля шор, Ыджыд ёль, Ичӧт ёль, Туруна ёль.
Мӧдлапӧлас, Эжва сайын, куйлӧ паськыд Кужнюр.
Сикт артмӧм
Коркӧ важӧн, 1639 воын, Сыктывса крестьянинъяс Л.Ватманов и Е. Нифанов ыстасны корӧм, медым налы «Сетісны оброкӧ Кулӧм юсянь Кужъюӧдз уна му, сьӧд вӧр да Эжва юлӧн кыкнан пӧлӧнсьыс тыяс». Мусӧ корисны овмӧдчыны, гӧрны-кӧдзны му, пуктыны турун, кыйны чери да звер-пӧтка. Февраль 14-ӧд лунӧ 1640 воын Сыктыв земскӧй судӧ воис Новгородсянь тшӧктӧм, медым сійӧ местасӧ прӧверитасны, оз-ӧ кодкӧ сэні ов нин, и абу на кӧ некод овмӧдчӧма, сетны вит во кежлӧ оброк мынтытӧг, а водзвылӧ мынтыны оброк вонас 2 шайт.
Сар дырйи
Медводдза переписьын Кужба казьтывлӧмаӧсь 1646 воын.Сэки грездын вӧлӧма куим овмӧс. Кужйӧ овмӧдчылӧмаӧсь Висер вожысь воӧм йӧз. Вӧлӧмаӧсь найӧ кужысь кияса, зільӧсь, уджачӧсь. Пӧрӧдлӧмаӧсь вӧр, му вӧдитлӧмаӧсь, скӧт видзлӧмаӧсь, чери кыйлӧмаӧсь. Тӧдлӧмаӧсь и грамота. Тӧвнас кӧрта кӧлуйла Чердыньӧдз петавлӧмаӧсь.
1678 вося переписьын грездын 5 овмӧс нин. Переписьяс серти 18 нэм шӧрӧдз нывбабаяс абуӧсь. Тыдалӧ сы вӧсна, мый водзын найӧс йӧз туйӧ эз пуктывлыны. А налы пыр медся уна сюрлӧма. Аньяс чужтывлісны 15 кагаӧдз, найӧс быдтывлісны, став семья понда тӧждысьлісны.
Комиын некор эз вӧв крепостнӧй право, и кужсаяс ас кежысь вӧравлісны, видз-му вӧдитісны, Уралса заводъясӧ ветлісны нажӧткала. Ас вӧляысь ветлісны вичкоӧ. Сӧмын 1791 воын Кулӧмдінса Петыр-Павел вичкоӧ волӧмаӧсь Кужйысь 43 ай да 47 энь лов. Сэки грездын олӧмаӧсь квайт керкаын Тарабукинъяс, квайтын жӧ Кузнецовъяс и куимын Логиновъяс.
Батьяслӧн видз-му, чӧс туйяс, тӧняяс вуджлісны пиянлы. Сідзкӧ, вӧлі нин вӧр-валӧн да видз-мулӧн вӧдитчӧм могысь кутшӧмкӧ асшӧрлун. Гожӧм чӧжӧн вӧдитлісны шабді, сю, ид, зӧр, пуктывлісны капуста, сёркни, картупель. Видзлісны мӧс, вӧв да ыж. Быд ар кыйсьысьяс вайлісны уна звер-пӧтка. Грездын нывбабаяс, том и пӧрысь, тӧвбыдӧн печкисны, кыисны дӧра.
1860-ӧй воясӧ стрӧитӧмаӧсь часовня.
1907 воӧ воссис ӧти класса Земскӧй училище.
Сӧветъяс дырйи
Гражданскӧй война помасьӧм бӧрын Кужйын лыддьысис 160 овмӧс, 769 олысь (347 мужичӧй, 422 нывбаба).
Декабр 1927 воын странаын заводитчис коллективизация. Ичӧт Кужйын котыртісны кык колхоз: «Гигант» (председательыс Кузнецов Ф.И.) да «Ленин ног» (председатель Тарабукин Ф.Н.). Ыджыд Кужйын вӧліны колхоз «Уджалысь» да «Урожай».
1937 воын восьтісны изба-читальня, кӧні вӧлі 2000 сайӧ небӧг.
Сёрӧнджык грездыс торъяліс Ыджыд да Ичӧт Куж вылӧ. Январ 1939 воын Ыджыд Кужйын воссис сиктсӧвет, кытчӧ пырисны некымын сикт-грезд.
А водзӧ гымӧбтіс война, кытӧн усис кужса 107 солдат.
Но Куж сикт сӧвмис да сӧвмис. 1953 воын восьтісны сиктса библиотека, 1963 – выль школа, кӧні велӧдчисны кӧкъямысӧд классӧдз. Декабр 1974 воын воссис челядьлы сад-ясли, а 1979 воын – культура керка.
Веськӧдлӧм
Куж - Куж сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт. А юралысь - Липин Игорь Павлович. Эм депутатъяслӧн сӧвет, кытчӧ пырӧ 10 депутат:
Йӧз
Кужйын олӧны комияс, сёрнитӧны комиӧн.
Культура
Сиктас эм:
Аспасия
Аспаси (Aspasia ) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Америкаын.
Менде (кыв)
Менде (, Mɛnde yia) — тайӧ Либерияын да Сьерра-Леонеын манде кыв. Анбур — латин, важӧн менде слога анбур (кикакуи, ).
Кострома обласьт
Кострома обласьт тайӧ регион Рочмуын.
G
Gg — латин анбурлӧн сизимӧд шыпас.
Видзӧдӧй тшӧтш
Ԍ
Лао кыв
Лао кыв (ພາສາລາວ [pʰáːsǎːláːw]) — тайӧ тай-кадай кыв, Лаосын каналан кыв. Анбур — лао (Akson Lao, ອັກສອນລາວ [ʔáksɔ̌ːn láːw]). Вичкоын лаоӧн гижӧны "туа-тхам" (Akson Tham либӧ Tua Mueang) анбурӧн.
Гора пасъяс
᩵ - тон-1, ᩶ - тон-2
Лыдпасъяс
Хора:
᪀ ᪁ ᪂ ᪃ ᪄ ᪅ ᪆ ᪇ ᪈ ᪉
Тхам:
᪐ ᪑ ᪒ ᪓ ᪔ ᪕ ᪖ ᪗ ᪘ ᪙
Крутӧй (Сосногорск район)
Крутӧй (Крутая) — Коми Республикаын Сосногорск районысь Сосногорск кар овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
История
2012 воӧдз Крутӧй грезд вӧлі пырӧ Вылыс Изьва сикт овмӧдчӧминӧ.
Сёйты (Сыктывдін район)
Сёйты (Сёйты) – Коми республикаын Сыктывдін районса Озёл сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География
Сёйты пукалӧ Эжва юлӧн веськыд берегын. Грездсянь Озёл шӧрсиктӧдз 8 км, Выльгорт юрсиктӧдз 40 км.
Олысь лыд
Грездын олӧны комияс.
Филиппов Василий Ионакиевич
Филиппов Василий Ионакиевич (1924—1987) — Сӧвет кадся военноначальник, генерал-лейтенант.
Канкарса метрополитен
Канкарса метрополитен (Московский метрополитен) тайӧ метрополитен Канкарын, Рочму.
Филиппов Василий Ионакиевич
Олан туй
Айму вӧсна Ыджыд тыш кадӧ
Сӧветскӧй армияӧ мунӧма ас кӧсйӧм серти 1941-ӧд вося сора тӧлысьын. Айму вӧсна Ыджыд тыш вылын 1941-ӧд вося ӧшым тӧлысьсянь. Лейтенант, стрелкӧвӧй взводса командир Ленинград, Волхов да Рытыв-Войвыв фронтъясын. 1942-ӧд вося ода-кора тӧлысьсянь — танкӧвӧй бригадаын взводса да ротаса командир. 1943-ӧд вося ода-кора тӧлысьсянь тышкасьӧма Рытыв-Лунвыв, Коймӧд Украинаса фронтъясын фронтса торъя мотоциклет полкын ротаса да батальонса командир. Куимысь ранитчылӧма.
Айму вӧсна Ыджыд тыш бӧрын
Академия помалӧм бӧрын — танкӧвӧй полкса командир да вежысь (1954—1964), дивизияса командирӧс вежысь (1965—1968). 1968-ӧд восянь служитӧма Ылыс Востокын танкӧвӧй дивизияса командирӧн, корпусса командирӧс вежысьӧн, армияса командующӧйӧс вежысьӧн, округса штабын начальникӧс вежысьӧн, округса войсаяс дасьтан Управленньӧын начальникӧн.
Вӧлӧма военнӧй сӧветникӧн Кубаын, Йеменын, медшӧр военнӧй сӧветникӧс вежысьӧн Афганистанын. Висьӧм вӧсна петӧма пенсия вылӧ 1986-ӧд воын.
Кулӧма Горький (ӧні Улыс Вылькар) карын 1987-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь 7-ӧд лунӧ. Гуалӧма сэн жӧ.
Ошканпасъяс
Сійӧс наградитӧма СССР-са 8 орденӧн, Йемен, Афганистан, Болгария да Монголияса орденъясӧн, а сідзҗӧ СССР-са да суйӧрсай канмуса медальясӧн.
Лома (кыв)
Лома (Löömàgòòi [lɔːmàɡòːi], Löghömàgòòi [lɔɣɔmàɡòːi]) — тайӧ Либерияын да Гвинеяын манде кыв. Анбур — латин, важӧн лома слога анбур.
Социалистическӧй Уджвывса Герой
Социалистическӧй Уджвывса герой — СССР-ын медвылыс тшупӧда звание, мый вӧлі сетӧны бура уджалӧмысь 1938 восянь 1991 воӧдз.
История
Тайӧ званньӧсӧ да званньӧ йылысь Положениесӧ лӧсьӧдӧма 1938 вося ӧшым тӧлысь 27-ӧд лунӧ СССР-са Вылыс Сӧветлӧн Президиум «Об установлении высшей степени отличия — звания Героя Социалистического Труда» Шуӧмӧн. Водзынсӧ вӧлі Уджвывса Герой ним.
Морозов Сергей Михайлович
Олан туй
Сергей Морозов чужӧма Вӧлӧгда губерняысь Усть-Сысольск уездса Межадорын (ӧні — Сыктыв районса Межадор сикт) 1913-ӧд вося йирым тӧлысь 7-ӧд лунӧ.
Ветлӧма Айму вӧсна Ыджыд тыш вылӧ. Война бӧрын редакторалӧма Крымса небӧг лэдзанінын да директоралӧма Симферопольын полиграфия училишӧын.
Кулӧма 1988-ӧд вося сора тӧлысь 6-ӧд лунӧ.
Гижан удж
1938-ӧд воын йӧзӧдӧма «Депутатлӧн мӧвпъяс» поэма. Гижӧма висьтъяс, очеркъяс, комиӧдӧма некымын гижӧд. 1957-ӧд воянь пырӧ СССР-са гижысь котырӧ.
Дасьтӧма «Вояс пыр, би пыр» антология, кытчӧ пыртіс Айму вӧсна Ыджыд тыш кадӧ усьӧм коми гижысьяслысь гижӧдъяссӧ: Н.А. Шахов (Сандрик Микол) (1898—1943), Я.И. Чупров (Биа Ӧгыр) (1906—1942), Б.С. Ярасов (Биавир) (1908—1942), А.Д. Старцев (Тикӧн Ӧльӧксан) (1906—1943), Н.А. Старцев (Тикӧн Коляй) (1907—1943), И.Н. Симаков (Сим Вань) (1906—1943), И.П. Титов (Тит Паш Вань, И.Лучев) (1908—1941), И.А. Осипов (Вокан) (1911—1942), И.Г. Подоров (Гаврил Иван) (1906—1942), В.П. Латкин (1907—1942), В.И. Елькин (Иван Вась) (1912—1942), А.П. Размыслов (1915—1943), А.Г. Габов (Гриш Саш) (1912—1941), М.И. Шестаков (Мивашеков) (1904—1942), И.Н. Габов (Иван Комсомольскӧй) (1914—1941), А.А. Шаманов (1918—1943), Н.С. Самарин, С.А. Маегов.
Кырув (Сыктыв район)
Кырув (Кырув) – Коми республикаын Сыктыв районса Волся сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География
Кырувсянь Волся шӧрсиктӧдз км, Визин юрсиктӧдз км, Сыктывкар юркарӧдз км.
Озъяг (Кулӧмдін район)
Озъяг (Озъяг) – Коми Республикаын Кулӧмдін районысь Куж сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь посёлок.
География
Озъяг пуксьӧма Эжва юлӧн веськыд бокӧ.
Ваньпи (Мылдін район)
Ваньпи (Ваньпи) — Коми республикаын Мылдін районса Митрӧпандікост сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Жижева Зоя Григорьевна
Жижева Зоя Григорьевна (1946) — асшӧра босьтчысь коми гижысь, велӧдысь. Нывдырся овыс — Королёва.
Гижан удж
Зоя Жижева гижӧ комиӧн кывбуръяс да сьыланкывъяс челядьлы да верстьӧлы. Кывбуръяссӧ сиӧ муса войвыв вӧр-валы да чужан мулы. Уна кывбур тэчӧма радейтчӧм, вона кадся олӧм йылысь.
Зоя Григорьевна сьылӧ да петкӧдчӧ «Сипертас» йӧзкостса котыркӧд районса да республикаса «Шондібан», «Василей», «Играй гармонь, звени частушка», «Русская зима» гажъяс дырйи, кӧні юргӧмаӧсь сылӧн кывбуръяс вылӧ тэчӧм сьыланкывъяс.
Мукӧдтор
Дыр кад чӧж веськӧдлӧма Одыб сиктса ветеранъяслӧн сӧветӧн. З.Г. Жижева — уджвывса ветеран да Рочмуса велӧдӧм юкӧнын нимӧдана велӧдысь.
Аспиидогине
Аспиидогине (Aspidogyne ) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Америкаын.
Рочев Юрий Герасимович
Рочев Юрий Герасимович (1936-1995) — коми фольклор да литература туялысь, филологияса кандидат (1974).
Лезги кыв
Лезги кыв (лезги чІал, lezgi çal) — тайӧ лунвыв Дагестанын да Азербайджанын нах-дагестан кыв.
Рочев Юрий Герасимович
Туялан удж
Коми пединститутын Юрий Рочев тӧдмасис студентка Галина Клубковакӧд, кодкӧд сэсся гижсисны. Сьӧм тырмытӧм вӧсна том морт вӧзйысьӧ СССР-са Наукаяс академиялӧн Коми филиалӧ удж вылӧ. 1962-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысьӧ сійӧс босьтӧны лаборантӧн кыв да литература юкӧнӧ, кӧні сэсся уджаліс олӧм помӧдзыс, 33 во. Юрийлы ковмис велӧдчыны Коми пединститутын уджысь орӧдчытӧг. Велӧдчӧм помалӧм бӧрын, 1964-ӧд воын, Юрий Рочевӧс вуджӧдісны младшӧй научнӧй сотрудникӧ, и сійӧ босьтчис асшӧра туявны коми фольклор. Аспирантураӧ пыртӧдз на сійӧ удитіс куимысь ветлыны экспедицияясӧ.
1966-ӧд воын Ю.Г. Рочев босьтчис гижны А.К. Микушев веськӧдлӧм улын филологияса кандидат ним вылӧ диссертация. Экспедицияясын чукӧртӧм материал подув вылын том туялысь 1969-ӧд воын йӧзӧдіс «Челядь сьыланкывъяс да мойдкывъяс» неыджыд небӧг. Тайӧ вӧлі коми фольклористикаын медводдза удж, коді ставнас сиӧма коми челядь фольклорлы. Йӧзкостса терминология вылӧ мыджсьӧмӧн Юрий Рочев вӧзйис жанръяслы нимъяс, кодъясӧн специалистъяс ӧнӧдз на вӧдитчӧны: «сьыланкыв-мойдкывъяс», «чуксасян сьыланкывъяс», «шыӧдчанкывъяс», «потандорса сьыланкывъяс», «лыддьысянкывъяс» и с.в. Кандидат ним вылӧ диссертация том туялысь дорйис 1974 воын Мордваса канму университетын. Аслас уджас сійӧ юкліс став челядь жанрсӧ торъя котыръясӧ, видлаліс налысь аслыспӧлӧслунсӧ. Сёрӧнджык некымын статьяын пыдісяньджык видлаліс сьыланкыв-мойдкывъяс да чуксасян сьыланкывъяс. 1988 воын йӧзӧдіс «Коми челядьлы важъя ворсӧмъяс» небӧг, кӧні вайӧдіс медся тӧдса 17 ворсӧм.
Ыджыд пай Юрий Рочев пуктіс, кор А.К. Микушев юрнуӧдӧм улын вӧлі дасьтӧны «Коми йӧзкостса сьыланкывъяс» куим небӧга удж. Медым бергӧдны та мый ыджда удж, ковмис унаысь петавлыны фольклор экспедицияӧ. Ю.Г. Рочев аслас нэмнас кызьысь кымын ветліс чукӧртны фольклор: вӧлі Мурманск да Омск обласьтъясын, Ямал-Яран да Яран асвеськӧдлан кытшъясын (Канино-Тиман район), Коми мулӧн Кулӧмдін, Кӧрткерӧс, Луздор да мукӧд районын. Медводдза кык томсӧ (1966, 1968 вояс) лӧсьӧдысьясӧн вӧліны А.К. Микушев да П.И. Чисталёв, коймӧдсӧ накӧд ӧттшӧтш дасьтіс Ю.Г. Рочев. Бӧръя томыс вӧлі сиӧма «Изьва да Печора» традицияяслы. И дерт жӧ, Юрий Рочев, коді ичӧт дырсяньыс тӧдіс изьва культура, радпырысь пырӧдчис тайӧ уджас кыдзи сяма фольклор туялысь. «Коми йӧзкостса сьыланкывъяс» куим небӧга удж лӧсьӧдӧм вӧлі вылӧ донъялӧма, а фольклор туялысьяслы 1972 воын вӧлі сетӧма Иван Куратов нима Коми АССР-са канму премиа.
Коми сьыланкывъяс серти удж эштӧдӧм бӧрын коми фольклор да литература туялысьяс ӧттшӧтш босьтчисны лӧсьӧдны ыджыд удж – «Коми литературалӧн история» куим небӧга монография. Медводдза томлы Ю.Г. Рочев гижис татшӧм юкӧнъяс: «Челядь фольклор», «Коми фольклор чукӧртан да йӧзӧдан история» (А.К. Микушевкӧд да П.И. Чисталёвкӧд), «Лирика сьыланкывъяс» (А.К. Микушевкӧд) да «Сӧвет кадся фольклор» (П.И. Чисталёвкӧд). Юрий Рочев петкӧдчис сідзжӧ и коми литература туялысьӧн: «Коми литературалӧн история» небӧглӧн мӧд да коймӧд томъяслы дасьтіс челядь литература серти юкӧнъяс да Владимир Ширяев йылысь статья.
Та вылын Ю.Г. Рочев эз помав коми литература туялӧм. Мукӧдыскӧд тшӧтш сійӧ лӧсьӧдіс «Писатели Коми АССР – детям» (1983) кывкуд, восьтіс коми гижысьяслысь гусянимъяссӧ. Юрий Рочев корсис фольклорнӧй подувъяс Иван Куратовлӧн да Палалей Кальӧ Жаковлӧн творчествоын, а сідзжӧ йӧзӧдӧмӧдз вайӧдіс «Коми гор» небӧг (1989), кытчӧ пырисны И.А. Куратовлӧн гижӧдъясыс.
1980-ӧд вояс пансигӧн Ю.Г. Рочев босьтчис уджъёртъясыскӧд туявны абу мойдана проза. Торйӧн нин фольклористӧс кыскисны чудь йылысь висьтъяс, кодъяслысь сюжетъяссӧ юкис куим ыджыд котыр вылӧ. Уна вося туялӧмъясысь артмис «Коми йӧзкостса важ висьтъяс» небӧг, кытчӧ вӧлі ӧтувтӧма 172 легенда, предание да быличка. Кызвын материалсӧ автор чукӧртіс 1962-1978 воясӧ да йӧзӧдіс медводдзаысь на. Таӧдз коми фольклористикаын татшӧм сяма уджыс эз на вӧв. Юрий Рочев гижис и «Жанры несказочной прозы коми» монография, но уджыс коли йӧзӧдтӧм (ӧні куйлӧ архивын).
1980-ӧд вояс помын нин Ю.Г. Рочев шыӧдчис коми мойдъяс дорӧ. Сылӧн вӧлі ыджыд кӧсйӧм – чукӧртны да йӧзӧдны коми фольклорысь свод, а панны тайӧ уджсӧ кӧсйис коми мойдъяс йӧзӧдӧмсянь. Сылӧн веськӧдлӧм улын ставнас вӧлі чукӧртӧма 17 том, вуджӧдӧма роч кыв вылӧ. Дасьтӧм материалсӧ видзӧны Коми наука шӧринса архивын. Ловъя дырйиыс Юрий Рочев удитіс йӧзӧдны коми мойдъяслысь ӧти небӧг, кытчӧ пыртіс 51 мойд.
Ыджыд кывкутӧм усис сылӧн пельпомъяс вылӧ «Коми Республика» энциклопедия лӧсьӧдігӧн. Куимнан томыслы сійӧ дасьтіс 40 сайӧ статья коми фольклорысь да литератураысь. Ставнас Юрий Рочев йӧзӧдіс 110 сайӧ туясян удж, комиӧн и рочӧн. Некымын статья петавліс Венгрияын, Финляндияын, Австрияын.
Учёнӧй ёна тӧждысис войтырӧс йӧзкостса творчествоӧн тӧдмӧдӧм вӧсна. «Красное знамя», «Югыд туй» (сэсся – «Коми му») газетъясын, «Войвыв кодзув» журналын да нӧшта уналаын на сылӧн петавлісны научно-популярнӧй гижӧдъяс. Тшӧкыда фольклорист лыддьыліс лекцияяс, сёрнитіс радио пыр да телевидениеын. Таысь кындзи Юрий Герасимович велӧдіс Сыктывкарса университетын да Коми пединститутын коми фольклор да челядьлы литература, ветлывліс студентъяскӧд фольклор чукӧртан экспедицияясӧ. Топыд йитӧдъяс Ю.Г. Рочевлӧн вӧліны и Мыжыса краеведческӧй музейкӧд. Сійӧ отсаліс паськӧдны музейлысь фондъяссӧ.
Небӧгъяс
Ю.Г. Рочев йӧзӧдіс 110 сайӧ удж. Ки помысь 40 удж куйлӧ архивын. Медся тӧдчана уджъясӧн лоӧны:
Тоомас Хендрик Ильвес
Тоомас Хендрик Ильвес (эст. Toomas Hendrik Ilves) — Эстонияса юралысь (2006—2016), политик, дипломат, журналист.
Олан туй
Тоомас Хендрик Ильвес чужӧма Стокгольмын 1953-ӧд вося ӧшым тӧлысь 26-ӧд лунӧ. 1972–1976-ӧд воясӧ велӧдчӧма АӦШын, Колумбия университетса психология кафедраын. 1984–1988-ӧд воясын уджалӧма «Мездӧм Европа» радиостанцияын.
1991-ӧд воын бергӧдчӧма асшӧр Эстонияӧ. 1996–1998 да 1999–2002-ӧд воясӧ вӧлӧма иностраннӧй делӧясса министрӧн. Социал-демократия ютырӧ пырысь.
2006-ӧд вося кӧч тӧлысь 23-ӧд лунсянь 2016-ӧд вося йирым тӧлысь 10-ӧд лунӧдз президенталӧма Эстонияын.
H
Hh — латин анбурлӧн кӧкъямысӧд шыпас.
Видзӧдӧй тшӧтш
Вачужысь
Эллин Η
Кирилл Һ
Тсонга (кыв)
Тсонга (Xitsonga) либӧ шангаан — тайӧ Мозамбикын, Свазилендын, Зимбабвеын да ЛАРын банту кыв, ЛАРын каналан кыв. Анбур — латин.
Тсонга анбур
Aa Bb BVbv BYby Cc CHch Dd DLdl DYdy DZdz DZWdzw Ee Ff Gg Hh HLhl HLWhlw Ii Jj Kk KHkh KHWkhw KWkw Ll Mm MHmh Nn NDHndh NDYndy NGng NGHngh NHnh NJnj NKnk NKHnkh NSns NYny Oo Pp PFpf PHph Qq Rr Ss SHsh SWsw Tt TLtl TSts TSWtsw Uu Vv Ww Xx Yy Zz ZHzh
Пример
Tata wa hina la nge tilweni, vito ra wena a ri hlawuriwe; a ku te ku fuma ka wena; ku rhandza ka wena a ku endliwe misaveni, tanihi loko ku endliwa tilweni u hi nyika namuntlha vuswa bya hina bya siku rin'wana ni rin'wana; u hi rivalela swidyoho swa hina, tanihi loko na hina hi rivalela lava hi dyohelaka; u nga hi yisi emiringweni kambe u hi ponisa eka Lowo biha, [hikuva ku fuma, ni matimba, no ku twala i swa wena hi masiku ni masiku. Amen
Булышева Вера Витальевна
Булышева Вера Витальевна (1973) — коми сьылысь, Коми Республикаса нимйӧза артист.
Олан туй
Вера Булышева чужӧма 1973 вося сора тӧлысь 26 лунӧ Кулӧмдін районса Парч сиктын. Помалӧма Коми Республикаса искусствояс училишӧ, Ипполитов-Иванов нима Москваса шылада педагогика институт. Уджалӧ Коми республикаса филармонияын сьылысьӧн. Та кындзи, 2008 восянь уджалӧ велӧдысьӧн Коми Республикаса искусствояс колледжса сольнӧй да хорӧвӧй йӧзкостса сьылӧм юкӧнын: велӧдӧ студентъясӧс сьывны.
Сьылӧм
Вера Булышевалӧн репертуарын коми и роч йӧзкостса сьыланкывъяс, а сідзжӧ ӧнія коми да роч авторъяслӧн.
1997 воын пырӧдчылӧма том сьылысьяслӧн «Юрган» йӧзкостса сьыланкыв конкурсӧ. Унаысь сьыланкывъяснас петкӧдчылӧма «Василей» конкурс-фестиваль дырйи да шедӧдлӧма нимпасъясын местаяс да Гран-при.
Курган обласьт
Курган обласьт тайӧ регион Рочмуын.
Галактионовскӧй (Луздор район)
Галактионовскӧй (Галахтионовская) — Коми Республикаын Луздор районысь Лойма сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Пӧлянин (Удора район)
Пӧлянин (Политово) – Удора районса Пыисдін сикт овмӧдчӧминын коми грезд.
Ним артмӧм
Пӧлянин ним серти эм кык гипотеза:
Галактионовскӧй (Луздор район)
Олысь лыд
Грездын олӧны рочьяс.
Пӧлянин (Удора район)
География
Пӧлянин грезд пукалӧ Мозын ю веськыдладорын.
Медматыс оланін, Сісьтыдін грезд, пукалӧ Пӧлянинсянь катыд 1,5 верст ылнаын. Юр сиктӧдз, Пыисдінӧдз, колӧ мунны автотуй кузя 11 верст войвылӧ.
История
Грездыс артмӧма 1747ʼ во бӧрын. Медводз казьтыштӧма 1782ʼ воын (Политова).
Веськӧдлӧм
Пӧлянин пырӧ Пыисдін сикт овмӧдчӧминӧ.
Йӧз
Пӧлянин грездын олӧны комияс, сёрнитӧны комиӧн.
Варай-варай (кыв)
Варай-варай (winaray, samarnon), сидзжӧ варай, самар-лейте либӧ самарнон — Филиппинъяс вылын малай-полинезия кыв. Анбур — латин, важӧн байбайин.
Латин анбур
Aa Bb Kk Dd Gg Hh Ii Ll Mm Nn NG ng Pp Rr Ss Tt Uu Ww Yy
Пыртӧм кывъясын сідзжӧ:
Cc Ee Ff Jj Ññ Oo Qq Vv Xx Zz
Пример
Nga an ngatanan nga mga tawo, nahimugso talwas ug katpong ha ira dignidad ug katdungan. Hira natawo dinhi ha tuna mayda konsensya ug isip ug kaangayan gud la nga an ira pagtagad ha tagsatagsa sugad hin magburugto.
Гаръя (Сыктывдін район)
Гаръя (Гаръя) – Коми Республикаса Сыктывдін районысь Паджга сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География
Гаръя пукалӧ Сыктыв юлӧн шуйга берегын. Грездсянь Паджга шӧрсиктӧдз 2 км, Выльгорт юрсиктӧдз 36 км.
Олысь лыд
Грездын олӧны комияс.