cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Сьӧдъюр
Рӧдвуж кывйын
Удмуртъяс кайсӧ шуӧны сьӧдйырӧн. Нимсӧ лӧсьӧдігӧн комияс моз жӧ тӧд выланыс босьтӧмаӧсь лэбач юрыслысь сьӧд рӧмсӧ.
Австралия (мувеж)
Пемöс улов
Австралия вöръясын да степьясын олö уна пöтка, торъя нин попугайяс, кодъяс лэбалöны уна сюрса кельöбъясöн.
Унджык австралияса лэбачьяс эмöсь сöмын Австралияын; сэтшöмöсь: еджыд кутш, сьöд юсь, лиракай, кодi олö тропикдорса вöрын, бордтöм страус эму, ыджда сертиыс ичöтджык африкасаысь да ыджыдджык лунвыв-америкасаысь.
Квинсленд юясын олö кыкног лолалысь чери (цератодус), кодлöн эм жабраясыскöд öтлаын сiдзжö и öти ты.
Гортса пемöсъяс Австралияын европасаяс вотöдз эз вöвны, динго понмöс лыддьытöг; но европасаяс вайисны татчö ассьыныс став гортса пемöсъяссö, да öнi Австралияын зэв уна нин ыжъяс, сюра гырысь скöт да вöвъяс.
Ярпияг (Инта каркытш)
Ярпияг (Ярпияг) – Коми республикаын Инта каркытшӧ пырысь грезд.
Олысь лыд
Грездын олӧны комияс.
Захаров Эдуард Фёдорович
Захаров Эдуард Фёдорович (1975—1997) — спортсмен (бокс), Европаса чемпионатын вермысь, войтыркост класса спорт мастер.
Фисба
88 Фисба — тайӧ Шонді ылдӧсын астероид. Сылӧн ыджда — 255 × 232 × 193 ± 12 км. Фисба восьтіс германияса-америкаса астроном Кристиан Генрих Фридрих Петерс 1866 воӧ.
Захаров Эдуард Фёдорович
Олан туй
Эдуард Захаров чужӧма 1975 вося тӧвшӧр тӧлысь 10-ӧд лунӧ Уква карын.
Вӧлі вийӧма 1997 вося ода-кора тӧлысь 10-ӧд лунӧ код юраяскӧд тышкасигӧн.
Шучалин Пётр Васильевич
Шучалин Пётр Васильевич (1950) — коми сьылысь, шылад тэчысь, Коми Республикаса нимйӧза артист, Россияса культураын нимӧдана уджалысь.
Олан туй
Пётр Шучалин чужӧма 1950 вося моз тӧлысь 28 лунӧ Луздор районса Вевдорйывгорт сиктын.
Сьылӧм
Сьылӧ коми да роч йӧзкостса да авторъяслысь сьыланкывъяс. Сьылігас тшӧкыда йӧктӧ, ворсӧ инстументъясӧн. Петкӧдчылӧма унасикас фестивальын да конкурсын: «Играй гармонь» районса конкурс, «Василей» гаж-фестивальын и с.в.
Кужӧмӧн ворсӧ баянӧн, гармоникаӧн да коми йӧзкостса инструментъясӧн (сигудӧкӧн, чипсанӧн, пӧлянӧн, мукӧдӧн).
Мыс (Кулӧмдін район)
Мыс (Мыёлдино) — Коми Республикаса сикт, Кулӧмдін районын Мыс сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
Ним артмӧм
Мыс сикт — сулалӧ Эжва юлӧн веськыд джуджыд берег вылын, Лунвыв Мылва юлӧн вомлы паныд. 1859 во — Мыелдин (Мыс): дін «вом» — артмӧдӧ олан пунктъяслысь нимъяс, кутшӧмъяс сулалӧны юлӧн вом дорын, Мыёлдино — индӧ сы вылӧ, мый сиктыс сулалӧ Лунвыв Мылвалӧн вом дорын. Мыс нимыс индӧ сиктлӧн сулаланін вылӧ: сыктывйыв сёрнисикас мыс «дзиб, мыльк, нӧрыс, чурк», улыс эжва сёрнисикас «вытасін, чой, крут берег». Тані гӧгӧрвосьӧ кыдзи «вывтасін, Эжвалӧн крут берег». Та йылысь висьталӧ и сиктлӧн ӧти юкӧн — Чоййыв.
Фольклор
Мыссаясӧс йӧз костын нимтӧны мысса бурсьылысьясӧн (енлы ёна эскысьяс).
Сиктса преданиеын висьтавсьӧ: “Коркӧ кывтіс Эжва ю вывті Ен мам. Сылӧн туйыс муніс Эжва йывлань Мылва ю вылӧ. Дыр ковмис кывтны Ен мамлы, да коркӧ матыстчис сійӧ тӧдтӧм крут берег дорӧ. Некымынысь кӧсйис сувтны, но кутшӧмкӧ тӧдтӧм вын тшӧктіс сылы кайны вылӧджык да вылӧджык. Недыр мысти пыжыс ачыс сувтіс берегӧ. Ен мам воськовтіс тӧдтӧм му вылӧ, видзӧдліс гӧгӧрбок да кажитчана местаын сувтӧдіс крест - водзӧ лоана часовня местаӧ. Коли уна кад, Мыс сиктса олысьяс кыпӧдісны пуысь часовня, кӧні медся пыдди пуктанаӧн вӧлі Тихвинскӧй Ен мамлӧн ӧбраз. Ӧні этшаӧн нин помнитӧны тайӧ часовнясӧ, но сиктса пӧрысь йӧз висьталӧны, мый 20 во сулалӧм бӧрын сійӧс жугӧдіс ытва".
География
Сикт пукалӧ Эжва юлӧн веськыд берегас. Мыссянь Кулӧмдін юрсиктӧдз 90 км, Сыктывкар юркарӧдз 270 км.
Часадор (Княжпогост район)
Часадор (Часадор) — Коми Республикаын Княжпогост районысь Серегов сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Мыс (Кулӧмдін район)
Олысь лыд
Сиктын олӧны комияс.
Культура
Мыс сиктын уджалӧ культура керка да библиотека.
Велӧдӧм
Мысын ӧти класса вичкобердса школа воссис 1887 воын. 1903 восянь сійӧ кутіс шусьыны 3 класса вичкобердса школа, 1918 восянь — I тшупӧда начальнӧй школа, 1937 восянь — нетыр шӧр школа. 2013 восянь Мыс сиктын уджалӧ начальнӧй школа-сад.
Промышленнӧй объектъяс
Мыс сиктса потребительскӧй котыр, “Опарин” асшӧр уджалысь, “Кузнецов И.М.” асшӧр уджалысь.
1520-ӧд вояс
Сюрс витсё кызьӧд вояс - 1521 восянь 1530 воӧдз.
1530-ӧд вояс
Сюрс витсё комынӧд вояс - 1531 восянь 1540 воӧдз.
Вӧльгым тӧлысь 16-ӧд лун
Вӧльгым тӧлысь 16-ӧд лун — Григорий календарын 320-ӧд лун (кассяна воясӧ — 321-ӧд лун). Во помӧдз 45 лун.
Й
Йй — кирилл анбурлӧн шыпас. Шуанног — [j] либӧ [ʝ]. Серб да македон анбурын та шы пасйӧм пыдди гижӧны ј.
История
Шыпас петӧма вичко славян анбурын XV — XVI нэмъясӧ. Роч анбурӧ Й пырис 1735 воӧ.
Вӧльгым тӧлысь 17-ӧд лун
Вӧльгым тӧлысь 17-ӧд лун — Григорий календарын 321-ӧд лун (кассяна воясӧ — 322-ӧд лун). Во помӧдз 44 лун.
Лӧддза-номъя тӧлысь 21-ӧд лун
Лӧддза-номъя тӧлысь 21-ӧд лун — Григорий календарын 172-ӧд лун (кассяна воясӧ — 173-ӧд лун). Во помӧдз 193 лун.
Кулісны
+: Категория:Кулісны лӧддза-номъя тӧлысь 21-ӧд лунӧ
Польша
Польша, Польша Республика (польша Polska, Rzeczpospolita Polska) — тайӧ канму Европаын.
1987-ӧд во
1987-ӧд (Сюрс ӧкмыссё кӧкъямысдас сизимӧд) во — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ четвергсянь.
Том (Изьва район)
Том (Том) — Коми республикаын посёлок, Изьва районса Том сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
География
Посёлок пукалӧ Изьва юлӧн веськыд берегын, Вылыс Томъю вомын. Томсянь Изьва юрсиктӧдз 92 км.
Ацинета
Ацинета (Acineta ) – Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Войвыв, Шӧрвыв да Лунвыв Америкаын.
Орысь (Луздор район)
Орысь (Орысь) – Коми Республикаын Луздор районса Ношуль сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь посёлок.
География
Посёлок пукалӧ Луз юлӧн веськыд берегын. Орысьсянь Ношуль шӧрсиктӧдз 12 км, Абъячой юрсиктӧдз 44 км, Сыктывкар юркарӧдз 233 км.
Олысь лыд
Грездын олӧны комияс да рочьяс.
Доронин Павел Григорьевич
Доронин Павел Григорьевич (1904–1967) — коми гижысь, критик, фольклор да история туялысь.
Олан туй
Павел Доронин чужӧма Вӧлӧгда губерняысь Усть-Сысольск уездса Проньдор грездын 1904-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь 25-ӧд лунӧ. 1915—1918-ӧд воясӧ велӧдчӧма Гамса кык класса велӧдысьяслӧн школаын. 1921-ӧд воын велӧдчӧма Йӧзкостса велӧдӧмлӧн Усть-Сысольскса институтын, сэсся — Москваса канму университетлӧн история-этнография факультетын. Уджалӧма велӧдысьӧн, Коми небӧг лэдзанінын редакторӧн.
Вуджӧма Айму вӧсна Ыджыд тыш. Война бӧрын уджалӧма Германияын сӧветскӧй комендатураясын. Коми муӧ воӧм бӧрын вӧлӧма СССР-са наукаяс академиялӧн Коми филиалын научнӧй сотрудникӧн. Уджалӧма «Войвыв кодзув» журналын, вӧлӧма СССР-са Литфондлӧн уполномоченнӧйӧн Коми АССР-ын.
Кулӧма 1967 вося тӧвшӧр тӧлысь 12-ӧд лунӧ.
Гижан удж
1927-ӧд восянь йӧзӧдлӧма кывбуръяс, 1930-ӧд восянь — висьтъяс, 1935-сянь — литературно-критическӧй гижӧдъяс. 1936-ӧд воын йӧзӧдӧма «Парма сьӧлӧмын» медводдза коми романлысь юкӧнъяссӧ. Павел Доронинӧс шуӧны коми литератураын роман жанрын медводдза гижысьӧн. 1939-ӧд восянь пырӧ СССР-са гижысь котырӧ.
Туялӧма Иван Куратовлысь олӧмсӧ, Коми мулысь история да фольклорсӧ. Павел Доронинӧн чукӧртӧм коми мойдъяссӧ вӧлі йӧзӧдӧма 2004-ӧд воын «Мойд небӧг. Книга сказок» небӧгын.
Мокша (войтыр)
Мокша (мокша: Мокшет) — финн-йӧгра войтыр. Ӧтияс шуӧны мокшасӧ мордва войтырӧ пырысь субэтносӧн, мукӧдыс — торъя войтырӧн.
Мокшалӧн торъя этнографическӧй котыр каратайяс, олӧны Татарстанса Кама-Устьин районын, сёрнитӧны тотара сёрнисикас сора мокша кывйӧн.
Лыд
СССР-ын 1926 воын олӧма 392 400 мокша, 1989 воын Мордовияын пасйӧма 180 сюрс мокша.
Савапиян (Сыктывдін район)
География
Савапиян пукалӧ Сыктыв юлӧн шуйга берегын. Грездсянь Паджга шӧрсиктӧдз 2 км, Выльгорт юрсиктӧдз 31 км.
История
Медводдзаысь казьтыштӧма 1920 вося переписьын. Таӧдзыс, вермас лоны, вӧлі арталӧны орчча Паджга сикткӧд.
Кывбертлас
Кывбертлас – челядь фольклор жанръяс лыдӧс пырысь жанр, сьӧкыд шуаннога сёрникузяяс, кодъясӧс колӧ зільны висьтавны лӧсьыда, правильнӧя да ӧдйӧ.
Туялӧм
Коми челядь фольклор туялысь Юрий Рочев пыртіс кывбертласъяссӧ челядь ворсана фольклорӧ. Найӧ кутӧны ыджыд велӧдан функция да эстетическӧй тӧдчанлун: сӧвмӧдӧны кыв кылӧм-гӧгӧрвоӧм, отсалӧны сёрнитысьлы сӧвмӧдны сёрнитанногсӧ. Кывбертлас текст абу уна лыда да дженьыдӧсь, пример пыдди: «Батъ кок пӧв». Кывбертласъяс кутӧны тӧдчана шмонитана элемент. Паныдасьлӧ и эротическӧй вежӧртас, коді петкӧдчӧ ӧдйӧ шуаліг: «Ен зэрӧ, Сидӧр гӧрӧ, Кузьма нянь шӧралӧ».
Уна кывбертлас лӧсьӧдісны коми гижысьяс Илля Вась, Геннадий Юшков да с.в.
Люксембург кыв
Люксембург кыв (Lëtzebuergesch ['lətsəbuərjəʃ]) — тайӧ герман кыв, Люксембургын (немечкӧд да франсузкӧд) каналан кыв. Люксембургӧн сёрнитӧны сідзжӧ Бельгияын да Францияын.
Люксембург анбур
Стандарт латин анбур Ää, Éé, Ëë шыпасъяскӧд. Пыртӧм кывъясын кольӧны и мӧд диакритика пасъяссӧ, пример вылӧ: Boîte, Enquête, Piqûre (франсуз кывйысь); blöd, Bühn (немеч кывйысь).
Сильвия
87 Сильвия — тайӧ Шонді ылдӧсын астероид. Сылӧн ыджда — 385 × 265 × 230 ± 10 км. Сильвия восьтіс британияса астроном Норман Роберт Погсон 1866 воӧ.
Спутникъяс
Астероидлӧн эм кык спутник — Ромул (сылӧн ыджда — 18 ± 4 км, спутник восьтісны америкаса астрономъяс Майкл Браун да Жан-Люк Марго, Кек телескоп вылын (Гавай діяс) 2001 воӧ) да Рем (сылӧн ыджда — 7 ± 2 км, спутник восьтісны америкаса да францияса астрономъяс Франк Марши, Паскаль Декамп, Даниэль Хештроффер да Жером Бертье, Йепун телескоп вылын (Чили) 2004 воӧ).
Канова Наталья Фёдоровна
Канова Наталья Фёдоровна (1963) — коми сьылысь, Коми Республикаса нимӧдана уджалысь.
Олан туй
Наталья Канова чужӧма 1963 вося моз тӧлысь 31 лунӧ Коми АССР-ын Емдін районса Аквад грездын. 1995-ӧд воын помалӧма В. Т. Чисталёв нима Коми Республикаса культура колледж, лоӧма йӧзкостса хорӧн веськӧдлысьӧн. Уджысь орӧдчытӧг 1998-ӧд воын помалӧма Вежа Петыркарса культура да искусство канму академия. Уджалӧма Ю.А. Спиридонов нима Коми Республика Юралысьбердса искусствояс гимназияын, веськӧдлӧ велӧдчысьяслӧн «Зиль-Зёль» йӧзкостса сьыланкыв ансамбльӧн. Веськӧдлӧ «Эжвинские зори» йӧзкостса хорӧн (Эжваса Бумажникъяслӧн культура керкаын).
Сьылӧм
Наталья Канова сьылӧ коми да роч йӧзкостса да авторъяслысь сьыланкывъяс.
Петкӧдчылӧма йӧзкостса сьыланкыв сьылысьяслӧн «Юрган» регионъяскостса конкурсын, республикаса мукӧд конкурсын да фестивальын.
Зимовка (Койгорт район)
Зимовка (Зимовка) — Коми Республикаын Койгорт районысь Подз сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь посёлок.
Лыткин Леонид Александрович
Лыткин Леонид Александрович (1930—2016) — коми гижысь, журналист.
Олан туй
Леонид Лыткин чужӧма 1930-ӧд вося сора тӧлысь 31-ӧд лунӧ Сыктывкарын. Велӧдчӧма Олег Кошевой нима Сыктывкарса 12 №-а школаын. 8 класс помалӧм бӧрын пырӧма велӧдчыны республикаса Драма театр бердын театральнӧй студияӧ. Шӧр образование босьтӧма 21-ӧд №-а рытъя школаын. Велӧдчӧма Ленинградса видз-му институтын.
1949-ӧд восянь уджалӧма «Вӧрлэдзысь» газетын литературнӧй сотрудникӧн. Служитӧма Сӧветскӧй Армияын. 1954-ӧд воын бергӧдчӧма уджавны «Вӧрлэдзысь» газетӧ. 1955-ӧд воын Л. Лыткинӧс бӧрйӧмаӧсь Летка райкомын ВЛКСМ-са медводдза секретарӧн. Вит кымын во уджалӧма комсомолын. 1958—1959-ӧд воясын вӧлӧма «Молодёжь Севера» газетын редакторӧс вежысьӧн. Мыйтакӧ уджыштӧма «Красное знамя» республикаса газетын сиктса олӧм юкӧдын веськӧдлысьӧн.
Циприпедиум
Циприпедиум (Cypripedium) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Евразияын да Америкаын.
Лыткин Леонид Александрович
Олан туй
24 во уджалӧма Коми АССР-са телевидение да радиовещаниеысь канму комитетын редакторӧн, а сэсся медыджыд редакторӧн.
Кулӧма 2016-ӧд вося сора тӧлысь 8-ӧд лунӧ.
Гижан удж
«Видз вылын талун шондіа» медводдза висьтсӧ йӧзӧдӧма 1940-ӧд воын «Коми комсомолец» газетын. Сылӧн висьтъясыс петавлӧмаӧсь «За коммунизм» районкостса газетын. «Гӧрд пӧлян» радиожурналын унаысь юргисны сылӧн дженьыд да шмонитана гижӧдторъяс. Йӧзӧдчӧма «Земля родная» (Москва), «Войвыв кодзув», «Чушканзі» да «Би кинь» журналъясын. Гижӧдъясыс веськалӧмаӧсь «Миян грездса челядь» да «Шувгӧны пожӧмъяс» висьтъяса ӧтувъя чукӧръясын.
Леонид Лыткин йӧзӧдлӧма очеркъяса кык небӧг, «Яким пӧль да Шурик» ла «Чулькъяс» повесьтъяс (юкӧнъясыс петавлісны «Войвыв кодзув» журналын).
Бӧръя олан воясас дасьтӧма да йӧзӧдӧма роч кывйӧн «Сыктывкар и сыктывкарцы», «Профессор Худяев», «Наш Борис Иванович» небӧгъяс.
Леонид Лыткинлӧн кывбуръяс вылӧ лӧсьӧдӧма сьыланкывъяс, кодъяс юргӧмаӧсь Москваын Финн-йӧгра войтырлӧн Ставмирса конгресс дырйи.
Общественнӧй удж
Веськӧдлӧма «Сыктывкар» нима историко-мемориальнӧй да культурно-просветительскӧй обшественнӧй котырӧн.
Вӧльгым тӧлысь 18-ӧд лун
Вӧльгым тӧлысь 18-ӧд лун — Григорий календарын 322-ӧд лун (кассяна воясӧ — 323-ӧд лун). Во помӧдз 43 лун.
Тотара кыв
Тотара кыв (татар теле, татарча, tatar tele, tatarça) тайӧ тюрк кыв, Тотарамулӧн каналан кыв.
Тотара анбур
Кирилл тотара анбур
Араб тотара анбур (1920 воӧдз)
Выль латин тотара анбур (1999 во), бырӧдӧм Рочмуса власьтъясӧн
Разыб (Удора район)
Разыб (Разгорт) — Коми республикаын Удора районса Усогорск кар овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
1540-ӧд вояс
Сюрс витсё нелямынӧд вояс - 1541 восянь 1550 воӧдз.
Ӧзынпом (Сыктыв район)
Ӧзынпом (Озынпом) – Коми республикаын Сыктыв районса Поёл сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География
Грезд пукалӧ Сыктыв юлӧн шуйга берегын. Ӧзынпомсянь Поёл шӧрсиктӧдз км, Визин юрсиктӧдз км, Сыктывкар юркарӧдз  км.
1550-ӧд вояс
Сюрс витсё ветымынӧд вояс - 1551 восянь 1560 воӧдз.
Йоания
Йоания (Yoania) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын.
Акостэа
Акостэа (Acostaea ) – Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Шӧрвыв да Лунвыв Америкаын.
1986-ӧд во
1986 (Сюрс ӧкмыссё кӧкъямысдас квайтӧд) во — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ середасянь.
Ставрополь край
Ставрополь край тайӧ регион Рочмуын.
Мурома кыв
Мурома кыв — тайӧ бырӧм (X-XI нэмӧдз) чудь-йӧгра кыв шӧр Рочмуын, гашкӧ эрзя да мокша кывъяслань матынӧсь.
Поддёвка
Коми челядь фольклор туялысь Юрий Рочев пыртіс поддёвкаяссӧ челядь ворсана фольклорӧ.
1560-ӧд вояс
Сюрс витсё квайтымынӧд вояс - 1561 восянь 1570 воӧдз.
Мешшӧра кыв
Мешшӧра кыв — тайӧ бырӧм (XVI нэмӧдз) чудь-йӧгра кыв Волгадорын, гашкӧ эрзя да мокша кывъяслань матынӧсь.
1570-ӧд вояс
Сюрс витсё сизимдасӧд вояс - 1571 восянь 1580 воӧдз.
Пудъясьӧм
Пудъясьӧм (жеребьевая сговорка) – фольклор жанр, пырӧ челядь фольклор жанръяс лыдӧ.
Коми челядь фольклор туялысь Юрий Рочев пыртіс пудъясьӧмъяссӧ челядь ворсана фольклорӧ.
Акролофия
Акролофия (Acrolophia) – Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Лунвыв Африкаын.
Мера кыв
Мера кыв — тайӧ бырӧм (XVII нэмӧдз) чудь-йӧгра кыв шӧр Рочмуын, гашкӧ мари либӧ балтикадорса-чудь кывлань матынӧсь.
1580-ӧд вояс
Сюрс витсё кӧкъямысдасӧд вояс - 1581 восянь 1590 воӧдз.
Увдор Выльыб (Удора район)
Увдор Выльыб (Нижний Выльыб) — Коми республикаын Удора районса Усогорск кар овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Будапешт
Будапешт (Budapest) - тайӧ Венгрияса кар, Венгрия юркар.
Йӧз:
1590-ӧд вояс
Сюрс витсё ӧкмысдасӧд вояс - 1591 восянь 1600 воӧдз.
Королёв Владимир Николаевич
Королёв Владимир Николаевич (комиӧн: Эжъес Микол Микол Володь) (1948—2019) — коми ӧтмунӧмын да культураын водзмӧстчысь, путешественник.
Олан туй
Чужӧма 1948-ӧд вося йирым тӧлысь 17-ӧд лунӧ Коми АССР-ын Кӧрткерӧс районса Керӧс сиктын. Батьыс — Королёв Николай Николаевич – Айму вӧсна Ыджыд тыш вылӧ ветлысь. Демобилизация бӧрын бухгалтералӧма вӧр пӧрӧдан овмӧсын, сэсся «Шойнаты» совхозса Керӧс юкӧнын. Мамыс – Королёва Мания Яковлевна — Керӧс школаса начальнӧй классъясын велӧдысь (1960 воын – велӧдысьяслӧн ставсоюз съездса делегат, «РСФСР-са школаын нимӧдана велӧдысь»).
Вит вылӧ помалӧма Керӧсын 8 класса школа (1964), Печора ювывса училишӧ (1968). Уджалӧма Печӧра карын. Сійӧс помалӧм бӧрын уджалӧма 1989-ӧд воӧдз Печӧра ковтысса туй управленньӧын плавсоставын: кызь во вӧлӧма теплоходса капитан-механикӧн — ювывса гидрографӧн.
Уджысь орӧдчытӧг велӧдчӧма Ленинград гидрометинститутса «Океанология» факультетын да Сыктывкарса канму университетлӧн история факультетын. Кулӧма 2019-ӧд вося ӧшым тӧлысь 5-ӧд лунӧ Сыктывкарын; ӧшым тӧлысь 7-ӧд лунӧ гуалӧма Гӧрд Затонса шойнаын.
Общественнӧй удж
В.Н. Королёв уна вын пуктӧма общественнӧй уджӧ: котырталӧма судоходство серти общественнӧй музейяс, уджалӧма «Знание» котырын, СССР-са Географическӧй котырын, вӧр-ва видзан котырын, история да культура памятникъяс видзан котырын, Коми му туялан котырын.
Котыртӧма да ветлӧма 30 сайӧ экспедицияӧ Россияса Войвылӧ: найӧс дасьтігӧн экспериментируйтӧма, туялӧма, на лыдын «Поморский коч — 89» войтыркостса экспедиция. Лӧсьӧдӧма мортӧс биосфернӧй быдтан философия. Котыртӧма Сыктывкарын «Биармия» нима биосфернӧй быдтан шӧрин.
«Зарни Ань» коч
В.Н. Королев некымынысь походӧн ветлӧма войвыв юясті да саридзьясті. 1989-ӧд воын экспедицияӧн ветлӧма «Помор» судно вылын Шпицбергенӧ, 1991-1992-ӧд воясӧ сылӧн веськӧдлӧм улын лӧсьӧдӧма маршрут Коми мулӧн важся ва да вӧлӧк туясті Печора ю кузя Баренц саридзӧ.
1992-ӧд вося ода-кора тӧлысь 23-ӧд лунӧ «Анбур» петӧма Сыктывкарысь Эжва ю йывланьӧ, тӧлысь мысти воӧма Печора карӧ. Водзӧ экспедиция кӧсйӧма мунны Кара саридз пыр Об ю вомӧ. Но Арктикаӧ петны сылы абу лэдзӧмаӧсь. Ковмӧма кочсӧ кольӧма Печораса ремонтно-эксплуатационнӧй базаын. «Из Перми в Мангазею» культурно-экологическӧй арктическӧй экспедицияса мӧд юкӧныс олӧмӧ абу вӧлі пӧртӧма.
1991-ӧд воын кӧсйӧны вӧлі кыпӧдны Сыктыв юлӧн шуйга берегас кочлысь музей-керка, но уна помка вӧсна уджыс абу вӧрзьӧма. Сыктывкар ювыв портса уджалысьяс видзӧдӧмаӧсь коч бӧрся, а сэсся 1998-ӧд воын сійӧс вуджӧдӧмаӧсь Льӧмъюса дача вылас. Тані В.Н. Королёв вӧлі кӧсйӧ восьтыны важся пу пыжъяс вӧчан школа. Босьтчӧма реконструируйтны 2004-ӧд воын «Зарни Ань» коч.
Небӧгъяс
Медводдза пасйӧдъяссӧ йӧзӧдлӧма 1969-ӧд воын «Молодёжь Севера» газетын. Комын воӧн дасьтӧма 360 сайӧ удж. Роч промышленник М.К. Сидоров (1832—1887) олӧмлы сиӧма «России беспокойный гражданин» удж (1987).
Окситан кыв
Окситан кыв (occitan, lenga d'òc), сідзжӧ провансаль кыв, лангедок кыв — роман кывъясысь ӧти. Сійӧ — окситан войтырлӧн чужан кыв, Окситанияын (ӧні лунвыв Франция) официал кыв.
Окситан анбур
А сідзжӧ: Àà, Áá, Çç, Èè, Éé, Íí, Ïï, Òò, Óó, Úú, Üü, n·h, s·h
1600-ӧд вояс
Сюрс квайтсёӧд вояс - 1601 восянь 1610 воӧдз.
1985-ӧд во
1985-ӧд (Сюрс ӧкмыссё кӧкъямысдас витӧд) во — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ воторниксянь.
Шусьӧг
Шусьӧг (роч кыв: Пословица) – афоризм нога ичӧт фольклор жанр, грамматика да мӧвп тӧдчӧдӧм боксянь помалана висьталӧм, кодлӧн эм веськыд да вуджӧдана вежӧртас. Налы лӧсялӧны ӧтувтан, стӧчлун признакъяс. Тайӧ зумыд кывтэчасъяслӧн вылі тшупӧд, вежӧртас кутысь медічӧт текст. Шусьӧгын тыдовтчӧ олӧм вылӧ видзӧдлас. Нӧдкывкӧд ӧтвылысь найӧ серпасалӧны збыльвывса олӧм.
Ужгаса подув школа
Ужгаса подув школа — Койгорт районын муниципалитетувса велӧданін, уджалӧ Ужга сиктын.
Статус
Устав серти Ужгаса школа лоӧ муниципалитетувса велӧданінӧн да шусьӧ «Ужга сиктса быдторйӧ велӧдан подув школа».
Котыртысьӧн лоӧ Койгорт районса йӧзӧс велӧдӧмӧн веськӧдланін.
Аккредитация помасьӧ 2015 вося лӧддза-номъя тӧлысь 15-ӧд лунӧ.
Велӧдан-велӧдчан процесс
Медводдза классаяс да дзоляджыкъяс волӧны школаас вежоннас витысь, мукӧдыслӧн квайт лунъя вежон.
Велӧдчӧны ӧти сменаӧ 9.00 чассянь, выльлунӧ 8.45 овлӧ линейка. Урокыс 45 минут, костъяс 10 минутӧн (1-дза да 4-ӧд урок бӧрын ыджыд костъяс — 20 минутӧн).
Пажын бӧрын овлӧны торъя консультацияяс, кружок-секция, мукӧд нуӧданторъяс, челядь вӧчӧны ассьыныс быдсикас удж.
Челядьыс велӧдчӧны школаӧ волӧмӧн (очнӧя).
Структура
Жыръяс: роч кыв вежӧс, математика вежӧс, франсуз кыв вежӧс, физика вежӧс, технология вежӧс, библиотека, медиатека, ас му музей, интернет вежӧс, спорт зал да ворсан эрд, медкабинет, сёянін, ичӧт челядьлы ворсанін.
Велӧдысьяс
Школаса директор - Новикова Галина Евгеньевна.
Крест лун
Крест лун — Кулӧмдін сиктын заветнӧй вичко праздник.
Ужгаса подув школа
Велӧдысьяс
Велӧдысьяс:
Крест лун
Эскӧмъяс
Кулӧмдінын тайӧ лунсӧ шуӧны Крест лунӧн. Праздниксӧ босьтчисны пасйыны биа висьӧм ыджыдалӧмӧм бӧрын, коді вийӧма уна йӧзӧс да скӧтӧс. Висьталӧм серти, молебен нуӧдӧм бӧрын ставыс лӧньӧма.
Ужгаса подув школа
Велӧдчысьяс
Ӧні школаын 16 велӧдчысь да 11 дзоля.
Крест лун
Эскӧмъяс
Водзӧ дорйысьӧм могысь Кулӧмдінын кыпӧдӧмаӧсь вичко да престолсӧ нимӧдӧдӧмаӧсь Енмамлӧн Владимирса ӧбраз кузя. Быд во тайӧ лунӧ вӧлі ветлӧны тайӧ еннас сикт гӧгӧрыс муяс вывті, кӧні сулалӧма 22 крест.
Ужгаса подув школа
Велӧдчысьяс
Торъя классъяс серти серпасыс татшӧм (2014 вося косму тӧлысьын):
Крест лун
Эскӧмъяс
Крестӧн ветлігӧн медводз мунӧны вичкоса уджалысьяс, сы бӧрын кык айлов карнанӧн нуӧны жыннян, а коймӧдыс крестсянь крестӧдз вуджигӧн гольӧдӧ жыннянӧ. Висьталӧны, мый ӧти воӧ йӧз абу вештысьӧмаӧсь служба нуӧдӧмысь, да тайӧ воас уналӧн усьӧма скӧтыс, вӧралысьяслӧн висьмӧмаӧсь понъясыс. Та бӧрын крестӧн ветлӧмаӧсь нин быд во.
Ужгаса подув школа
Велӧдчысьяс
Дзоляяссӧ видзӧны-быдтӧны ӧтчукӧрын.
Крест лун
История
XX нэм помас вичкоса уджалысьяс бара кутісны крестӧн кытшовтны сиктсӧ.
Керчомъя (Кулӧмдін район)
Керчомъя (Керчомъя) — Коми Республикаса сикт, Кулӧмдін районысь Керчомъя сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
Ужгаса подув школа
Школалӧн история
1887-ӧд вося урасьӧм тӧлысь 27-ӧд лунӧ Ужга сиктын Александрияса Опонасей вичко бердын кутіс уджавны вичкобердса школа. Велӧдісны сэні сӧмын 3-4 во. Крестьяна челядьлы нуӧдісны Ен кыв, лыддьысьӧм, артасьӧм да гижӧм.
Ужгаын велӧдысьнас дыр вӧліс вичкоса Е. Володин. Сылӧн челядьыс, Михаил да Нина, сідзжӧ мунӧмаӧсь бать кок туйӧдыс.
Керчомъя (Кулӧмдін район)
География
Керчомъя пукалӧ Эжва юлӧн шуйга бокын. Сиктсянь Кулӧмдін юрсиктӧдз 38 км.
Ужгаса подув школа
Школалӧн история
ХIХ нэм заводитчигӧн Ен кыв да сьылан урок нуӧдіс поплӧн пиыс Тебеньков Николай Дмитриевич. Сылы зэв ёна кажитчӧма велӧдны челядьӧс.
Керчомъя (Кулӧмдін район)
Олысь лыд
Грездын олӧны комияс.
Ужгаса подув школа
1920-30-ӧд вояс
1928-ӧд воӧ локтіс Ужгаӧ 18 арӧса выль велӧдысь — Кочев Степан Алексеевич. Том учитель зэв ӧдйӧ велаліс челядь дорӧ, а найӧ радпырысь котралісны школаӧ.
1984-ӧд во
1984-ӧд (Сюрс ӧкмыссё кӧкъямысдас нёльӧд) во — Григорий календар серти кассяна во, пансьӧ вежалунсянь.
Ужгаса подув школа
1920-30-ӧд вояс
1930-ӧд воясӧ сиктын олӧмыс лои сьӧкыд. Став велӧдысьӧс кутісны дзескӧдны. Математика велӧдысь Данилов Евгений Ивановичӧс арестуйтісны, а сэсся и лыйлісны.
1940-ӧд вояс
Война дырйи став мужичӧйӧс нуисны, сиктын колисны сӧмын нывбабаяс да челядь. Урокъяс бӧрын зонкаяс да нывкаяс уджалісны колхозын, медым отсавны мамъяслы вӧчны унджык трудодень. Сиктӧ кольӧм велӧдысь-велӧдчысьяслӧн став выныс муніс фронтлы отсасьӧм вылӧ. Ярокова Людмила Павловна пуктіс уна вын, медым унджык челядь помалісны школа да мунісны водзӧ велӧдчыны. Сэки тетрадьясыд эз вӧвны, гижлісны важ журналъяс, газетъяс да небӧгъяс вылын.
1945-ӧд воӧдз Ужгаын вӧлі сӧмын начальнӧй школа, а 1946-ӧд воӧ восьтісны Ыбпомса семилетньӧй школа. Директорӧн лоис роч кыв да математика велӧдысь Карманова Анна Афанасьевна. Ыбпомса грездын велӧдчисны кулаклысь мырддьӧм керкаын.
Война бӧрын школа паныдасис быдсяма мытшӧдыскӧд: абу тырмӧмаӧсь велӧдысьяс, велӧдчан жыръяс, оборудованньӧ. Нянь пӧжалісны бобӧняньысь, содтылісны сэтчӧ нӧшта кос картупель да пилипызь.
Карманова А.А. бӧрын директорӧн индісны Шучалина Екатерина Григорьевнаӧс. Том нылӧн веськаліс Ужгаӧ Данилова Лина Михайловна. Челядьлы зэв ёна кажитчис мелі ань. Окотапырысь велӧдісны став предметсӧ.
1950-öд вояс
1950-öд воын локтіс педагогическӧй институт помалӧм бӧрын Карманова Лина Николаевна да заводитіс велӧдны биология да химия, ас кадӧ юрнуӧдіс и школаӧн, и сиктса сӧветӧн.
1952-ӧд воӧ ыстісны миян муясӧ Политова Мария Михайловнаӧс.
Велӧдчанінын олӧм вӧлі зэв гажа. Быд перемена вылын челядь ворсісны да йӧктісны. Нывкаяс да зонкаяс не сӧмын гажӧдчисны, но и уджалісны. Быд классын вӧлі пач. Сӧмын воас тулыс, велӧдчысьяс ӧтлаын велӧдысьяскӧд ветлісны вӧрӧ да пӧперешнӧй пилаӧн пӧрӧдісны пуяс, дасьтісны пес.
1960-ӧд вояс
1966 воӧ директорӧн лоис Данилова Евдокия Степановна (1960—1967). Бӧрынджык сійӧ лоис Койгортса РОНО-ын заведующӧйӧн.
1970-ӧд вояс
1970-ӧд воясын тӧдӧмлунъяс босьтісны кыксё сайӧ морт Ужгаысь, Сьӧдтыдорысь, Лопъюысь. Локтӧм челядь овлісны асшӧр керкаясын.
1975-ӧд воын кыпӧдісны выль ыджыд школа, да ӧшым тӧлысьӧ Ужгаса велӧдчанін восьтіс ассьыс ӧдзӧсъяссӧ.
1978 воӧ директорӧн индісны Саженинӧс А.И. Сійӧ пуктіс зэв ыджыд пай школа сӧвмӧдӧмӧ. Сідз, сы дырйи воссис теплича, радиоузел, а школа бердын лэптісны школьнӧй сад.
1978-1986-ӧд воясӧ директорӧн вӧлі Югова Раиса Александровна.
1980-ӧд вояссянь
1980-ӧд вося ӧшым тӧлысь 15-ӧд лунӧ №232 тшӧктӧм серти Ужгаса школалы сетӧма Данилов Алексей Дмитриевич ним — Айму вӧсна Ыджыд тыш дырся Сӧветскӧй Союзса Герой.
Велӧдысьяс да велӧдчысьяс став сьӧлӧмсӧ сиисны радейтана велӧдчаніныслы. Школа пырӧдчис быдсяма творческӧй конкурсъясӧ, олимпиадаясӧ, и та понда 1981—1982-ӧд воын Йӧзӧс велӧдан министерство сетіс Вуджан Гӧрд Дӧрапас.
1986—1988-ӧд воясын директорӧн вӧліс Кондратьева Ида Александровна. Талун сійӧ завуч.
1988-ӧд восянь школаын директоралӧ Новикова Галина Евгеньевна. Сылӧн юрнуӧдӧм улын 2008-ӧд, 2010-ӧд воясын велӧдчанін вермис общеобразовательнӧй школаяс пӧвстын районнӧй конкурсын, кӧні пыртӧны инновационнӧй программаяс, да шедӧдіс ветымын сюрс шайт.
Нӧдкыв
Нӧдкыв (роч кыв: Загадка) – афоризм нога фольклор жанр. Нӧдкыв лоӧ финн-йӧгра фольклор традицияын медваж жанръяс пиысь ӧтиӧн. Сійӧ вӧлі культӧвӧй обряд юкӧнӧн да вежа (сакральнӧй) тӧдӧмлунъяс сетысьӧн. Ӧнія кадӧ нӧдкывйӧн ёнджыка вӧдитчӧны челядьлысь сюсьлун да поэтическӧй видзӧдлас сӧвмӧдӧм могысь.
Нӧдкыв сикасалӧм
Тэчас сертиыс позьӧ торйӧдны некымын нӧдкыв сикас:
Коми нӧдкывлӧн терминъяс
Коми фольклорын «нӧдкывлӧн» паныдасьлӧны татшӧм йӧзкостса терминъяс: нӧданкыв, нӧдасянкыв, няръянкыв, тӧдӧдчанкыв.
Коми нӧдкывъяс серти небӧгъяс
Нӧдкывъяс чукӧртӧмын да туялӧмын медыджыд пай Ф.В. Плесовскийлӧн. Сылӧн петавліс «Коми нӧдкывъяс. Коми народные загадки» небӧг (1975).Тайӧ удж вылас мыджсьӧмӧн 2008 воын коми нӧдкывъяс чукӧр йӧзӧдіс В.М. Кудряшова: «Загадки народа коми» (2008). Бӧръя кадас коми нӧдкывъяс туялӧ С.Г. Низовцева, кодлӧн петавліс некымын статья тайӧ тема сертиыс.
Нутрихин Андрей Владимирович
Нутрихин Андрей Владимирович — войтыркост класса спорт мастер, лызьӧн котралӧмысь Россияса чемпион.
Олан туй
Чужӧма 1973 вося моз тӧлысь 20 лунӧ Вӧркутаын. Помалӧма Вӧркутаса 23-ӧд №-а школа, 12-ӧд №-а СПТУ, Сыктывкарса университетысь физическӧй культура да спорт факультет.
8 арӧссянь 14 арӧсӧдз Андрей ветлӧдлӧма быдсяма спорт секцияӧ (бокс, сьӧкыд атлетика, волейбол, греко-римскӧй ляскасьӧм, варччӧм, шахмат). Сы бӧрын локтӧма лызь спорт секцияӧ тренер Сергей Анатольевич Крючков дорӧ.
2007 восянь уджалӧ тренерӧн Сыктывкарын.
Вермӧмъяс
Спортын медводдза вермӧмсӧ шедӧдӧма 1990 воын 10 километра дистанцияын «Трудовӧй резервъяс» спорт котырлӧн ордйысьӧмын (Сыктывкар).
Андрей Нутрихин некымынысь вӧлӧма Россияса чемпионӧн 4х10 км эстафетаын (1996—2002) да 70 км марафонын (2000).
Вермасьӧма ставмирса чемпионатъясын: нёльӧд места 50 километра вылын коньковӧй ходӧн (Лахти, Финляндия, 2001); 18-ӧд 30 километра вылын коньковӧй ходӧн (Трондхейм, Норвегия, 1997); Валь-Де-Фиемми, Италия, 2003 да с.в.
Ветлӧма Россияса команда пытшкын 1998 воын ХVI тӧвся Олимпиада ворсӧмъяс вылӧ (Ногано, Япония): 50 км вылын коньковӧй ходӧн вӧлӧма 15-ӧн.
Ӧшмӧсъяс
«ПРО спорт 11» сайт
Нилогов Леонид Егорович
Нилогов Леонид Егорович (1924—1996) — перым коми гижысь.
Олан туй
Леонид Нилогов чужӧма 1924 вося урасьӧм тӧлысь 17-ӧд лунӧ Перым Коми кытшын Кӧс районса Гортлуд грездын. 1938 воын пырӧма велӧдчыны Кудымкарса педагогика училишӧӧ. 1940 восянь студенталӧма Перымса педагогика институтын. 1942 вося сора тӧлысьын мунӧ Перымса пулемётно-миномётнӧй училишӧӧ да во джын мысти нин веськалӧ фронт вылӧ. Тышкасьӧма Рытыввыв да Рытыв-Лунвыв фронтъясын, ранитчылӧма, контузитчылӧма. 1945 вося тулыснас вӧлӧма нин капитанӧн. Тышъясын бура петкӧдчӧмысь сылы сетлӧмаӧсь Айму вӧсна тышса I тшупӧда орден, «Отвагаысь» медаль да мукӧд награда.
Война бӧрын велӧдӧма, а сэсся веськӧдлӧма школаӧн. Директоралӧма Кудымкарса педагогика училишӧын. Вӧлӧма Велӧдысьясӧс сӧвмӧдан округса институтын веськӧдлысьӧс вежысьӧн, Перым Коми кытшса исполкомын веськӧдлысьӧс вежысьӧн.
Кулӧма 1996 воын.
Гижан удж
Леонид Нилогов серпасасьӧма, гижӧма проза. Йӧзӧдчылӧма округса газет-журналъясын. 1993 воын сылӧн петавлӧма «Быд кадлӧн аслас чужӧм» висьт чукӧр.
1620-ӧд вояс
Сюрс квайтсё кызьӧд вояс - 1621 восянь 1630 воӧдз.
1610-ӧд вояс
Сюрс квайтсё дасӧд вояс - 1611 восянь 1620 воӧдз.
1983-ӧд во
1983 во — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ субӧтасянь.
1630-ӧд вояс
Сюрс квайтсё комынӧд вояс - 1631 восянь 1640 воӧдз.
Емдін район
Емдін район (Усть-Вымский район) — тайӧ Коми Республикалӧн район.
Юрсикт: Айкатыла
Юклӧм
Районын 12 веськӧдланін — 2 карса да 10 сикт овмӧдчӧмин.
Оланінъяс
Емдін районын 53 оланін: ӧти кар (Микунь), ӧти карса посёлок (Зӧвсьӧрт), 12 посёлок, 5 сикт да 34 грезд.
1640-ӧд вояс
Сюрс квайтсё нелямынӧд вояс - 1641 восянь 1650 воӧдз.
Альбиорикс
Альбиорикс — тайӧ Сатурнлӧн спутник. Сылӧн радиус — 16 км. Сатурнӧдз шӧр кост 16 401 600 км. Альбиорикс восьтісны Америкаса астрономъяс Мэтью Холман да Тимоти Спар 2000 воын.
1982-ӧд во
1982-ӧд (Сюрс ӧкмыссё кӧкъямысдас кыкӧд) во — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ пекничасянь.
Покча (Мылдін район)
Покча (Покча) – Коми республикаын сикт, Мылдін районысь Покча сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
География
Сикт пукалӧ Печора юлӧн шуйга берегын, Гӧрдъёль ю вомын. Покчасянь Мылдін юрсиктӧдз км.
1660-ӧд вояс
Сюрс квайтсё квайтымынӧд вояс - 1661 восянь 1670 воӧдз.
1650-ӧд вояс
Сюрс квайтсё ветымынӧд вояс - 1651 восянь 1660 воӧдз.
Эррипо
Эррипо — тайӧ Сатурнлӧн спутник. Сылӧн радиус — 5 км. Сатурнӧдз шӧр кост 17 343 000 км. Эррипо восьтісны Брэтт Глэдмэн, Джон Кавелаарс да мӧд астрономъяс 2000 воын.
1670-ӧд вояс
Сюрс квайтсё сизимдасӧд вояс - 1671 восянь 1680 воӧдз.
Скади
Скади — тайӧ Сатурнлӧн спутник. Сылӧн радиус — 3,2 км. Сатурнӧдз шӧр кост 15 576 000 км. Скади восьтісны Брэтт Глэдмэн, Джон Кавелаарс да мӧд астрономъяс 2000 воын.
1981-ӧд во
1981-ӧд (Сюрс ӧкмыссё кӧкъямысдас ӧтиӧд) во — Григорий календар серти, абу кассяна во, пансьӧ четвергсянь.
Тарвос
Тарвос — тайӧ Сатурнлӧн спутник. Сылӧн радиус — 5 км. Сатурнӧдз шӧр кост 17 983 000 км. Тарвос восьтіс Америкаса астроном Джон Кавелаарс 2000 воын.
Абрамов Николай Викторович
Абрамов Николай Викторович (вепсӧн — Abramov Nikolai, 1961—2016) — вепс поэт, вуджӧдчысь и журналист.
Олан туй
Николай Абрамов чужӧма Ленинград обласьтысь Подпорожье районса Ладва сиктын 1961-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь 24-ӧд лунӧ. Войтырсикасыс серти вепс.
1978 воын помалӧма Винницаын шӧр школа. Велӧдчӧма Ленинградса топографическӧй техникумын, Петрозаводскса канму университетын, Карелса канму педагогика университетын. Уджалӧма грузчикӧн, совхозын, пилорама вылын рамшикӧн, сиктса культура керкаын директорӧн, геодезия экспедициаын уджалысьӧн, фотографӧн, «Свирские огни» районса газетын корреспондентӧн, «Финно-угорская газетаын» да «Кто о чём» асшӧр газетын корреспондентӧн, «Kodima» вепс кывъя газетын редакторӧн да медшӧр редакторӧн.
Кулӧма 2016-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь 23-ӧд лунӧ.
Гижан удж
«Koumekümne koume» («Комын куим») — Николай Абрамовлӧн медводдза кывбур чукӧр. Петӧӈа сійӧ 1994 воын да лои вепс кывйӧн медводдза художествоа небӧгӧн.
1999 воын сылӧн петӧма мӧд небӧг «Kurgiden aig» («Турияслӧн кад»). Ас кывбуръяс кындзи сэні йӧзӧдӧма вепс кыв вылӧ вуджӧдӧмъяс: А.С. Пушкинлӧн, С. Есенинлӧн, Б. Пастернаклӧн, Рубцовлӧн, В. Высоцкийлӧн, Е. Евтушенколӧн. Кывбур чукӧрсӧ йӧзӧдӧма Суомиса литературнӧй котырлӧн да М.А. Кастрен котырлӧн (Финляндия) сьӧм вылӧ.
2005 воын сійӧ йӧзӧдӧма «Pagiškam, vell’» («Сёрнитыштам, вокӧй») кывбур чукӧр (вепс да рочӧн).
2010 воын Николай Абрамовлӧн петӧма кык кывбур чукӧр: Будапештын «Дважды тридцать три» (вепс да венгер кывъясӧн), а Таллиннын «Kurgede aeg» («Турияслӧн кад») эст кывйӧн.
2011 воын Парижын йӧзӧдӧма «Les chants des forêts» («Вӧрлӧн сьыланъяс») вепс да франсуз кывъяс вылын.
2013 воын Петыркарын петӧма кириллица подула вепс кывйӧн «Оять-ёген рандал…» кывбур чукӧр.
Гижысь вуджӧдӧ вепс кывйӧ ставмирса да роч литература. Вуджӧдӧма Омар Хайямлысь, Рабиндранат Тагорлысь, Уильям Шекспирлысь, Поль Верленлысь, Александр Пушкинлысь, Лев Толстойлысь, Сергей Есенинлысь, Николай Клюевлысь, Борис Пастернаклысь, Николай Рубцовлысь, Евгений Евтушенколысь, Владимир Высоцкийлысь да мукӧдлысь гижӧдъяссӧ. Чужан кыв вылас вуджӧдӧма «Калевипоэг» эст йӧзкостса эпосысь юкӧнъяс, коми мойдъяс, Россияса фин-йӧгра гижысьлысь проза да поэзия. Николай Абрамов вепс кыв вылӧ вуджӧдӧма мирын ставныслы тӧдса «Yesterday» (The Beatles) да «We Are The Champions» (Queen) рок-хитъяс, кодъясӧс сьылӧны Анна Васильева (Юсне) да «Кантеле» сьылан-йӧктан Карелияса национальнӧй ансамбль.
Николай Абрамовлысь кывбуръяссӧ вуджӧдлӧмаӧсь вепс кывйысь роч, фин, эст, швед, франсуз, норвег, венгер да Россияса мукӧд фин-йӧгра кыв вылӧ.
Гижан удж кындзи Николай Абрамов тӧдса кыдзи фотосерпасалысь. Петрозаводскын сылӧн вӧлі котыртӧма куим фотовыставка; снимокъяссӧ петкӧдлісны Россияса, Норвегияса, Украинаса выставкаяс вылын.
Николай Абрамов сідзжӧ снимайтчӧ киноясын. «Счастье» дженьыд художествоа фильм, кӧні сійӧ ворсӧма, дженьыд ворсана фильмъяслӧн «Встречи на Вятке» IV Ставроссияса фестивальын (Киров, 2007) босьтӧма «Золотая лада» нима приз.
2009 вося йирым тӧлысьӧ «Вепсский завет» документальнӧй фильм (АТК-студио продюсер шӧрин, Петыркар), кӧні ворсӧма Н. Абрамов, мультимедийнӧй искусствояслӧн «Золотая кедровая ветвь Сибири» регионъяскостса II конкурсын (Кемерово) босьтӧма Гран-При.
Общественнӧй удж
1998 восянь пырӧ Россияса гижысь котырӧ, 2003 восянь — Россияса журналист котырӧ. 2010 вося моз тӧлысьсянь Фин-йӧгра гижысьяслӧн XI Войтыркостса конгресс вылын (Оулу, Финляндия) бӧрйӧма Фин-йӧгра гижысьяслӧн Войтыркостса ассоциациа Правленньӧ пырысьӧн. Карелия Республикаса журналист котырлӧн Правленньӧ пырысь.
Ид
Ид (Hordeum) – тайӧ быдмӧг.
История
Важ Египетын идысь вӧлі пӧжалӧны нянь. Важ египтяна вöлi шуӧны ид йит.
Ид Важ Месопотамия иероглифъясын
<b style="font-size:400%">𒊺</b> - миян эраӧдз 2200 воын гӧгӧр ,
- миян эраӧдз 650 воын гӧгӧр
Важ Месопотамияын вöлi вӧчӧны Акиту ид фестиваль Выль во водзвылын али бӧрын. (Важ Месопотамияын вöлi пасйӧны Выль во рака тӧлысьын .)
Мифологияын да фольклорын
... 31. Шабдiыс да идыс вӧлi жугӧдӧма, ӧд идыс шептасис нин, а шабдiыс дзоридзалiс. 32. Но шобдiыс да тӧр шепта шобдiыс эз жугав, ӧд найӧ сёрсяӧсь. ...
Чувашия
Чувашия либӧ Чувашму (Чăваш Ен, Чува́шия) — чуваш войтырлӧн чужан му, асъюралан республика, Роч Федерация, пырӧ Волгадор федерал кытшӧ.
Ним
Чувашму шусьӧ сідз чуваш войтыр серти, коді тані важысянь олӧм да кодлы татчӧ вӧлі лӧсьӧдӧма автономия.
Статус
Чуваш Республика — Роч Федерация кутантор.
География
Чувашму куйло Асыввыв Европа шыльыдінын, Волга ю бердын, сы вожъяс Сура да Свияга костын. Мувывторйыс — 18,3 сюрс км.кв.
Саридз веркӧссянь медвылынін республикаас — 286,6 метра.
Чуваш Республикакӧт ордчӧн куйлӧны: войвылын Мари Эл, асыввылын Татарстан, лунвылын Ульяновск обласьт да Мордовия, рытыввылын Макаръя обласьт.
Веськӧдлӧм
Чуваш Республикаын 21 веськӧдлан район, 9 кар, 8 карок, 1700 гӧгӧр ичӧт оланін.
Отир
Чуваш Республикаын олысьяс — 1279 сюрс морт (2009). Йӧзлӧн тшӧкыда — 69,9 морт/км² (2009), карсаяс — 57,7 % (2009).
Чужанвуж серти
2010 вося гижӧдӧм дырйи войтырыс вӧлі чужанвуж серти юкӧма со кыдз :
Казах кыв
Казах кыв (қазақ тілі, قازاق ٴتىلى, qazaq tili) тайӧ тюрк кыв, Казахстанын каналан кыв.
Маръямоль (быдмӧг)
Маръямоль (Paeonia anomala; Пион уклоняющийся) — тайӧ уна вося турун-быдмӧг.
Серпасалӧм
Вужйыс уна вожа, кузь да кыз. Заыс сувтса, 60-100 см кузьта, гӧрдов рӧма, йылас ӧти дзоридз. Коръясыс шыльыдӧсь, куимысь вожалӧ. Чветыс ӧти, гырысь (8-13 см диаметрыс), пемыдгӧрд.
Мукӧдтор
2014 воын маръямоль дзоридз лои вермысьӧн «Россияса аллея» конкурсын (16408 гӧлӧс, 43 %). ;
Калмыкия
Калмыкия республика (Хальмг Таңһч) тайӧ регион Рочмуын.
1690-ӧд вояс
Сюрс квайтсё ӧкмысдасӧд вояс - 1691 восянь 1700 воӧдз.
Маддяр Му
Маддяр Му (Magyarország), сідзжӧ Венгрия - тайӧ республика Европаын. Маддяр Мулӧн юркар тайӧ Будапешт (Budapest).
Сколл
Сколл — тайӧ Сатурнлӧн спутник. Сылӧн радиус — 3 км. Сатурнӧдз шӧр кост 17 655 000 км. Сколл восьтісны Америкаса астрономъяс Скотт Шеппард, Дэвид Джуитт, Джен Клина да Брайан Марсден 2006 воын.
1700-ӧд вояс
Сюрс сизимсёӧд вояс - 1701 восянь 1710 воӧдз.
Вӧльгым тӧлысь 20-ӧд лун
Вӧльгым тӧлысь 20-ӧд лун — Григорий календарын 324-ӧд лун (кассяна воясӧ — 325-ӧд лун). Во помӧдз 41 лун.
Тимушев Алексей Степанович
Тимушев Алексей Степанович (1934—1975) — коми гижысь.
Олан туй
Алексей Тимушев чужӧма 1934 вося рака тӧлысь 1 лун Кардор обласьтса Холмогоры карын. Сылӧн мамыс, Евдокия Аврамовна Напалкова, чужлӧма Керчомъяын, батьыс — Степан Петрович Тимушев — Дон сиктын. 1929 восянь Тимушев гозъя ёна ветлӧдлӧны старан пасьта: волӧны Кардорӧ, Улыс Тагилӧ, Мурманскӧ, Горькийӧ, Челябинскӧ, Котласӧ. Батьыс дыр завхозалӧма Холмогорыын, кӧні и чужӧма Алёша пиыс. 1940 воын Тимушевъяслӧн семья бӧр воӧ Коми муӧ.
1954 воын помалӧма Кулӧмдiн районса Керчомъя сиктын шӧр школа да пырӧма Коми канмуса педагогика институтлӧн история-филология факультетӧ. Помалӧм бӧрас уджалӧма велӧдысьӧн Нёбдінын.
Кулӧма 1975 вося косму тӧлысь 17 лунӧ.
Гижан удж
Алексей Тимушев — мемуаръяс да басняяс гижысь. Ловъя дырйиыс эз удит йӧзӧдны ас небӧг. Сылысь дневникъяссӧ йӧзӧдіс Эдуард пиыс «Войвыв кодзув» журналын (1992 во, 5-7 номеръяс).
Политов (Княжпогост район)
Политов (Политовка) — Коми Республикаын Княжпогост районысь Серегов сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
1710-ӧд вояс
Сюрс сизимсё дасӧд вояс - 1711 восянь 1720 воӧдз.
Тимушев Анисим Петрович
Тимушев Анисим Петрович (1898—1947) — коми гижысь, критик. Гуся нимыс — Парма зон.
Олан туй
Анисим Петрович Тимушев чужӧма 1898 вося вӧльгым тӧлысь 17-ӧд лунӧ Вӧлӧгда губерняын Усть-Сысольск уездысь Кулӧмдін вӧлӧсьтса Донын (ӧні — Кулӧмдiн районса Дон сикт) гӧль кресьтянин семьяын. Помалӧма начальнӧй школа, уджалӧма Дон сиктын ас овмӧсас. 1918 воын ас кӧсйӧм серти мунӧма Гражданскӧй тыш вылӧ. Ранитчӧм бӧрын кык во мысти бӧр локтӧма гортас. 1929 восянь вӧлӧма Дон сиктын колхозса медводдза веськӧдлысьӧн. 1932 восянь уджалӧма Сыктывкарын: медводз видз-му овмӧс кузя управленньӧын, а сэсся Коми небӧг лэдзанінын да «Вӧрлэдзысь» газет редакцияын 1944-ӧд воӧдз.
Куліс 1947 вося лӧддза-номъя тӧлысь 6 лун.
Гижан удж
Анисим Тимушев тӧдса кыдзи критик, Нёбдінса Виттор, Илля Вась да Павел Шеболкин творчество йылысь уджъяс гижысь.
Сылысь гижӧдъяссӧ вылӧ донъялісны сы кадӧ овлысь Нёбдінса Виттор да Егор Колегов, а сідзжӧ ӧнія кадся коми поэт Василий Лодыгин да коми литература туялысь Геннадий Беляев.
Зоотрофион
Зоотрофион  (Zootrophion)  –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Шӧрвыв да Лунвыв Америкаын.
Тимушев Анисим Петрович
Гижан удж
А.П. Тимушев гижлӧма сідзжӧ кывбуръяс, пьесаяс да висьтъяс.
1980-ӧд во
1980-ӧд (Сюрс ӧкмыссё кӧкъямысдасӧд во) во — Григорий календарын кассяна во, пансьӧ воторниксянь.
Италия
Италия тайӧ республика Европаын.
Армян кыв
Pinulongang Armenyo Ermeniki Airméinis
Корсикан кыв
Корсикан анбур
А сідзжӧ: À à, È è, Ì ì, Ò ò, Ù ù, IÀ ià, IÈ iè, IÒ iò, IÙ iù, ÏA ïa, ÏE ïe, ÏO ïo, ÏU ïu, ÌA ìa, ÌE ìe, ÌO ìo, ÌU ìu
1720-ӧд вояс
Сюрс сизимсё кызьӧд вояс - 1721 восянь 1730 воӧдз.
Вулих Наталия Васильевна
Вулих Наталия Васильевна (1915—2012) — филологияса доктор, Иван Куратовлысь гижӧдъяс туялысь. Нывдырся овыс — Морева.
Олан туй
Наталия Вулих чужӧма 1915-ӧд вося сора тӧлысь 7-ӧд лунӧ Вильнюсын (Литва). Батьыс – Василий Иванович Морев – вӧлӧма нималана бурдӧдысьӧн, Военно-медицинскӧй академияын профессорӧн (Ленинград); мамыс — Лидия Ивановна — босьтӧма филология да биология нырвизьяс серти тӧдӧмлунъяс; велӧдӧма Лесотехническӧй академияын немеч кыв.
Наталия велӧдчыны босьтчӧма Ленинградын Анна Шуллен школаын, кӧні велӧдісны немеч кывйӧн. 1938-ӧд воын помалӧма Ленинградса канму педагогика университетлӧн филология факультетысь классическӧй пилология юкӧн. Аспирантураын велӧдчӧма важ римса литература туялысь, профессор И. И. Тронский веськӧдлӧм улын. Аспирантура бӧрын недыр уджалыштӧма шӧр школаын, а сэсся велӧдӧма Ленинградса канму университетлӧн классическӧй филология кафедраын 30 сайӧ во.
1946-ӧд воын дорйӧма филологияса кандидат ним вылӧ диссертация, кодлӧн темаыс йитчӧма Гай Валерий Катулла поэзиякӧд. Гижысь вӧлі медтӧдчанаӧн Цицерон да Цезар кадся важъя Римын. 1976-ӧд воын дорйӧма филологияса доктор ним вылӧ диссертация. Тема — «Мировоззрение и художественный стиль Овидия».
1979-ӧд воын, кор сылӧн кулӧма верӧсыс, физика-математика наукаясса доктор, профессор Борис Захарович Вулих, Наталия Васильевна локтӧма Сыктывкарӧ. Уджалӧма Сыктывкарса канму университетлӧн роч литература кафедраын, велӧдӧма античнӧй литература да мифология, литература история куръяс. 1981-ӧд воын вуджӧма Уква карӧ, кытчӧ корӧма Укваса канму техническӧй университетысь ректор Г. В. Рассохин, коді бура тӧдӧма Б. З. Вулих верӧсыслысь туялӧмъяссӧ; уджалӧма Укваса канму техническӧй университетлӧн суйӧр кывъяс кафедраын.
Кулӧма 2012-ӧд вося сора тӧлысь 14-ӧд лунӧ Уква карын, гуалӧма Петыркарын.
Туялан удж
Наталия Вулих тёнджыкасаӧ тӧдса кыдзи античнӧй литератураысь специалист, римса поэт Публий Овидий Назонлысь гижӧдъяс туялысь. Сійӧ бура тӧдӧма латин, важ грек, немеч да италия кывъяс.
Та кындзи, Н.В. Вулих туявлӧма роч поэтъясӧс да гижысьясӧс.
Н. В. Вулих велӧдӧма 1960-ӧд вояс шӧрын лыддьӧма роч литература историяысь вося курсъяс Диджон университетын (Франция) да Германияын. Туялысь йӧзӧдӧма 200 сайӧ удж.
1730-ӧд вояс
Сюрс сизимсё комынӧд вояс - 1731 восянь 1740 воӧдз.
Вулих Наталия Васильевна
Туялан удж
Вӧлӧма 1972-ӧд воын Констанца карын (Румыния) конгресс вылын, мый котыртӧма «Овидианум» котыр; 1960—1980—ӧд воясын йӧзӧдчӧма Парижын, Бухарестын, Берлинын; 1990-ӧд воясын лыддьӧма докладъяс Майнцын, Гейдельбергын да Тюбингенын университетъясын.
Пыш
Пыш (Cannabis) – тайӧ быдмӧг.
Вулих Наталия Васильевна
Туялан удж
Укваса институтын уджалігӧн тӧждысьӧма вылыс техническӧй тӧдӧмлунъяс босьтысьяслысь гуманитарнӧй нырвизь сӧвмӧдӧм йылысь, водзӧ туясьӧма да ветлӧдлӧма конференцияяс вылӧ (Москва, Ленинград, Орел). Туялӧма античнӧй литература, А. А. Блоклысь, И. С. Тургеневлысь, Н. В. Гогольлысь да коми литературалы подув пуктысь И. А. Куратовлысь нижӧдъяссӧ. Та кадӧ жӧ помалӧма Овидий йылысь удж (1996), код йылылсь гижлӧма 1960—1970-ӧд воясын на. «Овидий» уджсӧ авторыс сиӧма аслас велӧдысьяслы – рочьяслы (И. М. Тройскийлы, И. И. Толстойлы, А. Ф. Лосевлы, Я. М. Боровскийлы) да суйӧрсайсалы: В. Пешлилы (Германияса наукаяс академия), М. фон Альбрехтлы (Гейдельберг университет), С. Д’Элиалы (Неаполь университет), К. Куманецомлы (Варшава университет), П. Гримальлы (Францияса наукаяс академия), Р. Вульпелы да А. Конлуракилы (Румынияса нааукаяс академия).
Ромул (Сильвиялӧн тӧлысь)
Ромул (S/2001 (87) 1) — тайӧ Сильвиялӧн спутник. Сылӧн ыджда — 18 ± 4 км. Сильвияӧдз шӧр кост 1356 км. Спутник восьтісны америкаса астрономъяс Майкл Браун да Жан-Люк Марго, Кек телескоп вылын (Гавай діяс) 2001 воӧ.
Вӧльгым тӧлысь 21-ӧд лун
Вӧльгым тӧлысь 21-ӧд лун — Григорий календарын 325-ӧд лун (кассяна воясӧ — 326-ӧд лун). Во помӧдз 40 лун.
Зигопеталум
Зигопеталум (Zygopetalum) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Лунвыв Америкаын.
Грейп
Грейп — тайӧ Сатурнлӧн спутник. Сылӧн радиус — 3 км. Сатурнӧдз шӧр кост 18 066 000 км. Грейп восьтісны Америкаса астрономъяс Скотт Шеппард, Дэвид Джуитт, Джен Клина да Брайан Марсден 2006 воын.
1740-ӧд вояс
Сюрс сизимсё нелямынӧд вояс - 1741 восянь 1750 воӧдз.
Луздор (Луздор район)
География
Сикт пукалӧ Луз юлӧн веськыд берегын. Луздорсянь Абъячой юрсиктӧдз км.
Велӧдӧм
1908 воын сиктын вӧлі школа.
Савенко Ольга Николаевна
Савенко Ольга Николаевна (1956) — тележурналист, Россия Федерацияса культураын нимӧдана уджалысь. Нывдырся овыс — Ануфриева.
Удж
О. Н. Савенко пырӧдчылӧма войтыркостса да ставроссияса унасикас телефестивальӧ да конкурсӧ. Коми войтырлӧн традицияяс да культураяс йылысь фильмъяс дасьтӧмысь шедӧдӧма Коми Республикаса канму премия.
«Финно-угорский мир» телеуджтасысь сылы сетӧма Коми Республикаса Веськӧдлан котырлӧн премия.
О. Н. Савенко — Россияса журналист котырӧ пырысь.
Россияын Айму культура да искусство, телерадиовешанньӧ, печать да связь сӧвмӧдӧмӧ пай пуктӧмысь да уна вося бур уджысь 2014 вося моз тӧлысь 14-ӧд лунӧ сылы сетӧма «Россия Федерацияса культураын нимӧдана уджалысь» почёт ним.
Керч
Керч (Ledum) – тайӧ быдмӧг.
Габов (Кулӧмдін район)
Габов (Габово) – Коми Республикаса Кулӧмдін районысь Дзоль сикт овмӧдчӧминса грезд.
Сардин кыв
Сардин кыв (sardu, limba sarda) — роман кывъясысь ӧти, матіса итальянлань да латинлань, Сардиния ді (ӧні Италия) вылын официал кыв (итальянкӧд).
Алтай край
Алтай край тайӧ регион Рочмуын.
Гирроккин
Гирроккин — тайӧ Сатурнлӧн спутник. Сылӧн радиус — 4 км. Сатурнӧдз шӧр кост 18 168 300 км. Гирроккин восьтісны Америкаса астрономъяс Скотт Шеппард, Дэвид Джуитт, Джен Клина да Брайан Марсден 2004 воын.
Вылыс Сьӧдка (Луздор район)
Вылыс Сьӧдка (Верхняя Седка) – Коми Республикаын Луздор районса Ношуль сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь посёлок.
География
Посёлок пукалӧ Сьӧдка юлӧн шуйга берегын. Вылыс Сьӧдкасянь Ношуль шӧрсиктӧдз 30 км, Абъячой юрсиктӧдз 57 км, Сыктывкар юркарӧдз 251 км.
Олысь лыд
Грездын олӧны комияс да рочьяс.