cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Католиков Александр Александрович
Олан туй
Александр Католиков чужӧма Новосибирскын 1941-ӧд вося йирым тӧлысь 13-ӧд лунӧ. Ӧкмысӧд класс бӧрас быд гожӧм пионервожатайӧялӧма челядьлӧн гожся лагерын. 1961-ӧд воын помалӧма 10-ӧд номера школа, пырӧма велӧдчыны Новосибирскса педагогика институтӧ. Но ВЛКСМ-са Новосибирскса горком мӧдӧдӧма сійӧс велӧдчыны В.И. Ленин нима Москваса педагогика институтлӧн физико-техническӧй факультетӧ. 1966-ӧд воын институт помалӧм бӧрын локтӧма семьяыскӧд Сыктывкарӧ. Во велӧдӧма 1-дза номера школаын физика, сэсся директоралӧма пионеръяслӧн да велӧдчысьяслӧн Дворечын.
1973-ӧд восянь матӧ кызь во веськӧдлӧма Сыктывкарса школа-интернатӧн (ӧні новлӧ Александр Католиковлысь нимсӧ).
Кулӧма 1996-ӧд вося лӧддза-номъя тӧлысь 12-ӧд лунӧ.
Бурлыкина Майя Ивановна
Бурлыкина Майя Ивановна (1949) — туялысь, культурология наукаясса доктор, профессор. Нывдырся овыс — Лодыгина.
Олан туй
Майя Бурлыкина чужӧма 1949-ӧд вося ода-кора тӧлысь 2-ӧд лунӧ Сыктывкарын. Батьыс — Иван Алексеевич Лодыгин, историк; мамыс — Елизавета Степановна, медработник.
1969-ӧд воын локтӧма СССР-са наукаяс академиялӧн Коми филиалӧ, медым пырны уджавны экономика юкӧдӧ лаборантӧн. Отделнас сэки веськӧдлӧма география наукаяс доктор Валентина Витязева. 1971-ӧд во помын сійӧ вуджӧма мӧд должностьӧ да корӧма аскӧдыс Майя Ивановнаӧс Сыктывкарса канму университетӧ, кодӧс дасьтӧны на вӧлі восьтны.
1982-ӧд восянь веськӧдлӧма университетын Коми мулӧн просвещение историялӧн музейӧн.
Туясян удж
Йӧзӧдӧма 300 сайӧ туясян удж, на лыдын монографияяс, велӧдан пособиеяс. 1995-ӧд восянь дасьтӧма да йӧзӧдӧма нималана йӧзлысь ас фондса каталогъяс. Сыктывкарса канму университет йылысь энциклопедияӧ гижӧма 900 гӧгӧр статья.
Поляна (Сосногорск район)
Поляна (Поляна) — Коми Республикаын Сосногорск районса Сосногорск кар овмӧдчӧмин улӧ пырысь посёлок.
География
Посёлок пукалӧ Изьва юлӧн веськыд берегын. Полянасянь Сосногорск карӧдз 8 км.
История
Артмис 1940-ӧд воясын. 1949 воын Пожня вӧр пӧрӧданінын вӧлӧма 7 ыстӧм морт: 3 рытыввывса украинеч да 4 «власовец».
2012 воӧдз посёлок вӧлі Сосногорск районысь Поляна сикт овмӧдчӧминса шӧрсиктӧн.
П
Пп (важ слав. ) — кирилл анбурлӧн шыпас. Шуанног — [p]. Лыд пасйӧм — 80.
Видзӧдӧй тшӧтш
Π
Лыюров Александр Алексеевич
Лыюров Александр Алексеевич (А. Зеленцов; 1923—1990) — коми гижысь.
Олан туй
Александр Лыюров чужӧма Коми (Зыряна) асвеськӧдлан обласьтысь Сыктывдін районса Зеленечын 1923-ӧд вося сора тӧлысь 17-ӧд лунӧ.
1938 воын пырӧма велӧдчыны рабфакӧ, но сэсся вуджма ветеринарнӧй фельдшеръяслӧн школаӧ. Сійӧс помалӧма 1940 воын да кык во уджалӧма специальносьт сертиыс чужан сиктас.
I
Ii — латин анбурлӧн ӧкмысӧд шыпас.
Лыюров Александр Алексеевич
Олан туй
1942 вося ода-кора тӧлысьӧ мунӧма армияӧ, велӧдчӧма Кардорын военно-пулемётнӧй училишӧын, но помавны велӧдчӧмсӧ абу удитӧма. Айму вӧсна Ыджыд тыш кадӧ Ленинград улын сьӧкыд тышъяс вӧсна училишӧсӧ ставнас нуӧны фронт вылӧ. Разведчикалӧма. Служитӧма Волхов фронтын лыжнӧй баталёнын. Ленинград вӧсна тышъясын кыкысь сьӧкыда ранитчылӧма. Дыркодь куйлӧма госпитальын, но бурдӧдчӧм бӧрас мунӧма ас баталёнас, кӧні и служитӧма война помӧдзыс.
I
История
Рим лыдпас I = 1
Лыюров Александр Алексеевич
Олан туй
1945-ӧд воын баталёнсӧ вуджӧдӧны Украинаӧ бырӧдны бандеровечьясӧс, и сӧмын 1947-ӧд воын Александр Лыюров локтӧ гортас. Уджалӧма ветеринарнӧй фельдшерӧн Айкатылаын.
1951-ӧд воын нин сійӧс корӧны уджавны редакторӧн Коми АССР-са министръяслӧн сӧветбердса радиоинформация комитетӧ. Дас кӧкъямыс во уджалӧм бӧрын 1968-ӧд вося лӧддза-номъя тӧлысьын вуджӧ «Югыд туй» газет редакцияӧ, кӧні уджалӧ дас нёль во.
I
Видзӧдӧй тшӧтш
Йод
Кирилл І
Эллин Ι
Лыюров Александр Алексеевич
Гижан удж
Александр Лыюров босьтчӧма гижны война бӧрын. Сиктса томулов йылысь «Простӧй йӧз» медводдза повесьт петӧма «Войвыв кодзув» журналын 1949-ӧд воын, а торъя небӧгӧн — 1951-ӧд воын. Сылӧн «Зарни кияс» выль повесьтын (1956) сёрни мунӧ ремесленнӧй училишӧын велӧдчысьяс йылысь, кыдзи налӧн сӧвмӧ пытшкӧсса мирыс. Фронт вылын нуӧдӧма дневник, и тайӧ пасйӧдъясыс лоӧмаӧсь подулӧн «Менам другъяс йылысь повесть» гижӧдлы, кӧні висьталӧма пулемётнӧй училишӧся курсантъяс йылысь.
Бӧръя ыджыд уджыс — «Пармаса варышъяс» роман, мый петавлӧма «Войвыв кодзув» журналын 1992—1993-ӧд воясын.
1957 восянь А.А. Лыюров пырӧ СССР-са гижысь котырӧ.
Туискерӧс (Емдін район)
Туискерӧс (Туискерес) — Коми Республикаын Емдін районысь Кӧжмудор сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Коми Александр Павлович
Коми Александр Павлович (1926—1989) — коми гижысь.
Олан туй
Александр Коми чужӧма Коми (Зыряна) асвеськӧдлан обласьтысь Сыктыв районса Поёл сиктын 1926-ӧд вося урасьӧм тӧлысь 24-ӧд лунӧ. 1930-ӧд воын семьяыс вуджӧма овны Сыктывкарӧ. Медводдза классӧ велӧдчӧма 4-ӧд школаын. Помалӧма 1941-ӧд воын Сыктывкарын 1-ӧд номера школаын кӧкъямыс класс, а сэсся — мотористъяслысь куим тӧлысся курсъяс. Помалӧм бӧрас уджалӧма «Вычегодсплав» трестын 16-ӧд номера катер вылын ода-кора тӧлысьсянь 1942-ӧд вося моз тӧлысь 31-ӧд лунӧдз. Водзӧ велӧдчӧма 12-ӧд номера школаын, кӧні помалӧма 1943-ӧд воын ӧкмыс класс. Гожӧмнас кык тӧлысь уджалӧма сплавын. 1943-ӧд воын 10-ӧд классын велӧдчигӧн мӧдӧдчӧма фронт вылӧ. 1943—1948-ӧд воясӧ служитӧма Сӧветскӧй армиаын. Воӧм бӧрын велӧдчӧма ВЛКСМ-са ЦК-лӧн Шӧр школаын. Сійӧс помалӧм бӧрын уджалӧма Сыктывкарса горкомын комсомолса медводдза секретарӧн. Коми канмуса педагогика институт помалӧм бӧрын уджалӧма госбезопасносьт комитетын, а сэсся вӧлӧма Коми наука шӧринса Президиумысь веськӧдлысьлӧн отсасьысьӧн войтыркостса йитӧдъяс серти.
Гижан удж
Ассьыс медводдза висьтъяссӧ йӧзӧдӧма «Войвыв кодзув» журналын 1984 воын. «Зарни вӧр» повесьтын гижысь шыӧдчӧма 1930-ӧд вояслань, петкӧдлӧма, кыдзи коми кресьтяна уджалӧмаӧсь вӧр заптігӧн, вӧралӧмаӧсь да вӧдитӧмаӧсь видз-му.
Медводдза мирӧвӧй тыш
Медводдза мирӧвӧй тыш (1914, сора тӧлысь 28-ӧд лун — 1918, вӧльгым тӧлысь 11-ӧд лун) — мирын медыджыд да медся вир кисьтана тышъяс пиысь ӧти.
Лунвыв ндебеле (кыв)
Лунвыв ндебеле (isiNdebele, Sindebele, Nrebele) — тайӧ банту кыв, ЛАРын каналан кыв. Анбур — латин.
Лунвыв ндебеле анбур
Aa Bb BHbh Cc Dd DLdl Ee Ff Gg Hh HHhh HLhl Ii Jj Kk KHkh KLkl Ll Mm Nn NGng NYny Oo Pp PHph Qq Ss Tt THth TJtj TJHtjh TLHtlh TSts TSHtsh Uu Vv Ww Xx Yy Zz
Видзӧдӧй тшӧтш
Войвыв ндебеле
Бохотница
Бохотница (Bochotnica, ) — тайӧ сикт Польшаын, Люблин воеводстволӧн юркар. Йӧз:.
Баркерия
Баркерия (Barkeria) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Америкаын.
Вылыс Омра (Сосногорск район)
Вылыс Омра (Верхняя Омра) — Коми Республикаын Сосногорск районысь Войвож кар овмӧдчӧмин улӧ пырысь посёлок.
Микушев Анатолий Константинович
Микушев Анатолий Константинович (1926—1993) — коми фольклор да литература туялысь, филология наукаясса доктор, критик, СССР-са гижысь котырö пырысь, Коми АССР-са наукаын нимӧдана уджалысь, РСФСР-са наукаын нимӧдана уджалысь. Батьлӧн вокыс — Айму вӧсна Ыджыд тыш кадся нималана комдив Георгий Микушев.
Олан туй
Анатолий Микушев чужӧма 1926-ӧд вося вӧльгым тӧлысь 5-ӧд лунӧ Усть-Сысольск карын. 1934–1943-ӧд воясӧ велӧдчӧма Сыктывкарын 1-ӧд да 2-ӧд номера шӧр школаясын, 1943–1947-ӧд воясӧ — Коми канмуса педагогика институтысь филология факультетын. Пединститут помалӧм бӧрын 1947-ӧд вося моз тӧлысьсянь 1950-ӧд вося кӧч тӧлысьӧдз уджалӧма велӧдысьӧн да директорӧн Сыктывдін районса Ыб шӧр школаын.
1950-ӧд вося кӧч тӧлысьсянь 1953-ӧд вося вӧльгым тӧлысьӧдз велӧдчӧма Ленинградын Роч литература Институтса аспирантураын «фольклористика» специальносьт серти. Научнӧй веськӧдлысьнас вӧлӧма нималана эпосовед Астахова Анна Михайловна. 1953-ӧд вося вӧльгым тӧлысь 5-ӧд лунӧ дорйӧма «Песенное творчество народа коми в советскую эпоху» тема серти филология наукаясса кандидат ним вылӧ диссертация. Дорйысьӧм бӧрын уджалӧма СССР наукаяс академияысь Коми филиалын: кыв, литература да история юкӧдса младшӧй научнӧй сотрудник (1953-ӧд во, вӧльгым тӧлысь — 1957, ӧшым тӧлысь), кыв да литература юкӧдса старшӧй научнӧй сотрудник (сэсся Кыв, литература да история институтын литература да фольклор секторын) (1957, ӧшым тӧлысь — 1970, ӧшым тӧлысь). 1970-ӧд вося ода-кора тӧлысь 18-ӧд лунӧ дорйӧма «Генезис и эволюция коми песенного фольклора» тема серти филология наукаясса доктор ним вылӧ диссертация. 1970-ӧд вося ӧшым тӧлысьсянь сійӧс индӧма СССР наукаяс академияысь Коми филиаллӧн Кыв, литература да история институтын литература да фольклор секторса веськӧдлысьӧн. 1972-ӧд воын вуджӧдӧма Кыв, литература да история институтын старшӧй научнӧй сотрудник должносьтӧ (нёрпалӧм вӧсна).
1975-ӧд вося ӧшым тӧлысь 2-ӧд лунсянь 1993-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь 11-ӧд лунӧдз — Сыктывкарса канму университетын коми да фин-йӧгра филология кафедраӧн веськӧдлысь. 1977–1978-ӧд воясӧ — Сыктывкарса университетын филология факультетса декан.
Кулӧма 1993-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь 11-ӧд лунӧ Сыктывкарын аслас уджалан пызан сайын. Гуалӧма Сыктывкарын Шӧр шойнаын.
Туялан удж
«Коми йӧзкостса сьыланкывъяс» (1966, 1968, 1971) куим тома удж вӧчӧмысь (Прометей Чисталёв да Юрий Рочевкӧд ӧтвылысь) 1972-ӧд воын сылы сетӧма В.А. Савин нима Коми АССР-са канму премия.
СССР-са гижысь котырын 1959-ӧд вося ода-кора тӧлысьсянь.
Бенгал кыв
Бенгал кыв (বাংলা Bāṇlā) либӧ бенгали — тайӧ Индияын (Рытыввыв Бенгалия да Трипура штатъясын) да Бангладешын (каналан кыв) инд-арий кыв. Анбур — бонгаккхор.
Бенгал анбур
Мӧд пасъяс:
Улляна (Кулӧмдін район)
Улляна (Ульяново) — Коми Республикаын Кулöмдiн районысь Куж сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь посёлок.
Вылыс Бугаев (Чилимдін район)
Вылыс Бугаев (Верхнее Бугаево) — Коми республикаын Чилимдін районысь Бугаев сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География
Вылыс Бугаев пукалӧ Печора юлӧн шуйга берегын. Бугаев шӧрсиктсянь 8 км сайын, Чилимдін юрсиктсянь 77 км сайын.
История
Йӧзлӧн висьталӧм серти, медводдзаӧн татчӧ овмӧдчӧмаӧсь XIX нэм пансигӧн Гарев да Высокӧй Гӧраысь йӧз. 1811—1858-ӧд воясся Ревизскӧй сказкаясын абу индӧма. В.Н. Латкинлӧн 1843-ӧд вося Луннебӧгын индӧма, мый Бугаев грездын куим овмӧс. Тайӧ вермис лоны, кыдзи Вылыс Бугаев, сідз и Бугаев сикт, мый тшӧтш, легенда серти, овмӧдӧма XIX нэм пансигӧн.
1850-ӧд вося списокын: «деревня Бугаевская 1-я» (8 овмӧс, 66 морт) да «деревня Бугаевская 2-я» (8 овмӧс, 66 морт).
1918 воын Вылыс Бугаев (Зайково): 41 овмӧс, 245 морт, 1926-ӧд воын — 38 овмӧс, 245 морт. 1930-ӧд вося списокын Вылыс Бугаев (Зайково): тані вӧлӧма школа да потребитель котыр.
Олысь лыд
Сиктын олӧны роч йӧз.
Куръядор (Кулӧмдін район)
Куръядор (Куръядор) — Коми Республикаын Кулӧмдін районса Мыс сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд, коді 1965 воын лои Мыс сикт юкӧнӧн.
Р
Рр (важ слав. ) — кирилл анбурлӧн шыпас. Шуанног — [r]. Лыд пасйӧм — 100.
Куръядор (Кулӧмдін район)
Ним артмӧм
Грезд ним артмӧма кӧдж (либӧ куръя) дорӧ пуксьӧм вӧсна.
Фольклор
Йӧз костын куръядорсаясӧс нимтӧны лопар чукӧрӧн.
Р
Видзӧдӧй тшӧтш
Латин P
Куръядор (Кулӧмдін район)
География
Куръядор пукалӧ Эжва юлӧн веськыд берегас. Мыс шӧрсиктӧдз 5 км, Кулӧмдін юрсиктӧдз 85 км.
Видзӧдӧй тшӧтш
Куръядорӧн тшӧкыда вӧлі нимтӧны грездъяс:
Курск обласьт
Курск обласьт тайӧ регион Рочмуын.
J
Jj — латин анбурлӧн дасӧд шыпас.
Видзӧдӧй тшӧтш
Кирилл Ј
Эллин Ϳ
Мальцев Александр Михайлович
Мальцев Александр Михайлович (1924—1989) — коми гижысь.
Олан туй
Александр Мальцев чужис Коми (Зыряна) асвеськӧдлан обласьтысь Сыктыв районса Волся сиктын 1924 вося моз тӧлысь 18-ӧд лунӧ.
Войнаӧдз велӧдчис чужан сиктса школаас, помаліс Сыктывкарын фельдшер-акушеръяслысь школа. Айму вӧсна Ыджыд тыш дырйи А.М. Мальцев мездіс Польша, Чехословакия, Венгрия, Германия, Австрия. Война бӧрын Александр Мальцев веськӧдліс Сыктыв районысь Исанёвса здравпунктӧн. Сэсся квайт во фельдшераліс Воркутаса коймӧд шахтаын. Вит во уджаліс фельдшерӧн Княжпогост районса Весляна станцияын. 1961 воын лои сыктывкарса санэпидстанцияын бурдӧдчысьлӧн отсасьысьӧн.
Куліс 1989 вося рака тӧлысь 25-ӧд лунӧ.
Гижан удж
1960-ӧд вояссянь босьтчис гижны кывбуръяс. 1961 воын йӧзӧдіс радейтчӧм йылысь «Нюммун мен» медводдза кывбур. Сёрӧнджык тайӧ тема вылас гижис уна кывбур. Артмисны сылӧн и вӧр-ва йылысь кывбуръяс. Тшӧкыда шыӧдчывліс война тема дорӧ.
Пӧдтыбок (Кӧрткерӧс район)
Пӧдтыбок (Подтыбок) – Коми Республикаса посёлок, Кӧрткерӧс районысь Пӧдтыбок сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
Серапима лун
Серапима лун — Кулӧмдін районса Носим сиктын заветнӧй празьник.
Серапима лунӧ носимсаяс вӧлі зорӧдасьӧны. Лёк кымӧр кыпӧдчӧма, пондӧма чардавны. Йӧзыс зорӧд улӧ дзебсьӧмаӧсь, кытчӧ чардбиыс лыйӧма. Ловйӧн кольӧма сӧмын кык морт. Сэксянь Серапима лунӧ оз тшӧктыны уджавны, а лунсӧ кӧсйысьӧмаӧсь празьничайтны.
Исландса кыв
Исландса кыв (íslenska) — тайӧ герман кыв, Исландияын каналан кыв.
Янка Купала
Я́нка Купа́ла (збыль ним – Іва́н Даміні́кавіч Луцэ́віч; 1882–1942) – беларус поэт, драматург, публицист; беларус литературалöн классик, Беларусь ССР-са народнöй поэт (1925), Беларусь ССР-са наукаяс академияын (1928) да  Украинса ССР-са наукаяс академияын (1929) академик, медводдза тшупöда Сталин премиа босьтысь (1941).
Клингон кыв
Клингон кыв (tlhIngan Hol, /ˈt͡ɬɪŋɑn xol/) — вӧвлытӧмтор мӧд планетаса кыв, лӧсьӧдӧм "Кодзув туй" сериаллы, лӧсьӧдысь — Америкаса кыв туялысь Марк Окранд. Анбуръяс — латин, аслыссикас анбуръяс пикад (pIqaD) да клинжай.
Янка Купала
Челядьдыр
Бать-мамыс вöлi гöльмöм белорус шляхтичьясöн, кодъяс кöртымалiсны мусö помещиклысь. Луцевич рöдыс тöдса XVII нэмcсянь. Поэтлöн пöльыс кöртымалiс мусö Радзивиллалысь, но сiйö вöтлiс чужан му вывсьыс. Тайö лои «Бырöдöм поз» («Раскіданае гняздо») драмалы подулöн. Челядь дырйиыс поэтлы ковмис ёна отсасьны батьыслы, кодi кöть и шляхтич вужъяса, но вöлi ас мутöгыс. Сылы ковмис кöртымавны мукöдыслысь мусö да мынтысьны таысь.
Клингон кыв
Пример
tlhIngan Hol yejHaD jInmol chu' 'oH Qo'noS QonoS'e'. tlhIngan Hol jatlhwI'pu'vaD wIcherpu'. naDev vuDmey Daj lutmey Sagh je DalaDlaH, 'ach tlhIngan Hol DayajnIS. Hoch jar chovnatlh chu' wImuch. yIlaD. yIqeq. tugh bIpo'choH.
Янка Купала
Сöвет кад
Сöвет кад пуксьöм бöрын Янка Купалалöн лирическöй ловшыыс вежсис. Сылöн кывбуръясын чужисны локтан югыд олöм йылысь мотивъяс: поэт кутiс лача, мый выль эпохакöд öттшöтш вежсяс белорус войтырлöн олöм. Кызь гöгöр во чöж (Айму вӧсна ыджыд тышöдз) поэтлöн петiсны татшöм кывбур чукöръяс: «Наследство» (1922), «Нимтöм» (1925), «Кыпöдöмлы сьылан» (1936), «Ордена Белоруссиялы» (1937), «Сьöлöмсянь» (1940); «Оресса ю весьтын (1933), «Тараслöн пай» (1939) поэмаяс да мукöд.
Кöть и тайö небöгъясас ыджыдалiсны кыпыд лола кывбуръяс, поэт да белорус власьт костын йитöдыс вöлi эз сэтшöм бур. Дас во чöж (1920-öд вояссянь 1930-öдз) Янка Купалалы ковмис вуджны уна шог. Медводз сiйöс мыждiсны неблагонадёжностьын: вылысяньджык индöдъяс серти сöветскöй СМИ кутiс усьласьны поэт вылö. Ёнджыкасö мыждiсны националистическöй видзöдласысь: быттьöкö абу кокни кадö, 1910-öд вояс помын, Янка Купала отсасис Белоруссияöс мездан котырлы да пырис сэтчö. «Татчöс» («Тутэйшыя») пьеса вöлi дугöдöма национализмысь. Пьесасö поляк кыв вылö вуджöдöмысь кыпöдчисны поляк шовинистъяс. Гижысьöс водзын виччысисны ГПУ-ын кузь да мудзана допросъяс, асьсö вины кöсйöм. Белорусь ССР-са правительствоöн веськöдлысь Александр Григорьевич Червяков ним вылö письмöын Купала гижис: «Буракö, татшöм гижысьяслöн пайыс. Öшöдчис Есенин, лыйсис Маяковский, и меным сэтчö жö туй». Медым мынтöдчыны ковтöм делöясысь, кодъяс вермисны дзикöдз торкны сылысь дзоньвидзалунсö, поэтлы ковмис йöзöдны «Восьса письмö», кöнi каитчис аслас мыжъясын да кöсйысис водзö вылö идеология боксянь öшыбка не вöчны. Тайö письмö бöрас идеология видзöдысьяс эновтчисны Янкаысь. Купалалы кывбуръясас ковмис ошкыны став войтырлысь вождьсö. Век жö гижысь эз дугды гижны кывбуръяс, кöнi дорйис ас войтырлысь аслыспöлöслунсö.
Айму вöсна Ыджыд тыш дырйи публицистика
Война кадö Янка Купала гижис публицистика, кодi вöлi ыззьöдö йöзсö вöрöгкöд тыш вылö. Гижысь водзö лöсьöдiс выль патриотическöй кывбуръяс, кöнi вевтыртiс фашистъясöс кедзовтан нырвизь. Минскысь мунöм бöрын Янка Купала овмöдчис Печищеö – Казаньсянь сулалысь неыджыд овмöдчанiнö.
Янка Купалалöн кывбур гижан сямыс сöвмис XIX нэмся белорус литература да фольклор традицияяс подув вылын, кор сöмын на тэчсисны литература канонъяс. Сылöн лирика гижöдъясас бура тыдовтчöны йöзкостса сьыланкывъяслöн тональносьт, мелодика да метафора.
Вуджöдöмъяс
Вуджöдiс сiдзжö мукöдтор: Александр Пушкинлысь «Ыргöн верзьöма» («Медный всадник») поэма, Тарас Шевченколысь кывбуръяс да поэмаяс, Николай Некрасовлысь, Иван Крыловлысь, Алексей Кольцовлысь, Адам Мицкевичлысь, Владислав Сырокомлялысь, Мария Конопницкаялысь, Юзеф Крашевскийлысь, Владислав Броневскийлысь, Ежи Жулавскийлысь да мукöдлысь гижöмторъяс.
Сiдзжö вуджöдiс «Интернационал» кып, В. Дунин-Марцинкевичлысь «Идиллия» да «Залёты» пьесаясысь поляк кыв вылын гижöдъяссö, С. Манюшколысь «Галька» операысь либретто.
Янка Купалалысь гижöдъяссö вуджöдöма СССР-са да суйöр сайса войтырлöн кывъяс вылö.
Гöгöрвотöм кулöм
1942 вося лӧддза-номъя тöлысь 28 лунö Янка Купала, кодi сувтiс «Москва» морттуй керкаö, виччысьтöг кулiс. Медводдза версия серти, коддзöм Луцевич шатовтчис да усис пос вывсянь. Но йöзыс тöдiсны, мый висьöм вöснаыс гижысь некор эз юлы. Лёктор лоöмöдзыс Янка Купала вöлi бур руа, тэчис бур планъяс, сёрнитiс ёртъясыскöд, гöсьтитöдiс найöc пöжасъясöн да корис аслас 60 арöса юбилей вылö. Некыдзи оз эскыссms, мый поэт усис 9-öд да 10-öд судтаяс костын да виччысьтöг кувсис. Некод эз аддзыв сылысь кулöмсö.
Öнiöдз на сёрнитöны сы йылысь, мый сылöн кулöмын мыжаöн вермасны лоны спецслужбаяс, кодъяс вайöдiсны мортсö ас виöмöдз. Öти версия серти, кулiгас поэткöд öттшöтш аддзылöмаöсь нывбабаöс. Чайтöны, мый тайö вöлöма Павлина Медёлка: Павлинкалысь рольсö медводдза ворсысьыс, томдырся нывъёртыс, кодöс шуöны ГПУ-са агентöн.
Янка Купалаöс медводз гуалiсны Москваын Ваганьково шойна вылын. 1962 воын сылысь колясъяссö вуджöдiсны Минскö да выль пöв дзебисны Военнöй шойнаö аслас мамыскöд орччöн. Сылöн мамыс эновтiс му югыдсö Янкалöн кулöм бöрын мöд лунас оккупированнöй Минскас да сiдз эз и тöдмав пи кулöм йывсьыс. Янка Купалалöн гу вылас (кыдзи и неылын гуалöм Якуб Коласлöн гу весьтас) кыпöдöма паметник.
Войвыв ндебеле (кыв)
Войвыв ндебеле (isiNdebele, siKhethu) — тайӧ Зимбабвеын банту кыв. Анбур — латин.
Янка Купала
Культураса лöсьöдöмторъяс
Спектакльяс:
Войвыв ндебеле (кыв)
Войвыв ндебеле анбур
a b bh c d dl e f g hh hl i j k kh l m n ng ny o p ph q s t th tlh tj tjh tsh ts u v w x y z
Видзӧдӧй тшӧтш
Лунвыв ндебеле
Колегов Егор Васильевич
Колегов Егор Васильевич (1895—1937) — коми гижысь.
Кодач (Мылдін район)
Кодач (Кодач) — Коми республикаын Мылдін районса Митрӧпандікост сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Колегов Егор Васильевич
Олан туй
Ёгор Колегов чужӧма 1895-ӧд вося косму тӧлысь 21-ӧд лунӧ Вӧлӧгда губерняысь Усть-Сысольск уездса (ӧні Сыктывдін районса) Ыб вӧлӧсьтын гӧль кресьтянин семьяын. Батьыс — Василий Архипович, мамыс — Соломония Александровна. Семьяас вӧлӧма квайт челядь: Константин, Иван, Ольга, Татьяна, Ида. Ёгор вӧлӧма медыджыдӧн.
1909 воын помалӧма Ыбса начальнӧй земскӧй училишӧ бур баллъясӧн. 1909–1912 воясын уджалӧма отсасьысьӧн Павел Савельевич Колегов дядь ордас, коді вӧлӧма вӧлӧсьтса писарӧн. 1912 воын Усть-Сысольск карын босьтчӧма уджавны земскӧй начальникса письмоводительлӧн отсасьысьӧн, а сідзжӧ землеустройство кузя делопроизводительӧн. Медасьлӧма уджавны Дырнӧсса кирпич вӧчан кустарнӧй заводӧ сёй талявны, грузчикалӧма карса пристаньын, тэчлӧма пачьяс.
1914 воын бура уджалӧмысь Ёгорӧс мӧдӧдӧны Маджаӧ вӧлӧсьтса писарӧн. Тані сійӧ гӧтрасьӧ Анна Артемьевна Елфимова вылӧ, коді 1917 вося косму тӧлысь 3 (16) лунӧ чужтӧма Елизавета нылӧс. 1917 вося ода-кора тӧлысь 1-ӧд лунӧ овмӧдчӧмаӧсь семьянас Зеленечӧ (ӧні Сыктывдін районса Зеленеч сикт), олӧмаӧсь 1919 воӧдз.
1919 вося тӧвшӧр тӧлысь 1 лунсягь 1919 вося кӧч тӧлысьӧдз служитӧма Краснӧй армияын, сэсся комиссуйтӧмаӧсь. 1919 вося кӧч тӧлысьсянь служба бӧрын Е.Колегов семьянас локтӧма Ыбӧ, босьтчӧма писаравны. 1920 вося ӧшым тӧлысьсянь семьянас Егор Колегов вуджӧма овны Усть-Сысольскӧ. Гӧтырыслӧн батьыс, Сергей Степанович, тшӧктӧма керка кыпӧдны да отсалӧма. Ӧні тайӧ керкаыс сулалӧ Киров улича вылын (57 №-а керка).
1920-ӧд воясӧ Ёгор Колегов вӧлӧма Коми (Зыряна) асвеськӧдлан обласьтын Вылыс Ёрдса веськӧдлысьӧн. 1920-ӧд вояс помын — 1930-ӧд вояс пансигӧн сійӧ уджалӧма зырянизация нуӧдӧм кузя инструкторӧн. 1933–1934 воясын уджалӧма Коми небӧг лэдзанінын литературнӧй сотрудникӧн.
1930-ӧд воясӧ Егор Колегов мӧдысь гӧтрасьӧма Визябӧж сиктса Анна Алексеевна Старцева вылӧ, 1933 воын чужӧма Социалина ныв. Олӧмыс абу ладмӧма, и Егор бӧр бергӧдчӧма медводдза гӧтыр дорас. Чорыда висьмӧм бӧрын овмӧдчӧма чужан сиктас.
Кулӧма 1937 вося йирым тӧлысь 19-ӧд лунӧ Сыктывдін районса Ыб сиктын. Дзебӧма Ыб улӧ пырысь Шорйыв грездса шойнаын.
Гижан удж
Водз босьтчӧма гижны кывбуръяс. Но найӧс вӧлі йӧзӧдӧма сӧмын Октябрса революция бӧрын, кор лоӧма нарсудын секретарӧн. 1921 восянь сійӧ йӧзӧдчӧ «Удж», а сэсся «Югыд туй» газетъясын да «Ордым» журналын. Ёнджыкасӧ тайӧ политическӧй да антирелигиознӧй темаа кывбуръяс. 1921 вося косму тӧлысь 7-ӧд лунӧ «Удж» газетын петӧ «Коми му босьтчас» кывбур.
1925—1927 воясӧ Егор Колегов гижӧма челядьлы лыддьӧм вылӧ «Шор», «Ичӧтдырся олӧм», «Посни челядьлы сьыланкыв», «Йи чойӧд ислалӧм» кывбуръяс да мукӧд.
Ёнджыкасӧ гижӧма серамбана нырвизьын. Гижлӧма фельетонъяс: «Ловъя гира» (1933), висьтъяс. Босьтчылӧма гижны пьеса, но абу помалӧма. Зэв паськыда нимавлӧма сылӧн «Пӧсь пывсян» кывбур, кӧні шмонитӧмпырысь серпасалӧма сиктса нывбабаясӧс да налысь сёрнисӧ.
Коми небӧг лэдзанінын уджалігӧн Егор Колегов мӧвпалӧма йӧзӧдны аслас бӧрйӧм гижӧдъяслысь сборник. Ставнас сылӧн матӧ 100 кывбур да фельетон, но ни ӧти торъя небӧг олӧм дырйиыс эз петавлы. Медводдза асшӧр небӧгыс петӧма 2010 воын.
С
Сс (важ слав. ) — кирилл анбурлӧн шыпас. Шуанног — [s]. Лыд пасйӧм — 200.
Колегов Егор Васильевич
Гижан удж
Вуджӧдлӧма А.П. Чеховлысь, В.В. Маяковскийлысь, Д. Бедныйлысь, М.А. Светловлысь да мукӧдлысь гижӧдъяссӧ. Комиӧдлӧма роч сьыланкывъяс. Вӧлі ёна тӧдӧны сылысь сэтшӧм сьыланкывъяс, кыдзи «Ылын-ылын роч Кавказын», «Колльӧдӧм».
Егор Колеговлӧн гуся нимъясыс — Василей Ёгор, Сизь.
С
История
Шыпас петӧма эллин тӧлысь сигма ( Ϲϲ ) шыпасысь.
Видзӧдӧй тшӧтш
C
Граддор (Сыктывдін район)
Граддор (Граддор) – Коми республикаын Сыктывдін районса Сёська сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География
Граддор пукалӧ Сыктыв юлӧн веськыд берегын. Грездсянь Сёська шӧрсиктӧдз 7 км, Выльгорт юрсиктӧдз 9 км.
Олысь лыд
Грездын олӧны комияс.
K
Видзӧдӧй тшӧтш
Калий
Кирилл К
Эллин Κ
Таити кыв
Таити кыв (te reo tahiti, te reo mā‘ohi) — тайӧ Таити діяс вылын малай-полинезия кыв, Францияса Полинезиялӧн (франсузкӧд) официал кыв. Анбур — латин.
Таити анбур
Важӧн мукӧддырйи: à, è, ì, ò, ù, â, ê, î, ô, û
Пример
’IRAVA MATAMUA
E fanauhia te tā’āto’ara’a o te ta’ata-tupu ma te ti’amā e te ti’amanara’a ’aifaito. Ua ’ī te mana’o pa’ari e i te manava e ma te ’a’au taea’e ’oia ta ratou ha’a i rotopū ia ratou iho, e ti’a ai;
Липецк обласьт
Липецк обласьт тайӧ регион Рочмуын.
Таити кыв
Пример
’IRAVA PITI
E ti’a ta te ta’ata tata’itahi i te fa’ariro ’ei ti’ara’a no na, teie mau ti’amanara’a e te mau ti’amāra’a i ha’apararea i roto i teie Fa’ira’a, ma te hō’ē mā’itira’a’orehia ’oia na ni’a i te taura ta’ata, na ni’a i te rava ’iri, i te tānē e te vahine, i te reo, i te fa’aro’o, te mana’o poritita ’aore ra na ni’a i te tahi atu a mau mana’o no roto mai i te va’a’ai’a ’aore ra i te ’avirira’ata’ata; ma te ma’iti-’ore-ato’a-hia ’oia na ni’a i te faufa’a, i te papafanaura’a ’aore ra na ni’a i te tahi atu a mau huru ti’ara’a.
Teie atu a, ’aore ’e mā’itira’a e ravehia na ni’a i te papara’a poritita, i te manara’a-ture ’aore ra na ni’a i te papara’a i rotopū i te mau va’a’ai’a o te fenua ’aore ra o te hau-fenua o te hō’ē ta’ata a’amau, noa atu teie ’e fenua ’aore ’e hau-fenua mana ta’a’ē, ’e fenua fa’aterehia, i ’o’oti-pito-’ore ’aore ra ’e fenua ti’amāra’a fa’aitihia.
Баскервилла
Баскервилла (Baskervilla) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Шӧрвыв да Лунвыв Америкаын
1795-ӧд во
1795 во – Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ четвергсянь.
1719-ӧд во
1719 во – абу кассяна во, Григорий календар серти пансьӧ вежалунсянь.
Ляпин (Сыктыв район)
География
Грезд пукалӧ Сыктыв юлӧн веськыд берегын. Ляпинсянь Волся шӧрсиктӧдз км, Визин юрсиктӧдз км, Сыктывкар юркарӧдз км.
Кӧжмудор (Емдін район)
Кӧжмудор (Кожмудор) – Коми Республикаын сикт, Емдін районысь Кӧжмудор сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
География
Кӧжмудор пукалӧ Эжва юлӧн шуйга берегын. Айкатыла юрсиктӧдз 22 км, Сыктывкар юркарӧдз 102 км.
Кпелле (кыв)
Кпелле (Kpɛlɛwoo), сідзжӧ гуэрзе (Guerze) — тайӧ Либерияын да Гвинеяын манде кыв. Анбур — латин, важӧн кпелле слога анбур.
Кпелле латин анбур
Тонъяс пасйӧны: вӧсни — акутӧн (´), кыз — грависӧн (`), чинан — циркумфлексӧн (ˆ).
Ленин орден
Ленин орден (Орден Ленина) — СССР-ын медвылыс орден. Лӧсьӧдӧма 1930-ӧд вося косму тӧлысь 6 лунӧ СССР-са Шӧр исполнительнӧй комитетысь Президиумлӧн Шуӧмӧн.
История
1930 вояс пансигӧн босьтчисны лӧсьӧдны выль орден, кодлы сетісны «Ленин орден» ним. Москваын «Гознак» фабрикаса серпасалысьяслы сетісны удж лӧсьӧдны орденлысь серпас, кодлӧн подулас Владимир Ильич Ленинлӧн портрет. Уна эскизысь бӧрйисны И.И. Дубасовлысь уджсӧ. Подув пыдди сійӧ босьтіс Ленинлысь снимок, кодӧс вӧчис фотограф Виктор Булла Москваын Коминтернлӧн II Конгресс дырйи 1920 вося сора-моз тӧлысьясӧ. Снимок вылын Владимир Ленинӧс фотографируйтӧма видзӧдысьсянь шуйгалабоксяньыс.
1930 вося тулыснас орденлӧн эскиз сетісны скульпторъяс Иван Шадралы да Пётр Таёжныйлы, медым вӧчны макет. Тайӧ жӧ воас Ленин орденлысь медводдза пасъяс вӧлі вӧчӧма «Гознак» фабрикаын. Образецлысь штампсӧ гравируйтіс Алексей Пугачёв.
Орден лӧсьӧдӧма СССР-са Шӧр исполнительнӧй комитетысь Президиумлӧн Шуӧмӧн 1930-ӧд вося косму тӧлысь 6 лунӧ, а сылӧн статут — 1930-ӧд вося ода-кора тӧлысь 5 лунӧ. Статутӧ да серпасалӧмӧ пыртавлісны вежсьӧмъяс (СССР-са Шӧр исполнительнӧй комитетысь Президиумлӧн Шуӧмӧн, 1934-ӧд вося кӧч тӧлысь 27 лунӧ; Вылыс Сӧветысь Президиумлӧн Индӧдъясӧн — 1943-ӧд вося лӧддза-номъя тӧлысь 19 лунӧ да 1947-ӧд вося ӧшым тӧлысь 16 лунӧ).
Ленин орден статутлӧн бӧръя редакцияыс Вылыс Сӧветысь Президиумлӧн Индӧдын, кодӧс кырымалӧма 1980-ӧд вося рака тӧлысь 28 лунӧ.
Орденлӧн статут
1. Ленин орден — СССР-ын медвылыс награда революционнӧй ӧтмунӧмын, уджын, социалистическӧй Айму дорйӧмын, войтыр костын ёртасьӧм сӧвмӧдӧмын, мир ёнмӧдӧмын да Сӧветскӧй государство да йӧз водзын мукӧд уджын вель ыджыд пайысь.
2. Ленин орден сетсьӧ: Ленин орден вермасны сетны сідзжӧ и йӧзлы, кодъяс оз лоны СССР-са гражданаӧн, а сідзжӧ суйӧрсайса предприятиеяслы, учреждениеяслы, котыръяслы, овмӧдчанінъяслы.
3. Ленин орден сетӧны:
4. Уджын ыджыд вермӧмъясысь Ленин орден вермӧны сетны сэтшӧм йӧзлы, кодъяслысь уджсӧ вӧлі нин донъялӧма мукӧд орденӧн.
5. Ленин орден сетсьӧ йӧзлы, кодъяслы сетӧма Сӧветскӧй Союзса Герой ним, Социалистическӧй Уджвывса Герой ним, а сідзжӧ кар да изкаръяслы, кодъяслы сетӧма «Кар-Герой» ним, «Изкар-Герой» ним.
6. Ленин орден новлӧны шуйга морӧсын да СССР-са мукӧд орден водзын.
Орден серпасалӧм
Орденлӧн ортсыса видыс, ыдждаыс да материалыс унаысь вежласис. Ленин орденлӧн вӧлі нёль сикас.
I сикас
Ленин орденлысь медводдза сикассӧ вӧлі вынсьӧдӧма 1930 вося ода-кора тӧлысь 23-ӧд лунӧ. Вӧлі лэдзӧма 700 гӧгӧр орден.
II сикас
Ленин орденлысь выль статут вӧлі вынсьӧдӧма СССР-са Шӧр исполнительнӧй комитетлӧн Шуӧмӧн 1934 вося кӧч тӧлысь 27-ӧд лунӧ.
IV сикас
Нёльӧд сикаса ордена сеталісны вручался 1943 вося лӧддза-номъя тӧлысь 19-ӧд лунсянь СССР киссьытӧдз.
Круглов Александр Васильевич
Круглов Александр Васильевич (1852—1915) — коми вужъяса роч гижысь, публицист, гижлӧма комияс йылысь.
Олан туй
Александр Круглов чужӧма 1852-ӧд вося (мукӧдлаын — 1853-ӧд воын) лӧддза-номъя тӧлысь (5) 17-ӧд лунӧ Вӧлӧгда губерняса Югдін карын. Батьыс вӧлӧма коми, уджалӧма училишӧяс бӧрся видзӧдысьӧн. Батьыслӧн кулӧм бӧрас семьяыс вуджӧма овны Вӧлӧгдаӧ. Велӧдчӧма вӧлӧгдаса гимназияын; сетӧма урокъяс, недыр уджыштӧма губерняса казеннӧй палатаын, босьтчӧма гижны кывбуръяс да очеркъяс. 1873-ӧд воын овмӧдчӧма Санкт-Петербургӧ.
Кулӧма 1915-ӧд вося йирым тӧлысь (9) 22-ӧд лунӧ Сергиев Посад карын.
Гижан удж
Александр Круглов гижӧма кывбуръяс, проза, очеркъяс. Кывбуръяссӧ йӧзӧдлывлӧма «Русская Речь», «Наблюдатель», «Дело», «Вестник Европы», «Исторический Вестник», «Русские Ведомости», «Биржевые Ведомости» да челядьлы мукӧд журналын.
Медводдза ыджыд гижӧдӧн вӧлӧма М. В. Ломоносов йылысь очерк, мый вӧлі гижӧма 18 арӧсӧн на 1870-ӧд воын. Очеркыс петавлӧма торъя брошюраӧн челядьлы кӧкъямысысь ӧтпыр. Лэдзӧма сідзжӧ «Вологда и Вологодский край», «Кружевница» да мукӧд очерк.
XIX нэм помын — XX нэм пансигӧн А. В. Кругловӧс унаӧн кутӧмаӧсь тӧдны, кӧть и олӧма гӧля да тшӧкыда висьӧма. Сійӧ тшӧкыда йӧзӧдчӧма периодикаын.
Ыджыд пай Кругловлӧн сыын, мый тӧдмӧдӧма аслас кадся лыддьысьысӧс коми йӧзлӧн олӧмӧн. «Лесные люди» небӧгын гижысь пыдди пуктӧмӧн висьталӧма налӧн сьӧкыд олӧм йывсьыныс.
Аслас олӧм йывсьыс казьтылӧмъяссӧ А. В. Круглов йӧзӧдӧма «Исторический вестник» журналын (1894—1895).
А. В. Кругловлӧн гижан сямын тӧдчӧ Ф. М. Достоевский. Тайӧ бура петкӧдчӧ гижысьлӧн бӧръя олан воясас, кор Круглов редактируйтіс да йӧзӧдіс «Светоч» да «Дневник писателя» журналъяс.
Небӧгъяс
Ставнас йӧзӧдлӧма 100 сайӧ небӧг. Сылӧн петавлісны: «Живые души», очерки и рассказы (СПб., 1885); «Лесные люди»; «На исторической реке» (М., 1890); «Под колесом жизни»; «Свои — чужие»; «Немудреное счастье» (1895); «Провинциальные корреспонденты» (СПб., 1886); «Господа земцы» (СПб., 1887); «Губернские сказки» (М., 1890).
L
Ll — латин анбурлӧн дас кыкӧд шыпас.
Круглов Александр Васильевич
Небӧгъяс
Круглов уна гижӧма челядьлы да томуловлы. Налы петавлӧмаӧсь татшӧм небӧгъяс: «Дети лесов» (СПб., 1885); «Иван Иванович и компания», (3 изд., СПб., 1889); «Большак» (4 изд.); «Котофей Котофеевич» (М., 1890); «Вечерние досуги» (2 изд.); «Незабудки»; «Разными дорогами»; «Картины русской жизни» (1892) и мукӧд.
L
История
Рим лыдпас L = 50
Висер Вась
Висер Вась (Василий Иванович Попов) (1921—1991) — ен кыв паськӧдысь, ен небӧгъяс комиӧдысь, йӧзӧс бурдӧдысь.
Олан туй
Висер Вась чужӧма 1921-ӧд вося вӧльгым тӧлысь 26-ӧд лунӧ Кӧрткерӧс районса Висер сиктын. Босьтӧма 2 класса тӧдӧмлунъяс.
1953-ӧд воын, кор Ен йылысь эз позь сёрнитны да казьтыштны, Висер Вась босьтчӧма комиӧдны Ен гижӧдъяс. Сылы отсасьӧмаӧсь Лида чой да Миш вокыс. Радейтана гӧтырыс — Ольга Григорьевна — некор эз дозмыв сылӧн уджысь. Гозъялӧн вӧлі 7 челядь (ӧні — 9 внук, 2 правнук да 3 праправнук).
1978-ӧд воын Финляндияын вӧлі йӧзӧдӧма «Матвейсянь Евангелие», а 1979-ӧд воын — «Выль Кӧсйысьӧм».
1981-ӧд воын В.И. Попов помалӧма вуджӧдны Библиясӧ, сійӧ вӧлі йӧзӧдӧма 1991-ӧд воын Сыктывкарын.
Ӧттшӧтш Висер Вась вуджӧдавлӧма да лӧсьӧдӧма ен сьыланкывъяс (духовные песнопения). Йӧзӧдӧма «Крест – сила Божья», «Будьте здоровы и благоразумны» да «Бурсьылӧмъяс» небӧгъяс.
Котыртӧма евангелльӧ эскӧмса Коми христианалысь вичко, 1975-ӧд восянь епископалӧма.
Кулӧма 1991-ӧд вося урасьӧм тӧлысь 27-ӧд лунӧ.
Ӧнія кадӧ Библия водзӧ вуджӧдӧны. Та вылын уджалӧны: Хельсинкиысь Библия вудждан институт, Евангелиеса христианалӧн коми вичко, Роч православнӧй вичколӧн Сыктывкарса да Воркутаса епархия, «Ас кыв» асшӧр котыр да мукӧд. Татшӧм ногӧн комиӧн 2008-ӧд воын петӧма «Выль Кӧсйысьӧм», а 2011-ӧд воын — челядьлы Библия.
Сылӧн туйӧд мунӧ Даниил пиыс, коді Коми христианалӧн Евангелие вичкоын нуӧдӧ службаяс коми кыв вылын.
Ꚓ
Ꚓꚓ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергаліс абхаз (ӧнія анбурын ҷ) да осет (ӧнія анбурын чъ) кывъясын. Шуанног — [t͡ʃʼ].
История
Шыпас артмӧма кыдзи лигатура ТЧ тч.
1844-1923 воясӧ ꚓ вӧдитчисны осет кывйын. Осет анбурӧ шыпассӧ пыртіс кывтуялысь Андреас Шёгрен.
Абхаз анбурӧ шыпас пырис 1887 воӧ.
Сідзжӧ XIX нэмӧ Ꚓ бергаліс коми анбурын (ӧні ч либӧ чч).
Лымвый
Лымвый тайӧ кын юмов десерт сёян.
1747-ӧд во
1747 во – абу кассяна во, Григорий календар серти пансьӧ вежалунсянь.
Фарер кыв
Фарер кыв (føroyskt mál [ˈføːɹɪst ˈmɔaːl]) — тайӧ герман кыв, Фарер діяс вылын каналан кыв.
Фарер анбур
Пыртӧм кывъясын да ас нимъясын сідзжӧ Cc, Qq, Ww, Xx, Öö, Üü, Åå, Þþ.
Ø пыдди мукӧддырйи гижӧны Ö либӧ Ő.
Эжолты (Емдін район)
Эжолты (Эжолты) — Коми Республикаын Емдін районысь Кӧжмудор сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Керки (Сосногорск район)
Керки (Керки) — Коми Республикаын Сосногорск районса Сосногорск кар овмӧдчӧмин улӧ пырысь посёлок.
География
Посёлок пукалӧ Айюва ю бокын, кӧрт туй бердын. Керкисянь Сосногорск карӧдз 23 км.
Сочи (вежӧртасъяс)
Сочи:
Керки (Сосногорск район)
История
Артмис 1941-ӧд воын. 1949 воын тані вӧлӧма 260 ыстӧм морт: 96 немеч, 4 «вӧвлӧм кулак», 36 рытыввывса украинеч да 124 «власовец».
2012 воӧдз Керки вӧлі Сосногорск районысь Керки сикт овмӧдчӧминса шӧрсиктӧн.
Бифренария
Бифренари (Bifrenaria ) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Лунвыв Америкаын.
Ԭ
Ԭԭ — кирилл анбурлӧн шыпас, XIX нэмӧ Ԭ бергаліс коми анбурын (ӧні дч). Шуанног — [d͡ʑ].
История
Шыпас артмӧма кыдзи лигатура ДЧ дч.
Окленд (Выль Зеландия)
Окленд (Auckland) — тайӧ Выль Зеландияса кар, медыджыд кар канмуын. Олысьяс 1,417 миллион гӧгӧр (2008).
Гар (Луздор район)
Гар (Гарь) — Коми Республикаын Луздор районысь Лойма сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География
Грезд пукалӧ Луз юлӧн веськыд берегас. Гарсянь Лойма шӧрсиктӧдз 12 км, Абъячой юрсиктӧдз 108 км.
Олысь лыд
Грездын олӧны рочьяс.
Тувсов Ёгорей лун
Тувсов Ёгорей лун (Егорий Вешний) — православнӧй вичкоса гаж, пасйöны ода-кора тӧлысь 6-ӧд лунӧ.
Ёгорей лунсӧ уналаын шуӧны «вӧв нимлунӧн», «вӧв празьникӧн» либӧ «вӧв вежӧдан лунӧн». Празьник лун кузя вӧвъясӧс оз уджӧдны, лэдзӧны гуляйтны-тімбылясьны, йирсьыны, мед пӧ Ёгӧрей-батюшкоыс тошнас йирсьӧдас вӧвъяссӧ.
Унджык сиктын лэдзлӧны став скӧтсӧ йӧрӧ ли карта вылӧ гуляйтны. Луздорын да Сыктыв вожын лэдзтӧдзыс сетӧны Ыджыд четвергся нянь да сов, вачкалыштӧны берба лунся шатьясӧн да шыӧдчӧны Ёгорей дорӧ, мед видзас да кранитас скӧтсӧ и кӧзяеваӧс став лёксьыс-притчасьыс, здоровье сетас гожӧм кежлас. Та могысь жӧ Эжва вожын скӧтсӧ лэдзтӧдзыс резӧны вежа ваӧн да пернапасалӧны плешсӧ.
Туръяын тайӧ лунас вайӧдлӧны став скӧтсӧ вичко дорӧ, нуӧдӧны молебен да вӧтлӧны кык бипур косттi. Тадзи жӧ вӧчӧны и Емдiнын. Аслыспӧлӧса тайӧ луныс кольӧ Изьваын: скӧтсӧ йӧртӧны загонӧ, молебен нуӧдӧм бӧрын поп резӧ скӧтсӧ вежа ваӧн.
Кутшӧмсюрӧ грездын вӧлӧмаӧсь Ёгорей часовняяс. Ёгорей лунас сэтчӧ чукӧртлӧмаӧсь скӧтсӧ, и вичкосяньыс попыс волӧма нуӧдны скӧт молебенсӧ. Татшӧм грездъясас Ёгорейыс лоӧ престольнӧй празьникӧн (сура празьникӧн): локталӧны-чукӧртчӧны орчча сикт-грездысь войтырыс, гӧститӧдчӧны, сьылӧны-гуляйтӧны.
Емдін (сикт)
Емдін (Усть-Вымь) – Коми Республикаын сикт, Емдін районысь Емдін сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
География
Емдін пукалӧ Эжва юлӧн веськыд берегын, Емва вомын. Айкатыла юрсиктӧдз 25 км, Сыктывкар юркарӧдз 72 км.
История
1784 воын Емдінын вӧлі 73 овмӧс, 413 олысь. 1797 воын сикт лои вӧлӧсьт шӧринӧн. XVII нэм помсянь тані нуӧдӧны вӧлі быдвося ярманга. XIX нэм помын Емдінын (Пустӧш да Заручье грездъяскӧд) вӧлі 1000 гӧгӧр олысь.
1903 воын воссис медводдза участкӧвӧй бурдӧдчанін 10 койка вылӧ.
1918 вося сора тӧлысь 22-ӧд лунӧ Емдінын вӧлӧсьтса исполком, кӧні веськӧдліс М.Г. Амосов.
1922—1928 воясӧ Емдін вӧлі Емдін уездса шӧринӧн (уездӧ вӧлі пырӧны ӧнія Емдін, Удора да Княжпогост районъяс), 1929—1943 воясӧ — Емдін районса юрсиктӧн. 1929 воын торйӧдчис Удора район, 1939 воын — Княжпогост район. 1943 воын юрсикт Емдінысь вуджӧдісны Айкатылаӧ.
1929 воын Емдінын лӧсьӧдісны «Свободный труд» медводдза колхоз. 1930—1931 воясӧ лӧсьӧдӧма нӧшта 4 колхоз. 1931 во шӧрын колхозъясын вӧлі 43% кресьтяна овмӧс, 1937 вося тулысӧ — 90%.
1931 воын Емдінын 2 тшупӧда школа подув вылын восьтӧма педагогическӧй техникум. Сійӧ уджаліс 1954 во шӧрӧдз да дасьтіс 900 гӧгӧр велӧдысьӧс. 1933 воын техникум лэдзис медводдза велӧдысьясӧс. Помалысьяс лыдын вӧліны З.В. Панев, коді бӧрыннас вӧлі Коми АССР-ын Вылыс Сӧветса Президиумӧн Веськӧдлысьӧн, драматург Н.М. Дьяконов, поэт С.А. Попов.
1930 воын лӧсьӧдӧма радиоузел, 1934 воын — Емдінса да Гамса МТС. 1926 воын кутіс уджавны электростанция (мошносьт 6,5 тыс. Вт.). 1929—1930 воясӧ Емдін районӧ вӧр пӧрӧдны вайисны 4 трактор.
Лак кыв
Лак кыв (лакку маз) — тайӧ Дагестанын нах-дагестан кыв.
Дорожнӧй (Сосногорск район)
Дорожнӧй (Дорожный) — Коми Республикаын Сосногорск районысь Войвож кар овмӧдчӧмин улӧ пырысь посёлок.
Рощевский Михаил Павлович
Рощевский Михаил Павлович (1933) — Рочмуса туялысь-физиолог, биология наукаясса доктор, профессор, Россияса наукаяс академиясь академик (1990), Коми наука шӧринысь Физиология институтса директор (1988—2004), Коми наука шӧринса Президиумӧн веськӧдлысь (1983—2006).
Олан туй
2017 воын мунӧма кардиология лабораторияысь да лоӧма Коми туялан шӧринысь Кыв, литература да история институтса айму история секторын главнӧй научнӧй сотрудникӧн
Туялан удж
Туялан уджын медшӧр нырвизьяс — вир бергалан система эволюциялӧн эколого-физиологическӧй аспектъяс, сьӧлӧмлӧн электрофизиология, ӧткодялан электрокардиология.
Шэм чӧжнас гижис 250 сайӧ туялан удж.
Михаил Рощевский — биология наукаса доктор, 1987 восянь — СССР наукаяса академияын член-корреспондент, 1990 восянь — СССР (сэсся — Россияса) наукаяс академияӧ збыльвывса пырысь. Россия наукаяс академияысь морт да пемӧслӧн физиологияын комплекснӧй мытшӧдъяс туялан комиссияын веськӧдлысьӧс вежысь.
Общественнӧй удж
1989 воын кӧсйӧма лоны СССР-са народнӧй депутатпуӧн, но округса чукӧртчӧм дырйи абу мунӧма водзӧ. Кык во чӧж, 1994-ӧд вося рака тӧлысьӧдз, вӧлӧма «Комибанкын» акция кутысьяслӧн сӧветын веськӧдлысьӧн.
Семья
Гӧтырыс — Руфина Александровна Рощевская, водзынсӧ уджавліс Коми наука шӧринса Физиология институтын. Быдтісны кык нылӧс.
Бинотия
Бинотия (Binotia) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Бразилияын.
M
Mm — латин анбурлӧн дас коймӧд шыпас.
История
Рим лыдпас M = 1000
Видзӧдӧй тшӧтш
Кирилл М
Эллин Μ
Эллин Ϻ
Втюрина Людмила Зарниевна
Втюрина Людмила Зарниевна (Зарни Люся; 1964) — коми гижысь.
Олан туй
Зарни Люся чужӧма 1964-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь 11-ӧд лунӧ Коми АССР-ын Изьва районса Кельчиюр сиктын. 1979-ӧд воын помалӧма Кельчиюрса нетыр школа, 1981-ӧд воын — Красноборса шӧр школа. 1985-ӧд воын помалӧма Перымын канмуса культура институтысь библиотека пакультет. 1985-ӧд восянь уджалӧ Сыктывкарын, С.Я. Маршак нима Коми Республикаса челядьлӧн национальнӧй библиотекаын веськӧдлӧма отделӧн.
Гижан удж
Людмила Втюриналысь кывбуръяссӧ йӧзӧдлiсны республикаса газет-журналлӧн лист бокъяс вылын, а сiдзжӧ «Сыктывкар», «Был у меня хороший друг», «Собрание разлук», «У камелька», «Kuum ӧӧ» (эст кыв вылын) небӧгъясын.
2006-ӧд воын Зарни Люсялӧн петӧма «Шоныд діяс» медводдза небӧг, 2010-ӧд воын «Народная библиотека» серияын — «Майбыр кад» кывбур ӧктӧд.
Зарни Люся гижӧ рочӧн, комиӧн да изьва кылӧн кывбуръяс да проза. Изьва кылӧн гижӧдъяс петавлісны «Арт» журналлӧн 2012 вося 2-ӧд номерын. Изьва сёрнисикасӧн йӧзӧдӧма «Дзоляньлӧн дзольгӧм» да «Менам шоныд діяс» повесьтъяс.
Челядьлы кывбуръяс петісны «Шоныдін» небӧгын (2018).
2015-ӧд восянь пырӧ Россияса гижысь котырӧ.
Людмила Втюрина дасьтылӧма «Дзолюк» радиопередачалы некымын сценарий, а сідзжӧ коми челядь литератураысь некымын материал. Лӧсьӧдӧма челядь уджъясысь некымын сборник, краеведениеысь да коми литератураысь 60 сайӧ библиотека удж.
Лудыков Михаил Ильич
Лудыков Михаил Ильич (1930–2005) — коми гижысь, велӧдысь.
Олан туй
Михаил Лудыков Коми (Зыряна) асвеськӧдлан обласьтын Емдін районса Гам сиктын чужӧма 1930-ӧд вося вӧльгым тӧлысь 3-ӧд лунӧ. Мукӧдлаас сорсьӧмӧн гижӧма, мый чужӧма ӧшым тӧлысь 3-ӧд лунӧ. 1951-ӧд воын помалӧма Коми канмуса педагогика институт. Уджалӧма Кулӧмдін районса Пожӧг шӧр школын, кӧні велӧдӧма роч кыв да литература, история.
Гижан удж
М.И. Лудыков — теш, гаж да серамтор гижысь. Йӧзӧдлӧма кывбуръяс, висьтъяс, шмонь, очерк да мойдъяс, рецензияяс. 1962-ӧд восянь йӧзӧдчӧма «Войвыв кодзув» журналын, «Коми му» да «Ленин туйӧд» газетъясын.
1969-ӧд воын йӧзӧдӧма «Пужга вылын тулыс» повесьт.
Орсэ музей
Orsay (франция Musée d'Orsay) тайӧ музей Парижын.
Open: 1986
57 400 m²
2007: 3 200 000 visit
Вавилин Михаил Дмитриевич
Вавилин Михаил Дмитриевич (1921–1992) — перым коми гижысь-поэт, журналист.
Олан туй
Чужӧма 1921-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь 22-ӧд лунӧ РСФСР-ын Перым губерняса Чердін уездысь Кӧч районса Сепӧль сикт улӧ пырысь Кукушка грездын. Помалӧма Кукушка грездса начальнӧй да Кӧч сиктса нетыр шӧр школаяс. 1936—1939-ӧд воясӧ велӧдчӧма Кудымкарса педагогика училишӧын. Велӧдӧма коми да роч кывъяс Кӧч да Кӧс районса школаясын.
1941-ӧд воын ас кӧсйӧм серти мунӧма Гӧрд Армияӧ. Велӧдчӧма Киевса военно-медицинскӧй училишӧын. Медицинскӧй службаса лейтенантӧн медводз тышкасьӧма Москва улын, сэсся — Рытыввыв да Белоруссияса Мӧд фронтъяс вылылн (мездӧма Смоленск да Белоруссия). Айму вӧсна Ыджыд тыш кадӧ сійӧс наградитӧма Гӧрд Кодзувлӧн орденӧн, Айму тышса II тшупӧда орденӧн да квайт медальӧн. Армияысь гортас бергӧдчӧма 1946-ӧд воын.
Уджалӧма Перым Коми кытшса «По ленинскому пути» газетын. Велӧдчӧма кык во Свердловск обласьтса вылыс партийнӧй школаын. Помалӧма М. Горький нима Литературнӧй институт (1955) да бӧр воӧма Кудымкарӧ. Уджалӧма Перым Коми кытшса небӧг лэдзанінын, радиоын, кытшса краеведческӧй музейын старшӧй научнӧй сотрудникӧн.
Кулӧма 1992-ӧд вося урасьӧм тӧлысь 18-ӧд лунӧ.
Гижан удж
Гижны кывбуръяссӧ да йӧзӧдчыны кутӧма 1937-ӧд восянь. Медводдза небӧгыс — «Стиххез» — петӧма 1948-ӧд воын. Ставнас йӧзӧдӧма 13 кывбур чукӧр.
Улыс Воч (Кулӧмдін район)
Улыс Воч (Нижний Воч) – Коми Республикаын Кулӧмдін районысь Улыс Воч сикт овмӧдчӧминса сикт, пуксьӧма Воч юлӧн шуйга бокӧ.
История
Воч сиктыс артмис 1747-ӧд вося август 19-ӧд лунӧ, ревизияса кабалаясыс пасйӧдыс 1782-ӧд вося, кӧні шуӧма грездсӧ Большая Вочевская: 9 овмӧс — 50 олысь.
1859-ӧд воӧ Воч грезд: кӧні 33 овмӧс, 229 олысь (114 мужичӧй, 115 нывбаба). Тані сэки вӧлӧма ӧзын.
1892-ӧд воын воссьӧма вичкобердса школа и грездсӧ кутісны шуны Воч сиктӧн, кӧні олӧма 1150 олысь (636 мужичӧй, 514 нывбаба).
1900–1902-ӧд воясӧ стрӧитісны грунта туй Керчомъя сиктысь Воч сиктӧ.
1904-ӧд воӧ воссьӧма библиотека.
1916-ӧд воӧ кутіс шусьыны Улыс Воч, сійӧ лоис вӧлӧсьтлӧн шӧринӧн, кӧні лыддьысис 126 овмӧс, 578 морт (241 мужичӧй да 337 нывбаба).
1921-ӧд вося октябрын лӧсьӧдӧма женотдел.
1926-ӧд воын Улыс Вочын лыддьысис 152 овмӧс, 737 олысь (348 мужичӧй да 389 нывбаба).
1930-ӧд воын восьтісны фельдшер-акушер пункт, школа, видз-му коммуна, ньӧбасьысь-босьтасьысь котыр, госторглӧн агентство, ӧта-мӧдлы отсасьӧм кузя крестьяналӧн ӧтувъя комитет, милиция участок.
1941-45-ӧд воясӧ Айму вӧсна Ыджыд тыш дырйи сиктын ёна тшыгъялісны.
Олан пунктъяслӧн списокъясын 1959-ӧд восянь 1968-ӧд воӧдз сиктыс рочӧн шусис Нижняя Вочь.
1970-ӧд воын олӧма 1143 морт, 1979-ӧд воын — 625 морт, 1989-ӧд воын — 556 морт, 1995-ӧд воын — 585 морт.
2007-ӧд вося августын Улыс Воч овмӧдчӧминлы тырис 260 во.
Сиктса юралысьяс
Морохин Фёдор Евгеньевич — сиктсӧветса медводдза юралысь.
1956–1969 Касев Василий Дмитриевич (1929–1977)
Морохин Иван Петрович (1919–1971). 2 созывлӧн сиктсӧветса юралысь.
1971–1973 Морохин Вениамин Софронович
1973–1975 Морохин Николай Иванович
1975–1977 Морохин Николай Федорович
1987–1993 Лютоев Анатолий Анатольевич (1958 ч.в.)
1993–2004 Морохина Александра Васильевна
2004–2008 Морохин Николай Федорович (1968 ч.в)
Медводдза овъяс
Сиктса нэмӧвӧйся олысьясӧн лоӧны Морохинъяс, Кочановъяс, Касевъяс.
Бипиннула
Бипиннула (Bipinnula) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Лунвыв Америкаын.
Плесовский Фёдор Васильевич
Олан туй
Фёдор Плесовский чужӧма 1920-ӧд вося йирым тӧлысь 1-ӧд лунӧ Усть-Сысольск губернияысь Спаспоруб вӧлӧсьтса Кӧдж грездын (ӧні – Коми Республикаысь Луздор районын Спаспорубса Кӧдж грезд. 1934-ӧд воын помалӧма колхозса том войтырлысь школа, 1937-ӧд воын — Спаспорубса шӧр школа, 1941-ӧд воын — Коми канмуса педагогика институтса кыв да литература факультет. Уджыштӧма роч кыв да литература велӧдысьӧн Нювчимса шӧр школаын кык вежон.
1941-ӧд вося кӧч тӧлысьын сійӧс босьтӧмаӧсь Гӧрд Армияӧ, велӧдчӧма Кардорын лыжнӧй запаснӧй полкын, а сэсся веськалӧма Волхов фронтӧ. Сьӧкыда ранитчӧм бӧрын бурдӧдчӧма Березникын. Сэсся мӧдӧдӧны 9 тӧлысь вылӧ велӧдчыны М. Ломоносов нима военнӧй фельдшеръяслӧн школаӧ. 1943-ӧд вося рака тӧлысьын бара ранитчӧ, пидзӧсӧдзыс воштӧ коксӧ. Бурдӧдчӧ Красноярск крайса Абакан карын 1944-ӧд вося урасьӧм тӧлысьӧдз.
Армияысь комиссуйтӧм бӧрын воӧ чужан грездас да уджалӧ колхозын счётоводӧн. Регыд мысти заводитӧ уджавны Абъячойын радио вылын редакторӧн, 1945-ӧд вося моз тӧлысьсянь — «Сталинец» районса газетын кывкутысь секретарӧн. Вӧлӧма Вӧрлэдзысь» газетса собкорӧн..