cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Конкка Унелма Семёновна
Олан туй
Батьыс — Симо Конкка, революцияӧдзыс вӧлӧма грездса старостаӧн, сійӧс бӧрйылӧмасӧь мирӧвӧй суддяӧн. Гортас вӧлӧма унасикас небӧг — Библиясянь Карл Марксӧдз да Жан-Жак Руссоӧдз. Мамыс — Катри Ванханен. Ставнас семьяас вӧлӧма 12 кага, на пиысь витыс кулӧма ичӧтӧн.
Тартуын мир йылысь сёрнитчӧм кырымалӧм бӧрын 1921-ӧд вося лӧддза-номъя тӧлысьын Конккалӧн семьяыс бергӧдчӧма гортас Суомиысь, кытчӧ пышйылӧма 1919-ӧд вося репрессияысь, кодӧс вӧлі нуӧдӧ Сӧвет власьт Войвыв Инкери олысьяслы паныд. Воӧм бӧрын недыр мысти и чужӧма Унелма.
1931-ӧд воын Конккалысь семьясӧ вӧлі кулачитӧма: батьсӧ, мамсӧ, Урхо да Унелма челядьыскӧд ыстӧмаӧсь Сибырӧ. Кык во мысти мамыслы кык челядьыскӧд лэдзӧмаӧсь бергӧдчыны Сибырсьыс. Найӧ воӧмась абу гортаныс, кытысь керкасӧ конфискуйтӧмаӧсь, а Карелияса Ругозеро сиктӧ, кӧні олӧма Унелмалӧн ыджыдджык чойыс, Хилмаыс, уджалӧма велӧдысьӧн. Батьсӧ жӧ Рытыв Сибырсянь мӧдӧдӧмаӧсь асыв-войвыв Якутияӧ, Верхоянск гӧгӧрӧ, кӧні сійӧ кулӧма 1933-ӧд воын. Сэсся Хилма чойсӧ вуджӧдӧмаӧсь велӧдны Реболы сиктӧ, кӧні Унелма и помалӧма 7 класс.
1936-ӧд воын Унелма вуджӧма Петрозаводскӧ, кӧні кык во велӧдчӧма рабфакын, сэсся пырӧма велӧдчыны Педагогика институтӧ. Сӧветскӧ-финскӧй война пансьӧмкӧд йитӧдын 1939-ӧд воын велӧдчӧмысь ковмӧма эновтчыны. 1940-ӧд восянь велӧдчӧма Карело-Финсӧй канму университетын, мый вӧлі лӧсьӧдӧма Педагогика институт подулын. Айму вӧсна Ыджыд тыш кадӧ Унелма эвакуируйтчӧма Удмуртияӧ, кӧні уджалӧма Ижкарса военнӧй заводлӧн подсобнӧй овмӧсын.
1944-ӧд воын сійӧ бергӧдчӧма Петрозаводскӧ. Регыд эвакуацияысь Сыктывкарысь бергӧдчӧма и университетыс, кодӧс кутӧмаӧсь шуны Петрозаводскса канму университетӧн. 1946-ӧд воын Унелма помалӧма университетсӧ да распределение серти мунӧма Тартуӧ, кӧні велӧдӧма роч кыв да литература школаын.
1947-ӧд воын пырӧма велӧдчыны Петрозаводск университетса аспирантураӧ. 1948-ӧд воын босьтӧма академическӧй отпуск, вуджӧма Калевала районса Ухта посёлокӧ, кӧні вит во велӧдӧма школаын роч кыв да литература. 1953-ӧд восянь Унельма водзӧ велӧдчӧма Ставмирса литература институт бердса аспирантураын фольклористика серти. 1957-ӧд воын бергӧдчӧма Петрозаводскӧ, босьтчӧма уджавны СССР-са наукаяс академиялӧн Коми филиалса Кыв, литература да история нститутын, кӧні и уджалӧма 20 во чӧж.
Кулӧма 2011-ӧд вося ода-кора тӧлысь 4-ӧд лунӧ Лаппеэнранта карын (Финляндия).
Туясян удж
Сідзжӧ йӧзӧдӧма кык тома карел мойдъяс, кытчӧ пыртӧма 171 мойд. Медводдза томас — «Карельские народные сказки» (Наука, 1963 во) — пырисны войвыв Карелияса да сегозероса мойдъяс, мӧдас — «Карельские народные сказки. Южная Карелия» (1967 во) — ливвикъяслӧн да людикъяслӧн мойдъяс. Мойдъяссӧ йӧзӧдӧма сёрнисикассӧ вежлавтӧг. Унелма Конкка чукӧртӧма фольклорсӧ Карелияса уна районын. Медся ёна сійӧс вӧлі кыскӧ Сегозеролӧн озыр традицияыс, кӧні туялысь медводдзаысь вӧлӧма 1967-ӧд воын. Паданаын вӧлі котыртӧма комплекснӧй отряд, кытчӧ пырисны фольклор, этнография да кыв туялысьяс, фин туялысьяс, кодъяс 1972—1976-ӧд воясӧ чукӧртісны уна материал, мый подув вылын петісны фольклор да этнографияысь кык небӧг. Медводдза небӧгсӧ, «Духовная культура сегозерских карел конца XIX — начала XX в.» (1980 во), дасьтісны Унелма Конкка да сылӧн Алексей пиыс, коді гижис праздникъяс йылысь юкӧн. Тані уна вайӧдӧма обряд да праздникъяс йылысь устнӧй висьтъяс. Небӧгас сідзжӧ туялӧма Сегозеролы лӧсялана медваж жанръясысь ӧти — бӧрдӧдчанкыв.
Унелма Конкка туялӧма сідзжӧ бӧрдӧдчанкывъяс гуасян да кӧлысь обрядъясын. Та серти туялысь дасьтӧма «Поэзия печали. Карельские обрядовые плачи» монография (1975). Нималана роч фольклор туялысьяс Б. Н. Путилов да К. В. Чистов зэв вылӧ донъялісны тайӧ уджсӧ да вӧзисны авторыслы дорйыны доктор ним вылӧ диссертация пыдди. Сэк кадӧ жӧ институтса веськӧдлысьяс да партия шуӧма уджсӧ идеологиялы лӧсявтӧмӧн да абу лэдзӧма йӧзӧдны торъя небӧгӧн. 1985-ӧд воын монографияыс петӧма Суомиын фин кыв вылын «Ikuinen ikävä. Karjalaiset riitti-itkut» («Помтӧм шог. Карелияса обрядӧвӧй бӧрдӧдчӧмъяс») ним улын Фин литература Котырлӧн серияын. Тайӧ зэв аслыссикас удж, кӧні туялӧма ӧти жанр — карелса бӧрдӧдчанкыв. Рочӧн небӧгсӧ вӧлі йӧзӧдӧма сӧмын 1992-ӧд воын. 2014-ӧд воын монографияыслӧн медводдза юкӧныс вӧлі йӧзӧдӧма япон кыв вылын (вуджӧдӧма Рёко Ямагути). Унелма Конкка ставнас йӧзӧдӧма 100 сайӧ туясян удж.
Гижан удж
Унелма Конкка тӧдса сідзжӧ кыдзи кывбур да проза гижысь, коді гижӧма фин кывйӧн Катри Корвела гусяним улын. 1981-ӧд восянь — СССР-са гижысь котырӧ пырысь. Кывбуръяссӧ гижӧма верлибрӧн. Найӧс вуджӧдӧма эст, маддяр да мордва кывъяс вылӧ.
Унелма вуджӧдӧма художествоа литература фин кыв вылысь рочӧ.
Новолучинский Иванович Чумбаров
Новолучинский Иванович Чумбаров — Виктор Савинлӧн «Луча» висьтысь Тист Иванлӧн пи — Луча, гижліс «Лымъя кавалерия» — Айму вӧсна Ыджыд тыш кад йылысь...
Таджик кыв
Таджик кыв (забо́ни тоҷикӣ́ [za’bɔːni tɔːd͡ʒi’ki], تاجیکی, сідзжӧ форси́и тоҷикӣ́ [fɔːr’siji tɔːd͡ʒi’ki]) — тайӧ иран кыв, Таджикистанын каналан кыв. Сідзжӧ таджикӧн сёрнитӧны Афганистанын.
Ꙭ
Ꙭꙭ (синма О) — кирилл анбурлӧн шыпас, бергаліс важ славян кывйын О пыдди (синъяс) кывйын.
Видзӧдӧй тшӧтш
Ѻ, Ꙩ, Ꙫ, Ꚛ, Ꚙ, ꙮ
Магнита нюдз диск дисккутан
Магнита нюдз диск дисккутан тайӧ компьютерлӧн лӧсьӧдантор.
Сьӧдъю (Уква каркытш)
Сьӧдъю (Седъю) — Коми Республикаын Уква каркытшӧ пырысь посёлок.
ꙮ
ꙮ (уна синма О) — кирилл анбурлӧн шыпас, бергаліс важ славян кывйын О пыдди (уна синма серафимъяс) кывъясын.
Видзӧдӧй тшӧтш
Ѻ, Ꙩ, Ꙫ, Ꚛ, Ꚙ, Ꙭ
Коми КВН (конкурс)
Коми КВН — республика тшупӧда комиӧн шмонитны радейтысьяслӧн конкурс, нуӧдсьӧ ӧтчыдысь кык вонас Коми муын 2003 восянь. Лӧсьӧдӧма рочьяслӧн КВН (Конкурс весёлых и находчивых) серти.
История
Коми кыв вылын КВН, кыдзи республика тшупӧда конкурс, медводдзаысь нуӧдісны 2003 воын.
Коми КВН—2015
Конкурс муніс «Менам Муза абу вуза» тема улын. VII-ӧд республикаса конкурсын петкӧдчис 8 команда 4 районысь да 2 карысь — Укваысь да Сыктывкарысь. Донъяліс 7 морта жури. Конкурс нуӧдысь Анжелика Елфимова.
Вермысьяс: 1. «Лючки-ладнӧ» (Укваса том войтыр). 2. «Изьваса бандерлогъяс» (Изьва районса Краснобор). 3. «КилоМЕТРъяс» (Сыктывкарса коми журналистъяслӧн котыр).
Шеллябӧж (Ускар каркытш)
Шеллябӧж (Щельябож) — Коми республикаын Ускар каркытшӧ пырысь сикт.
География
Сикт пукалӧ Печӧра юлӧн шуйгаладорын. Шеллябӧжсянь Ускарӧдз 87 км.
История
Медводдзаӧн овмӧдчис татчӧ 1859 воӧ Улыс Праскан грездысь Канев Мартин Семёнович.
Водзынсӧ вӧлі пырӧ Шеллябӧж сикт сӧветлӧн шӧрсиктӧн.
Велӧдӧм
Медводдза школа Шеллябӧжын восьтісны 1913 воын. 2013 воын школа пасйис 100 во. Шӧр школаын 47 велӧдысь да 82 велӧдчысь.
Будинос (кыв)
Будинос (budinos) — тайӧ лӧсьӧдӧм финн-йӧгра либӧ уралкостса кыв, код вӧлi йӧзӧдӧма 2009 воын. Сылы колӧ вӧдитчыны «финн-йӧгра эсперанто» пыдди. Будинос мыджсьӧ удмурт, суоми, эст, мордва, мари, мадьяр да вӧгул кывъяс вылӧ. Лӧсьӧдысь — удмурт филолог да кывбуралысь Алексей Андреевич Арзамазов (удмуртӧн: Арзами Очей) Ижкарысь.
Будинос анбур
Будиносӧ босьтӧма латин шыпаскуд:
Будиносӧн кывбур
Budinosan gimna
Ajgan najasa no chenasa,
Vazhakelan kajib shonda,
Fenno-ugro madan kela.
Nezide, latide, kalzide, kalide,
Bias-garas vojtib pilmat,
Budijo vijas em amo valda,
Em gudrio mora – budijo vijas.
Старцев Георгий Афанасьевич
Старцев Георгий Афанасьевич (Опонь Ёгор; 1902—1943) — коми гижысь, кыв туялысь, этнограф.
Будинос (кыв)
Будиносӧн кывбур
Mina no tina, vono miesam,
Старцев Георгий Афанасьевич
Олан туй
Георгий Старцев чужис 1902 вося урасьӧм тӧлысь 21-ӧд лунӧ Яренск уездса Онежье вӧлӧсьтысь Катыдпом грездын (ӧні — Коми Республикаса Княжпогост район). Сылӧн медводдза велӧдысьӧн лоис батьыс. 1916 воын помаліс Туръяыбын вичкобердса школа. Сэсся бать-мамыс мӧдӧдісны писӧ Соловецкӧй манастырӧ, кысянь пырис велӧдчыны Гамса кыквося школаӧ. Сійӧс эштӧдӧм бӧрын 1918 воын пырис велӧдчыны Емдінса велӧдысьяслӧн семинариаӧ.
Будинос (кыв)
Будиносӧн кывбур
Avime ojmanmit kelan vachale,
Старцев Георгий Афанасьевич
Олан туй
1919 воын доброволечӧн тышкасис Гӧрд армиаын, воюйтіс Коми муын, Войвыв Двинаын, Петроград улын Юденичлы паныд. 1920 во пансигӧн водзӧ велӧдчис Яренскын велӧдысьяслӧн куимвося курсъяс вылын. Зыряна-коми югдӧдӧм серти Войвыв Двина губерняса I-дза съезд дырйи, мый вӧлі Усть-Сысольскын 1920 вося кӧч тӧлысь 12—13-ӧд лунъясӧ, пырӧдчис коми (зыряна) автономия лӧсьӧдӧм йылысь сёрниӧ. Сійӧс бӧрйисны РСФСР-са национальносьтъяслӧн делӧяс кузя народнӧй комиссариатысь Зыряна юкӧнӧ пырысьӧн. Сэні уджаліс 1920-ӧд вося кӧч тӧлысьсянь 1921-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысьӧдз Зыряна юкӧдын секретарӧн. 1921-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысьӧ бӧр воис Усть-Сысольскӧ, лои Йӧзӧс велӧдан Институтса студентӧн, медым мунны велӧдны коми школаясӧ. 1921-ӧд вося кӧч тӧлысьӧ Георгий Старцевӧс мӧдӧдӧны велӧдчыны Петроградса университетӧ.
Будинос (кыв)
Будиносӧн кывбур
Kelage valche tekime lelimat,
Чирк (Удора район)
Чирк (Большие Чирки) — Коми Республикаын Удора районысь Важгорт сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Будинос (кыв)
Будиносӧн кывбур
Kastime isodat todi ta kelat.
Старцев Георгий Афанасьевич
Олан туй
1921—1924 воясӧ Старцев — ФОН ун-тын общественнӧ-педагогическӧй юкӧнса студент. Ӧттшӧтш велӧдчис географическӧй факультетса этнография юкӧнын. Сылӧн уджлӧн научнӧй веськӧдлысьясӧн вӧліны социолог да юрист Н. А. Гредескул, этнографъяс Л. Я. Штернберг да В. Г. Богораз-Тан.
Университет помалӧм бӧрын сійӧс кольӧдісны сэтчӧ: медводз социология кафедраӧ, а 1925 вося косму тӧлысьсянь — Рытыввыв да Асыввыв литература да кыв институтлӧн (ИЛЯЗВ) асыввыв подсекцияса научнӧй сотрудникӧн. 1926 вося рака тӧлысьсянь 1929 вося кӧч тӧлысьӧдз — Рытыввыв да Асыввыв литература да кыв институтын аспирант.
1932 восянь Георгий Старцев уджаліс Коми канмуса педагогика институтын, 1932 восянь — Коми обласьтса краеведческӧй музейын директор.
1936 вося кӧч тӧлысьӧ Г. Старцев бергӧдчис Ленинградӧ, велӧдіс школаясын. 1936 вося вӧльгым—ӧшым тӧлысьясӧ сёрнитчӧм серти уджаліс Публичнӧй библиотекаын, а 1937 вося рака тӧлысь 29-ӧд лунсянь лӧддза-номъя тӧлысь 29-ӧд лунӧдз уджаліс штатас научнӧй литература юкӧдын 1-дза разряда библиотекарӧн. Веськӧдліс юкӧдас асыввыв-фин котырӧн. Библиотекаысь уволитісны 1937 вося лӧддза-номъя тӧлысь 27-ӧд лунӧ.
Сыктывкарын олігӧн 1936 вося моз тӧлысь 20-ӧд лунӧ Г. Старцевӧс вӧтлісны ВКП(б)-ысь. 1937 вося моз тӧлысь 18 лунӧ сійӧс арестуйтісны Ленинградын «Контрреволюционная организация блока правых, троцкистов и буржуазных националистов во главе с первым секретарем Коми обкома ВКП(б) А.А. Семичевым» делӧ серти. 1938 вося лӧддза-номъя тӧлысьӧ Урал кытшса НКВД войскалӧн военнӧй трибунал пуксьӧдіс 10 во кежлӧ. 1940 восянь Г.А. Старцев вӧлі ссылкаын Красноярск крайын. Сэсся муніс фронт вылӧ. Усис Айму вӧсна Ыджыд тыш дырйи 1943 воын Сталинград улын.
Реабилитируйтісны 1956 воын, партияӧ бӧр босьтісны 1989 воын.
Туясян удж
Георгий Старцев аспирантӧн на босьтчис туявны коми, перымса коми, яранъяс (ненча), ӧстякъяс (хантъяс), вӧгулъяс (манси) войтырлысь йӧзкостса культура да кывъяс.
Аспирантураын ветлӧдліс Н.Я. Маррлӧн яфетическӧй семинарӧ, финн-йӧгра кывъяс йылысь тӧдмаліс Д.В. Бубрих да Н.Н. Поппе семинаръясысь. 1927 воын куим тӧлысь стажируйтчис Хельсинки университетлӧн да Берлин университет бердса Венгер институтлӧн финно-угроведение кафедраясын. Та кындзи унаысь ветліс чукӧртны материал экспедицияӧ: Коми (Зыряна) асвеськӧдлан обласьтӧ, Урал обласьтса Перым Коми кытшӧ, Тобольск губерняса Березов уездӧ, Кардор губерняса Большеземельскӧй тундраӧ.
ВКП(б)-ӧ пырысьӧн Старцев ноксис общественнӧй уджӧн. Вӧлі пырӧ Ленинградсянь краеведениелӧн Шӧр Бюроӧ, Ленинградса СНР бюроӧ. Вӧлі веськӧдлӧ Ленинградса некымын заводын ленинизм да ӧнія политика партшколаясӧн (Коминтерн нима, Н.Г. Козицкий нима, А.Н. Радищев нима, А.П. Леонов нима трампаркын и с.в.).
1931 воын Сыктывкарын восьтісны Коми канмуса педагогика институт да ӧттшӧтш тупкисны Ленинградса да Вӧлӧгдаса институтъясысь коми юкӧнъяс. Велӧдчысьясӧс да велӧдысьясӧс вуджӧдісны Сыктывкарӧ. 1932 вося тӧвшӧр тӧлысь 16 лунсянь Георгий Старцев кутіс веськӧдлыны Коми канмуса педагогика институтын велӧдан юкӧнӧн да история кафедраӧн. Сыктывкарӧ вуджӧдӧмсӧ Г.А. Старцев лыддис «ыстӧмӧн»: сійӧ кӧсйис эз велӧдны, а нуӧдны туясьӧмъяс. Та вӧсна уджаліс дыша, водзмӧстчӧмтӧг. 1935 вося кӧч тӧлысьӧ сійӧс уволитісны Коми институтысь («за невозможностью нагрузить его по специальности»). Медшӧр уджӧн Сыктывкарын сылӧн лои Коми обласьтса краеведческӧй музей, кӧні директораліс 1933 восянь нин. Та кадӧ гижис «Зыряне» ыджыд удж — Сӧвет кадся медводдза монографическӧй очерк, мый коли йӧзӧдтӧг.
Старцев гижис 40 сайӧ удж яран, хант, манси да коми войтырлӧн история, этнография да кывйысь. Йӧзӧдсьыны кутіс 1923 восянь, кор петіс комиӧн 1-дза тшупӧда школаяслы методическӧй пособие. 1927 восянь Н.Н. Поппекӧд йӧзӧдіс «Финно-угорские народы» небӧг, мый серти 1950-ӧд вояс помӧдз велӧдісны тайӧ войтырыслысь йӧзкостса культурасӧ. Сідзжӧ лэдзис «Остяки» да «Самоеды» небӧгъяс. Уджъясас вӧлі пыртӧма ас чукӧртӧм уна полевӧй материал. Мукӧд мытшӧдсӧ вӧлі гӧгӧрвоӧдӧ «яфетическӧй теории» боксянь, мый оз лӧсяв збыльыслы. Старцевӧн чукӧртӧм уна этнографическӧй материал вошис арестуйтігас.
Гижан удж
1920-ӧд вояссянь Опонь Ёгор гижліс кывбуръяс, лӧсьӧдіс повесьт (эз и йӧзӧдлыны).
Цератостилис
Цератостилис (Ceratostylis ) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын да Океанияын.
Бислама (кыв)
Бислама (Bislama) - англичан креол кыв, Вануату Республикалӧн англичанкӧд да франсузкӧд официал кыв. Анбур - латин.
Носим (Кулӧмдін район)
Носим (Носим) — Коми Республикаын сикт, Кулӧмдін районысь Носим сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
Фольклор
Носимын моз тӧлысь 1-ӧд лунӧ пасйывлісны Серапима лун — заветнӧй празьник.
География
Носим сикт пуксьӧма Эжва юлӧн шуйга бокӧ. Кулӧмдін юрсиктсянь Носимӧдз 4 км., колӧ вуджны Эжва ю.
Зеленеч (Сыктывдін район)
Зеленеч (Зельнеч) (Зеленец) – Коми республикаын Сыктывдін районысь Зеленеч сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
Ним артмӧм
Зеленеч сиктлӧн медводдза нимыс вӧлі Шордоръяг. Зеленеч артмӧ ичӧтджык кӧнъясысь, кодъяслӧн вӧліны асшӧр грездъясӧн: Ваньӧгрезд, Любимгрезд, Пыдыгрезд, кодъяс и ӧнӧдз на тадзи жӧ шусьӧны.
Ореховский Георгий Сергеевич
Ореховский Георгий Сергеевич (1915—1944) — Комиысь Слава ордена тыр кавалер (1944, 1944, 1944).
Олан туй
Георгий Ореховский чужис Ставрополь карын 1915 воын уджалысь семьяын. Роч. Помаліс 6 класс. Оліс Ставропольса Георгиевск карын. Служитіс видз-му овмӧс колонияын стрелок-конвоирӧн. 1940 вося моз тӧлысьӧ мыждӧма сыысь, мый дзескыдінысь пышйӧма некымын пукалысь. Ачыс пукаліс Коми АССР-са лагерын. Гӧрд Армияӧ босьтӧма 1943 вося тӧвшӧр тӧлысьӧ Коми АССР-са Кожва райвоенкоматӧн.
Айму вӧсна Ыджыд тыш кадӧ
Айму вӧсна Ыджыд тыш вылын 1943 вося рака тӧлысьсянь.
Куліс тыш дырйи 1944 вося рака тӧлысь 31-ӧд лунӧ. Гуалӧма Беларусьын Могилёв обласьтысь Чаус районса Юшковичи грезд помын ӧтувъя гуын.
Зеленеч (Сыктывдін район)
Олысь лыд
Сиктын олӧны комияс да рочьяс.
Культура
1830-ӧд воясӧдз сиктын вӧлі пу вичко, коді вӧлі кыпӧдӧма Москваса вежа Иосиф Патриарх бурсиӧм бӧрын. 1840-ӧд воын кыптіс изйысь вӧчӧм Господьлӧн Богоявленньӧ вичко.
Матысса грезъясын вӧліны кевман керкаяс: Вылыс Парчӧгын — Вежа Енмам Чужӧмлы сиӧм часовня (кыпӧдӧма 1885 воын), Пешкапиян грездын — Вежа Великомученик Пантелеймонлы сиӧм (1908 во), Улыс Парчӧгын — Вежа Архистратиглы да мукӧд Енэжса вынъяслы сиӧм (1886 во), Живоначальнӧй Троичалы сиӧм часовня, Чукачойын — Вежа Енмам Чужӧмлы сиӧм кевман керка, Койтыбӧжын — Югдінса чудотворечьяс Вежа Прокопий да Иоаннлы сиӧм часовня (1889 во), Белозерскӧй грездын — Господьлӧн Преображенньӧ часӧвня (1870 во). Важся керкаясысь ӧнія кад кежлӧ колисны сӧмын кык кевман керка.
Овмӧс
Сиктын сӧвмӧ видз-му овмӧс, порсь да чипан видзӧм
Видз-му овмӧс
1920-ӧд вояс помын артмӧдӧма «Югыдлань» видз-му котыр. Медводдза веськӧдлысь — Богданов Алексей Терентьевич.
Йӧзыс зілисны му, градвыв пуктас да скӧт вӧдитӧмын. 1940-ӧд воясын колхозын уджалысьяс быд мӧслысь лысьтісны матӧ 850 литра йӧв.
Бубдор (Сыктыв район)
Бубдор (Бубдор) – Коми республикаын Сыктыв районса Куратов сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Зеленеч (Сыктывдін район)
Видз-му овмӧс
1950-ӧд воясӧ став колхозыс вӧлі ӧтувтӧма «Паль» совхозса Зеленечса юкӧнӧ. 1968-ӧд воын Коми АССР-са Министръяс Сӧветлӧн шуӧм серти, Зеленечса юкӧн торйӧдӧма «Паль» совхозысь. Гусятников Николай Васильевичлӧн веськӧдлӧм улын бара артмӧдӧма «Зеленечса» совхоз, кӧні вӧдитісны видз-му да скӧт.
Бубдор (Сыктыв район)
География
Грезд пукалӧ Буб юлӧн веськыд берегын. Бубдорсянь Куратов шӧрсиктӧдз км, Визин юрсиктӧдз  км.
Зеленеч (Сыктывдін район)
Порсь овмӧс
1975-ӧд воын заводитіс уджавны Зеленечса порсь видзан комплекс. 1978-ӧд воын бура уджалӧмысь совхозлы лои сетӧма Ленинса Комсомоллысь ним.
Бубдор (Сыктыв район)
Олысь лыд
Грездын олӧны комияс.
Зеленеч (Сыктывдін район)
Чипан видзӧм
1984-ӧд воын кыпӧдӧма Зеленечса чипан видзан фабрика. Ӧнія кад кежлӧ Коми Республикаын тайӧ дзик ӧти ыджыд чипан видзан канмуса предприятие. Фабрикаӧн веськӧдлӧ Черный Николай Михайлович. Бур лыдпасъяс петкӧдлӧмысь «Зеленечса птицефабрика» пасйӧма быдсикас дипломъясӧн войтыркостса выставкаяс вылын Германияын да Швецияын, пасйӧма медальясӧн россияса выставкаяс вылын (ставнас 13 зарни, 15 эзысь да 6 озысь сораса ыргӧн медальяс). Сідзжӧ сетӧма Коми Республикаса Веськӧдлан котырсянь Дипломантлысь премиа.
XXI нэм
XXI нэмын сикт овмӧдчӧминын уджалӧ: 1. «Зеленеч чипан фабрика»; 2. Порсь видзан «Зеленеч» канмуса овмӧс; 3. Нянь пӧжалан «Сигма» ичӧт кывкутана котыр.
Ветошкин Александр Анатольевич
Ветошкин Александр Анатольевич (1972) — коми артист, Коми Республикаса нимйӧза артист.
Олан туй
Александр Ветошкин чужӧма 1972-ӧд вося йирым тӧлысь 17-ӧд лунӧ Сыктывкарын.
1992-ӧд восянь уджалӧ Коми Республикаса вужвойтырлӧн шылада-драмаа театрын: «Парма» фольклорно-этнографическӧй ансамбльын сьылысь, театрын артист-вокалист, артист-инструменталист да ворсысь.
Помалӧма Сыктывкарын искусствояс училишӧ «драмтеатрса артист» специальносьт серти, Ярославльса канму институт «драмаса театр да кино артист» специальсноьт серти (2006).
Театрын ворсысь
Коми республикаса вужвойтырлӧн шылада-драмаа театрын ворсӧ медводдза лунъяссяньыс. Некымын спектакль кежлӧ дасьтӧма шылад.
Медшӧр рольяс:
Мукӧд тор
Александр Ветошкин тӧдса кыдзи коми йӧзкостса шылада инструментъяс вӧчалысь. Пырӧ Коми Республикаса мастеръяс котырӧ.
Ý
Ýý — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ исландса, фарер, важ скандинав, кӧмри, чех, словак, туркмен, въет кывъясын.
Въет кывйын Ý пасйӧ Италия.
Шуанног
исландса — кузь [iː], дженьыд [i]
фарер — кузь [ʊiː], дженьыд [ui]
чех — [i:]
словак — [i:]
туркмен — [j]
Кейзерлинг Александр Андреевич
Кейзерлинг Александр Андреевич (нем. Alexander Friedrich Michael Lebrecht Nikolaus Arthur, Graf von Keyserling; 1815—1891) – естествоиспытатель, общественнӧй удж вӧчысь, медводдза геолог, коді туялӧма Печора вож.
Олан туй
1835-ӧд воын ветлӧма туясьны экспедицияӧн Карпат гӧраясӧ да йӧзӧдӧма зоологияысь удж.
Университет помалӧм бӧрын немеч кыв туялысь Вильгельм Гумбольдт вӧзйӧм серти Кейзерлинг мӧдӧдчӧма Петербургӧ да 1840-ӧд воын сійӧс ыстӧмаӧсь туявны Фин заливлысь Эстлянд берегсӧ.
Кулӧма 1891-ӧд вося ода-кора тӧлысь 8-ӧд лунӧ Эстлянд губерняса Райкюль имениеын.
Коми муӧ волӧм
1840-ӧд воын натуралистӧн медводдзаысь волӧма экспедицияӧн Коми муӧ, кор вӧлі туялӧны Россиялысь мупытшса озырлунъяссӧ. Тайӧ туялӧмсьыд да воддза уджъяссьыс сылы сетӧмаӧсь Берлин университетса докторлысь ним.
1841-ӧд воын англияса геолог Р. Мурчисон да Э. Вернейлялӧн экспедицияын тӧдмалӧма Россияса европейскӧй юкӧнлысь геология тэчассӧ.
1843-ӧд воын П.И. Крузенштернкӧд ӧтвылысь веськӧдлӧмаӧсь экспедицияӧн да туялӧмаӧсь Печора вожлысь геологиясӧ да топографиясӧ. Коми муӧ медводдзаысь волігӧн налӧн маршрутыс вӧлӧма татшӧм: Визин, Сыктыв да Эжва юяс, Печора да сылӧн вожъяс — Ылыдз, Войвыв Мылва, Егра-Ляга да Изьва. Ветлӧма Урал из вылӧ (Сабля из), лэччӧма Печора ю горув, вуджӧма Тиман тундра да воӧдчӧма Бармин Носӧдз. Бӧрсӧ бергӧдчӧма тадзи: Печора, Изьва, Уква, Емва да Эжва юясті Усть-Сысольскӧдз. Туялысьяс лӧсьӧдӧмаӧсь Тиман кряжлысь геологическӧй мусерпас — тайӧ вӧлі Рочмуын медводдза геологическӧй мусерпасъяс лыдысь.
Геолог да палеонтолог А. А. Кейзерлинглӧн да военнӧй моряк капитан-лейтенант П. И. Крузенштернлӧн Печора ю кузя экспедицияыс нюжалӧма куим тӧлысь чӧж. Тайӧ ветлігас аддзӧмаӧсь Соплеск ю вылысь изшом, Емва да Пижма бокысь — гипс. Медводдзаясӧн лӧсьӧдӧмаӧсь кряжлысь медводдза мусерпас, кодӧс Кейзерлинг шуӧма Тиманӧн. Та кындзи, Кейзерлинг вӧлӧма Уква ю вылын да медводдзаӧн юӧртӧма Укваса мусир петанін йылысь.
Ветлӧм бӧрас 1846-ӧд воын вӧлі йӧзӧдӧма Печора ковтыслӧн медводдза мусерпас, мыйӧн дыр кад чӧж сэсся вӧдитчисны туялысьяс. Экспедиция вӧлі котыртӧма сьӧм министерство да горнӧй инженеръяслӧн Корпус. Таӧдзыс воддза мусерпасъясыс Коми мунымӧс вӧлі серпасалӧны ылӧсас, эз лӧсявны географическӧй координатъяслы. Усть-Сысольск кындзи мукӧдыслы абу вӧлі индӧма широта да долгота. Кейзерлинг да Крузенштерн йӧзӧдісны 1846-ӧд воын «Научные наблюдения при поездке в Печорский край». Тайӧ уджсьыс налы вӧлі сетӧма Демидов премия.
Яснӧг (Сыктывдін район)
Яснӧг (Яснэг) – Коми Республикаса посёлок, Сыктывдін районысь Яснӧг сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
Хамэгастродия
Хамэгастродия (Chamaegastrodia) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын.
Ꚛ
Ꚛꚛ (креста О) — кирилл анбурлӧн шыпас, бергаліс важ славян кывйын О пыдди (гӧгӧртас, матігӧгӧр) кывъясын.
Видзӧдӧй тшӧтш
Ѻ, Ꙩ, Ꙫ, Ꚙ, Ꙭ, ꙮ
Саураштра (кыв)
Саураштра (ꢱꣃꢬꢵꢰ꣄ꢜ꣄ꢬꢵ, saurāṣṭram, சௌராட்டிரம், सौराष्ट्र) - Индияын (Гуджарат, Тамил Наду, Карнатака, Махараштра, Керала да Андхра Прадеш штатъясын) инд-арий кыв. Анбуръяс - саураштра, тамил, корсюрӧ деванагари да латин.
Лыдпасъяс
꣐ ꣑ ꣒ ꣓ ꣔ ꣕ ꣖ ꣗ ꣘ ꣙
Ротума кыв
Ротума кыв (Fäeag Rotuma) - тайӧ Ротума діяс вылын (Фиджи) малай-полинезия кыв. Анбур - латин.
Благовешенньӧ
Благовешенньӧ (рочӧн: Благовещенье, Благовещение) — коми йӧзкостса календарын вичко праздниккӧд йитчӧм лун, пасйӧны косму тӧлысь 7-ӧд лунӧ.
Нимъяс
Благовешенньӧ шуӧны медся ыджыд празьникӧн. Комияс нӧшта шуӧны Кӧк поз вӧчан лунӧн либӧ Додь вож бергӧдан лунӧн.
Эскӧмъяс
Медся ёна йӧз костысь кывлан, мый тайӧ лунӧ оз позь уджавны. Нывъяс весиг юрсисӧ оз шыльӧдны, ни кӧса оз кыны, а колӧ кӧ пӧ кизь вурны — вур, но рытнас бӧр резьӧд. Йӧзыс шуӧны, мый тайӧ лунас кӧк поз тэчӧма, и Енмыс сійӧс мыждӧма празьник лунӧ уджалӧмысь. Сійӧн пӧ сэсся нэмсӧ позтӧг и олӧ. Та ради уналаын Благӧвешенньӧсӧ шуӧны «кӧк поз вӧчан лунӧн». Кутшӧм лун вылӧ веськалӧ Благӧвешенньӧыс, сы вежон лунӧ оз позь панны некутшӧм удж: гӧра-кӧдза, керка вӧчӧм.
Благӧвешенньӧӧдз пӧ тулысыс локтӧ на, а тайӧ лунсяньыс пӧ тулыс нин сэсся. Тулыс кӧ воис, сідзкӧ оз нин позь ветлыны доддьӧн. И тайӧ лунас додьсӧ вӧлӧм вежӧны телега вылӧ, та серти Эжва вожын Благӧвешенньӧсӧ шуӧны «додь вож бергӧдан лунӧн».
Благӧвешенньӧ лун кежлӧ пӧжалӧны черинянь, и быд нывбабаӧс гӧститӧдӧны чериняньӧн, ӧд тайӧ лунас пӧ Енмамыс тӧдмалӧма Кристосӧн нӧбасьӧм йылысь.
Важгорт (Удора район)
Важгорт (Важгорт) — Коми республикаын сикт, Удора районысь Важгорт сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
Чиган кыв
Чиган кыв (Romani chib [романи́ чиб]) — тайӧ инд-арий кыв, кутшӧмӧн сёрнитӧны чиганъяс, кызвын Румынияын, Болгарияын, Турцияын, Венгрияын, Францияын да мӧд канмуясын. Анбуръяс — латин, кирилл, корсюрӧ деванагари.
Чиган анбур
Чиган кывлӧн да сылӧн диалектъясӧн эм уна мӧд (разнӧй) анбур.
Важгорт (Удора район)
География
Важгорт пукалӧ Ву юлӧн веськыд берегын. Сиктсянь Кослан юрсиктӧдз 154 км, Сыктывкар юркарӧдз 424 км.
Чжуан кыв
Чжуан кыв (Sawcuengh, Vahcuengh, Vaƅcueŋƅ, 话壮) — тайӧ тай-кадай кыв, Гуанси-Чжуан асвеськӧдлан кытшын (ӧні лунвыв Китайлӧн регион) официал кыв.
Чиган кыв
Чиган анбур
Мукӧддырйи вӧдитчӧны ə, ъ, ă, ć, ç, ŏ, ś, q, ź, θ, ř, ʒ шыпасъяс.
Чжуан кыв
Чжуан анбур
{| border="0" cellspacing="0" cellpadding="0"
Важӧн чжуанӧн гижісны иероглифъясӧн "Саундип".
Чиган кыв
Чиган анбур
Важ Югославияын латин анбур:
A a, Ä ä, B b, C c, Č č, Kj kj, D d, Gj gj, Dž dž, E e, F f, G g, H h, X x, I i, J j, K k, L l, Lj lj, M m, N n, Nj nj, O o, P p, Q q, R r, S s, Š š, T t, U u, V v, Z z, Ž ž
Славян кывъяс
Славян кывъяс — тайӧ индаевропаса котырысь кыв группа сатем кывъяслӧн чукӧрысь. 300 миллион мортлы гӧгӧр лунвыв да асыввыв Европаын славян кывлӧн ӧти – чужан кыв.
Чиган кыв
Чиган анбур
Рочмуса чиган кирилл анбур:
Славян кывъяс
Славян кывъяс вӧдитчӧны латин да кирилл анбуръясӧн, важӧн сідзжӧ глагол (важ славяналӧн) анбурӧн. Медваж гижӧм кыв – важ славян кыв, славян подувкывлань матынӧсь, кодсянь рӧдмӧма ӧнія славян кывъяс.
Чиган кыв
Чиган анбур
Кэлдэрар чиган (Молдоваын) кирилл анбур:
Чиганӧн текстъяс
Латин анбурӧн:
Славян кывъяс
Славян кывъяслӧн группаын эмӧсь куим чукӧр:
Чиган кыв
Чиганӧн текстъяс
Sine jekh thagar, isi-de odolke thagares trin raklje thaj trin raklja. Alo vakti te merel. Prokletija mukljas pe čhavenge: ko ka mangel e phenjen, te den len, te na poerinen. Pelo o thagar mulo. O trin phrala phende: "Hati ikalas pe jekhe grastes, tha t’ikljovas ovi ame, gurbečelekjeste". O cikno phral phengjas: "Te prandenas amare phenjen, tha togaj t’ikljovas". Alo e phuredere phenjake jekh ruv. O phureder phral phengjas: "Me na dav la!" O streno phral phengjas: "Me-da na dav la!" O cikneder phral phengjas: "Phralalen-be, mo dad prokletija mukljas, me naj erinav la." O cikneder dinjas pe phenja.
Кирилл анбурӧн:
Мангипэ́н
Прэ да пла́й чярья́са.
Мэ́ Украина́са.
Тэ дыкха́ва учипна́стыр
Вэ́ш, маля́ лэня́са,
Тэ шуна́ва, сыр праста́ла
Мро Днипро́ зорья́са.
Сыр лыджя́ла ра́т рувэ́нгро
Кри́г Украина́тыр,—
Одова́ дывэ́с мэ джя́ва
Ду́р камлэ́ рига́тыр.
Ачява́ва ла… ушта́ва,
Ко дэвэ́л урня́ва,
Тэ-манга́в лэс… Акана́
Гаравэ́н ман, тэ чянгэ́ндыр
Сы́р упрэ́ уштэ́на,
Састэра́ чюрдэ́н вастэ́ндыр,—
Кха́м тэ ба́хт дыкхэ́на.
Дрэ ири́ бари́ пшалэ́нгри,
Статькирды́ кхамэ́са,
На бистрэ́н тэ-рипирэ́н ман
Э лаче́ лавэ́са.
Ракин Анатолий Николаевич
Ракин Анатолий Николаевич (1949) — коми кыв туялысь, филология наукаясса доктор (1997), гижысь
Олан туй
Анатолий Ракин чужӧма 1949 вося лӧддза-номъя тӧлысь 18 лунӧ Кулӧмдін районса Дереваннӧй сиктын. 1966 воын помалӧма Дереваннӧй сиктын шӧр школа, 1971 воын — Коми канмуса педагогика институт, 1976 воын — СССР-са наукаяс академияысь Кыв туялан институтын аспирантура. 1972—1973 воясӧ вӧлӧма военнӧй служба вылын. 1971 восянь уджалӧ Коми наука шӧринса Кыв, литература да история институтын (1988 воӧдз — СССР-са наукаяс академиялӧн Коми филиал): 1976 восянь — младшӧй научнӧй сотрудник, 1985 восянь — старшӧй научнӧй сотрудник. 1982—1985 воясӧ вӧлӧма Кыв, литература да история институтын учёнӧй секретарӧн, 1985—1987 воясӧ — кыв секторӧн веськӧдлысьӧн, 1987—1989 воясын — старшӧй научнӧй сотрудникӧн, 1997—2005 воясын — ведушӧй научнӧй сотрудникӧн, 2005 восянь — кыв секторын главнӧй научнӧй сотрудникӧн.
Туясян удж
1978 воын Тарту госуниверситетын (Эстония) дорйӧма «Лексика флоры коми языка» тема серти филология наукаясса кандидат ним вылӧ диссертация.
Доктор ним вылӧ диссертация (нимыс — «Антропотоминимическая лексика в пермских языках») дорйӧма 1997 Марий-Элса канму университетын.
2005 воын Анатолий Ракинӧс бӧрйисны фин-йӧгра туялысьяслӧн Россия комитетса веськӧдлысьӧн да фин-йӧгра туялысьяслӧн конгрессысь Войтыркостса комитетлӧн Исполкомӧ пырысьӧн.
Гижан удж
Кывбуръяс гижны А.Н. Ракин босьтчис школаын на. Пединститутын велӧдчигӧн ветлӧдліс студентъяслӧн литературно-творческӧй кружокӧ, вӧлі «Первопуток» литературнӧй стенгазеталӧн да студентъяслӧн «Запев» ки помысь журналлӧн редколлегиаын. Медводдза кывбурсӧ йӧзӧдліс 1968 воын. Гижӧдъясыс петавлісны «Войвыв кодзув» журналын, в Коми Республикаса «Югыд туй», «Красное знамя» газетъясын, Кулӧмдін районса «Ленин туйӧд» газетын, «Пармагор» ӧтувъя чукӧрын (1984).
«Вӧр-васа олысьяс» небӧгсӧ шуӧма Коми Республикаын 2017-ӧд воын комиӧн йӧзӧдӧм медбур небӧгӧн.
Небӧгъяс
А.Н. Ракин йӧзӧдӧма 350 сайӧ удж. Медшӧр небӧгъясыс:
Лӧсьӧдӧм кыв
Лӧсьӧдӧм кыв — тайӧ кыв, код абу лоӧма войтырлӧн кыв моз, да вӧлі артмӧдӧма ӧти лӧсьӧдысьӧн либӧ лӧсьӧдысьяслӧн группаӧн. ӧткымын лӧсьӧдӧм кывйӧн вӧдитчӧны войтыркостса йитӧдъяс кузя, мӧдъяс вӧлі лӧсьӧдӧма вӧдитчӧм вӧвлытӧмторйын вылӧ либӧ лӧсьӧдысьлӧн ас нимкодьлун кузя.
Эмӧсь куим медтӧдчана категория:
Удин кыв
Удин кыв (udin muz, удин муз) — тайӧ Азербайджанын, Рочмуын, Грузияын да Арменияын нах-дагестан кыв.
Козлов Василий Васильевич
Козлов Василий Васильевич — перымса коми гижысь.
Гижан удж
Василий Козлов гижис квайт небӧг. Квайтӧд небӧгыс — «Горт менам ойвывся» — петіс 2014 воын. Сэтчӧ пырисны Перым коми кыв вылын кывбуръяс, басня, поэма, башкир, удмурт, мари, эст да мукӧд кыв вылысь вуджӧдӧмъяс, а сідзжӧ роч сьыланкывъяс вуджӧдӧмъяс.
Лимбу кыв
Лимбу кыв (ᤕᤰᤌᤢᤱ ᤐᤠᤴ yakthung pān) — тайӧ Непалын (Лимбуван), Пакистанын (Кашмир) да Индияын (Сикким, Кашмир, Дарджилинг территорияяс) син-тибет кыв. Анбуръяс — лимбу, корсюрӧ деванагари.
Арабач (Емдін район)
Арабач (Арабач) — Коми Республикаын Емдін районысь Гам сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Ꚙ
Ꚙ ꚙ (кыка О) — кирилл анбурлӧн шыпас, бергаліс важ славян кывйын О пыдди (кыкӧн),  (кыкнан) да  (дас кык) кывъясын.
Видзӧдӧй тшӧтш
Ѻ, Ꙩ, Ꙫ, Ꚛ, Ꙭ, ꙮ
Ꝏ
Неаполитан кыв
Неаполитан кыв (nnapulitano) — лунвыв Италияын (Абруццо, Апулия, Базиликата, Калабрия, Кампания, Лацио, Марке да Молизе провинцияясын) роман кывъясысь ӧти, матіса итальянлань.
Неаполитан анбур
Пыртӧм кывъясын сідзжӧ: Kk, Ww, Xx, Yy
Бӧртӧм (Сыктыв район)
Бӧртӧм (Бортом) – Коми республикаын Сыктыв районса Гагшор сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь посёлок.
География
Бӧртӧмсянь Гагшор шӧрсиктӧдз км, Визин юрсиктӧдз км, Сыктывкар юркарӧдз км.
Хейростилис
Хейростилис (Cheirostylis) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Африкаын, Азияын да Америкаын.
Паспом (Кулӧмдін район)
Паспом (Паспом) — Коми Республикаын Кулӧмдін районысь Носим сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь посёлок.
География
Паспом посёлоксянь Носим шӧрсиктӧдз 2 км., Кулӧмдін юрсиктӧдз 6 км.
Павлов Александр Иванович
Павлов Александр Иванович (1914—1982) — Комиысь Слава ордена тыр кавалер (1944, 1945, 1946).
Олан туй
Александр Павлов чужис Вӧлӧгда обласьтысь Сямжа районса Коробицыно грездын 1914 вося вӧльгым тӧлысь 7-ӧд лунӧ кресьттянин семьяын. Роч. Помаліс начальнӧй школа, уджаліс колхозын. 1936—1938 воясын служитіс Гӧрд Армияын. 1938 восянь уджаліс Пытшкӧсса делӧяс министерствоын. Мӧдысь Гӧрд Армияӧ босьтӧма 1941 вося ӧшым тӧлысьсянь.
Айму вӧсна Ыджыд тыш бӧрын
Война бӧрын А.И. Павлов водзӧ служитіс Пытшкӧсса делӧяс министерствоын. 1946 вося тӧвшӧр тӧлысьсянь 1968 вося моз тӧлысьӧдз оліс Коми Республикаысь Княжпогост районса Ропча посёлокын, а сэсся Ярославль карын. Куліс 1982 вося ӧшым тӧлысь 27-ӧд лунӧ.
É
Шуанног
исландса — кузь [jɛː], дженьыд [jɛ]
франсуз — [e]
итальян — [e]
испан — [e]
португал — [ɛ]
ирландса — [eː]
чех — [ɛː]
словак — [ɛː]
кашуб — [ɛ], [ej], [i], [ɨ]
Сен Сушмита
Сен Сушмита (хинди सुष्मिता सेन, Sushmita Sen) — тайӧ нималана индияса актриса, модель.
Образцов Пантелеймон Александрович
Образцов Пантелеймон Александрович (1909—1984) — рочӧн гижысь коми поэт.
Олан туй
Пантелеймон Образцов чужис Вӧлӧгда губерняысь Яренск уездса Гамын (ӧні — Коми Республикаын Емдін районса Гам сикт) 1909 вося рака тӧлысь 16-ӧд лунӧ.
Сылӧн бать-мамыс вӧліны велӧдысьясӧн. Батьыс веськӧдліс школаса хорӧн. Мӧд тшупӧда Емдінса школа помалӧм бӧрын П. Образцов пырис велӧдчыны Вӧлӧгдаса шылад училишӧӧ. Сэсся вуджӧдчис Москваса консерваториа бердын училишӧӧ, велӧдчис ворсны скрипкаӧн. Образцовлӧн медшӧр профессиаыс — шылад велӧдысь. 1936 восянь Айму вӧсна Ыджыд тышӧдз уджаліс Москваын челядьлы шылад школаясын. Сэсся вуджис Сыктывкарӧ, велӧдіс шылад школаын, коді сёрӧнджык кутіс шусьыны Сыктывкарса шылад училишӧӧн, сэсся вуджис уджавны Педагогика училишӧӧ.
Куліс 1984 вося тӧвшӧр тӧлысь 19-ӧд лунӧ.
Гижан удж
Пантелеймон Образцов ёнджыкасӧ тӧдса кыдзи поэт, коді гижӧ ичӧт челядьлы. Сійӧ водз босьтчис гижны. Челядь дырся кывбуръясыс петавлісны школаса газетын. 1942 воын на йылысь тӧдмалісны унджыкӧн — найӧс йӧзӧдіс «За новый Север» республикаса газета (ӧні — «Красное знамя». 1948 восянь кывбуръясыс кутісны петны «Войвыв кодзув» журналын (комиӧдліс И.М. Вавилин), СССР-са мукӧд журналын.
1945 воын челядьлы медбур художествоа небӧг серти Ставсоюзса конкурс вылын Образцовлысь кывбур чукӧрсӧ вӧлі донъялӧма торъя премиаӧн. Сэки сылӧн кывбуръясыс кажитчисны нималана челядь гижысьяслы: Самуил Маршаклы да Корней Чуковскийлы. Маршак весиг гижис Коми небӧг лэдзанінӧн веськӧдлысьлы да шуис Образцовӧс енбиа гижысьӧн. 1950 воын петіс сылӧн медводдза кывбур чукӧр — «Весна». Сэксянь гижысьлӧн петавліс 20 сайӧ небӧг, а на пиысь ӧти — весиг Москваса «Малыш» небӧг лэдзанінын.
П.А. Обрезцов гижис сідзжӧ проза. Челядьлы петавліс «О чем верещали сороки» небӧг (1982), кытчӧ вӧлі пыртӧма висьтъяс да мойдъяс.
1957 восянь — СССР-са гижысь котырӧ пырысь.
Í
Шуанног
исландса — [iː]
чех — [iː]
словак — [iː]
маддяр — [iː]
тотара — [ɨɪ]
Тобысь (Уква каркытш)
Тобысь (Тобысь) — Коми Республикаын Уква каркытшӧ пырысь посёлок.
Помӧсдін район
Помӧсдін район — Коми АССР-ын лӧсьӧдӧм район (1949-1962).
История
Помӧсдін район лӧсьӧдӧма 1949 вося лӧддза-номъя тӧлысь 7 лунӧ РСФСР-са Вылыс Сӧветысь Президиумлӧн тшӧктӧм серти. Сэтчӧ пырисны Кулӧмдін районӧ пырысь сикт сӧветъяс: Помӧсдін, Вӧльдін, Немдін, Мыс, Пожӧг. Юрсиктӧн вӧлі Помӧсдін сикт.
Выль районса веськӧдлысьясӧн вӧліны: ВКП(б) райкомса медводдза секретар — А.Ф. Игнатов, мӧд секретар — И.В. Козлов, секретар — Н.В. Сенькин; райисполкомса веськӧдлысь — М.П. Ситкарев, ВЛКСМ райкомса медводдза секретар — М.Н. Карманов.
1950-ӧд вося гожӧмын Помӧсдін районса 40 колкоз пыдди артмӧдісны 12-ӧс.
Игнатов Михаил Константинович
Игнатов Михаил Константинович (1929) — партийнӧй уджалысь, чужан му туялысь.
Олан туй
Михаил Игнатов чужис 1929 вося йирым тӧлысь 14 лунӧ Кулӧмдін районса Помӧсдін сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь Выльгорт грездын.
1945-1946-ӧд воясӧ уджаліс егерьӧн, 1947-1949-ӧд воясӧ — кыпӧдіс Помӧсдінса ГЭС. Сизим да джын во служитіс Сӧветскӧй армияын, сэсся воысь этшаджык вӧлі Помӧсдін районса комитетын инструкторӧн.
1962 воын помаліс КПСС Шӧр комитетлысь Горькийын вылыс партийнӧй школа.
Кызь вит во чӧжӧн вӧлі: райисполкомса веськӧдлысьӧс вежысьӧн (на лыдын кык во — внештатнӧй вежысьӧн да колхозын веськӧдлысьӧн), мӧд секретарӧн, Кулӧмдін районса исполкомын веськӧдлысьӧн, КПСС-лӧн Кулӧмдін райкомса медводдза секретарӧн.
1985-1989-ӧд воясӧ М.К. Игнатов уджаліс Сыктывкарын КПСС-лӧн Коми обком бердын партийнӧй контрольса веськӧдлысьӧн, сэсся — связь управлениеын.
Сизимысь бӧрйылісны КПСС-лӧн Коми обкомӧ.
1999 вося ода-кора тӧлысьсянь пенсиа вылын. Пырӧдчис общественнӧй уджӧ: 1998-ӧд восянь 2008-ӧд вося рака тӧлысьӧдз вӧлі Сыктывкарын Кулӧмдін землячестволӧн сӧветын веськӧдлысьӧс вежысьӧн.
1999 воын М.К. Игнатовлы сетӧма «Кулӧмдін районса почётнӧй олысь» ним.
Коми Республикаса Национальнӧй архивын эм М.К. Игнатовлӧн ас фонд (Ф. 3788, 170 ед. хр., 1930-1992 вояс).
Маркова Галина Петровна
Маркова Галина Петровна (1950) — сценарист, телережиссёр, Россияса культураын нимӧдана уджалысь.
Олан туй
Галина Маркова чужӧма Коми АССР-ын Луздор районса Абъячойын 1950-ӧд вося вӧльгым тӧлысь 23-ӧд лунӧ. Помалӧма Абъячойса шӧр школа, Коми канмуса педагогика институтысь филология пакультет (1974).
1977-ӧд восянь уджалӧма «Коми гор» телерадиокомпанияын.
Удж
Коми телевидениеын медводдзаяс лыдын босьтчӧма снимайтны коми фольклор серти уджъяс. Коми йӧзлӧн традицияяс да обрядъяс йылысь «Кӧка войяса му» телефильмысь Фин-йӧгра войтырлӧн I войтыркостса телефестиваль дырйи 1991-ӧд воын сетӧма медшӧр приз. Фильмсӧ вӧлі петкӧдлӧма Россияса шӧр каналъясті да Венгрияын. 1995-ӧд воын тайӧ фильмыс вӧлі петкӧдлӧ Рочмунымӧс «Радуга» ставмирса телефестивальын.
Галина Маркова дасьтӧма да снимайтӧма художествоа татшӧм дженьыд фильмъяс, кыдзи «Трипан Вась» (Тима Вень висьт серти), «Войвыв кӧш улын» (изьва-колваса эпос серти).
«Я хочу жить в тундре» телефильмсӧ петкӧдлӧма «Дети и экология: 21 век» ставмирса II телефестивальын (1999).
«Колесо времени» телепроект ӧтувтӧ вит фильм, кӧні петкӧдлӧма комияслӧн во гӧгӧрся йӧзкостса праздникъяс да керка кыпӧдӧм.
Г. Маркова дасьтӧма сідзжӧ медводдза коми гижысь-романист В. В. Юхнинлӧн «Бианюр» повесьт серти фильм.
Общественнӧй удж
Веськӧдлӧма «Землячество Прилузья» ӧтмунӧмӧн.
Тышын заслугаясысь (медаль)
«Тышын заслугаясысь» медаль (рочӧн:Медаль «За боевые заслуги») — СССР-ын канмуса награда. Лӧсьӧдӧма 1938 вося йирым тӧлысь 17 лунӧ СССР-са Вылыс Сӧвет Президиумлӧн шуӧмӧн.
Кодлы сетӧны
«Тышын заслугаясысь» медаль сетӧны:
Мыйысь сетӧны
Медаль сетсьӧ:
Выльыб (Удора район)
Выльыб (Верхний Выльыб) — Коми Республикаын Удора районысь Слӧбӧда сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Ѻ
Ѻѻ (паськыд Он) — кирилл анбурлӧн шыпас. Шуанног — [o].
Ӧні Ѻ бергалӧ сӧмын вичко славян кывйын О пыдди:
Видзӧдӧй тшӧтш
Ꙩ, Ꙫ, Ꚛ, Ꚙ, Ꙭ, ꙮ
Руч (Кулӧмдін район)
Руч (Руч) – Коми Республикаса сикт, Кулӧмдін районысь Руч сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
География
Руч сикт пуксьӧма Эжва юлӧн шуйга бокӧ, Руч ю дорын. Кулӧмдін юрсиктсянь Ручӧдз 36 км.
Руч пӧчинок артмӧм
Руч пӧчиноклӧн артмӧмыс йитчӧма XVII нэмся ІІ джынйын Вылыс Эжва ӧтувъя овмӧдӧмкӧд. Яренск уездса гижалӧм небӧгъяс тайӧ кадколастӧ лоисны подув туялӧмъясӧн выльлаӧ овмӧдчан процессъяс йылысь.
1678-ӧд воӧ Руч медводдзаысь веськалӧ гижалӧмӧ. Кабалаын гижӧма: «Руч грезд, Руч ю вылын, овмӧдчӧмаӧсь 8 во сайын гижалӧм небӧг бӧрся: ..., сылӧн арлыда вок Лазарка, Савкалӧн 10 арӧса Федька пи, ме овмӧдчи ...»
Артмӧ, 1670-ӧд воӧ Ручӧ воӧмаӧсь медводдза олысьяс. Грездса медводдза олысьяснас вӧлӧмаӧсь Савелий Никитич да Лазарь Никитич Мининъяс, вуджӧмаӧсь татчӧ «Сыктывса Сёська погостысь» (ӧні — Сёська сикт Сыктывдін районса), Петр Степанович да Тихой Степанович Ульныровъяс да Илья Иванович Ульныров «Сыктыв вӧлӧсьтса Ыджыд Ыб погостысь» (ӧнія Ыб сикт сійӧ жӧ районсьыс).
1678-ӧд вося гижалӧм петкӧдлӧ, мый Ручкӧд орччӧн 12 во вылӧ водзджык артмылӧмаӧсь Дереваннӧй нӧрыс (ӧні Дереваннӧй) да 7 во вылӧ водзджык Аныб пӧчинок.
Но, эм подув шуны, мый медводдза олысьясыс Ручӧ воӧмаӧсь 1670-ӧд воысь водзджык. Алексей Михайлович сарлӧн 1671-ӧд вося грамотаын Уллянаса манастырлы муяс сетӧм йылысь, висьтавсьӧ стӧча висьтавсьӧ йӧзлӧн «куш местаясӧ» вуджӧм йылысь (мӧд ногӧн кӧ, наӧдз тані некод абу овлӧма) «воддза воясӧ» (мӧд ногӧн кӧ, 1671-ӧд воысь водзджык), стӧча пасйӧма инсӧ («Ручса», буракӧ, куръя), мыйӧн найӧ овлӧмаӧсь медводдза воясӧ.
Водзджыкся овмӧдчӧм йылысь висьталӧ и со татшӧм орччаӧдӧм. 1678-ӧд вося гижалӧм кузя небӧг медводдза олысьясӧн шуӧ Савелий Никитич да Лазурик Никитич Мининъясӧс, а сідзжӧ Петыр Степанович да Тихон Степанович Ульныровъясӧс. Сэк кості важ олысьяслӧн гижӧм висьтъясын медводдза олысьяснас мырдӧн шуӧны Степан Ульныровӧс, буракӧ Петыр да Тихонлӧн батьыс. Та вӧсна правильнӧя лоӧ шуны, мый медводдза олысья Руч сиктӧ воӧмаӧсь кык гижалӧм костӧ, 1646-ӧд восянь 1678-ӧд воӧдз. Выльлаӧ овмӧдчӧмӧдз найӧ овлӧмаӧсь Сыктыв да Улыс Эжва ю доръясын (улынджык ӧнія Сыктывкарысь). Овмӧдчыны выль инъясӧ крестьянаӧс тшӧктіс ачыс олӧмыс: найӧ пышйисны выль муяс сар власьтӧн воталӧмысь, мӧвпалісны няньлӧн ыджыд урожайяс йылысь, мездлун йылысь. Найӧ медводз видз-му вӧдитлісны (тылаяс), скӧт видзлісны, а сэсся нин кыйсьылісны.
Та дырйи оз ков вунӧдны, мый налӧн тайӧ инъясӧ локтӧмӧдз тані мортыс вӧвлӧма нин. Руч ю дорысь, кӧнкӧ ӧнія шойналаньын, некымын дас во сайын му пытшкысь аддзӧмаӧсь бронзаысь мичмӧдчанторъяс. Ӧні тайӧ аддзӧмторыс видзсьӧ Академияса наукалӧн Коми юкӧнын (Сыктывкар). Тайӧ инъяс вылӧ усьласьлісны войвывджык либӧ рытыввывджык мутасъясын олысь вогулъяс (йӧгра). Тані кыйсьылісны водзынджык олысь комияс, гашкӧ чудьяс на овлісны...
Степан Ульныров овмӧдчис керӧс вылын (ӧнія Руч тысянь джын километрын). Ӧні тайӧ местасӧ ми шуам Чоййыв шмакӧн. Дерт жӧ, сылӧн оланінӧн вӧлі сьӧд керка — нёль пельӧса, вӧчӧма сӧмын черӧн, стенъясас эмӧсь костъяс тшын петӧм вылӧ, джоджыс керйысь, кодӧс тэчӧма веськыда му вылас (му джоджа сёйысь вартӧм пача сьӧд керка). Абу прӧста татшӧм керкаяссӧ тайӧ кадколастӧ Керчомъяын шулӧмаӧсь «кер чомйӧн». Пиласӧ сэкся комияс абу на тӧдлӧмаӧсь.
«Руч» нимыс сиктлӧн артмӧма коми руч кывйысь. Сиктса важ олысь Иван Федорович Ульныров (Педь Вань — 1903–1985 ч.в.) тшӧкыда висьтавліс ичӧтдырйи пӧльяссянь кывлӧм лоӧмтор сы йылысь, кыдзи медводдза олысьяс кужӧмӧн кыйлывлӧмаӧсь ручьясӧс, тайӧ и сетӧма грездыслы нимсӧ. Татшӧм жӧ нима и юыс, коді вузувтӧ Пармасянь да усьӧ Эжва юӧ. Татшӧм лӧсялӧм сертиыс мукӧд историк-туялысьыс шуӧны, мый ю сертиыс артмӧма сиктлӧн нимыс (И. Жеребцов, Л. Рощевская). Видлӧг вылӧ, Дереваннӧй сиктын дзик жӧ сідз: эм Дереваннӧй сикт и эм Дереваннӧй ю.
Мӧд инӧн, кытчӧ овмӧдчисны медводдза йӧзыс, лоӧма Лева — Руч юлӧн зӧм берег вылын. Став олысьыс тайӧ сикт юкӧнас вӧлӧмаӧсь Зезеговъяс. Важ олысьялӧн казьтылӧм серти, катыдас медводдзаӧн овмӧдчис Елизар Холопов (Еля), вуджлӧма Кӧджпом грездысь, коді матын ӧнія Сыктывкарсянь.
Сідз, воысь воӧ, кӧленасянь кӧленаӧ, выльлаӧ овмӧдчысь крестьяна чер да тыла отсӧгӧн ректылісны вӧръясысь муяссӧ из да видзьяс улӧ. Му вӧдитӧмыс, уджалан кӧлуйыс, скӧт видзанногыс, вӧралӧмыс да чери кыйӧмыс налӧн вӧлі сэтшӧм жӧ, кутшӧм и Сыктыв да Улыс Эжваын.
Выль керкаяс кыпӧдны вӧліс сьӧкыд, та вӧсна крестьяналӧн овмӧсъясыс содлісны 15-20 мортӧдз да и унджык на. Батьяс видзлісны пияннысӧ гӧтыръясыскӧд ас дораныс. Ыджыдджык пияныс водзӧ вылӧ лӧсьӧдлісны аслыныс овмӧсъяс, но, кыдз овлӧ, батьсяньыс эз ылын. Выльӧн локтысьяс лӧсьӧдлісны овмӧсъяснысӧ Ульныровъяс, Зезеговъяс, Холоповъяс дорсянь ылӧкодь. Медводдза олысьяслӧн нимъяс серти Кывтыдын чужӧны Исак сикт, Ӧлеш сикт, Савва сикт, Ӧне сикт да сёрӧнджык Пашӧ сикт (неыджыд овмӧдчанінъяс). Катыдын артмӧны Рӧман сикт, Шор дор, Катыд пом. Лева сикт паськалӧ лунвывланьӧ и войвывланьӧ, тані артмӧны Кассян, Кассян лунбок. Лева сикт — Войбок. Сикт шӧрсӧ заводитӧны овмӧдны ёна сёрӧнджык (тайӧ процессыс ӧнӧдз на мунӧ). Овмӧдчӧминъяслӧн нимъясыс ӧнӧдз на кольӧмаӧсь. Дзуга лӧсьӧдӧм овмӧсъяса грезд векни визьӧн нюжалӧма 7 км вылӧ. («грезд» тані: овмӧдчӧмин, кӧні абу вичко да меставывса органъяс). История боксянь (мӧд ног кӧ, вочасӧн выль олысьяслӧн воӧм серти) артмис, мый грездлӧн быд юкӧнын кутісны овны ӧти оваяс: Кывтыдын — Ульныровъяс, Есевъяс, Расовъяс, Мозымовъяс, Порошкинъяс, Катыдын — Холоповъяс, Поповъяс, шӧрас — Зезеговъяс, Гуляевъяс, Кирушевъяс, Юдинъяс, Чувьюровъяс.
Ульныровъяс вуджисны 1646-ӧд воӧ Сыктыв районса Ыб погостысь: «Федька да Ивашка Дмитриевы дети прозвище Ульныровы, у Ивашки сын Стелька 12 лет». Ӧнія кадӧ Ыбын Ульныровъяс абуӧсь нин, найӧ вуджисны овны тшӧтш и Дереваннӧйӧ 1656-ӧд воын.
Есевъяс коркӧ овлӧмаӧсь Сыктывдін погостын. Ӧнія кадӧ Есевъяс паныдасьлӧны Ручын да Дереваннӧйын. Овыс артмӧма Иосиф нимысь. Рочьяслӧн Оська, комияслӧн Еська, Еся. Есесянь — Есев, сійӧ жӧ Осипов. Сідзжӧ рочьяслӧн Федосюк, Осипов — Есип, Еськов.
Мозымовъяс да Чувьюровъяс вуджӧмаӧсь Дереваннӧйысь.
Поповъяс — важъя ов да Коми муын медъёна паськалӧма. Медводдза Поповъясӧн вӧліны попъяслӧн челядьныс, бӧрынджык тайӧ нимсӧ вермисны сетны батракъяслы, казакалысь бӧбыльяслы.
Холоповъяс — 1645-ӧд вося гижалӧм серти небӧгын гижӧма, мый Сыктыв районса Ыбын гижалӧм дырйи пасйӧма, мый ...
Зезеговъяс — «дзодзӧг» кывйысь.
Гуляевъяс — 1678-ӧд воын Дереваннӧйӧ Сёськаысь воӧмаяс, «гуляй» кыв петкӧдлӧ, мый радейтӧ гуляйтны.
Ӧткымын овъяс артмӧмаӧсь рочысь, да и ставнас оланногас, ӧбычайясас Руч сиктлӧн унатор эм рочысь. Буракӧ коркӧ (ручса кадӧдз на) Эжва да Сыктыв юяслӧн ковтысын овлӧмаӧсь рочьяс, но найӧ велалӧмаӧсь коми кывйӧ да лоӧмаӧсь комиясӧн.
Льӧмты (Вуктыл каркытш)
Льӧмты (Лемты) — Коми республикаын Вуктыл каркытшӧ пырысь посёлок. 2015 вося вӧльгым тӧлысь 19-ӧд лунӧдз вӧлі пырӧ Вуктыл районын Дутов сикт овмӧдчӧмин улӧ.
Руч (Кулӧмдін район)
Руч пӧчинок артмӧм
Медводдза нэмас грезд быдмӧма надзӧн. Сідз, 1743-ӧд воӧ кабалаясын пасйӧма 36 овмӧс. 1784-1886-ӧд воясся Усть-Сысольск уездса Медшӧр му юклӧм дорӧ экономика серти пасйӧдъясын пасйӧма 58 овмӧс, 186 мужичӧй да 190 нывбаба. (Медшӧр му юклӧм — 1765-ӧд восянь ХІХ-ӧд нэм шӧрӧдз Россияын муяслысь вежтасъяссӧ стӧча пасъялӧм. Му кутысьнас вермис лоны торъя морт, черносошнӧй крестьяна котыр,каръяс, вичкояс да мукӧд учрежденньӧяс.)