cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Попов Фёдор Васильевич
Олан туй
1921-ӧд восянь велӧдӧма Народнӧй образованньӧ институтын: лыддьӧма лекцияяс сы йылысь, кыдзи коми кыв вылын велӧдны мукӧд предметсӧ. Дасьтӧма коми кывйысь грамматика.
Гижан удж
Гижӧма кывбуръяс да висьтъяс, критика. Тӧдсаӧсь сылӧн «Пармаын вотчӧны посньыдик челядь» да «Коми том войтырӧй» кывбуръяс, «Тшыкӧдчысь баба» кывбура мойд.
Газетъясӧ гижлӧма «Курсант-практикант» да «Студент» гусянимъяс улын, а сэсся «Вась Педӧр» ним улын.
Жаннеке Пис
Жаннеке Пис (Jeanneke Pis) тайӧ памятник да фонтан Брюссельын.
Удмуртия
Удмуртия (Одмортму; удмурт Удмурт Республика али (оланподувыс вылын) Удмурт Элькун) — тайӧ республика Рочмуын. Удмуртиялӧн юркар тайӧ Ижкар.
Выль Ныв манастыр
Выль Ныв манастыр (Новодевичий монастырь) тайӧ православнӧй манастыр Канкарын, Рочму.
Удмуртия
Йӧз
Удмуртияын ӧні олӧ 1 517 164 морт. Каръясын олысьяслӧн лыд — 65,55 % (994 504 морт).
Израиль
Израиль, Израиль Канму (иврит מדינת ישראל (Мединат Исраэль); араб دولة إسرائيل (Даулaт Исраиль)) — тайӧ канму Азияын.
Беларус кыв
Беларус кыв (беларуская мова) — тайӧ асыввыв славян кыв, Беларусьын да асыввыв Польша гминаясын каналан кыв. Сылӧн эм кык гижанног вариант — официал (афіцыйны правапіс (наркамаўка)) да классика (клясычны правапіс (тарашкевіца)).
Беларус анбур
Рытыввывса эмигрантъяс да мукӧддырйи оппозиция гижӧны латин анбурӧн.
Беларус латин анбур
Важӧн Беларусьса тотараяс гижисны беларусӧн араб анбурӧн.
Видзӧдӧй тшӧтш
Тарашкевич Бронислав Адамович
Армен кыв
Армен кыв (Հայոց լեզու hɑjótsʰ lɛzú, Հայերեն, Հայերէն hɑjɛɾɛ́n) — тайӧ инд-европаса кыв, Арменияын да Керӧс Карабахын каналан кыв.
Анбур
Армен транслитерациялӧн стандарт ISO 9985:
лигатураяс: մ+ն - ﬓ mn, մ+ե - ﬔ me, մ+ի - ﬕ mi, վ+ն - ﬖ vn, մ+խ - ﬗ mx, և ев
Хозяинов Николай Васильевич
Хозяинов Николай Васильевичч (1942—1998) — В.А. Савин нима канмуса академическöй Драма театрын ворсысь, Коми ССР-са нимӧдана артист.
Олан туй
Николай Хозяинов чужӧма 1942 вося ӧшым тӧлысь 13-ӧд лунӧ Изьва районса Діюр грездсянь 16 километра сайын кӧр видзысьяслӧн семьяын. Дыр кад чӧж Хозяиновъяс олісны Кулӧмдін районса Помӧсдінын. Шӧр школа помалӧм бӧрын пырӧма велӧдчыны Сыктывкарса культпросветучилишеӧ, но велӧдчӧма недыр. Коми АССР-са драма театрбердса театр студияӧ экзамен сдайтӧм бӧрын куим во кежлӧ мунӧма армияӧ. Ракетнӧй войскаясын пырӧдчӧма художественнӧй самодеятельносьтӧ. Армия бӧрын помалӧма ГИТИС-лысь актёръяслысь юкӧн да локтӧма уджавны Драма театрӧ.
Ворсӧм да рольяс
Помӧсдін сиктса пионер керкаын зонка ветлӧдлӧма драма кружокӧ, мыйӧн веськӧдлӧма Муза Вениаминовна Чисталёва — нималана коми гижысь Тима Веньлӧн нылыс. Тані Николай тӧдмасьӧма театрса искусствоӧн. Медводдза рольӧн дас арӧса детинкалӧн вӧлӧма Чиполлино (Дж. Родари мойд серти).
Рольяс:
Уна видзӧдысьлы сійӧ паметяс кольӧма кыдзи Беддя Коля Геннадий Юшковлӧн «Кыськӧ тай эмӧсь» пьеса серти спектакльын (пуктӧма Иван Аврамов).
Урасьӧм тӧлысь 30-ӧд лун
30 урасьӧм — …
Ӧшым тӧлысь 6-ӧд лун
Ӧшым тӧлысь 6-ӧд лун — Григорий календарын 340-ӧд лун (кассяна воясӧ — 341-ӧд лун). Во помӧдз 25 лун.
Д
Дд (важ слав. ) — кирилл анбурлӧн шыпас. Шуанног — [d] либӧ [t]. Лыд пасйӧм — 4.
Видзӧдӧй тшӧтш
Δ
Ёмвош
Йӧз: 67,8 сюрс гӧгӧр.
Евроаддзӧм сьыланкыв конкурс
Евроаддзӧм сьыланкыв конкурс тайӧ быд вося эстрада сьыланкыв конкурс.
Корольки (Луздор район)
Корольки (Корольки) — Коми Республикаын Луздор районса Гурьёвчи сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Морт
Морт (Homo sapiens: homo - морт, sapiens - вежӧра) тайӧ пемӧс, гӧгӧрвосьӧ кыдзи вежӧра морт. Англияса естествоиспытатель Чарльз Дарвин серти кӧ, Му вылын ӧнія кадӧ олысь морт артмӧма ӧблезянаысь.
Цератандра
Цератандра (Centrostigma) – Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Лунвыв Африкаын
Ӧшым тӧлысь 7-ӧд лун
Ӧшым тӧлысь 7-ӧд лун — Григорий календарын 341-ӧд лун (кассяна воясӧ — 342-ӧд лун). Во помӧдз 24 лун.
Уги кыв
Уги кыв (Basa Ugi, ᨅᨔ ᨕᨘᨁᨗ) либӧ Буги кыв — тайӧ рытыв-лун Сулавеси ді вылын (Индонезия) малай-полинезия кыв. Анбуръяс — латин, уги аслыссикас анбур (ᨒᨚᨈᨑ, Lontara, urupu sulapa eppa — нёль пельӧса шыпасъяс).
Люксембург (кар)
Люксембург (Lëtzebuerg, Luxembourg, Luxemburg) - тайӧ Люксембургса кар, Люксембург юркар.
Йӧз:
Каталан кыв
Каталан кыв (català) — роман кывъясысь ӧти. Сійӧ — каталан войтырлӧн чужан кыв, Андорралӧн каналан кыв, Каталонияын (ӧні асыввыв Испания) официал кыв.
Каталан анбур
Aa, Àà, Bb, Cc, Çç, Dd, (dj), Ee, Éé, Èè, Ff, Gg, (gu), (ig), Hh, Ii, Íí, Ïï, Jj, Kk, Ll, (ll), Ŀŀ, Mm, Nn, (ny), Oo, Óó, Òò, Pp, Qq, (qu), Rr, (rr), Ss, (ss), Tt, (tg), (tj), (tx), Uu, Úú, Üü, Vv, Ww, Xx, (ix), Yy, Zz.
Поляк кыв
Поляк кыв (język polski, polszczyzna) — тайӧ рытыввыв славян кыв, Польшаын каналан кыв.
Поляк анбур
Q, V, X гижӧны сӧмын пыртӧм кывъясын.
Тӧлысь
Тӧлысь (символ: ; Луна) — тайӧ Мулӧн спутник. Сылӧн радиус - 1737,10 км. Муӧдз шӧр кост 384399 км.
Урасьӧм тӧлысь 6-ӧд лун
Урасьӧм тӧлысь 6-ӧд лун — Григорий календарын 37-ӧд лун. Во помӧдз 328 лун (кассяна воясӧ — 329 лун).
Обдор
Обдор (яран Саляʼ харад, Салехард) – тайӧ Рочмуса кар, Ямал-Яран асвеськӧдлан кытшлӧн юркар. Научнӧй да культурнӧй шӧрин.
Идӧг
Идӧг (ἄγγελος, ангелос «вестник, посланец») тайӧ мифология (существо).
Обдор
Йӧз: 40,3 сюрс гӧгӧр.
Коми кыв
Коми кыв — финн-йӧгра кывъясысь ӧти, коми войтырлӧн чужан кыв. Коми кывйын кызь гӧгӧр сёрнисикас да кык гижӧда кыв: зырян коми да перым коми. Коми кыв — Коми Республикаын каналан кыв (кыдзи и роч кыв). Комиӧн сёрнитӧны Коми Республикаса вужвойтыр — комияс (зыряна, матӧ 156 сюрс морт). Лунвылынджык, Перым Коми кытшын, перым комияслӧн (пермякъяслӧн, матӧ 63 сюрс морт) сӧвмӧ ас гижӧд кыв. Комиясыд и сэні вужвойтыр.
Обдор
Видзӧдӧй тшӧтш
Лабытнанги
Тбилиси
Тбилиси (თბილისი) – тайӧ Грузияса кар, Грузия республикалӧн юркар. Промышленнӧй, научнӧй да культурнӧй шӧрин.
Йӧз: 1 213 000 гӧгӧр (2005).
Эгерия
13 Эгерия (символ: ) — тайӧ Шонді ылдӧсын астероид. Сылӧн ыджда — 214,8 × 192 км. Эгерия восьтіс италияса астроном Аннибале де Гаспарис 1850 воӧ.
Хондроринха
Хондроринха (Chondrorhyncha) — Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Америкаын.
Суоми Му
Суоми Му, сідзжӧ Финляндия (Suomi, Finland; Финн Республика, Suomen Tasavalta, Republiken Finland) — тайö республика Войвыв Европаын. Суоми Мулöн юркар тайö Хельсинки (Helsinki). Суоми Му — уна юа-тыа да дiа му.
Мувывтор
Асыввылын Рочмукӧд орчча, рыт-войвылын - Шведмукӧд, войвылын - Норвегиякӧд. Лунвылын да рытвылын Суоми Му кытшалӧны Балты саридз да сылӧн Финн да Ботник куръяяс.
Шведмукӧд cуйӧр артмӧ 586 км, Норвегиякӧд - 716 км да Рочмукӧд - 1265 км. Саридзса суйӧр Эст мукӧд мунӧ Финн куръяты, а Швед мукӧд - Ботник куръя да Балты саридзты. Саридзса вадорлӧн кузьта - 46 000 км.
Олысь лыд
Олысь лыд 2015 во серти - 5 479 800 морт, мувывторыс - 338 430,53 км².
70% финнъяс олӧны каръясын либӧ карбердъясын, кодъяс босьтӧны сӧмын 5% став Суоми мулысь мувывторсӧ.
Медся гырысь этша лыда войтыръяс - тайӧ карелъяс, финн шведъяс (291 000 гӧгӧр), чиганъяс, юдейяс, татараяс да саамъяс. Кӧть и роч кывъя йӧзыс Суоми муын бура уна (62,5 сюрс морт гӧгӧр), найӧс озӧ лыддьӧй этша лыда войтырӧн.
Чужан кывъяс
Каналан кывъясӧн лоӧны финн да швед кывъяс. Но кывъясӧн вӧдитчӧм тшӧтш ёна торъялӧ ( Аланд діяс вылын сёрнитӧны сӧмын швед кыв вылын, а войвылын вевдӧны саам кывъяс).
Суоми муын чужан кывъяс (31.12.2011):
Суоми кыв 91,5%
Швед кыв 5,4%
Мукӧд кывъяс 4,5%
Енлы эскӧм
2014 во кежлӧ лютерана вичкоӧ вӧлі пырӧма 74% олысь, православнӧй вичкоӧ 1% гӧгӧр. Мукӧд вичкоясӧ 2009 во кежлӧ вӧлі пырӧма 1,4%, а 19,2% эзӧ пыртӧй асьсӧ ньӧти енлы эскана организацияӧ.
Экономика
Суоми му пырӧ ичӧт сӧвмана канмуяс дінӧ. ВВП 44 448 доллар.
Видз-му вӧдитана муяс босьтӧны 8% став мусьыс, а гӧрана муяс - 2 млн. гектар. Унджык фермаяс - тайӧ неыджыд овмӧсъяс. Му вӧдитчӧм да скӧт видзӧм ёна механизируйтӧма.
Исус Христос
Jesus fra Nazaret Yesu Kristo Hesucristu Iosa Chrìosd 𐌹𐌴𐍃𐌿𐍃 𐍇𐍂𐌹𐍃𐍄𐌿𐍃 Yesu Kristi Հիսուս Քրիստոս Yesukristo Christus عيسى عليه السلام Gesu da Nazaret Iisus din Nazaret Yesu Kristo szl:Jezus Chrystus יוזל Jesu Kristi
Ӧшым тӧлысь 8-ӧд лун
Ӧшым тӧлысь 8-ӧд лун — Григорий календарын 342-ӧд лун (кассяна воясӧ — 343-ӧд лун). Во помӧдз 23 лун.
Евроаддзӧм (вежӧртасъяс)
Евроаддзӧм:
Ичӧт Слуда (Сыктывдін район)
Ичӧт Слуда (Малая Слуда) – Коми республикаын Сыктывдін районса Час сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География
Ичӧт Слуда пукалӧ Эжва юлӧн веськыд берегын. Грездсянь Час шӧрсиктӧдз 3 км, Выльгорт юрсиктӧдз 51 км.
Олысь лыд
Сиктын олӧны комияс да рочьяс.
Стелис
Стелис (Stelis) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Америкаын.
Яндзим
Яндзим тайӧ морт орган.
Układ moczowo-płciowy
Лису (кыв)
Лису (ꓡꓲ-ꓢꓴ, လီဆူး ဘာသာစကား, [lìsʰú bàðà zəɡá]) — тайӧ лунвыв Китайын, Мъянмаын, Таиландын, Индияын да Лаосын син-тибет кыв. Анбур — Фрейзер анбур, важӧн латин, лису слога анбур.
Фрейзер анбур
Тонъяс пасйӧны пасъясӧн:
Латин-кирилл анбур (1957)
a b ƃ c d д е э f g г h i j k l m n ŋ o p q r s з t u ч ш ы х y z z̛ л я ф ƅ ц
Латин анбур (1964)
Инициальяс:
Финальяс:
Тонъяс пасйӧны шыпасъясӧн: l q x r t.
Рак (Княжпогост район)
Рак (Раковица) — Коми Республикаын Княжпогост районысь Виз сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Тюрк
Тюрк, лат. Hydrargyrum (Hg) тайӧ 80-ӧд химия элемент. Кизьӧр кӧртулов, эзысь рӧма. Топыдлун - 13,546 г/см3. Сылан температура - 234,28 К либӧ -38.83 °C. Пуӧ 629,88 K либӧ 356,73 °C температура дырйи.
Ижкар
Ижкар (Ижевск, Иж, Ижау) — тайӧ Рочмуса да Европаса кар, Удмуртиялӧн юркар. Промышленнӧй, научнӧй да культурнӧй шӧрин.
Йӧз: 643,5 сюрс гӧгӧр.
Малаксис
Малаксис (Malaxis) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Евразияын, Океанияын да Америкаын.
Филиппинъяс
Филиппинъяс, Филиппинъяс Республика (Repúbliká ng̃ Pilipinas) — тайӧ канму Азияын.
Венера
Венера (символ: ; Асъя Кодзув) - тайӧ Шонді ылдӧсын планет. Сылӧн радиусыс - 6051,8 км.
Му
Му (символ: ) – тайӧ планет Шонді ылдӧсын. Сылӧн радиус 6371 км. Мулӧн эм спутник – Тӧлысь.
Урасьӧм тӧлысь 7-ӧд лун
Урасьӧм тӧлысь 7-ӧд лун — Григорий календарын 38-ӧд лун. Во помӧдз 327 лун (кассяна воясӧ — 328 лун).
Манниелла
Манниелла (Manniella) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Африкаын.
Стеллилабиум
Стеллилабиум (Stellilabium) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Америкаын.
Еврей асвеськӧдлан обласьт
Еврей асвеськӧдлан обласьт (Еврейская автономная область, יידישע אויטאנאמע געגנט идише ойтономэ гэгнт) тайӧ регион Рочмуын.
Войвыв саами кыв
Войвыв саами кыв (Davvisámegiella, Sámegiella) тайӧ чудь-йӧгра кыв Норвегмуын, Шведмуын да Суоми Муын.
Эмакыв
Эмакывлӧн войвыв саами кывйын эм кык лыд: ӧтка лыд (ovttaidlohku) да уна лыд (máŋggaidlohku); сизим вежлӧг:
Индан-асалан суффиксъяс
Ruoktu (керка):
Морта нимвежтасъяс
Морта нимвежтасъяслӧн эм куим лыд: ӧтка лыд (ovttaidlohku), кыка лыд (guvttiidlohku) да уна лыд (máŋggaidlohku)
Кадакывлӧн вежласьӧм
Кадакывъяслӧн кывпод пасъяс: -at (mannat - мунны), -it (boahtit - воны), -ut (lávlut - сьывны).
viehkat (котравны):
Dálá áigi (Ӧнія кад)
Vássán áigi (Колян кад)
Клочков Петр Фостирьевич
Клочков Пётр Фостирьевич (1831—1853) — коми гижысь.
Гижан удж
Пётр Клочковлысь сьыланкывъяссӧ бура тӧдіс Иван Куратов. Та йылысь сылы висьталіс Клочковлӧн чой Ирина Фостирьевна, коді верӧс сайӧ петӧм бӧрын муніс Усть-Сысольскӧ да нуис аскӧдыс вокыслысь ки помысь гижӧдъяссӧ. Иван Куратов пасйис, мый «предание стихам Клочкова придаёт литературные достоинства».
Пётр Клочковлысь «Мыйла бӧрдан, муса нылӧ?», «Сад йӧрын мича ныв гуляйтӧ» да «Ой, поп локтӧ» сьыланкывъяссӧ медводдзаысь вӧді йӧзӧдӧма 1914 воын «Коми мойдан i сьыланкывъяс» сборникын, кодӧс лӧсьӧдіс ас му туялысь Андрей Цембер. 1939 воын велӧдысь Забоева Ф.И. сетіс П.Ф. Клочковлысь гижӧдъяссӧ коми гижысь Павел Доронинлы. Тайӧ чукӧрсьыс ӧкмыс кывбур 1961 воын вӧлі йӧзӧдӧма «Войвыв кодзув» журналын.
Коми литература туялысь костын абу ӧтувъя видзӧдлас сы вылӧ, кымын да кутшӧм сьыланкывъяс лӧсьӧдіс Пётр Клочков. Сідз, Павел Доронин чайтіс, мый «Паськыд гажа улича» сьыланкывлӧн авторнас лоӧ — П.Ф. Клочков.
Клочковлӧн сьыланкывъясыс матынӧсь йӧзкостса сьыланъяслы, висьталӧны кресьтяналӧн сьӧкыд олӧм да удж йывсьыс. Та кындзи Пётр Клочков ачыс лӧсьӧдіс кывбуръяс дорас шыладсӧ.
Жилина Татьяна Ивановна
Жилина Татьяна Ивановна (1923—2019) — коми кыв туялысь, филология наукаясса кандидат (1951), Коми АССР-са наукаын нимӧдана уджалысь (1973).
Олан туй
Татьяна Жилина чужӧма 1923-ӧд вося ӧшым тӧлысь 14-ӧд лунӧ Тентюков сиктын (ӧні Сыктывкар бердын Тентюков ин). 1940-ӧд воын помалӧма Сыктывкарын 1 №-а шӧр школа, 1944-ӧд воын — Коми канмуса педагогика институтысь история-филология факультет, босьтӧма коми кыв да литература, роч кыв да литература велӧдысьлысь специальносьт. 1944—1945-ӧд воясӧ уджалӧма Чилимдінса шӧр школаын роч кыв да литература велӧдысьӧн.
1946—1950-ӧд воясӧ велӧдчӧма СССР-са наукаяс академиялӧн Коми филиалса аспирантураын. 1950 восянь уджалӧ Кыв, литература да история институтын: медводз младшӧй научнӧй сотрудник, 1962 восянь — старшӧй научнӧй сотрудник, 1971 восянь — Кыв, литература да история институтын учёнӧй секретар.
Туясян удж
1951 воын Кыв туялан институтын (Москва) дорйӧма «Именные категории верхне-вымских говоров северного диалекта коми языка» тема серти филология наукаясса кандидат ним вылӧ диссертация.
Йӧзӧдӧм уджъяс
Т.И. Жилина гижӧма 20 сайӧ туялан удж, на лыдын:
Калохилус
Калохилус (Calochilus ) — орхидея котырса быдмӧг увтыр.
Няшабӧж (Изьва район)
Няшабӧж (Няшабож) — Коми республикаын сикт, Изьва районса Няшабӧж сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
Ним артмӧм
Нимыс артмӧм кык юкӧнысь: няша да бӧж.
Няша тані — ойдлан видз, бӧж — ыліджыкин либӧ пом.
География
Сикт пукалӧ Печӧра ю веськыд вадорса кыркӧтшас, Вольма ю вомланьын, Вольмаділы паныдамоз. Няшабӧжсянь Изьва юрсиктӧдз 83 км.
Орчча ландшафтъяс
Орчча юяс: Дзоля Вольма, Печӧра, Пыча
Тыяс: Вольматы, Джуджыдты, Дресваты, Кӧдзыдты, Косты, Ниедзты, Нюлюкаты, Пӧлаты, Пелядяты, Сьӧдты, Юнкоты.
Видзьяс: Вольмавидз, Дзолядіюрвидз, Истӧмадівидз, Лыавидз, Маранвидз, [Навӧлӧккатыдвидз, Навӧлӧккывтыдвидз, Пычавидз, Филимонвидз, Чербакеркавидз,
Олысь лыд
Грездын олӧны комияс
Огнев Леонид Степанович
Огнев Леонид Степанович (1932—1991) — коми гижысь, журналист. Сиктса ногӧн — Питирак Вань Степ Лёнь.
Олан туй
Леонид Огнев чужӧма 1932 вося косму тӧлысь 17 лунӧ Айкатыла сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь Батурорд грездын. 1952 воын Педучилишӧ помалӧм бӧрын сэні жӧ во уджалӧма серпасасьны велӧдысьӧн. Сэсся уджысь орӧдчытӧг велӧдчӧма Коми канмуса педагогика институтысь физика-математика пакультетын. Помалӧм бӧрас велӧдӧма Изьва районса Кельчиюр сиктын математика. 1968 воын вуджӧма семьянас овны чужан Емдін районас да кызь во зільӧма «Вперёд» районса газетын.
Кулӧма 1991 вося ода-кора тӧлысь 3 лунӧ лёк пыкӧсысь.
Гижан удж
Шмонитана висьтъяс босьтчӧма гижны Кельчиюрса школаын уджалігӧн. Тайӧ кадся олӧмсӧ серпасалӧма «Сиктса велӧдысь» повесьтын. Кык небӧг йӧзӧдӧм бӧрын заводитӧма журналиставны.
Леонид Огнёв гижӧма уна висьт, фельетон, мойд да кывбур. Йӧзӧдчӧма «Войвыв кодзув» да «Чушканзі» журналъясын, «Югыд туй» да «Красное знамя» газетъясын. Сылӧн петӧма «Татчӧ быдмасны дзоридзьяс» (1960), «Нюм» (1967), «Пӧсь кӧлӧбъяс» (1994) небӧгъяс, висьтъяссӧ йӧзӧдӧмаӧсь и сборникъясын.
Тшӧкыда гижлӧма ёсь гижӧдъяс да фельетонъяс пӧръясьысь вузасьысьяс, дышъяс да бюрократъяс йылысь. «Менам олӧм – менам гаж. Моя жизнь – моя радость» небӧгӧ пырӧма 19 фельетон, на лыдын аслыспӧлӧсӧн лоӧ «Люксуй, привет».
«Я ли не работал» комедия-драмаын кыпӧдӧма юысь йӧзлӧн семьяын йитӧд йылысь.
2017 воын гижысьлӧн ичӧтджык вокыс, Вячеслав Огнев, дасьтӧма Л.С. Огнев гижӧдъяса «Менам олӧм — менам гаж. Моя жизнь — моя радость» небӧг, кытчӧ пыртӧма 100 сайӧ гижӧд. Сэтчӧ чукӧртӧма повесьтъясыс, висьтъясыс, пьесаясыс, статьяяс, кывбуръяс, юморескаяс, фельетонъяс комиӧн да рочӧн, мый вӧлі йӧзӧдӧма бӧръя 40 во чӧжыс сборникъясын, журналъясын да газетъясын. Содтӧма небӧгас и йӧзӧдтӧм уджъяс да отзывъяс, казьтылӧмъяс, дневникысь пасйӧдъяс, карикатураяс, гортса аркивысь снимокъяс.
Печора район
Юклӧм
Печора районын 15 веськӧдланін: 4 кар овмӧдчӧмин да 11 сикт овмӧдчӧмин.
Оланінъяс
Печора районын 32 оланін: 1 кар (Печора), 3 кар овмӧдчӧмин (Изъяю, Кожва да Путееч), 17 посёлок, 2 сикт (Соколов да Яранкурья) да 9 грезд.
Масдеваллия
Масдеваллия ( Masdevallia ) — Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Америкаын.
Аннона котыр
Аннона котыр (Annonaceae) — корья пу быдмӧг котыр. Аннонаяс 130 увтыр да 2300 - 2500 сикас.
Куба
Куба (Куба Республика) (Cuba, República de Cuba) — тайӧ канму Войвыв Америкаын.
Стения
Стения (Stenia ) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Шöр да Лунвыв Америкаын.
Ыджыд Слуда (Сыктывдін район)
География
Ыджыд Слуда пукалӧ Эжва юлӧн веськыд берегын. Грездсянь Час шӧрсиктӧдз 4 км, Выльгорт юрсиктӧдз 52 км.
Олысь лыд
Сиктын олӧны комияс да рочьяс.
Урасьӧм тӧлысь 8-ӧд лун
Урасьӧм тӧлысь 8-ӧд лун — Григорий календарын 39-ӧд лун. Во помӧдз 326 лун (кассяна воясӧ — 327 лун).
Тэг
Тэг, лат. Sulfur (S) тайӧ 16-ӧд химия элемент, абу кӧртулов. Топыдлун - 2,070 г/см³. Сылан температура - 386 K либӧ 115,21 °C. Пуӧ 717,8 K либӧ 444,6 °C температура дырйи.
Коми-Зырянъяс
Komiere Коми (народ)
Емва ӧксыув
Емва ӧксыув (Удора ӧксыув) (роч Вымское княжество, Удорское княжество ) тайӧ вошысь феодал Коми-Зыряналӧн канмуныс Европаын, Емва ю дорын. 1451-1502.
Ӧксы керка тайӧ ӧксыяс Вымскӧйяс.
Лантан
Лантан, лат. Lanthanum (La) тайӧ 57-ӧд химия элемент. Кӧртулов, эзысь-еджыд рӧма. Топыдлун - 6,162 г/см³. Сылан температура - 1193 K либӧ 920 °C. Пуӧ 3737 K либӧ 3464 °C температура дырйи.
Еджыд из
Еджыд из, лат. Arsenicum (As) тайӧ 33-ӧд химия элемент. Поликӧртулов, емдон рӧма. Топыдлун (руд еджыд из) - 5,73 г/см³. Сылан температура - 1090 K (3628 кПа).
Азимина
Азимина (Asimina triloba) — аннона котырса корья пу сикас. Сійӧ быдмӧ Войвыв Америкаын.
Изъюров Анатолий Степанович
Изъюров Анатолий Степанович (1932—1966) — коми гижысь.
Гижан удж
Анатолий Изъюров гижны босьтчӧма 1948 воын Краснӧй Водник затонын ӧтиӧд номера ремесленнӧй училищеын велӧдчигӧн. Со кыдзи та йылысь казьтывлӧ нималана коми гижысь Николай Щукинлӧн, коді сы кадӧ ӧтлан велӧдчыліс А.Изъюровкӧд:
«Югыд томлун» — Анатолий Изъюровлӧн медводдза да медбӧръя небӧг.
Урасьӧм тӧлысь 9-ӧд лун
Урасьӧм тӧлысь 9-ӧд лун — Григорий календарын 40-ӧд лун. Во помӧдз 325 лун (кассяна воясӧ — 326 лун).
Уран (планет)
Уран (символ: ) — тайӧ Шонді ылдӧсын планет. Сылӧн радиус - 25 559 км. Сылӧн эм кольчаяс да спутникъяс (Титания, Оберон, Ариэль, Умбриэль, Миранда да уна ичӧт спутникъясӧс). Уран восьтіс британияса астроном Уильям Гершель 1781 воӧ.
Мексика
Мексика (Мексикаса Ӧтувтчӧм Штатъяс, МӦШ) (México, Estados Unidos Mexicanos) — тайӧ канму Войвыв Америкаын.
Ирида
7 Ирида (символ: ) — тайӧ Шонді ылдӧсын астероид. Сылӧн ыджда — 225 × 190 × 190 км. Ирида восьтіс британияса астроном Джон Рассел Хайнд 1847 воӧ.
Максиллария
Максиллария (Maxillaria) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Америкаын.
Важкуръя (Кӧрткерӧс район)
Важкуа (Важкуръя) – Коми Республикаса Кӧрткерӧс районысь Каляты сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Коми ним
Коми нимъяс – тайӧ коми йӧзлӧн нимъяс.
Словак кыв
Словак кыв (slovenčina, slovenský jazyk) — рытыввыв славян кыв, Словакияын каналан кыв.
Сулико (сьыланкыв)
Сулико тайӧ грузин да роч йӧзкостса сьыланкыв. Кывъясыс А.Церетелилӧн, шыладыс Варенька Церетелилӧн.
А. Церетелилӧн аслыспӧлӧс кывбурыс:
[1895]
Ӧшым тӧлысь 10-ӧд лун
Ӧшым тӧлысь 10-ӧд лун — Григорий календарын 344-ӧд лун (кассяна воясӧ — 345-ӧд лун). Во помӧдз 21 лун.
Фёдорова Анна Николаевна
Фёдорова Анна Николаевна (1912—1974) — коми литература туялысь, филология наукаясса кандидат.
Мейрацилим
Мейрацилим (Meiracyllium) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Шӧрвыв Америкаын (Мексика, Гватемала да Сальвадор).
Клузия котыр
Клузия котыр (Clusiaceae) — мальпигия чукӧрса корья пу быдмӧг котыр. Дихапеталумъяс 37 увтыр да 1610 сикас.
Бириба
Бириба (Rollinia mucosa) — аннона котырса корья пу сикас. Сійӧ быдмӧ Лунвыв Америкаын.
Ӧшым тӧлысь 10-ӧд лун
Нимлунъяс
Всеволод, Григорий, Роман, Яков, Мария​, Юлия.
Фёдорова Анна Николаевна
Олан туй
Анна Фёдорова чужӧма 1912-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь 22-ӧд (важ стиль серти) / урасьӧм тӧлысь 4-ӧд лунӧ Вӧлӧгда губерняысь Усть-Сысольск уездса Висер вӧлӧсьт улӧ пырысь Типӧсиктын (ӧні — Коми Республикаса Кӧрткерӧс район) Мукӧдлаас сорсьӧмӧн гижӧма, мый чужӧма Сыктывкарбердса Кӧджпон грездын (либӧ Висер сиктын).
Рогов Николай Абрамович
Рогов Николай Абрамович (Рогов Ӧврам Микӧл) (1825–1905) – перым коми кыв туялысь.
Фёдорова Анна Николаевна
Олан туй
Батьыс — Николай Викентьевич Холопов, чужлӧма Кӧджпомын — архитектор да серпасалысь А. В. Холоповлӧн вок. Н.В. Холопов велӧдӧма Типӧсиктын, кӧні и тӧдмасьӧма Мария Феоктистовна Габовакӧд.
Ӧшым тӧлысь 11-ӧд лун
Ӧшым тӧлысь 11-ӧд лун — Григорий календарын 345-ӧд лун (кассяна воясӧ — 346-ӧд лун). Во помӧдз 20 лун.
Фёдорова Анна Николаевна
Олан туй
Помалӧма Сыктывкарса педагогика училишӧ (1932), Коми канмуса педагогика институтысь кыв да литература факультет (1936) да велӧдысьяслысь куръяс.
Уджалӧма начальнӧй классъяс велӧдысьӧн Луздор районса Лойма школаын (1936—1937), Вӧр техникумын (1938—1939), Коми туялан институтын, Сыктывкарса педучилишӧын (1939—1944) да пединститутын (1944—1945). 1946—1949 воясӧ аспиранталӧма СССР-са наукаяс академиялӧн Стармирса литература институтын. 1950-ӧд восянь 1968-ӧд воӧдз (пенсия вылӧ петтӧдз) туясьӧма кыв да литература юкӧдын.
Кулӧма 1974-ӧд вося вӧльгым тӧлысь 2-ӧд лунӧ.
Туясян удж
1950-ӧд воын дорйӧма И.А. Куратов олӧм да гижӧдъяс серти диссертация. Уна вося туялӧмлы кывкӧртӧдӧн лоӧма «И.А. Куратов. Очерк жизни и творчества» монография (1960); содталӧмӧн уджыс мӧдысь петӧма 1975 воын. Анна Николаевна гижӧма водзкывъяс Иван Куратовлӧн небӧгъяс дорӧ, мый йӧзӧдӧма рочӧн Москваын (1958, 1975). Мукӧдыскӧд ӧтвылысь гижӧма да йӧзӧдӧма «Очерки истории коми литературы» (1959) да «Коми советские писатели» (1966) небӧгъяс.
Кыдзи литературнӧй критик медводдзаяс лыдын донъялӧма Луздор Вась, Митрук Як, Николай Поповлысь (Жугыль) Александр Лыюровлысь, Нина Куратовалысь гижӧдъяссӧ.
Мукӧдтор
Верӧсыс — нималана коми гижысь Педь Гень. Гӧтырыслӧн кулӧм бӧрас сетӧма И.А. Куратовлӧн литературнӧй музейӧ туялысьлысь архивсӧ (250 сайӧ кипомысь дасьтӧм удж).
Элиас Лённрот
Лённрот, Элиас (суомиӧн Elias Lönnrot) (1802—1884) — суоми кыв да фольклор туялысь, велӧдчӧм серти бурдӧдысь. Гельсингфорса университетын суоми кывйысь да литератураысь профессор. Став мир пасьтала тӧдса «Калевала» карел-суоми эпослӧн автор.
Олан туй
Элиас Лённрот чужӧма 1802-ӧд вося косму тӧлысь 9-ӧд лунӧ Самматти сиктын (Суоми Му) сиктса вурсьысьлӧн гӧль семьяын. 1822—1827 воясын велӧдчӧма Або университетын. 1827—1832 воясӧ велӧдчӧма бурдӧдысьӧ Гельсингфорс университетын. Сійӧс помалӧм бӧрын 1833 восянь уджалӧма бурдӧдысьӧн Каяни карын.
1853—1862 воясын уджалӧма суоми кыв да литератураысь профессорӧн Гельсингфорса университетын. 1862 воын помалӧма уджсӧ профессорӧн да бӧр локтӧма чужан Самматти сиктӧ.
Туясьӧм
1827 воын дорйӧма «Вяйнямёйнен — важъя суомилӧн ен» диссертация.
1828—1842 воясӧ ветлӧдлӧма Асыввыв Каръялаті рунояс чукӧртӧм могысь. Ветлӧдлӧма подӧн, кывтӧма пыжӧн, пищальӧн да нопйӧн. Кывзӧма рунаяс сьылысьясӧс, гижалӧма важ рунаяс. Дасьтӧма луннебӧгсӧ, кытчӧ пасъялӧма йӧз олӧм, вӧр-ва, кыв йылысь.
1835 воын медводдзаысь йӧзӧдӧма «Калевала» небӧг, мӧдысьсӧ — 1849 воын.
1836 воын Лённротлӧн веськӧдлӧм улын петӧма медводдзаысь Суоми литература серти «Mehiläinen» (Малямуш) журнал.
Сідзжӧ сійӧ нӧшта дасьтӧма да гижӧма фольклорысь куим небӧг: «Кантелетар» (1840—1841) лирикаа рунояс ӧктӧд, «Суоми войтырлӧн шусьӧгъяс» (1842) да «Суоми войтырлӧн нӧдкывъяс» (1844).
Важ Перым гижöм
Важ Перым гижӧм (Важ Перым анбур, Важ Коми анбур, Зырян анбур, Анбур, Абур) тайӧ Коми кывлӧн, Коми-Перым кывлӧн да Коми-Язьва кывлӧн важ анбурныс XIV-XVII нэмын.
Афганистан
Афганистан (пушту د افغانستان اسلامي جمهوریت (Da Afġānistān Islāmī Jomhoriyat), дари جمهوری اسلامی افغانستان (Jamhūrī-yi Islāmī-yi Afġānistān)) — тайӧ канму Азияын.
Попов Алексей Вячеславович
Попов Алексей Вячеславович (1950) — коми гижысь, прозаик, драматург, Россияса Журналист да Гижысь котыръясӧ пырысь, Россияса культураын да Коми Республикаын нимӧдана уджалысь, Коми Республикаса нимйӧза гижысь (2014).
Олан туй
Алексей Попов чужӧма 1950 вося сора тӧлысь 25 лун Коми АССР-ын (öнi — Республика Коми) Кӧрткерӧс районса Ыджыдвидз сиктын. Шойнатыса шӧр школа помалӧм бӧрын уджалӧма «Вишерский» совхозын. 1969—1971 воясӧ служитӧма Сӧветскӧй армияын — Амур обласьтса воздушно-штурмӧвӧй бригадаын (десант войскаясын).
1971 вося сора тӧлысьсянь уджалӧма Коми АССР-са СМИ-ын: «Звезда» да «Вперёд» районса газетъясын, республикаса телевидениеын да радиоын, «Коми му» да «Йӧлӧга» газетъясын, «Чушканзі» да «Войвыв кодзув» журналъясын. 1980 воын помалӧма Сыктывкарса канму университетысь история факультет уджысь орӧдчытӧг.
2003 восянь веськӧдлӧ челядьлы лӧсьӧдӧм «Би кинь» журналын.
Гижан удж
Ӧльӧш Попов «Армияӧ ветлан арлыд» медводдза висьтсӧ гижӧма Амур обласьтын армияын служитігӧн. Гиҗӧдсӧ вӧлі йӧзӧдӧма 1971 воын «Войвыв кодзув» журналса нёльӧд номерын. Йӧзӧдӧма дас сайӧ небӧг да 30 сайӧ пьеса. Гижӧдъяссӧ йӧзӧдӧма республикаса да россияса уна журналын да ӧтувъя чукӧръясын: «Север» да «Сельская молодежь» журналъясын, «Литературная Россия» еженедельникын, периодикаын. 1991 воын сылӧн петӧма медводдза «Олӧм олысьяс» небӧг, кытчӧ пыртӧма висьтъяс да повесьтъяс.
1990-ӧд воясӧ гижысь шыӧдчӧма драматургияӧ. Сылӧн «Мыйсяма йӧз», «Ойя да ойя», «Сур лагун», «Йиркап», «Гӧтрась, пиӧ, гӧтрась» «Чудь мыльк» да мукӧд пьесаяс серти спектакльяс мунӧны В.А. Савин нима драма театрын (пуктылӧмаӧсь 9 пьеса), Коми республикаса вужвойтырлӧн шылада-драма театрын, Россияса театръясын, а сідзжӧ Болгарияын да Францияын.
Став драмаа гижӧдъяссӧ йӧзӧдӧма «Мывкыд парма» небӧгӧ (2011), кытчӧ пыртӧма 23 пьеса, на лыдын нёльыс — челядьлы спектакльяс вылӧ.
Художествоа гижӧдъяссӧ вуджӧдӧма роч, мордва, удмурт, мари, перым коми, башкир, калмык, тотара, чуваш, хакас кывъяс вылӧ, а сідзжӧ фин, француз, болгар, эст да маддяр кывъяс вылӧ.
Роч вылӧ вуджӧдӧмӧн висьтъясын петавлӧмаӧсь Германияын да США-ын. Алексей Попов ачыс сідзжӧ вуджӧдалӧ: комиӧдӧ роч да фин-йӧгра гижысьясӧс.
Гусянимъяс: Висер Ӧль, Камай Олеш.
1976 восянь пырӧ Россияса журналист котырӧ, 1994 восянь — Россияса гижысь котырӧ.
2014 вося одан-кора тӧлысьын Коми Республикаса Юралысь сетӧма сылы культура юкӧнын ыджыд уджысь Коми Республикаса нимйӧза гижысь почёт ним.
«Когда-нибудь встретимся» пьесаыс пырӧма вӧлі «Творим мир своими руками» конкурслӧн шорт-листӧ. Конкурс мунӧма «Гражданин мира» войтыркостса проект дырйи, пьесаыс пасйӧма «Аршином общим не измерить» нимпасын дипломӧн (2015).
Коми гижысьяслӧн съездъяс дырйи Алексей Поповӧс куимысь бӧрйылӧмаӧсь Коми Республикаса гижысь котыр правленньӧӧ пырысьӧн.
Стеноринхос
Стеноринхос (Stenorrhynchos ) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Шöрвыв да Лунвыв Америкаын.
Араб кыв
Араб кыв (اللغة العربية, al-luġa al-ʿarabiyya) тайӧ семит кыв, Алжирын, Бахрейнын, Джибутиын, Египетын, Рытыввыв Сахараын, Израильын, Иорданияын, Иракын, Йеменын, Катарын, Комор діясын, Кувейтын, Ливанын, Ливияын, Мавританияын, Мароккоын, ӦАЭ-ын, Оманын, Палестинаын, Саудса Аравияын, Сирияын, Суданын, Тунисын, Чадын да Эритреяын официал кыв.
Араб анбур
أ ب ج د و ﻩ ز ح ط ي ك ل م ن س ع ف ص ق ر ش ت ث خ ذ ض ظ غ
Лыдпасъяс:
Урасьӧм тӧлысь 11-ӧд лун
Урасьӧм тӧлысь 11 лун — Григорий календарын 42-ӧд лун. Во помӧдз 323 лун (кассяна во — 324 лун).
Стереосандра
Стереосандра (Stereosandra) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын.
Сонкойя
Сонкойя (Annona purpurea) — аннона котырса корья пу сикас. Сійӧ быдмӧ Шöрвыв да Лунвыв Америкаын.
Месаденелла
Месаденелла (Mesadenella) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Америкаын.
Черимойя
Черимойя (Annona cherimola) — аннона котырса корья пу вид. Сійӧ быдмӧ Лунвыв Америкаын.
Перым Коми кытш
Перым Коми кытш (Ко́ми-Пермя́цкий о́круг Пермского края, Коми-Пермяцкöй округ) — Роч Федерацияын аслыссяма статуса мутас, пырӧ Перым крайӧ. Куйлӧ Урал водзын, Кама йылын. Тайӧ коми войтырлӧн чужанін. Коми йӧзыслӧн мӧд чужан му — Коми Республика, куйлӧ Коми кытшсянь войвылынджык. Перым Коми кытшлӧн ыдждаыс – 32,77 сюрс км².
Олысь лыд – 127 сюрс морт (2009) (132824 морт 2005 воын), на пöвстысь комияс – 60,2%.
Веськӧдлан шӧрин – Кудымкар. Кытшас 6 район: Гайна, Кӧс, Кӧч, Кудымкар, Юрла да Юсьва. Перымса Коми кытшын дзик ӧти кар — Кудымкар, ӧти кар овмӧдчӧмин — Пожва, 30 сикт, 66 посёлок да 590 грезд.
Перымса Коми кытш артмӧма 1925 вося урасьӧм 26 лунӧ. Медводз вӧлі пырӧ Урал (Свердловск) обласьтӧ, а 1938 во бӧрын – Перым (Молотов) обласьтӧ.
1993-2005 воясӧ вӧлі Роч Федерациялӧн асшӧр субъектӧн, шусис Перымса Коми асвеськӧдлан кытш.
2005 вося ӧшым тӧлысь 1 лунсянь, асъюралӧмсӧ воштӧм вӧсна, Коми кытшыс лоис аслыссяма статуса мувывторӧн выльысь артмӧм Перым муын.
Перым Коми кытшын веськӧдлӧ Перымсянь индӧм министр. Сылӧн эм аслас веськӧдланін, рочӧн шусьӧ Перым Коми кытшлӧн делöяс серти министерство. Медводдза министрӧн 2005-2008 воясӧ вӧлі Валерий Баяндин. 2008 во помсянь 2012 воӧдз Коми кытшӧн веськӧдліс Игорь Быкариз, 2012 вося лӧддза-номъя тӧлысьсянь веськӧдлӧ Виктор Рычков.
Перым Коми кытш олӧ Урал кад серти: муюгыд (Гринвич) кад + 5 час (гожӧмнас + 6 час), Мӧсква кад + 2 час.
Серб кыв
Серб кыв (српски језик) — тайӧ лунвыв славян кыв, Сербияын, Черногорияын (черногор кыв), Босния да Герцеговинаын, Хорватияын официал кыв.
Перым Коми кытш
Перым коми войтыр олӧны вӧр лэдзӧмӧн, тшак-вотӧс чукӧртӧмӧн да йӧв-яй вузалӧмӧн.
Коми кытшын абу кӧрт туй. Кудымкарсянь кӧрт туй дiнӧдз (Менделеёв нима станцияӧдз) колӧ мунны 100 км.
Ним
Перым Коми кытш рочӧн шусьӧ Коми-Пермяцкий округ Пермского края. Татӧн олысь войтырыс ассьыс кытшсӧ шуӧны Коми округ. Тайö регионсö медводз вöлi шуӧны Коми (пермяцкӧй) национальнӧй округ, 1937 во бӧрын – Коми-Пермяцкӧй национальнӧй округ, 1977 восянь – Роч муын выль Оланподув (Конституция) лэдзӧм бӧрын, кытшыслӧн нимыс лоис Коми-Пермяцкӧй автономнӧй округ (комиӧн — Перымса Коми асшӧр кытш). Торъя регионлысь асшӧрлун воштӧм бӧрын кытшыслӧн тыр нимыс лоӧ Перым Коми кытш.
Ассьыс нимсӧ кытшыс босьтӧма татӧн важынсянь олысь коми войтырлӧн ним серти, код вӧсна сійӧ и вӧлі лӧсьӧдӧма.
Статус
Коми кытшыслы ӧнiя статусcö вӧлі пуктӧма 2007 вося косму тӧлысьö, кор Перым муысь Оланпас лэдзан ӧксян (Законодательнӧй собраннё) вынсьӧдіс Перым мулысь Устав.
Сы серти Коми кытшыслӧн мутасыс (территория) кольӧ сы ыджда жӧ, мый ыджда вӧлі Перым мукӧд ӧтлаасьтӧдз.
Уставлӧн 42 параграф серти Перым му (государство) нимсянь веськӧдлан органъяслы колӧ лӧсьӧдны уджнысӧ сідз, медым перым коми войтырлӧн сӧвмис кыв, лов культура да этнос.
Перым Коми кытшын каналан кылӧн лоӧ роч кыв. Сыкӧд ӧтлаын веськӧдлан керкаясын позьӧ сёрнитны и комиӧн (Перым коми кыв вылын).
Юклӧм
Перым Коми кытшӧ пырӧ квайт район да ӧти кар.
Коми районъясӧн лыддысьӧны Гайна, Кӧс, Кӧч, Кудымкар да Юсьва, дзик роч районӧн — Юрла.
География
Перым Коми кытш куйлӧ Рочмуын Европа юкӧнас, Урал керӧссянь рытланьын, Кама йылын. Перым муын кытшыс куйлӧ рытыввойвылын.
Кытш олӧ IV час отын, Мӧсквакӧд торъялӧм — +2 час.
Перым Коми кытшлӧн войвывсянь лунвывланьӧ кузьтаыс 280 км, рытыввывсянь асывланьӧ — 180 км.
Войвылас кытшыскӧд орччӧн куйлӧ коми йӧзыслӧн мӧд чужан му — Коми Республика, рытыввылас — Киров обласьтлӧн Камакатыд да Зюзьдін районъяс, лунвылын — Перым муысь Сива, Карагай да Ильинскӧй районъяс, асыввылын — Перым муысь Добрянка, Усоллё, Совкар да Чердiн районъяс.
Маръямоль (сьыланкыв)
Маръямоль — радейтана коми сьыланкыв, кодӧс сьылӧны Фин-йӧгра мирын.
Маръямоль (рочӧн: Пион уклоняющийся) — вӧрса дзоридз, быдтӧны и керка йӧръясын.
Кывъясыс
Кывъяссӧ гижис Геннадий Юшков, сьыланногсӧ — шылад тэчысь Вацлав Мастеница. Сьыланкывйыс пырӧ уна сьылысьлӧн да сьылан котыръяслӧн репертуарӧ. Кывъяссӧ вуджӧдӧма финн-йӧгра кывъяс вылӧ.
Стевениелла
Стевениелла (Steveniella satyrioides) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Евразияын.
Урасьӧм тӧлысь 12-ӧд лун
Урасьӧм тӧлысь 12-ӧд лун — Григорий календарын 43-ӧд лун. Во помӧдз 322 лун (кассяна воясӧ — 323 лун).
Тимушев Эдуард Алексеевич
Тимушев Эдуард Алексеевич (1962–2006) – коми поэт, журналист.
Гижан удж
Кывбуръяссӧ босьтчис гижны школаын на. Йӧзӧдсис районса да республикаса газетъясын, журналъясын да ӧтувъя сборникъясын. Гижӧдъяслӧн тематикаыс йитчӧма коми сиклӧн олӧмкӧд, чужан мукӧд. Поэзияас медтӧдчана образъяс – гудӧк, пыж да ю.
Гижысьлӧн петіс некымын асшӧр книга: «Ёрта сёрни» (1992), «Крест» (1999), «Видзӧдлас» (2003), Помасьлытӧм муслун (2012 во). Поэтлысь кывбуръяссӧ пыртӧма «Коми челядьлы антология» куим небӧга йӧрышӧ («Анбур» небӧг лэдзанін, 2009, 2010), кодъясӧс дасьтіс гижысь Елена Козлова.
Эдуард Тимушев гижис сідзжӧ басняяс да проза.
1999 восянь сійӧ – Коми Республикаса Юралысьлӧн стипендиат журналистикаын да пырӧ Россияса Гижысь котырӧ.
Саха (Якутия) республика
Саха (Якутия) (Саха Өрөспүүбүлүкэтэ, Республика Саха (Якутия)) — тайӧ республика Рочмуын. Сахалӧн юркар тайӧ Якутск (Дьокуускай, Якутск).
Бажуков Николай Серафимович
Бажуков Николай Серафимович (1953) — СССР кадӧ лызьӧн нималана коми котралысь, тӧвся Олимпиадаясын кык зарни (1976, 1980) да ӧти ыргӧн (1980) медаль босьтысь, ставмирса чемпионатъясын кыкысь вермысь, СССР-са кубок нёльысь босьтысь, СССР-са чемпионатъясын кӧкъямысысь вермысь, СССР-са спортын нимӧдана мастер (1976).
Олан туй
Николай Бажуков чужис 1953 вося сора тӧлысь 23-од лунӧ Коми АССР-са Мылдiн сиктын. Сылӧн медводдза тренерӧн вӧлі Владимир Шаманов, коді 2004 воын лои Россияса нимӧдана тренерӧн. Сійӧ казьтыштіс, мый коркӧ Николай Бажуков эз кӧсйы мунны сборъяс вылӧ. Сэки кутісны тренируйтчыны гортас. Кор кывсис, мый Пузла вӧр пӧрӧдан овмӧсӧ, кытчӧдз 70 км, колӧ нуны груз, В.Шаманов вӧзйысис да Н. Бажуковкӧд нопйӧн мӧдӧдчис сэтчӧ.
Помаліс Мылдінын кӧкъямыс класс, уджаліс слесарлӧн ученикӧн мылдінса автотранспорт предприятиеын. Зіля котраліс лызьӧн «Труд» ДСО-ын, пырӧдчис том йӧз пӧвстын ставсоюзса да войтыркостса ордйысьӧмъясӧ.
1973 вося ода-кора тӧлысьӧ муніс служитны армияӧ. 1974—1977 воясӧ велӧдчис Ленинградын физическӧй культуралӧн военнӧй институтын тренеръяслӧн школаын, кодӧс помаліс 1984 воын «тренер-велӧдысь» специальносьт серти. 1974—1984 воясӧ — лызьӧн котралӧмысь СССР-са сборнӧйын.
1984 воӧ вуджӧ тренер удж вылӧ, дасьтӧ Коми Республикаса мужичӧйяслысь сборнӧй, а сідзжӧ вооруженнӧй вынъяслысь лызьӧн котралысьяслысь сборнӧй.
СССР-са чемпионатъяс
Н. Бажуков СССР-са чемпионатъясын босьтіс кӧкъямыс зарни, нёль эзысь да вит ыргӧн медаль. 1974 воын шедӧдіс медводдза медальяссӧ СССР-ын войтыръяскостса Спартакиадаын да СССР-са чемпионатын, кодъяс мунісны Свердловскын. Сійӧ босьтіс ыргӧн медаль 15 километра котӧртігӧн да зарни медаль — 4х10 километра вылӧ эстафетаын РСФСР-са сборнӧй лыдын.
4х10 километра вылӧ эстафетаын СССР-са чемпионӧн вӧлі 1974, 1977, 1978, 1979, 1981 воясӧ; 15 километра котӧртӧмын — 1976 да 1983 воясӧ.
Нёльысь босьтліс СССР-са Кубок, унаысь вермывліс кубокъяс да спартакиадаяс. Кӧкъямысь вӧлі вермысьӧн «Спартакиада дружественных армий» войтыркостса ордйысьӧмъясын.
Европаса чемпионат
1973 воын Николай Бажуков вӧлі пырӧ СССР-са томуловлӧн сборнӧйӧ да ветліс Европаса чемпионат вылӧ, кӧні 3х10 километра вылын эстафетаын лоины медводдзаӧн, да босьтіс ыргӧн медаль 15 километра котӧртігӧн.
Тулий
Тулий, лат. Thulium (Tm) тайӧ 69-ӧд химия элемент. Кӧртулов, эзысь-еджыд рӧма. Топыдлун - 9,321 г/см³. Сылан температура - 1818 K либӧ 1545 °C. Пуӧ 2223 K либӧ 1950 °C температура дырйи.
Бажуков Николай Серафимович
Ставмирса чемпионатъяс
Бажуков Николай ветліс ставмирса чемпионатъяс вылӧ 1976, 1978 да 1980 воясӧ, шедӧдіс кык зарни да ӧти ыргӧн медаль.
Олимпиада ворсӧмъяс
1974-сянь 1984-ӧд воясӧдз — лызьӧн котралӧмысь СССР-са сборнӧйын. Ветліс кык тӧвся Олимпиада вылӧ, кыкысь босьтліс зарни медаль.
1976 воын XII тӧвся Олимпиада ворсӧмъяс дырйи (Инсбрук, Австрия) босьтіс зарни медаль 15 километра котӧртігӧн. Бажуков лои медводдза сӧветскӧй спортсменӧн, коді вермис тайӧ дистанция вылас тӧвся Олимпиада ворсӧмъяс дырйи. Та кындзи 4х10 километра вылӧ эстафетаын шедӧдіс ыргӧн медаль.
1980 воын XIII тӧвся Олимпиада ворсӧмъяс дырйи (Лейк-Плесид, АӦШ) босьтіс медводдза места 4х10 километра вылӧ эстафетаын. 30 километра котӧртігӧн воис сӧмын 14-ӧн.
Ливан
Ливан (لبنان, Лубнан), официал ним Ливан Республика) (الجمهورية اللبنانية; аль-Джумхури́я аль-Лубнани́я) тайӧ канму Азияын.
Прометей (тӧлысь)
Прометей — тайӧ Сатурнлӧн спутник. Сылӧн ыджда — 135,6 × 79,4 × 59,4 км. Сатурнӧдз шӧр кост 139 380 км. Прометей восьтіс Америкаса астроном Стюарт Коллинз 1980 воын.
10-ӧд вояс
Дасӧд вояс - 11 восянь 20 воӧдз.
Урасьӧм тӧлысь 13-ӧд лун
Урасьӧм тӧлысь 13-ӧд лун — Григорий календарын 44-ӧд лун. Во помӧдз 321 лун (кассяна воясӧ — 324 лун).
Волгоград
Волгоград тайӧ Рочмуса кар, Волгоград обласьтлӧн юркар. Промышленнӧй, научнӧй да культурнӧй шӧрин.
Йӧз: 1 018 790 морт (2013).
Волгоградлӧн районъяс:
Ӧшым тӧлысь 12-ӧд лун
Ӧшым тӧлысь 12-ӧд лун — Григорий календарын 346-ӧд лун (кассяна воясӧ — 347-ӧд лун). Во помӧдз 19 лун.
Тайния
Тайния (Tainia) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын да Океанияын.
Ӧшым тӧлысь 12-ӧд лун
Нимлун
Католицизм: Александра. Православие: Парамон.
20-ӧд вояс
Кызьӧд вояс - 21 восянь 30 воӧдз.
Церий
Церий, лат. Cerium (Ce) тайӧ 58-ӧд химия элемент. Кӧртулов, эзысь-еджыд рӧма. Топыдлун - 6,757 г/см³. Сылан температура - 1068 K либӧ 795 °C. Пуӧ 3716 K либӧ 3443 °C температура дырйи.
0-ӧд вояс
Важ лунпасын да выль лунпасын нуль во абу. медводдза воӧдз м. э. медводдза во локтӧ.
Микротис
Микротис (Microtis) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын да Океанияын.
Оман
Оман (عُمان), официал ним Оман Султанув (араб. سلطنة عُمان) тайӧ канму Азияын.
Ростов (Дон)
Ростов либӧ Донвыв Ростов – Рочмуын медыджыд каръясысь ӧти, Ростов обласьтлӧн юркар.
Ростовыс – Рочму лунвылын индустрия, наука да культура видзан гырись шӧрин.
Олӧ Ростовын 1 048,7 сюрс гӧгӧр морт (2008).
Минск
Минск (беларус: Мінск), али Менск (тар. Менск) тайӧ Беларусьса юркар, Минск обласьтлӧн юркар. Промышленнӧй, научнӧй да культурнӧй шӧрин.
Йӧз: 1 814 сюрс гӧгӧр (2007).
Калиммантера
Калиммантера (Calymmanthera ) — орхидея котырса быдмӧг увтыр.
30-ӧд вояс
Комынӧд вояс - 31 восянь 40 воӧдз.
Капанемия
Капанемия (Capanemia ) — орхидея котырса быдмӧг увтыр.
Уфа
Уфа (Өфө) – тайӧ ыджыд кар Рочмуын, асъюралан Башкортостан Республикалӧн юркар.
Йӧз: 1 021,5 сюрс гӧгӧр (2008).
Катар
Катар (قطر), официал ним Катар Канму (араб: دولة قطر, Давлат Катар) тайӧ канму Азияын.
40-ӧд вояс
Нелямынӧд вояс - 41 восянь 50 воӧдз.
Мильтония
Мильтония ( Miltonia ) — Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Америкаын.
Урасьӧм тӧлысь 14-ӧд лун
Урасьӧм тӧлысь 14-ӧд лун — Григорий календарын 45-ӧд лун. Во помӧдз 320 лун (кассяна воясӧ — 321 лун).
50-ӧд вояс
Ветымынӧд вояс - 51 восянь 60 воӧдз.
Черногор кыв
Черногор кыв (crnogorski jezik, црногорски језик) — тайӧ лунвыв славян кыв (либӧ серб кывлӧн сёрнисикас), Черногорияын официал кыв.
Черногор анбур
Латин Кирилл
Ӧтувтчӧм Войтыръяслӧн Котыр
Ӧтувтчӧм Войтыръяслӧн Котыр (дженьыда — ӦВК; англ. United Nations, фр. Organisation des Nations unies, роч. Организация Объединённых Наций, исп. Organización de las Naciones Unidas, кит. 联合国, араб. الأمم المتحدة) — войтыркостса котыр.
Иттербий
Иттербий, лат. Ytterbium (Yb) тайӧ 70-ӧд химия элемент. Кӧртулов, эзысь-еджыд рӧма. Топыдлун - 6,9654 г/см³. Сылан температура - 1097 K либӧ 824 °C. Пуӧ 1469 K либӧ 1196 °C температура дырйи.
Мадура кыв
Мадура кыв (Basa Mathura, بَهاسَ مَدورا) - тайӧ Мадура да асыввыв Ява діяс вылын (Индонезия) малай-полинезия кыв. Анбуръяс - латин, ява анбур ханачарака, араб.
Латин анбур
a, b, bh, c, d, dh, e, g, h, i, j, jh, k, l, m, n, ng, o, p, r, s, t, th, u, w, y
60-ӧд вояс
Квайтымынӧд вояс - 61 восянь 70 воӧдз.
Вепсъяс
Ас ним да войтыр юкӧнъяс
Войтырлӧн ас ним — vepsä, bepsä, vepsläižed, bepsaažed, lüdinikad. 1917 воӧдз вепсъясӧс официальнӧя вӧлі шуӧны чудьӧн. «Вепся» медваж ас ним XX нэмын оз нин казьтывсьы. Роч сёрниын найӧс шуисны «чухаръясӧн», «кайванъясӧн» (кедзовтана вежӧртасын). «Вепсъяс» этноним паськалӧ ӧнія кадӧ нин.
Торйӧдӧны вепсъяслысь куим этнографическӧй котыр:
Лыд
2010 воын Рочмуын — 5 936 морт:
70-ӧд вояс
Сизимдасӧд вояс - 71 восянь 80 воӧдз.
Ӧшым тӧлысь 14-ӧд лун
Ӧшым тӧлысь 14-ӧд лун — Григорий календарын 348-ӧд лун (кассяна воясӧ — 349-ӧд лун). Во помӧдз 17 лун.
Мильтониопсис
Мильтониопсис (Miltoniopsis) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Америкаын.
Саратов
Саратов тайӧ Рочмуса кар, Саратов обласьтлӧн юркар. Промышленнӧй, научнӧй да культурнӧй шӧрин.
Йӧз: 841,4 сюрс гӧгӧр (2007).
Сирия
Сирия (سورية, Сурийя), официал ним Сирия Араб Республика) (الجمهورية العربية السورية (аль-Джумхури́йя аль-Араби́йя ас-Сури́йя) тайӧ канму Азияын.
Урасьӧм тӧлысь 15-ӧд лун
Урасьӧм тӧлысь 15-ӧд лун — Григорий календарын 46-ӧд лун. Во помӧдз 319 лун (кассяна воясӧ — 320 лун).
Самарий
Самарий, лат. Samarium (Sm) тайӧ 62-ӧд химия элемент. Кӧртулов, эзысь-еджыд рӧма. Топыдлун - 7,520 г/см³. Сылан температура - 1345 K либӧ 1072 °C. Пуӧ 2067 K либӧ 1794 °C температура дырйи.
Кардиохилус
Кардиохилус (Cardiochilus ) — орхидея котырса быдмӧг увтыр.
Хрисоглоссум
Хрисоглоссум (Chrysoglossum ) — орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын да Океанияын.
Гадолиний
Гадолиний, лат. Gadolinium (Gd) тайӧ 64-ӧд химия элемент. Кӧртулов, эзысь-еджыд рӧма. Топыдлун - 7,900 г/см³. Сылан температура - 1585 K либӧ 1312 °C. Пуӧ 3546 K либӧ 3273 °C температура дырйи.
Нывбаба
Нывбаба тайӧ мортлӧн аньыс.
Пандора (тӧлысь)
Пандора — тайӧ Сатурнлӧн спутник. Сылӧн ыджда — 104 × 81 × 64 км. Сатурнӧдз шӧр кост 141 700 км. Пандора восьтіс Америкаса астроном Стюарт Коллинз 1980 воын.
80-ӧд вояс
Кӧкъямысдасӧд вояс - 81 восянь 90 воӧдз.
Центроглосса
Центроглосса (Centroglossa ) — орхидея котырса быдмӧг увтыр.
Ырӧш
Ырӧш тайӧ горш веськӧдан юан.
Мономерия
Мономерия (Monomeria ) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын.
Саудса Аравия
Саудса Аравия (المملكة العربية السعودية, аль-Мамля́ка аль-Араби́я ас-Сауди́я) тайӧ канму Азияын.
Сур
Сур тайӧ кӧда юан.
Урасьӧм тӧлысь 16-ӧд лун
Урасьӧм тӧлысь 16-ӧд лун — Григорий календарын 47-ӧд лун. Во помӧдз 318 лун (кассяна воясӧ — 319 лун).
90-ӧд вояс
Ӧкмысдасӧд вояс - 91 восянь 100 воӧдз.
Босняк кыв
Босняк кыв (bosanski jezik) — тайӧ лунвыв славян кыв, босняк войтырлӧн чужан кыв, Босния да Герцеговинаын официал кыв.
Ӧшым тӧлысь 15-ӧд лун
Ӧшым тӧлысь 15-ӧд лун — Григорий календарын 349-ӧд лун (кассяна воясӧ — 350-ӧд лун). Во помӧдз 16 лун.
Босняк кыв
Босняк анбур
Aa, Bb, Cc, Čč, Ćć, Dd, Ǆdž, Đđ, Ee, Ff, Gg, Hh, Ii, Jj, Kk, Ll, Ǉlj, Mm, Nn, Ǌnj, Oo, Pp, Rr, Ss, Šš, Tt, Uu, Vv, Zz, Žž.
Центростигма
Центростигма (Centrostigma ) — орхидея котырса быдмӧг увтыр.
110-ӧд вояс
Сё дасӧд вояс - 111 восянь 120 воӧдз.
100-ӧд вояс
Сёӧд вояс - 101 восянь 110 воӧдз.
Йемен
Йемен (اليمن, аль-Яман), официал ним Йемен Республика) (الجمهوريّة اليمنية (ал-Джумхури́ййа ал-Йамани́ййа) тайӧ канму Азияын.
Иркутск
Иркутск тайӧ Рочмуса кар, Иркутск обласьтлӧн юркар. Промышленнӧй, научнӧй да культурнӧй шӧрин.
Йӧз: 575,8 сюрс гӧгӧр (2008).
Куръя
Куръя тайӧ (водоём) саридзын.
Празеодим
Празеодим, лат. Praseodymium (Pr) тайӧ 59-ӧд химия элемент. Кӧртулов, эзысь-еджыд рӧма. Топыдлун - 6,773 г/см³. Сылан температура - 1208 K либӧ 935 °C. Пуӧ 3793 K либӧ 3520 °C температура дырйи.
Ӧшым тӧлысь 16-ӧд лун
Ӧшым тӧлысь 16-ӧд лун — Григорий календарын 350-ӧд лун (кассяна воясӧ — 351-ӧд лун). Во помӧдз 15 лун.
Чуук кыв
Чуук кыв (fóósun Chuuk, kkapasen Chuuk) либӧ Трук кыв - тайӧ Трук діяс вылын (Микронезиялӧн Федератив Штатъяс) малай-полинезия кыв. Анбур - латин.
Чуук анбур
A a, Á á, E e, É é, I i, O o, Ó ó, U u, Ú ú, F f, S s, K k, M m, Mw mw, N n, Ng ng, P p, Pw pw, R r, Ch ch, T t, W w, Y y
Пример
Esap wor och mettoch epwe appeti aramas seni fansoun ar uputiu non ar tufich me rait. Ar ekiek epwe mecheres o esap pet ren och sakkun mettoch pun ir repwe nonnomfengen non kinamwe o pwipwi annim.
Урасьӧм тӧлысь 17-ӧд лун
Урасьӧм тӧлысь 17-ӧд лун — Григорий календарын 48-ӧд лун. Во помӧдз 317 лун (318 лун — кассяна воясӧ).
Июль (сьылысь котыр)
ИЮЛЬ — Кулӧмдін сиктса томуловлӧн сьылан котыр, артмӧдӧма 2009 вося сора тӧлысьын.
История
«Июль» котырӧн веськӧдлӧ Людмила Яснецова. Медводддзаысь сійӧ петкӧдчис 2009 вося сора тӧлысь 17 лунӧ, кор Кулӧмдін сиктын пасйисны Кулӧмдін район артмӧмсянь 80 во тырӧм.
Хамэангис
Хамэангис (Chamaeangis ) — орхидея котырса быдмӧг увтыр.
Июль (сьылысь котыр)
История
Водзсяньыс котырын вӧлі 6 сьылысь, но бӧрынджык чиніс нёльӧдз. Людмила Яснецова кындзи «Июльын» сьылӧны: Наталья Казминова, Иван Нестеров,
«Июль» котырлӧн репертуарын эм татшӧм коми сьыланкывъяс: «Сьӧлӧмӧй» (кывъясыс Михаил Шаховлӧн), «Коми рок-н-ролл», «Абу на тулыс», «Сьӧлӧмӧй дай сьӧлӧмӧй», «Кулӧмдін», «Кыдзсӧ кусыньті» (кывъясыс Василий Лодыгинлӧн) да мукӧд.
Котыр зільӧ петкӧдчыны республикаса да районса праздникъясын да конкурсъясын, нуӧдӧ торъя концертъяс, на лыдын — благотворительнӧй сьылӧмъяс. Сідз, 2012 вося ода-кора тӧлысь 28 лунӧ «Июль» котыр нуӧдіс Кулӧмдін районса Культура керкаын концерт, а билетысь вузалӧм сьӧмсӧ (24 700 шайт) вуджӧдісны Кулӧмдін сиктса Кристос ловзян вичко дзоньталӧм вылӧ. Быд во том йӧзлӧн котыр петкӧдчӧ Василей гажын.
Цератоцентрон
Цератоцентрон (Ceratocentron fesselii) – орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Пилипинын.
Макаръя
Макаръя либӧ Улыс Новгорт – Рочмуын ыджыдджык каръясысь ӧти, Улыс Новгород обласьтлӧн юркар.
Рочев Александр Андреевич
Рочев Александр Андреевич (1937—1995) — Комиысь шылад тэчысь, велӧдысь.
Макаръя
Макаръяыс – Волгадорын индустрия, наука да культура видзан ыджыд шӧрин.