cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Цыпанов Евгений Александрович
Общественнӧй удж
1994—2000 воясӧ Е.А. Цыпанов вӧлі Коми Республикаса национальнӧй политика министерствобердса термино-орфографическӧй комиссияын веськӧдлысьӧс вежысьӧн, ӧні пырӧ Коми Респуюбликаса Юралысьбердса комиссияӧ.
Столповский Пётр Митрофанович
Столповский Пётр Митрофанович (1943) — Комиысь роч гижысь, вуджӧдчысь. Пырӧ челядьлы да томуловлы гижысьяслӧн россияса товариществоӧ, Россияса гижысь да журналист котыръясӧ. Коми Республикаса да Россияса культураын нимӧдана уджалысь, Коми Республикаса нимйӧза гижысь.
Олан туй
Пётр Столповский чужӧма 1943 вося косму тӧлысь 10-ӧд лунӧ Красноярск крайса Ачинск карын, кытчӧ сылысь семьясӧ Айму вӧсна Ыджыд тыш кадӧ вӧлі мӧдӧдӧма эвакуацияӧ. Батьыс — М.С. Столповский — журналист, вӧлі репрессируйтӧма. Челядьдырйиыс кольӧма Воронеж обласьтса Улыс Ведуга сиктын – мамыслӧн чужанінас, кытчӧ локтӧмаӧсь немечьясысь сиктсӧ мездӧм бӧрын.
Уджалӧма 15 арӧссянь, босьтӧма стрӧительлысь некымын профессия. Уджавлӧма Сибырын, Шӧр Азияын, Войвылын, Ылі Асыввылын. Журналисталӧма Воронеж обласьтса, Сибырса, Казахстанса, Крымса газетъясын. Куим во служитӧма армияын Байкалсайса степьясын, сынӧд дӧзьӧритан войскаясын, СССР—Китай суйӧрын.
1973 воын локтӧма Сыктывкарӧ, журналисталӧма. 1980 воын помалӧма Коми канмуса педагогика институтысь филология пакультет. Вӧлӧма Коми небӧг лэдзанінын редакторӧн (1983 восянь), директорӧн (1999 восянь).
Гижан удж
Дасьтывлӧма да редактируйтӧма Коми му йылысь энциклопедияяс, сборникъяс, альманахъяс. «Коми — край далекий и близкий» (2003) сборникысь сылы сетӧма «Моя малая родина» ставроссияса конкурслӧн Диплом да II премия.
«Дай доброты его сердечку» повесьтысь», мый сиӧма войнабӧрся челядьдырйи, Столповскийлы сетӧма челядьлы до томуловлы медбур художествоа гижӧд дасьтӧм вылӧ ставроссияса конкурслысь II премия (1980—1982).
1970 восянь пырӧ СССР-са журналист котырӧ, 1982 восянь — СССР-са гижысь котырӧ.
1999 восянь – наукаяс да искусствояс Петр академияса член-корреспондент.
Редактируйтӧма «Республика Коми» куим тома энциклопедия (1997, 1999, 2000).
Конев Фёдор Егорович
Конев Фёдор Егорович (1935) — коми гижысь, киносценарист.
Олан туй
Чужис 1935 вося урасьӧм тӧлысь 28-ӧд лунӧ Тюмень обласьтса Мыжы сиктын кресьтянин семьяын. 1956—1958 воясӧ уджаліс «Ленинский путь» районса газетын. 1963 воын помаліс ВГИК-ысь сценарнӧй факультет. Сы бӧрын 1963–1968 воясӧ уджаліс Сыктывкарын телевидениеын, сэсся вуджис уджавны Беларусьлӧн юркар Минскӧ. 1968–1993 воясӧ вӧлі «Беларусьфильм» киностудиаын сценарно-редакционнӧй коллегиаӧ пырысьӧн, а 1993–1995 воясӧ — медшӧр редакторӧн.
Гижан удж
Фёдор Конев — рочӧн гижысь. Медводз босьтчис гижны кывбуръяс. Медводдза кывбурсӧ йӧзӧдіс 1953 воын Ямал-Яран кытшса «Красный Север» газетын. Сёрӧнджык вуджис прозалань. Дасьтіс некымын проза небӧг: «Парусник» (1983), «Снегопад» (1990).
«Зыряне» романсӧ йӧзӧдіс Арт журналын 2013 воын (3-4 номеръяс).
Кинофильмъяс дасьтан удж
Ф.Е. Конев гижис 20 художествоа фильмлы сценарий. 1975 восянь пырӧ СССР-са кинематографистъяслӧн котырӧ. Босьтіс «Неман» журналлысь премиа. Олӧ Минскын.
Мальцевгрезд (Сыктывдін район)
Мальцевгрезд (Мальцевгрезд) – Коми республикаын Сыктывдін районса Ыб сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
История
Медводдзаысь казьтыштӧма 1920 воын: 47 овмӧсын олӧма 228 морт. 1926 воын: 47 овмӧс, 210 морт (99 мужичӧй, 111 нывбаба).
Олысь лыд
Грездын олӧны комияс.
Нарман
Нарман тайӧ инструмент.
Скӧрӧдум (Кулӧмдін район)
Скӧрӧдум (Скородум) – Коми Республикаын Кулöмдiн районса Помӧсдін сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География
Грезд пукалӧ Эжва ю веськыд вадорын, Скӧрӧдумъёль вомланьын. Скӧрӧдумсянь Помӧсдін шӧрсиктӧдз 7 км войвылӧ, Кулӧмдін юрсиктӧдз 68 км, Сыктывкар юркарӧдз км.
Орчча ландшафтъяс
Вӧръяс: Дзоля вöр, Из гöра, Ошкасён, Гажаяг, Дзоля яг, Кöрчомдор, Рöмановскöй яг.
Видзьяс: Маил видз, Еремвидзсьöрт, Лазаркулига, Конö Иван видз.
Керӧсъяс: Дубрава, Рöмановскöй нöрыс, Еджыд бужöд, Сьöд кöтшас, Кирöиздiн.
Шор-ёль: Ульвашор, Кöбылашор, Гусьтышор, Дубровашор, Миняшор, Скӧрӧдумъёль, Скöрöдумвом (Ёльыслöн Эжваö усянiн), Поскашор, Понсинъю-ёль (визувтö Скöрöдум весьтса ягсянь Скöрöдума-Кырныша костö, усьö Эжва юö).
Тыяс: Ыджыдты, Гусьты, Польчи видз гöп (дзоляник ты кодь), Кузьты, Сёртты, Пышты, Ягувты.
Нюръяс: Гусьты нюр, Нюрвыв (Скöрöдум поссянь Хозяиновъяс керка дорöдз), Оль бок (сэтчӧ пырӧны футбольнӧй поле и орчча видзьяс).
Йӧз
Грездын олӧны кызвыйӧ комияс. Сёрнитӧны коми кыв вылын (эжвайывса сёрнисикас). Эм некымын украинеч, найӧ тшӧтш тӧдӧны коми кыв. Став челядьыс коми кывъяӧсь жӧ.
Татчӧс олысьӧс шуӧны скӧрӧдумса. Кывберд тшӧтш скӧрӧдумса.
Овъяс
Наысь кындзи эмӧсь: Денисов, Дёмин, Жангуров, Игнатов, Карманов, Курочкин, Липин, Мингалёв, Третьяков, Уляшев, Шомысов, Хозяинов.
Шоч овъяс: Беляев, Божко, Долигодин, Князев, Конин, Королёв, Лажанев, Левшенков, Макалюк, Напалков, Никитин, Отев, Прудников, Сенькин, Чисталёв.
Бырӧм овъяс: Сурнин, Козлов, Шахов, Когутяк, Макаров.
1838-ӧд во
1838 во — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ выльлунсянь.
Крысовка (Луздор район)
Крысовка (Крысовка) — Коми Республикаын Луздор районса Черёмуховка сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География
География пукалӧ Черемки юлӧн шуйгаладорас.
Олысь лыд
Грездын олӧны комияс.
Чит (Сыктывкар)
История
1719 воын грездыс шусьӧма «Читовская». 1784 воын 26 овмӧсын олӧма 158 морт. 1859 воын Чит грездын 32 овмӧс, 273 морт, вӧлӧма вичко. 1892 воын тані олӧма 509 морт. 1900 воын воссьӧма училишӧ, 1905 воын — библиотека. 1920 воын грездын вӧлӧма 128 овмӧс, 506 морт; 1925 воын — 132 овмӧс, 578 морт; 1926 воын — 137 овмӧс, 570 морт.
Кунгин Василий Прокопьевич
Кунгин Василий Прокопьевич (1863—1936) — кресьттяна пиысь асшӧр гижысь, чужан му тӧдмалысь.
Олан туй
Василий Кунгин чужӧма 1863-ӧд вося косму тӧлысь 12-ӧд лунӧ Перым губерняысь Чердін уездса Покча сиктын. Чужӧма кресьттяна семьяын. Помалӧма Покчаын куим вося вичкобердса школа 1874-ӧд воын.
1890-ӧд воын овмӧдчӧма Помӧсдін сиктӧ, босьтчӧма литература уджӧ. Йӧзӧдчылӧма «Сельский вестник» да «Родина» газетъясын, «Известия Архангельского общества изучения Северного края» журналын (1926—1934).
Кулӧма 1936-ӧд вося рака тӧлысь 21-ӧд лунӧ, гуалӧма Сыктывдін районса Выльгорт сикт шойнаын. Гуыс абу тӧдса.
Гижан удж
Гижлӧма кывбуръяс да пьесаяс. Медыджыдыс — документальнӧй висьтъяс да очеркъяс, кӧні висьтавсьӧ XIX нэм пом — ХХ нэм заводитчӧмӧн олӧм.
Автор серпасалӧ Коми муын революцияӧдзса лоӧмторъяс, Гражданскӧй тыш да колкоз артман вояс. Кунгин гижӧма сталинкадся репрессияяс, Эжва, Печора да Перым вожса йӧзлӧн обычаяс йылысь.
Коми Республикаса национальнӧй архивын лӧсьӧдӧма В.П. Кунгинлӧн личнӧй фонд, кытчӧ чукӧрмӧма 1500 гӧгӧр лист. 1930-ӧд воясын репрессияяс дырйи кипомысь уна гижӧд вошӧма. Вӧвлӧм коробейникӧс (посни торъясӧн вузасьысьӧс), коді 1917-ӧд воӧдз чукӧртлӧма неуна сьӧм, арестуйтӧмаӧсь да шуӧмаӧсь «кулакӧн».
Улыс Пёша (Заполярнӧй район)
Улыс Пёша (Нижняя Пёша) — Яран асвеськӧдлан кытшын сикт, Заполярнӧй районысь Пёша сикт сӧветса шӧрсикт.
Амур вылын Комсомольск
Амур вылын Комсомольск тайӧ Рочмуса кар, Хабаровск ладорлӧн юркар. Промышленнӧй, научнӧй да культурнӧй шӧрин.
Йӧз: 270,8 сюрс гӧгӧр (2009).
Ӌ
Ӌӌ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ хакас кывйын. Шуанног — [d͡ʒ].
Войвыв сото (кыв)
Войвыв сото (Sesotho sa Leboa) либӧ пе́ди, сепе́ди (Sepedi) — тайӧ банту кыв, ЛАРын каналан кыв. Анбур — латин.
Войвыв сото анбур
Aa Bb Cc Dd Ee Êê Ff Gg Hh Ii Jj Kk KGkg KHkh Ll Mm MPŠmpš MYmy Nn NGng NYny Oo Ôô Pp PHph Qq Rr Ss Šš Tt THth TLtl TLHtlh TSts TSHtsh TŠtš TŠHtšh Uu Ww Xx Yy Zz
Пример
Batho ka moka ba belegwe ba lokologile le gona ba na le seriti sa go lekana le ditokelo. Ba filwe monagano le letswalo mme ba swanetše go swarana ka moya wa bana ba mpa.
.ru
.ru - Рочмулы вылыс судталӧн войтырсикас доменыс.
Пильёгор (Изьва район)
Пильёгор (Пиль-Егор) — Коми республикаын Изьва районысь Няшабӧж сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Олысь лыд
Грездын олӧны комияс
Ҷ
Ҷҷ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ таджик, абхаз а сідзжӧ мукӧддырйи шугнан да ягноб кывъясын. Шуанног — [d͡ʒ], абхаз кывйын — [t͡ʃʼ].
Рочев Яков Митрофанович
Рочев Яков Митрофанович (комиӧн — Митрук Як, 1909–1977) – коми гижысь, вуджӧдчысь.
Олан туй
Митрук Як чужӧма 1909-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь 23-ӧд лунӧ Кардор губерняысь Печора уездса Уквавом сиктын (ӧні — Сосногорск районса Уквавом). 1937-ӧд воын помалӧма Коми канмуса педагогика институтысь кыв да литература факультет. Институт бӧрын уджалӧма велӧдысьӧн Абезьын, Изьва районса «Красная Печора» газетын корреспондентӧн. 1953—1970-ӧд воясӧ редакторалӧма Коми небӧг лэдзанінын, вӧлӧма кывкутысь редакторӧн «Войвыв кодзув» журналын.
Кулӧма 1977-ӧд вося кӧч тӧлысь 3-ӧд лунӧ Сыктывкарын.
Гижан удж
Абезь сиктса школаын велӧдігӧн 1930-ӧд воясӧ Митрук Яклы окота вӧлӧма видлыны ассьыс вынсӧ и литератураын. Регыд мысти «Ордым» журналын петісны сылӧн медводдза гижӧдъясыс — кывбуръяс да очеркъяс.
Митрук Яклӧн кывбуръясын пырисны «Великӧй Сталин, водзӧ ну» медводдза кывбур чукӧрӧ (1942).
1938-ӧд восянь Яков Рочев уджалӧ трилогия вылын: «Кык друг» (1951), «Изьва гызьӧ» (1956), «Му вежӧм» (1967). Трилогияысь сетӧма И.А. Куратов нима Коми АССР-са канму премия.
«Кык друг» романлысь сюрӧссӧ артмӧдӧны войвывса комияслӧн да яранъяслӧн кызьӧд нэм пуксяндырся олӧмысь жугыль серпасъяс. Тшыгъялӧм, уджтӧмалӧм, гӧль йӧзлӧн шог пӧдтан юӧм-кодалӧм, кынӧмпӧт вӧсна мырсьӧм, увтыртӧмысь дорйысьны кужтӧмлун — татшӧм «сынӧдын» олӧны романлӧн кык герой: коми кресьтянинлӧн пи Геня Дуркин да кӧр видзысь яранлӧн пи Вася Манзадей.
1973-ӧд воын Яков Рочевлӧн петӧма «Паськыд туй вылӧ» повесьт, сійӧ тэчӧма дневник ногӧн. Ассьыс олан туй восьтігмоз, гижысь тӧдмӧдӧ Коми муын да став страна пасьта мунысь вежсьӧмъясӧн.
Рочевлысь гижӧдъяссӧ вуджӧдӧма роч да украина кывъяс вылӧ. Сійӧ тӧдса кыдзи Лев Толстой, Антон Чехов, Аркадий Гайдар, Борис Полевойлысь гижӧдъяссӧ вуджӧдысь.
.ee
.ee - Эстониялы вылыс судталӧн войтырсикас доменыс.
Бурят кыв
Бурят кыв (буряад хэлэн) - монгол кыв, Бурятиялӧн каналан кыв.
Бурят анбур
1930 воясӧдз бурятӧн гижісны "Вагиндра" либӧ "Вагинтара" анбурӧн.
.hu
.hu - Венгриялы вылыс судталӧн войтырсикас доменыс.
Сордйыв (Кулӧмдін район)
Сордйыв (Сордйыв) – Коми республикаын Кулӧмдін районса Помӧсдін сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Олысь лыд
Грездын олӧны комияс.
Кольёль (Сыктыв район)
Кольёль (Кольёль) – Коми республикаын Сыктыв районса Визин сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География
Кольёль пукалӧ Ыджыд Визин юлӧн веськыд берегын. Визин сиктӧдз км.
Олысь лыд
Грездын олӧны комияс.
Ꙏ
Ꙏꙏ — кирилл анбурлӧн шыпас, кутшӧм вӧдитчӧны кыв туялысьяс важ славян кывлӧн транскрипцияын, сьӧкыда кӧ шуны, кутшӧм шыпассӧ гижӧма важ документын: ъ либӧ ь.
Брянск обласьт
Брянск обласьт тайӧ регион Рочмуын.
Ꙏ
Видзӧдӧй тшӧтш
Ъ, Ь, Ҍ, Ѣ
Тараканов Фёдор Гаврилович
Фёдор Гаврилович Тараканов  (Гаврив Пёдор, 1900—1997) — перым коми литература панысьяс пиысь ӧти, Уралын революцияса да Гражданскӧй тышъясӧ пырӧдчысь, Перым-Коми асвеськӧдлан кытш лӧсьӧдӧм могысь тыш котыртысь да водзмӧстчысь, сӧвет кадӧ партияын да канмуса уджалысь. Кудымкарса Почёта гражданин.
Цивилёва Лидия Анатольевна
Цивилёва Лидия Анатольевна (1950—2015) — коми артист, В.Савин нима Драма театрын ворсысь.
Олан туй
Лидия Цивилёва чужис 1950 вося урасьӧм тöлысь 17-ӧд лунӧ Сыктывкарын. 1971 воын помаліс ГИТИС-лысь Коми студия да пырис уджавны Коми Республикаса Драма театрö. Республикаса искусствояс училишӧлӧн театральнӧй студиаын велӧдліс сценаса речь. Куліс 2015 вося сора тӧлысь 15-ӧд лунӧ.
Тараканов Фёдор Гаврилович
Олан туй
Фёдор Тараканов чужӧма 1900 вося урасьӧм тӧлысь 17-ӧд лунӧ Перым губерняысь Соликамск уездса Юсьва сиктын (ӧні — Перым Коми кытшын Юсьва районса Юсьва сикт) шӧркодя олысь кресьттянин семьяын.
.fi
.fi - Финляндиялы вылыс судталӧн войтырсикас доменыс.
Тараканов Фёдор Гаврилович
Олан туй
Кулӧма 1997 вося вӧльгым тӧлысь 26-ӧд лунӧ Сыктывкарын.
Кичин Василий Евгеньевич
Олан туй
Василий Кичин чужис 1848 воын Усть-Сысольскын, усть-сысольскса народнӧй училишӧысь велӧдысь Е.В. Кичинлӧн семьяын. Дас во уджаліс народнӧй училишӧясын инспекторӧн, ас могъясӧн воліс Коми мулӧн уна сиктӧ. Усть-Сысольск уездса училишӧын велӧдіс история да география.
Гижан удж
В.Е. Кичин тшӧкыда гижис «Вологодские губернские ведомости» газетӧ. Кырымасьліс «К.», «К-ин» шыпасъясӧн. Коми литературалы подув пуктысь И.А. Куратовлы сиис сылы торъя ыджыд «Зырянский язык» статья, мый вӧлі йӧзӧдӧма 1865—1866 воясӧ «Вологодские губернские ведомости» газетын. Асму туялысь да гижысь Ф.А. Арсеньев «Об учреждении должности инспектора народных училищ в Усть-Сысольском уезде» статьяын гижис В.Е. Кичин йылысь, мый сійӧ «ознакомился с зырянским языком и бытовыми потребностями туземного населения, чему свидетельством могут служить и литературные труды его...».
Кывбуръясӧн гижис коми йӧзлӧн история йылысь. Сылӧн «Поездка в Усть-Сысольск» статьяыс индӧ сы вылӧ, мый Василий Кичин кӧсйӧ вӧлі тӧдмавны комияслӧн драмаа искусство сӧвмӧм йылысь.
Гулю
Гулю (Columba; голубь) — тайӧ лэбач.
Ыджда да рӧм
Гулюяс пырӧны шӧрпӧлӧс лэбачьяс лыдӧ. Юрыс пелькиник, сьыліыс дженьыд, тушаыс абу кузь, но паськыд, бордйыс кузь да ёсь. Гӧныс чорыд, ныр вужйыс кучика.
Паськалӧм
Тайӧ лэбачыс Комиын паныдасьлӧ кык пӧлӧс. Ӧтиыс олӧ да паныдасьлӧ вӧръясын, сы вӧсна шуӧны «вӧр гулюӧн». Войвылӧ этшаникӧн гожйынысӧ волывлӧны да, унаӧн оз и тӧдны сійӧс. Мӧд сикасыс — рудовлӧз гулю. Олӧ Коми му пасьтала, сиктын и карын, сӧмын Ылі Войвылын абу. Лэбачьясыс быдӧнлы тӧдсаӧсь, сы вӧсна мый кӧні йӧз, сэні и найӧ бергалӧны. Эмӧсь нӧшта гортса гулюяс, кодъясӧс позйын видзӧны, керкаяс дорын либӧ лӧскын. Видзысьясыс дӧзьӧритӧны-вердӧны найӧс, лэдзлывлӧны лэбалыштны. Велалӧмаӧсь да гортсӧ оз эновтны, кад кольӧм мысти бӧр локтӧны. Небӧгъясын пасйӧны, мый татшӧм гулюясыс сетӧны пӧльза мортлы. Ӧтияс, велӧдан кӧ, вермӧны нуны-вайны юӧра гижӧд, мӧдъясӧс быдтӧны мичлун вӧсна, коймӧдъясӧс — яй вылӧ да с.в.
Афар кыв
Афар анбур
Aa, Bb, Tt, Ss, Ee, Cc, Kk, Xx, Ii, Dd, Qq, Rr, Ff, Gg, Oo, Ll, Mm, Nn, Uu, Ww, Hh, Yy
Гулю
Поздйысьӧм
Быдтысьны заводитӧны водз, гожӧмбыдӧн кыкысь удитӧны пӧжсьыны. Позсӧ вӧчӧны оз пуяс вылӧ, а керка вевт улӧ, вичко йывъясӧ, сарайясӧ. Пуктӧны еджыд рӧма кык кольк. Пукалӧны айыс и эньыс, ӧта-мӧдсӧ вежлалӧмӧн. Кайпияныс колькйысь петӧны синтӧмӧсь да гӧнтӧмӧсь. Позъяс олӧны тӧлысьысь неуна дырджык. Вердӧны батьыс и мамыс, водзпӧрсӧ зобъяныс артмӧм рысь кодь нямыльӧн, бӧрынджык сэні жӧ небзьӧдӧм тусьясӧн. Гулюяс тшӧкыда висьлывлӧны. Нёрпалысьсӧ пыр и казялан: пукалӧ йӧжгыльтчӧмӧн, гӧныс сувтса. Матыстчан кӧ, оз пышйы, а сетчӧ киӧ босьтны. Колӧ видзчысьны татшӧм лэбачьяссьыс, налӧн висьӧмыс кокньыда вуджӧ мортлы.
Афар кыв
Пример
Addunya takkeemik dumal elle, Qangara deqsittam ten. A Qangara Yalla lih ten, a Qangara kee Yalla inkiimiiy inki Yalla. Ta Qangara dumal elle akah sugte'nnah Yalla lih tan. Yalli ta Qangarat kullim gineeh, ginnimteemik a Qangara maleh ginnimtem matan.
Гулю
Сёян
Пӧткӧдчӧны быдмӧг сёянӧн, кокасьӧны му вылын, сы вӧсна бура ветлӧдлӧны. Мукӧдсьыс гулюяс ёна торъялӧны юан ногнас. Сюясны нырсӧ ваӧ да оз орӧдчывны сэтчӧдз, кытчӧдз оз пӧтны. Юигкостіыс юрсӧ ньӧтчыд оз чатӧртлыны.
Оласног
Рудовлӧз гулюяслӧн чужан вужйыс из выв местаясын, крут кыръя инъясын. Сы вӧсна век муынӧсь, пӧшти оз пуксьывлыны пуяс вылӧ. Кызвын лэбачыс, дерт, лӧзвевъя, но сераыс уна жӧ, весиг дзик еджыдъяс эмӧсь. Кыдзи и мукӧд сикас гулюяс, кӧйдыс вылын олӧны да, пыр чукӧртчӧны сэтчӧ, кӧні няньӧн ноксьӧны — либӧ тусьсӧ видзанінын да вартанінын, либӧ сӧвтчан-ректысянінъясын (пристаньясын, кӧрт туй станцияяс вылын). Этшаник лымъя дырйи лэбӧны ыбъяс вылӧ, ӧктӧны сэтысь гылалӧм кӧйдыс, а кок йылын сулалысь за вылысь шепъяссӧ кокавны оз вермыны.
Рӧдвуж кывйын
Комиӧн лэбачсӧ куим ногӧн шуӧны: «гӧлуб», «гулю», «дыдык». Воддзаыс, гӧгӧрвоана, рочысь локтӧма. «Гулю» кывйыс йитчӧма лэбачьясыслӧн кургӧм-варовитӧмкӧд — быттьӧ «гуль-гуль», «гули-гули», «гуля-гуля» найӧ шуалӧны. Миянысь ӧтдор тадзи нимтӧны тшӧтш перымса комияс («гулю»), удмуртъяс («гули»), рочьяс («гуля») да мукӧд. «Дыдыкнас» вӧдитчӧны сӧмын удораса сёрнисикасын, но тайӧ медся важ нимыс гулюлӧн, эмӧсь весьтасъяс рӧдвуж кывъясын: перымса комияслӧн — «дуді», удмуртъяслӧн — «дыдык».
Ꙇ
Ꙇꙇ — кирилл анбурлӧн шыпас, кутшӧм вӧдитчӧны кыв туялысьяс важ славян кывлӧн транскрипцияын глагол анбурлӧн иже шыпас пыдди.
Видзӧдӧй тшӧтш
Эллин ι
Латин ɩ
Инта каркытш
Инта каркытш — Коми Республикаын асвеськӧдлан юкӧд, республикаса вит каркытшысь ӧти.
География
Инта каркытшлӧн ыдждаыс 30 100 км². Куйлӧ Коми мулӧн асыв-войвылын. Орччӧн: войвылын — Яран асвеськӧдлан кытш, асыв-войвылын — Вӧркута каркытш, асыв-лунвылын — Ханты-Вӧгул асвеськӧдлан кытш — Йӧграму, рытыв-лунвылын — Печора район да рытыв-войвылын — Ускар каркытш.
Тэчас
Инта каркытшӧ пырӧны: ӧти кар (Инта), кык кар сяма посёлок (Вылыс Инта да Кожым), ӧкмыс посёлок, куим сикт да кӧкъямыс грезд.
Йӧз
Инта каркытшын олӧ 40032 морт (2007), на лыдын карын 33442 морт.
История
Инта каркытш артмӧдӧма 2005 воӧ.
Речнӧй (Мылдін район)
Речнӧй (Речной) — Коми республикаын Мылдін районса Куръя сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь посёлок.
География
Посёлок пукалӧ Печӧра юлӧн веськыдладорас.
История
1940-ӧд воясся инним мусерпасъясын оз паныдасьлы. 1956 вося списокын — вӧр пӧрӧдысьяслӧн посёлок. 1970 воын тані олӧма 314 морт, 1979 воын — 228, 1989 воын — 186 (68 % — рочьяс), 1992 воын — 180, 2000 воын — 140 морт.
Кузьёль (Койгорт район)
Кузьёль (Кузьёль) – Коми Республикаын посёлок, Койгорт районысь Кузьёль сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
География
Кузьёльсянь Койгорт юрсиктӧдз 25 км.
Лётма (Койгорт район)
Лётма (Лётма) — Коми Республикаын 1970-ӧд воясын бырӧм грезд. Вӧлі пырӧ Койгорт районса Грива сикт овмӧдчӧмин улӧ.
Ним артмӧм
Грездлӧн нимыс артмӧма ю ним сертиыс.
География
Грезд пукалӧма Лётма юлӧн веськыдладорас.
История
Артмӧма 1784 во бӧрын. 1859 воын Лётмаын вӧлӧма 15 овмӧс, 135 морт; 1892 воын — 124 морт; 1926 воын — 26 овмӧс, 106 морт; 1939 воын — 205, 1959 воын — 29 морт, ставныс комияс.
1976 вося йирым тӧлысь 19-ӧд лунӧ бырӧдӧма.
Водзынсӧ грездас пасйылӧмаӧсь Пӧкрӧв лун.
Вылыс Пёша (Заполярнӧй район)
Вылыс Пёша (Верхняя Пёша) — Яран асвеськӧдлан кытшын Заполярнӧй районысь Пёша сикт сӧвет улӧ пырысь грезд.
.am
.am - Армениялы вылыс судталӧн войтырсикас доменыс.
Фергана
Фергана (Farg‘ona, Фарғона) тайӧ Узбекистанса кар, Фергана вилоятлӧн юркар. Промышленнӧй, научнӧй да культурнӧй шӧрин.
Йӧз: 191 сюрс гӧгӧр (1994).
Тыдор (Емдін район)
Тыдор (Тыдор) — Коми Республикаын Емдін районысь Айкатыла сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Вӧркань
Вӧркань (Lynx lynx, Рысь) тайӧ кань рӧдысь вӧрса пемӧс
Ыджда да рӧм
Вӧркань кузь кока, пельпомъясӧдзыс 65 см. Юрыс неыджыд, гӧгрӧс, синмыс ыджыд. Пель йылыс гӧна.
Кок гыжйыс кузь да ён. Бӧжыс дженьыд, керыштӧмкодь.
Тӧвся гӧныс небыд да пашкыр. Гӧныс тшын да сім рӧма, мыш вылас да кокас бура тыдалӧ чутъяс.
Сёян
Вӧркань сёйӧ кӧчьясӧс, шыръяс да лэбачьясӧс.
Вӧралӧ пемыднас да войнас. Вермӧ дыр виччысьны да виччысьтӧг уськӧдчыны кыйдӧс вылас.
Рӧдмӧм
Вӧрканьлӧн лыдыс содӧ-чинӧ кӧч лыд серти.
Кырсасян кадыс - урасьӧм да рака тӧлысьясӧ. Вайӧ 2-3 каньпиӧс коркӧ ода-кора да лӧддза-номъя тӧлысьясӧ.
Медводдза воас каньпиян олӧны мамыскӧд.
Вӧрканьӧс кыйӧм
Вӧркань вылӧ вӧралӧны. Комиын шӧркодя дасьтӧны 100 гӧгӧр вӧркань ку. Медуна вӧлӧма 1940-ӧд воын - 202 ку.
Ӧшмӧс
Республика Коми: Энциклопедия: в 3-х т. Сыктывкар, 1999. Т. 2.
Микӧла вичко (Семуковын)
Микӧла вичко — ӧні восьса вичко Емдін районса Семуков грездын.
Революция бӧрын вичкосӧ тупкисны, иконаяссӧ сотӧмаӧсь, но мукӧдсӧ сиктса йӧз вермӧмаӧсь гортаныс нуны да дзебны. Кӧлӧкӧлсӧ войнас шедӧдӧмаӧсь, взорвитӧмаӧсь кытчӧкӧ нуӧмаӧсь. Кык вылысса судтасӧ кирпичьяс вылӧ разьӧмаӧсь, а улысса судтасӧ колхозлы склад улӧ сетӧмаӧсь.
А 1954 воын клуб восьтісны сэтчӧ. Дыр кад чӧж вичкоын сиктса йӧз йӧктісны-гажӧдчисны, кино видзӧдісны.
Ӧнія кадӧ вичкоын службаяс нуӧдісны. А некымын во сайын вичкосӧ выльмӧдісны-дзоньталісны, зарни купол сувтӧдісны.
Рогачёв Михаил Борисович
Рогачёв Михаил Борисович (1952—2021) — коми историк-туялысь, общественнӧй удж вӧчысь.
Олан туй
Михаил Рочачёв чужӧма 1952-ӧд вося кӧч тӧлысь 29-ӧд лунӧ Ригаын.
Ленинградса канму университетысь история факультет помалӧм бӧрын 1975-ӧд воын рапределение серти локтӧма Комиӧ. 1975—1976-ӧд воясын велӧдӧма Емдін районса Туискерӧсса школаын. 1979-ӧд воын помалӧма СССР-са наукаяс академиялӧн Коми филиалса аспирантура. Аспирантураын велӧдчӧм бӧрас 1979—1992-ӧд воясын зільӧма Кыв, литература да история институтын.
Бангкок
Бангкок (กรุงเทพฯ) тайӧ Таиландса кар, Таиландлӧн юркар. Промышленнӧй, научнӧй да культурнӧй шӧрин.
Рогачёв Михаил Борисович
Олан туй
Дас воысь дырджык, 1992—2009-ӧд воясын, вӧлӧма директорӧс вежысьӧн, история велӧдысьӧн Сыктывкар университетбердса лицейын.
Туялан удж
2000-ӧд вояссянь — политическӧй репрессияяс улӧ веськалӧм йӧзлӧн Коми Республикаса «Покаяние» мартирологлӧн медшӧр редактор. 1998-ӧд восянь 2013-ӧд воӧдз дасьтӧма 10 том (12 том да 20 небӧг 2017-ӧд во кежлӧ).
Общественнӧй удж
1989—2007-ӧд воясын веськӧдлӧма «Мемориал» общественнӧй котырлӧн Сыктывкарса юкӧнӧн.
2000-ӧд восянь — политическӧй репрессияяс улӧ веськалӧм йӧзлӧн Коми Республикаса «Покаяние» общественнӧй фондса правленньӧын веськӧдлысь. Сідзжӧ вӧлі пырӧ «Мемориал» фондлӧн ставмирса правленньӧӧ.
Одинцов Алексей Серафимович
Одинцов Алексей Серафимович (1938—2009) — коми гижысь, вуджӧдчысь.
Олан туй
Кулӧма 2009-ӧд вося ӧшым тӧлысь 14-ӧд лунӧ Айкатылаын, гуалӧма сэтчӧс шойнаӧ.
Гижан удж
Медводдза гижӧдыс — «Илля лунӧ» висьт — петавлӧма «Войвыв кодзув» журналын 1966-ӧд воын.
А. Одинцов гижӧ шӧр да ыджыд арлыда челядьлы. Гижӧдъяссьыс бура тӧдчӧ челядь олӧм да психология тӧдӧм. Уна гижӧд пыртӧма челядьлы проза чукӧръясӧ да учебникъясӧ. Тшӧкыда йӧзӧдліс и вӧр-ва йылысь гижӧдъяс да пасйӧдъяс. Коми Республикаса нимйӧза гижысь Геннадий Юшков тадзи гижліс сы йылысь: «Сылӧн гижӧдъясын вӧр-васӧ да коми кывсӧ оз позь торйӧдны, сідз жӧ, кыдзи войвыв юяснымӧс парма-вӧрсьыс». Коми гижысь Иван Торопов донъяліс тадзи: «Алексей гижӧ сы йылысь, мый бура тӧдӧ. Торъя лӧсьыда да стӧча сійӧ гижӧ войввыв вӧр-ва да кыйсьӧм йылысь».
Сылӧн петавліс некымын небӧг: «Медводдза коса туй» (1985), «Миян грездса челядь» (1987), «Пужъявлӧм кӧдза» (1992), «Парма-мамлӧн пиян» (1997).
«Ытва дырйи» висьтсӧ Пётр Столповский вуджӧдіс роч кыв вылӧ да «В половодье» ним улын 2003 воын йӧзӧдіс Москваын «Современная литература народов России» сборникын. А.С. Одинцовлысь гижӧдъяссӧ сідзжӧ вуджӧдлісны удмурт, мари, мордва кывъяс вылӧ.
Алексей Одинцов ачыс уна вуджӧдліс: комиӧдліс Коми Республикаса роч гижысь Александр Парначёв, Юрий Коврижных, Пётр Столповский да мукӧдлысь гижӧдъяссӧ.
Россияса Гижысь котырӧ пырӧ 2000 восянь.
«Войвыв кодзув» литературно-художественнӧй журнал быд тӧлысь бура дасьтӧмысь да ас кадӧ лэдзӧмысь, коми кыв, литература да культура сӧвмӧдӧмӧ ыджыд пай пуктӧмысь 2007 воын авторъяслӧн коллективлы сетӧма литература юкӧнын И.А. Куратов нима Коми Республикаса Веськӧдлан котырлысь премиа.
Вевпом (Луздор район)
Вевпом (Урнышевская) – Коми Республикаын Луздор районса Спаспоруб сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Важ улыс немеч кыв
Важ улыс немеч кыв либӧ важ саксон кыв (Sahsisk, Sahsisc) — тайӧ бырӧм герман кыв, кутшӧмӧн сёрнитісны XIII нэмӧдз рытыв-вой Германияын, асыв-вой Нидерландъясын да лунвыв Данияын, а сідзжӧ Англияын; ӧнія улыс немечлӧн подув кыв. Анбур — латин.
Вевпом (Луздор район)
География
Грезд пукалӧ Луз юлӧн веськыд берегын. Вевпомсянь Спасорд шӧрсиктӧдз 3 км, Абъячой юрсиктӧдз 78 км.
Олысь лыд
Грездын олӧны комияс.
.tm
.tm - Туркменистанлы вылыс судталӧн войтырсикас доменыс.
Закаров (Сыктывдін район)
Закаров (Захарово) – Коми республикаын Сыктывдін районса Ыб сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География
Закаров пукалӧ Сыктыв юлӧн шуйга берегын. Грездсянь Ыб шӧрсиктӧдз 6 км, Выльгорт юрсиктӧдз 55 км.
Олысь лыд
Грездын олӧны комияс.
Самоа кыв
Самоа кыв (Gagana Sāmoa [ŋaˈŋana ˈsaːmoa]) — тайӧ Самоа діяс вылын, Выль Зеландияын да Австралияын малай-полинезия кыв, Самоа Республикаын да Америкаса Самоаын (англичанкӧд) официал кыв. Анбур — латин.
Ҵ
Ҵҵ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ абхаз кывйын. Шуанног — [t͡sʼ].
Шомгаг
Паськалӧм
Тайӧ чорыд кыша гагъясыслӧн котырыс зэв уна лыда. Му вывса став сикассӧ арталӧны 50 сюрсӧдз, на пиысь пӧ 3000 паныдасьлӧ Рочмуын. Найӧ олӧны-вылӧны оз сӧмын вӧраинъясын, но тшӧтш и тундраын, пустыняясын, тропикъясын, гӧраясын.
Ҵ
История
Шыпас артмӧма кыдзи лигатура ТЦ тц.
1844-1923 воясӧ ҵ вӧдитчисны осет кывйын (ӧні цъ). Осет анбурӧ шыпассӧ пыртіс кывтуялысь Андреас Шёгрен.
Шомгаг
Ыджда да рӧм
Миянладорын медся тшӧкыда паныдасьлӧ садса либӧ град выв шомгаг. Ыджда сертиыс — шӧрпӧлӧс шомгаг (куим сантиметрӧдз овлывлӧ). Кузьмӧс тушаыс сьӧд рӧмсера, сотӧм шомкӧд ӧткодь. Тайӧ ӧткодьлуныс, тыдалӧ, и чуйдӧма коми йӧзӧс лӧсьӧдны шомгаг нимсӧ. Вӧсньыдик да кызіник кокыс куим гоз, на отсӧгӧн кокньыда ветлӧдлӧ му вывті да ӧдйӧ вермӧ котравны. Ас котырса мукӧд гагйысь торъяланлуныс — чорыд вылысладорас быттьӧ зарниӧн войтӧдӧм гурана чутъяс.
Ҵ
История
Абхаз анбурӧ шыпассӧ пыртісны кывтуялысьяс Константин Мачавариани да Дмитрий Гулиа 1892 воӧ.
Шомгаг
Оласног
Шомгаг — войын олысь лов, югыд кадсӧ коллялӧ кытчӧкӧ дзебсьӧмӧн — из улын либӧ гылалӧм пу коръяс да тӧрмӧм турун чукӧр улын, а сідзжӧ туплясьысь кырсь улын. Кынӧмпӧтсӧ перйыны петӧ сӧмын рӧмдӧм бӧрын. Та вӧсна казявлывлан шомгагтӧ сӧмын сэки, вӧрзьӧдан кӧ налысь дзебаса инсӧ. Эрдасигас гусьӧн олысьыд здук кежлӧ быттьӧ шӧйӧвошлас, но сэсся пыр и бӧр воштысяс-саймовтчас.
Еремей (Мылдін район)
Еремей (Еремеево) — Коми республикаын Мылдін районса Приуральскӧй сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Шомгаг
Оласног
Шомгагъяс — дыр олысь ловъяс. Кызвыныс куим вося нэмаӧсь, но овлывлӧны пӧ и вит арӧсаяс. Олігчӧжыс кык-ӧ-куимысь колькъяс пукталӧмӧн рӧдмӧдчӧны.
Град выв пуктасъяс быдтысьяс да сад вӧдитысьяс лыддьӧны шомгагъясӧс бур отсасьысьясӧн. Сы вӧсна мый найӧ да наысь на азымджык номыръясыс бырӧдӧны-сёйӧны быдмӧгъяслы лёк вӧчысь лёльӧясӧс, гагъясӧс, колькъяснысӧ да номыръяснысӧ да оз лэдзны налы паськавны-рӧдмыны.
Асланыс шомгагъяслӧн вӧрӧгыс абу жӧ этша. Найӧс куталӧны му шыръяс, муошъяс, лёкгагъяс, кыйӧдӧны да кокалӧны лэбачьяс.
Кӧрткерӧсса школа
Кӧрткерӧсса школа — Коми Республикаса Кӧрткерӧс сиктса школа, коді панӧ ассьыс историясӧ 1843 восянь.
История
Кӧрткерӧс сиктса шӧ школа — Коми муын медваж лыдын. Сійӧс восьтісны 1843 воын Стефан Попов поплӧн водзмӧстчӧмӧн. Сійӧ велӧдіс ас керкаас кресьтянаяслысь пиянсӧ да вичкоса уджалысьяслысь челядьсӧ. Школаын велӧдісны арифметика, роч грамматика, военнӧй гимнастику, вичко проповедьяс.
1845 воын керкасӧ сетісны йӧзкостса велӧдӧм министерстволы. Школаса медводдза велӧдысьясӧн вӧліны Анна Вишеславова, Нонна Егоровна Попова, Арсентий Константинович Коплин (велӧдіс «Закон Божий»). 1915—1920 воясӧ тані уджаліс Агния Суханова — нималана общественнӧй удж вӧчысь, коми кыв вылын челядьлы медводдза небӧгъяс лӧсьӧдысь.
Школалӧн статусыс вежласис. 1939—1940 велӧдчан воӧ сійӧ лои шӧр школаӧн, лоины выль жыръяс: физика-математика да химия-биология.
Айму вӧсна Ыджыд тыш бӧрын школалӧн материальнӧй базаыс бурмыштіс, но челядьыс велӧдчисны куим торъя керкаын. Сӧмын 1960-ӧд вояс пансигӧн вӧлі кыпӧдӧма кык судтаа выль школа, кӧть эськӧ сэтчӧ эз жӧ ставныс тӧрны. 1978 воын кыпаліс школалӧн выль здание, кӧні вӧліны: тыр-бура оборудуйтӧм велӧдчан жыръяс, мастерскӧйяс, актӧвӧй да спорт, сёянін, небӧг видзанін да мукӧдтор.
1977 восянь школаса велӧдысьяс пырӧдчӧны «Учитель года» районса конкурсӧ. Вермысьясӧн вӧліны: Е.В. Рябинина, В.И. Старцева, Т.Н. Вишератина, Н.С. Решетихина, Т.Г. Киселёва, Е.В. Мингелене, Э.А. Стахиева, И.А. Попова, Е.В. Степанова, И.А. Ракова, Л.Н. Игнатова, Т.М. Казакова.
2013 во вылӧ Кӧрткерӧсса школаын уджалісны 101 морт, на лыдын — 69 велӧдысь; велӧдчисны 637 морт. Школаын директоралӧ В.В. Ульянова.
Кессарин Эктаваткул
Кессарин Эктаваткул (таи кыв: เกศริน เอกธวัชกุล; Kessarin Ektawatkul) — тайӧ нималана таиландса спортсмен да актриса. Сійӧ олӧ и уджалӧ Бангкок карын. Эктаваткул абу верӧс сайын.
Дон (Кулӧмдін район)
География
Сикт пукалӧ Кулӧмъю бокын. Донсянь Кулӧмдін юрсиктӧдз 12 км.
Ключ (Сыктыв район)
Ключ (Ключ) – Коми республикаын Сыктыв районса Чуклӧм сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География
Грезд пукалӧ Ичӧт Визин юлӧн веськыд берегын. Ключсянь Чуклӧм шӧрсиктӧдз км, Визин юрсиктӧдз км, Сыктывкар юркарӧдз км.
Кӧжмудор сикт овмӧдчӧмин
Кӧжмудор сикт овмӧдчӧмин - муниципалитет Коми Республикаса Емдін районын.
Юкӧнъяс
Кӧжмудор сикт улӧ ӧні пырӧны татшӧм оланінъяс:
Тылай (Луздор район)
Тылай (Тылай) — Коми Республикаын Луздор районса Луздор сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд, кӧні некод нин оз ов.
Кӧжмудор сикт овмӧдчӧмин
Веськӧдлӧм
«Кӧжмудор» сикт овмӧдчӧминса юралысь - Каракчиева Надежда Ильинична.
Тылай (Луздор район)
Ним артмӧм
Грезд ним артмӧма ю ним серти. Тыла (рочӧн: подсека) — вӧрын пуясысь мездӧм му.
География
Тылай пукалӧ Тылаюлӧн веськыд берегын.
Волгоград обласьт
Волгоград обласьт тайӧ регион Рочмуын.
.uz
.uz - Узбекистанлы вылыс судталӧн войтырсикас доменыс.
Ҩ
Ҩҩ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ абхаз кывйын. Шуанног — [ɥ] либӧ [jʷ].
История
Абхаз анбурӧ шыпас пырис 1862 воӧ.
Бушенёва Анастасия Владимировна
Бушенёва Анастасия Владимировна (1984) — коми гижысь. Нывдырся овыс — Павлова.
Гижан удж
Медводдза гижӧдъясыс петавлӧмаӧсь роч кыв вылын районса да республикаса газет-журналын Пыисдінса школаын велӧдчигӧн на. 2001-ӧд восянь гижӧ дзик комиӧн. Гожся каникулъяс дырйи помалӧма том коми гижысьяслысь да вуджӧдчысьяслысь курсъяс.
Кывбуръяссӧ йӧзӧдлӧма «Выль туйӧд», «Йӧлӧга», «Коми му» газетъясын, «Войвыв кодзув» журналын, «Ме тэнӧ радейта» альманахын, «Сьӧлӧмшӧрӧй менам Удора» да «Дона менам Пысса» сборникъясын. 2013-ӧд воын петӧма менам «Уна рӧма шуд» медводдза сборник.
Мишарина Александра Петровна
Мишарина Александра Петровна  (комиӧн — Петыр Саньӧ, 1946—2013) — коми гижысь.
Гижан удж
Петыр Саньӧ медводдза кывбуръяссӧ йӧзӧдіс «Войвыв кодзув» журналын 1966 воын.
Ангрекум
Ангрекум (Angraecum ) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Африкаын да Мадагаскарын.
Калмык кыв
Калмык кыв (хальмг келн) - тайӧ монгол кыв, Калмыкиялӧн каналан кыв. Ойратӧн сёрнитӧны сідзжӧ Монголияын да рытыввыв Китайын.
Мишарина Александра Петровна
Гижан удж
Татшӧм кывбуръясын кыдзи «Эмӧсь кодзувъяс», «Менам велӧдысьлы», «Медся мича, медся авъя» петкӧдлӧма чужан мулӧн мич да матысса дорӧ шаньлун. Ас гижӧдъясын поэт висьталӧ муслун йылысь, коді и дойдӧ и радлӧ.
Петыр Саньӧ гижӧ сідзжӧ челядьлы: «Машалы козин» небӧг (2001).
Мишариналӧн кывбуръясыс вӧлі вуджӧдӧма роч, венгер, финн, эст, украина, поляк, немеч да мукӧд финн-йӧгра кывъяс вылӧ.
Уна кывбур вылӧ лӧсьӧдӧма сьыланкыв: «Сувтны эськӧ пелысьӧн», «Август тӧлысь», «Некод оз веж тэнсьыд муслунтӧ, мамӧ ...» да мукӧд.
Александра Мишарина — Россияса гижысь котырӧ пырысь (1990).
Небӧгъяс
Гижысь йӧзӧдіс 9 небӧг:
Важ нидерланд кыв
Важ нидерланд кыв либӧ важ улыс франкон кыв (нид. Oudnederlands) — тайӧ бырӧм герман кыв, кутшӧмӧн сёрнитісны V нэмлань XIII нэмӧдз лунвыв Нидерландъясын, войвыв Бельгияын, войвыв Франциялӧн юкӧнын да Улыс Рейн да Вестфалиялӧн юкӧнъясын (Германия); ӧнія нидерланд кывлӧн подув кыв. Анбур — латин.
Видзӧдӧй тшӧтш
Шӧр нидерланд кыв
Коми Республикаса Драма театр
Коми Республикаса Драма театр — Коми муын медваж театр. Тыр ним — Войтыръяслӧн Ёрталун ордена Виктор Савин нима канмуса академическӧй Драма театр (Государственный Ордена Дружбы народов академический театр Драмы имени Виктора Савина).
Медводдза воськовъяс
1921 воын лӧсьӧдӧма «Сыкомтевчук» (Сыктывкарса коми театр чукӧр; рочӧн: Усть-Сысольское коми театральное объединение). Веськӧдлысьӧн да режиссёрӧн лои В.А. Савин. «Сыкомтевчук» пуктіс зэв ыджыд пай Коми мулӧн культурнӧй олӧмын. Сійӧ уджаліс 8 во.
1930 воын вӧлі котыртӧма тӧлысься театр курсъяс. Сцена вылын ворсны асшӧр артистъясӧс велӧдісны Н. Крупская нима Москваса йӧзкостса творчество керкаысь режиссёр Берсенев да шылад тэчысь А. Голицын. Театрлы сетісны КИППТ ним (рочӧн: Коми инструктивный передвижной показательный театр). Медводдза сезон КИППТ восьтіс 1930 вося йирым тӧлысь 8-ӧд лунӧ. Та вӧсна йирым тӧлысь 8-ӧд лун шуӧны Драма театрлӧн чужан лунӧн.
1980 вося йирым тӧлысь 27-ӧд лунӧ Драма театрлы вичмӧдісны Войтыръяслӧн Ёрталун орден. 1978 воын театрлы сетісны Виктор Савинлысь ним, а 1995 воын — «академическӧй» званньӧ.
Сан-Паулу
Сан-Паулу (португал São Paulo) — тайӧ кар Бразилияын.
Епанешников Андрей Николаевич
Епанешников Андрей Николаевич (1973) — коми артист, Коми Республикаса нимӧдана артист, Коми Республикаса нимйӧза артист.
Олан туй
Андрей чужӧма 1973-ӧд вося вӧльгым тӧлысь 21-ӧд лунӧ Сыктывдін районса Час сиктын. Помалӧма Коми Республикаса искусствояс училишӧ (1995), Ярославльса канму театральнӧй институт «драмаа театр да кино артист» специальносьт серти.
Панюков Владимир Николаевич
Панюков Владимир Николаевич (гусяним — Коми; 1885—1938) — контрразведчик, Сӧвет кадся коми военачальник, комбриг, генерал-майор.
Олан туй
Владимир Панюков чужис Вӧлӧгда губерняын Усть-Сысольск уездса Нёбдінын (ӧні — Коми Республикаысь Кӧрткерӧс районса сикт) 1885 вося сора тӧлысь 12 (24) лунӧ.
Сы кадӧ В. Панюковлӧн карьера сӧвмӧмкӧд ӧттшӧтш ӧдйӧ вежласисны должносьтъяс: Никольскса запаснӧй баталёнын командир (1918 вося кӧч тӧлысьсянь — 1919 вося ода-кора тӧлысьӧдз), 1-дза стрелковӧй запаснӧй полкын командир (1919 вося ода-кора тӧлысьсянь ӧшымӧдз), 47-ӧд дивизияса 3-ӧд да 139-ӧд бригадаын командир (1919 вося ӧшымсянь 1920 вося моз тӧлысьӧдз); Харьков военнӧй кытшын запаснӧй войскаяслӧн командир (1920 вося моз тӧлысьсянь вӧльгымӧдз), 1-дза Украинаса запаснӧй бригадаын, пытшкӧсса службаяслӧн 21-ӧд дивизиын, 47-ӧд стрелкӧвӧй дивизиялӧн 139-ӧд бригадаын командир (1920 вося вӧльгым тӧлысьсянь — 1921 вося кӧч тӧлысьӧдз); Туркестанса фронтын торъя тӧдчанлуна часьтъясын штабса да Ленинградса военнӧй кытшын начальник (1921 вося кӧч тӧлысьсянь — 1924 вося косму тӧлысьӧдз), 56-ӧд стрелкӧвӧй Москваса дивизиын командирлӧн отсасьысь, Украинаса военнӧй кытшын штабса начальник бердын (1924 вося косму тӧлысьсянь йирымӧдз), штабас Организационно-мобилизационнӧй юкӧдын начальник.
Туркестанын служитігӧн Владимир Николаевичӧс мӧдӧдісны Ташкентӧ востоковедение курсъяс вылӧ, кӧні дженьыд кадӧн велӧдіс китай кыв (ставнас тӧдіс 6 кыв). РККА-са штаблӧн 4-ӧд (разведывательнӧй) управление бердын помаліс кыйӧдчан курсъяс. Та бӧрын сійӧс индісны РККА-са штаблӧн разведуправлениеса юкӧдӧ начальникӧн.
1925 вося ода-кора тӧлысьсянь 1926 вося моз тӧлысьӧдз Владимир Панюков вӧчӧ СССР-са РВС-лысь гуся уджъяс, сійӧ — Китайын военнӧй сӧветник, вуджӧдчысь, Вампу школаын велӧдысь. Сӧветникӧн сійӧ тышкасис Гуандунын. Та кадӧ В.Н. Панюковлы сирасьӧ «Коми» гусяним, мый улын сійӧ уджалӧ Гуанчжоу котырын.
1932-1936 воясӧ Владимир Панюков уджалӧ разведуправлениеын: Монголияса йӧзкостса армиялӧн Главнӧй штабын 3-ӧд юкӧдын военнӧй сӧветник, 6-ӧд (ортсы йитӧдъяс) юкӧдын начальник, 9-ӧд (монгол-синьцзян) юкӧдын начальник. 1934 воын сылы сетӧма комбриг званньӧ, мый лӧсялӧ ӧні генерал-майор званньӧлы.
Леонтьев Валерий Яковлевич
Леонтьев Валерий Яковлевич (1949) — сӧветскӧй да рочмуса нималана сьылысь, Россияса нимйӧза артист, Коми Республикаса нимйӧза артист, «Айму водзын бур уджысь» IV тшупӧда орден, Почёт да Ёртасян орденъяс новлӧдлысь.
Панюков Владимир Николаевич
Олан туй
Кор 1937 воын пансис Ыджыд террорлӧн мӧд гы, тайӧ инмис и Ылыс Асыввывса армиялы, кӧні Василий Блюхер веськӧдліс «военнӧйяслӧн делӧ» серти военнӧй трибуналӧн: армияса пӧшти став командирсӧ вӧлі репрессируйтӧма. Владимир Панюковӧс пуксьӧдӧма 1937 вося моз тӧлысьӧ. СССР-са НКВД-лӧн пытшкӧсса тюрмаын 7 тӧлысь чӧж сылысь корисны, медым висьтасис военнӧй заговорын да шпионажын.
СССР-са Вылыс ёрдлӧн Военнӧй коллегия 1938 вося рака тӧлысь 15-ӧд лунӧ шуис сійӧс лыйлыны, сэки жӧ вӧлі лыйлӧма. 1956 вося косму тӧлысьын реабилитируйтӧма.
Леонтьев Валерий Яковлевич
Олан туй
Юрьевецӧ воӧм бӧрын уджалӧма кирпич заводын подсобнӧй рабочӧйӧн, йӧв заводын операторӧн, шабді кыан фабрикаын тесёмщик-смазчикӧн, почталёналӧма, электрикалӧма, вурсьӧма. Сэсся сьылысь вуджӧма Вӧркутаӧ, кӧні пырӧма горнӧй институтлӧн Ленинградса филиалӧ, лаборанталӧма мупытшса сооружениеяслӧн туясян институтын.
1979—1990 воясын Валерий Леонтьев уджалӧма Горький да Ворошиловград (ӧні — Луганск) филармонияясын. 1979 воын пырӧдчӧма том сьылысьяслӧн ставсоюзса конкурсӧ, мый вӧлі мунӧ Ялтаын, да лоӧма вермысьӧн. Сьылӧма 12-минута кузьта «Памяти гитариста» баллада (кывъясыс Роберт Рождественскийлӧн).
1987 воын помалӧма Крупская нима Ленинградса культура институтын режиссёр юкӧн.
Альбомъяс
Гижӧма 20-ысь унджык альбом; найӧ разалӧмаӧсь миллион тиражӧн.
Фильмография
Документальнӧй фильмъяс ас олӧм да сьылӧм йывсьыс: «Я с тобой не прощаюсь» (1984), «Валерий Леонтьев» (1987); «По дороге на Олимп: Валерий Леонтьев» (2009).
Наградаяс
Витысь шедӧдӧма «Овация» россияса национальнӧй премия, на лыдын — 1998 воын «Ловъя легенда» нимпасын; кӧкъямысысь босьтӧма «Шылада туй» («Звуковая дорожка») премия, на лыдын — 2009 воын «Легенда» нимпасын.
Мукӧдтор
Валерий Леонтьевлысь нимсӧ сетӧма Сизима кодзув созвездиеын ичӧт планеталы. Нима кодзув пуктӧма Москваын «Кодзувъяслӧн эрдын» (1998) да Витебск карса Славяна базарын «Кодзувъяслӧн аллеяын» (2009).
Ҽ
Ҽҽ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ абхаз кывйын. Шуанног — [ʈ͡ʂ].
История
Абхаз анбурӧ шыпас пырис 1862 воӧ.
Женева
Женева (Genève, Genf) - тайӧ Швейцарияса кар, Женева кантонлӧн юркарыс.
Йӧз:
.md
.md - Молдовалы вылыс судталӧн войтырсикас доменыс.
Волонга (Заполярнӧй район)
Волонга (Волонга) — Яран асвеськӧдлан кытшын Заполярнӧй районысь Пёша сикт сӧвет улӧ пырысь грезд.
.tj
.tj - Таджикистанлы вылыс судталӧн войтырсикас доменыс.
Митюшсикт (Сыктыв район)
География
Митюшсикт пукалӧ Ыджыд Визин юлӧн шуйга берегын. Визин сиктӧдз км.
Ҿ
Ҿҿ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ абхаз кывйын. Шуанног — [ʈ͡ʂʼ].
Безносиков Яков Николаевич
Безносиков Яков Николаевич (комиӧн — Микол Як) (1918—1989) — история туялысь, история наукаясса доктор (1968), РСФРС-са наукаын нимӧдана уджалысь (1978). Сылы медводдзаӧн Коми муын сетӧма вӧлі история наукаясса доктор ним.
Олан туй
Яков Безносиков чужӧма 1918-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь 3-ӧд лунӧ Луздор районса Спаспоруб сиктын.
1941-ӧд воын Коми канмуса педагогика институтын коймӧд курс помалӧм бӧрын мунӧма Айму вӧсна Ыджыд тыш вылӧ. Чорыда ранитчӧма. Сійӧс наградитлӧмаӧсь Айму Тышса II тшупӧда орденӧн. Война бӧрын уджысь орӧдчытӧг помалӧма пединститут. Уджавлӧма Коми АССР-са Министръяслӧн Сӧветын веськӧдлысьӧс вежысьӧн, Президиумса веськӧдлысьӧс вежысьӧн, СССР-са наукаяс академияын Коми филиалса этнография да археология юкӧдса веськӧдлысьӧн, КГПИ-ын КПСС-са история да политэкономия кафедраса веськӧдлысь.
Кулӧма 1989-ӧд вося кӧч тӧлысь 17-ӧд лунӧ Сыктывкарын.
Галгай кыв
Галгай кыв (гIалгIай мотт), сідзжӧ ингуш кыв — тайӧ нах-дагестан кыв, Галгай республикаын (Ингушетияын) каналан кыв.
Галгай анбур
Латин (1923 - 1928):
Ӧнія кирилл:
Шӧр нидерланд кыв
Шӧр нидерланд кыв (dietsc, duutsc) — тайӧ бырӧм герман кыв, кутшӧмӧн сёрнитісны 1150 да 1500 костын лунвыв Нидерландъясын да войвыв Бельгияын; ӧнія нидерланд кывлӧн подув кыв. Анбур — латин.
Видзӧдӧй тшӧтш
Важ нидерланд кыв
Навӧлӧк (Кӧрткерӧс район)
Навӧлӧк (Наволок) – Коми Республикаса Кӧрткерӧс районысь Пӧддельнӧй сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География
Навӧлӧк грезд пукалӧ Эжва юлӧн шуйга берегын.
Велӧдӧм
1930 воын грездын вӧлӧма школа.
Ком (Койгорт район)
Ком (Ком) – Коми Республикаын посёлок, Койгорт районысь Ком сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
География
Комсянь Койгорт юрсиктӧдз 66 км.
Пунегов Николай Трофимович
Пунегов Николай Трофимович (1919—1985) — коми гижысь, журналист.
Олан туй
Николай Пунегов чужӧма Вӧлӧгда губерняысь Усть-Сысольск уездса Поёлын (ӧні — Сыктыв районса Поёл сикт) 1919-ӧд вося ӧшым тӧлысь 13-ӧд лунӧ. Помалӧма Поёлса 7 класса школа (1936), лесотехническӧй рабфак да велӧдысьяслысь 10 тӧлысся курсъяс, кодъяс дасьтісны 7 класса школаяслы велӧдысьясӧс. Куръяс бӧрын кык тӧлысь удитӧма велӧдны Кулӧмдін районса Керчомъя сиктын, мый бӧрын 1939-ӧд воын сійӧс босьтӧмаӧсь Гӧрд армияӧ. Дорйӧма чужан му Айму вӧсна Ыджыд тыш дырйи: 1946-ӧд воӧдз вӧлӧма Ылі Асыввылын.
Фронт вылын сійӧс наградитӧма Гӧрд Кодзувлӧн орденӧн. Война вылылсь воӧм бӧрын секретаралӧма Сыктыв районса «Сыктывса ударник» газетын. Во да джын уджалӧма Сыктыв районса комсомол комитетын 2-ӧд секретарӧн. Велӧдӧма Сыктыв районса Межадор 7 класса школын. Уджысь орӧдчытӧг 1956-ӧд воын помалӧма Коми канмуса педагогика институт, а сэсся куим во велӧдчӧма вылыс партийнӧй школаын.
Юрнуӧдӧма КПСС-лӧн Кулӧмдін райкомитетын пропаганда отделӧн. 18 во чӧж вӧлӧма кывкутысь секретарӧн да редакторӧн Кулӧмдін районса «Ленин туйӧд». Веськӧдлӧма «Югыд туй» республикаса газетын промышленносьт юкӧдӧн 1982-ӧд воӧдз.
.kz
.kz - Казахстанлы вылыс судталӧн войтырсикас доменыс.
Пунегов Николай Трофимович
Олан туй
Кулӧма 1985-ӧд вося йирым тӧлысь 3-ӧд лунӧ Сыктывкарын.
Гижан удж
Ассьыс медводдза висьтъяссӧ да очеркъяссӧ йӧзӧдӧма «Войвыв кодзув» журналын да «Югыд туй» газетын.
Николай Трофимовичлӧн петавлӧма сӧмын ӧти небӧг: «Арся сьыланкыв» (1970 воын). Небӧгас 10 висьт: «Турияс лэбӧны», «Кор ми пӧрысьӧсь», «Козина чышъян», «Татшӧм менам уджӧй», «Сергейлӧн бать», «Кымӧръяс разалӧны», «Тувсов дзоридзьяс», «Кӧні тэ, дона мортӧй», «Тулыс», «Портрет».
СССР-са журналист котырӧ пырысь.
Донъялӧм
Сылӧн «Югыд олӧм вӧсна» висьт йылысь критик Вера Латышева гижӧма: ''С самого начала есть хороший темп: короткие фразы, касающиеся главного. Драматичный сюжет. Жизнеутверждающий человеческий финал: «Никогда не забывайте их...». Не зря говорят, где писатель вкладывает в работу всю свою душу, — там и произведение получается выше, лучше''.
Микунь (Емдін район)
Микунь (Микунь) — Коми Республикаын Емдін районысь Айкатыла сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Смилингис Анатолий Антонович
Олан туй
Анатолий Смилингис чужӧма 1927-ӧд вося йирым тӧлысь 4-ӧд лунӧ Литваса Плунге карын велӧдысьяслӧн семьяын. 1941-ӧд вося лӧддза-номъя тӧлысь 4-ӧд лунӧ сійӧс бать-мамыскӧд да чойыскӧд депортируйтӧмаӧсь. Репрессия улӧ веськалӧм батьсӧ сэсся абу аддзылӧмаӧсь. Чойыскӧд да мамыскӧд, Анатолий Смилингис 1941-ӧд воын веськалӧма Кӧрткерӧс районса мӧд участокӧ. Дас нёль арӧса зон олӧма зэв сьӧкыда, некымынысь вӧлӧма кулан выйын. Мамыс 1943 воын кулӧма Човса тюрмаын, Рита чойсӧ мӧдӧдӧмаӧсь школа-интернатӧ (а сэсся гусьӧн тӧдтӧм йӧз нуӧмаӧсь Литваӧ).
Спецпоселениеысь мездӧм бӧрын А.А. Смилингис кольччӧма овны да уджавны Кӧрткерӧсӧ. Уджалӧма больничаын завхозӧн, бухгалтералӧма. Нелямын воысь дырджык веськӧдлӧма Кӧрткерӧс районса пионер керкаӧн (ӧні — челядьлы содтӧд тӧдӧмлун сетан Кӧрткерӧс районса шӧрин).
Кулӧма 2021-ӧд вося лӧддза-номъя тӧлысь 18-ӧд лунӧ Кӧрткерӧсын.
Туялан удж
Пионер керкаын директоралігӧн туялӧма чужан мусӧ. А.А. Смилингисӧс шуӧны туристъяслы «Белка» клуб лӧсьӧдысьяс пиысь ӧтиӧн. «Белка» клуб лӧсьӧдӧм бӧрын школьникъяскӧд кытшовтӧма став Коми мусӧ, уналаӧ волӧмаӧсь и подӧн, и кывтӧмӧн. Ӧктӧмаӧсь изъяс, тӧдмалӧмаӧсь вӧр-ва, гижалӧмаӧсь олӧма йӧзсянь война да репрессия йылысь казьтылӧмъяс. Сылӧн водзмӧстчӧмӧн Кӧрткерӧс районын восьтӧма Сусъёль, Пианько, Лымва заказникъяс.
Туялӧма ГУЛАГ-лысь историясӧ. Унатор Анатолий Смилингис вӧчӧма, медым мыжтӧг мыждӧмаяслысь паметьсӧ видзны йӧз сьӧлӧмын. Туясьӧмъяс бӧрын сійӧ корсьӧма тыдавтӧм нин шойнаяс, индӧма найӧс картаясӧ, сувтӧдӧма казьтылан пасъяс, кытчӧ ӧнія кадӧ волывлӧны став мир пасьталаысь кулӧмаяслӧн рӧдвужыс.
Аслас гӧтырыскӧд – Людмила Николаевна Королёвакӧд – А.А. Смилингис туялӧма коми йӧзлысь важся оласногсӧ, висервожса фольклор да печканъяс, коми пасъяс.
Анатолий Смилингис — Вӧр-ва видзан ставроссияса обществолӧн почёта член, Челядь туризм да краеведениеысь ставмирса академияса академик.
Гавайи кыв
Гавайи кыв (ʻŌlelo Hawaiʻi) — тайӧ Гавайи діяс вылын малай-полинезия кыв, АӦШ-са Гавайи штатын (англичан кывкӧд ӧттшӧтш) официал кыв. Анбур — латин.
Гавайи анбур
Aa /a/, Ee /e/ , Ii /i/ , Oo /o/ , Uu /u/ , Hh /h/ , Kk /k/ ~ /t/ , Ll /l/ , Mm /m/ , Nn /n/ , Pp /p/ , Ww /v/ ~ /w/ , ʻ /ʔ/
А сідзжӧ Āā Ēē Īī Ōō Ūū
Аким (Сосногорск район)
Аким (Аким) — Коми Республикаын Сосногорск районысь Сосногорск кар овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
.kg
.kg - Кыргызстанлы вылыс судталӧн войтырсикас доменыс.
Мишарин Алексей Васильевич
Мишарин Алексей Васильевич (1949) — коми гижысь.
Олан туй
Алексей Мишарин чужӧма 1949-ӧд вося косму тӧлысь 5-ӧд лунӧ Кӧрткерӧс районса Шойнаты сиктын. Шойнатыса шӧр школаын помалӧма 8 класс. 1965—1969 воясӧ велӧдчӧма Сыктывкарса видз-му техникумын. 1969-ӧд восянь уджалӧма механикӧн «Вишера» совхозын. Служитӧма армияын. Служба бӧрын совхозын вӧлі бригадир-механикӧн, Шӧр юкӧнса веськӧдлысьӧн, инженерӧн.