cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Рочев Александр Андреевич
Олан туй
Чужӧма 1937-ӧд вося йирым тӧлысь 19-ӧд лунӧ Коми АССР-ысь Чилимдін сиктын. Сэсся семьяыс вуджӧма овны Сыктывдін районса Сёська сиктӧ. Велӧдчӧма Сыктывкарса шылад училишӧын баян класс серти. 1961-ӧд воын пырӧма велӧдчыны Гнесинъяс нима Москваса шылада-педагогика институтӧ. 1971-ӧд воын помалӧма Улыс Новгородса канму консерватория. Вӧлӧма велӧдысьӧн Сыктывкарса культурно-просветительскӧй училишӧын. 1965-ӧд воын босьтчӧма веськӧдлыны Эжваын сӧмын на воссьӧм челядьлы шылад школаын.
Макаръя
Карын олӧ матӧ 1 278 сюрс морт (2007).
Рочев Александр Андреевич
Шылад тэчӧм
А. Рочев гижӧма патриотическӧй да лирическӧй сьыланкывъяс, философскӧй притчаяс, частушкаяс, коми йӧзкостса сьыланкывъяслысь хорӧвӧй обработкаяс. Видлӧма гижны татшӧм жанръясын, кыдызи опера, кантата, неыджыд инструментальнӧй пьеса, симфония. Тӧдчанаторйӧн лоӧма куим юкӧна Симфония, мый сиӧма Сыктывкарлы 200 вося юбилейлы. Сылысь концертнӧй фантазиясӧ кларнетлы да струннӧй оркестрлы (1976) петкӧдлӧма Сыктывкар да Москваын.
Шылад тэчысь гижлӧма сьыланкывъяс да романсъяс Иван Куратовлӧн, Илля Васьлӧн, Тима Веньлӧн, Ананий Размысловлӧн, Николай Фроловлӧн, Геннадий Юшковлӧн, Альберт Ванеевлӧн, Владимир Поповлӧн, Виктор Кушмановлӧн да Серафим Поповлӧн кывбуръяс вылӧ. 1970 воын СССР-са композиторъяслӧн шылад фестиваль дырйи «Обелиск» сьыланкывйысь (кывбурыс В. Кушмановлӧн) Рочевлы сетӧма лауреат ним. Нёбдінса Витторлысь «Югыд кодзув» сьыланкыв вежлалӧмысь Коми АССР артмӧмсянь 50 вося юбилейлы сиӧм конкурсын босьтӧма коймӧд премия коми йӧзкостса сьыланкыв хорӧн сьылӧм могысь медбура вежлалӧмысь.
1974-ӧд воын Коми небӧг лэдзанін йӧзӧдӧма Рочевлысь шылада сборник.
Тетрамикра
Тетрамикра (Tetramicra) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Америкаын
Актиний
Актиний, лат. Actinium (Ac) тайӧ 89-ӧд химия элемент. Актинид, радиоактив. Топыдлун - 10,07 г/см³. Сылан температура - 1323 K либӧ 1050 °C. Пуӧ 3471 K либӧ 3198 °C дырйи.
Марс
Марс (символ: ) — тайӧ Шонді ылдӧсын планет. Сылӧн радиус - 3386,2 км. Сылӧн эм кык спутник - Фобос да Деймос.
Талича (Луздор район)
Талича (Талица) — Коми Республикаын Луздор районса Гурьёвчи сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Хамэантус
Хамэантус (Chamaeanthus ) — орхидея котырса быдмӧг увтыр.
Ӧшым тӧлысь 17-ӧд лун
Ӧшым тӧлысь 17-ӧд лун — Григорий календарын 351-ӧд лун (кассяна воясӧ — 352-ӧд лун). Во помӧдз 14 лун.
130-ӧд вояс
Сё комынӧд вояс - 131 восянь 140 воӧдз.
Ктенолофон котыр
Ктенолофон котыр (Ctenolophonaceae ) — мальпигия чукӧрса корья пу быдмӧг котыр. Дихапеталумъяс 1 увтыр да 3 - 4 сикас.
Моносепалум
Моносепалум (Monosepalum) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Виль Гвинеяын.
120-ӧд вояс
Сё кызьӧд вояс - 121 восянь 130 воӧдз.
Хабаровск
Хабаровск тайӧ Рочмуса кар, Хабаровск ладорлӧн юркар. Промышленнӧй, научнӧй да культурнӧй шӧрин.
Йӧз: 577,3 сюрс гӧгӧр (2008).
Пакистан
Пакистан (پاکستان), официал ним Пакистан Ислам Республика) (اسلامی جمہوریۂ پاکستان (Ислами Джамхурия-и-Пакистан) тайӧ канму Азияын.
Е
Ее (важ слав. ) — кирилл анбурлӧн шыпас. Шуанног — [e], [ɛ], [je] либӧ [jɛ]. Лыд пасйӧм — 5.
Видзӧдӧй тшӧтш
Латин E
Эллин Ε
Теушерия
Теушерия (Teuscheria) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Шöрвыв да Лунвыв Америкаын.
Суханова Агния Андреевна
Суханова Агния Андреевна (комиӧн — Ӧньӧ Агни; нывдырся ов — Даньщикова) (1884—1925) — коми челядьлы медводдза гижысь, драматург, вуджӧдчысь, велӧдысь, общественнӧй удж вӧчысь.
Олан туй
Агния Суханова чужӧма 1884-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь (11) 23 лун Вӧлӧгда губерняысь Усть-Сысольск уездса Вомын сиктын (ӧні — Коми Республикаса Кӧрткерӧс район). Андрей Алексеевич да Дарья Максимовна Даньщиковъяс семьяын вӧлӧма 6 ныв да ӧти пи.
Кулӧма Москваын 1925-ӧд вося кӧч тӧлысь 13-ӧд лунӧ.
Гижан удж
Агния Андреевна гижӧма да пуктӧма сиктса сцена вылын челядьлы коми кыв вылын «Кӧдзыд пӧль», «Вӧралысь», «Югыдлань», «Чурка Максим». Комиӧдлӧма Н.В. Гогольлысь да А.Н. Островскийлысь пьесаяссӧ. Лӧсьӧдӧма да веськӧдлӧма Кӧрткерӧсын драматическӧй кружокӧн.
Коми небӧг лэдзанінын уджалігӧн лӧсьӧдӧма коми школаяслы велӧдан небӧгъяс. Вӧлі пырӧ коми кыв вылын литература лӧсьӧдан комиссияӧ. Лӧсьӧдӧма «Мойданкывъяс» (1922), «Челядьлы ворсанторъяс» (1924) чукӧръяс. Дасьтӧма «Выль туйöд» да «Школаын лыддянтор» коллективнӧй сборникъяс.
Паметь
Коми кыв да литература видзӧмӧ да сӧвмӧдӧмӧ Агния Сухановалысь пайсӧ бура донъялӧма:
140-ӧд вояс
Сё нелямынӧд вояс - 141 восянь 150 воӧдз.
Белых Иван Ильич
Белых Иван Ильич (1946—2014; комиӧн — Илля Вань) — коми гижысь, журналист, Коми Республикаса культураын нимӧдана уджалысь.
Хамелофитон
Хамелофитон (Chamelophyton kegelii) — орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Венесуэлаын да Суринамын.
Белых Иван Ильич
Олан туй
Иван Белых чужӧма 1946 вося кӧч тӧлысь 23-ӧд лун Сыктывдін районса Паль улӧ пырысь Ивадор грездын видз-му уджалысьяслӧн семьяын. Помалӧма Пальса шӧр школа, Коми канмуса педагогика институтысь история-филология факультет, кӧні ветлӧдлӧма литературнӧй кружокӧ.
1965 восянь уджалӧма «Югыд туй» (ӧні – «Коми му») газетын корреспондентӧн, редакторӧн, веськӧдлысьсӧ вежысьӧн. 1994 восянь – Коми небӧг лэдзанінын веськӧдлысьӧс вежысь да шӧр редактор, 1997 восянь — Коми небӧг лэдзанінын директор. Вӧлӧма «Йӧлӧга» газетын отделса редакторӧн. 2011 воын петӧма пенсия вылӧ.
Кулӧма 2014 вося вӧльгым тӧлысь 30-ӧд лун Сыктывкарын, гуалӧма Сыктывдін районса Палльын
Ӧшым тӧлысь 18-ӧд лун
Ӧшым тӧлысь 18-ӧд лун — Григорий календарын 352-ӧд лун (кассяна воясӧ — 353-ӧд лун). Во помӧдз 13 лун.
Белых Иван Ильич
Гижан удж
Сылӧн гижӧдъясыс петавлӧмаӧсь «Югыд туй» газетын да «Войвыв кодзув» журналын, «Миян грездса челядь» (1987) да «Сикӧтш» (1994) висьт чукӧръясын.
Кыдзи журналист мукӧддырйи гижӧ Б.Ильин гуся ним улын.
Иван Белыхлысь висьтъяссӧ вуджӧдлісны П.М. Столповский да А.В. Канев.
2005 восянь Россияса гижысь котырӧ пырысь.
Урасьӧм тӧлысь 18-ӧд лун
Урасьӧм тӧлысь 18-ӧд лун — Григорий календарын 49-ӧд лун. Во помӧдз 316 лун (кассяна воясӧ — 317 лун).
Хаморхис
Хаморхис (Chamorchis ) — орхидея котырса быдмӧг увтыр.
150-ӧд вояс
Сё ветымынӧд вояс - 151 восянь 160 воӧдз.
Комияс
Комияс (Коми морт, Коми войтыр / отир) тайӧ финн-йӧгра войтыр.
Лыд
2002 воын Рочмуын – 418 641 морт, Украинаын – 1545.
170-ӧд вояс
Сё сизимдасӧд вояс - 171 восянь 180 воӧдз.
160-ӧд вояс
Сё квайтымынӧд вояс - 161 восянь 170 воӧдз.
Барий
Барий, лат. Barium (Ba) тайӧ 56-ӧд химия элемент. Кунваму кӧртулов, еджыд рӧма. Топыдлун - 3,5 г/см³. Сылан температура - 1000 K либӧ 727 °C. Пуӧ 2170 K либӧ 1897 °C температура дырйи.
Ӧшым тӧлысь 19-ӧд лун
Ӧшым тӧлысь 19-ӧд лун — Григорий календарын 353-ӧд лун (кассяна воясӧ — 354-ӧд лун). Во помӧдз 12 лун.
Дафнис
Дафнис — тайӧ Сатурнлӧн спутник. Сылӧн ыджда — 8,6 × 8,2 × 6,4 км. Сатурнӧдз шӧр кост 136 505 км. Дафнис восьтіс Америкаса астроном Кэролин Порко 2005 воын.
Коми-Зыряна
''merge Комияс?
Коми-Зыряна (Коми морт, Коми войтыр) (хант Саран) тайӧ Финн-йӧгра войтыр.
Лыд
2002 воын Рочмуын - 293 406 морт.
Урасьӧм тӧлысь 19-ӧд лун
Урасьӧм тӧлысь 19-ӧд лун — Григорий календарын 50-ӧд лун. Во помӧдз 315 лун (кассяна воясӧ — 316 лун).
Корея Республика
Корея Республика (대한민국-хангыль, ханчча:大韓民國, Тэханмингук) (Лунвыв Корея) тайӧ канму Азияын.
Изьватас
Изьватас (нысма) тайӧ этнос чукӧр Коми-Зырянъясын да важвылӧм обласьт Коми Муын.
Ыстӧдъяс
Финно-Угрия
200-ӧд вояс
Кыксёӧд вояс - 201 восянь 210 воӧдз.
Юпитер
Юпитер (символ: ) — тайӧ Шонді ылдӧсын планет. Сылӧн радиус - 71 492 км. Сылӧн эм кольчаяс да спутникъяс (Ганимед, Каллисто, Ио, Европа да уна ичӧт спутникъясӧс).
Владивосток
Владивосток тайӧ Рочмуса кар, Саридздор ладорлӧн юркар. Промышленнӧй, научнӧй да культурнӧй шӧрин.
Ӧшым тӧлысь 21-ӧд лун
Ӧшым тӧлысь 21-ӧд лун — Григорий календарын 355-ӧд лун (кассяна воясӧ — 356-ӧд лун). Во помӧдз 10 лун.
Атлас (тӧлысь)
Атлас либӧ Атлант — тайӧ Сатурнлӧн спутник. Сылӧн ыджда — 37 × 34 × 27 км. Сатурнӧдз шӧр кост 137 670 км. Атлас восьтіс Америкаса астроном Ричард Джон Террил 1980 воын.
Текостеле
Текостеле (Thecostele) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын.
Сидӧрчой (Луздор район)
Сидӧрчой (Сидор-Чой) – Коми Республикаын Луздор районса Ношуль сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География
Грезд пукалӧ Луз юлӧн веськыд берегын. Сидӧрчойсянь Ношуль шӧрсиктӧдз 6 км, Абъячой юрсиктӧдз км, Сыктывкар юркарӧдз км.
Олысь лыд
Грездын олӧны комияс.
Словен кыв
Словен кыв (slovenski jezik, slovenščina) — тайӧ лунвыв славян кыв, Словенияын официал кыв.
Словен анбур
Личкӧм пасйӧны:
Метелко анбур (1825-1833)
Aa /a/, Bb /b/ , Dd /d/ , Ee /ɛ/ ,  /e/ , Ff /f/ , Gg /ɡ/ , Hh /h/ ,   /x/ , Ii /i/ ,   /ə/ , Jj /j/ , Kk /k/ , Ll /l/~/w/ ,   /lj/ , Mm /m/ , Nn /n/ ,   /nj/ ,  Oo /o/ ,   /ɔ/ , Pp /p/ , Rr /r/ , Ss /s/ ,   /ʃ/ ,   /ʃtʃ/ ,   /z/ ,   /ʒ/ , Tt /t/ , Uu /u/ , Vv /v/~/w/ ,   /ts/ ,   /tʃ/.
Мормодес
Мормодес (Mormodes) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Шӧрвыв да Лунвыв Америкаын.
210-ӧд вояс
Кыксё дасӧд вояс - 211 восянь 220 воӧдз.
220-ӧд вояс
Кыксё кызьӧд вояс - 221 восянь 230 воӧдз.
Сатурн
Сатурн (символ: ) — тайӧ Шонді ылдӧсын планет. Сылӧн радиус - 60 268 км. Сылӧн эм ыджыд югыд кольчаяс да спутникъяс (Титан, Рея, Япет, Диона, Тефия, Энцелад, Мимас, Гиперион, Феба да уна ичӧт спутникъясӧс).
Македон кыв
Македон кыв (македонски јазик) — тайӧ лунвыв славян кыв, болгар кывлань матынӧсь, Македонияын официал кыв.
Корея Войтыр Демократия Республика
Корея Войтыр Демократия Республика (조선 민주주의 인민 공화국, Чосон Минджуджуи Инмин Конхвагук) (Войвыв Корея) тайӧ канму Азияын.
Фортуна
19 Фортуна (символ: ) — тайӧ Шонді ылдӧсын астероид. Сылӧн ыджда — 225 × 205 × 195 ± 12 км. Фортуна восьтіс британияса астроном Джон Рассел Хайнд 1852 воӧ.
Ӧшым тӧлысь 22-ӧд лун
Ӧшым тӧлысь 22-ӧд лун — Григорий календарын 356-ӧд лун (кассяна воясӧ — 357-ӧд лун). Во помӧдз 9 лун.
230-ӧд вояс
Кыксё комынӧд вояс - 231 восянь 240 воӧдз.
240-ӧд вояс
Кыксё нелямынӧд вояс - 241 восянь 250 воӧдз.
Таллинн
Таллинн (Tallinn, важ нимъяс Колывань, Ревель) - тайӧ Балтика саридз дорса кар, Эстмулӧн юркар.
Ним йылысь
Таллинн эст ногӧн гижӧны Tallinn. Кар нимын кык юкӧн: linn лоӧ 'изкар', а tal артмӧма tan кывйысь, кодлӧн вежӧртасыс вӧлі дан (датскӧй). Данлинн сэсся лоӧма Таллинн.
Сӧветъяс бырӧдӧм бӧрын рочӧн да комиӧн кутісны гижны помас кык н, кыдзи и эст кывйын. Сэсся гижанног кутіс вежласьны, корсюрӧ гижӧны ӧти н, корсюрӧ кык.
География
Таллинн сулалӧ Финн куръя лунвыв вадорын, Эстму рытыв-войвылын.
Урасьӧм тӧлысь 21-ӧд лун
Урасьӧм тӧлысь 21-ӧд лун — Григорий календарын 52-ӧд лун. Во помӧдз 313 лун (кассяна воясӧ — 314 лун).
Таллинн
География
Кар му кузя мунӧ известняк тшупӧд (Глинт, нето Балтика-Ладога тшупӧд). Сійӧс позьӧ казявны Тоомпеа да Ласнамяэ вылын.
Медвылын чут Таллиннас (саридз вевдорсянь 64 метра вылна) зымвидзӧ карыс рытыв-лунвылын, Нымме районын.
Медыджыд ты — Юлемисте (9,6 км² ыджда). Татысь босьтӧны юан ва карса олысьяслы. Харку — пасьта серти мӧд ты (1,6 км² ыджда).
Кар дор кузя визувтӧ Пирита ю, но сійӧ оз кежав кар шӧрӧ, мунӧ сӧмын Пирита районӧд. Юладорыс зэв мича, сійӧс дорйӧны-видзӧны.
Саридз вадорыс карас 46 километра кузя. Тані сійӧ артмӧдӧ куим ыджыд кӧдж: Копли, Пальяссааре да Какумяэ, нёль куръя: Таллинн куръя, Пальяссааре куръя, Копли куръя да Какумяэ куръя.
Кар торъяс
Таллиннын кӧкъямыс картор: (linnaosad):
Йӧз
Таллиннын олӧны морт.
Зарава
Зарава (роч: березовый сок) тайӧ кыдз пу ва, горш веськӧдан юан.
Коми фольклор
Шусьӧг: Кос кыддзысь зарава оз вияв
250-ӧд вояс
Кыксё ветымынӧд вояс - 251 восянь 260 воӧдз.
Красноярск
Красноярск тайӧ Рочмуса кар, Красноярск ладорлӧн юркар. Промышленнӧй, научнӧй да культурнӧй шӧрин.
Є
Єє — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ украин, русин, важ славян, ханты кывъясын. XVIII — XIX нэмъясӧ Є вӧдитчисны серб анбурын (ӧні је). Шуанног — [je] либӧ [е]. Лыд пасйӧм — 5.
Видзӧдӧй тшӧтш
Э
Акмопиле
Акмопиле ( Acmopyle ) —  подокарп котырса лыса пу увтыр. Сійӧ быдмӧ Выль Каледонияын да Фиджиын.
Ӧшым тӧлысь 23-ӧд лун
Ӧшым тӧлысь 23-ӧд лун — Григорий календарын 357-ӧд лун (кассяна воясӧ — 358-ӧд лун). Во помӧдз 8 лун.
Экзопланет
Экзопланет - Абу Шонді Системаын планет.
260-ӧд вояс
Кыксё квайтымынӧд вояс - 261 восянь 270 воӧдз.
Урасьӧм тӧлысь 22-ӧд лун
Урасьӧм тӧлысь 22-ӧд лун — Григорий календарын 53-ӧд лун. Во помӧдз 312 лун (кассяна воясӧ — 313 лун).
Мормолика
Мормолика (Mormolyca) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Шӧрвыв да Лунвыв Америкаын.
Телимитра
Телимитра (Thelymitra) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын да Австралияын.
Ӧшым тӧлысь 24-ӧд лун
Ӧшым тӧлысь 24-ӧд лун — Григорий календарын 358-ӧд лун (кассяна воясӧ — 359-ӧд лун). Во помӧдз 7 лун.
280-ӧд вояс
Кыксё кӧкъямысдасӧд вояс - 281 восянь 290 воӧдз.
Украин кыв
Украин кыв (українська мова) — тайӧ асыввыв славян кыв, Украинаын каналан кыв, Украинаын да Днестрдорын официал кыв.
Вега
Вега - тайӧ кодзув.
290-ӧд вояс
Кыксё ӧкмысдасӧд вояс - 291 восянь 300 воӧдз.
Сириус
Сириус - тайӧ кодзув.
Дакридиум
Дакридиум ( Dacrydium ) — подокарп котырса лыса пу увтыр. Сійӧ быдмӧ Океанияын да Азияын.
Музей да серпаса галерея Дербиын
Музей да серпаса галерея Дербиын (Derby Museum and Art Gallery) тайӧ Ыджыд Бритмуын музей, Дерби карын. Музейын эм Джозеф Райтлӧн серпасъяс, Royal Crown Derby котырлӧн да мукӧд заводлӧн фарфор чукӧръяс, археология, геология, военнӧй могъяс, вӧр-ва да мукӧд коллекция.
Музейлӧн вылӧм
1836-ӧд ся урасьӧм 10 лунӧ восьтісны Дерби карса да Графувса музей (Derby Town and County Museum) да Вӧр-ва туялан Котыр (Natural History Society). Музейлы уна экспонат козьналіс Дерби карлӧн Философия котырса юралысь, доктор Форрестер. Вӧр-ва туялан Котырса медводдза юралысьӧн вӧлі сэр Джордж Крю (Sir George Crewe). Музейлӧн медводдза выставка (петкӧдчӧм) вӧлі Дерби карса Механика институтын.
Ё
История
Роч анбурӧ шыпассӧ пыртіс Санкт-Петербургса Наукаяс Академияӧн веськӧдлысь Екатерина Воронцова-Дашкова 1783 воӧ.
Видзӧдӧй тшӧтш
Ë
Урасьӧм тӧлысь 23-ӧд лун
Урасьӧм тӧлысь 23-ӧд лун — Григорий календарын 54-ӧд лун. Во помӧдз 311 лун (кассяна воясӧ — 312 лун).
Болгар кыв
Болгар кыв (български език) — тайӧ лунвыв славян кыв, Болгарияын официал кыв.
Болгар анбур
А сидзжӧ Ѝ|Ѝѝ (омонимъясӧ торйӧдӧм пыдди, пример вылӧ: и — и, да / ѝ — сылысь, сылы (ань рода)) да 1945 воӧдз Ѣ|Ѣѣ (е двойно, ӧні е либӧ я), Ѫ|Ѫѫ (голям юс, ӧні ъ).
Казан
Казан (Казан, Казань, Кузон, мари Озаҥ, Хусан) тайӧ Рочмуса кар, Тотараму республикалӧн юркар. Промышленнӧй, научнӧй да культурнӧй шӧрин.
Телишиста
Телишиста (Thelyschista ghillanyi) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Бразилияын.
Казан
Йӧз: 1 120,2 сюрс гӧгӧр (2008).
Мирмехила
Мирмехила (Myrmechila ) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Австралияын да Выль Зеландияын.
Миоксантус
Миоксантус (Myoxanthus) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Шӧрвыв да Лунвыв Америкаын.
Мари кыв
Мари кыв (тшӧтш видз мари кыв) (марий йылме) тайӧ роч кывкӧд да Керӧс Мари кывкӧд Мари Эл Республикаын каналан кыв, чудь-йӧгра кывъяслӧн мари котырысь кыв. Сiйӧн сёрнитӧ Мари Эл Республикаса вужвойтыр – мари йӧз (матӧ 285 сюрс морт).
300-ӧд вояс
Куимсёӧд вояс - 301 восянь 310 воӧдз.
Иерусалим
Иерусалим (ירושלים Йерушала́йим, القدس аль-Кудс) - тайӧ Израильса да Палестинаса кар, Палестинаса юркар.
Чимиавӧрӧк
Чимьяверек (Чиньяворык) тайӧ Коми Республикаын ю, веськыд вож Весляна юлӧн, шуйга вожлӧн Ем юлӧн, правильно – коми cimia-verek ‘сёмужий ворох’ в смысле ‘река, богатая сёмгой’.
310-ӧд вояс
Куимсё дасӧд вояс - 311 восянь 320 воӧдз.
Ӧшым тӧлысь 25-ӧд лун
Ӧшым тӧлысь 25-ӧд лун — Григорий календарын 359-ӧд лун (кассяна воясӧ — 360-ӧд лун). Во помӧдз 6 лун.
Воронеж
Воронеж тайӧ Рочмуса кар, Воронеж обласьтлӧн юркар. Промышленнӧй, научнӧй да культурнӧй шӧрин.
Вепс кыв
Вепс кыв (вепс vepsän kel’) тайӧ чудь-йӧгра кыв Карелияын, Ленинград да Вӧлӧгда обласьтъясын. Вепс кывйӧн сёрнитысьыс — 4000 морт гӧгӧр. Вепс гижанногӧ босьтӧма латин шыпаскуд.
Воронеж
Йӧз: 839,9 сюрс гӧгӧр (2008).
Микрокахрис
Микрокахрис ( Microcachrys tetragona )  —  подокарп котырса лыса пу увтыр. Сійӧ быдмӧ Тасманияын.
Мирмехис
Мирмехис (Myrmechis ) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын.
Лыддьысянін
Лыддьысянін (сідзжӧ: небӧг видзанін; Библиотека) — учреждение, кӧні чукӧртӧны да видзӧны небӧгъяс да йӧзӧдӧм уджъяс, кодъясӧн вермас тӧдмасьны быдӧн.
320-ӧд вояс
Куимсё кызьӧд вояс - 321 восянь 330 воӧдз.
Урасьӧм тӧлысь 24-ӧд лун
Урасьӧм тӧлысь 24-ӧд лун — Григорий календарын 55-ӧд лун. Во помӧдз 310 лун (кассяна воясӧ — 311 лун).
Сыктывкар (аэропорт)
Сыктывкар тайӧ войтыркостса аэропорт Сыктывкарын.
Кашуб кыв
Кашуб кыв (Kaszëbsczi jãzëk) — тайӧ войвыв Польшаын рытыввыв славян кыв.
Церера
1 Церера (символ: ) — тайӧ Шонді ылдӧсын карлик планет. Сылӧн ыджда — 965,2 × 961,2 × 891,2 км. Церера восьтіс италияса астроном Джузеппе Пиацци 1801 воӧ.
Успенньӧ
Ен Мамлӧн Успенньӧыс (Оспожа) тайӧ кристослы эскӧм гажлун.
Нептун
Нептун (символ: ) — тайӧ Шонді ылдӧсын планет. Сылӧн радиус - 24 764 км. Сылӧн эм кольчаяс да спутникъяс (Тритон, Протей, Нереида да уна ичӧт спутникъясӧс). Плутон восьтіс германияса астроном Иоганн Галле 1846 воӧ.
Урасьӧм тӧлысь 25-ӧд лун
Урасьӧм тӧлысь 25-ӧд лун — Григорий календарын 56-ӧд лун. Во помӧдз 309 лун (кассяна воясӧ — 310 лун).
Микростробос
Микростробос ( Microstrobos  )  —  подокарп котырса лыса пу увтыр. Сійӧ быдмӧ Австралияын.
Мирмекофила
Мирмекофила (Myrmecophila) – Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Америкаын.
Инӧд
Инӧд тайӧ оланпасъяслӧн системаныс.
Ен локтӧм
Ен локтӧм тайӧ кристослы эскӧм гажлун.
340-ӧд вояс
Куимсё нелямынӧд вояс - 341 восянь 350 воӧдз.
Паразитаксус
Паразитаксус ( Parasitaxus usta ) —  подокарп котырса лыса пу увтыр да сикас. Сійӧ быдмӧ Выль Каледонияын.
Урасьӧм тӧлысь 26-ӧд лун
Урасьӧм тӧлысь 26-ӧд лун — Григорий календарын 57-ӧд лун. Во помӧдз 308 лун (кассяна воясӧ — 309 лун).
Ахалцихе
Ахалцихе (ახალციხე - «выль изкар») – тайӧ Грузияса кар, Самцхе-Джавахетиялӧн юркар. Промышленнӧй, научнӧй да культурнӧй шӧрин.
Йӧз: 17 903 гӧгӧр (2014).
Патиентия
451 Патиентия — тайӧ Шонді ылдӧсын астероид. Сылӧн ыджда — 224 км. Патиентия восьтіс францияса астроном Огюст Шарлуа 1899 воӧ.
Небӧг
Небӧг тайӧ (бумага) листъяслӧн чукӧртчӧмныс.
Нанай кыв
Нанай кыв (Нанай, Нанайэ) - тайӧ Хабаровск крайын, Саридздор крайын, а сідзжӧ войвыв Китайын тунгус-маньчжур кыв.
Нанай анбур
Китайын нанайӧн гижӧны китайса латин анбурӧн "пиньинь"
Нанайӧн буркыв
Нёани дахамдичии уӈкини: «Кэсивэ гэлэйдуэри туй ундусу: „Боаду, уйлэ би, Эндур Ама! Гэбукуди гэрбуси бигини. Си боа яловани далачайси эрин исигини! Наду-да, боаду-да Си чихалайси бигини! Ини таондоани сиагопова эпэмбэ бунду буру. Буэ оркимпова гудиэсигуру, буэ-дэ оркиӈку, наӈдаку гурумбэ гудиэсиэпу, буэ мурумпувэ-дэ эди памаванда, хай-да дялимбани, оркимбани эди дял дяпаванда“».
Мистацидиум
Мистацидиум (Mystacidium) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Африкаын.
Рӧштво (вежӧртасъяс)
Рӧштво:
Триксспермум
Триксспермум (Thrixspermum) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын да Океанияын.
Перна
Перна тайӧ коми-пермяк, коми-зыряна, коми-ёдз да удмурт национал символ, Перым крест.
Туния
Туния (Thunia) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын.
Саксеготея
Саксеготея ( Saxegothaea conspicua )  —  подокарп котырса лыса пу увтыр да сикас. Сійӧ быдмӧ Лунвыв Америкаын.
Петыркар
Петыркар (Санкт-Петербург) – Роч Федерация кутан кар, Ленинград обласьтлӧн юркар.
Петыркарсӧ тшӧкыда шуӧны войвывса юркарӧн. Коркӧ сійӧ збыльвылас кык нэм чӧж вӧлі Роч Империя юркарӧн.
Ӧні сійӧ лоӧ тайӧ канмуын индустрия, наука да культура видзан гырысь шӧрин.
Карын олӧ 5 000 000 гӧгӧр морт.
360-ӧд вояс
Куимсё квайтымынӧд вояс - 361 восянь 370 воӧдз.
Урасьӧм тӧлысь 27-ӧд лун
Урасьӧм тӧлысь 27-ӧд лун — Григорий календарын 58-ӧд лун. Во помӧдз 307 лун (кассяна воясӧ — 308 лун).
Тербий
Тербий, лат. Terbium (Tb) тайӧ 65-ӧд химия элемент. Кӧртулов, эзысь-еджыд рӧма. Топыдлун - 8,229 г/см³. Сылан температура - 1629 K либӧ 1356 °C. Пуӧ 3503 K либӧ 3230 °C температура дырйи.
Тикоглоссум
Тикоглоссум (Ticoglossum) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Шöрвыв Америкаын.
Улыс Тагил
Йӧз: 361,9 сюрс гӧгӧр (2008).
Фалькатифолиум
Фалькатифолиум ( Falcatifolium ) —  подокарп котырса лыса пу увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын.
Эрбий
Эрбий, лат. Erbium (Er) тайӧ 68-ӧд химия элемент. Кӧртулов, эзысь-еджыд рӧма. Топыдлун - 9,06 г/см³. Сылан температура - 1802 K либӧ 1529 °C. Пуӧ 3141 K либӧ 2868 °C температура дырйи.
Урасьӧм тӧлысь 28-ӧд лун
Урасьӧм тӧлысь 28-ӧд лун — Григорий календарын 59-ӧд лун. Во помӧдз 306 лун (кассяна воясӧ — 307 лун).
370-ӧд вояс
Куимсё сизимдасӧд вояс - 371 восянь 380 воӧдз.
Ен Мамлӧн Рӧштвоыс
Ен Мамлӧн Рӧштвоыс (Пречистая) тайӧ кристослы эскӧм гажлун.
Карвуджӧм (Койгорт район)
Карвуджӧм (Карвуджем) — Коми Республикаын Койгорт районысь Грива сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Вылыс сорб кыв
Вылыс сорб кыв (hornjoserbska rěč) — Лужицалӧн (асыввыв Германияын) рытыввыв славян кыв.
Вылыс сорб анбур
Q, V, X гижӧны сӧмын пыртӧм кывъясын.
Нематоцерас
Нематоцерас (Nematoceras) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Выль Зеландияын да Австралияын.
Типулария
Типулария (Tipularia) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын да Америкаын.
Нематоцерас
Сикасъяс
}
Карвуджӧм (Койгорт район)
География
Грезд пукалӧ Сыктыв юлӧн шуйга берегын. Карвуджӧмсянь Грива шӧрсиктӧдз 7 км, Койгорт юрсиктӧдз 20 км.
Гольмий
Гольмий, лат. Holmium (Ho) тайӧ 67-ӧд химия элемент. Кӧртулов, эзысь-еджыд рӧма. Топыдлун - 8,795 г/см³. Сылан температура - 1734 K либӧ 1461 °C. Пуӧ 2993 K либӧ 2720 °C температура дырйи.
Карвуджӧм (Койгорт район)
Олысь лыд
Грездын олӧны комияс.
380-ӧд вояс
Куимсё кӧкъямысдасӧд вояс - 381 восянь 390 воӧдз.
Э
Ээ — кирилл анбурлӧн шыпас. Шуанног — [e] либӧ [ɛ].
История
Э лоӧма глагол анбурлӧн Ⰵ шыпасысь XIII — XIV нэмъясӧ. XVIII — XIX нэмъясӧ Э либӧ Є ӧткодя вӧдитчисны серб анбурын (ӧні је).
Видзӧдӧй тшӧтш
Є
Распутин Пётр Васильевич
Распутин Пётр Васильевич (1820—1901) — коми гижысь, вуджӧдчысь, вичкоын уджалысь.
Гижан удж
Пётр Распутин вуджӧдлывліс коми кыв вылӧ ен гижӧдъяс. Петыркарын Россияса национальнӧй библиотекалӧн кипомысь гижӧд юкӧдын видзӧны псаломъяс, кодъясӧс вуджӧдліс П.В. Распутин: «Медводдза псалом. Майбыр сiйӧ, кодлӧн кок оз кежав», «133 псалом. Израильса йӧзлӧн пӧлӧнын олӧм», «145 псалом. Бур кывйӧн ыджыд Вежа енмӧс», «Олан югыд помтӧм».
Конституция
Конституция (constitutio - устройство) тайӧ медколан каналан оланпас.
Ыджыд Вылькар
Ыджыд Вылькар (Ыджыд Новгород) тайӧ Рочмуса кар, Вылькар обласьтлӧн юркар. Промышленнӧй, научнӧй да культурнӧй шӧрин.
Йӧз: 216,7 сюрс гӧгӧр (2007).
Киров (Киров обласьт)
Киров (мари Науграт, бесермян Колло, тотара Колын) тайӧ Рочмуса кар, Киров обласьтлӧн юркар. Промышленнӧй, научнӧй да культурнӧй шӧрин.
Йӧз: 351,6 сюрс гӧгӧр (2005).
Урасьӧм тӧлысь 29-ӧд лун
Урасьӧм тӧлысь 29-ӧд лун — Григорий календарын 60-ӧд лун. Во помӧдз 305 лун (кассяна воясӧ — 306 лун).
Коми Республикаса Оланподув
Коми Республикаса Оланподув (Конституция Республики Коми) тайӧ Коми Республикалӧн медколан оланпасыс.
390-ӧд вояс
Куимсё ӧкмысдасӧд вояс - 391 восянь 400 воӧдз.
Рассыхаев Иван Егорович
Рассыхаев Иван Егорович (комиöн – Ёгор Вань) – Коми АССР-са просвещение министр (1947-1951).
Мукöд удж
И.Е. Рассыхаевöс бöрйылісны Коми АССР-са Верховнöй Сöветö депутатöн, КПСС-са Коми обкомö пырысьöн.
Наградаяс
Кыдзи Айму вöсна Ыджыд тыш вылö ветлысь:
Вӧсь
Вӧсь тайӧ дона из.
Юхан Гадолин
Юхан (Иоганн) Гадолин (свен., суоми Johan Gadolin) - тайö суоми химик, физик да минералог, восьтöма выль гежӧдму химия элемент - иттрий.
Видзӧд сідзжӧ
Гадолиний
Толумния
Толумния  (Tolumnia) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Америкаын.
Томзанония
Томзанония (Tomzanonia filicina) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Америкаын.
400-ӧд вояс
Нёльсёӧд вояс - 401 восянь 410 воӧдз.
410-ӧд вояс
Нёльсё дасӧд вояс - 411 восянь 420 воӧдз.
Сциадопитис
Сциадопитис (Sciadopitys verticillata) — пожӧм чукöрса монотипик Сциадопитис котырса (Sciadopityaceae) лыса пу увтыр да сикас. Сійӧ быдмӧ Японияын.
Выльлун
Выльлун — тайӧ лун вежонын вежалун да воторник костын.
Америций
Америций, лат. Americium (Am) тайӧ 95-ӧд химия элемент. Актинид, радиоактив. Топыдлун - 13,67 г/см³. Сылан температура - 1449 K либӧ 1176 °C. Пуӧ 2880 K либӧ 2607 °C дырйи.
Воторник
Воторник, сідзжӧ мӧдлун — тайӧ лун вежонын выльлун да середа костын.
Перым пемӧс стиль
Перым пемӧс стиль тайӧ стиль Коми мифологияын.
Тревория
Тревория (Trevoria) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Шöрвыв да Лунвыв Америкаын.
Седокова Анна Владимировна
А́нна Влади́мировна Седоко́ва (1982) — украинаса сьылысь.
Середа
Середа, сідзжӧ шӧрлун — тайӧ лун вежонын воторник да четверг костын.
Седокова Анна Владимировна
Олан туй
Чужис Киевын 1982 вося öшым тӧлысь 16-ӧд лунӧ. Анна Седоковалöн эм нин кык ныв да öти пи. Зонкалöн нимыс шоч — Гектор. Кöть Седоковалöн эм ас челядь, сiйö абу на верöс сайын да ныв-пи батьтöм быдтылö.
Кетелеерия
Кетелеерия ( Keteleeria )  —  пожӧм котырса лысъя пу увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын.
Дереваннӧй (Кулӧмдін район)
Дереваннӧй (Деревянск) — Коми Республикаса сикт, Кулӧмдін районысь Дереваннӧй сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
География
Дереваннӧй пуксьӧма Эжва юлӧн шуйга бокас, Дереваннӧй ю вомӧ.
430-ӧд вояс
Нёльсё комынӧд вояс - 431 восянь 440 воӧдз.
Нептуний
Нептуний, лат. Neptunium (Np) тайӧ 93-ӧд химия элемент. Актинид, радиоактив. Топыдлун - 20,25 г/см³. Сылан температура - 910 K либӧ 637 °C. Пуӧ 4175 K либӧ 3902 °C дырйи.
Дереваннӧй (Кулӧмдін район)
Ландшафтъяс
Чойяс: Вадорчой, Вичкодорчой, Изъячой, Кывтыдчой, Никӧнпосчой, Пӧжӧмчой, Чуркчой.
Видзьяс: Арапвидз, Белӧйвадбок, Важэжвабок, Ёльсай, Кальӧласта, Кирилӧласта, Кузьлыавидз, Кывтыдвадбок, Кыруввадбок, Мӧдлапӧв, Найданвидз, Ӧлешина, Осипгӧппӧлӧй, Пывсяналаста, Паньӧвидз, Пашъёльвидз, Попвис, Поргандор, Ручув, Тыбок, Тыйыв, Увтас, Шоръёльвидз
Тыяс: Белӧйвад, Важ Эжва, Гычагӧп, Дереваннӧйты, Кирилаты, Кузьты, Кывтыдвад, Кыруввад, Найданты, Ӧлешинаты, Ӧсипгӧп, Пывсянаты, Салдатвад, Сьӧдты, Ягувты.
Нюръяс: Кузӧбнюр, Сісьнюр, Уллянанюр, Чукльӧмнюр.
Ёль-шор: Джупкӧсшор, Мӧдручьёль, Паневъёль, Пашӧёль, Понъяёль, Сычьёль, Чукляшор, Шоръёль, Шӧръёль.
Висъяс: Важежвавис, Дереваннӧйтывис, Кывтыдвадвис, Кыруввадвис, Мельничаювис, Найданвис, Попвис, Сьӧдтывис, Ягувтывис.
Сиктлӧн юкӧнъяс:
Вичкодорсикт, Ёссикт, Иллясикт, Кывтыд, Кырувсикт, Никӧнсикт, Пӧжӧм, Чоййывсикт, Ягвывсикт.
Сиктса туйяс:
Вадорвывтуй (ул. Набережная), Кырувтуй (ул. Подгорная), Пионертуй (ул. Пионерская), Шӧртуй (ул. Центральная), Школатуй (ул. Школьная), Юбилейтуй (ул. Юбилейная).
Миртуйяс:
Дереваннӧй юртуй, Микита прӧсек, Пӧжӧмъютуй, Чукльӧмтуй, Панеёльтуй, Пукӧдатуй.
Олысь лыд
Грездын олӧны комияс
Веськӧдлӧм
Дереваннӧй сиктса юралысь Есев Николай Борисович.
Дереваннӧйса (коймӧдысь чукӧртӧм) Сӧвет бӧрйӧма 2012 вося йирым тӧлысь 14 лунӧ. Депутатъяс: Ветошкин Николай Кимович, Воронова Наталья Владимировна (ӦР), Габов Степан Николаевич (ӦР), Есев Николай Борисович (ӦР), Липина Виктор Николаевич, Морохина Эльвира Васильевна, Нестеров Леонид Степанович, Ракин Василий Михайлович, Тимушев Иван Витальевич, Ульянова Татьяна Александровна (ӦР)
Яран кыв
Яран кыв (яран ненэцяʼ вада) - тайӧ Яран да Ямал-Яран асвеськӧдлан кытшъясын самодий кыв, матіса чудь-йӧгра кывъяслань.
Индан-асалан суффиксъяс
Тубка (чер):
Кадакывлӧн вежласьӧм
Кадакывъяслӧн кывпод пасъяс: -сь (хонёсь - узьны), -зь (ӈамзь - сёйны), -ць (пуць - пӧльыштны).
Илесь (овны):
Теʼны время (Ӧнія кад)
Ваеравы время (Колян кад)
Ӈэванда время (Локтан кад)
Ж
Жж (важ слав. ) — кирилл анбурлӧн шыпас.
Войвыв кодзув (журнал)
История
Журнал петӧ Сыктывкарын: 1926 восянь – «Ордым» ним улын, 1931 восянь – «Ударник», 1946 восянь – «Войвыв кодзув».
Ж
Шуанног
роч — [ʐ]
Войвыв кодзув (журнал)
История
Журналлӧн медшӧр редакторъясӧн вӧліны коми гижысьяс: Н.П. Попов (1926–1930), Нёбдінса Виттор (1928), Митрук Як (1953–1969), 1970 восянь – Серафим Попов, Педот Петыр, Михаил Елькин (2014 вося тӧвшӧр тӧлысьӧдз). 2014 вося тӧвшӧр тӧлысьсянь) журналӧн веськӧдлӧ Алексей Полугрудов (Лы Тун).
Ж
Шуанног
украин — [ʒ]
Войвыв кодзув (журнал)
История
Журналын йӧзӧдӧны кывбуръяс, висьтъяс, повесьтъяс, романъяс, вуджӧдӧмъяс, литература да Коми му олӧмысь пасйӧдъяс, чолӧмалӧмъяс.
Ж
Шуанног
беларус — [ʐ]
Войвыв кодзув (журнал)
История
2012 вося косму тӧлысьсянь артмӧдӧма «"Коми" йӧзӧдчан керка», кытчӧ сідзжӧ ӧтувтісны «Войвыв кодзув» журнал.
Ж
Шуанног
болгар — [ʒ]
Войвыв кодзув (журнал)
История
Журналлӧн медыджыд тиражыс вӧлі 1971 воын — 5 сюрс.
Ж
Шуанног
македон — [ʒ]
серб — [ʒ]
Войвыв кодзув (журнал)
Адрес
167982, Коми Республика, Сыктывкар, Карл Маркс ул., 229 керка («Печать керка»).
Ж
Шуанног
монгол — [t͡ʃ]
Войвыв кодзув (журнал)
Адрес
Телепон: (8212) 24-47-52. Эпошта: nordstar@kominet.ru
Ж
Шуанног
кыргыз — [d͡ʒ]
дунган — [ʐ]
Войвыв кодзув (журнал)
Адрес
Шӧр редактор: Алексей Полугрудов (Лы Тун).
Журналлӧн ыдждаыс: 7 усл. печ. л. Формат 70х108 1/16. Тираж — 960 экз. Гижӧдчан индекс: 73069.
Яковлев Юрий Дмитриевич
Яковлев Юрий Дмитриевич (1955) — коми гижысь.
Олан туй
Юрий Яковлев чужӧма 1955-ӧд вося лӧддза-номъя тӧлысь 26-ӧд лунӧ Удорса районса Кӧдж грездын. Олӧ Вежа Петыркарын.
Гижан удж
Юрий Яковлев босьтчӧма йӧзӧдчыны 1997-ӧд восянь. Сылӧн прозаа гижӧдъяс да статьяяс петавлісны «Йӧлӧга», «Коми му» газетъясын, а сідзжӧ «Войвыв кодзув» журналын.
Трияс (быдмӧг)
Трияс (Trias ) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын.
Четверг
Четверг, сідзжӧ чудьлун — тайӧ лун вежонын середа да пекнича костын.
450-ӧд вояс
Нёльсё ветымынӧд вояс - 451 восянь 460 воӧдз.
440-ӧд вояс
Нёльсё нелямынӧд вояс - 441 восянь 450 воӧдз.
Ньянджа (кыв)
Ньянджа (Chinyanja), либӧ чева (Chicheŵa) — тайӧ Малавиын, Мозамбикын, Замбияын, Зимбабвеын банту кыв, Малавиын да Замбияын официал кыв. Анбур — латин.
Ньянджа анбур
Aa Bb Cc CHch Dd Ee Ff Gg Hh Ii Jj Kk KHkh Ll Mm Nn NGng Ŋŋ (NG'ng') Oo Pp PHph Rr Ss Tt TCHtch THth Uu Vv Ww Ŵŵ Zz
Пример
Anthu onse amabadwa aufulu ndiponso ofanana mu ulemu ndi ufulu wao. Iwowa ndi wodalitsidwa ndi mphamvu zoganiza ndi chikumbumtima ndipo achitirane wina ndi mnzake mwaubale.
Давид кетелеерия
Давид кетелеерия (Keteleeria davidiana) –  пожӧм котырса кетелеерия увтырын пу сикас. Сійӧ быдмӧ Тайваньын да войвыв-асыввыв Китайын.
Яранск
Яранск (мари Яраҥ) тайӧ Рочмуса кар, Киров обласьтын кар. Промышленнӧй да культурнӧй шӧрин.
Руч
Руч (Vulpes vulpes; лиса) тайӧ пемӧс.
Паськалӧм, ыджда да рӧм
Тайӧ вӧрпаыс олӧ уналаын: Европаын и Азияын, Африкаын и Америкаын. Йӧз отсӧгӧн воӧдчӧма весиг Австралияӧдз да мукӧд сэтчӧс діяс вылӧдз. Войвывса ручьяс ыджыдджыкӧсь да синмӧ шыбитчанаджыкӧсь лунвывсаяс дорысь, кодъяс олӧны степъясын да пустыняясын. Руч — ӧтка пемӧс, сійӧ некор оз ӧтувтчы кӧинъяс моз чукӧръясӧ, весиг кыйсигъясас. Син аканьыс каньлӧн кодь сувтса да кузьмӧс (понъяслӧн да кӧинъяслӧн гӧгрӧс).
Рӧм сертиыс торйӧдӧны кык сикасӧс: гӧрдӧс да сьӧдӧс. Эзысь рӧмсера сьӧд ручьяслӧн чужаніныс — Войвыв Америка, а рудовсьӧд ручлӧн — Чукотка. Коми муӧ кыкысь вайлӧмаӧсь сьӧд ручӧс: 1932-ӧд воын Кулӧмдін районӧ лэдзлӧмаӧсь кӧкъямысӧс, а 1940-ӧд воын вит айӧс да вит эньӧс — Емва вожӧ. Мыйтакӧ рӧдмылӧмаӧсь да шедлывлӧмаӧсь весиг вӧралысьяслы.
Миянын олысь гӧрд ручьяс паныдасьлӧны оз сӧмын пармаын, но тшӧтш и вӧра тундраын. Тшӧкыдджыка коръя да сора вӧръясын, ю ковтысъясын.
Руч — шӧрпӧлӧс яй сёйысь пемӧс: кузьтаыс овлывлӧ 90 сантиметрӧдз, сьӧктаыс — 10 килограммӧдз, бӧжыс пашкыр. Морӧсыс, кынӧм улыс да бӧж йылыс еджыд, а сэсся быдлаті югыдгӧрд.
Сёян
Кыйсьӧ-ветлӧ югдігӧн водз асывнас да рытнас рӧмдан кадӧ. Кыйдӧссӧ куталӧ вӧтлысьӧмӧн, либӧ гусьӧникӧн матыстчӧмӧн, медым тшапкыны позйын пукалысь пӧткаӧс. Пӧткӧдчӧ вӧрса да ыбвывса шыръясӧн. Тӧвъяснас, кор лымйыс джуджыд да шыръясӧс судзӧдны оз вермы, кӧчьяс вылӧ вуджӧ, а сідзжӧ корсялӧ репассӧ, лым улӧ узьмӧдчӧм сьӧлаясӧс да таръясӧс. Сёйлывлӧ и лежнӧглысь вотӧссӧ.
Туялысьяслӧн висьталӧм серти, вӧрса ручьяслӧн нэмыс сӧмын 6 во, но морт ордын видзигӧн пӧ овлывлӧны 45 арӧсӧдз. Ручлысь нэмсӧ дженьдӧдысьяс лыдӧ пырӧны, кыйсьысь йӧзысь ӧтдор, кӧин, сан, вӧркань, кутш да варыш. Вӧр-валы ручсянь лёкыс петӧ кӧчьясӧс да яг выв пӧткаясӧс сёйӧм вӧсна, а бурыс сыын, мый куталӧ шыръясӧс.
Поздйысьӧм
Пышъялан кадыс ручлӧн рака да косму тӧлысьясын. Айяссӧ эньыс чуксалӧ омлялігтыр увтышталӧмӧн. Найӧ чукӧртчӧны нёль-ӧ-витӧдз да тышкасьӧны эньыс вӧсна. Нӧбасян кадыс кыссьӧ кык тӧлысьӧдз. Вайсьӧм водзвылас руч гозъя корсьӧны сьӧд вӧрысь кос места. Пу вужъяс улӧ либӧ джуджыд сён пӧкатӧ кодйӧны пырмӧс. Гуас пыран розьсьыс ӧтдор вӧчӧны нӧшта гоз-мӧд петанін. Кызвыныслӧн чужӧ 4–6 пи, но позтырас корсюрӧ овлывлӧ и дас кыкӧдз. Вежон мысти ручпиян синмасьӧны. Тӧлысь да джын тырӧм бӧрын найӧ петавлӧны нин позсьыс, медым ортсын ворсыштны да вильшасьыштны. Повзясны кӧ мыйыськӧ, чардби моз дзумгысясны гуас. Куим-ӧ-нёль тӧлысь мысти эновтӧны быдманінсӧ, а арланьыс позтырыс разалӧ. Кык арӧс тыригӧн том ручьяс пондӧны тӧждысьны ассьыныс котыр лӧсьӧдӧм вӧсна.
Рӧдвуж кывйын
Перымса комияс шуӧны вӧрпасӧ миян моз жӧ «ручӧн». Нимыс зэв важся. Весьтасъясыс эмӧсь пӧшти быд ӧнія рӧдвуж кывйын: удмуртъяслӧн — «ӟичы», марилӧн — «рывыж», эрзя—мокшалӧн — «ривезь», суомияслӧн — «репо», маддяръяслӧн — «рока».
460-ӧд вояс
Нёльсё квайтымынӧд вояс - 461 восянь 470 воӧдз.
Коми войтырлӧн чукӧртчӧм
Коми войтырлӧн чукӧртчӧм (Съезд коми народа) — коми йӧзӧс ӧтувтысь чукӧртчӧм.
Диотима
423 Диотима — тайӧ Шонді ылдӧсын астероид. Сылӧн ыджда — 208 км. Диотима восьтіс францияса астроном Огюст Шарлуа 1896 воӧ.
Таиланд
Таиланд (Таиланд корольув) тайӧ канму Азияын.
Вӧр
Вӧр тайӧ (часть) муын пукӧд.
Элатина котыр
Элатина котыр (Elatinaceae ) — мальпигия чукӧрса корья пу быдмӧг котыр. Элатинаяс 2 увтыр да 35-40 сикас.
480-ӧд вояс
Нёльсё кӧкъямысдасӧд вояс - 481 восянь 490 воӧдз.
Волосовоса культура
thumb|300px|Волосовоса культуралӧн мортыс Волосовоса культура тайӧ археология культура м.э. III-II сюрс.
Keteleeria evelyniana
Keteleeria evelyniana (Keteleeria evelyniana ) –  пожӧм  котырса кетелеерия увтырын пу сикас. Сійӧ быдмӧ Вьетнамын, Лаосын да Китайын.
З
Зз (важ слав. ) — кирилл анбурлӧн шыпас. Шуанног — [z] либӧ [s]. Лыд пасйӧм — 7.
Кӧччойяг (Сыктывдін район)
Кӧччойяг (Кэччойяг) – Коми республикаын Сыктывдін районса Час сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь посёлок.
З
История
Вичко славян кывйын XIX нэмӧдз З пыдди мукӧддырйи гижисны Ꙁ.
Видзӧдӧй тшӧтш
Ȝ
Кӧччойяг (Сыктывдін район)
География
Кӧччойяг пукалӧ Язель (Эжвалӧн шуйга вож) юлӧн веськыд берегын. Посёлоксянь Час шӧрсиктӧдз 7 км, Выльгорт юрсиктӧдз 43 км.
История
Артмис 1930-40-ӧд воясӧ. 1949 воын тані олісны 118 ыстӧм морт: 64 немеч (20 гозъя), 46 "вӧвлӧм кулак" (18 гозъя), 8 "власовец".
Олысь лыд
Сиктын олӧны комияс да рочьяс.
Шомвачужысь
Шомвачужысь, лат. Oxygenium (O) тайӧ 8-ӧд химия элемент, ру. Топыдлун - 0,00142897 г/см³. Сылан температура - 54,8 K либӧ -218,79 °C. Пуӧ 90,19 K либӧ -182,95 °C температура дырйи.
490-ӧд вояс
Нёльсё ӧкмысдасӧд вояс - 491 восянь 500 воӧдз.
Ӧшым тӧлысь 26-ӧд лун
Ӧшым тӧлысь 26-ӧд лун — Григорий календарын 360-ӧд лун (кассяна воясӧ — 361-ӧд лун). Во помӧдз 5 лун.
Гажлунъяс
Религия:
Нимлун
Аркадий, Арсений, Евгений, Евгения, Анастасия
500-ӧд вояс
Витсёӧд вояс - 501 восянь 510 воӧдз.
Азот
Азот, лат. Nitrogenium (N) тайӧ 7-ӧд химия элемент, ру. Топыдлун - 0,808 г/см³ (−195,8 °C); н.у. 0,001251 г/см³. Сылан температура - 63,29 K либӧ -210,00 °C. Пуӧ 77,4 K либӧ -195,79 °C температура дырйи.
Улыс сорб кыв
Улыс сорб кыв (dolnoserbska rěc) — Лужицалӧн (асыввыв Германияын) рытыввыв славян кыв.
Улыс сорб анбур
Q, V, X гижӧны сӧмын пыртӧм кывъясын.
Магнолия котыр
Магнолия котыр (Magnoliaceae) — магнолия чукӧрса корья пу быдмӧг котыр. Магнолияяс 7 увтыр да 227 сикас.
Натрий
Натрий, лат. Natrium (Na) тайӧ 11-ӧд химия элемент. Кунва кӧртулов, еджыд рӧма. Топыдлун - 0,971 г/см³. Сылан температура - 370,96 K либӧ 97,86 °C. Пуӧ 1156,1 K либӧ 883,15 °C температура дырйи.
Эльбрус
Эльбрус тайӧ чой Кавказын.
Сочи (аэропорт)
Сочи (Адлер) (Международный аэропорт Сочи) тайӧ аэропорт Сочиын.
Урчитӧм кывкутана котыр
Урчитӧм кывкутана котыр тайӧ коммерция котыр.
Кюрий
Кюрий, лат. Curium (Cm) тайӧ 96-ӧд химия элемент. Актинид, радиоактив. Топыдлун - 13,51 г/см³. Сылан температура - 1613 K либӧ 1340 °C. Пуӧ 3383 K либӧ 3110 °C дырйи.
Пекнича
Пекнича, сідзжӧ перналун — тайӧ лун вежонын четверг да субӧта костын.
Необентамия
Необентамия (Neobenthamia gracilis) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Танзанияын.
510-ӧд вояс
Витсё дасӧд вояс - 511 восянь 520 воӧдз.
Канму
Канму тайӧ йӧзкотыр институт.
Тӧвся Олимпиада ворсӧмъяс (2018)
Тӧвся Олимпиада ворсӧмъяс (2018) (2018 Winter Olympics, Jeux Olympiques d'hiver de 2018, официальнӧй ним XXIII тӧвся Олимпиада ворсӧмъяс) — войтыркостса спорт чукӧртчӧм, коді лоас Пхёнчханын (Корея) 2018 воӧ урасьӧм тӧлысь 9-ӧдзсянь урасьӧм тӧлысь 25-ӧд лунӧдз.
История
Олимпиада вылӧ ассьыныс спортсменъясӧс ыстӧмаӧсь 92 страна. Ворсӧмъяслӧн талисман — Сухоран тигрпи, Паралимпиада ворсӧмъяслӧн — Пандаби ошпи.
Ӧшым тӧлысь 27-ӧд лун
Ӧшым тӧлысь 27-ӧд лун — Григорий календарын 361-ӧд лун (кассяна воясӧ — 362-ӧд лун). Во помӧдз 4 лун.
Тӧвся Олимпиада ворсӧмъяс (2018)
История
Войтыркостса олимпиада комитет ворсӧмъясӧ пыртӧма 6 выль дисциплина: Сноубордын — «биг-эйр» (айловъяс да аньяс); Конькиӧн котралӧмын — масс-старт (айловъяс да аньяс); Кёрлингын — «Дабл-микст»; Горнолыжнӧй спортын — «командаа ордйысьӧм».
Олимпиада комитет бырӧдӧма кык дисциплина: сноубордын параллельнӧй слалом (айловъяс да аньяс). Пхенчханын ордйысьӧмаӧсь 102 комплект медаль вӧсна.
Квайт страна тӧвся ворсӧмъясӧ пырӧдчӧма медводдзаысь: Косово Республика, Малайзия, Нигерия, Сингапур, Эквадор да Эритрия.
Россия Олимпиадаын
Сы бӧрын, кыдзи Россияӧс мыждісны допингӧн вӧдитчӧмысь, Пхёнчханӧ мунісны 169 спортсмен, кодъяс петкӧдчисны 15 спорт сикасын. Найӧ петкӧдчисны «Россияысь олимпиадаса спортсменъяс» статусын.
Кмерия
Кмерия ( Kmeria )  —  магнолия котырса корья пу увтыр. Сійӧ быдмӧ асыввыв Азияын (лунвыв Китайын да Индокитайын).
Тӧвся Олимпиада ворсӧмъяс (2018)
Коми му Олимпиадаын
Тӧвся Олимпиада вылӧ веськалісны Комиысь вит спортсмен: лызьӧн котралысьяс Алексей Виценко да Юлия Белорукова, конькиӧн ислалысь Дмитрий Алиев да коккейысь ворсысьяс Лиана Ганеева да Фануза Кадирова. Лызьӧн нӧшта кык котралысь — Станислав Волженцев да Ольга Царёва — допингӧн вӧдитчӧмын мыждӧмысь эз веськавны Кореяӧ.
Монголия
Монголия (монгол Монгол Улс) — тайӧ канму Азияын.
Луздор район
Луздор район (Прилузский район) — тайӧ Коми Республикалӧн асвеськӧдлан юкӧн, муниципалитет сяма район.
Официальнӧй нимыс — «Луздор» муниципальнӧй районса муниципальнӧй юкӧн.
Юрсикт: Абъячой
География
Луздор район пукалӧ Коми Республикаса рытыв-лунвыв пельӧсын. Сыкӧд орччӧнӧсь Сыктыв да Койгорт районъяс, Кардор да Киров обласьтъяс. Мувывторйыс 13168 км2 ыджда.
Район пыр мунӧ Сыктывкар-Киров автотрасса.
Районса овмӧдчӧминъяс
Луздор районын 16 сикт овмӧдчӧмин:
Оланінъяс
Луздор районын 90 оланін: 14 сикт, 16 посёлок да 60 грезд.
История
Луздор район артмӧма 1929 вося сора тӧлысь 15-ӧд лунӧ. 1935 вося урасьӧм тӧлысь 10-ӧд лунӧ сыысь вӧлі торйӧдӧма Летка район, кодӧс бара пыртӧмаӧсь Луздор районӧ 1963 воын.
Символъяс
Луздор районлӧн эм герб, дӧрапас да кып
Луздор районса кып
(К.С. Сердитов / Я.С. Перепелица)
Мувыв олӧмлӧн оз помась нэмыс. Шудыс тэ ордысь медым оз мун, Ми пӧсь сьӧлӧмъяс козьналам тэныд, Миян Луздорным — ас чужан му.
А тӧждлуныс миян дзик быдӧнлы вичмас, Лов ышӧдысь мӧвплӧн зэв вынйӧра борд. И ставсьыс на шуда и ставсьыс на мича Мед миянын век лоас морт.
Шонді зарниӧн ӧшиньс мыськӧ, Няньӧн ӧвтыштӧ асъя тӧвру. Мукӧoд муыс тай ньӧти оз кыскы, Миян Луздорным — ас чужан му.
Юралӧм
Луздор районса ӧнія уставыс вынсьӧдӧма 2005-ӧд вося ӧшым тӧлысь 28-ӧд лунӧ.
Культура
Абъячойын эм И.А. Яборов нима, ас мулы сиӧм музей.
Луздорса библиотекаяссӧ ӧтувтӧма ӧти системаӧ (МЦБС), кытчӧ пырӧны В. В. Юхнин нима шӧр библиотека, Челядьлы шӧр библиотека да 24 филиал.
Луздорас сьылысь-йӧктысь-ворсысь котыръяс:
Быд во районас лӧсьӧдлӧны «Луза дорса гаж».
Ӧшым тӧлысь 28-ӧд лун
Ӧшым тӧлысь 28-ӧд лун — Григорий календарын 362-ӧд лун (кассяна воясӧ — 363-ӧд лун). Во помӧдз 3 лун.
Чита
Чита тайӧ Рочмуса кар, Байкал сайын ладорлӧн юркар. Промышленнӧй, научнӧй да культурнӧй шӧрин.
Йӧз: 306,1 сюрс гӧгӧр (2008).
Куратова Нина Никитична
Куратова Нина Никитична  (комиӧн Микит Нина, 1930—2021) — коми гижысь, Коми Республика нимйӧза гижысь.
Олан туй
Нина Куратова чужӧма 1930-ӧд вося урасьӧм тӧлысь 17-ӧд лунӧ Кебра грездын, öнiя Куратов сикт. 1941 воын – Айму вӧсна Ыджыд тыш дырйи, кор нывкалы вöлӧма 11 арöс, батьыс пуктӧма юрсö фронт вылын, мамыс кулӧма тшыгъялöмысь. Нинаöс чойясыскöд быдтӧма пöрысь пöчыс. Нывъяслы ичöтдырсянь öти кадö ковмӧма велöдчыны да уджавны колхозын. Нина Куратова 14 арöссянь кутӧма отсасьны Кебраса бать-мамтöм челядьлöн керкаын, уджалӧма войся воспитательöн.
1946 воын Нина Куратова помалӧма школа, 1949 воын – Сыктывкарса педагогика училишӧ. 1949–1951 воясӧ уджалӧма воспитательöн Серегов сиктын да Ухта карын. 1951–1956 воясӧ олӧма ГДР-ын, кор сэтчӧ верöссö ыстылӧмаӧсь удж вылö. 1956–1971 воясӧ уджалӧма воспитательöн Инта, Вӧркута, Сыктывкар каръясын. 1962 воын бöр воöма овны Сыктывкарö. 1971 восянь Коми АССР-са гижысь котырын литконсультант. Олӧма Сыктывкарын.
Трихоцентрум
Трихоцентрум (Trichocentrum) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Шöрвыв да Лунвыв Америкаын.
Куратова Нина Никитична
Олан туй
Кулӧма 2021-ӧд вося моз тӧлысь 16-ӧд лунӧ.
Гижан удж
Аслас гижан сямсö петкöдлӧма 1964-ӧд воын «Аппассионата» висьтöн. 1968-ӧд воын сьöрсьöн-бöрсьöн петöны гырысьджык гижöдъяс — «Марьюшка» да «Батьяс йылысь висьт».
Нина Куратова — медводза коми нывбаба-гижысь, кодi пырöдчис Ыджыд тыш визьö. Медшöр геройöн сылöн гижöдъясас лоö прöст коми нывбаба да сылöн сьöкыд олöм.
СССР-са гижысь котырӧ пырысь (1978).
Небöгъяс
Нина Куратовалӧн челядьлы да верстьӧлы петавліс комиӧн и рочӧн 19 небӧг:
Неоконьоксия
Неоконьоксия (Neocogniauxia ) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Америкаын.
Бортӧм (Сыктыв район)
Бортӧм (Бортом) – Коми республикаын Сыктыв районса Поёл сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География
Грездсянь Визин юрсиктӧдз км, Сыктывкар юркарӧдз км.
История
Бортӧмын вӧліны татшӧм юкӧнъяс: Выльгрезд, Увдоргрезд, Парӧчой, Ягдор, Кропанёвгрезд, Пилягрезд, Пельӧсгрезд.
Сила-Нунам
79360 Сила-Нунам — тайӧ Шонді ылдӧсын Койпер вӧньлӧн кыка объект. Силалӧн радиус — 125 км, Нунамлӧн — 117,5, на костын шӧр кост — 2300 км. Сила-Нунам восьтісны америкаса астрономъяс Джейн X. Лю, Дэвид Джуитт, Чедвик А. Трухильо да Ян Чен Мауна-Кеа обсерватория вылын 1997 воӧ.
Ӧшым тӧлысь 29-ӧд лун
Ӧшым тӧлысь 29-ӧд лун — Григорий календарын 362-ӧд лун (кассяна воясӧ — 363-ӧд лун). Во помӧдз 3 лун.
Шупашкар
Шубашкар (Чебоксары) – Рочмуын шöр ыдждаа кар, Чуваш Республикалӧн юркар.
Карыс – республикаын индустрия, наука да культура шӧрин.
Йӧз: 441,5 сюрс гӧгӧр (2008).
Ним
Шубашкар ним тэчöма кык торйысь: шубаш да кар. Шубаш юкöныс öтвужья чуваш кывкöд. Сідз пö шусьöма чуваш войтырлöн öти герой.
Янсалöм
Шубашкарын куим веськöтлан район: Калинин нима, Ленин нима, Мöскуа нима, да öти мувывтор серти веськöдлантор Волгасай.
Статус серти Шубашкарыс – каркытш. Шубашкар каркытшö пырöны сідзжö куим посёлок (Сене Лапсар, Сосновка, Севернöй) да öти грезд (Чандрово).
Карын эмöсь татшöм микрорайонъяс:
Йöз
Карын олö 453 645 морт, 60% чувашъяс, 35% - рочъяс.
Пан (тӧлысь)
Пан — тайӧ Сатурнлӧн спутник. Сылӧн ыджда — 35 × 35 × 23 км. Сатурнӧдз шӧр кост 133 584 км. Пан восьтіс Америкаса астроном Марк Роберт Шоуолтер 1990 воын.
Америкаса Ӧтувтчӧм Штатъяс
Америкаса Ӧтувтчӧм Штатъяс, АӦШ (United States, United States of America, US, USA) — тайӧ канму Войвыв Америкаын.
Материк вывті АӦШ-лӧн суйӧрыс мунӧ лунвылын Мексикакӧд, а войвылын Канадакӧд. Тайӧ суйӧръясыс мунӧны медсясӧ шыльыд, восьса инъясті либӧ юясӧд да тыясӧд, сы понда Ӧтувтчӧм Штатъяслы кокни волысьны орчча канмуяскӧд.
Лӧнь океанладорса АӦШ-ын, Сан Франциско да Лос Анжелос портъяссянь, заводитчӧны туйяс Азияса уна йӧза канмуясӧ — Японияӧ да Китайӧ.
Саридз выв туй Панама канал пырыс ӧтлаалӧ мӧда-мӧдныскӧд АӦШ-лысь Атлантика да Лӧнь океан вадоръяссӧ.
АӦШ-лӧн экваторсянь матын куйлӧм вӧсна сылы воӧ уна шоныд, а кык океан костын куйлӧм вӧсна локтӧ тырмымӧн енэжва, сэтшӧм вывтасінъясысь ӧтдор, кодъясӧс рытывсянь и асывсянь сайӧдӧны Кордильера мусюръяс.
Муверкӧс
Став рытыввывсӧ АӦШ-ын босьтӧны джуджыд изъя мусюръяс — Кордильераяс, кодъяс нюжвидзӧны Лӧнь океан пӧлӧн. Найӧ торйӧдчӧны ӧта-мӧдсьыс либӧ векньыдик да пыдын куйлысь сёнъясӧн, либӧ паськыд да джуджыд вывтасінъясӧн. Сёнъяс пытшкысь медся ыджыд — Калифорния сён, кыті визувтӧ Сакраменто ю. Тайӧ сёнас зэв вына му, дай тӧвъясысь сійӧс сайӧдӧма быд боксянь. Климатыс сылӧн шоныд да кос. Но Сьерра Невадасянь юясыс вайӧны сэтчӧ уна ва. Рытыввыв бокыс Сьерра-Невадалӧн эжсьӧма сук вӧръясӧн да вундасьӧма джуджыд сёртасъясӧн, кыті лэччӧны юяс. Тайӧ — му шар вылын медся мича местаяс пиысь ӧти.
Сэні эм Йосемити сён, куйлӧ 1200 м судтаын. Сён бокъясас ӧшалӧны гранит кыртаяс да кырӧдъяс 1400 м судтаӧдз ю весьтас; кыртаясыс зымвидзӧны быттьӧ башняяс, замокъяс; джуджыд кыръяссянь усьӧны борганъяс; ӧти борган куим тшупӧдӧн усьӧ 750 м судтасянь. Сэні жӧ негырысь вӧръясӧн быдмӧны зэв джуджыд секвойяяс. Тайӧ сёныс — войтыр парк. Торъя нин мича сійӧ тӧлын, кор вӧръясыс тырӧны лымйӧн, а гранит кыртаяс борганъяс гӧгӧрын тупкысьӧны йиӧн да дзирдалӧны шонді водзын.
Вывтасінъяс пытшкысь медся ыджыдыс — Ыджыд бассейн (либӧ Ыджыд плато); тайӧ — солончака овтӧмин. Сэні эм Ыджыд Сола ты.
Медшӧр мусюрыс Кордильераяслӧн — Чуграяс. Найӧ ва юканін кодь, кытысь визувтӧны юяс Лӧнь океанӧ да Атлантика океанӧ: Колумбия да Колорадо — ӧтарлань, Миссури, Арканзас да Миссисипилӧн мукӧд веськыдвыв вожъясыс — мӧдарлань.
Колумбия да Колорадо кодйӧмаӧсь аслыныс зэв пыдӧдз ковтысъяс, шусьӧны каньонъясӧн. Колорадо ю каньонлӧн джудждаыс 1800 м, ӧтар-мӧдарас кайӧны крут стенъяс да кырӧдъяс, — гӧрд, еджыд, турунвиж да мукӧд рӧмаӧсь, из рӧд сертиыс.
Кӧнсюрӧ чуграяс костын паныдасьлӧны вулканаинъяс, шуам, Иеллоустон паркын, кӧн джуджыд, лымъя мусюръяс костын эм пӧсь ключьяса да матӧ сё гейзера сён.
Чуграяс озырӧсь металлъясӧн: ыргӧнӧн, зарниӧн, эзысьӧн, свинечӧн, тюркӧн да мукӧдӧн.