cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ивановскӧй (Луздор район)
География
Грезд пукалӧ Луз юлӧн веськыд берегас. Ивановскӧйсянь Лойма шӧрсиктӧдз 6 км, Абъячой юрсиктӧдз 92 км.
Вапӧлка (Кулӧмдін район)
Вапӧлка (Ваполка) — Коми Республикаын Кулӧмдін районса Мыс сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд, тупкысис 1973 воын.
Ивановскӧй (Луздор район)
Олысь лыд
Грездын олӧны рочьяс.
Вапӧлка (Кулӧмдін район)
Фольклор
Вапӧлкаын крам праздник — Катерина лун.
География
Вапӧлка пукалӧ Эжва юлӧн веськыд берегас. Мыс шӧрсиктӧдз км.
Торопов Василий Павлович
Торопов Василий Павлович (1929—2006) — коми гижысь.
Олан туй
Василий Торопов чужӧма 1929-ӧд вося ӧшым тӧлысь 29-ӧд лунӧ Коми (Зыряна) асвеськӧдлан обласьтса Койгорт сиктын. Шӧр школа помалӧм бӧрын велӧдчӧма Коми канмуса педагогика институтысь история-филология факультетын. Уджалӧма школаын история велӧдысьӧн, Койгорт районса йӧзӧс велӧдан юкӧдын инспекторӧн, школаса директорӧн.
Кулӧма 2006-ӧд воын.
Гижан удж
«Туробкӧд мӧс видзигӧн» да «Кӧч йылысь» ассьыс медводдза висьтъяссӧ йӧзӧдӧма «Войвыв кодзув» журналын 1977-ӧд воын (8 №). Вӧр-ва йылысь висьтъясыс да очеркъясыс петісны торъя небӧгӧн 1980-ӧд воын. Наын петкӧдлӧма збыль лоӧмторъяс. Гижӧдъясыс корӧны пыдди пуктыны да видзны вӧр-ва, чужанін. Василий Тороповлӧн петавліс нёль торъя небӧг: «Менам вӧр-ва» (1980), «Медбӧръяысь вӧралӧм» (1990), «Талун и аски» (1993), «Аски оз зэр» (2005).
Попов Эраст Алексеевич
Олан туй
Эраст Попов чужис Коми (Зыряна) асвеськӧдлан обласьтысь Емдін уездса Слӧбӧдаын (ӧні — Удора районса Слӧбӧда сиктын 1926 вося кӧч тӧлысь 3-ӧд лунӧ.
1947 воын помаліс Сыктывкарын Коми Республикаса Драма театрын актёръяслысь студиа (педагог — Н.М. Дьяконов), 1971 воын — ГИТИС-лысь театроведческӧй факультет.
1947 восянь — Коми Драма театрын ворсысь. Ворсіс 100 гӧгӧр роль.
Кор 1958 воын Сыктывкарын воссис Шылада театр, Эраст Попов вуджис сылӧн труппаас. Сэсся лои сэні режиссёрӧн, а 1962—1973 воясӧ — театрса медшӧр режиссёрӧн.
1973—1975 воясӧ вӧлі Коми АССР-са культура министрӧс 1-дза вежысьӧн. 1975 восянь — Республикаса Драма театрын режиссёр (1985 воын медшӧр режиссёрлысь удж вӧчысь).
Куліс Сыктывкарын 1986 вося сора тӧлысь 16-ӧд лунӧ.
Гижан удж
Эраст Попов гижис «Песни к звездам» медводдза коми оперетталысь либретто (шыладыс Яков Перепелицалӧн, 2-ӧд вариант — «Ни пуха, ни пера»); «Гроза над Усть-Куломом» медводдза коми опералысь либретто (Б.П. Семячков да С.И. Ермолинкӧд ӧттшӧтш), «У нас на Севере» пьеса, «Народный артист П.А. Мысов» монография (Сыктывкар, 1981).
Мукӧдтор
Эраст Поповлӧн мамыс — Серафима Михайловна (1906—1973), 1938 восянь вӧлі Коми АССР-са Совнарком бердын искусствояс делӧяс серти Управлениеын начальник. Сылӧн веськӧдлігӧн Коми муын вӧлі лӧсьӧдӧма: «Асъя кыа» сьылан да йӧктан ансамбль, медводдза шылада школа, шылада училишо, Коми филармония, Шылада театр да Воркутаын аканьяслӧн театр.
Напаръя
Напаръя тайӧ инструмент.
Mohammad Reza Golzar
External links
Mohammad Reza Golzar on Spotify
1839-ӧд во
1839 во — Григорий календар серти, абу кассяна во, пансьӧ воторниксянь.
Пазифее
Пазифее — тайӧ Юпитерлӧн спутник. Сылӧн радиус — 1 км. Юпитерӧдз шӧр кост 23 004 000 км. Пазифее восьтіс Америкаса астроном Скотт Шеппард 2001 воын.
Хатанзейский Андрей Гурьевич
Хатанзейский Андрей Гурьевич (1923—1945) — Сӧветскӧй Союзса Герой (1945).
Олан туй
Андрей Хатанзейский чужӧма Изьва районса Мокчой сиктын 1923-ӧд вося йирым тӧлысь 21-ӧд лунӧ. Вӧлӧма кӧр видзысьӧн.
Айму вӧсна Ыджыд тыш кадӧ
1942-ӧд восянь Айму вӧсна Ыджыд тыш вылын.
Кипрушева Анастасия Ивановна
Кипрушева Анастасия Ивановна (1904—1977) — коми кыв туялысь, филология наукаясса кандидат, велӧдысь. Нывдырся овыс — Липина.
Олан туй
Анастасия Кипрушева чужӧма 1904-ӧд вося ӧшым тӧлысь 15 (28)-ӧд лунӧ Вӧлӧгда губерняысь Усть-Сысольск уездса Кулӧмдін сиктын. 1937-ӧд воын помалӧма Коми канмуса педагогика институт да велӧдӧма сэні коми кыв.
Кулӧма 1977-ӧд во лӧддза-номъя тӧлысь 6-ӧд лунӧ.
Туялан удж
1947-ӧд вося урасьӧм тӧлысьӧ дорйӧма филология наукаясса кандидат ним вылӧ диссертация (темаыс — «Глагольные видовые образования в коми языке»). 1947-ӧд вося вӧльгым тӧлысьсянь — доцент.
А.И. Кипрушева дасьтӧма некымын статья коми кыв йылысь, а сідзжӧ мукӧдыскӧд ӧтвылысь дасьтӧма вузъяслы «Современный коми язык» учебник (ч. I, ІІ. Сыктывкар, 1955, 1967), кытчӧ гижӧма «Глагол» да «Главные члены предложения» юкӧнъяс. Дасьтӧма «Коми кыв кузя диктантъяслӧн сборник. Начальнӧй классъясса учительяслы пособие» велӧдчан пособие (Сыктывкар, 1969, 1977).
Ульныров Владимир Васильевич
Ульныров Владимир Васильевич (1924—2000) — Социалистическӧй Уджвывса Герой, мусир перйысь.
Олан туй
Владимир Ульныров чужӧма Кулӧмдін уездса Ручын 1924-ӧд вося сора тӧлысь 12-ӧд лунӧ. Зонкалы вӧлӧма 10 арӧс, кор кулӧма батьыс. 1939-ӧд воын локтӧма Уква карӧ. Тані помалӧма ФЗО школа, кутӧӈа уджавны мусир перъянінын.
1942-ӧд вося моз тӧлысь Кулӧмдін райвоенкомат босьтӧма сійӧс Гӧрд Армия. Ӧшым тӧлысьсянь фронт вылын. Тышкасьӧма Рытыв-Войвыв, Калинин, 3-ӧд Белоруссияса да 2-ӧд Балтикабердса фронтъясын. Вӧлӧма сержантӧн, наводчикӧн, сэсся 76 мм орудиеса командирӧн. Мездӧма Орша, Витебск, Полоцк, Рига да мукӧд кар. 1947-ӧд воын демобилизируйтчӧма.
Мусир да биару перъян промышленносьтын гырысь вермӧмъясысь 1959 вося рака тӧлысь 19-ӧд лунӧ В.В. Ульныровлы сетісны Социалистическӧй Уджвывса Геройлысь ним.
Кулӧма 2000-ӧд воын, гуалӧма Сосногорскын.
Таи кыв
Таи кыв (ภาษาไทย /pʰa:sa:tʰɑj/, пхаса-тхай) — тайӧ тай-кадай кыв, Таиландын каналан кыв.
Таи анбур
гора пасъяс:
диакритика пасъяс:
Шесталов Юван Николаевич
Гижан удж
Юван Шесталов гижö манси да роч кывъяс вылын. Юван – сылöн гижан гуся нимыс (збыль нимыс – Иван). Медводдза кывбуръяссö Ю. Шесталов йöзöдiс 1957 воын ханты-манси округса «Ленинская правда» газетын. Бура тöдö мансилысь фольклорсö да обычайяссö. Медшöр темаясыс – дзескöдöм войвывса вужвойтырлöн выль олöм, чужан вöр-ва. Сылысь гижöдъяссö вуджöдöма уна кыв вылö.
Небöгъяс
Йöзöдiс кывбура, прозаа да публицистикаа 40 сайö небöг:
Арам Тигранович Ганаланян
Ганаланян Арам Тигранович (1909—1983) — армян литература да фольклор туялысь, филологияса доктор (1970), академик (1977).
Олан туй
А.Т. Ганаланян чужис 1909 вося урасьӧм 12-ӧд лунӧ Грузияса Ахалцха карын.
Арам Ганаланян 1931 воын помаліс Ереванса канму университет. Велӧдіс ереванса шӧр школаясын (1931—1933), вӧлі лекторӧн Ереванса канму университет (1937—1944) да X. Абовян нима Арменияса педагогика институтын (1934—1951).
Уджаліс наукаын: вӧлі Арменияса ССР-ысь культура историялӧн институтын да Арменияса ССР-ысь история да литература институтын младшӧй научнӧй сотрудникӧн (1932—1937), СССР-са наукаяс академияын Арменияса филиаллӧн Кыв да литература институтын старшӧй научнӧй сотрудникӧн (1937—1943).
1943—1960 воясӧ — Армения ССР-са наукаяс академияысь М. Абегян нима литература институтын фольклор юкӧнӧн веськӧдлысь, 1960—1983 воясӧ — старшӧй научнӧй сотрудник.
1960—1983 воясӧ вӧлі Армения ССР-са наукаяс академияысь «Историко-филологический журналын» редакторӧс вежысьӧн.
Куліс 1983 вося лӧддза-номъя тӧлысь 9-ӧд лунӧ Ереванын.
Туялан удж
1970 воын дорйис филологияса доктор ним вылӧ диссертациа. 1965 воын сійӧс бӧрйисны Арменияса ССР-са наукаяс академиаӧ член-корреспондентӧн, 1977 воын — збыль пырысьӧн (академикӧн).
Туялӧмъяслӧн медшӧр нырвизьыс — фольклористикалӧн история да теория, армяна фольклор да литература костын йитӧдъяс, фольклор текстологии, армяна предание жанр видлалӧм.
Армения ССР-лӧн комиссия вӧзйӧм серти М. Абегян да и Г. Абовкӧд дасьтіс «Давид Сасунский» армяна йӧзкостса героическӧй эпослысь ӧтувъя текст.
Донаёль (Емдін район)
Донаёль (Донаёль) – Коми Республикаын посёлок, Емдін районысь Донаёль сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
География
Донаёль пукалӧ Эжва ю берегын. Айкатыла юрсиктӧдз 55 км, Сыктывкар юркарӧдз 148 км.
Бемба (кыв)
Пример
Abantu bonse bafyalwa abalubuka nokulingana mu mucinshi nensambu. Balikwata amano nokutontonkanya, eico bafwile ukulacita ifintu ku banabo mu mutima wa bwananyina.
U
Uu — латин анбурлӧн кызь ӧтикӧд шыпас.
Видзӧдӧй тшӧтш
Уран
Важ вылыс немеч кыв
Важ вылыс немеч кыв (Diutisca Zunga) — тайӧ бырӧм герман кыв, кутшӧмӧн сёрнитісны XI нэмӧдз лунвыв Германияын, Австрия да Швейцарияын, а сідзжӧ лунвыв Богемияын (Чехия); ӧнія немечлӧн подув кыв. Анбур — важ герман рунаяс (футарк), сёрӧнджык латин.
Видзӧдӧй тшӧтш
Шӧр вылыс немеч кыв
PT Sans
PT Sans — свободно распространяемый компьютерный шрифт без засечек производства ПараТайп. Поддерживает коми кыв.
Вачӧртыдін (Удора район)
Вачӧртыдін (Усть-Вачерга) — Коми Республикаын Удора районысь Благоев кар овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Маршалл кыв
Маршалл кыв (kajin M̧ajeļ, kajin Majõl /katʲɨnʲ mˠaɦˠtʲɜlˠ/, [kɑ͡æʑin m̴ɑʕʑɛ͡ʌɫ]) - тайӧ Маршалл діяс да Науру вылын малай-полинезия кыв, Маршалл діяс Республикалӧн англичанкӧд официал кыв. Анбур - латин.
Маршалл анбур
Aa Āā Bb Dd Ee Ii Jj Kk Ll Ļļ Mm M̧ m̧ Nn Ņņ N̄ n̄ Oo O̧ o̧ Ōō Pp Rr Tt Uu Ūū Ww
Пример
Выль гижанног:
Важ гижанног:
Вылыс Изьва (Сосногорск район)
Вылыс Изьва (Верхнеижемский) — Коми Республикаын Сосногорск районса Сосногорск кар овмӧдчӧмин улӧ пырысь посёлок.
География
Посёлоксянь Сосногорскӧдз ? км.
История
2012 воӧдз посёлок вӧлі Вылыс Изьва сикт овмӧдчӧминса шӧрсиктӧн.
V
Vv — латин анбурлӧн кызь кыкӧд шыпас.
Видзӧдӧй тшӧтш
Ванадий
Ѵ
1875-ӧд во
1875 во — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ пекничасянь.
Брассия
Брассия (Brassia ) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Шӧрвыв да Лунвыв Америкаын.
Алматыса метрополитен
Алматыса метрополитен (каз. Алматы метросы, Алматинский метрополитен) тайӧ метрополитен Алматыын, Казахстан.
Налимов Василий Васильевич
Налимов Василий Васильевич  (1910–1997) – Сöвет кадся да Россияса туялысь (национальносьт серти – коми), нималана математик да философ, Москваса канму университетысь профессор, Естественнöй наукаяслöн Россияса академияысь действительнӧй шлен (1996).
Туясян удж
Дасьтiс наукаса 18 кандидатöс да 3 докторöс. Пырӧ некымын войтыркостса туялан журналъяслӧн редколлегияӧ.
1970–1990 воясӧ лыддис лекцияяс мирса медыджыд университетъясын (Варшава, Берлин, Принстон)
Туясян удж лыдас 30 сайö небöг да 250 статья.
Ас кадö сылы эз сетны академик звание, сы вöсна мый эз кöсйы пырны КПСС-ö.
Тöдiс некымын кыв: англия, немеч, француз, поляк да араб.
Ѳ
Ѳѳ (важ слав. ) — кирилл анбурлӧн шыпас. Шуанног — [f] либӧ (лунвыв славян кывъясын) [t]. Лыд пасйӧм — 9.
Рочева Нина Петровна
Рочева Нина Петровна (1948—2022) — Совет кадся лызьӧн котралысь, тӧвся Олимпиадаын (Лейк-Плесид, 1980) эзысь медаль шедӧдысь, ставмирса чемпионка, СССР-са чемпионка (куимысь), СССР-са спортын нимӧдана мастер (1974). Нывдырся овыс — Селюнина.
Ѳ
История
Роч кывйын 1918 воӧдз ѳ вӧдитчисны ф пыдди эллин пыртӧм кывъясын, пример вылӧ орѳографія — ορθογραφία, Ѳеодоръ — Θεόδωρος (ӧткодялӧй: Філіппъ — Φίλιππος).
Рочева Нина Петровна
Олан туй
Нина Рочева чужӧма 1948-ӧд вося йирым тӧлысь 13-ӧд лунӧ Киров обласьтысь Уржум районса Покшай грездын. Велӧдчӧма Сернурса школаын, Йошкар-Оласа медицина колледжын. Помалӧма Мари канмуса педагогика институт. 1980-ӧд воын помалӧма спортын лызьӧн котралӧм.
Ѳ
История
Украин анбурын Ѳ бергаліс 1857 воӧдз.
Рочева Нина Петровна
Олан туй
Кулӧма 2022-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь 8-ӧд лунӧ Сыктывкарын.
Ѳ
История
Румын кирилл анбурын Ѳ бергаліс 1860 воӧдз.
Вичко славян кывйын Ѳ вӧдитчӧны эллин пыртӧм кывъясын; XVII нэмӧдз Ѳ да Ф вӧдитчисны торйӧдтӧг.
Видзӧдӧй тшӧтш
Θ
Ɵ
Ө
Гаръинскӧй (Сыктывдін район)
География
Гаръинскӧй пукалӧ Сыктыв юлӧн шуйга берегын. Посёлоксянь Паджга шӧрсиктӧдз 1 км, Выльгорт юрсиктӧдз 37 км.
Олысь лыд
Грездын олӧны комияс да рочьяс.
Мӧдлапӧв (Сыктыв район)
География
Мӧдлапӧвсянь Палаззя шӧрсиктӧдз км, Визин юрсиктӧдз км, Сыктывкар юркарӧдз км.
Мошев Аркадий Васильевич
Удж
Уна во чöж Аркадий Мошев вöлі коми небöгъяс медшöр серпасалысьöн. Сылöн бура артмисны коми да перым коми мифологияысь да фольклорысь персонажъяслысь пертасъяссö серпасалöм. Ас уджас шыöдчыліс коми мулöн важ эскöмъясö, вöдитчыліс перым пемöс стильöн.
Перым-Коми небöг лэдзанінлы серпасаліс татшöм небöгъяс: Василий Климовлысь «Чивылек-чавылек» (1988); Тимофей Фадеевлысь «Ыбшар» (1989); «Оласö да выласö» (1990) коми-перым фольклор чукöр; «Кытчö тiйö мунатö» (1991); «Парма Прикамская» (1995); «Заветный клад» (1997).
Шӧр вылыс немеч кыв
Шӧр вылыс немеч кыв (Diutsch, Tiutsch) — тайӧ бырӧм герман кыв, кутшӧмӧн сёрнитісны XIV нэмӧдз лунвыв Германияын, Австрия да Швейцарияын; ӧнія немечлӧн подув кыв. Анбур — латин.
Видзӧдӧй тшӧтш
Важ вылыс немеч кыв
1865-ӧд во
1865 во – Григорий календар серти, абу кассяна во, пансьӧ вежалунсянь.
Аврамов Иван Иванович
Аврамов Иван Иванович (1915—1985) — нималана коми актёр, СССР-са нимйӧза артист, режиссёр.
Олан туй
Чужӧма 1915-ӧд вося йирым тӧлысь 6-ӧд лунӧ Вӧлӧгда губерняысь Усть-Сысольск уездса Слӧбӧда сиктын (ӧні Сыктывкар каркытшлӧн Эжва районын юкӧн). Батьыс — Микӧла вичкоса псаломщик Иван Алексеевич Аврамов, мамыс — Елена Леонтиевна (нывд. Юркина).
1928-ӧд воын помалӧма Слӧбӧдаса школа. 1932-ӧд воын пырӧма уджавны Коми передвижнӧй театрлӧн труппаӧ. 1933-ӧд воын велӧдчӧма Н.К. Крупская нима Москваса театральнӧй техникумын, 1934—1936-ӧд воясын — Ленинградса театральнӧй техникумын коми студияын. 1936—1937-ӧд воясӧ да 1945-ӧд восянь уджалӧма Коми драмаа театрын.
Леканов Василий Дмитриевич
Леканов Василий Дмитриевич (1918—1989) — коми гижысь, драматург, актёр, режиссёр.
Аврамов Иван Иванович
Олан туй
1939—1945-ӧд воясӧ служитӧма армияын Ылыс Асыввылын. Айму вӧсна Ыджыд тыш кадӧ тышкасьӧма Япониякӧд.
Леканов Василий Дмитриевич
Олан туй
Василий Леканов чужӧма Вӧлӧгда губерняысь Усть-Сысольск уездса Абъячой сиктын 1918 вося рака тӧлысь 13-ӧд лунӧ (важ ногыс — урасьӧм тӧлысь 28-ӧд лунӧ). Петкӧдчӧма театральнӧй самодеятельносьтын, а сэсся пырӧма велӧдчыны Коми республикаса Драма театр бердса студияӧ.
1938 восянь 1943 воӧдз велӧдчӧма А.В. Луначарский нима театрса искусствояслӧн канму институтын. Сыкӧд тшӧтш велӧдчисны мукӧд коми ворсысь: Глафира Сидорова, Юлия Трошева, Николай Турубанов, Василий Рассыхаев и с.в. Уджалӧма республикаса драма театрын актёрӧн. 1946—1949 воясӧ вӧлӧма Кулӧмдін колхозса театрын художествоа веськӧдлысьӧн. 1971—1978 воясӧ В.Д. Леканов — Коми АССР-са гижысь котырын Правленньӧса веськӧдлысь.
Куліс Сыктывкарын 1989 вося тӧвшӧр тӧлысь 18-ӧд лунӧ.
Аврамов Иван Иванович
Олан туй
Кулӧма 1985-ӧд вося ода-кора тӧлысь 10-ӧд лунӧ Сыктывкарын, гуалӧма карса Шӧр шойнаын.
Леканов Василий Дмитриевич
Ворсан удж
Драма театрын ворсӧма татшӧм рольяс: Фердыщенко (Ф. Достоевскийлӧн «Идиот» роман серти), Никон (А. Писемскийлӧн «Горькой судьбине» серти), коми авторъяслысь геройяссӧ.
Аврамов Иван Иванович
Гозъя олӧм
Гӧтырыс — Ростиславина Софья Сергеевна (1920—2005), Коми АССР-са нимйӧза артистка.
Леканов Василий Дмитриевич
Гижан удж
Василий Леканов пуктӧма ыджыд пай коми драматургия да театр сӧвмӧмӧ. Гижӧма 20 сайӧ гижӧд (драма, комедия, челядьлы пьеса-мойд).
«Курсъяс бӧрын» медводдза ӧти акта пьеса йӧзӧдӧм бӧрын (1950) лӧсьӧдіс «Ася» (1951), «Ӧтменитӧм приказ» (1953). Уна во уджаліс лирическӧй комедия жанрын. «Сиктса рытъяс» (1954) лирическӧй комедия вӧлі пуктӧма СССР-са уна театрын. Драма театрын комиӧн пуктӧма Иван Аврамов. Комедиясӧ роч кыв вылӧ вуджӧдіс А. Успенский; рочӧн медводз пуктіс Е. Калининский, а сэсся режиссёр М. Красильников. Пьесасӧ сэсся вӧлі вуджӧдӧма СССР-са мукӧд кыв вылӧ. Тайӧ комедия бӧрас Василий Леканов йылысь кутісны тӧдны уналаын.
Мукӧдлаын сідзжӧ вӧлі пуктӧма сылысь «Джуджыд потшӧс сайын» пьеса. Драматурглӧн медбӧръя пьесаяс лыдысь — «Парма дойяс» (1988) гижӧма история тема вылӧ.
В. Леканов гижӧма 10 пьеса, дас ӧтиӧдыс — «Мужики» — помавтӧм. Квайт пьсеса пуктӧма сцена вылын.
Ыб (Сыктывдін район)
Ыб (Ыб) – Коми Республикаса сикт, Сыктывдін районысь Ыб сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
География
Ыб пукалӧ Сыктыв юлӧн шуйга бокын. Ыбсянь Выльгорт юрсиктдз 36 км.
Велöдöм
1858 воӧ воссис училище, а 1860 воын сійӧс вуджӧдісны Выльгортӧ. 1874 воын земскӧй училище, 1897 воын — нывъяслы земскӧй училище.
Бромхэдия
Бромхэдия (Bromheadia ) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын да Океанияын.
Гомель
Гомель (бел. Гомель, бел. латин анбур Homieĺ, линг. ˈɣomʲelʲ) тайӧ Беларусьса кар, Гомель обласьтлӧн юркар. Промышленнӧй, научнӧй да культурнӧй шӧрин.
Пытшкӧс мерайтан
Пытшкöс мерайтан тайӧ мерайтчан инструмент.
Сингал кыв
Сингал кыв (සිංහල siṁhala, [ˈsiŋɦələ]) — тайӧ Шри-Ланка ді вылын инд-арий кыв, Шри-Ланкалӧн каналан кыв (тамилкӧд).
Y
Yy — латин анбурлӧн кызь витӧд шыпас.
Видзӧдӧй тшӧтш
Иттрий
Υ
Ѵ
У
Науру кыв
Науру кыв (dorerin Naoero, Ekaiairũ Naoero) - тайӧ Науру ді вылын малай-полинезия кыв, англичанкӧд официал кыв. Анбур - латин.
Науру анбур
a, ã, e, i, o, õ (ò), u, ũ (ù), j, b, c, d, f, g, h, j, k, l, m, n, ñ (ng), p, q, r, s, t, w, y, z
Пример
Ñaga ã eitsiõk õrig imim, Gott õrig ianweron me eb. Me eitsiõk erig imin ñana bain eat eb, me eko õañan, mi itũr emek animwet ijited, ma Anin Gott õmakamakur animwet ebõk. Me Gott ũge, Enim eaõ, me eaõen. Me Gott ãt iaõ bwo omo, me Gott õekae iaõ mi itũr. Me Gott eij eget iaõ bwa Aran, me E ij eget itũr bwa Anũbũmin. Ma antsiemerin ma antsioran ar eken ũrõr adamonit ibũm. Me Gott ũge, Enim tsinime firmament inimaget ebõk, me enim ekae ebõk atsin eat ebõk. Me Gott eririñ firmament, mõ õ ekae ebõk ñea ijõñin firmament atsin eat ebõk ñea itũgain firmament, mõ ũgan. Me Gott eij egen firmament bwe Ianweron. Ma antsiemerin ma antsioran ar eke ũrõr karabũmit ibũm.
Бигнония котыр
Бигнония котыр (Bignoniaceae) — Lamiales чукӧрса корья пу быдмӧг котыр. Бигнонияяс 5 субкотыр, 116-120 увтыр да 800 сикас.
Пыдна мерайтан
Пыдна мерайтан тайӧ мерайтчан инструмент.
Чувьюров Василий Николаевич
Чувьюров Василий Николаевич (Кузнец Вась; 1938—2019) — коми шылад тэчысь. Чойыс, Чувьюрова Лидия Даниловна, сідзжӧ тӧдса кыдзи шылад тэчысь.
Олан туй
Чужӧма 1938-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь 7-ӧд лунӧ Коми АССР-ысь Кулӧмдін районса Дереваннӧй сиктын. Батьыс вӧлӧма дорччысьӧн (кузьнечӧн), та вӧсна сійӧс кутісны шуны Кузнеч Васьӧн. Мамыс вӧлӧма мӧс лысьтысьӧн, семьяас быдмӧма 4 кага: 2 вок да 2 чой.
7 класс помалӧм бӧрын, кор сылы вӧлӧма 15 арӧс, сійӧс муртса абу лыйлӧмаӧсь сыысь, мый гижӧма И.В. Сталинлы письмӧ да дорйӧма ассьыс ёртсӧ, кодӧс лыйлӧмаӧсь. Отсалӧма сійӧ, мый мӧдӧдчӧма велӧдчыны ФЗУ-ӧ (Фабрика-завод училишӧ). Кочегаритӧма. Ленинградса экспедиция котыркӧд вуджӧма Урал гӧраяс, велӧдчӧма Ташкентын.
Армия бӧрын комсомол путёвка серти уджалӧма Казахстанын: кыпӧдӧма эжа му, нёль во комбайнёралӧма Казахстанын Кустанай обласьтса Карабалык районын. Уджавлӧма Челябинскын механическӧй заводын дорччысьӧн.
Сыктывкарӧ воӧм бӧрын пырӧма велӧдчыны Культпросветучилишӧ (ӧні — В.Т. Чисталёв нима Коми Республикаса культура колледж), кытысь во велӧдчӧм бӧрын вӧтлӧмаӧсь со татшӧм кывъясӧн: «низкий идейный уровень творчества и идеологически вредные песни». Ас пыдди велӧдчыны вайӧма Лидия чойсӧ.
Чужанінас, Кулӧмдін районса Дереваннӧй сиктӧ, воӧм бӧрын уджалӧма совхозын бригадирӧн: кыпӧдӧма картаяс.
Кулӧма 2019-ӧд вося кӧч тӧлысь 26-ӧд лунӧ.
Шылад тэчӧм
Аслас олӧмын гижӧма 400 сайӧ сьыланкыв, на лыдын ветымыныс рочӧн. Паськыда нималӧны татшӧм сьыланкывъяс, кыдзи «Август тӧлысь» (кывъясыс А.П. Мишариналӧн), «Эжваса вальс» (кывъясыс С.А. Поповлӧн), «Козин» (кывъясыс В.Л. Бабинлӧн), и с.в.
Ачыс гижӧ жӧ кывбуръяс да на дорӧ сьыланкывъяс: «Эжва вылын», «Вӧрын ветлӧ ош», «Коми танго» и с.в.
Василий Чувьюров вӧлі «Василей» республикаса гаж котыртысьяс лыдын.
Уна во чужан сиктас веськӧдлӧ «Коми аньяс» сьылан котырӧн, коді босьтлӧма унасикас награда.
Кес
Кес тайӧ инструмент.
Бругтония
Бругтония (Broughtonia ) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Америкаын.
Карповскӧй (Луздор район)
Карповскӧй (Карповская) — Коми Республикаын Луздор районысь Лойма сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География
Грезд пукалӧ Луз юлӧн веськыд берегас. Карповскӧйсянь Лойма шӧрсиктӧдз 1 км, Абъячой юрсиктӧдз 95 км.
Олысь лыд
Грездын олӧны рочьяс.
1890-ӧд во
1890 во — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ середасянь.
W
Ww — латин анбурлӧн кызь коймӧд шыпас.
Видзӧдӧй тшӧтш
Вольфрам
Ԝ
Груза шӧрт
Груза шӧрт тайӧ мерайтчан инструмент.
Щербаков Фёдор Васильевич
Щербаков Фёдор Васильевич (1914—1978) — коми гижысь, сьыланкывъяс тэчысь.
Гижан удж
Литератураӧ Ф.Щербаков кутіс пырӧдчыны 1933-ӧд воӧ.
1955 воын вӧлі йӧзӧдӧма «Менам Отчизна» медводдза кывбур чукӧр, кытчӧ пырисны 20 воӧн лӧсьӧдӧм медбур кывбуръясыс. Сэки жӧ петіс «Четыре песни» чукӧр — Ф.Щербаков кывбуръяс вылӧ Александр Осиповӧн лӧсьӧдӧм сьыланкывъяс.
Фёдор Щербаков тӧдса медводз кыдзи поэт-лирик, сьыланкывъяс тэчысь. «Менам Отчизна», «Енэж кодь лӧз синъяса», «Кор ми аддзысьлам тэкӧд» кывбуръяс вылӧ сьыланкывъясыс лоины тӧдсаӧсь быд коми мортлы. 1961 воын «Где-то плакала гармонь» (сьыланногыс Вацлав Мастеницалӧн)«Юность» москваса радиостанцияӧн вӧлі шуӧма медбур сьыланкывйӧн.
Сылӧн перӧ улысь петісны «Кир Вась» да «Домна Каликова» кывбура героическӧй драмаяс. Мӧд драма сертиыс ленинградса шылад тэчысь Борис Архимандритов гижис опера, кодӧс петкӧдлісны Опера да балет театрын.
Ф. Щербаковлысь кывбуръяссӧ вӧлі вуджӧдӧма уна кыв вылӧ: украина, беларус, молдава, венгер, болгар кывъяс вылӧ. Ленинградса поэт-вуджӧдчысь Глеб Пагирев ёна вуджӧдіс Фёдор Щербаковлысь кывбуръяссӧ роч кыв вылӧ, кодъяс петісны «Если любишь» кывбур чукӧрын (1972). Тайӧ небӧг йывсьыс уна буртор шуис нималана гижысь А. Рекемчук, а «Литературная Россия» газет йӧзӧдіс небӧг вылас рецензия.
Коми литератураын Ф.В. Щербаков тӧдса и кыдзи вуджӧдчысь. Комиӧдіс А.С. Пушкинлысь «Русалка» драма. Щербаковлӧн веськӧдлӧм улын 1949 воын вӧлі йӧзӧдӧма ыджыд роч гижысьлысь комиӧдӧм гижӧдъяса медводдза небӧгсӧ. Коми поэт комиӧдіс В. Осеевалысь «Васёк Трубачёв и его товарищи» (1950), В. Бианкилысь «На великом морском пути» (1950) повесьтъяс, М. Салтыков–Щедринлысь «Сказки»(1955), И. Тургеневлысь «Муму» (1957), «Знак дружбы» (1958), а сідзжӧ М. Лермонтовлысь, К. Рылеевлысь, Н. Некрасовлысь, Г. Гейнлысь, А. Блоклысь, В. Брюсовлысь, М. Шаковскийлысь, С. Михалковлысь, Д.М. Родарилысь, Н. Гильенлысь да мукӧдлысь кывбуръяссӧ.
СССР-са гижысь котырын 1953 восянь.
Мирошниченко Надежда Александровна
Мирошниченко Надежда Александровна (1943) — Комиысь роч гижысь, Россияса гижысь да журналист котыръясӧ пырысь, Коми Республикаса нимйӧза гижысь.
Аойде
Аойде — тайӧ Юпитерлӧн спутник. Сылӧн радиус — 2 км. Юпитерӧдз шӧр кост 23 980 000 км. Аойде восьтіс Америкаса астроном Скотт Шеппард 2003 воын.
Мирошниченко Надежда Александровна
Гижан удж
Медводдза кывбуръяссӧ вӧлі йӧзӧдӧма «Молодёжь Севера» газетын да «Перекличка» сборникын (1966). Кывбуръяса асшӧр чукӧр «Назовите меня по имени» ним улын петӧма 1975 воын. Сы бӧрын петавлӧмаӧсь «Отрывок» (1980), «Все кончается добром», «Сыктывкарский вариант» (1986), «Хочется счастья», «Русское сердце» (1996), «Зачем не сберегли» чукӧръяс. Ставнас йӧзӧдӧма 11 небӧг.
Сылӧн кывбуръяс вылӧ лӧсьӧдӧма сьыланкывъяс да романсъяс.
Надежда Мирошниченко — СССР-са журналист котырӧ пырысь (1977), СССР-са гижысь котырӧ пырысь (1981), «Всемирный Собор русского народа» общественнӧй котырӧ пырысь, «Мир Севера» войтыркостса журналлӧн редколлегияӧ пырысь, наукаяс да искусствояс Петыр академияса член-корреспондент.
Н. Мирошниченко шедӧдлӧма Коми Республикаса канму премия (1997), «Наш современник» журналлысь литературнӧй премия, Россияса да Саха (Якутия) Республикаса гижысь котыръяслысь «Северная звезда» литературнӧй премия, Россияса ыджыд литературнӧй премия.
2009-ӧд вося косму тӧлысьын Надежда Мирошниченколы медводдзаысь роч поэтъяс пӧвстын сетӧма Коми Республикаса нимйӧза гижысь ним. Рочмуын роч поэтъяслы татшӧм нимыс абу.
Чупров Александр Ефимович
Чупров Александр Ефимович (1925—1944) — Комиысь Сӧветскӧй Союзса Герой (1944).
Олан туй
Александр Чупров чужӧма Изьва районса Кипъёва сиктын 1925-ӧд вося кӧч тӧлысь 30-ӧд лунӧ. Помалӧма 4 класс, колхозын уджалӧма кӧр видзысьӧн.
Айму вӧсна Ыджыд тыш кадӧ
Гӧрд армияын 1943-ӧд восянь. Айму вӧсна Ыджыд тышын 1944-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысьсянь. Радӧвӧй, стрелок. Тышкасьӧма 1-дза да 2-ӧд Украинаса фронтъясын.
Повтӧмлун петкӧдлӧма Днестр ю вуджигӧн Сороки кар дорын (Молдавия): бырӧдӧма дзот да станкӧвӧй пулемёт, противотанкӧвӧй пушка. Пленӧ босьтӧма кык унтер-офицерӧс да 7 салдатӧс. Бура петкӧдчӧмысь 1944-ӧд вося кӧч тӧлысь 13-ӧд лунӧ СССР-са Вылыс Сӧветлӧн Президиум шуӧмӧн сылы сетӧма Сӧветскӧй Союзса Герой ним.
Сьӧкыда ранитчӧмысь кулӧма госпитальын 1944-ӧд воын аслас чужан лунӧ — кӧч тӧлысь 30-ӧд лунӧ. Гуалӧма Румынияын Турну-Северин карсянь неылын.
Паметь
Сылӧн нимӧн шуӧма уличаяс Кипъёваын, Изьва сиктын да Сыктывкарса Эжва районын, Кипъёваса школа. Чужан сиктас А.Чупровлы пуктӧма обелиск (1975-ӧд воын), барельеф (2005-ӧд воын) да бюст (2016-ӧд воын), Сыктывкарын Куслытӧм би дорын — барельеф.
Колубрина
Колубрина ( Colubrina ) —  Rhamnaceae котырса корья пу увтыр. Сійӧ быдмӧ Африкаын, Америкаын да Азияын.
Веньдін (Удора район)
Веньдін (Вендинга) — Коми Республикаын Удора районысь Благоев кар овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Илляшор сикт овмӧдчӧмин
Илляшор сикт овмӧдчӧмин (Сельское поселение Илья-Шор) – Коми Республикаын Емдін районӧ пырысь сикт овмӧдчӧмин, артмӧдӧма 2006 вося тӧвшӧр 1-ӧд лунӧ.
Тэчас
Илляшор сикт овмӧдчӧминӧ пырӧ ӧти посёлок – Илляшор. 2007 во вылӧ сикт овмӧдчӧминын оліс 648 морт.
Адрес
169020, Илляшор посёлок, Шӧр ул., 29 керка.
Сёрнитчан: 8(82134)23738
Веськӧдланінын юрнуӧдысь: Марчук Андрей Викторович
Бульбофиллум
Бульбофиллум (Bulbophyllum) – Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын, Америкаын, Африкаын да Мадагаскарын.
Тист (Кӧрткерӧс район)
Тист (Тист) — Коми Республикаын Кӧрткерӧс районса Одыб сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд. Ӧтувтӧма Одыб сикткӧд.
Ним артмӧм
Грезд ним артмӧма Феоктист нимлӧн дженьыд формасянь — Тист.
География
Грезд пукалӧ Ньывсер юлӧн веськыд берегын. Тистсянь Одыбӧдз 1 км, Кӧрткерӧс юрсиктӧдз 166 км.
Олысь лыд
Грездын олӧны комияс.
Сенюков Василий Михайлович
Сенюков Василий Михайлович (1907—1975) — коми геолог, минералогия наукаясса доктор, профессор, СССР-са канму премия босьтысь.
Олан туй
Василий Сенюков чужӧма 1907-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь 7-ӧд лунӧ (важ стиль серти 1906-ӧд вося ӧшым тӧлысь 25-ӧд лунӧ Вӧлӧгда губерняса Туръяыбын (ӧні Княжпогост районса Сьӧська сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь Туръяыб грезд).
Помалӧма Удора районса Слӧбӧдаын мӧд тшупӧда школа (экстернӧн, 1925—1928), Усть-Сысольскын педагогическӧй техникум да сӧветскӧӥ партийнӧй школа (1930), И.М. Губкин нима мусир да биарулысь Россияса канму университет (1935). Академик И. М. Губкин вӧзйӧм серти пырӧма велӧдчыны аспирантураӧ.
Удж
Василий Сенюков — СССР-ын медводдза геолого-минералогическӧй наукаясса доктор (1938), кодлы сетісны туясян степень диссертация дорйытӧг Асыввыв Сибирын улыс кремнийса мусир куйланін восьтӧмысь. Айму вӧсна Ыджыд тыш кадӧ аддзӧма Саратовса биару куйланін.
X
Xx — латин анбурлӧн кызь нёльӧд шыпас.
История
Рим лыдпас X = 10
Видзӧдӧй тшӧтш
Эллин Χ
Метр (инструмент)
''merge: should be integrated to the yet undone article ru:Линейка, reason see: ru:Метр (значения)
Метр тайӧ мерайтчан инструмент.
Нама (кыв)
Нама (Khoekhoegowab), сідзжӧ коикои, важӧн готтентот кыв — тайӧ Намибияын, Ботсванаын да Лунвыв Африкаса Республикаын койсан кыв. Анбур — латин.
Пример
Neti ǁnei ǀgore du re: Sida Îtse ǀhomgu ǃna hâtse, sa ǀonsa as khaihe re. Sa gaosiba ab ha re, sa ǂêisa as i, ǀhomi ǃnas ta is ǁkhas khemi ǁnati ǃhubeib on ei. Netse sida tsegorobe bereba ma da. Ê sida ǀhawina ǀûba da, sida ǀhawixabena da ra ǁkadi ǀûba khemi. Ê ta ǃiâi-tsâb ǃna ǂgai-ǂgui da, ê ǂkawaba xu ore da. Gaosib tsî ǀgeib tsî ǂkeisib tsîgu a sa ǀamosib ǃna xuige. Amen.
Данилов Алексей Дмитриевич
Данилов Алексей Дмитриевич (1907—1944) — Комиысь Сӧветскӧй Союзса Герой (1944).
Олан туй
Помалӧма 1929-ӧд воын Абъячойын II тшупӧда школа, вуджӧма овны Мордовияӧ, кӧні помалӧма видз-му техникум. Уджалӧма агрономӧн МТС-ын, олӧма Чамза районса Каменка грездын. Гӧтрасьӧма Анастасия Константиновна вылӧ.
Айму вӧсна Ыджыд тыш кадӧ
Айму вӧсна Ыджыд тыш вылын 1942-ӧд вося ода-кора тӧлысь 18-ӧд лунсянь. Вӧлӧма ротаса партогрӧн, старшинаӧн.
1943-ӧд вося арын тышъясын повтӧмлун петкӧдлӧмысь сылы сетӧма «Сӧветскӧй Союзса Герой» почёт ним да Ленин орден (1944-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь 15-ӧд лунӧ).
Усьӧма 1944-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь 13-ӧд лунӧ тыш дырйи Беларусьын Калинковичи кар мездігӧн.
Чупров Яков Иванович
Чупров Яков Иванович (Биа Ӧгыр; 1906—1942) — коми гижысь.
Олан туй
Яков Чупров чужис Кардор губерняысь Изьва-Печора уездса (ӧні — Изьва район) Букур грездын 1906 вося лӧддза-номъя тӧлысь 3-ӧд лунӧ гӧль кресьтянин семьяын.
Гражданскӧй война дырйи Илля да Вонифатий вокъясыс мунӧмаӧсь Гӧрд гвардияӧ, тышкасьӧмаӧсь еджыдъяслы паныд. Изьва вожын Сӧвет власьт вужъясьӧм бӧрын дас квайт арӧса Яков Чупров лоӧма Букурын медводдза комсомолечӧн: Арлыднас Яша вӧлi ми кодь жӧ, но торъялiс аслас тӧдӧмлуннас, том йӧзӧс котыртны кужӧмнас, — казьтылӧ И.А. Рочев ёртыс. — Сэки жӧ сiйӧ пырӧдчис гижан уджӧ.
Революцияӧдз Яков велӧдчӧма сӧмын куим во. 1924 воын Изьваса райкомсомол мӧдӧдӧма том мортӧс Изьваса медводдза тшупӧда совпартшколаӧ. Сэсся босьтӧма тӧдӧмлун Сыктывдiнса мӧд тшупӧда совпартшколаын, кӧнi дасьтӧмаӧсь партия да комсомол котыръясын уджалысьясӧс. Помалӧм бӧрас Яков Иванович локтӧма аслас районӧ, уджалӧма Йиа саридздорса тундраын, кӧр видзысьяс пӧвстын сӧвмӧдӧма культура.
1933 воын пырӧма да куим во велӧдчӧма В.М. Молотов нима Войвыв крайса вылыс тшупӧда партийнӧй коммунистическӧй видз-му овмӧс школаын. Сэсся уджалӧма КПСС-лöн Емдiн районса комитетын. Та бӧрын редакторалӧма «Сыктывса ударник» райгазетын.
Поэтлӧн да журналистлӧн уджыс йитчӧ ӧти гӧрӧдӧ. Но тырвыйӧ босьтчыны литератураӧ абу вермӧма. 1937 вося гожӧм шӧрсяньыс Биа Ӧгыр НКВД-саяс киын. Воӧн-джынйӧн погона йӧз вӧчӧны ставсӧ, медым поэт ачыс явитiс ассьыс став грексӧ. Но изьватас дольӧма, ме пӧ абу мыжа... 1938 воын Яков Иванович мынтӧдчö НКВД-лӧн ёсь гыжъясысь. Во мысти бӧр бергӧдӧны сылысь бур нимсӧ.
Усис Айму вӧсна Ыджыд тыш дырйи Москва улын 1942 воын: косму тӧлысьсянь лыддьысьӧ юӧртӧг вошӧмаӧн.
Гижан удж
Биа Ӧгыр — литератураын татшӧм аслыспӧлӧс мича псевдоним бӧрйӧма аслыс Яков Чупров. Сӧвет кадся коми литературалы подув пуктысь Нёбдінса Витторлы сьӧлӧм вылас воӧма тайӧ нимыс. «Ордым» журналлӧн 1927 вося коймӧд номерын сiйӧ вылӧ донъялӧ Биа Oгырлысь медводдза кывбурсӧ: Сьӧлӧмсянь сиам водзӧ уджавны Биа Ӧгырлы: мед ӧгырыс оз кус, мед сiйӧ разалӧ паськыд Коми муӧд да ӧзтӧ пемыд войтырлысь сьӧлӧмъяссӧ выль биӧн!
Ѵ
Ѵѵ (важ слав. ) — кирилл анбурлӧн шыпас. Шуанног — [i] либӧ [v]. Лыд пасйӧм — 400.
История
Роч кывйын 1918 воӧдз ѵ вӧдитчисны и пыдди неуна эллин пыртӧм кывъясын, пример вылӧ: мѵро, сѵнодъ, ѵпостась. Мукӧддырйи Ѵ гижисны рим V лыдпас пыдди.
Вичко славян кывйын вӧдитчӧны эллин пыртӧм кывъясын, да ас нимъясын. диакритика пастӧг шуӧны кыдз [v]; ижица диакритика пасӧн, пример вылӧ шуӧны кыдз гора [i].
Серб кирилл анбурын ѵ вӧдитчисны XIX нэмӧдз.
Румын кирилл анбурын Ѵ бергаліс 1860 воӧдз.
1844—1923 воясӧ Ѵ вӧдитчисны осет кирилл анбурын (ӧні Ы).
Видзӧдӧй тшӧтш
Латин V
Кирилл Ү
Эллин Υ
1892-ӧд во
1892 во — Григорий календар серти кассяна во, пансьӧ пекничасянь.
Рапануи кыв
Рапануи кыв (vananga Rapa Nui, ʻarero Rapa Nui) — тайӧ Рапа Нуи (Ыджыд лунлӧн) ді вылын малай-полинезия кыв. Анбур — латин, важӧн ронго-ронго.
Рапануи анбур
Пыртӧм кывъясын сідзжӧ: D d, F f, Ġ ġ, S s, CH ch, LL ll
Мысов Пантелеймон Ануфриевич
Мысов Пантелеймон Ануфриевич (1914—1958) — нималана коми актёр, Коми АССР-са нимйӧза артист (1943), РСФСР-са нимӧдана артист (1946)
Олан туй
Паня Мысов чужис Вӧлӧгда губерняысь Усть-Сысольск уездса Помӧсдінын (ӧні Коми Республикаын Кулӧмдін районса Помӧсдін сикт) 1914 вося сора тӧлысь 27-ӧд лун.
Пантелеймон Мысов медводдзаысь тӧдмасис профессиональнӧй театркӧд 1923 воын, кор сылы вӧлі 9 арӧс да сійӧ отсасис ыджыдджык чойыслы уджавны Нардомса гардеробын. Театрса искусствоӧн тӧдмасьӧм вайӧдіс сійӧс художественнӧй самодеятельносьтлӧн кружокӧ. 13 арӧсаӧн сійӧ пырис отсасьны небӧг личкаланінӧ, кӧні уджаліс сылӧн ыджыдджык вок Николай, пырӧдчис драма кружоклӧн уджӧ, мыйлы бӧрыннас сетісны «Синяя блуза» ним.
Режиссураӧн Мысов тӧдмасис водз. Кор сылы вӧлі 17 арӧс, пырис велӧдчыны сценическӧй искусствояслӧн Ленинградса техникумысь режиссёр факультетӧ. Велӧдчӧмысь ковмис эновтчыны, сы вӧсна мый эз сюр ӧтуволанінысь местаыс.
Во мысти П. Мысов кутіс велӧдчыны тайӧ жӧ техникумас актёръяслӧн факультетын (сёрӧнджык лои институтӧн) коми студиакӧд. Найӧс велӧдісны татшӧм педагогъяс, кыдзи Н. Комаровская да Я. Фрид.
1936 восянь П.А. Мысов — Коми Республикаса драма театрын артист, 1940 восянь — режиссёр. Айму вӧсна Ыджыд тыш бӧрын — театра директор да художественнӧй веськӧдлысь.
1942—1945 воясӧ Пантелеймон Мысов вӧлі Республикаса театрлӧн Уква филиалын директорӧн да художественнӧй веськӧдлысьӧн.
1948 воын Мысов мӧдӧдчис Москваӧ ГИТИС бердын джынвося режиссёръяслӧн курсъяс вылӧ. Та бӧрын Драма театрын пуктіс вель уна выль спектакль. Сьӧлӧмӧн сьӧкыд висьӧм вӧсна 1953 во бӧрын П.А. Мысов этшаджык режиссёраліс, а 1957 воын пуктіс ассьыс бӧръя удж.
Куліс 1958 вося рака тӧлысь 24-ӧд лунӧ Сыктывкарын.
Общественнӧй удж
Пантелеймон Мысовӧс кыкысь бӧрйылісны Коми АССР-са Вылыс Сӧветӧ депутатӧн. 1950—1958 воясӧ веськӧдліс Ставсоюзса Театральнӧй Котырлӧн Коми юкӧнӧн.
Керан
Керан тайӧ инструмент.
Карачай-балкар кыв
Карачай-балкар кыв (къарачай-малкъар тил, тау тил), сідзжӧ карачай либӧ балкар кыв - тайӧ тюрк кыв, Карачай-Черкесияын да Кабарда-Балкарияын каналан кыв.
Чувьюрова Елена Антоновна
Чувьюрова Елена Антоновна (1972) — коми артист, Коми Республикаса нимйӧза артист.
Олан туй
Елена Чувьюрова чужӧма 1972-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь 26-ӧд лунӧ. Коми Республикаса вужвойтырлӧн шылада-драмаа театрын артисталӧ 1992-ӧд восянь.
Винла (Сосногорск район)
Винла (Винла) — Коми Республикаын Сосногорск районысь Сосногорск кар овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Ним артмӧм
Винла ним артмӧма ю бокӧ пуксянінсянь, сылӧн вежӧртасыс — чукляин.
География
Грезд пукалӧ Изьва ю берегын. Винласянь Уквавом шӧрсиктӧдз ? км.
Олысь лыд
Грездын олӧны комияс
Цъхам
Цъхам (ǀXam Ka!kʼe) — тайӧ Лунвыв Африкаса Республикаын бырӧм койсан кыв.
Пример
!ke e: ǀxarra ǁke — Быдсикас йöзыс öтувтчöны (Лунвыв Африкаса Республикалӧн девиз)
Уркай
Уркай (Loxia; Клёст) — вӧрса лэбач.
Ыджда, рöм да паськалöм
Медся ёна паськалӧма да быдӧнлы тӧдса шӧрпӧлӧс ыджда коз выв уркай (Loxia curvirostra; Клёст-еловик). Тайӧ лэбачыслӧн кузьтаыс овлывлö 19 сантиметрӧдз, сьӧктаыс – 50 граммӧдз. Тушаыслӧн рӧмыс пемыдгӧрд, бордйыс да бӧжыс рудовгӧрд.
Пожӧм выв уркай (Loxia pytyopsittacus; Клёст-сосновик) шочджыка паныдасьлӧ. Кызвыныс олӧны Кола кӧджсянь рытыввылын. Комиын корсюрӧ казявлывлӧмаӧсь сӧмын Печора ю гӧгӧртас вӧръясын. Уркайяс пӧвстын тушанас медся ыджыд (сьӧктаыс 58 граммӧдз). Гӧн рӧмыс – югыдгӧрд.
Вайӧдӧм куим уркай сикасыслӧн нимъясыс петкӧдлӧны, кутшӧм пуяскӧд йитчӧма налӧн олӧм-вылӧмныс – козкӧд, пожӧмкӧд либӧ ниакӧд.
Поздйысьöм
Быдтысигкежлас позсӧ тэчӧны кос увъясысь, быдмӧг заясысь, нитшкысь да ройысь. Пытшкӧсас вольсалӧны лэбач гӧн, кос турун, пожӧм лыс. Пӧжсигас мамыс весиг здук кежлӧ оз петавлы позсьыс. Эновтлас кӧ колькъяссӧ, найӧ пыр и кынмасны кӧдзыд кадад. Кайпияныс чужӧны кык кымын вежон мысти. Том йылӧмыслӧн нырныс весиг борд йылас кыпӧдчӧм бӧрас на небыд да абу падвежа, та вӧсна найӧ дзикӧдз верстяммытӧдзныс асьныс оз вермыны перйыны кынӧмпӧтсӧ. И бать-мамныслы лоӧ вердны быдтасъяснысӧ зобъяс небзьӧдӧм тусьясӧн дыр кад чӧж.
Оласног да сёян
Тайӧ вӧрса лэбачыс ёна рӧдмӧ коль артман воясӧ. Уръяс моз жӧ олӧ лыска пуяс вылын да вердчӧ коль кӧйдысӧн. Позъялӧ пучер бердӧ, пӧжӧ куим-ӧ-нёль кольк да быдтысьӧ оз гожӧмнас мукӧд тыла-бордаяс моз, а тӧвнас коль кӧйдыс лэбзьытӧдз. Татшӧм оласногыскӧд йитчӧма лэбач вывтырыслӧн став аслыспӧлӧслуныс: кокыс чорыд шамыра да кузь гыжъя, медым увлань юрӧн ӧшӧдчыны колльӧ.
Ён нырыс падвежа, медым костӧдны коль сьӧмсӧ да пытшкӧссьыс кывнас перйыны кӧйдыссӧ. Сёйигас уркай килльӧ оз став тусьсӧ, а мыйтакӧ чирйыштӧм кольсӧ нетшыштӧ да уськӧдӧ муӧ. Локтан воас, пуяс вылын кӧ колльыс оз артмы, татшӧм чирассӧ, тадзи коми йӧз шуӧны му вылын туплясьысь мӧймуся кольяссӧ, корсялӧны уръяс да мездысьӧны тшыглунысь. Сiдзкӧ, оз прӧстӧ нимтыны лэбачсӧ уркайӧн.
Сёяныс кӧ тырмымӧн, уркайяс тӧв и гожӧм олӧны пыр ӧти местаын. Чужанiнсьыс ылыстчывлӧны сӧмын пӧтӧсаджыкинъяс корсигӧн.
Уркайӧс позьӧ быдтыны да видзны гортын, сiйӧ ӧдйӧ велалӧ морт дiнӧ. Видзан позсӧ колӧ вӧчны крепыдӧс да кӧртысь, сы вӧсна мый пуысь вӧчӧмасӧ чорыд нырнас вермӧ ӧдйӧ жугӧдны.
Рöдвуж кыв вылын
Ӧткымын коми кыв сёрнисикасын уркай пыдди вӧдитчӧны «кальсы» кывйӧн. «Уркай» кыв тӧдса коми да перымса комияслы. Удмуртъяс оз тӧдны тайӧ нимсӧ. Сідзкӧ, пӧч-пӧльясным лӧсьӧдлӧмаӧсь тайӧ кывсӧ наысь торйӧдчӧм да войвывлань вешйӧм бӧрын нин. «Кальсы» кывйыс важджык, удмуртъяс ногӧн «кайсы». Лэбачсӧ найӧ шуӧны сiдзжӧ «вамен-нырӧн» либӧ «кечатнырӧн», мый лоӧ, комиӧдны кӧ: вомӧна ныр да креста ныр.
Эвридоме
Эвридоме — тайӧ Юпитерлӧн спутник. Сылӧн радиус — 1,5 км. Юпитерӧдз шӧр кост 22 865 000 км. Эвридоме восьтіс Америкаса астроном Скотт Шеппард 2001 воын.
Горчаков Иван Павлович
Горчаков Иван Павлович (1922—2004) — Комиысь Сӧветскӧй Союзса Герой (1945).
Олан туй
Иван Горчаков чужис Сыктыв районса Поёл сиктын 1922 вося лӧддза-номъя тӧлысь 12-ӧд лунӧ.
Айму вӧсна Ыджыд тыш бӧрын
Кулі 2004 вося урасьӧм тӧлысь 27-ӧд лунӧ Петыркарын.
Z
Zz — латин анбурлӧн кызь квайтӧд шыпас.
Кандрас
''merge Керан?
Кандрас тайӧ инструмент.
Лайква (Уква каркытш)
Лайква (Лайково) — Коми республикаын Уква каркытшӧ пырысь грезд. Водзынсӧ вӧлі пырӧ Изьвайыв сикт овмӧдчӧминӧ.
География
Грездсянь Уква карӧдз 25 км.
История
Грезд пукалӧ Изьва юлӧн шуйгаладорас. Панӧма 1835 воын Вӧльдінысь кресьтянин Уляшев. Водзынсӧ вӧлі шусьӧ Чулкидін.
1843 воын таті муніс Василий Латкин, коді аслас йӧзӧдӧм дневникас сэсся пасйис: «В деревне Чулки начинает возникать пристань, от которой сплавляют хлеб, вывозимый зимним путем с Вычегды». 1859 воын — «Чулкидин» (Чувкидін) выселок (5 овмӧс, 40 морт — 12 мужичӧй, 28 нывбаба); 1892 воын — «Чулкидинская» грезд (76 морт — 37 мужичӧй, 28 нывбаба). 1916 воын «Чулкидин» грездын вӧлӧма 18 овмӧс, 102 морт (43 мужичӧй, 53 нывбаба), ставныс Уляшевъяс.
1926 воын Лайква грездын вӧлӧма 28 овмӧс, 147 морт (60 мужичӧй, 87 нывбаба) — ставныс Уляшевъяс. 1938 вос мусерпас вылын — «Чувки-Дин». 1970 воын — 150 морт, 1979 воын — 94, 1989 воын — 123 (69 мужичӧй, 54 нывбаба, ставныс коми).
1992 воын тані оліс 116 морт, 2000 воын — 46 овмӧс, 104 морт, 2010 воын — 86 морт.
Олысь лыд
Грездын олӧны комияс.
Кӧмъяр (Сыктывдін район)
Кӧмъяр (Кемъяр) – Коми Республикаса Сыктывдін районысь Яснӧг сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь посёлок.
География
Кӧмъяр пукалӧ Кӧм юлӧн веськыд берегын, Лӧпъюсянь неылын. Посёлоксянь Яснӧг шӧрсиктӧдз км, Выльгорт юрсиктӧдз  км.
Олысь лыд
Грездын олӧны комияс да рочьяс.
Шор (Сыктыв район)
Шор (Подгорье) – Коми республикаын Сыктыв районса Палаззя сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География
Шор грездсянь Палаззя шӧрсиктӧдз 0,5 км, Визин юрсиктӧдз км, Сыктывкар юркарӧдз км.
Олысь лыд
Грездын олӧны комияс.
Кушманов Василий Егорович
Кушманов Василий Егорович (1929—1995) — коми гижысь-сатирик.
Олан туй
Василий Кушманов чужӧма Коми (Зыряна) асвеськӧдлан обласьтысь Сыктыв районса Волся сиктын 1929 вося рака тӧлысь 16-ӧд лунӧ.
Велӧдчӧма чужан сиктса школаас. Помалӧма Сыктывкарса медучилишӧ, Ленинградын Вылыс партийнӧй школа. Василий Кушманов заводитӧма уджавны Сыктыв районса газетын Визин сиктын. Сэсся служитӧма армиаын. Воӧм бӧрас уджалӧма Сыктыв районса газетын редакторӧс вежысьӧн. Вӧлӧма сідзжӧ «Югыд туй» газетса редакторӧн, Коми небӧг лэдзанінса медшӧр редакторӧн. Дас ӧти во редактируйтӧма «Красное знамя» газет да некымын во — шмонь радейтысьяслысь «Чушканзі» журнал.
Гижан удж
1990-ӧд вояс шӧрын сылӧн кипод улын петӧмаӧсь шмонитан висьтъяслӧн куим чукӧр: «Энӧ дурӧй, олӧй бура» (1990), «Йӧзкост шмонь» (1991), «Ковтӧм петасъяс» (1993). Тайӧ висьтъяссӧ вӧлі йӧзӧдӧма «Чушканзі» журналын либӧ мӧдӧдӧма журнад редакцияӧ. Индӧм сборникъясас петӧмны и Василий Кушмановлӧн шмонитан висьтъясыс да басняясыс. Сійӧ — РСФСР-са культураын нимӧдана уджалысь, пасйӧма орден да медальясӧн.
Киллене
Киллене — тайӧ Юпитерлӧн спутник. Сылӧн радиус — 1 км. Юпитерӧдз шӧр кост 24 349 000 км. Киллене восьтіс Америкаса астроном Скотт Шеппард 2003 воын.
Лагерстрёмия
Лагерстрёмия ( Lagerstroemia ) — Lythraceae котырса корья пу увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын да Океанияын.
1800-ӧд во
1800 во – Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ середасянь.
Гегемоне
Гегемоне — тайӧ Юпитерлӧн спутник. Сылӧн радиус — 1,5 км. Юпитерӧдз шӧр кост 23 947 000 км. Гегемоне восьтіс Америкаса астроном Скотт Шеппард 2003 воын.
У
Уу — кирилл анбурлӧн шыпас. Шуанног — [u] либӧ (казах кывйын) [w].
Видзӧдӧй тшӧтш
Ꙋ
Выльгорт (Сыктывдін район)
Выльгорт (Выльгорт) – Коми Республикаса сикт, Сыктывдін районса юрсикт да Выльгорт сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
География
Пукалӧ Сыктыв ю бокын, Сыктывкарсянь 7 км сайын.
Тэхаронхиавако
88611 Тэхаронхиавако - тайӧ Шонді ылдӧсын Койпер вӧньлӧн объект. Сылӧн радиус - 76-96 км. Сылӧн эм спутник - Савискера. Тэхаронхиавако восьтісны Америкаса астрономъяс 2001 воӧ.
Би кинь (журнал)
Медшӧр юӧр
«Би кинь» – ичӧт да шӧр челядьлы уна рӧма литературно-художественнӧй да серпаса журнал, петӧ 1986-ӧд восянь.
Петӧ тӧлысьнас ӧтчыдысь. Ыдждаыс — А4 формат, 16 лист бок. Тиражыс — 1000 сайӧ экз.
Индексыс — 73924
Пошта пыр гижӧдчан дон (2011 во вылӧ): 1 тӧлысь — 14 шайт 63 ур; 6 тӧлысь — 87 шайт 78 ур. Редакция пыр доныс: 60 шайт
История
Журналлӧн медводдза номерыс петіс 1986-ӧд вося сора тӧлысьӧ. Журналлӧн могъяс — коми кыв да литература, быдмысь войтырлӧн вежӧрын чужан му дорӧ муслун сӧвмӧдӧм, Коми мулӧн историяӧн тӧдмӧдӧм. Век корсьӧ енбиа нывкаясӧс да зонкаясӧс.
Журналын йӧзӧдӧны челядьлы лыддьӧм вылӧ висьтъяс, кывбуръяс, мойдъяс, гижысьяс, пемӧсъяс да лэбачьяс йылысь гижӧдъяс. Редакциякӧд йитӧд кутӧны гижысьяс, ворсысьяс, шылад тэчысьяс. Медуна зільӧны йӧзӧдны челядьлысь гижӧдторъяс да серпасъяс.
«Би киньын» редакторъясӧн вӧліны коми гижысьяс Николай Белых, Александр Лужиков (1992-ӧд восянь), Александр Ульянов, Алексей Попов (2021-ӧд вося урасьӧм тӧлысьӧдз). Ставныс найӧ пырӧны Россияса гижысь котырö. Недыр шер-редакторлӧма И.Н. Орёл. 2021-ӧд вося кӧч тӧлысь 1-дза лунсянь медшӧр редакторыс — коми гижысь Алёна Нестерова.
Некымын во чӧж журналлӧн редакция республикаса районъясын котыртлӧ «Би кинь» гаж, кодлӧн могыс енбиа ныв-зонмӧс корсьӧм да быдтӧм. «Би кинь» гаж – тайӧ театрализованнӧй мича ворсӧм, кӧні медшӧр геройӧн ворсӧ беринӧсь зонка «Би кинь». Медся сюсь да енбиа челядьлы вичмӧ козин.
Редакция топыд йитӧд кутӧ удмурт челядьлы «Кизили» журналкӧд.
2004-ӧд вося урасьӧм тӧлысьын Коми Республикаса правительстволӧн индӧд серти котыртчӧма «Коми му» газет редакция» Коми Республикаса канму учреждение, коді ӧтувтӧма «Коми му» да «Йӧлӧга» газетъяс, «Би кинь» да «Чушканзі» журналъяс. Сійӧ кадсяньыс тайӧ ыджыд котырнас директоралӧма коми гижысь Александр Ульянов. Налӧн лоӧма ӧтувъя бухгалтерия да компьютернӧй цех.
2011-ӧд вося сора тӧлысьсянь холдингнас веськӧдлӧма Надежда Васильевна Быковская.
2012-ӧд вося косму тӧлысьсянь артмӧдӧма "«Коми» небӧг лэдзан керка", кытчӧ сідзжӧ ӧтувтісны «Войвыв кодзув» журнал.
Парначёв Александр Николаевич
Парначёв Александр Николаевич (1947—2009) — коми гижысь.
Олан туй
Уджалӧма звукооператорӧн телевидение студияын. 1963-ӧд вося йирым тӧлысьӧ комсомол путёвка серти вуджӧма Сыктывкарса милиция отделӧ уголовнӧй розыскса оперативнӧй котырӧ, кодъяс кыялӧмаӧсь «зептысь гусясьысьясӧс».
1966-ӧд воын помалӧма уджалысь том йӧзлысь 6-ӧд номера сыктывкарса школа. Служитӧма армияын. 1969—1974-ӧд воясӧ велӧдчӧма Харьковса юридическӧй институтын. 1971—1976-ӧд воясын уджалӧма Коми АССР-ын уголовнӧй розыскын. 1978-ӧд восянь вӧлӧма Изьва районса милицияын начальникӧс вежысьӧн. 1978—1980-ӧд воясӧ велӧдчӧма СССР-са МВД академияын. Помалӧм бӧрас веськӧдлӧма Сыктыв районса ОВД-ӧн, сэсся уджалӧма Коми Республикаса пытшкӧсса делӧяс министр бердын торъя тшӧктӧмъяс серти старшӧй инспекторӧн.
Пенсия вылӧ петӧма 1991-ӧд вося моз тӧлысьын подполковник званиеӧн.
Кулӧма 2009-ӧд вося моз тӧлысь 12-ӧд лунӧ, гуалӧма Кӧрткерӧс районса Додз сиктын.