cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Нёбдінса Виттор
Олан туй
1943 вося моз тӧлысь 11-ӧд лунӧ кулӧма дзескыдінын Ылі Сибирын: Томск кӧрттуйлӧн Ититка станциясянь неылын — Прикулька лагпунктлӧн лазаретын. Дзебаніныс стӧча абу тӧдса.
1955 воын сылысь нимсӧ бӧр бергӧдісны коми йӧзлы.
Гижан удж
Нёбдінса Витторлӧн кывбуръяс, сьыланкывъясыс, поэмаяс, «Коми море», «Сьӧлӧм сьылӧм», «Югыд кодзув», «Тиюк» да «Сыктывкар» пыр мусаӧсь коми йӧзлы.
Нёбдінса Виттор — выль коми литератураын подув пуктысьяс пиысь ӧти. Паськыда тӧдсаӧсь сылӧн «Луча» висьт да «Мусюр сайын» очерк.
Нёбдінса Виттор — коми театрлы подув пуктысь. 1921–ӧд воын котыртӧма медводдза «Сыкомтевчук» театральнӧй труппа (Сыктывса коми театрын ворсысь чукӧр), коді 1930–ӧд воын лои КИППТ–ӧн. Тайӧ театр подув вылас 1936–ӧд воын воссьӧма Коми национальнӧй театр.
Шензьӧданаӧн да кузь нэмаӧн коми культураын лоины В.Савинлӧн пьесаясыс: «Шонді петігӧн дзоридз косьмис», «Райын», «Инасьтӧм лов», «Кулӧмдінса бунт». Ставнас гижӧма 30 гӧгӧр пьеса.
Небӧгъяс
Нёбдінса Витторлӧн вояс серти
Белуджи кыв
Белуджи кыв (بلوچی балучи, балочи) — тайӧ Пакистанын, Иранын, Афганистанын, Туркменистанын, Оманын да ӦАЭ-ын иран кыв.
Белуджи анбур
Белуджиӧн гижӧны араб либӧ латин анбурӧн.
Араб
ا آ ب پ ت ٹ ج چ د ڈ ر ڑ ز ژ س ش ک گ ل م ن و ھ ء ی ے
Латин
a á b c d ď e f g ĝ h i í j k l m n o p q r ř s š t ť u ú v w x y z ž ay aw
Латин анбур (СССР, 1930 вояс)
a ә в c ç d ᶁ e f g h i j k ʟ m n o p q r s ş t ƫ u v x z ƶ '
Кирилл (Туркменистан, 1990)
a ā б в г ғ д д̨ е ē ё ж җ з и ӣ й к л м н о ō п р р с т т у ӯ ф х ц ч ш щ ъ ь э ю я
Григорий календар
Григорий календар (рочӧн: Григорианский календарь) — кад арталан система, кодлӧн подулын Шонді гӧгӧр Мулӧн ветлӧдлӧм. Му гӧгӧртӧ Шонді гӧгӧр цикл чожнас 365,2425 лун либӧ 97 кассяна во 400 во чӧжнас.
История
Календар ним артмис римса папа Григорий XIII ним серти. Сійӧ пыртіс тайӧ календарсӧ католик странаясын 1582 вося йирым тӧлысь 4 лунӧ воддза Юлиан календар пыдди: четверг, йирым тӧлысь 4 лун бӧрти мӧд луннас лои пекнича, йирым тӧлысь 15 лун.
Тӧлысьяс
Григорий календар серти, во юксьӧ 12 тӧлысь вылӧ, кодъяслӧн кузьтаыс 28-сянь 31 лунӧдз:
Волся (Сыктыв район)
Волся (Вотча) – Коми республикаын Сыктыв районысь Волся сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт. Медваж коми сиктъяс лыдысь.
География
Сикт пукалӧ Сыктыв юлӧн веськыд берегын. Волсясянь Визин юрсиктӧдз км, Сыктывкар юркарӧдз км.
Усогорск (Удора район)
Усогорск (Усогорск) — Коми республикаын кар кодь посёлок, Удора районысь Усогорск кар овмӧдчӧминса шӧрсикт.
География
Усогорск пукалӧ Ус ю вомын (Ву ю вож). Посёлоксянь Кослан юрсиктӧдз 15 км, Сыктывкар юркарӧдз 280 км.
Юренькай
Юренькай (Bombycilla garrulus; свиристель) – тайö пышкай котырысь сьылысь лэбач.
Ыджда да рöм
Нöшта синмö шыбитчö лэбач юрыслöн аслыспöлöслуныс – балябöжас гöныс быттьö сорс либö юрси туг чурвидзö. Удмурт сёрниын татшöмсяма кывъясыс тшöтш эмöсь: чукойыр, сорса ябыр да с.в. (комиöдны кö, лоö тугъя юр, сорса ябыр).
Яръюгыд рöма лэбачьяс. Вывтыр гöныс кызвыннас гöрдовруд, мышладорыс сьöдовгöрд, коскыс да бöж вылысыс рулов, туша улысладорыс еджговруд. Голяыс да нырсяньыс синмöдзыс мунысь визьыс, а сiдзжö нырыс, бордйыс да кокыс сьöд. Борд гöн помъясыс да бӧж йывъясыс зарни рöмаöсь. Синмыс перкаль.
Сьывны вермöны эньыс и айыс. Но чипсасьöны лöня да пыр öти ногöн.
Паськалöм
Олöны-вылöны Европаса, Азияса да Войвыв Америкаса сьöд вöраинъясын. Миянын паныласьлöны парма пасьтала.
Поздйысьöм
Позсö лöсьöдöны лыска пуяслöн туган йылö. Кыöны-тэчöны сiйöс кос увъясысь да нитшкысь, пыдöсас вольсалöны сюмöд да рой. Пöжны пуктöны нёльсянь сизим колькйöдз, кодъяслöн еджговдöз веркöсас тöдчöны шочиник гöрдовдöз, сьöд да руд чутъяс. Позъяс пукалö сöмын эньыс, кодi оз чеччыв кык вежон чöж. Сэки айыс вердö гозпöвсö. А сильöпияныс лоöм бöрын сёянсö ваялöны йылöмыслы мамыс и батьыс. Котырасьöны юренькайяс векджык сора тöлысьлöн мöд джынъяс.
Оласног да сёян
Юренькайяс зэв азым лэбачьяс. Гожöмнас, вотöсъяс лотöдз, вердчöны гут-гагйöн, тшöтш и номъясöн, кодъясöс куталöны сынöдын лэбалiгöн. Арся пöраö уна лыда кельöбъясöн локтöны сиктъясö да дача йöръясö. Он кö ыршасьöмöн-горзöмöн вöтлы найöс, ас дырйиыд öти здукöн пыллясны-горшаласны öшинювса пуяс вылысь став тусьсö. Бöръя воясö кутiсны ёна рöдмыны ватшкан кайяс (дрозд), кодъяс гожöмбыд дöзмöдчöны му вöдитысьяслы да юренькайяс вотöдз на матiгöгöрысь куштöны став быдмöг сёянсö. Та вöсна вöрысь локтöм юренькайяслы морт оланiнъясысь пöшти нинöм нин оз вичмы. Тöвнас юренькайяс вешйылöны шоныдджык муяслань. Ёна кöдзыдъяс дырйи воöдчывлöны Европалöн лунвыв юкöнъясöдз.
Юренькайяс абу вöй, а сибöдысь тылабордаяс. Сы вöсна кокниа шедöны. Но видзигöн лэбачьясыс олöны гажтöма да дугдывтöг корöны сёйны.
Ʊ
Видзӧдӧй тшӧтш
υ
Пелысь мольяс (ансамбль)
Пелысь мольяс — Тима Вень нима Коми Республикаса культура колледж бердын студентъяслӧн сьылан-йӧктан ансамбль. Котырлӧн художественнӧй веськӧдлысь — Т.Т. Пупышева, хормейстер — Н.М. Гнедых, балетмейстер — О.В. Просужих.
История
«Пелысь мольяс» ансамбль артмис 1993 воын. Котырыс чужис кык енбиа мортлӧн водзмӧстчӧм серти: Наталья Гнедых вӧлі медшӧр хормейстерӧн (2012 восянь сідзжӧ веськӧдлӧ роч йӧзкостса сьыланкывъяслӧн «Северная околица» ансамбльӧн), а Татьяна Пупышева — художественнӧй веськӧдлысьӧн.
Ансамбль век петкӧдчӧ Коми Республикаса «Шондібан» да «Луза дорса гаж» празьникъяс вылын. Ансамбльлысь сьылысьяссӧ, йӧктысьяссӧ да ворсысьыссӧ тшӧкыда позьӧ аддзывлыны выставка, гала-концерт, фестиваль, конкурс, рытпук восьтӧмъяс дырйи.
«Пелысь мольяс» котырын сьылӧны колледжын велӧдчысь студентъяс, та вӧсна налӧн лыдыс век вежласьӧ. Шӧркодя сэні 20 артист. Быд во колледж помалысьяс пыдди ансамбльӧ локтӧны выль велӧдчысьяс. Кызь воӧн дасьтӧма 400 гӧгӧр йӧктысь-сьылысьӧс.
Котырлӧн репертуарын эм коми, роч да фин-йӧгра войтырлӧн йӧзкостса сьыланкывъяс: потандорса, вежадырся, кытшӧн йӧктана и с.в.
Нивх кыв
Нивх кыв (нивхгу диф, ньиғвӈгун) — Сахалин ді вылын да улыс Амур ю пӧлӧн палеоазия кыв.
Нивх анбур
Латин анбур (1931- 1937)
Ӧнія кирилл анбур
Ыджыд видз
Ыджыд видз (рочӧн: Великий пост) — став христианскӧй вичкоас медшӧр видз, кодлӧн могыс — дасьтыны эскысь мортӧс Ыджыд лун пасйӧм кежлӧ.
Эскӧмъяс
Ыджыд видз — медся кузь да стрӧг видз. «Видз кутны», «видзавны», «вежа видзны» — сідзкӧ сизим вежон чӧж овны кослунъя сёян вылын, сӧстӧммӧдны лов и пытшкӧс молитваяс лыддигӧн да вичкоын кевмысигӧн.
Видз дырйи торъялӧ йöзлӧн олӧмыс: важӧн видз дырйи эз чукӧртчыны рытпукны, кӧлысьяс йылысь весиг эз казьтывны. Дасьтысьӧны тувсовъя гӧра-кӧдза кежлӧ, дзоньталӧны-лӧсьӧдӧны уджалан кӧлуй-эмбур, чери кыян да вӧралан угоддьӧяс.
Сёян-юан
Медводз, дерт, видз дырйи торъялӧ пызан выв. Оз позь сёйны йӧла-яя сёян да чери. Ӧнія йӧз казьтылӧны, мый видзалігӧн пӧчьсныс пӧшти сёйтӧг олӧмаӧсь да ёна юрбитӧмаӧсь. Челядь видзавны заводитӧны 5-7 арӧссянь. Челядьӧс кослунъя дырйи повзьӧдлӧны, мый кутасны кӧ сёйны йӧв да яй, Енмыс найӧс мыждас либö муыс пӧ сотчас, и ті сотчанныд. Видз дырйи йӧла сёян чӧжӧны: вӧчӧны вый, рысь. Тайӧ запасъясыс тырмӧны гожӧмӧдз страдна кадӧдз.
Шусьӧг
Ыджыд видз видзалан да Ыджыд лун воас.
Питю Ӧньӧ
Зубов Андрей Никифорович (1899—1937, гусянимыс Питю Ӧньӧ) — перым коми поэт, перым коми литературалы подув пуктысь.
Олан туй
Андрей Зубов чужӧма 1899 вося вӧльгым тӧлысь 25-ӧд лунӧ Кудымкар районса Вылыс Иньва сиктын. Помалӧма начальнӧй школа, 1916 воын — Юрласа вылыс начальнӧй училишӧ. Уджавлӧма телеграфистӧн Кудымкарса связь контораын 1919 вося лӧддза-номъя тӧлысьӧдз. Ӧтилаын гижӧны, мый сійӧс мобилизуйтӧны «еджыд армияӧ», мӧдлаын — Гӧрд армияӧ, кӧні служитӧма москваса 51-ӧд стрелкӧвӧй дивизияын 1922 воӧдз.
1922 вося ода-кора тӧлысь 5-ӧд лунӧ демобилизируйтчӧма. Сэсся Сыктывкарын велӧдчӧма Коми институтын да уджалӧма Коми небӧг лэдзанінын.
1922 воын бергӧдчӧма Кудымкарӧ: секретаралӧма Кудымкарса райпросын, ӧттшӧтш велӧдӧма перым коми кыв II тшупӧда школаын. Та кадӧ жӧ асшӧра лӧсьӧдӧма чужан кыв грамматика. Вӧзйӧма чужан кывйӧн нуӧдны «Коми рыттэз» лекция-концертъяс.
1923—1926 воясӧ велӧдчӧма Перым университетын. Помалӧм бӧрас уджалӧма Перым-Коми кытшса Исполкомлӧн Президиум бердын туялан бюроын. Дасьтӧма велӧдан небӧгъяс, лӧсьӧдӧма кыв гижанног да терминъяс.
1937 вося моз тӧлысьын сійӧс арестуйтӧма да мыждӧма контрреволюционнӧй повстанческӧй котырын зільӧмысь да Германияса разведка вылӧ уджалӧмын. Питю Ӧньӧӧс лыйлӧмаӧсь 1937 вося кӧч тӧлысь 8-ӧд лунӧ. Реабилитируйтӧма 1956 вося тӧвшӧр тӧлысь 13-ӧд лунӧ.
Гижан удж
1923 воын Сыктывкарын йӧзӧдӧма медводдзаысь перым коми кывйӧн «Горадзуль» кывбур чукӧр, кытчӧ пырисны тшӧтш и Питю Ӧньӧлӧн кывбуръясыс.
1925 воын Москваын петӧма «Новая жизнь» лыддьысян небӧг, мый вӧлі лӧсьӧдӧма Андрей Зубов. Сёрӧнджык сылӧн петӧны Москваын «Эн-джа» («Мыйкӧ») кывбур чукӧр да «Виль туй вылӧт» поэма.
1935 воын А. Зубов гижӧма «Пемыт ой пырйӧт» медводдза перым коми пьеса. Сы серти спектакль вӧлі пуктӧма Кудымкарса драма театрын да петкӧдлӧма 1937 воын Свердловскын Урал войтырса Олимпиада дырйи.
1935 воын Кудымкарын йӧзӧдӧма Андрей Зубовӧн дасьтӧм перым коми мойд чукӧр.
Питю Ӧньӧ — СССР-са гижысь котырӧ пырысь.
Попов Андрей Алексеевич
Олан туй
Ӧльӧк Ӧндрей чужӧма Вӧлӧгда губерняысь Усть-Сысольск уездса Немдін сиктын 1903-ӧд вося вӧльгым тӧлысь 12-ӧд лунӧ. Кыдзи зэв бура велӧдчысьлы, Нэмдінса школаысь велӧдысьяс шедӧдасны Ӧндрейлы земскӧй стипендия да мӧдӧдасны водзӧ велӧдчыны Кулӧмдінса высшӧй начальнӧй училищеӧ, кӧні велӧдчас 1915–1919-ӧд воясӧ. Училишӧ помалӧм бӧрын уджалӧма велӧдысьӧн. Сэсся уджалӧма 1930-ӧд воӧдз ВЛКСМ Кулӧмдінса райкомын да Усть-Сысольскӧй укомын, веськӧдлӧма обоноса облполитпросвет отделӧн. 1929–1930 воясӧ веськӧдлӧма ВКП(б) Войвыв крайкомлӧн нацмен подотделӧн.
1933-1936-ӧд воясӧ велӧдчӧма Гӧрд профессура Институтын. Куим воӧн вермӧма помавны «Отлично» вылӧ велӧдчӧмсӧ! Тайӧ институтас велӧдчысьяссӧ лыддисны аспирантъясӧн. Нёль морта семьянас Коми представительство общежитиеын 16 кв. метр ыджда жырйын.
Гижан удж
Ӧльӧк Ӧндрей пуктӧма ыджыд пай коми литература туялӧмӧ, торйӧн нин Иван Куратовалысь творчествосӧ видлалӧмӧ. А.А. Поповӧдз Иван Куратовӧс вӧлі шуӧны Литературнӧй энциклопедияын (1931 во, 5 том) «коми националист и народникӧн», а сылысь поэзиясӧ — «сентиментальнӧй лирикаӧн». А. Поповлӧн «Важ коми поэзияысь» статьяыс лоӧма подулӧн коми литератураын сылӧн водзӧ туясьӧмъяслы. Нималана туялысь Алексей Сидоровкӧд ӧттшӧтш сійӧ восьтӧма коми йӧзлы Ивана Куратовлысь творчествосӧ. Йӧзӧдӧма коми литературалы подув пуктысьлысь аддзӧм кывбуръяссӧ «Ударник» журналын. Коми гижысь да туялысь Илля Вась пасйӧма, мый Андрей Попов вӧлӧма медводдза туялысьӧн, коді сетӧма ыджыд коми поэтлӧн кывбуръяслы джуджыд анализ.
Андрей Попов водзмӧстчӧма и литера­турнӧй критикаын («Шуйгавыв» вульгаризаторстволы паныд», «Выль во вылӧ могъяс», «Паськыд эрд вылын» Геннадий Фёдоровлӧн творчество йылысь). Гижасьӧма коми гижысьяскӧд (М.П. Доронинкӧд, Тима Венькӧд да мукӧдкӧд).
Сӧветскӧй Социалистическӧй Республикаяслӧн Союз
Сӧветскӧй Социалистическӧй Республикаяслӧн Союз (рочӧн: Союз Советских Социалистических Республик) — ыджыд государство, коді вӧлі Европаын да Азияын 1922-ӧд восянь 1991 воӧдз. Дженьыдджыка нӧшта шуӧны: Сӧветскӧй Союз, ССРС, СССР.
География
Сӧветскӧй Союз мирын вӧлі медыджыд государствоӧн. Сылӧн ыдждаыс — 22 400 000 кв.км. Шылькнитчис мулӧн квайтӧд юкӧн вылас. ССРС-лӧн кузьтаыс асыввывсянь рытыввылӧдз — 10 000 км (11 час вӧнь), войвывсянь лунвылӧдз — 7200 км. Страналӧн мутасын вӧлі вит климат зона.
Сӧветскӧй Союзлӧн вӧлі мирын медкузь су (границу) (60 000 км сайӧ). ССРС-лӧн вӧлі ӧтувъя су татшӧм странаяскӧд: АӦШ, Афганистан, Китай, Чехословакия, Финляндия, Венгрия, Иран, Монголия, Войвыв Корея, Норвегия, Польша, Румыния да Турция (1945—1991 воясӧ).
История
1922 вося ӧшым тӧлысь 29 лунӧ РСФСР, Украина ССР, Беларусь ССР да Кавказсайса СФСР Сӧветъяссянь съезд делегацияяслӧн конференция вылын вӧлі кырымалӧма ССРС лӧсьӧдӧм йылысь сёрнитчӧм. Тайӧ документ вӧлі вынсьӧдӧма 1922 вося ӧшым тӧлысь 30 лунӧ Сӧветъяслӧн I-дза Ставсоюзса съездӧн да кырымалӧма делегацияяслӧн веськӧдлысьясӧн. Тайӧ луныс и лыддьысьӧ ССРС артмӧдан лунӧн, кӧть и ССРС-лысь Народнӧй Комиссаръяслӧн сӧвет (Веськӧдлан котыр) да наркоматъяс (министерствояс) вӧлі лӧсьӧдӧма сӧмын 1923 вося сора тӧлысь 6 лунӧ.
Юклӧм
Сӧветскӧй Союзлӧн ӧтувъя ыдждаыс 1991 вося моз тӧлысьӧ вӧлі 22,4 млн км².
Медводдза кадас, ССРС лӧсьӧдӧм йылысь Сёрнитчӧм серти, мый вӧлі кырымалӧма 1922 вося ӧшым тӧлысь 30 лунӧ, ССРС-ӧ пырисны:
Харикло
10199 Харикло — тайӧ Шонді ылдӧсын астероид-кентавр. Сылӧн радиус — 129 км. Сылӧн эм кык кольча — Ояпок да Чуй. Харикло восьтіс Америкаса астроном Джеймс Вернон Скотти 1997 воын.
Діасёръя (Кулӧмдін район)
Діасёръя (Диасеръя) – Коми Республикаса посёлок, Кулӧмдін районысь Діасёръя сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
География
Діасёръя посёлок пукалӧ Воль юлӧн веськыд берегын. Кулӧмдін юрсиктсянь Діасёръяӧдз 80 км.
Кет кыв
Кет кыв (Остыганна ӄа’) - тайӧ Красноярск крайын енисей кыв.
Кирилл анбур (1980-ӧд вояс)
А сідзжӧ а’ ё’ и’ о’ у’ ъ’ ы’ э’ ю’ я’ аа ии оо уу ъъ ыы ээ
Ț
Țț — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ румын кывйын, шуанног — [t͡s]. Сідзжӧ Ț вӧдитчӧны лив анбурын. 1931—1937 воясӧ Ț вӧдитчисны яран анбурын. 1934—1937 воясӧ шыпас бергаліс кильдин саами кывйын.
Ș
Șș — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ румын кывйын, шуанног — [ʃ]. 1931—1937 воясӧ Ș вӧдитчисны яран анбурын. 1934—1937 воясӧ шыпас бергаліс сідзжӧ кильдин саами кывйын.
Стоколос Владимир Савельевич
Стоколос Владимир Савельевич (1930—2013) — археолог, история наукаясса доктор (1992).
Туясян удж
1955 восянь йӧзӧдӧма 100 гӧгӧр туясян удж.
Закарвань (Ускар каркытш)
Закарвань (Захарвань) — Коми республикаын Ускар каркытшӧ пырысь грезд.
География
Закарвань грездсянь Шеллябӧж сиктӧдз 32 км, Ускарӧдз 119 км.
История
Водзынсӧ вӧлі пырӧ Шеллябӧж сикт сӧвет улӧ.
Герчкан
Герчкан (Crex crex; коростель) – вӧрса лэбач.
Ним
Герчкан – дзуртан шыа лэбач. Чуксасьӧмсӧ кывзан да, быттьӧ пуысь вӧчӧм сынан пиньясӧд бедьторйӧн гирсйӧдлӧны. Коми сёрнисикасын нӧшта шуӧны ватшканӧн, гетшканӧн, герчканӧн да с.в. Перымса комилӧн – герскан, гретшкан, удмуртъяслӧн – татыртісь, тшажы, куажы, кодъясӧс артмӧдӧмаӧсь «трачкӧдчысь», «дзажгысь» вежӧртаса кывъясысь.
Паськалӧм
Паськыда олӧны тайӧ лэбачьясыс сӧмын Коми мулӧн лунвыв юкӧнъясын – Сыктыв, Визин да Летка вожъясын. Шочджыка паныдасьлӧны Кулӧмдін да Удора районъясын, а сідзжӧ Печора ю ковтасын.
Поздйысьӧм
Поздысьӧны муӧ джуджыд турун пӧвстӧ. Вель паськыд гуранаинӧ пуктӧны дасысь унджык кольк. Найӧ вижов либӧ вежов рӧмаӧсь, перкальвевъя чутъясасӧсь. Пӧжсигас позъяс пукалӧ сӧмын эньпӧлыс кык вежонысь дырджык.
Оласног да сёян
Кайпияныс петӧны синмаӧсь да гӧнаӧсь. Ставныс ӧткодь чим сьӧд рӧмаӧсь. Колькйысь петӧм бӧрын, косьмыштасны да, пыр заводитӧны вӧтлысьны мамыс бӧрся, медым ӧтвылысь перйыны кынӧмпӧтсӧ. Вердчӧны лэбачьясыс гагъясӧн, номыръясӧн да быдмӧг кӧйдысӧн. Арланьыс герчканъяс дугдӧны шыавны, сы вӧсна он казяв, кор эновтӧны чужанінсӧ да мунӧны шоныд муясӧ. Тӧвйӧны найӧ Шӧр да Лунвыв Африкаын.
Лунвылысь локтӧны Комиӧ вель сёрӧн – гожӧм пуксигӧн, кор видзьяс, егыръяс да керасінъяс вевттьысьӧны сук турунӧн. Гусьӧн олысь лэбач, сы вӧсна зэв шоча мойвилӧ аддзывны сійӧс. Чуксасьӧм сертиыс и тӧдмалан, кодарын олӧны. Гетшкыны пондӧны шонді пуксьӧм бӧрын. Вой шӧрнас ланьтыштласны, асъя кыа петігӧн бара нин сьылӧны.
Рӧдвуж кыв вылын
Важся нимыс лэбачыслӧн абу. Быд финн-йӧгра войтырлӧн асланыс лӧсьӧдӧм кывъяс.
Междуреченск (Удора район)
Междуреченск (Междуреченск) – Коми республикаын кар кодь посёлок, Удора районысь Междуреченск кар овмӧдчӧминса шӧрсикт.
География
Междуреченск пукалӧ Ус да Лопи юяс костын. Посёлоксянь Кослан юрсиктӧдз 41 км, Сыктывкар юркарӧдз 230 км.
Коми ты
Коми ты — историяӧдзса ыджыд ты, кутшӧм вӧлі ӧнія Коми Республикалӧн ин вылын йиа кадколаст дырйи.
Напалков Виктор Егорович
Напалков Виктор Егорович (1938—2022) — коми гижысь, журналист, Коми Республикаса нимйӧза гижысь.
Олан туй
Виктор Напалков чужӧма 1938-ӧд вося лӧддза-номъя тӧлысь 29-ӧд лунӧ Кулӧмдiн районса Джеджим грездын. Водз кольӧма батьтӧгыс. Сійӧ усьӧма Айму вӧсна Ыджыд тыш дырйи 1942-ӧд воын; мам ки вылас кольӧма куим кага. Велӧдчӧма Джеджим, Дон, Керчомъя школаясын. 1955-ӧд воын помалӧма 10 класс Кулӧмдінса шӧр школаын. Во уджалӧма Носим лесопунктын — ув кералысьӧн, вӧр кылӧдысьӧн, мотористӧн электростанцияын. 1959-ӧд воын помалӧма Лесотехническӧй техникум. Сэсся уджысь орӧдчытӧг велӧдчӧма Ставсоюзса юридическӧй институтын.
1960-ӧд восянь уджалӧма Кулӧмдін районса «Парма гор» газетын. Уна во уджалӧма районса газетъясын кывкутысь секретарӧн, республикаса радио да телевидениеын — редакторӧн. 1986—1992-ӧд воясӧ — коми кыв вылын челядьлы «Би кинь» журналын кывкутысь секретар. В.Напалков вӧлӧма тайӧ журналсӧ котыртысьяс лыдын. 1992 восянь уджалӧма «Войвыв кодзув» журнал редакцияын; 1994—1998-ӧд воясӧ вӧлӧма кывкутысь секретарӧн.
Кулӧма 2022-ӧд вося моз тӧлысь 30-ӧд лунӧ.
Гижан удж
Нэм джын нин сылӧн олӧмыс коми журналистикаын да литератураын.
Виктор Напалковлӧн кывбуръясыс кутісны петны 1956-ӧд восянь. Кывбуръясыс вӧлі йӧзӧдӧма «Коми колхозник» газетын. Вӧрын уджалігӧн уна гижӧма: очеркъяс да статьяяс петавлісны районса да республикаса печатьын. Тадзи Виктор Напалков воис журналистикаӧ — 1960-ӧд воын сійӧс корисны Кулӧмдін районса «Парма гор» газетӧ.
«Козьнав мортлы муслун» медводдза повесьтсӧ вӧлі йӧзӧдӧма «Войвыв кодзув» журналын 1974-ӧд воын.
Повесьтъяс: «Олӧны-вылӧны», «Томъяс», «Кӧсъя тӧдмасьны», «Лун бӧрся лун», «Ме тэнӧ радейта», «Кӧин» да Вероника», «Прӧстит, аньтусьӧй», «Прӧщай», «Вотӧса август», «Шойтӧм крест», «Кӧн тэ, мус ёкмыльӧй?» (2002).
Йӧзӧдӧм романъяс: «Эзысь перна» (2000), «Утка туй» (2004), «Йӧг каллян» (2013 восянь петӧны юкӧнъяс).
Поэмаяс: «Туйвежъяс», «Поп пи».
Ленинградса гижысь Глеб Горышин сылӧн гижӧдъяс йывсьыс пасйӧма: «Виктор Напалков — поэт Божьей милостью, с открытой миру душой. Я бы его принял в Союз писателей за один цикл стихов «Моё дыхание».
В. Е. Напалков — Россияса журналист котырӧ (1964) да Гижысь котырӧ пырысь (1991).
Ɩ
Ɩɩ (iota) — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ африкаса кывъясын, пример вылӧ, кабъе (Тогоын).
Видзӧдӧй тшӧтш
Эллин ι
Кирилл Ꙇ
Ă
Ăă — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ румын да въет кывъясын. Сідзжӧ Ă вӧдитчисны 1972 воӧдз малай анбурын [ə] шы пасйӧм пыдди.
Шуанног
румын — [ə]
въет — [a]
Видзӧдӧй тшӧтш
Ӑ
Кослан
Кослан (Кослан) — Коми Республикаса сикт, Удора районса юрсикт да Кослан сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
Культура
2009 воын Косланын да сылӧн гӧгӧртас гӧгӧр Алексей Федорченколӧн "Овсянки" фильм вӧчисны.
Мру (кыв)
Мру либӧ мро — тайӧ Бангладешын да Мъянмаын син-тибет кыв.
Мру анбур
Сідзжӧ гижӧны латин анбурӧн.
Волим (Сыктыв район)
Волим (Волим) – Коми республикаын Сыктыв районса Куратов сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География
Волимсянь Куратов шӧрсиктӧдз км, Визин юрсиктӧдз  км.
Ɲ
Ɲɲ — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ африкаса кывъясын, пример вылӧ: кпелле, лома, сонинке, бамана, фула.
Тарашкевич Бронислав Адамович
Тарашкевич Бронислав Адамович (бел. Браніслаў Адамавіч Тарашкевіч, Branisłaŭ Taraškievič) – нималана беларус кыв туялысь, беларус классика гижанног (тарашкевица) лӧсьӧдысь.
Каннада
Каннада (ಕನ್ನಡ kannaḍa) - тайӧ Индияын (Карнатака, Тамилнад, Махараштра, Андхра-прадеш штатъясын) дравид кыв. Карнатака штатлӧн официал кыв. Анбур - каннада, важӧн брахми да кадамба.
Каннада анбур
Гора пасъяс:
Мӧд пасъяс:
Лыдпасъяс:
Подорова Галина Александровна
Подорова Галина Александровна — Коми Республикаса нимйӧза артист.
Олан туй
Уджалӧ Коми Республикаса Шылада-Драма театрын артисткаӧн, сьылӧ «Парма» ансамбльын.
Румынъяс
Румынъяс - европаса войтыр, сёрнитӧны румын кывйӧн, индаевропаса кыв котырысь. Веськыд чалльӧг гето-дакъяслӧн. "Ромын" (румын) кывыс петкӧдлӧ Римса империяын олысьӧс. Вужвойтыр Румынияын (90%) да Молдова Республикаын (81%). Сідзжӧ румынъяс олӧны важ Румын (Дунай) княжествояслӧн муяс вылын (Валахия, Молдова, Трансильвания), кӧдъяс бӧрынджык котыртчисны ӧти канмуӧ.
Румынъяслӧн эм региональнӧй чукӧр нимъяс: Олысьясӧс Олтения регионын шуӧны олтянъяс, Мунтенияын - мунтянъяс, Молдоваын - молдаванъяс, Банатын - бэнэтъяс, Трансильванияын - арделянъяс.
Раевский Степан Семёнович
Раевский Степан Семёнович (1918—1996) — челядьлы коми гижысь, вуджӧдчысь.
Олан туй
Степан Раевский чужӧма Вӧлӧгда губерняын Яренск уездса (ӧні — Сыктыв районса) Межадор сиктын 1918-ӧд вося косму тӧлысь 21-ӧд лунӧ. Батьыс — Семён Дмитриевич, Зӧтьӧ рӧдысь. Кӧкъямыс арӧсӧн пырӧма велӧдчыны. Велӧдысьнас вӧлӧма Иван Васильевич Жеребцов, коді волӧма Усть-Сысольскысь (гӧтырыс межадорса). Визин сиктын сизим класс помалӧм бӧрын 10 тӧлысь велӧдчӧма курсъяс вылын да мӧдӧдчӧма босьтны вылыс тшупӧда тӧдӧмлун.
1938-ӧд воын помалӧма Коми канмуса педагогика институтысь история-филология факультет. Распределение серти уджалӧма Изьва районысь Мокчойса шӧр школаын роч кыв да литература велӧдысьӧн. Регыд мысти сійӧс босьтӧмаӧсь армияӧ, видзӧма рытыввыв граница.
Тышкасьӧма Айму вӧсна Ыджыд тышын медводдза лунсяньыс. Полкыс веськалӧма немеч кытшӧ, кытысь петӧмаӧсь сӧмын моз тӧлысь 2-ӧд лунӧ. Недыр мысти Ржев кар дорын ранитчӧма, бурдӧдчӧма Тейковоса госпитальын. Сы бӧрын тышкасьӧма Степнӧй фронтын да Курск мегырын. Сылӧн веськӧдлӧм улын батареяыс сулалӧма немечьяслы паныд Прохоровка дорын. Тайӧ тышас С.С. Раевский ёна ранитчӧма морӧсас. Бурдӧдчӧм бӧрас веськалӧма Карел фронтӧ, кӧні Титовка ю вуджӧмысь сылы сетӧмаӧсь Айму вӧсна Ыджыд тышса II тшупӧда орден.
Сэсся Степан Раевский тышкасьӧма Беларусь фронтын, кӧні том лейтенантӧс пасйӧмаӧсь Айму вӧсна Ыджыд тышса I тшупӧда орденӧн. Награда листас гижӧма, мый сылӧн веськӧдлӧм улын батареяыс бырӧдӧма 2 пушка, 14 пулемёт, 4 танк, 100 салдат да опицерӧс. Ветымын куим во абу висьтавлӧма матыссаясыслы, мый сьӧлӧм бердас новлӧдлӧма пуля.
Война бӧрын вӧлӧма ВКП(б)-са Коми обкомын инструкторӧн. 1949-ӧд воын локтӧма Коми небӧг лэдзанінӧ редакторӧн. Регыдъя кадӧн лома медшӧр редакторӧн, а 1958-ӧд восянь — директорӧн. Пенсия вылӧ петӧм бӧрас овмӧдчӧма Межадорӧ бать керкаас.
Степан Раевский кулӧма 1996-ӧд вося лӧддза-номъя тӧлысь 29-ӧд лунӧ.
Гижан удж
С. Раевский гижӧма новеллаяс, кодъясӧс вӧлі йӧзӧдӧма комиӧн торйӧн «Шоныд войвыв» небӧгын (1988), а сэсся рочӧн «Тёплый Север» ним улын (1971).
Гижысь отсасьӧма том редакторъяслы да авторъяслы, сёрнитӧма коми челядь литература да художественнӧй вуджӧдӧм йылысь чукӧртчӧмъяс вылын.
Уна гижӧдын шӧр геройнас вӧлӧма Юля внучкаыс.
Йӧзӧдӧма коми школаса ичӧт классъяслы учебникъяс. Медтӧдчана на пиын вӧлӧмаӧсь куим небӧг медся ичӧт велӧдчысьяслы: «Шонді югӧр» (1969), «Асъя кыа» (1970), «Чужан му» (1971). Тайӧ уджсьыс С.С. Раевскийлы вӧлі сетӧма И.А. Куратов нима Коми АССР-са канму премия (1974).
Степан Раевский сідзжӧ вуджӧдчӧма: комиӧдӧма роч да ставмирса классикъясӧс — А. Гайдарӧс, А. Голубеваӧс, Р. Фраерманӧс, А. Рекемчукӧс.
С.С. Раевский — СССР-са гижысь котырӧ пырысь (1957).
Наръяна-Мар
География
Кар пукалӧ Войвыв кытш сайын, Печӧра ю горулын, Баренц саридзсянь 110 км сайын.
Москвасянь Наръян-Марӧдз — 1500 км, Кардорсянь — 660 км. Матысса кӧрт туй — Коми Республикаса Усинск кар — 350 км сайын, кытчӧ позьӧ воӧдчыны тӧвся туйті.
Африкаса Ɖ
Ɖɖ — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ африкаса кывъясын, пример вылӧ: эве, фон, басса.
Важ эллин кыв
Важ эллин кыв (ἡ Ἑλληνικὴ γλῶσσα) либӧ важ грек кыв — тайӧ кыв, кутшӧмӧн сёрнитісны миян эраӧдз IV нэмӧдз лунвыв Балкан кӧдж вылын, Ичӧт Азияын (ӧнія Турция), а сідзжӧ луныв Италияын; ӧнія эллин кывлӧн подув кыв.
Важ эллин анбур
Ӧткымын сёрнисикасъясын сідзжӧ:
Миян эраӧдз XV—XII нэмъясын Микенса эллинъяс Крит ді вылын гижисны сідз шусяна визь гижӧдӧн Б. Кипр ді вылын миян эраӧдз XI—IV нэмъясын гижисны кипр слога анбурӧн.
Магдебург
Магдебург (Magdeburg) - тайӧ Германияса кар.
Лун сюзь
Лун сюзь (Surnia ulula, ястребиная сова) — сюсь котырӧ пырысь лэбач. Коми муын олысь сюзьяс котырын туялысьяс торйӧдӧны дас сикасӧс, на лыдын и лун сюзьӧс.
Магдебург
Йӧз: (31.12.2010)
Лун сюзь
Ыджда да рӧм
Тайӧ шӧрпӧлӧс тушаа сюзь: кузьтаыс овлывлӧ 79 сантиметрӧдз, сьӧктаыс — 375 граммӧдз, шеныштӧм бордйыс 81 сантиметр пасьта. Энь лэбачыс кӧть и мыгӧраджык айсьыс, но сьӧктанас жебджык. Мукӧд сюзь серти юрыс тайӧ лэбачыслӧн ичӧтджык и бугыльыс абу сэтшӧм паськыд. Пель дорас сиясыс оз чурвидзны, бӧжыс кузь да тшупӧда. Гӧн рӧмыс лун сюзьлӧн варышлань мунӧ, сы вӧсна и роч йӧз варыш кодь сюзьӧн шуӧны.
Паськалӧм
Лун сюзь — войвывса тылаборда, олӧ-вылӧ кыдзи Европаын да Азияын, сідзи и Войвыв Америкаын. Коми муын медся частӧ паныдасьлывлӧ Печора ковтысын, Эжва ю катыдын, Удораса вӧръясын.
Оласног
Сюзьясыд войся лэбачьяс, югыд кадад найӧ дзебсьӧмӧн олӧны, а тайӧ сикасыс аддзӧ да кыйсьыны петавлӧ тшӧтш и луннас. Оласногыслӧн татшӧм аслыспӧлӧслуныскӧд и йитчӧма лун сюзь нимыс.
Лун сюзь — абу ветлысь-мунысь лэбач, чужӧмсяньыс олӧ пыр ӧтилаын: вӧрсялан сотчӧминъясын, важ керасъясын, нюръяс бердын. Паськыд да дженьыд бордйыс, кузь бӧжыс сетӧны бур позянлун лун сюзьлы пелька лэбавны пуяс костӧд да перйыны кынӧмпӧтсӧ.
Поздйысьӧм
Быдтысян кадыс лун сюзьлӧн заводитчӧ косму тӧлысьын. Аслыс позсӧ тайӧ лэбачыс некор оз дасьтыв, сы вӧсна кольксӧ пуктӧ тӧрмӧм вольӧса горсйӧ, чегӧм йыла пу вылӧ, либӧ эновтӧм катшалӧн да ракалӧн позйӧ. Позтырыс абу быд во ӧткодь — этша кыйдӧса кадӧ овлывлӧ куим либӧ вит кольк, а унджык кыйдӧса дырйи пӧжӧ ӧкмыс колькйӧдз. Гӧгрӧс колькйыс лун сюзьлӧн еджыд рӧма. Лэбавны заводитӧм сюзьпиянӧс казявлывлӧмаӧсь лӧддза-номъя тӧлысьсянь.
Сёян
Пӧткӧдчӧ сійӧ сӧмын яя сёянӧн — куталӧ вӧрса шыръясӧс. Быдмӧгъясӧс йирысь шыръясӧс бырӧдӧмнас тайӧ сюзьыс чинтӧ налысь юр лыдсӧ да татшӧм ногӧн отсалӧ вӧр-валы.
Рӧдвуж кывйын
Сьӧкыд висьтавны, тӧдӧны оз лэбачсӧ перымса комияс, сы вӧсна мый асланыс кывкудъясын татшӧм вежӧртаса нимъяссӧ найӧ оз вайӧдны. А удмуртъяслы тӧдса, найӧ нимтӧны лун сюзьтӧ лек кучыранӧн, мый лоӧ, комиӧдны кӧ, лёк сюзь.
Î
Îî — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ румын, итальян, франсуз, фурлан, валлон, африкаанс, кӧмри, турок, курд кывъясын. Мукӧддырйи Î вӧдитчӧны синдарин да кхуздул кывъяслӧн латин транслитерацияын.
Шуанног
румын — [ɨ]
Чим (Удора район)
Чим (Чим) – Коми республикаын кар кодь посёлок, Удора районысь Чим сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
География
Чим пукалӧ Благоев (16 км) да Усогорск (25 км) посёлокъяс костын. Посёлоксянь Кослан юрсиктӧдз 38 км.
Â
Ââ — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ румын, португал, франсуз, фурлан, валлон, кӧмри, фриз, колтта саами, анараш саами, турок, въет, джарай, малагаси кывъясын. Мукӧддырйи Â вӧдитчӧны серб да хорват кывъясын, а сідзжӧ синдарин да кхуздул кывъяслӧн латин транслитерацияын.
Î
Шуанног
кӧмри — [iː]
Â
Шуанног
франсуз — [ɑ] либӧ [a]
Доронин Михаил Павлович
Доронин Михаил Павлович (Шыладорса Миш, Йӧнӧ Епим Миш; 1902—1939) — коми поэт, критик.
Олан туй
Михаил Доронин чужӧма Вӧлӧгда губерняысь Усть-Сысольск уездса Шыладор сиктын 1902 вося кӧч тӧлысь 4-ӧд лунӧ.
1921 воын помалӧма сӧветскӧй партийнӧй школа. Уджалӧма вӧлӧсьтса исполкомын делопроизводительӧн да секретарӧн. Служитӧма Гӧрд Армияын. Демобилизация бӧрас уджалӧма Емдін уездса большевик партия комитетын пропагандистӧн. 1927 восянь — Михаил Доронин Удора районса исполкомын веськӧдлысь.
1930-ӧд вояс пансигӧн велӧдчӧма редакторъяслӧн да газетса уджалысьяслӧн курсъяс вылын. 1930-ӧд восянь уджалӧ Коми обласьтса газетын да Коми небӧг лэдзанінын. СССР-са Гижысь котырын 1934 восянь. 1935 восянь веськӧдлӧма Коми гижысь котырӧн да редакторалӧма «Ударник» журналын.
Кыдзи и уна мукӧд гижысьӧс, Шыладорса Мишӧс мыждісны «буржуазнӧй национализмын» да «сепаратизмын», вӧтлісны партияысь да репрессируйтісны. Сійӧс арестуйтӧмаӧсь 1937-ӧд вося йирым тӧлысь 7-ӧд лунӧ. 1938-ӧд вося сора тӧлысь 7-ӧд лунӧ СССР-са НКВД-лӧн торъя сӧвешанньӧ пуксьӧдӧма сійӧс 5 во кежлӧ. Сыкӧд ӧти кадӧ вӧлі пуксьӧдӧмаӧсь Иван Изъюровӧс да Нёбдінса Витторӧс. М. П. Доронин кулӧма Магаданын СССР-са НКВД-лӧн Севвостоклагерса бурдӧдчанінын 1939 вося ӧшым тӧлысь 13-ӧд лунӧ. Коми СССР-са Вылыс ёрдлӧн шуӧмӧн реабилитируйтӧма 1956-ӧд вося моз тӧлысь 3-ӧд лунӧ.
Гижан удж
Михаил Доронин гижӧма кывбуръяс («Паш Колялы», «Узьтӧм войясӧ», «Талун», «Ва катчӧс мӧдӧдчис», «Кык во визьясӧн кыскалӧ плуг...»), но асьсӧ ёнджыка петкӧдлӧма кыдзи критик, гижӧма критическӧй статья, пасйӧд да рецензия жанръясын.
1934-ӧд воын вӧлӧма сӧветскӧй гижысьяслӧн медводдза Ставсоюзса съездлӧн делегатӧн.
Â
Шуанног
фурлан — [ɑː]
португал — [ɐ]
румын — [ɨ]
кӧмри — [aː]
колтта саами — [ɐ]
джарай — [ɨ]
Î
Шуанног
турок — [iː] араб пыртӧм кывъясын
Оплеснин Николай Васильевич
Оплеснин Николай Васильевич (1914—1942) — Айму вӧсна Ыджыд тыш вылӧ ветлысь, Сӧветскӧй Союзса Герой (1941).
Олан туй
Николай Оплеснин чужис Вӧлӧгда губерняысь Усть-Сысольск уездса Давйын (ӧні — Коми Республикаын Сыктывдін районысь Выльгорт сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь Дав грезд) 1914 вося ӧшым тӧлысь 12-ӧд лунӧ.
Сыктывкарын велӧдчӧм да уджалӧм
Николай Оплеснинлӧн воча вокыс Сергей Михайлович Кочев казьтылӧ: «''Коля был для меня примером во всем: занимался лыжным и велосипедным спортом, плаванием, легкой атлетикой. А самое главное – он был справедливым и честным. В его доме меня всегда принимали с радостью, его мама и отчим были хлебосольными и гостеприимными хозяевами. Как и все дети, мы шалили, играли в прятки и догонялки. Он верховодил во всех забавах. У нас даже был свой акробатический номер: мы забирались на плечи друг другу, образуя пирамиду, и старались простоять в таком положении как можно дольше''».
1934 воын сійӧ «вит» вылӧ помаліс Сыктывкарса строительнӧй техникум. Уджаліс инженер-строительӧн Сыктывкарса проект дасьтан котырын. Сылӧн проектъяс серти Сыктывкарын кыпӧдӧма парашутӧн чеччалан вышка да некымын олан керка.
Гӧрд Армиаын
Армиаӧ Николай Оплеснин мӧдӧдчис 1936 воын. 1936—1938 воясӧ сійӧ служитіс Москваын НКВД дивизиаын: красноармееч, ичӧт комсостав дасьтан полкӧвӧй школаса курсант, пулемёт юкӧдса командир, взводса командир. 1938 восянь — Уджалысь да Кресьтянаяслӧн Гӧрд Армиаын (РККА-ын). Помаліс шӧр командиръяслысь регыдъя курсъяс. Эз ӧтчыдысь восьлав Гӧрд изъэрді парадъяс дырйи. Бӧрыннас висьтавліс, мый аддзыліс Сталинӧс, Молотовӧс, Берияӧс, Чкаловӧс.
1939—1940 воясӧ Н.В. Оплеснин — 111-ӧд стрелкӧвӧй дивизиаын пулемёт взводса командир.
1937 воын пуксьӧдісны сылысь ыджыд батьсӧ — Выльгорт вичкоса староста Ефим Петрович Кочевӧс, коді муніс вичко тупкӧмлы паныд. Во мысти сійӧс лыйлісны. Сэк жӧ лыйлісны Николай дядьсӧ (мамлӧн ичӧт чойыслӧн верӧсыс). Нывбабасӧ пуксьӧдісны 8 во кежлӧ, и сійӧ кулі лагерын. Кор Николай Оплеснин воліс гортас шойччыны, сылы вӧзйисны кольччыны уджавны НКВД-лӧн Сыктывкарса юкӧнӧ, но эз лок. Сёрӧнджык Надежда Николаевна гӧтырыслы шуӧма, мый «оз кӧсйы служитны налы, коді виялӧ мыжтӧм йӧзӧс».
Айму вӧсна Ыджыд тыш кадӧ
Айму вӧсна Ыджыд тыш пансигӧн Николай вӧлі Вӧлӧгдаса военнӧй лагерын. Приказ воӧм бӧрын лӧддза-номъя тӧлысьӧ мӧдӧдчӧ Рытыв-Войвыв фронтӧ, кольӧ том гӧтырсӧ да арӧса Инна нывсӧ.
Айму вӧсна Ыджыд тыш кадӧ тышкасис Рытыв-Войвыв (Остров да Псков каръяс улын), Ленинград (Луга кар улын) да Волхов фронтъясын. Вӧлі стрелкӧвӧй полкса штабын разведкаса опицерӧн, 52-ӧд торъя армиалӧн 111-ӧд стрелкӧвӧй дивизиа штабысь оперативнӧй отделса начальниклы отсасьысьӧн, младшӧй лентенантӧн.
Враглӧн ён би улын Оплеснин куимысь вуджавліс Волхов ю 1941 вося кӧч тӧлысьӧ (20, 25 да 29-ӧд лунъясӧ) Вылькар обласьтысь Поддор районса Ямно сикт весьтын да лӧсьӧдіс йитӧд Гӧрд Армиалӧн медшӧр вынъяскӧд. Сылӧн ӧтсӧгӧн дивизияыс петіс враглӧн кытшысь, вуджис Волхов ю да ӧтувтчис армиалӧн войскаяскӧд. Тайӧ подвигсьыс 1941 вося ӧшым тӧлысь 27-ӧд лунӧ Н. Оплеснинлы сетӧма Сӧветскӧй Союзса Геройлысь почёт ним. Оплеснин лои Волхов фронтын ССССР-са медводдза Геройӧн. Ленин орден да «Зарни Кодзув» медаль (511 №) босьтӧм бӧрын 1942 вося урасьӧм тӧлысьӧ сійӧ воліс Сыктывкарӧ, аддзысьліс семьяыскӧд, ёртъясыскӧд да бӧр мӧдӧдчис фронтӧ.
Усис тыш дырйи 1942 вося рака тӧлысь 19-ӧд лунӧ Новгород обласьтса Чудово карсянь неылын, кор вӧлі дасьтӧны боевӧй операциа, медым жугӧдны Ленинград гӧгӧрысь блокада. Сэки Оплеснин вӧлі колльӧдӧ дивизиа штабса начальникӧс передӧвӧйын. Найӧ веськалісны артиллериа би улӧ да кулісны. Найӧс гуалісны Чудово кар гӧгӧрса вӧръясын. Айму вӧсна Ыджыд тыш бӧрын Оплеснинӧс гуалісны Чудово карса Шӧр паркын, 1960 воын кыпӧдісны геройлы паметник. 1985 воын сылысь гусӧ вуджӧдісны усьӧм воинъяслы Мемориалӧ, мый кыпӧдісны тайӧ жӧ карас.
Аквад (Емдін район)
Аквад (Оквад) — Коми Республикаын Емдін районысь Емдін сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Сорма (Сыктыв район)
Сорма (Сорма) – Коми республикаын Сыктыв районса Куратов сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География
Грезд пукалӧ Буб юлӧн веськыд берегын. Сормасянь Кебра шӧрсиктӧдз км, Визин юрсиктӧдз  км.
Олысь лыд
Грездын олӧны комияс.
Игнатов Михаил Иванович
Игнатов Михаил Иванович (1933—1999) — коми гижысь.
Олан туй
Михаил Игнатов чужӧма 1933 вося ода-кора тӧлысь 28-ӧд лунӧ Коми АССР-са Кулӧмдін районын Помӧсдін сикт улӧ пырысь Мӧдлапӧв грездын.
Кулӧмдін уезд
Кулӧмдін уезд – Коми (Зыряна) асвеськӧдлан обласьтын уезд (1922–1929 воясын).
Игнатов Михаил Иванович
Олан туй
Сизим класс помалӧм бӧрын водзӧ велӧдчӧма Укваса горнӧй техникумын, кӧні и босьтчӧма гижны кывбуръяс. 1952 восянь уджалӧма «Воркутауголь» комбинатлӧн геологоразведочнӧй партияын техник-операторӧн. Бӧрынджык зільӧма Печораса геофизическӧй экспедицияын.
Кулӧмдін уезд
Кулӧмдін уезд артмӧдӧма 1922 вося косму тӧлысьö, юрсиктӧн лои Кулӧмдін сикт. 1929 воын Коми (Зыряна) асвеськӧдлан обласьтысь став уездсӧ бырӧдӧма, на пыдди лӧсьӧдӧма районъяс.
Игнатов Михаил Иванович
Олан туй
1967 воын Михаил Игнатов помалӧма А.М. Горький нима Литературнӧй институт, 1968 воын пырӧма СССР-са гижысь котырӧ.
Везйӧ ладмӧдысь
Везйӧ ладмӧдысь тайӧ компьютерлӧн паськӧдӧм плата.
Игнатов Михаил Иванович
Олан туй
Кулӧма 1999 вося моз тӧлысь 17-ӧд лунӧ.
Кулӧмдін уезд
1926 воӧ Кулӧмдін уезд вӧлі пырӧ 28 вӧлӧсьт: Аныб (Аныбская), Важкуръя (Вашкурская), Висер (Богородская), Визябӧж (Визябожская), Вомын (Вомынская), Воч (Вочевская), Дереваннӧй (Деревянская), Изьвайыв (Изваильская), Керчомья (Керчемская), Кӧрткерӧс (Корткеросская), Кулӧмдін (Усть-Куломская), Маджа (Маджская), Мордін (Мординская), Мылдін (Троицко-Печерская), Мыс (Мыелдинская), Немдін (Усть-Немская), Нёбдін (Небдинская), Одыб (Нившерская), Пезмӧг (Пезгомская), Пожӧг (Пожегодская), Позтыкерӧс (Позтыкеросская), Помӧсдін (Помоздинская), Пӧддельнӧй (Подъельская), Руч (Ручевская), Саваяг (Савино-Барская), Шойнаты (Сторожевская), Тшугӧр (Щугорская), Ыджыдвидз (Большелужская).
Игнатов Михаил Иванович
Гижан удж
Тундраын да войвывса пармаын геофизикъяслӧн сьӧкыд да кывкутана удж йылысь гижӧма Михаил Игнатов аслас повесьтъясын да висьтъясын. «Чусалысь шом» медводдза висьтсӧ йӧзӧдӧма «Войвыв кодзув» журналын 1959 воын. Во мысти татшӧм жӧ ним улын гижысьлӧн петӧма медводдза небӧг.
Кулӧмдін уезд
1926 воын уездын оліс 56,4 сюрс морт. Ставныс – сиктса олысьяс. Уездлӧн ыдждаыс – 123 916 км²
1929 воын бырӧдӧм Кулӧмдін уезд пыдди лӧсьӧдӧма Кулӧмдін район.
Игнатов Михаил Иванович
Гижан удж
Водзӧ гижӧма буритчысьяс, изыскательяс, геологъяс йылысь, кодъяс корсьӧны да аддзӧны мупытшса озырлун. Бура тӧдсаӧсь гижысьлӧн «Шоръяс визувтӧны юӧ», «Меным быть колӧ мунны», «Кор эмӧсь другъяс» небӧгъяс.
Гижлӧма сійӧ и ичӧт арлыда челядьлы. Сылӧн ки улысь петавлісны «Васьӧ да кардинал», «Юсьяс, донаяс, вай жӧ висьталӧй» небӧгъяс.
Ярега (Уква каркытш)
Ярега (Ярега) — Коми республикаын Уква каркытшӧ пырысь посёлок.
География
Ярегасянь Уква карӧдз 21 км.
Ŷ
Ŷŷ — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ кӧмри кывйын, шуанног — [iː], [ɪː], [ɨː] либӧ [əː]. Важӧн Ŷ вӧдитчисны бырӧм тупи кывйын Бразилияын [ɨ] шы пасйӧм пыдди.
Шорйыв (Куньыб сикт овмӧдчӧмин)
Шорйыв (Шорйыв) – Коми республикаын Сыктыв районса Куньыб сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География
Шорйывсянь Куньыб шӧрсиктӧдз км, Визин юрсиктӧдз км, Сыктывкар юркарӧдз км.
История
Грезд артмис 1707 во бӧрын.
Олысь лыд
Грездын олӧны комияс.
Грамматикализация
Грамматикализация – асшӧр вежӧртаса кывлад элементӧ вуджӧм, асшӧр кыввор вежӧртас воштӧм.
Айну кыв
Айну кыв (アィヌ・イタㇰ, Aynu itak (Айну итакъ) [ai̯nu itak̚]) — тайӧ войвыв Японияын, водзджык Курил діяс, Сахалин да Камчатка вылын палеоазия кыв.
Грамматикализация
Петкӧдчӧм
Грамматикализация петкӧдчӧ:
Айну кыв
Айну анбур
Слога япон анбур "Катакана", либӧ латин анбур.
Латин анбур
Aa Cc Ee Hh Ii Kk Mm Nn Oo Pp Rr Ss Tt Uu Ww ' ꞊
Грамматикализация
Петкӧдчӧм
да мукӧдлаын.
Видеокарта
Видеокарта тайӧ компьютерлӧн паськӧдӧм плата.
Ŵ
Ŵŵ — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ кӧмри кывйын, шуанног — [uː]. Сідзжӧ Ŵ вӧдитчӧны ньянджа кывйын [β] шы пасйӧм пыдди.
Ô
Ôô — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ франсуз, португал, кӧмри, словак, кашуб, въет, джарай, малагаси кывъясын. Мукӧддырйи Ô вӧдитчӧны синдарин да кхуздул кывъяслӧн латин транслитерацияын.
Шуанног
франсуз — [o]
португал — [o]
Шы плата
Шы плата тайӧ компьютерлӧн паськӧдӧм плата.
Ô
Шуанног
кӧмри — [oː]
Чупров Владимир Иванович
Чупров Владимир Иванович (1942—2015) — история туялысь, история наукаясса доктор, обшественнӧй удж вӧчысь.
Ô
Шуанног
словак — [u̯o]
Чупров Владимир Иванович
Олан туй
Чужис 1942 вося сора тӧлысь 29-ӧд лунӧ Коми АССР-са Чилимдiн сиктын. 1964 воын помаліс Коми канмуса педагогика институтысь история-филология факультет. Велӧдіс Изьва районса Мокчой школаын, литсотрудникаліс «Красное знамя» газетын.
Ô
Шуанног
кашуб — [⁠ɞ]
Чупров Владимир Иванович
Олан туй
1967 вося ӧшым тӧлысь 20 лунӧ пырис уджавны СССР-са наукаяс академиялӧн Коми филиаллӧн история юкӧдӧ: вӧлі младшӧй научнӧй сотрудникӧн, феодализм да капитализм кадся история секторӧн веськӧдлысьӧн, ведушӧй научнӧй сотрудникӧн.
Ô
Шуанног
въет — [ɤ]
джарай — [oː]
Чупров Владимир Иванович
Олан туй
1993 воын Россия наукаяс академиялӧн Рочму история институтын дорйис доктор ним диссертациа (тема — «Социально-политическая жизнь северной деревни в конце XIX — начале XX вв. (1895—1917)».
Кулі 2015 вося йирым тӧлысь 18-ӧд лунӧ Сыктывкарын.
Харлем
Харлем (Haarlem) — тайӧ Нидерландъясса кар, Войвыв Голландия провинциялöн юркар.
Олысь лыд:
Фин-йӧгра войтырлӧн VII Ставмирса конгресс (2016)
Фин-йӧгра войтырлӧн VII Ставмирса конгресс — Фин-йӧгра войтырӧс ӧтувтысь Ставмирса конгресс, муніс Финляндияса Лахти карын 2016 вося лӧддза-номъя тӧлысь 15—17 лунъясӧ. Медшӧр сёрнитанторйыс — «Фин-йӧгра мир — зумыд сӧвмӧмлань».
История
VII Конгресс котыртӧм вӧсна кывкутӧ «Финляндия-Россия» котыр мукӧд суомиса общественнӧй котыръяскӧд ӧтвылысь. Нуӧдӧм вылӧ сьӧм сетӧма Суомиса культура да велӧдӧм министерство.
Канмуяс да бӧрйӧмаяс
Конгресс котыртысьяслӧн висьталӧм серти, Лахтиӧ воӧма 174 делегат, 370 гӧгӧр наблюдатель да 50 сайӧ журналист.
Бӧрйӧмаяслӧн лыддьӧг йӧзӧдӧма Фин-йӧгра войтырлӧн Консультативнӧй комитет сайтын:
Наблюдательясӧн волісны сідзжӧ Норвегияысь, Шотландияысь, Ыджыд Британияысь, Латвияысь корӧм йӧз, ЮНЕСКО да ООН, власьт петкӧдлысьяс, культураын да наукаын зільысьяс.
Конгресс восьтӧм
Конгресс кыпыда восьтӧма лӧддза-номъя тӧлысь 15—ӧд лунӧ Сибелиус керкаын. Сёрнитісны Суомиса президент Саули Ниинистё, Эстмуса президент Тоомас Хендрик Ильвес, Маддярса президент Янош Адер. Россияса культура министрӧс вежысь Александр Журавский лыддис Россияса президент Володь Путинсянь телеграмма, кӧні вӧлі пасйӧма финн-йӧгра войтырлӧн мир сӧвмӧдӧмӧ ыджыд пай йылысь: «''Финно-угорские народы, проживающие на обширных пространствах Евразийского континента, внесли большой вклад в развитие человеческой цивилизации. Их уникальное духовное наследие, отражающее, в частности, глубокое понимание природы, давно стало достоянием мировой культуры … Уверен, что выработанные в ходе ваших дискуссий идеи и инициативы найдут практическое применение, будут способствовать дальнейшему расширению взаимовыгодного международного сотрудничества, укреплению понимания и доверия между гражданами различных стран''».
Секцияяс
Конгресс дырйи видлалісны фин-йӧгра войтырлӧн кывъяс, культура видзӧм да сӧвмӧдӧм, вужвойтыр да ичӧт лыда войтыр инӧдъяскӧд йитчӧм юалӧмъяс. Ужаліс вит тематическӧй чукӧртчылӧм: «Финн-йӧгра кывъяс да культураӧн вӧдитчӧмын да тӧдмалӧмын йитӧдъяс» (Преемственность в освоении и использовании финно-угорских языков и культур, «Фин-йӧгра юӧртан ылдӧс: сӧвман туйяс» (Финно-угорское информационное пространство: перспективы развития); «Гражданскӧӥ йӧзкотыр да власьт» (Гражданское общество и власть), «Экономика да гӧгӧртас» (Экономика и окружающая среда); «Демографияын да миграциын вежсьӧмъяс. Важ да выль диаспораяс» (Демографические и миграционные процессы. Старые и новые диаспоры).
Шойччӧм
Конгресс вылӧ локтысьяслы вӧлі дасьтӧма культурнӧй уджтас. Конгресс восьтігӧн сьыліс саами рэп-артист Айлу Валле, петкӧдчис Лахти карса йӧктан училишӧысь томуловлӧн котыр да Лахти карса консерваторияысь камернӧй оркестр. Лӧддза-номъя тӧлысь 15 лунӧ «Метро» клубын сьылісны «Ääninen» котыр, Карелияысь Сантту Карху Айлу Валле. Лӧддза-номъя тӧлысь 16 лунӧ карса шӧр изэрдын пансис флеш-моб да петкӧдчисны фин-йӧгра сьылан-йӧктан котыръяс. Рытнас жӧ конгрессӧ пырӧдчысьяслы да Лахтиса олысьяслы концерт петкӧдліс Лахтиса Симфоническӧӥ оркестр.
Лӧддза-номъя тӧлысь 17—18 лунъсӧ Сибелиус керкаын муніс «Лахтиса поэтическӧй марафон» фестиваль.
Бӧрйысьӧмъяс да кывкӧртӧдъяс
Фин-йӧгра войтырлӧн Консультативнӧй комитетӧн веськӧдлыны бӧрйӧма карел Татьяна Клеерова, коді веськӧдлӧ «Карел войтырлӧн котырӧн».
Конгресс вылӧ бӧрйӧмаяс шуисны Фин-йӧгра войтырлӧн VIII Ставмирса конгресс нуӧдны 2020 вося моз тӧлысьын Эстонияса Тарту карын.
Валерий Марков серти, конгресс муніс бура, ассьыс могъяссӧ вӧчис. Сьӧкыдлунъяс вылӧ видзӧдтӧг, Лахтиӧ локтіс унджык наблюдатель, но этшаджык делегат. Вынсьӧдӧм Резолюция артмис дженьыдӧн, сы дорӧ дасьтасны на секцияяслысь Рекомендацияяс.
Югыдтыдор (Кулӧмдін район)
Югыдтыдор (Югыдтыдор) — Коми Республикаын Кулӧмдін районса Діасёръя сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География
Югыдтыдор пукалӧ Воль ю бокын. Гожӧмын ва кузя позьӧ воӧдчыны. Грездсянь Діасёръя шӧрсиктӧдз 40 км.
Размыслов Ананий Прокопьевич
Размыслов Ананий Прокопьевич (1915—1943) — коми гижысь, вуджӧдчысь.
Олан туй
Ананий Прокопьевич Размыслов чужӧма Вӧлӧгда губерняын Яренск уездса Сотчӧмвывгрездын (ӧні пырӧ Сыктывдін районса Паль сикт улӧ) 1915-ӧд вося вӧльгым тӧлысь 6-ӧд лунӧ. 1931-ӧд воын помалӧма Емдінса II тшупӧда школа да пырӧма литературнӧй уджалысьяслӧн курсъяс вылӧ, кутӧма уджавны Коми небӧг лэдзанінын редакторӧн. 1933—1937 воясӧ велӧдчӧма Вӧлӧгдаса автодорожнӧй техникумын, уджалӧма автотуй вӧчигӧн техникӧн. 1940-ӧд восянь уджалӧма «Коми комсомолец» газетын.
1941-ӧд вося сора тӧлысь 9-ӧд лунӧ ас кӧсйӧм серти мунӧма Айму вӧсна Ыджыд тыш вылӧ. Тышкасьӧма Рытыввыв, Воронеж да Степь фронтъясын. Старшӧй лейтенант А. Размыслов усьӧма 1943-ӧд вося кӧч тӧлысь 30-ӧд лунӧ Украинаын Полтава обласьтса Ыджыд Кохновка сикт бокын. Гуалӧма Ыджыд Кохновка сиктын. Война бӧрын выль пӧв гуалӧма ӧтувъя гуын.
Гижан удж
Ананий Размыслов йӧзӧдчӧма 1931-ӧд восянь. Ёнджыкасӧ гижӧма вӧр-ва да радейтчӧм йылысь. Ловъя дырйиыс петавлӧма сӧмын ӧти кывбур чукӧр — «Медводдза любовь» (1941).
Украина кыв вылӧ вуджӧдӧмӧн сылӧн кывбуръясыс петӧмаӧсь Украинаын «Заряница» («Асыв кыа») торъя небӧгӧн.
Ħ
Ħħ — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ мальта кывйын.
Тыйыв (Емдін район)
Тыйыв (Конец-Озерье) — Коми Республикаын Емдін районысь Емдін сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Ɔ
Ɔɔ — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ акан, динка, фон, эве, крио, бамана, лингала, йоруба кывъясын. Шуанног — [ɔ]. Важӧн Ɔ вӧдитчисны юкатек майя кывйын [t͡sʼ] шы пасйӧм пыдди.
Ê
Êê — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ франсуз, португал, фурлан, кӧмри, нидерландса, африкаанс, курд, въет, джарай, малагаси кывъясын. Мукӧддырйи Ê вӧдитчӧны синдарин да кхуздул кывъяслӧн латин транслитерацияын.
Шуанног
франсуз — [ɛ]
фурлан — [e] либӧ [ɛː]
кӧмри — [eː]
африкаанс — [ɛ]
нидерландса — [ɛ] франсуз пыртӧм кывъясын
курд — [e]
въет — [e]
джарай — [eː]
Финъяс
Финъяс (фин suomalaiset) — финн-йӧгра войтыр, ёнджыкасӧ олӧ Суомиын. Сёрнитӧны суоми кывйӧн. Гижӧдыс латиница подулын. Медъёна паськалӧма лютерана эскӧм.
Лыд
Суоми канмуын став финсьыс олӧ (4,6 — 4,9 млн морт, 90 %), Америкаса Ӧтувтчӧм Штатъясын — 623,6 сюрс гӧгӧр (2002), Швецияын — 446-сянь 470 сюрсӧдз, Канадаын — 130 сюсрс сайӧ (2006), Рочмуын — 34,1 сюрс морт (2002), Австралияын — 21 сюрс (2006), Ыджыд Британияын — 11 сюрс сайӧ (2001), Эстонияын — 10,6 сюрс (2010), Норвегияын — 10-сянь 60 сюрсӧдз.
Цирропеталум
Цирропеталум (Cirrhopetalum) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияаын да Океанияын.
Оньмӧсьт (Луздор район)
Олысь лыд
Посёлокын олӧны комияс да рочьяс.
Велӧдӧм
Посёлокын эм челядь сад.
Вож (Удора район)
Вож (Вожский) — Коми республикаын посёлок, Удора районысь Вож сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
География
Вож пукалӧ Котлас–Микунь кӧрт туй вылын. Посёлоксянь Кослан юрсиктӧдз 103 км, Сыктывкар юркарӧдз 199 км.
Ɛ
Ɛɛ — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ акан, динка, фон, эве, крио, бамана, лингала, йоруба кывъясын. Шуанног — [ε]. Сідзжӧ Ɛ вӧдитчӧны тамазигхт да кабил кывъясын [ʕ] шы пасйӧм пыдди.
Видзӧдӧй тшӧтш
ε