cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Василей (гаж)
«Василей» гаж — асшӧр шылад тэчысьяс пӧвстын ӧнія коми сьыланкывъяслӧн республикаса конкурс-фестиваль, кодӧс быд во нуӧдӧны Кулӧмдін сиктын  Василей лунö.
История
Асшӧр шылад тэчысьяслысь «Василей» гаж медводдзаысь нуӧдісны 1994-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь 13-ӧд лунӧ Кулӧмдінын Важ Выль во водзын. Гажыс муніс кыдзи район тшупӧдса фестиваль.
Гажлы нимсӧ сетӧма шылад тэчысьяслӧн нимъяс серти — куим Вась водзмӧстчисны да медводдзаӧн котыртісны тайӧ гажсӧ — Василий Лодыгин, Василий Гущин да Василий Чувьюров. 1995 восянь «Василей» нуӧдсьӧ кыдзи республикаса конкурс.
Дозмӧр
Дозмӧр (Tetrao urogallus) тайӧ лэбач.
Василей (гаж)
История
Фестивальлӧн могъяс — сӧвмӧдны коми сьылан искусство, паськӧдны коми шылад тэчысьяслысь уджсӧ йӧз костын. «Василей» гаж сетӧ бур позянлун висьтавны ас йывсьыс том шылад тэчысьяслы, сьылысьяслы да кывбур гижысьяслы. Сцена вывсянь юргысь эстраднӧй, челядьлы да йӧзкостса сьыланкывъяс, кодъяс сетӧны выль олӧм важся традицияяслы, пырӧны уна сьылысь котырлӧн репертуарӧ.
Медбур сьыланкывъясыс юргӧны оз сӧмын республикаса гаж да фестивальяс дырйи, но и пырӧны нималана сьылысьяслӧн репертуарӧ. Найӧс сьылӧны Коми Республикаса нимйӧза артист, Россияса культураын нимӧдана уджалысь Лидии Логинова, Коми Республикаса нимйӧза артист Альфия Коротаева, Россияса да Коми Республикаса нимӧдана уджалысь Любовь Розе, «Асъя кыа» сьылысь да йӧктысь ансамбль, Коми Филармониялӧн «Зарни ёль» котыр, «Эжваса дзоридзьяс» да мукӧд котыр.
Конкурсӧ асланыс сьыланкывъясӧн пырӧдчӧны Кулӧмдінысь асшӧр шылад тэчысьяс Василий Гущин да Василий Чувьюров, гижысь Василий Лодыгин, Сыктывкарысь Гений Горчаков да Пётр Шучалин, Койгортысь Марк Новосёлов, Кӧрткерӧсысь Ирина Латкина да Алексей Ген, Выльгортысь Михаил Оверин да Ирина Чувьюрова да мукӧд.
«Василей» гажын журиӧ пырысьяс бӧрйӧны вермысьясӧс некымын нимпасын, кодъяслӧн лыдыс да нимъясын мукӧд дырйи вежласьӧны. 2012 воын вӧліны татшӧм нимпасъяс: «Челядьлы сьыланкыв», «Чужан му йылысь сьыланкыв», «Радейтчӧм йылысь сьыланкыв», «Национальнӧй эстраднӧй сьыланкыв», «Шмонитана сьыланкыв», «Лирическӧй сьыланкыв».
Журиӧн дыр кад чӧж веськӧдлӧма Михаил Герцман, бӧръя воясас — Станислав Васильев. Журиӧ сідзжӧ пырӧны шылад тэчысьяс, артистъяс, гижысьяс. «Василейлысь» сценарийяс да медбур сьыланкывъяссӧ йӧзӧдӧны торъя небӧгӧн. Асшӧр шылад тэчысьяслӧн конкурс йылысь Коми Республикаса шылад тэчысьяслӧн котырӧн веськӧдлысь,Рочмуса искусствоясын нимӧдана уджалысь да Коми Республикаса искусствоясын нималана уджалысь Михаил Герцман пасйӧма: «''Композиторский конкурс — довольно редкое явление. А уж конкурс самодеятельных композиторов — вещь и вовсе уникальная''»
Василей — 2013
Кулӧмдін районса Культура керка дзоньталӧм вӧсна «Василей» гаж 2013 воын муніс Сыктывкарын Опера да балет театрын. Конкурслысь гала-концерт сёрӧнджык нуӧдісны Кулӧмдін сиктын выльмӧдӧм Культура керка воссьӧм бӧрын.
Василей — 2014
Конкурс вылӧ вӧзйӧма 23 авторлысь 30 сьыланкыв: Сыктывкарысь, Воркутаысь, Сосногорскысь, Сыктывдін, Кӧрткерӧс, Кулӧмдін, Койгорт, Мылдін да Удора районъясысь.
Авторъяс лыдын шылад нималана гижысьяс: Василий Лодыгин, Марк Новосёлов, Михаил Оверин, Василий Чувьюров. Медводдзаысь петкӧдчӧны: Николай Хозяинов (Паджга), Александр Руденко (Воркута), Елена Бервено (Сосногорск), Михаил Смирнов (Дон), Людмила Скорова (Сосногорск), Василий Тюрнин (Югыдъяг), Владимир Лодыгин (Зимстан).
Василей — 2015
«Василей» фестивальын петкӧдчӧма 13 сьыланкыв. Видзӧдысьяслӧн приз вичмӧма «Шудлысь юала» сьыланкывлы (шыладыс Василий Гущинлӧн, кывъясыс Надежда Груздевавлӧн), сійӧс сьыліс «Июль» ансамбль. Медводдза места шедӧдіс «Медмусаин» сьыланкыв (кывъясыс да шыладыс Василий Лодыгинлӧн), сьыліс Наталья Траилина. Мӧдӧн лои «Кыдз пу дорын» сьылан (кывъясыс Мария Шаховалӧн, шыладыс Михаил Шаховлӧн), сьыліс Вера Булышева. Коймӧд места «Ас му вылын» сьыланкывлӧн (кывъясыс Виталий Уляшевлӧн, шыладыс Василий Чувьюровлӧн), кодӧс вӧзйис «Коми сьылан» котыр. Гран-при вичмӧдӧма Таисия Чаплыгиналы, коді гижӧма «Коми муын» сьыланкывлы кывъяссӧ да шыладсӧ; сьылӧма Уква карса «Лысва войт» ансамбль.
Лыд серти XXII-ӧд фестивальын режиссёралӧма Алексей Полубояров. Быд сьыланкыв дорӧ лыа анимация дасьтӧма Анастасия Яркова, а Коми республикаса Юралысьлы сцена вылын козьналӧма кӧзапиӧс.
Василей — 2017
XXIII-ӧд конкурс вылӧ 25 шылад тэчысь мӧдӧдӧма 37 сьыланкыв. На пиысь бӧрйӧма 14-ӧс, кодъяс вермасясны 4 нимпасын. Медводдзаысь вӧзйисны ассьыныс уджъяссӧ Евгения Удалова, Алексей Чашников, Александр Уляшев да Анна Ульянова.
Василей — 2020
27-ӧд конкурсын 4 номинацияын вермасис 10 сьыланкыв. Медводдзаысь вӧлі пыртӧма «Том йӧзлы сьыланкыв» нимпас. Гран-при шедӧдіс «Асланым олӧм» сьыланкыв (шыладыс Александр Уляшевлӧн, кывъясыс В. Г. Лодыгинлӧн), сьыліс Кулӧмдінысь «Июль» йӧзкостса сьылан котыр.
Ӆ
Ӆӆ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ кильдин саами кывйын. Шуанног — [ɬ].
Мукӧддырйи мӧд ылі войвывса да сибирса вужвойтыръяслӧн кывъясын Ӆ гижӧны Ԯ либӧ Ԓ пыдди.
Дидимоплексис
Дидимоплексис (Didymoplexis) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын да Австралияын.
Фердинанд
Фердинанд — тайӧ Уранлӧн спутник. Сылӧн радиус — 10 км. Уранӧдз шӧр кост 20 901 000 км. Фердинанд восьтісны Мэтью Холман, Джон Кавелаарс, Дэн Милиславлевич да Брэтт Глэдмэн 2001 воын.
1955-ӧд во
1955-ӧд (Сюрс ӧкмыссё ветымын витӧд) во — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ субӧтасянь.
Брезон демократ котыр
Брезон демократ котыр (брез. Unvaniezh Demokratel Breizh, франц. Union Démocratique Bretonne) - Брезлысь автономия дорйысь политик ютыр.
Асланыс сайт
Шотландса войтырлӧн ютыр
Шотландса войтырлöн ютыр (шотл. Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba, англ. Scottish National Party, англ.-шотл. Scottis Naitional Pairtie) - Шотландын асшöрлун дор сулалысь политик ютыр.
Асланыс сайт
Ҋ
Ҋҋ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ кильдин саами кывйын. Шуанног — [j̊].
Эстония (астероид)
1541 Эстония — тайӧ Шонді ылдӧсын астероид. Сылӧн ыджда — 10 км. Эстония восьтіс Суоми Муса астроном Юрьё Вяйсяля 1939 воӧ.
Лаборӧм (Кӧрткерӧс район)
Лаборӧм (Лабором) – Коми Республикаса Кӧрткерӧс районысь Керӧс сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География
Лаборӧм пукалӧ Эжва юлӧн шуйга берегын, Лаборӧм ты бокын.
Велӧдӧм
Подув (начальнӧй) школа восьтӧма 1910 воын.
Несо
Несо — тайӧ Нептунлӧн спутник. Сылӧн радиус — 30 км. Нептуннӧдз шӧр кост 48 387 000 км. Несо восьтісны Брэтт Глэдмэн, Мэтью Холман да мӧд астрономъяс 2002 воын.
Фенния (астероид)
1453 Фенния — тайӧ Шонді ылдӧсын астероид. Сылӧн ыджда — 3,615 ± 0,2 км. Фенния восьтіс Суоми Муса астроном Юрьё Вяйсяля 1938 воӧ. Астероидлӧн эм спутник, сылӧн восьтісны 2007 воӧ.
Азербайджан
Азербайджа́н, Азербайджан Республика (Azərbaycan, Azərbaycan Respublikası) — тайӧ канму Европаын да Азияын.
Пахорукова Вера Васильевна
Пахорукова Вера Васильевна (1937—2020) — перым коми гижысь, перым коми литература туялысь.
Олан туй
Вера Пахорукова чужӧма 1937-ӧд вося йирым тӧлысь 20-ӧд лунӧ Перым Коми кытшысь Юсьва районса Улыс Волпадор грездын. Батьыс, Василий Фёдорович, вӧлӧма школаса директорӧн, а мамыс, Нина Дмитриевна, уджалӧма изба-читальянын.
1968—1971-ӧд воясӧ велӧдчӧма СССР-са Коми филиаллӧн аспирантураын. 1971—1978-ӧд воясӧ вӧлӧма СССР-са Коми филиаллӧн Кыв, литература да история институтын научнӧй сотрудникӧн.
1978-ӧд восянь уджалӧма Сыктывкарса канму университетын: 1996-ӧд восянь — коми литература да фольклор кафедраса профессор.
2001—2014-ӧд воясӧ уджалӧма Коми канмуса педагогика институтын.
Кулӧма 2020-ӧд вося лӧддза-номъя тӧлысь 7-ӧд лунӧ Вежа Петыркарын.
Туялан удж
Дасьтӧма мукӧд коми литература туялысьяскӧд ӧтув куим том «Коми литература история» монография (1980, 1981).
Чоктав кыв
Пример
Hattak yuka keyu hokʊtto yakohmit itibachʊfat hieli kʊt, nan isht imaiʊlhpiesa atokmʊt itilawashke; yohmi ha hattak nana hohkia, keyukmʊt kanohmi hohkia okla moma nana isht aim aiʊlhpiesa, micha isht aimaiʊlhtoba he aima ka kanohmi bano hosh isht ik imaiʊlhpieso kashke. Amba moma kʊt nana isht imachukma chi ho tuksʊli hokmakashke. (Atikel I, Aiʊlhepiesa Makosh Ʊlhpisa)
Йирым тӧлысь 10-ӧд лун
Йирым тӧлысь 10-ӧд лун — Григорий календарын 283-ӧд лун (кассяна воясӧ — 284-ӧд лун). Во помӧдз 82 лун.
Валлон кыв
Валлон кыв (Walon) — Бельгияын роман кывъясысь ӧти.
Дифилакс
Дифилакс (Diphylax) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр.
Кобра (Койгорт район)
Кобра, Гобӧр (Кобра) – Коми республикаын Койгорт сикт овмӧдчӧминö пырысь грезд, кодӧс тупкисны да бырӧдісны 1970-ӧд воясӧ.
Ним артмӧм
Кобра ним артмӧма ю ним серти. Грездсӧ нӧшта шуӧны комиӧн «Гобӧр».
1954-ӧд во
1954-ӧд (Сюрс ӧкмыссё ветымын нёльӧд) во — Григорий календар серти кассяна во, пансьӧ пекничасянь.
Псамафа
Псамафа — тайӧ Нептунлӧн спутник. Сылӧн радиус — 19 км. Нептунӧдз шӧр кост 46 695 000 км. Псамафа восьтісны Скотт Шеппард, Дэвид Джуитт да Джен Клина 2003 воын.
Кӧмри ютыр
Кӧмри ютыр (кӧмр. Plaid Cymru; /plaɪd ˈkəmri/) — Кӧмри муын политик ютыр.
Plaid Cymru — асланыс сайт
Ҏ
Ҏҏ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ кильдин саами кывйын. Шуанног — [r̥], пример вылӧ, поҏтэ [ˈpor̥tɛ] — вердны, то̄ҏҏк [toːr̥ːk] — пась.
1777-ӧд во
1777 во — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ середасянь.
Коми мифология
Коми мифология тайӧ Коми-Зыряналӧн, Коми-Пермякъяслӧн да Коми-Ёдзякъяслӧн мифологияныс.
Бурдина Любовь Михайловна
Бурдина Любовь Михайловна (1948) — «Зарни Ань» ансамбльын сьылысь-йӧктысь, Коми Республикаса нимйӧза артист (2011 во).
Сьылӧм
2011 воын культура да искусствоӧ ыджыд пай пуктӧмысь Коми Республика Юралысьлӧн Указӧн Л.М. Бурдиналы сетӧма «Коми Республикаса нимйӧза артист» почёт ним.
Карелия (астероид)
1391 Карелия — тайӧ Шонді ылдӧсын астероид. Сылӧн ыджда — 11 км. Карелия восьтіс Суоми Муса астроном Юрьё Вяйсяля 1936 воӧ.
Некрасова Галина Александровна
Некрасова Галина Александровна (1958) — коми кыв туялысь, филологияса кандидат. Батьыс — коми гижысь, Коми АССР-са школаясын нимӧдана велӧдысь, Коми Республикаса Почёта гражданин Александр Некрасов (Гамса).
Олан туй
Галина Некрасова чужӧма 1958-ӧд вося ӧшым тӧлысь 12-ӧд лунӧ Коми АССР-ын Емдін районса Айкатылаын. 1976-ӧд воын помалӧма Емдін районса Гам сиктын, 1981-ӧд воын — Сыктывкарса канму университетысь пилология пакультет.
Туялӧмъяс
1987-ӧд воын Тарту университетын дорйӧма филологияса наукаясса кандидат ним вылӧ диссертация, темаыс «Л-овые падежи в коми языке».
Йӧзӧдӧма 230 сайӧ туясян удж, на лыдын: «Ӧнія коми кыв. Морфология» (2000, соавт.), «Коми кывлӧн историческӧй фонетика» (2000), «Система L-овых падежей в пермских языках. Происхождение и семантика» (2002), «Вежлӧг перым кывъясын: форма, вежӧртас, артманног» (2004), «Структура слова и выбор падежного алломорфа в пермских языках» (2006).
Дасьтӧма «Коми язык» (М., 1998), «Республика Коми» (Т. 2. 1999) энциклопедияяслы статьяяс.
Галина Некрасова — Фин-йӧгра котырӧ суйӧрсайса пырысь (Хельсинки, Финляндия).
Ыджыдвидз (Кӧрткерӧс район)
Ыджыдвидз (Большелуг) — Коми Республикаса Кöрткерöс районын коми сикт, Ыджыдвидз сикт овмӧдчӧминлöн шöрин.
Ним артмӧм
Ним артмӧм йылысь эм татшӧм висьталӧм: овмӧдчылӧмаӧсь пӧ Висер юлӧн шуйга берегас — сэн оз ков вӧлӧм вӧчны выль видз-му, сы вӧсна мый ю русло вежласьӧм понда чукыляс вӧлӧма нин ыджыд видз. Век жӧ ёна ойдалӧм вӧсна вуджӧмаӧсь веськыд берегас. Нимыс кольӧма Ыджыдвидз.
Фольклор
Кыдзи и став Висер вожын, эмӧсь Тювӧ йылысь висьтъяс. Сідзжӧ 1939 воын волӧма фольклор чукӧртысь Осипов Иван Александрович. Сылы сьылӧмаӧсь Васильева Домна Максимовна, Габова Фекла Вонифатиевна, Никифорова Евдокия Вонифатиевна; бӧрдӧдчанкывъяс оллялӧма Мишарина Парасковья Ивановна (Калик Иван Парась); мойдӧмаӧсь Джиянысь Мефодий Романович Попов, Макарсиктысь Филипп Тимофеевич Мишарин да Аврам Степанович Мишарин.
География
Пуксьöма Висер юлöн веськыд берегас. Ыджыдвидз овмöдчöминö пырöны Выльыб, Джиян да Зулӧб грездъяс. Ыджыдвидзсянь Кӧрткерӧсöдз – 75 км, Сыктывкарöдз – 123 км.
История
XVII нэм помас ёна ойдлöм вöсна да Висер юлöн ва туй вежсьöм вöсна Кöсьта керöсын олысьяс вуджöмаöсь овны Висер юлöн веськыд берегас. Öтияс овмöдöмаöсь вывтасiнö, выль ыбъяс вылö – тадзи артмöма Выльыб, мукöдыс – ю кузя улöджык, но дыр кад чöж став олысьсö шуöны ыджыдвидзсаöн. Медводдза вуджысьсö шулöмаöсь «шабалаöн». Веськыд берегас овны вуджöмаöсь дыр кад чöж.
Вичко
Кирпичысь вичко кыпöдöмаöсь 1914-1918-öд воясö. Уджалöма 1932-öд воöдз. Сэк арестуйтöмаöсь священник Мысов Алексей Григорьевичöс, кодi велöдлöма «Закон божий» Ыджыдвиддзын, Выльыбын и Джиянын.
Культура
Сиктын эм Культура керка.
Игушев Евгений Александрович
Игушев Евгений Александрович (1939) — коми кыв туялысь, филология наукаясса доктор (1991).
Олан туй
Евгений Игушев чужӧма 1939-ӧд вося рака тӧлысь 11-ӧд лунӧ Изьва районса (ӧні — Сӧснагорт район) Пожня грездын.
1953-ӧд воын помалӧма Уквавомса 7 класса школа, 1957 воын — Укваса горно-нефтянӧй техникум.
1963 помаліс Коми канмуса педагогика институт. Уджаліс коми кыв да литература велӧдысьӧн Кедвавомса 8 класса школаын. Армиаын служитӧм бӧрын водзӧ велӧдіс коми кыв да литература Изьва районысь Гамса 8 класса школаын.
1969 восянь уджаліс СССР-са наукаяс академиалӧн Коми филиалын младшӧй научнӧй сотрудникӧн. 1973 воын филологиаса кандидат ним вылӧ диссертациа дорйӧм бӧрын вуджис уджавны Сыктывкарса канму университетлӧн коми кыв да литература кафедраӧ.
1991 воын Тарту университетын дорйис филологиаса доктор ним вылӧ диссертациа (коми кывйын морфологиа категориаяслӧн стилистика). Некымын во велӧдіс коми кыв Уппсала университетын фин-йӧгра факультетса студентъяслы да аспирантъяслы.
Кӧкъямыс во деканаліс Сыктывкарса университетлӧн филологиа факультетын (1978—1986). Коми да фин-йӧгра кывтуялӧм кафедраын веськӧдлысь (1992—1996) да пропессор.
2003—2014 воясӧ вӧлі Йӧгра канму университетысь гуманитарнӧй факультетса филологиа кафедраын пропессор. Та кадӧ жӧ уджаліс ведушӧй научнӧй сотрудникӧн Обдорса йӧгра войтырлысь кыв велӧдан да видзан Лабораториаын. 2014 вося кӧч тӧлысьсянь — Канму службаӧ да веськӧдлыны велӧдан Коми Республикаса академияын пропессор, та кадӧ жӧ — Кыв, литература да история институтын ведушӧй научнӧй сотрудник.
Туялан удж
Е.А. Игушев туяліс коми кывлӧн изьва сёрнисикасын рочысь пырӧм кывъяс, ӧнія коми кывлысь грамматическӧй стилистика, лӧсьӧдіс студентъяслы коми кывйысь практическӧй стилистика серти велӧдан небӧгъяс. Дасьтіс уна удж ӧнія кадӧ коми кыв сӧвмӧм да бергалӧм йылысь. Гижӧма 250 сайӧ туялан удж, на лыдын 20 сайӧ торъя небӧг.
Евгений Игушев — фин-йӧгра туялысьяслӧн войтыркостса котырӧ пырысь (Хельсинки, Финляндия), Хунгарологъяслӧн войтыкостса котырӧ пырысь (Будапешт, Венгрия).
Ильмаре
Ильмаре — тайӧ Вардалӧн спутник. Сылӧн радиус — 188 км. Вардаӧдз шӧр кост 4200 км. Варда восьтіс Америкаса астроном Кейт С. Нолл 2009 воӧ.
Видзӧдӧй тшӧтш
Ильмари (астероид)
Хмонг (кыв)
Хмонг (Hmoob), сідзжӧ мяо — тайӧ лунвыв Китайын (Сычуань, Гуйчжоу, Гуанси да Юньнань провинцияясын), войвыв Вьетнамын, Лаосын да Таиландын мяо-яо (хмонг-мьен) кыв. Анбур — Поллард слога анбур, латин, пахау.
Латин анбур (1951)
Инициальяс:
Финальяс:
Латин-кирилл анбур (1956)
Асыввыв сёрнисикас:
<font size="+2">a я b c d e э æ g h ч i j k l m ш n ŋ o ө p ʔ q r s ʃ t u w y z
<font size="+2">a b c d e э æ f g h i k l m n ŋ o p ʔ q r s t u v x y z ʑ
Рытыввыв сёрнисикас:
<font size="+2">a я b c d e f g h ч i j k l m n ŋ o p ʔ q r s ʃ t u v x y z
Асыв-вой сёрнисикас:
Латин анбур (1957)
Инициальяс:
Тонъяс пасйӧны шыпасъясӧн: b, x, d, l, q, r
Шӧр сёрнисикас:
Финальяс:
Рытыввыв сёрнисикас:
Тонъяс пасйӧны шыпасъясӧн: b, x, d, l, q, r, g, f
Латин анбур (1958)
Инициальяс:
Финальяс:
Тонъяс пасйӧны шыпасъясӧн: b, x, d, l, q, r
Рытыввыв сёрнисикас:
Тонъяс пасйӧны шыпасъясӧн: b, x, d, l, q, r, g, f
Шӧр сёрнисикас:
Тонъяс пасйӧны шыпасъясӧн: b, x, d, l, t, s, k, f
Мелехина Вера Петровна
Мелехина Вера Петровна (1965) — перым коми гижысь.
Олан туй
Вера Мелехина чужӧма 1965 вося моз тӧлысь 2-ӧд лунӧ Перым обласьтын Перым коми национальнӧй кытшысь Кӧч районса Лобоз грездын. Велӧдчӧма Гаинчи начальнӧй школаын, 1980 воын помалӧма Хазовса 8 класса школа. 1982 воын помалӧма Верещагино карын 4 №-а ГПТУ, 1987 воын — Кудымкарын Перым Коми видз-му овмӧс техникум. Уджалӧма «Кочёвскӧй» совхозын зоотехникӧн; веськӧдлӧма Лобоз сиктса клубӧн (1982—2002 воясын), Кӧч районса культура керкаын автоклубӧн, «Надея» да «Лымдорчача» фольклор котыръясӧн.
Гижан удж
Перым коми кывйӧн медводдза кывбуръяссӧ йӧзӧдлӧма «Парма» кытшса газетын 1992 воын. Йӧзӧдчылӧма «Северянка» да «Кочёвская жизнь» райгазетаясын, Кудымкар районса «В окружении Камы» газетын, «Иньва» литературно-художественнӧй сборникъясын (2007, 2010, 2012 воясӧ). Пырӧдчылӧма районса да Перым коми кытшса литературнӧй конкурсъясӧ 2005, 2008, 2011, 2012 воясын. Медводдза «Оланлӧн пассэз» кывбур чукӧрыс петӧма Перым Коми небӧг лэдзанінын 2010 воын.
2018 воын сетӧма Перым Коми кытшса А. Зубов нима литературнӧй премия поэзия юкӧнын «Ловнам ме гортын» кывбур чукӧрысь.
Небӧгъяс
Ставнас йӧзӧдӧма вит асшӧр небӧг:
Безносикова Люция Михайловна
Безносикова Люция Михайловна (1940) — коми кыв туялысь, филологияса кандидат (1978).
Олан туй
Люция Михайловна чужӧма 1940 вося косму тӧлысь 29-ӧд лунӧ Удора районса Важгорт сиктын. Медводз велӧдчӧма Важгортса школаын. 1956 воын мам-батьыскӧд локтӧма Сыктывкарӧ, велӧдчӧма 1-ӧд номера школаын. 1958 воын пырӧма Коми канмуса педагогика институтлӧн история да филология факультетӧ. Люция Михайловна ӧкмыс во зільӧма «Югыд туй» газетын, пырӧма Россияса журналистъяслӧн котырӧ. 1972 воын локтӧма уджавны Коми наука шӧринса Кыв, литература да история институтӧ. Велӧдчӧма Москваын аспирантураын академик Б.А. Серебренников, профессоръяс В.И. Лыткин да К.Е. Майтинская, А.П. Феоктистов дорын.
Туясян удж
Кандидатлысь диссертациясӧ Люция Михайловна дорйӧма 1978 воын Тартуса университетын, туялӧма сёрнисикасъяслысь коми гижӧда кыв озырмӧдӧмын тӧдчанлунсӧ. Уджсӧ вӧчӧмакоми лингвист Е.С. Гуляевлӧн веськӧдлӧм улын. Сёрӧнджык диссертациясӧ вӧлі лэдзӧма торъя небӧгӧн.
Кыв, литература да история институтын Люция Михайловна уджалӧма нелямын кык во, лоӧма коми лексикология, диалектология, литература кывлысь сӧвмӧмсӧ туялӧмын тӧдчана специалистӧн. Дасьтӧма 140 унджык научнӧй удж да гижӧд, найӧс йӧзӧдӧма Россияын, Эстонияын, Венгрияын, Финляндияын. Пуктӧма ассьыс пай «Коми язык», «Республика Коми», «Историко-культурный атлас Республики Коми» энциклопедияяс лӧсьӧдӧмӧ
Финн-угроведъяс пӧвстын Люция Михайловнаӧс медся бура тӧдӧны кыдзи лексикологӧс да лексикографӧс, лексика боксянь коми кывлысь озырлунсӧ туялысьӧс. Уджъёртъясыскӧд дасьтӧма уна выль кывкуд. Тайӧ и антонимъяслӧн, омонимъяслӧн, синонимъяслӧн, эпитетъяслӧн, велӧдчысьяслы этимологическӧй словаръяс, комиа-роч да роча-коми кывчукӧръяс. Бӧръя кык кывкудйыс коми кывсӧ медся шымыртанаӧсь, ӧтиас пыртӧма 31 сюрс, мӧдас — 52 сюрс кыв. На вылӧ мыджсьӧны и ичӧтджык словар дасьтысьяс, наӧн ёна вӧдитчӧны школаын.
2003—2007 воясӧ Люция Михайловна юрнуӧдӧма коми сёрнисикас кывкуд дасьтысь котырӧн. Словарлӧн медводдза томыс петӧма 2012 воын, мӧдыс — 2014 воын. Сэтчӧ пыртӧма 78 сюрс гӧгӧр кыв.
Туялӧма ӧнія коми кывлысь вежсьӧмсӧ, зільӧма гӧгӧрвоны, кутшӧм выль кывъяс пырӧны миян сёрниӧ да кыдзи. Тайӧ туясьӧмыс петкӧдчӧма «Выль коми кыввор», «Неологизмы в коми языке: социолингвистический аспект изучения», Е.А. Цыпановкӧд дасьтӧм «Словарь общественно-политических терминов» уджъясын.
1994 восянь сійӧ зільӧ и республикаса термино-орфографическӧй комиссияын. Сылысь уджсӧ донъялӧма «Коми Республикаса наукаын нимӧдана уджалысь» нимӧн, уна грамотаӧн; сійӧ куимысь босьтлӧма канму премия.
Кирово-Чепецк
Кирово-Чепецк (Усть-Чепецк, Чепцадін) тайӧ Рочмуса кар, Киров обласьтын кар. Промышленнӧй да культурнӧй шӧрин.
Йӧз: 88,3 сюрс гӧгӧр (2005).
Панев Зосима Васильевич
Панев Зосима Васильевич (1914—1994) — канму тэчасын да ютырын уджалысь, Коми АССР-са Вылыс Сӧветлӧн Президиумӧн веськӧдлысь.
Олан туй
Велӧдӧма, директоралӧма Важкуръяса шӧр школаын, инспекторалӧма Шойнаты районса велӧдӧм юкӧнын. 1936—1937 воясӧ служитӧма Гӧрд Армияын. Армия бӧрын уджалӧма Наркомпросын заочнӧй велӧдчӧм котырса веськӧдлысьӧн, заочнӧй республикаса школаын директорӧн. 1939—1940 воясӧ бара Гӧрд армияын, тышкасьӧма СССР-Суоми тышын, кокас ранитчылӧма.
1940-ӧд восянь уджалӧ ВКП(б)-ын, 1940—1943 воясӧ — Коми АССР-са обкомын, 1943—1947-ӧд воясӧ — ВКП(б)-лӧн Сыктыв районса комитетын 1-дза секретар. 1947—1950-ӧд воясӧ велӧдчӧма ВКП(б) Шӧр комитетбердса Вылыс партийнӧй школаын.
1950-ӧд восянь — ВКП(б) Коми обкомын отделӧн веськӧдлысь. 1950-ӧд восянь 1962-ӧд вося ода-кора тӧлысьӧдз вӧлӧма Коми АССР-са министръяслӧн Сӧветӧн веськӧдлысьӧн, 1963—1972-ӧд воясӧ — Коми АССР-са министръяслӧн Сӧветӧн веськӧдлысьӧс медводдза вежысьӧн, 1972—1984-ӧд воясӧ — Коми АССР-са Вылыс Сӧветлӧн Президиумӧн веськӧдлысьӧн. 1984-ӧд восянь — СССР-са персональнӧй пенсионер.
Сійӧс куимысь бӧрйывлӧмаӧсь СССР-са Вылыс Сӧветӧ депутатӧн (1954—1966), нёльысь — РСФСР-са Вылыс Сӧветӧ (1951, 1975—1984). Уна во чӧж вӧлӧма Коми АССР-са Вылыс Сӧветса депутатӧн (1951—1963), 1971—1984).
Сылӧн нимкӧд йитчӧмаӧсь Коми АССР-са культура да экономикаын олӧмын ыджыд вежсьӧмъяс: кӧрт туй вӧчӧм, мусир перъянінъяс корсьӧм, Эжва ю бокын Сыктывкара вӧр комплекс кыпӧдӧм, республикаса шылада театр да Сыктывкарса канму университет восьтӧм, да с.в.
Кулӧма 1994-ӧд вося вӧльгым тӧлысь 7-ӧд лунӧ Сыктывкарын.
Калининград обласьт
Калининград обласьт тайӧ регион Рочмуын.
Даур кыв
Даур кыв - тайӧ войвыв да рытывыв Китайын (Пытшкӧсса Монголияын, Синьцзян-Уйгур асвеськӧдлан районын да Хэйлунцзянын) монгол кыв.
Ԑ
Ԑԑ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ маду кывйын. Шуанног — [æ]. Мукӧддырйи ханты кывйын Ԑ гижӧны Є пыдди.
Даур кыв
Даур анбур
Кирилл (1956):
Ԑ
Видзӧдӧй тшӧтш
Ɛ
ε
Сао
Сао — тайӧ Нептунлӧн спутник. Сылӧн радиус — 22 км. Нептунӧдз шӧр кост 22 422 000 км. Сао восьтісны Мэтью Холман, Дэн Милиславлевич, Джон Кавелаарс, Томми Грав да Уэсли Фрейзер 2002 воын.
София
Йӧз:
Шель (Изьва район)
Щель (Щель) — Коми Республикаын Изьва районысь Мокчой сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Инкери (астероид)
1479 Инкери — тайӧ Шонді ылдӧсын астероид. Сылӧн ыджда — 15 км. Инкери восьтіс Суоми Муса астроном Юрьё Вяйсяля 1938 воӧ.
Гагауз кыв
Гагауз кыв (gagauz dili, гагауз дили) тайӧ тюрк кыв, Гагаузияын (Молдовалӧн регион) каналан кыв.
Гагауз анбур
Латин анбур (1996 восянь)
Кирилл анбур (1957—1995)
Прокопьевка (Луздор район)
Прокопьевка (Прокопьевка) – Коми Республикаын сикт, Луздор районысь Прокопьевка сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
География
Прокопьевка сикт сулалӧ Прокопьевка ю дорын. Прокопьевкасянь Абъячой юрсиктӧдз 146 км.
Р̌
Р̌р̌ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ нивх кывйын. Шуанног — [r̥]. 1932—1937 воясӧ латин анбурын Р̌ р̌ пыдди гижисны R’ r’, 1979 воӧдз — диграф рш.
Якша (Мылдін район)
Якша (Якша) – Коми республикаын посёлок, Мылдін районысь Якша сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
География
Посёлоксянь Мылдін юрсиктӧдз 126 км.
Догри
Догри (डोगरी ڈوگرى ḍogrī) — тайӧ Индияын (Джамму да Кашмир, Химачал-Прадеш, Пенджаб штатъясын) да Пакистанын инд-арий кыв. Анбуръяс — Индияын деванагари, Пакистанын — араб (насталик), важӧн — такри.
Йирым тӧлысь 11-ӧд лун
Йирым тӧлысь 11-ӧд лун — Григорий календарын 284-ӧд лун (кассяна воясӧ — 285-ӧд лун). Во помӧдз 81 лун.
1953-ӧд во
1953-ӧд (Сюрс ӧкмыссё ветымын коймӧд) во — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ четвергсянь.
Таласса
Таласса — тайӧ Нептунлӧн спутник. Сылӧн радиус — 41 км. Нептунӧдз шӧр кост 50 075 км. Таласса восьтіс Америкаса астроном Ричард Террил 1989 воын.
Выльтыдор
Выльтыдор (Выльтыдор) — Сыктывкар каркытшӧ пырысь посёлок. Пырӧ Сыктывкар каркытшлӧн Вылыс Максаковка кар кодь посёлоклӧн администрация улӧ.
Ним артмӧм
Посёлок артмис Выльты бокын; сысянь и муніс посёлоклы нимыс.
География
Посёлок пукалӧ Выльты да Сыктыв ю костын. Выльтыдорсянь Вылыс Максаковка юрсиктӧдз 7 км, Сыктывкарӧдз 9 км.
Уличаяс
Посёлокын вит улича:
Олысь лыд
2010 воын Выльтыдорын олісны комияс (54 %), рочьяс (40 %), украинечьяс (5%).
Культура
2014 во вылӧ посёлокын эм Культура керка (восьтӧма 1953 воын), медпункт.
Велӧдӧм
Выльтыдорын уджалӧ 65-ӧд №-а челядь видзанін. Сійӧ вӧлі восьтӧма 1963-ӧд воын. 2011 воын кыпӧдӧма медшӧр корпускӧд орччӧн узьлан да ворсан корпус. 2018 во кежлӧ садикыслӧн куим корпусын 13 челядь котыр. 26 морт зільӧ 317 кагакӧд.
Засухин Андрей Викторович
Засухин Андрей Викторович (1976) — коми артист.
Олан туй
Андрей Засухин чужӧма Коми АССР-ын Сыктывдін районса Сёська сиктын 1976-ӧд вося кӧч тӧлысь 6-ӧд лунӧ. Помалӧма Сёськаса нетыр школа (1991), Искусствояс гимназия (1993), Сыктывкарса искусствояс училишӧысь актёрскӧй юкӧн (1998). Студентӧн, на 1993-ӧд восянь, ворсӧма Фольклор театрын (ӧні шусьӧ Коми Республикаса вужвойтырлӧн шылада-драмаа театр). 2002—2006-ӧд воясӧ уджысь орӧдчытӧг велӧдчӧма Ярославльын канмуса театральнӧй институтлӧн «драмаа театрса да киноса артист» факультетын.
Отерма (астероид)
1529 Отерма — тайӧ Шонді ылдӧсын астероид. Сылӧн ыджда — 56 км. Отерма восьтіс Суоми Муса астроном Юрьё Вяйсяля 1938 воӧ.
Видзӧдӧй тшӧтш
Лииси Отерма (суоми астроном)
Тыдор (Луздор район)
Тыдор (Калининская) — Коми Республикаын Луздор районса Абъячой сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География
Грезд пукалӧ Луз юлӧн шуйга берегын. Тыдорсянь Абъячой шӧрсиктӧдз 5 км, Сыктывкар юркарӧдз 194 км.
Олысь лыд
Грездын олӧны комияс.
Велӧдӧм
Тыдорын эм школа.
Ҍ
Видзӧдӧй тшӧтш
Ѣ
Наяда
Наяда — тайӧ Нептунлӧн спутник. Сылӧн радиус — 33 км. Нептунӧдз шӧр кост 48 227 км. Наяда восьтіс Америкаса астроном Ричард Террил 1989 воын.
Диплокаулобиум
Диплокаулобиум (Diplocaulobium) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын да Океанияын.
Калевала (астероид)
1454 Калевала — тайӧ Шонді ылдӧсын астероид. Сылӧн ыджда — 7—15 км. Калевала восьтіс Суоми Муса астроном Юрьё Вяйсяля 1936 воӧ.
Стерлитамак
Стерлитамак (Стәрлетамаҡ, Stәrletamaq, Стәрлетамак, Стерлитамак) тайӧ Рочмуын Башкортостан республикаса кар. Промышленносьт, туясян да культура шӧрин. Пукалӧ Ашкадар юӧ Стерли юлӧн усянінын. Карлӧн медшӧр уличаыс — Ленин шӧртуй.
Олысь лыд: 273 сюрс гӧгӧр (2008).
Эжов (Кӧрткерӧс район)
Эжов (Эжол) – Коми Республикаса Кӧрткерӧс районысь Керӧс сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Улыс Ярашъю (Кулӧмдін район)
Улыс Ярашъю (Нижний Ярашъю) – Коми Республикаын Кулӧмдін районысь Пожӧг сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь посёлок.
География
Посёлок пукалӧ Эжва юлӧн шуйга бокас, Ярашъю вомсянь неылын. Улыс Ярашъюсянь Пожӧг шӧрсиктӧдз км, Кулӧмдін юрсиктӧдз км.
Олысь лыд
Посёлокын олӧны комияс.
Овмӧс
2012 во кежлӧ Улыс Ярашъюын вӧлі кык асшӧр уджалысьлӧн овмӧс (Нехорошева А.А., Третьяков А.В.), кодъяс пӧрӧдӧны вӧр да кутӧны пилорамаяс.
Культура
Посёлокын эм клуб. Том йӧз чукӧртчывлӧны праздникъяс дырйи, клубса уджалысьяс нуӧдӧны дискотекаяс. Посёлокса олысьяс вӧчлӧны концертъяс
Велӧдӧм
Школа да челядь видзанін - детсад – абуӧсь.
Ӧтувтӧм Войтыръяслӧн Котырныс
Organizazión d'as Nazions Unitas arz:أمم متحدة Organización de les Naciones Uníes Jongtėniu Tautū Organėzacėjė Арганізацыя Аб'яднаных Нацый Unaeted Neisen Majalisar ɗinkin duniya Organizzaçion de e Naçioin Unïe FN Organizaţia Naţiunilor Unite Ovttastuvvan Nášuvnnat එක්සත් ජාතීන් Уједињене нације Àkójọẹgbẹ́ Ìṣọ̀kan àwọn Orílẹ̀-èdè
Юсь
Юсь (Cygnus; лебедь) — миян вӧр-ваын олысь лэбачьяс пӧвстын медся ыджыд, дзодзӧг отрядса утка котырысь лэбач.
Ыджда да рöм
Джуджданас муртса абу кык метр, а сьӧктанас овлывлӧ 13 килограммӧдз. Бордйыс кык да джын метр пасьта. Гӧн рӧмыс лым кодь еджыд, нырыс кольквиж либӧ вижовгӧрд, сӧмын йылыс да крукыльыс сьӧд, синмыс перкаль. Пукаланінсяньыс сьӧкыда кыпӧдчигас вель унаысь йӧткыштчалӧ кокнас и борднас ва веркӧсӧд.
Оласног
Позсӧ вӧчӧ ыджыдӧс — метр пасьта кымын, тэчӧ сійӧс шепта турунъяслӧн заысь, эжӧрысь да нитшкысь. Тайӧ мича пӧткаыс веж петкӧдлана кыдзи ловъя дырйиыс, сідз и серпасъяс вылын. Уна шусьӧг да сьыланкыв тэчӧма сы йылысь быд войтырлӧн.
Юсьяс оз сунавны, сы вӧсна сёянсӧ корсьӧны ляпкыдінысь. Юрсӧ ваӧ сюйӧмӧн куталӧны ты пыдӧсын олысь гагъясӧс, а сідзжӧ перъялӧны васа быдмӧгъяслысь засӧ да вужъяссӧ.
Мӧд сикасыс — дзоля юсь («малый или тундровый лебедь»). Ичӧтджык воддза юссьыс, сьӧктаыс сӧмын 7 килограмм. Нырыс гӧрдовкольквиж, синмыс перкаль рӧма, кокыс сьӧд. Паныдасьлывлӧ сӧмын тундраса тыясын. Войвылӧ локтӧны ыджыд юсьяс дорысь сёрӧнджык — ода-кора тӧлысь пуксьӧм бӧрын нин. Гозйӧдчӧны миянӧ вотӧдз на. Позсӧ лӧсьӧдӧ энь юсьыс. Пӧжны пуктӧ кык либӧ куим еджыд рӧма кольк. Пукалігас айыс дӧзьӧритӧ да видзӧ сійӧс. Лёктор кӧ мыйкӧ казялас, пыр и юӧртас пӧлыслы, и мӧдыс эновтӧ позсӧ.
Пияныс пондӧны лэбавны кӧч тӧлысьын. Чужан мусӧ эновтӧны мукӧд юсь моз жӧ кӧдздӧдігӧн. Тӧвсӧ коллялӧны Бритму діяс вылын, а кодсюрӧ матынджык — Войвыв саридзын да Еджыд саридзлӧн кынмавтӧминъясын.
Юсьяслӧн яйыс чӧскыд и гӧныс зэв колана. Но найӧс кыйны оз позь, сы вӧсна мый пыртӧма видзан лэбачьяс лыдӧ, а быран выйӧдз воӧм сикасъяссӧ весиг пасйӧма «Гӧрд небӧгын».
Рöдвуж кыв вылын
«Юсь» нимыс зэв важся. Перымса комияс да удмуртъяс комияс моз жӧ «юсьӧн» шуӧны, марилӧн — «йӱксӧ», финъяслӧн — «ёутсэн». Рӧдвуж весьтасъяс эмӧсь тшӧтш мордва, саам да манси кывъясын.
Вӧлӧгда губерня
Вӧлӧгда губерния — Россияса империяын губерня. Артмӧдӧма 1796 воын. Шӧриныс — Вӧлӧгда.
География
Вӧлӧгда губерния пукаліс Россияса Европалӧн войвылын, сыысь ыджыдджык вӧлі сӧмын Кардор губерня. Водзынсӧ тайӧ муяс вылас овлісны финн-йӧгра племенаяс. XII нэмын татчӧ воӧны новгородечьяс, панӧны каръяс (Вӧлӧгда, Югдін да мукӧд) да вужйӧдӧны христианство. Новгород усьӧм бӧрын муясыс вуджӧны Москвалы.
История
1780 воын Кардор (Архангелогородск) губернялӧн куим провинцияысь (Вӧлӧгда, Кардор да Югдін (Великоустюгский) — вӧлі лӧсьӧдӧма Вӧлӧгда наместничество, Вӧлӧгда лои Вӧлӧгда провинциялӧн да Вӧлӧгда наместничестволӧн веськӧдлан шӧринӧн. 1784 воын Кардор наместничество торйӧдӧма Вӧлӧгда наместничествоысь. 1796 воын артмӧдӧма Вӧлӧгда губерня кыдзи торъя асшӧр веськӧдлан мутас, а Вӧлӧгда лои губерняса шӧринӧн.
1864 вося моз тӧлысь 6 лунӧ Вӧлӧгда да матысса 11 шӧр губернялӧн муяс вылын лӧсьӧдӧма Москваса военнӧй кытш.
Губерня юклӧм
1796 восянь 1918 воӧдз губерня вӧлі юксьӧ 10 уезд вылӧ.
Олысь лыд
XX нэм кежлӧ Вӧлӧгда губернялӧн ыдждаыс лои 402 112 км², олысь лыдыс — 1 493 200 морт. 1897 вося Йӧзӧс гижалӧм дырйи 91,2 % — рочьяс, 8,6 % — коми. Велӧдчӧм йӧзлӧн лыдыс — 19,1 %.
Национальносьт серт и юклӧм (1897 во) :
1912 воын Вӧлӧгда губерняын оліс — 1649900 морт (мутаслӧн ыдждаыс — 353349 кв. вёрст), 1926 воын — 1053832 морт (ыдждаыс — 112381 кв. км).
1797-ӧд во
1797 во – Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ вежалунсянь.
Тлингит (кыв)
Тлингит кыв (Lingít /ɬɪŋkɪ́tʰ/), водзджык колош кыв — АӦШын (Аляска да Вашингтон штатъясын) да Канадаын (Британияса Колумбия да Юкон провинцияясын) кыв. Анбур — латин, важӧн кирилл.
Угарит кыв
Угарит кыв — тайӧ бырӧм семит кыв, кутшӧмӧн сёрнитісны миян эраӧдз XII нэмӧдз Угарит карын (ӧнія Сирияын).
Чувьюрова Ирина Ивановна
Чувьюрова Ирина Ивановна (1971) — коми шылад тэчысь.
Шылад тэчӧм
И. И. Чувьюрова гижӧ кывбуръяс да ачыс жӧ дасьтӧ на дорӧ шыладсӧ. Гижӧма уна коми сьыланкыв, кодъясӧс сьылӧны профессиональнӧй да асшӧр сьылысьяс да котыръяс: «Зӧнзӧвӧй» хор, Коми Республикаса культура колледжлӧн «Пелысь мольяс», «Сигудӧк», «Асъя кыа» и с.в, Лидия Логинова, Виктория Пыстина, Наталья Канова.
Быд во петкӧдчӧ асшӧр шылад тэчысьяслӧн «Василей» республикаса конкурс-гажын, тшӧкыда сьыланкывъясыс шедӧдӧны бур местаяс: «Чужан керка» (2010, торъя козин ютырсянь), «Коми му» (2012, торъя козин), «Гын сапӧг» (2013, видзӧдысьяссянь козин), «Менам чужан муӧй» (2014, 3 места), «Самӧвар» (2017, 2 места).
Йӧзкостса сьыланкыв сьылысьяслӧн «Завалинка» ставроссияса фестиваль кежлӧ гижӧма «Играй, гармонь!» сьыланкыв (сьылӧма «Зӧнзӧвӧй» хор, кывъясыс И. И. Уляшовалӧн жӧ).
Сьыланкывъясыс пырӧмаӧсь некымын дискӧ: «Кор волӧ тулыс» (2009) — асшӧр диск. Ирина Чувьюрова кывъяс вылӧ да «Потешки» челядь ансамбльӧн сьылӧм сьыланкывъясыс веськалісны челядьлы «Лукошечко счастья» (2011) да челядь видзанінъяслы «Дзолюкъяс» (2013) дискъясӧ (лэдзӧма Коми Республикаса йӧзӧс велӧдан министерство). Пырисны сылӧн сьыланкывъясыс и караоке-дискӧ, мый дасьтӧма 2015-ӧд воын Коми Республикаса национальнӧй политика министерство.
Веськӧдлӧ «Зӧнзӧвӧй» да «Шуда кад» йӧзкостса хоръясӧн. 2016-ӧд воын лӧсьӧдӧма челядьлысь «Эзысь шор» фольклор котыр. Челядьлы коми сьыланкывъяса «Сьыланкывкӧд коля» да «Василёк» республикаса фестивальясын сьылысь котырыс шедӧдӧма мӧд местаяс.
Общественнӧй удж
Веськӧдлӧ инвалидъяслӧн ставроссияса котырысь Сыктывдін районса чукӧрӧн. Водзмӧстчӧ «Коми войтыр» ӧтмунӧмын.
Ваймӧс (Луздор район)
Ваймӧс (Ваймес) — Коми Республикаын посёлок, Луздор районысь Ваймӧс сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
Олысь лыд
Посёлокын олӧны комияс да рочьяс.
Ягсер
Ягсер (Lactarius torminosus) – тайӧ солалан тшак.
Галатея
Галатея — тайӧ Нептунлӧн спутник. Сылӧн радиус — 88 км. Нептунӧдз шӧр кост 61 953 км. Галатея восьтіс Америкаса астроном Стивен Синнот 1989 воын.
Ленин шӧртуй (Стерлитамак)
Ленин шӧртуй (рочӧн: Проспект Ленина) — Стерлитамак карын медшӧр улича. Кузьтаыс — 3,87 км.
1952-ӧд во
1952-ӧд (Сюрс ӧкмыссё ветымын кыкӧд) во — Григорий календар серти кассяна во, пансьӧ воторниксянь.
Ӹ
Ӹӹ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ керӧс мари кывйын. Шуанног — [ɯ].
Доръям асьнымӧс
Доръям асьнымӧс — коми политик ютыр. Водзмӧстчис 1991—2001 воясын. Вермасис Коми Республика асшӧрлун вӧсна да коми вужвойтырлысь инӧдъяс (правояс) збыльмӧдӧм могысь.
Ютырыс вӧлі регистрируйтӧм 1993 воын, дугдіс уджавны 2000 вояс пансигӧн выль роч оланпасъяс серти.
Ютырлӧн юралысьыс Митюшёва Надежда Алексеевна.
Юӧрпас: «Доръям асьнымӧс».
Виж гоб
Виж гоб (Xerocomus) – тайӧ сёян тшак, рочӧн - моховик.
Ҡ
Ҡҡ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ башкир кывйын. Шуанног — [q].
Ӓ
Ӓӓ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ керӧс мари, кильдин саами да ханты кывъясын. 1957—1995 воясӧ Ӓ вӧдитчисны гагауз анбурын (ӧні латин Ä).
Шуанног
керӧс мари — [æ]
кильдин саами — [a] небыд д, н, т бӧрын
гагауз — [æ]
Гу
Гу тайӧ ин шӧйнаын.
Йирым тӧлысь 12-ӧд лун
Йирым тӧлысь 12-ӧд лун — Григорий календарын 285-ӧд лун (кассяна воясӧ — 286-ӧд лун). Во помӧдз 80 лун.
Сибелиус (астероид)
1405 Сибелиус — тайӧ Шонді ылдӧсын астероид. Сылӧн ыджда — 7—12 км. Сибелиус восьтіс Суоми Муса астроном Юрьё Вяйсяля 1936 воӧ.
Видзӧдӧй тшӧтш
Ян Сибелиус (шылад тэчысь)
1951-ӧд во
1951-ӧд (Сюрс ӧкмыссё ветымын ӧтиӧд) во — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ выльлунсянь.
Аршавин Ӧндрей
Аршавин Андрей Сергеевич (комиӧн — Сегӧ Ӧньӧ) — роч футболист.
Чужис 1981 вося ода-кора тӧлысь 29 лунӧ Ленинградын.
Онега (ю)
Онега - тайӧ Кардор обласьтын ю.
Укко (астероид)
2020 Укко — тайӧ Шонді ылдӧсын астероид. Сылӧн ыджда — 18—21 км. Укко восьтіс Суоми Муса астроном Юрьё Вяйсяля 1936 воӧ.
Вяйнё (астероид)
2096 Вяйнё — тайӧ Шонді ылдӧсын астероид. Сылӧн ыджда — 5—12 км. Вяйнё восьтіс Суоми Муса астроном Юрьё Вяйсяля 1939 воӧ.
Иваново обласьт
Иваново обласьт тайӧ регион Рочмуын.
Кузнецов Николай Иванович
Никола́й (Никанор ) Ива́нович Кузнецо́в  (1911—1944) — Сӧвет Союзса герой (1944), Сӧвет кадся разведчик, партизан. Ас вынӧн сійӧ бырӧдіс война кадӧ нацистскӧй Германияса 11 немеч генералӧс да чинаӧс.
Олан туй
Кузнецов Николай чужӧма 1911-ӧд вося сора тӧлысь 14 (27) лунӧ Перым губерняын Екатеринбург уездса Зырянка грездын (ӧні Талица кар, Свердловск обласьт). Грездыслӧн нин нимыс висьталӧ, мый сэнi олӧмаӧсь коми войтыр. Став сертиыс буретш коми йӧз и пуктылӧмаӧсь грездыслы подувсӧ. Зырянка кодь сиктыд Из таладорас и мӧдарас сiйӧ воясас вель уна вӧлӧма, и овлӧмаӧсь сэнi Комиысь кресьтяна, кодъяс «вужъясьлӧмаӧсь» сэтчӧ шудаджык олӧм корсьӧм могысь. Кольӧм нэм заводитчигӧн Зырянкаын артавсьӧма 68 овмӧс. Кузнецовлӧн бать-мамыс вӧлӧмаӧсь коми кресьтяна,.
Войнаӧдзса кад
Николай Кузнецов чужӧма кресьтянин семьяын, кӧні вӧлӧӈа 6 морт. Сылӧн вӧлӧмаӧсь Агафья да Лидия ыджыдджык чойяс да Виктор ичӧтджык вок.
Николай Кузнецов помалӧма сизим класс, а сэсся мунӧма велӧдчыны Тюменьса видз-му овмӧс техникумӧ. Но батьыслӧн кулӧм бӧрын бергӧдчӧма чужан грездас. И 1927 воын нин пырӧма велӧдчыны Талица карса вӧр техникумӧ. Чужан грездас ичӧтик Коля велӧдлӧма немеч кыв, кор тӧдмасьлӧма австро-венгерскӧй армияысь вӧвлӧм салдаткӧд, кодi уджалӧма лесникӧн да ёртасьлӧма зонкакӧд.
Вöр техникумын Николай Кузнецов азыма босьтчöма велöдны поляк да украин кывъяс.
Сыктывкарсянь Николай Ивановичöс босьтöмаöсь уджавны Москваö, госбезопасносьт органъясö. А сэсся пансьöма Ыджыд войнаыд.
Война кад
Айму вӧсна Ыджыд тыш воясӧ Николай Кузнецов нӧйтӧма вӧрӧгӧс Дмитрий Медведевлӧн юрнуӧдӧм улын партизан-диверсантъяслӧн «Победители» отрядын.
1942 восянь сiйӧ Пауль Зиберт нимӧн кадысь кадӧ петкӧдчылӧма Ровно карын. Сэнi тӧдмасьлӧма чина фашистъяскӧд, медым тӧдмавны вӧрӧглысь уна гусятор.
Москвасянь индöд серти повтӧм разведчик казнитӧма ыджыд чина немеч-палачьясӧс — Украинаса судья Альфред Функӧс, сьӧм овмӧсса министр Ганс Гельӧс, сылысь секретарь Винтерӧс.
Мозын (ю)
Мозын (рочӧн: Мезень) — тайӧ Коми муын да Кардор обласьтын ю. Ӧтувъя кузьтаыс — км. Усьӧ Еджыд саридзӧ. Ковтыслӧн мутасыс 78 000 км.
Кузнецов Николай Иванович
Война кад
Сэсся Дмитрий Медведев ыстӧма Кузнецовӧс да сылысь ёртъяс Беловӧс да Каминскийӧс Львовӧ. Сэнi Николай Кузнецов пистолетысь лыйӧмӧн виӧма кык генералӧс — Отто Бауэрӧс да Генрих Шнайдерӧс.
Мозын (ю)
Вожъяс
Мозынлӧн медыджыд вожъяс: веськыд бокас — Мозын Пижма, Сула, Кыма, Пёза; шуйга бокас — Ву, Пысса, Ус, Ыджыд Лоптюга, Йирва.
Экономика
Экономика - тайо терминлӧн некымын вежӧртас.
Коми войтыр (ӧтмунӧм)
История
Коми войтырлысь водзмöстчöм котыртан уджын медводдза воськовъяс вöчöма колян нэмся 80-öд вояс помын. Творческöй да научнöй интеллигенциялöн водзмöстчöмöн медводз вöлі лöсьöдöма Сыктывкарын «Коми котыр» öтувтчöм. Татшöм нима котырыс вöліс нин 1920-öд воясö. «Коми котыр» öтувтчöмлöн медшöр могöн лои коми кыв, традиционнöй культура да вöр-ваöн вöдитчöм видзöм да сöвмöдöм, коми войтырöс кыдзи этносöс видзöм. Колö пасйыны, мый сійö кадö коми кыв эз ёна паськыда велöдны республикаса школаясын, эз вöвны сиктлы отсöг сетан, традиционнöй культура да оланног видзан да сöвмöдан торъя уджтасъяс. Сыктывкар бöрын пöшти пыр жö лоис лöсьöдöма республикаса унджык карын да районын татшöмсяма öтувтчöмъяс. Татшöмсикас котыръяс артмисны и Москваын, Петыркарын. Став тайö котырыслöн вöліны öткодь могъяс, та вöсна öдйöкодь лои гöгöрвоана, мый вермöмъяс позяс шедöдны сöмын öтув босьтчöмöн. Помшуöмöн лои Коми войтырлöн Чукöртчöм йылысь мöвп, коді вермис лоны став войтырöс аслыспöлöс петкöдлысьöн. Тайö мöвпсӧ вӧлі ошкöма Коммунистическӧй партиялöн Коми обкомын да Коми АССР-са министръяс Сöветын.
Экономика
2. Тайӧ йӧзкотырлӧн медся важнӧй олан подувысь ӧти, та пыр ӧтувтчӧ став материальнӧй да абуматериальнӧй активъяслӧн бергалӧм
Коми войтыр (ӧтмунӧм)
История
Коми войтырлöн медводдза Чукöртчöм вӧлі нуöдöма Сыктывкарын 1991 вося тӧвшӧр тӧлысьын. Чукöртчöм вылö волісны 400-ысь унджык делегат республикаса быд карысь да районысь, Москваысь да Санкт-Петербургысь, республикакӧд орчча некымын регионысь. Чукöртчöм уджаліс куим лун. Тайö вöлі öтувъя пленарнöй заседание. Коми наука шӧринса туялысьяс дасьтісны Чукöртчöмлöн резолюцияяслысь балаяс (общество да политика, социальнöй юкöн да овмöс, велöдöм, кыв да культура, экология серти). Чукöртчöм вылын лöсьöдöма «Коми войтырӧс сӧвмӧдан комитет» — сійӧ лои Чукöртчöмлысь шуöмъяссö олöмö пöртысьöн. Дженьыд кадöн вӧлі дасьтöма комитетлысь Устав, кодöс вынсьöдöма медводдза Чукöртчöмлöн удж помын.
Медводзсӧ Чукӧртчӧм нуӧдсис кык вонас ӧтчыд, (сӧмын 1991 воын вӧлі нуöдöма коми войтырлысь торъя чрезвычайнöй Чукöртчöм). Öні Чукöртчöмъяс овлöны öтчыд нёль вонас. Та вöсна районъясын да каръясын быд во нуöдсьöны коми войтырлöн конференцияяс. Конференцияяслöн уджö пырöдчöны республикаса, каръясса да районъясса веськöдлысьяс. Бöръя 8 воö (2005 восянь) конференцияяслöн помшуöмъяс серти примитöны торъя уджтасъяс сы могысь, медым збыльмöдны конференцияяслысь корöмъяс да Чукöртчöмъяслысь резолюцияяс.
Коми войтырöс сöвмöдан комитет вöлі Россия Федерацияса финн-йӧгра войтырлысь Ассоциация лöсьöдöмын, Финн-йӧгра войтырлӧн Ставмирса конгресс нуöдöмын медшöр водзмöстчысьяс лыдын. Комитет зілис Коми АССР-са Вылыс Сöветын оланпас балаяс дасьтан уджын, ачыс лöсьöдіс уна оланпас бала. Комитетö пырысьяс вöзйисны Коми Республикаса Оланподувлысь торъя вариант, бöрйысьöмкöд йитчöм оланпасъяс, велöдöм, культура, му, вöр да мукöдторкöд йитчöм оланпас балаясö содтöдъяс да вежсьöмъяс.
Россия Федерацияса оланпас чукӧрын вежсьӧмъяс вӧсна Коми войтырлӧн VII Чукӧртчӧм дырйи (2002 вося урасьӧм тӧлысьӧ) вынсьӧдӧма Уставлысь выль редакция да водзмӧстчӧмлысь выль ним — «Коми войтыр» регионъяскостса общественнӧй ӧтмунӧм. Коми войтырлӧн Чукӧртчӧмлӧн уджӧ век пырӧдчӧны комияс, кодъяс олӧны Яран, Ханты-Манси, Ямал-Яран асвеськӧдлан кытшъясын, Перым крайын, Мурманск обласьтын, Москва да Петыркарын.
Коми войтырлӧн X Чукӧртчӧм дырйи (2012 вося урасьӧм тӧлысь 25-26 лунъясӧ) ӧтмунӧмлысь тыр нимсӧ комиӧдӧма да кутіс шусьыны Дінмукостса ӧтйӧза ӧтмунӧм.
20 во чӧжӧн коми войтырлысь Чукӧртчӧмсӧ нуӧдӧма дасысь. «Коми войтырлӧн» Исполком лоӧ водзмӧстчысьӧн, а унаысь и республикаын нуӧдан республиканскӧй, регионъяскостса, Россияса да войтыркостса мероприятиеяс котыртысьӧн. Исполкомлысь удж сьӧмӧн могмӧдӧмын подулӧн лоӧ спонсоръяслӧн отсӧг, а сідзжӧ торъя мероприятиеяс вылӧ республикаса бюджетысь сетӧм сьӧм.
Кузнецов Николай Иванович
Война кад
1944 вося рака тӧлысь 9 лунӧ Николай Кузнецов веськалӧма бандеровечьяслӧн засадаӧ. Националистъяскӧд вир кисьтана косьын Львов обласьтын Брод районса Боратин сикт дорын тыш дырйи сетӧмаӧсь ловсӧ куимнанныс — Кузнецов, Белов да Каминский.
Война бӧрын Николай Кузнецовӧс дзебӧмаӧсь Львов карбердса Слава мыльк вылын.
СССР киссьӧм бӧрын Николай Кузнецовлысь колясъяссӧ вайӧмаöсь Россияӧ. Танi Геройӧс выльысь дзебӧмаӧсь.
Жакиния
Жакиния ( Jacquinia ) —  теофраста котырса корья пу увтыр. Сійӧ быдмӧ Шӧрвыв Америкаын.
Ӑ
Ӑӑ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ чуваш кывйын. Шуанног — [ə] либӧ [ɒ]. Сідзжӧ ӑ вӧдитчӧны ханты да ительмен анбуръясын.
Возей (Ускар каркытш)
Возей (Возей) — Коми республикаын Ускар каркытшӧ пырысь посёлок. Водзынсӧ пырис Усвадор сикт сӧветӧ.
География
Возейсянь Усвадор посёлокӧдз 65 км, Ускар карӧдз 66 км.
Коми гижысь
Коми гижысь - Коми муын чужӧм морт, комиӧн да рочӧн гижысь морт.
Комияслӧн лыддьӧгныс
В списке представлены знаменитости <font color="33CCFE">коми-зыряна, <font color="33FF66">коми-пермяк да <font color="FE9999">коми-ёдз национальностей, а также имеющие частичное коми происхождение.
Йирым тӧлысь 13-ӧд лун
Йирым тӧлысь 13-ӧд лун — Григорий календарын 286-ӧд лун (кассяна воясӧ — 287-ӧд лун). Во помӧдз 79 лун.
Сампо (астероид)
2091 Сампо — тайӧ Шонді ылдӧсын астероид. Сылӧн ыджда — 23 км. Сампо восьтіс Суоми Муса астроном Юрьё Вяйсяля 1941 воӧ.
Скопье
Скопье (Скопје) - тайӧ Македонияса кар, Македониялӧн юркарыс.
Выльыб (Кӧрткерӧс район)
Выльыб (Выльыб) — Коми Республикаса Кӧрткерӧс районысь Ыджыдвидз сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География
Грезд пукалӧ Висер юлӧн веськыд берегас. Выльыбсянь Ыджыдвидз шӧрсиктӧдз — 3 км, Кӧрткерӧс юрсиктӧдз — 78 км, Сыктывкар юркарӧдз — 126 км.
История
Выльыблӧн историяыс йитчӧма Ыджыдвидз сикт артмӧмкӧд. Медводдзаысь Ыджыдвидз Вишера погостыс казьтывсьӧ 1585 воö. Вӧлӧма 3 керка, олӧмаӧсь Висер юлӧн шуйга берегас, ӧнія Выльыб весьтын, а местасӧ шулӧмаӧсь Кӧсьта керӧсӧн. Мӧдар берегас вӧлӧма паськыд видз. XVII нэмын Висер ю писькӧдӧма сэті выль ва туй.
Асму тӧдмалысь И.М. Панюков серти, XVII нэм помас ёна ойдлӧм вӧсна да Висер юлӧн ва туй вежсьӧм вӧсна Кӧсьта керӧсын олысьяс вуджӧмаӧсь овны Висер юлӧн веськыд берегас. Ӧтияс овмӧдчӧмаӧсь вывтасінӧ, выль ыбъяс вылӧ — тадзи артмӧма Выльыб, мукӧдыс — ю кузя улӧджык, но дыр кад чӧж став олысьсӧ шуӧны ыджыдвидзсаӧн. Медводдза вуджысьсӧ шулӧмаӧсь «шабалаӧн». Веськыд берегас овны вуджӧмаӧсь дыр кад чӧж.
Грездын вӧлӧма мельнича. Выльыбсянь катыдланьын сулавлӧма часовня либӧ крест (Прокопей лун – сура празьник).
1916 воын Выльыбын вӧлӧма 51 овмӧс, 270 олысь, 1926 воын — 70 овмӧс, 262 олысь.
Айму вӧсна Ыджыд тышӧдз Выльыбса ягын вӧлӧма зэкъяслӧн баракъяс да вышкаяс, пукалысьясыс пӧрӧдісны вӧр да кыскалісны Висер юӧ.
Радио кывны кутӧма 1952 восянь. Би сетны кутӧмаӧсь 1958 восянь. Грездас вӧлӧма КБО, медпункт, начальнӧй школа. Ӧні эм челядь видзанін, кирпичысь клуб, «Исток» видз-му овмӧс, пилорама.
Культура
Грездын эм кирпичысь кыпӧдӧм Культура керка. Челядь видзанін бокын кыпӧдӧма челядь ворсанін.
Гӧрд гоб
Гӧрд гоб (Leccinum) – тайӧ сёян тшак, рочӧн - подос'иновик, красноголо'вик.
Кыргызстанса кып
Кыргызстан Республикаса кып (кырг. Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик Гимни) — тайӧ кыргыз канму пас (дӧрапас да канпаскӧд ӧттшӧтш).
История
Кыпсӧ вынсьӧдіс Кыргызстанса Вылыс Сӧвет (кырг. Жогорку Кеңеш) 1992 вося ӧшым тӧлысь 18 лунӧ.
Текстыс Джамил Садыков да Эшмамбет Кулуевлӧн, шыладыс Насыр Давлесов да Калый Молдобасановлӧн. Роч кыв вылӧ вуджӧдiсны Казат Акматов да М. Рудов.
Ӗ
Ӗӗ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ чуваш кывйын. Шуанног — [ɘ].
Кулой (ю)
Кулой - тайӧ Кардор обласьтын ю.
Ӗ
Видзӧдӧй тшӧтш
Ě
Тоталитаризм
Тоталитаризм (totalis — став; totalitas — ставтӧм) тайӧ кансям система.