cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Джейн Кобден
Эмма Джейн Кэтрин Кобден Анвин  (1851, косму, 28-ӧд – 1947, сора, 7-ӧд), нимтӧмась нӧшта Джейн Кобден. Вӧл1с британияса либеральнӧй политикӧн (Liberal) код1 уна петкӧдчис быдсяма радикал акцияын 19-ӧд нэм помын да 20-ӧд нэм заводитчигас. Сылӧн батьыс (Richard Cobden) вӧлӧма викторианскӧй руа реформаторӧн да чина мортӧн. Джейн томуловсянь тышкасин нывбаба праваяс понда, да 1889-ӧд воын с1йӧ лоӧма кык нывбабасьыс ӧтиӧн кодӧс бӧрйӧмаӧсь инаугурациӧннӧй Лондон графство советӧ (London County Council). Сэкъя оланпас проблемасьыс, коллизияяссыс, сылӧн статус эз вӧв чорыда пуктӧма, сы могысь лоны совет членӧн эз артми.
Чуистова Инна Александровна
Чуистова Инна Александровна (1941—2013) — коми балерина, Коми АССР-са нимйӧза артист.
Олан туй
Инна Чуистова чужӧма 1941-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь 9-ӧд лунӧ Сыктывкарын. 1958-ӧд восянь йӧктӧма Коми Республикаса шылада-драмаа театрын. 1968-1972 воясӧ вӧлӧма театр бердса балет студияын педагогӧн.
Кулӧма Сыктывкарын 2013-ӧд вося вӧльгым тӧлысь 8-ӧд лунӧ; гуалӧмаӧсь 13-ӧд лунӧ.
Йӧктан удж
Школа кадӧ на Инна Чуистова ветлӧдлӧма пионеръяслӧн Сыктывкарса дворечӧ йӧктан (хореография) кружокӧ, стажируйтчӧма Шылада театрын. 1958-ӧд восянь йӧктӧма Коми Республикаса шылада-драмаа театрлӧн сцена вылын.
И.Н. Чуистова уджалӧма Комиын опера да балет театрын балетса юрнуӧдысь солистӧн 23 сезон. Та кадӧ удитӧма ворсны пӧшти став медшӧр партиясӧ, на лыдын «Жизель», «Бахчисарайский фонтан» балетъясын. Яков Перепелицалӧн «Яг морт» медводдза коми балетын лӧсьӧдӧма Ёма образ.
Ɣ
Ɣɣ — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ динка, эве, тамазигхт да кабил кывъясын.
Тима Вень
Тима Вень (Чисталёв Вениамин Тимофеевич) (1890–1939) – нималана коми гижысь, поэт, коми литератураса классик, вуджöдчысь, велöдысь.
Ɣ
Видзӧдӧй тшӧтш
γ
Тима Вень
Олан туй
Тима Вень чужӧма 1890 вося йирым тӧлысь 20 лунӧ Вӧлӧгда губерняысь Усть-Сысольск уездса Помöсдiн вӧлӧсьтын (ӧні – Коми республикаысь Кулӧмдін районса Помӧсдін сикт). Велöдчӧма медводз Помöсдiнса подув школаын, сэсся Дереваннӧй сиктса второкласснöй школаын. 1908 восянь – Пожöг школаын велöдысь. Медым лоны велöдысьöн, экзаменъяссö сдайтӧма экстернöн. Лöсьöдӧма быдмӧгъяс йылысь небöг да роча-коми кывкуд.
1914 воын В.Т. Чисталёвöс босьтӧны сар армияö, кор пансьӧ Медводдза мирӧвӧй тыш. Служитӧма Украинаын. 1918 восянь 1933 воöдз неыджыд косталöмöн Тима Вень велöдӧма Помöсдiнса школаын. 1920-öд вояс пансигöн Чисталёв В.Т. уджалӧма Коми госиздатын, редактируйтiс 16 небӧг.
1934 воын сiйö вöлӧма сöветскöй гижысьяслöн медводдза Ставсоюзса Съезд делегатöн (воссис 1934 вося моз тöлысь 13 лунö). 1937 воын – Тима Веньöс мыжтӧг репрессируйтiсны кыдзи «буржуазнöй идеология пропагандистöс». 1939 вося йирым тӧлысь 13 лунӧ кулӧма Вылыс Човса тюрьмаын. Дзебаніныс абу тӧдса, но чайтӧны, мый гуалӧма Сыктывкарса шӧр шойнаын. Казьтылана пернасӧ сувтӧдӧма Прометей Чисталёвлы паметниккӧд орччӧн.
Реабилитируйтӧма 1956 воын.
Гижан удж
Медводдза гижан сямыс – тайö вуджöдöм кывбуръяс. Вуджöдiс Иван Никитинлысь «Песня бобыля» (1908) да Алексей Кольцовлысь «Песня старика» (1909) кывбуръяс.
Гражданскöй тыш пыр мунöм бöрын гижис «1919 во» поэма, «Шог асыв», «Тшыг во», «Сартас би улын» висьтъяс да мукöд.
Октябрса революциялы 10 во кежлö гижис «Ленин гу дорын» (1927) и «Му вежандыр» (1927) поэмаяс.
Тима Веньлöн кывбуръясыс матынöсь йöз кост сёрнилань, тайö чери кыйысьяслöн, вöралысьяслöн, нянь быдтысьяслöн сёрни.
«Поэзия артмöм» кывбур (1921–1922) гижöма карел-фин эпослöн ритмöн, дженьыд, нёльысь куим визя кывбурöн:
Ог тöд, кодi менö чужтiс,
Кодi быдтiс, вердiс-удiс,
Сьывны-мойдны йöзö дэдзис...
Гашкö, лöзов чöд тусь пиын,
Чуистова Инна Александровна
Йӧктан удж
Партияяс: Ёма («Яг-Морт» Перепелицалӧн), Эсмеральда, Зарема, Лиззи («Тропою грома»), Вожаклӧн нывъёрт («Барышня и хулиган»), Мерседес («Дон Кихот»), Фанни («Большой вальс», шыладыс И. Штрауслӧн) да мукӧд.
Рассыхаев Денис Александрович
Олан туй
Денис Рассыхаев чужӧма 1981-ӧд вося лӧддза-номъя тӧлысь 24-ӧд лунӧ Кулӧмдін районса Кулӧмдін сиктын. 1988–1998-ӧд воясӧ велöдчӧма Зеленеч школаын. 1998-ӧд восянь уджалö В.Савин нима государственнöй академическöй Драма театрын. Помалӧма 2002-ӧд воын Коми Республиканса искусствояс училищӧ. 2006-ӧд воын помалӧма уджысь орӧдчытӧг Ярославльын театральнöй институтлысь театральнöй искусство факультет «театрса да киноса актёр» специальносьт серти, сэсся Щукин нима театральнӧй институтысь режиссёр юкӧн.
Ворсӧм
Театрын ворсӧма сё сайӧ роль, на лыдын:
Кыдзи режиссёр, Драма театрын пуктӧма «Зверь» антиутопия да «Снегурочка. Live» эпическӧй феерия.
Семья
Гӧтырыс — театрын ворсысь Малькова С. В., быдтӧны куим челядьӧс.
Мом (Сыктыв район)
Мом (Мом) – Коми республикаын Сыктыв районса Куратов сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География
Грезд пукалӧ Буб юлӧн веськыд берегын. Момсянь Кебра шӧрсиктӧдз км, Визин юрсиктӧдз  км.
Олысь лыд
Грездын олӧны комияс.
Нӧвикбӧж (Ускар каркытш)
Нӧвикбӧж (Новикбож) — Коми республикаын Ускар каркытшӧ пырысь грезд.
География
Нӧвикбӧжсянь Усвавомӧдз 6 км, Ускарӧдз 46 км.
Чуистова Инна Александровна
Йӧктан удж
1979-ӧд воын коми серпасалысь Энгельс Козлов лӧсьӧдӧма балериналысь портретсӧ.
Нӧвикбӧж (Ускар каркытш)
История
Водзынсӧ вӧлі пырӧ Усвавом сикт сӧветӧ.
Заполярнӧй район
Заполярнӧй район — Яран асвеськӧдлан кытшын муниципальнӧй район. Артмӧдӧма 2005 воын.
Юклӧм
Заполярнӧй районын 19 муниципальнӧй юкӧн: 1 кар овмӧдчӧмин да 18 сикт овмӧдчӧмин:
Тима Вень
Гижан удж
Быдми меöй вöр туй дорын,
Да öктiс кудъяс ветлысь-мунысь.
Гашкö, вöр ты пыдöс ваыс
Вöлi меным потан пыдди,
Чöж-пöткаыс öввö сьывлiс.
Гашкö, вöлi лöня вöрыс...
Меным висьтъяс йöлöгаö
Тöлысь югöр чукöрталiс.
1929 сылöн чужис «Трипан Вась» гижӧд – коми литератураын медбуръяс висьтъяс лыдысь.
Тима Вень уна вуджöдiс роч да ставмирса литература.
Вöр-ва серпасъяс йылысь да му вылын уджалысьяс йылысь гижис татшöм кывбуръяс, кыдзи: «Тувсов вой» (1920), «Кайла, видзöдла» (1921), «Гожöм пом» (1922), да мукöд.
Бура тӧдса сылӧн «Изкар», «Ныв сетöм» пьесаясыс.
20–öд воясö Тима Веньлöн гижöдъясыс (кывбуръяс, висьтъяс, очеркъяс) тшöкыда петавлiсны гижöд чукӧръясын, торйöн нин велöдчысьяслы лыддьысян небӧъясын. Шуам, 1923 вося «Выль туйöд» хрестоматияын вöлi йӧзӧдöма 21 гижöд.
20–öд вояс мöд джынйын да 30–öд воясö гижысь ёна йӧзӧдчис «Ордым» да «Ударник» журналъясын. Войвывса вöр–ва йылысь, туйвывса пасйöдъяс да öткымын мукöд гижöд петiсны и «Вöрлэдзысь» газетын.
Фольклор чукӧртысь
Тима Вень тӧдса сідзжӧ кыдзи коми фольклор чукӧртысь. 1920-ӧд воясӧ гижаліс коми ворсöмъяс, пудъясянкывъяс, приметаяс да сьыланкывъяс. Мыйсюрӧ вӧлі йӧзӧдӧма. Гижӧдъясыс куйлӧны Коми республикаса Национальнӧй музейын да Коми республикаса национальнӧй архивын.
Гячрыпш
Гячрыпш (Гьачрыҧшь, ლესელიძე, Гячрыпш) — тайӧ Абхазияса курорт посёлок, Гагра муниципалитетын.
География
Гячрыпш пукалӧ Сьӧд саридз бокын, Гаграсянь 14 км сайын, неылын Россия—Абхазия границасянь.
История
Овмӧдчанінсӧ лӧсьӧдӧма XIX нэмын Ермоловск ним улын. Тадзи шуӧма му вӧдитӧм министр Алексей Ермолов ов серти, коді 1894 воын вӧлі тані.
1944 воын сикт кутіс шусьыны генерал Константин Леселидзе (1903-1944) ов серти, коді тышкасис Айму вӧсна Ыджыд тыш дырйи Кавказын.
Война бӧрын посёлок сӧвмис кыдзи курорт. Леселидзеын лоины челядьлы санаторий, шойччан керка, спортивнӧй база-пансионат. Тані тренируйтчисны медбур спортсменъяс, футболысь СССР-са сборнӧй команда и уна мукӧд. Сідзжӧ тренируйтчисны гандболистъяс да легкоатлетъяс. 1975 воын восьтӧма К.Н. Леселидзелы паметник, авторыс — Силован Якимович Какабадзе.
1992 вося кӧч тӧлысьӧ, кор водзӧ муніс Абхазия-Грузия костын тыш, К.Н. Леселидзелы паметник, кыдзи и мукӧд грузияса паметник, вӧлі жугӧдӧма. Сэки жӧ Абхазия Республикаса Вылыс Сӧветлӧн шуӧмӧн Леселидзе кутіс шусьыны Гечрипш посёлокӧн. Нимыс мунӧ сійӧ мутассьыс, кӧні веськӧдлісны Геч черкес князьяс.
Ӧні курорт посёлокын уджалӧны «Геч» да «Лагуна» пансионатъяс, дзӧляник отельяс да гӧсьт керкаяс, кӧні гожӧмъяснас шойччӧны да гожйӧдчӧны йӧз, ёнджыкасӧ Россияысь.
Йӧз
2011 вося Йӧзӧс гижалӧм серти, Гячрыпш сикт овмӧдчӧминын 1546 олысь, на лыдын 980 морт — армянаяс (63,4 %), 215 морт — абхазъяс (13,9 %), 146 морт — рочьяс (9,4 %), 205 морт — мукӧд (13,3 %, тшӧтш и эстъяс).
Роза котыр
Роза котыр (Rosaceae) — роза чукöрса корья пу быдмӧг котыр. Розаяс 4 субкотыр, 95 увтыр да 2830 сикас.
Малаялам
Малаялам (മലയാളം malayāḷam, /mæləˈjɑːləm/) - тайӧ Индияын (Керала, Тамилнад, Карнатака, Лакшадвип штатъясын) дравид кыв, матіса тамиллань. Керала штатлӧн официал кыв. Анбур - малаялам (малаял акшарамала), важӧн ваттелутту, грантха, шоча араб, сирия да латин.
Малаялам анбур
Гора пасъяс:
Мӧд пасъяс:
Лыдпасъяс:
Цисшвейнфия
Цисшвейнфия (Cischweinfia) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр.
Илля Вась
Илля Вась (рочӧн Лыткин Василий Ильич) (1895–1981) — финн-йӧгра мирын нималана кыв туялысь, профессор, коми гижысь, поэт, литературнӧй критик, вуджӧдчысь.
Гижан удж
Илля Вась – Сӧвет кадся коми литературалы подувъяс пуктысьяс пиысь ӧти. Медводдза кывбурсӧ гижис 1913 воын. Коми литератураын нэмъяс чӧж кутас овны сылӧн «Мунӧны» поэмаыс. СССР–са гижысь котырын 1958–ӧд восянь.
Илля Вась вуджӧдіс коми кыв вылӧ Александр Пушкинлысь, Фёдор Тютчевлысь, Шандор Петёфилысь, Владимир Маяковскийлысь, Демьян Бедныйлысь да Корней Чуковскийлысь гижӧдъяссӧ.
Туялан удж
Уна во чӧж В.И.Лыткин нуӧдіс ыджыд научно–педагогическӧй удж миян странаса вузъясын. 1946–ӧд воын «Древнепермскӧй кыв да пермскӧй кывъяслӧн историческӧй грамматика» уджысь сылы сетісны филология докторлысь ученӧй степень. Дас воысь унджык веськӧдліс СССР–са наукаяс Академияын Кыв туялан институтса финн-йӧгра кывъяс секторӧн.
Илля Вась ыджыд пай пуктіс куратоведениеӧ.
Бордъя шыр
Бордъя шыр (Microchiroptera; летучая мышь) – лэбалысь да йöлöн вердысь пемöс.
Ыджда да рöм
Тайö пемöсыс пырö шöрпöлöс ыджда лэбалысь шыръяс лыдö. Вывтырыслöн кузьтаыс овлывлö 6 сантиметрöдз, сьöктаыс – 14 граммöдз. Лэбалан нярыс векни. Пельыс паськыд, гöгрöс йыла. Гöныс сук да небыд. Мышку вылыс пемыд, дзирдалан вевъя. Кынöм улыс кольквижлань мунö.
Паськалöм
Вöр-ва туялысьяслöн висьталöм серти, Коми муын казявлöмаöсь кык-ö-куим сикасöс. Но медся бура тöдмалöма «северный кожанок» нима шырöс, кодöс коми йöз шуöны бордъя шырöн, нярбордйöн, няр бордъя шырöн да няркушöн. Комиысь öтдор тайö шыръясыс олöны Беларусьын, Украиналöн войвылын, Балтика бердса муясын.
Оласног да сёян
Тайö нёньöдысь пемöсыслöн олöм-вылöмыс йитчöма бордъя гут-гагъяслöн да лэбачьяслöн моз сынöдын лэбалöмкöд. Став вывтыр тэчасыс сылöн сетö позянлун дыр кад чöж кутчысьны енэжын: и водз да бöр кокъяскостса няр дыжыс, и кокни лыяса корпаыс, и морöсас кöяыс. Лэбалысь шыръяслöн Му вывса став сикасыс артавсьö 800 гöгöр. Кызвыныс на пиысь пöткöдчöны гут-гагйöн. Но эмöсь и сэтшöмъяс, кодъяс юöны сöмын ловъя ловъяслысь вирсö.
Лун кежлö нярбордъяс дзебсьöны пу горсъясö, кырта потасъясö, керка вевт увъясö. Эньловъясыс чукöртчывлöны гырысь котыръясö, налöн лыдыс кайлывлö комынöдз. А айясыс коллялöны югыд кадсö öткöн-öткöн. Кынöмпöтсö перйыны нярбордъяс петöны шондi лэччöм бöрын. Лэбалöны найö вöр дорöсъясын, шоч пуяса вöръясын, керка гöгöръясын. Куталöны быдмöгъяслысь коръяссö вильöдысь гагъясöс. Татшöм ногöн асьныс пöткöдчöны и вöр-валы пöльза вайöны. Корсюрö нярбордъяс кыпöдчылöны 20-30 метр вылнаöдз. Лэбалiгас тэрыба шенасьöны коккостса бордъяснас, друг чепöсйывлöны водзланьö либö шыбитчывлöны боквыв. Торйöн ёна лэбалöны нярбордъяс ода-кора тӧлысь помын – кор сынöдын петкöдчöны малейяс (майский жук) да жунькъялöны пуысь пуö.
Комиын олысь нярбордъяс оз повны кöдзыд поводдяысь, та вöсна тӧв кежлö оз ланьтöдчыны сёр арöдз. Кузь тöвся кадсö нярбордъяс садьмывтöг вуджöны асланыс дзебсянiнъясын гожъян местаяссяньыс оз ёна ылын.
Рöдвуж кыв вылын
Перымса комияс лэбалысь шырöс нимтöны кушбордйöн, а удмуртъяс – лобасъ шырöн.
Пустӧш (Сыктыв район)
Пустӧш (Пустошь) – Коми республикаын Сыктыв районса Куньыб сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География
Пустӧшсянь Куньыб шӧрсиктӧдз км, Визин юрсиктӧдз км, Сыктывкар юркарӧдз км.
Ёдва (Удора район)
География
Ёдва пукалӧ Ёд ю бокын, кӧрт туй вылын. Посёлоксянь Кослан юрсиктӧдз 66 км, Сыктывкар юркарӧдз 162 км.
Роза чукӧр
Роза чукӧр (Rosales) –  Magnoliopsida классса корья быдмӧг чукӧр. Розаяс 16000 сикас.
Вакатша
Вакатша (Sterna hirundo; речная крачка, крачка обыкновенная) — каля котырысь лэбач.
Ыджда да рӧм
Тайӧ лэбачыс ӧти котырысь каляяскӧд, но на дорысь мыгӧрнас жебджык: тушаыслӧн кузьтаыс овлывлӧ 40 сантиметрӧдз, а сьӧктаыс — 128 грамм сӧмын. Шеныштӧм бордйыслӧн пасьтаыс 84 сантиметр. Рӧм сертиыс катшакӧд ӧткодялӧмаӧсь нимсӧ лӧсьӧдігӧн, сы вӧсна, тыдалӧ, мый кынӧм улыс да бӧжыс дзик еджыд.
Вакатшаыд абу вӧръясын да сиктъяс гӧгӧртасын олысь лэбач. Ассьыс кызвын кадсӧ сійӧ коллялӧ юяс бердын, мый тӧдчӧдӧ нимыслӧн ва- юкӧныс. Коми кывъяд татшӧм тэчаса нимъясыд абу этша, шуам, ватар «турпан», васизь «оляпка», ванидзув «пиявка», ватӧрӧкан «водомерка» да с.в.
Нӧшта унатор на синмӧ шыбитчанаыс тайӧ лэбачыслӧн. Енэжын чивкъялӧ чикышъяс моз пелька, бӧжыс на кодь жӧ вожа, бордйыс кузь да ёсь йыла. Мышку вылысыс да бордйыс руд, сӧмын помланьыс сьӧд рӧма. Синмыс пемыдперкаль. Кузиник веськыд нырыс гӧрд рӧма да сьӧд пома, кокыс сэтшӧм жӧ гӧрд рӧма. Юрыслӧн вевдорыс синмӧдзыс дзик сьӧд, быттьӧ шапка сэтчӧ пуктӧмаӧсь. Киркнитан шыясӧн чуксасьӧны.
Оласног, поздйысьӧм да сёян
Быдтысян кадӧдзыс да бӧрас вакатшаяслӧн кельӧбъясыс лэбалӧны местаысь местаӧ ю пӧлӧнъясті да перйӧны кынӧмпӧтнысӧ. Кыйӧдӧны ассьыныс чӧсмасянторъяссӧ — чериясӧс да ваын олысь лёльӧ-гагъясӧс. Казяласны кӧ мыйкӧ ва веркӧсысь либӧ ю дорӧсысь, веськыда сынӧдсянь сунгысьӧны увлань да тшапнитӧны кыйдӧссӧ. Овлывлӧ, пыдынджык уялысьясла на суныштлӧны. Колӧ содтыны, мый тайӧ лэбачьясыс пуксьывлӧны оз сӧмын косінъясӧ, но тшӧтш и юяс-тыяс вылӧ, кӧні найӧ, мукӧд ва выв олысьяс моз, вермӧны бура уявны.
Вакатшаяс чужанінас сёр арӧдз оз овны, мунӧны войвылысь кӧч тӧлысь пуксигӧн. Тӧвся кадсӧ коллявны воӧдчӧны Африкалӧн рытыв-лун муясӧдз, а сідзжӧ Персидскӧй куръя дорӧдз, Индияӧдз да лунвывса мукӧд шоныд діясӧдз.
Рӧдвуж кывйын
Вакатшалысь коми нимсӧ позьӧ орччӧдны удмурт кывкӧд. Сэні вӧдитчӧны «ву выл котшо» нимӧн. Миян ногӧн кӧ, тайӧ лоӧ «ва выв катша».
Пожӧг сикт овмӧдчӧмин
Пожӧг сикт овмӧдчӧмин — Коми Республикаса Кулӧмдін районын сикт овмӧдчӧмин. Артмӧдӧма 2006 воын.
Медшӧр юӧр
Овмӧдчӧминӧ, кӧні олӧ 2436 морт (2012 во), пырӧ 9 оланін:
Ыджда: 921 га.
Веськӧдланін
Пожӧг сикт овмӧдчӧминса Веськӧдланінӧн юралысь: Шахова Нина Африкановна
Сӧвет
Пожӧг сикт овмӧдчӧминса Сӧветӧн веськӧдлысь: Шахова Нина Африкановна
Сӧветӧ 2012 воын вӧлі бӧрйӧма 10 депутат: Бугримова Алла Августиновна, Игнатов Ренат Владимирович, Лажанёв Василий Евгеньевич, Лажанёв Константин Васильевич, Сенькин Василий Иванович, Третьяков Анатолий Васильевич, Шахов Иван Егорович, Шахова Нина Африкановна, Шахова Ольга Егоровна, Шомысов Владимир Игоревич.
Ż
Żż — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ поляк, кашуб да мальта кывъясын.
Мукӧддырйи поляк кывйын Ż пыдди гижӧны Ƶ.
Шуанног
поляк — [ʐ] либӧ [ʂ]
кашуб — [ʒ]
Курд кывъяс
Курд кывъяс - матіса иран кывъяс Турцияын, Иранын, Иракын, Сирияын, Азербайджанын да Арменияын:
Ыб (Емдін район)
Ыб (Ыб) — Коми Республикаын Емдін районысь Емдін сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Ł
Łł — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ поляк, кашуб, улыс сорб, вылыс сорб, беларус (латин анбурын), венет, навахо, зуни кывъясын.
1921 воӧдз шыпас вӧдитчисны латыш анбурын (ӧні Ļ).
Сідзжӧ Ł вӧдитчисны украин латин анбурлӧн балаясын.
Шуанног
поляк — [w], важӧн [ɫ]
вылыс сорб — [w]
улыс сорб — [w]
беларус — [ɫ]
латыш — [ʎ]
венет — [ɰ], [ɛ̆]
навахо — [ɬ]
Видзӧдӧй тшӧтш
Ƚ, Ⱡ, Ɬ, Ɫ
Зандам
Зандам (Zaandam) - тайӧ Нидерландъясса кар, Занстад муниципалитетлӧн юркарныс.
Олысь лыд:
Межадор (Сыктыв район)
Межадор (Межадор) – Коми республикаын Сыктыв районысь Межадор сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
География
Сикт пукалӧ Сыктыв ю бокын, Визин юрсиктсянь 20 км сайын, Сыктывкар юркарсянь 68 км сайын.
Юкӧнъяс
Официальнӧя сиктас 6 грезд:
Эм и мукӧд сиктпомъяс:
Сиктса веськӧдлӧм
Межадор сикт овмӧдчӧминлӧн шӧриныс меститчӧ Шорсайын. Веськӧдлан органыс - 7 морта сӧвет. Ӧти мортӧн быд грезд вӧсна кывкутӧ да ӧтиыс - юралысь.
Юралысьыс сиктас Давыдова Галина Ивановна.
Сӧветса депутатъяс:
Ӧти депутатӧс межадорсаяс ыстӧны Сыктыв район сӧветӧ.
Семушин (Сыктыв район)
Семушин (Семушино) – Коми республикаын Сыктыв районса Куратов сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География
Грезд пукалӧ Зетя юлӧн веськыд берегын (Сертъю вож). Семушинсянь Кебра шӧрсиктӧдз км, Визин юрсиктӧдз  км.
Олысь лыд
Грездын олӧны комияс.
Ява кыв
Ява кыв (Basa Jawa, Basa Jawi, ꦧꦱꦗꦮ ) - тайӧ Ява ді вылын (Индонезия) малай-полинезия кыв. Анбуръяс - латин, шоча ява аслыссикас анбур ханачарака (Hanacaraka ( ꦲꦤꦕꦫꦏ ) либӧ Carakan ( ꦕꦫꦏꦤ꧀ )), араб анбур пегон (вичкоын).
Латин анбур
Сӧмын пыртӧм кывъясын: f, q, v, x, z.
Лыдакывъяс
"Ляпкыд" да "джуджыд" сямъясын:
Эрида
136199 Эрида (символ: ; войдӧр Зена либӧ Ксена) — тайӧ Шонді ылдӧсын карлик планет. Сылӧн радиус — 1200 км. Сылӧн эм спутник — Дисномия. Эрида восьтісны Америкаса астрономъяс Майкл Браун, Чедвик Трухильо да Дэвид Рабиновиц 2005 воын.
Квенья (кыв)
Квенья — вӧвлытӧмтор Шӧрмуса эльфъяслӧн кыв, лӧсьӧдысь — Британияса гижысь Джон Рональд Реуэл Толкин. Анбуръяс — тэнгвар, сарати, кирт либӧ латин транслитерация.
Ныв
Ныв тайӧ том нывбаба.
Парч (Кулӧмдін район)
Парч (Парч) – Коми Республикаын сикт, Кулӧмдін районысь Парч сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
География
Парч пуксьӧма Эжва юлӧн веськыд бокас. Кулӧмдін юрсиктсянь Парчӧдз 70 км.
Кабувердьяну (кыв)
Кабувердьяну (cabuverdiánu, kriolu kabuverdianu, kriolu, kriol) - португал креол кыв, Кабо-Верде діяслӧн португалкӧд официал кыв. Анбур - латин (ALUPEC).
Пример
Ôi Cábu Vêrdi, Bô qu’ ê nhâ dôr más sublími Ôi Cábu Vêrdi, Bô qu’ ê nhâ angústia, nhâ paxõ Nhâ vída nâce Dí disafíu dí bú clíma ingrátu Vontádi férru ê bô nâ nhâ pêtu Gôstu pâ lúta ê bô nâ nhâs bráçu Bô qu’ ê nhâ guérra, Nhâ dôci amôr Stênde bús bráçu, Bú tomâ-m’ nhâ sángui, Bú rêga bú tchõ, Bú flúri! Pâ térra lôngi Bêm cába pâ nôs Bô cú már, cêu í bús fídju N’ úm dôci abráçu dí páz
Вистина
Вистина (ижора Viistina, роч Вистино) - грезд Кингисепп районын (Ленинград обласьт), ижора войтырлӧн культура шӧрин. Йӧз - 991 морт (2007).
Терентьев Семён Константинович
Терентьев Семён Константинович (1945) — коми гижысь.
Олан туй
Чужис 1945 вося моз тӧлысь 16-ӧд лунӧ Большеземельскӧй тундраын Кӧсьтаты бокын. Челядь дыриыс кольӧма кӧр дорын да Инта районса Ярпиягын. Служитіс Ылі Асыввылын, Хабаровскын. Лесотехническӧй техникум помалӧм бӧрын уджаліс мастерӧн да механикӧн Сыктывкарса механическӧй заводын.
Гижан удж
Гижны босьтчӧма 1988 воын. Гижӧдъясыс петавлісны «Войвыв кодзув» да «Арт» журналъясын. Лэдзис куим небӧг.
С. Терентьев велӧдӧма XIV нэмся степан анбур, кӧні эм сӧмын 24 шыпас; содтӧма сэтчӧ судзсьытӧм шыпасъяс (35-ӧдз) да вуджӧдӧма тайӧ анбур вылас коми гижысьяслысь кызь сайӧ ки помысь лӧсьӧдӧм небӧг. На лыдын, удораса гижысь Евгений Афанасьевлӧн «Епшо да Настук» повесьт, «Исус Христослӧн олӧм» и с.в.
Кирик (Удора район)
Кирик (Кирик) — Коми республикаын Удора районса Путшкымдін сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Видза олан, Петрунь! (газет)
Видза олан, Петрунь! — петруньса войтырлӧн газет. Петӧ 2014 вося моз тӧлысь 15-ӧд лунсянь.
Праскан (Ускар каркытш)
Праскан (Праскан) — Коми республикаын Ускар каркытшӧ пырысь грезд.
География
Праскан грездсянь Шеллябӧж сиктӧдз 18 км, Ускарӧдз 112 км.
История
Водзынсӧ вӧлі пырӧ Шеллябӧж сикт сӧвет улӧ.
Инкери финъяс
Инкери финъяс (фин inkeriläiset, inkerinsuomalaiset) — ӧтияс шуӧны, тайӧ финъяслӧн субэтнос, мый артмӧма XVII нэмын Инкери муын, мукӧдыс — тайӧ асшӧр финн-йӧгра войтыр. Олӧ Карелияын, Ленинград да Псков обласьтъясын, Петыркарын, Рытыввыв Сибирын, а сідзжӧ СССР-са вӧвлӧм республикаясын, Суомиын да Швецияын. Кывйыс пырӧ финн кывлӧн асыввыв сёрнисикасъяс лыдӧ (фин. inkerin murre). Паськалӧма лютеран эскӧм да православие.
Репрессия
1930-ӧд вояс пансигӧн инкери финъясӧс мыжтӧг мыжалісны. Найӧ пӧшти ставнас бырисны чужан мусьыс.
Лыд
2010-ӧд вося Йӧзӧс пасъялӧм серти, Рочмуын олӧма 441 инкери фин.
Карелъяс
Карелъяс (кар. karjalaižet) — финн-йӧгра войтыр. Олӧ Карелияын, Ленинград да Твер обласьтъясын, Суоми асыввылын. Сёрнитӧны карел кывйӧн. Гижӧдыс латиница подулын.
Ас ним да войтыр юкӧнъяс
Карелъяслӧн, кыдзи торъя войтырлӧн, артманногыс помӧдзыс абу на туялӧма. Чайтӧны, мый карелъяс артмисны вужвойтыр подулын, кодъяс олісны ӧнія Карелия лунвылын да Суоми асыв-лунвылын, кысянь сэсся вуджисны овны Еджыд саридзлань да Онега ты сайӧ. Ӧні карелъяс чужисны корелъяслӧн весь да лопь войтыркӧд ӧтувтчӧмӧн, кодъясӧс вӧлі зырӧма-нырӧма. Карелъяс босьтісны насянь кыв да культура аслыспӧлӧслунъяс.
Карелъяс кындзи карел этносын торйӧдӧны татшӧм субэтносъяс: «ливвикъяс» (кар. liygilaizet) да «людикъяс» (кар. lyydilaizet), кодъяс торйъялӧны ёнджыкасӧ сёрниӧн. Ливвикъяс ёнджыкасӧ олӧны Карелияса Олонечын, людикъяс — Карелияса Онега ты бердын. Тверса карелъяс (кар. tiverin karielaizet) сідзжӧ торъялӧны сёрни да традиция серти. Мукӧд туялысьыс шуӧны найӧс торъя субэтносӧн.
Карел войтыр пытшкысь сідзжӧ петкӧдӧны лаппи либӧ лаппалайзет субэтнос (сегозерских карел), кодъяс олӧны Сегозеро гӧгӧр. Найӧ пӧ артмӧмны лопар родысь, кодъясӧс ассимилируйтісны карелъяс, но аснимсӧ кольӧмны. Кыв да культура серти лаппияс этша торъялӧны карелъясысь. Карелъяслӧн мӧд котыр, кодъяс асьнысӧ шуӧны лаппиясӧн жӧ, олӧны Саймен тылӧн лунвыв берегын, Суомиса Лаппее уездын, Лаппеенранта кар гӧгӧртасын. Рытыввывса карелъяс (карел-финъяс) пырисны финъяс лыдӧ.
Людикъяс йылысь медводдзаысь казьтылӧ Баварияысь тӧдтӧм гижысь IX нэмлӧн медводдза джынъяс: олӧны пӧ «лиуди» либӧ «люди» племя (лат. liudi). Сёрӧнджык карел-людикъяс («лууд-аана» ним улын) йылысь юӧртӧ Ахмед ибн Фадлан ас небӧгас, кӧні гижис Волга ю кузя 921—922 воясӧ ветлӧм йылысь.
Лыд
Суомиын карел лыдсӧ абу артыштӧма, но чайтӧны, мый 25 сюрс гӧгӧр морт гӧгӧрвоӧ карел кыв, а 5 сюрс морт сёрнитӧ.
Мукӧд канмуын олӧны жӧ карелъяс: Украинаын — 1522 морт, Казахстанын — 753, Беларусьын — 524, Эстонияын — 430, Латвияын — 416.
Зон
Зон тайӧ том айморт.
Йӧртымдін (Удора район)
Йӧртымдін (Ёртом) – Коми республикаын сикт, Удора районысь Йӧртымдін сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
Клейсостома
Клейсостома (Cleisostoma) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын да Австралияын.
Ź
Źź — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ поляк, улыс сорб, беларус (латин анбурын), черногор кывъясын.
Шуанног
поляк — [ʑ]
улыс сорб — [ʑ]
беларус — [zʲ]
Кедвавом (Уква каркытш)
Кедвавом (Кедвавом) — Коми республикаын Уква каркытшӧ пырысь сикт.
Ним артмӧм
Кедвавом артмис кык кывйысь: "кедва" (ю ним) да "вом" (вежӧртас - ю дін).
География
Сикт пукалӧ Изьва юлӧн шуйга берегын. Кедвавомсянь Уква карӧдз 119 км.
История
Кедвавом пуксьӧма Изьва юлӧн шуйга берег вылын. Артмис 1763 – 1784 воясын. 1782 воын “Кедва ю бердын” грездын оліс дас морт (4 мужичӧй, 6 ань), 1795 воын – 26 морт. 1816 воын Кедвавомын оліс 45 морт, 1850 воын – 175 морт. Кедвавом сиктӧ татчӧ волывлісны Изьваса Гам, Ласта грездъясысь. Медбӧръяӧн 19 нэм шӧрын аслас семьяӧн (14 морт) воис Пётр Васильевич Канев. 1856 воын Кедвавомын вӧліс нин 20 овмӧс, 178 олысь (80 мужичӧй да 98 ань), а 1905 воын – 71 овмӧс, 640 олысь (325 мужичӧй да 315 ань). 1918 воын Кедвавом лоис вӧлӧсьтса шӧринӧн, кӧні вӧліны вӧлӧсьтса Управа, пошта станция, вичко, школа. 1926 воын Вылыс Кедваын вӧлі 111 овмӧс, 482 олысь (127 мужичӧй да 255 ань), а Улыс Кедваын – 22 овмӧс, 116 олысь (53 мужичӧй да 61 ань). 1970 воын Кедвавом сиктын оліс 559 морт, 1979 во кежлӧ олысь лыдыс чиніс 440-ӧдз, а 1989 воын сиктын оліс 424 морт (237 мужичӧй да 187 ань)
Культура
Кедва сиктын Вежа Пантелеймонлӧн вичко
Велӧдӧм
Кедвавом сиктын уджалӧ 32 №-а шӧр школа.
Тӧдчана эмторъяс
Кедвавом сиктса памятникъяс.
1) Айму вӧсна ыджыд тышын усьӧмаяслы памятник: меститчанін: Изьва юлӧн берег вылын, сиктса паркын.     Сувтӧдісны 1984 вося ода-кора тӧлысь 9  лунӧ. Автор – Никифоров, художник. Заказчик – Кедвавомса сиктсӧвет. Памятниксӧ сувтӧдісны-стрӧитісны Рочев Василий Федорович, Рочев Митрофан Алексеевич, Глухов Юрий Витальевич. Ыдждаыс – 4,5x4,5x3,5.
2) “Кедве – 200 лет” казьтылан пас: меститчанін: сиктса клуб водзын. Сувтӧдісны 1965 вося лӧддза-номъя тӧлысьын. Авторъяс да вӧчысьяс: Горлачев Василий Иванович, Семяшкин Николай Тимофеевич. Заказчик: Кедвавомса сиктсӧветлӧн исполком. Казьтылан пас – кирпичысь да цементысь вӧчӧм неыджыд обелиск. Обелиск подулас – ӧткодь пельӧсъяса пятиугольник. Ыдждаыс: пасьтаыс – 100 см., джудждаыс – 200 см. Памятник вылын гижӧд: “Кедве 200 лет 1765 – 1965г.г.”
3) Афганистанын кувсьӧм салдат Ю. Стефановичлы казьтылан пӧв, мый ӧшӧдӧма школа банын (1989 во).
Эшмесса пещера
Ƶ
Ƶƶ — латин анбурлӧн шыпас, бергаліс 1920—1940-ӧд воясӧ азербайджан, тотара, башкир, уйгур. узбек, таджик, саха, тыва, монгол, карел кывъясын.
1932—1936 воясӧ Ƶ вӧдитчисны латин коми анбурын (ӧні Ж). 1934—1937 воясӧ шыпас бергаліс кильдин саами кывйын, а 1936—1937 ижора кывйын.
Сідзжӧ шыпас бергалӧ чечен латин анбурын.
Мукӧддырйи Ƶ гижӧны поляк кывйын Ż пыдди.
Шуанног
тотара — [ʒ]
узбек — [ʒ]
саха — [ʒ]
монгол — [d͡ʒ]
таджик — [ʒ]
чечен — [ʒ]
карел — [ʒ]
Коми йӧзкостса эпос
Эпос — важӧн вӧвлӧмторъяс йылысь героическӧй висьтасьӧм, кӧнi петкӧдчӧ йӧз олӧмлӧн ӧтувъя серпас, герой-багатыръяслӧн да эпическӧй мирлӧн ӧтсӧгласа ӧтувъялун. Йӧзкостса эпос чужис культурнӧй геройяс-«первопредокъяс» йылысь мифологическӧй эпос подув вылын.
Акан (кыв)
Акан (Twi [tɕɥi], Fante), сідзжӧ тви, чви либӧ фанте — тайӧ Кот-д’Ивуарын да Ганаын атлантика-конго кыв. Анбур — латин.
Акан анбур
Aa Bb Dd Ee Ɛɛ Ff Gg Hh Ii Kk Ll Mm Nn Oo Ɔɔ Pp Rr Ss Tt Uu Ww Yy
Павловния
Павловния ( Paulownia )  —  Lamiales чукӧрса павловния котырса корья пу увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын.
Луораветлан кыв
Луораветлан кыв (ԓыгъоравэтԓьэн йиԓыйиԓ), сідзжӧ чукот кыв - тайӧ палеоазия кыв, Чукот асвеськӧдлан кытшын официал кыв.
Луораветлан анбур
Латин (1931 - 1937)
Хорн
Хорн (Hoorn) - тайӧ Нидерландъясса кар, Рытыв Фризия районлӧн культурнӧй шӧрин.
Олысь лыд:
Ś
Шуанног
улыс сорб — [ɕ]
беларус — [sʲ]
Пӧлавъя (Емдін район)
Пӧлавъя (Полавье) — Коми Республикаын Емдін районысь Емдін сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
1830-ӧд во
1830-ӧд (Сюрс кӧкъямыссё комынӧд) во — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ пекничасянь.
Мельниковчи (Сыктыв район)
Мельниковчи (Мельниковчи) – Коми Республикаын Сыктыв районса Куратов сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География
Грезд пукалӧ Буб юлӧн шуйга берегын. Мельниковчисянь Кебра шӧрсиктӧдз км, Визин юрсиктӧдз  км.
Олысь лыд
Грездын олӧны комияс.
Мыс сиктса школа
Мыс сиктса школа — Кулӧмдін районса Мыс сиктысь велӧдчанін. 2013 восянь шусьӧ «Ичӧт школа-челядьӧс видзанін» Мыс сиктса муниципальнӧй велӧдан учреждение. Ассьыс историясӧ панӧ 1887 восянь.
История
Мыс сиктын медводдза школа воссис 1887 воын. Тайӧ вӧлі вичкобердса школа, кӧні велӧдчисны 5 зон да 1 ныв. Мӧд воас школаын лыддьыссис нин 13 зон да 3 нывка. Медшӧрсӧ велӧдісны Енлысь оланпас (Закон Божий), лыддьыссьӧм, гижӧд да артасьӧм. Торъя стрӧйба эз вӧв, велӧдчисны купеч Андрей Егорович Паршуковлӧн ӧти жырйын. Медводдза велӧдчысьяснас вӧліны озыр крестьяналӧн челядь. Велӧдіс найӧс Трубачёв Михаил Трифелевич.
1903-1904 велӧдчан во кежлӧ стрӧитісны торъя стрӧйба, сулаліс сійӧ сикт шӧрын вичко дорын. Шусис «Куим класса вичкобердса школа». 1910 во кежлӧ содіс нӧшта ӧти класс и школаыс кутіс шусьыны «Нёль класса вичкобердса школа». Медводдза велӧдысьяснас тайӧ школаясас вӧліны Александр Васильевич да Анна Ивановна Георгиевскийяс гозъя, Маегова Текуса Максимовна. Текуса Максимовнаӧс арестуйтісны 1907 воын позьтӧм брошюраяс видзӧмысь, дзескыдінын сійӧ пукаліс 1917 воӧдз.
1918 восянь вичкобердса школа кутіс шусьыны Медводдза тшупӧда Мысса начальнӧй школаӧн. Школаын велӧдісны Немдін сиктысь Тимушев Константин Иванович, Парч сиктысь Напалкова Надежда Фёдоровна, поплӧн гӧтыр Ермолина Мария Ивановна да Пименов Григорий Максимович. Быд классын вӧлі 15-17 велӧдчысь. Унаӧн школа помалӧм бӧрын велӧдчисны Немдін сиктын.
1937-1938 велӧдчан воын начальнӧй школасӧ вежисны нетыр шӧр школаӧ. Выль велӧдчан во кежлӧ стрӧитісны 180 места вылӧ выль ӧти судтаа школа. Выль школаын вӧлі ставыс - ыджыд классъяс, бур спортзал, физическӧй кабинет, библиотека. 5 классын кутісны велӧдчыны весиг ыджыдджык арлыда челядь – 13-14 арӧса. Выль школаын директорӧн лои Новиков Михаил Иванович. 1938 вося тӧлын уборщица вӧсна школаыс сотчис. Челядьӧс кутісны велӧдны важ начальнӧй школаын, сельсӧветын, больничаын.
1943-1944 велӧдчан во кежлӧ стрӧитісны 180 места вылӧ выль кык судтаа школа. Школасӧ стрӧитісны нюраинын. Канму комиссия школасӧ эз примит. 1952 вося тулысын вӧлі ыджыд ва да школаыс (медводдза судталӧн джынйыс) ойдіс ваӧн. Школаӧ пырисны пыж вылын медводдза судтаса ӧшинь пыр. Школаыс вежыньтчис, пачьяс киссисны, РОНО тшӧктіс вуджӧдны стрӧйбасӧ выліджык местаӧ. 1953 вося гожӧмсянь заводитчис школа вуджӧдӧм, стрӧитӧмыс помасис 1957 воын. Та кадӧ (1953-1957 вояс) челядь велӧдчисны 8 крестьяна керкаын.
1964-1965 велӧдчан во кежлӧ вестибюльысь лӧсьӧдісны жыр 8 класслы.
2013 воын «Ӧкмыс класса школа» Мыс сиктса муниципальнӧй велӧдан учреждение да «Мысса челядьӧс видзанін» школаӧдз велӧдан муниципальнӧй учреждение выль ног котыртісны «Ичӧт школа-челядьӧс видзанін» Мыс сиктса муниципальнӧй велӧдан учреждение.
Луяввр
Луяввр (саами Луяввьр, роч Ловозеро) - сикт Ловозеро районын (Мурманск обласьт), кильдин саами войтырлӧн культура шӧрин. Йӧз - 3141 морт (2002).
Ń
Ńń — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ поляк, улыс сорб, беларус (латин анбурын), кашуб кывъясын. Шуанног — [ɲ]. Сидзжӧ Ń вӧдитчӧны юлев саами кывйын [ŋ] шы пасйӧм пыдди.
Шоутъярв
Шоутъярв (вепс Šoutjärv’, карел Šoutjärvi, роч Шёлтозеро) - сикт Прионежскӧй районын (Карелия), вепс войтырлӧн культура шӧрин. Йӧз - 1039 морт (2002).
Белявчи (Луздор район)
Белявчи (Беляевская) — Коми Республикаын Луздор районса Абъячой сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География
Грезд пукалӧ Луз юлӧн веськыд берегын. Белявчисянь Абъячой шӧрсиктӧдз 4 км, Сыктывкар юркарӧдз км.
Олысь лыд
Грездын олӧны комияс.
Санго (кыв)
Санго (yângâ tî sängö [jáŋɡá tí sāŋɡō]) - Шӧр Африкаса Республикаын, Чадын да Конго Демократия Республикаын креол кыв, Шӧр Африкаса Республикалӧн франсузкӧд официал кыв. Анбур - латин.
Санго анбур
Сідзжӧ: ä, ë, ï, ö, ü, â, ê, î, ô, û, kp, gb, mb, mv, nd, ng, ngb, nz
C, J, Q, X сӧмын ас нимъясын.
Пример (Шӧр Африкаса Республикалӧн кып)
E Zîngo
Косьювом (Инта каркытш)
Косьювом (Косьювом) — Коми Республикаын Инта каркытшӧ пырысь сикт.
География
Косьювом сикт пукалӧ куим километра сайын Кось ю вомсянь, коді усьӧ Уса юӧ. Косьювомсянь Интаӧдз 57 км.
Олысь лыд
1926 — 34, 1979 — 397, 1989 — 294, 1992 — 321, 2000 — 287, 2014 - 197.
Культура
Сиктса библиотекаын эм абонемент да лыддьысян жыръяс, ичӧтик музей, кодӧс котыртiс библиотекарь Ольга Михайловна Мельник. Экспонатъяссӧ чукӧртiс да корсис сиктысь.
Сиктын вӧлі акань театр, йӧктан да сьылан котыръяс, «Том гитарист» кружок, кысян кружок, челядьлӧн художественнӧй самодеятельносьт. Косьювомысь «Пульс» агитбригада — Инта карын босьтӧма мӧд тшупӧда места.
Транспорт
Гожӧмнас сиктӧдз позьӧ локны ва кузя пыжӧн либӧ катерӧн. Быд вежон воторникӧ лэбалӧ пассажирскӧй вертолёт. Тӧвнас – зимник туй кузя позьӧ локны машинаӧн либӧ буранӧн. Тувсов да арся рӧспута дырйи воан сӧмын вертолётӧн.
Сотовӧй связь
Сиктын эм мобильнӧй связь. МТС, Билайн, Теле 2, Мегафон операторъяс. Кык сюрс дас кыкӧд воын МТС компания сувтӧдісны сиктын вышка.
Ĺ
Ĺĺ — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ словак анбурын. Шуанног — [l̩ː].
1829-ӧд во
1829 во – Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ четвергсянь.
Сьӧська (Княжпогост район)
Сьӧська (Шошка) – Коми республикаын сикт, Княжпогост районысь Сьӧська сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
География
Сьӧська пукалӧ Емва юлӧн берегын. Сиктсянь Емваӧдз 32 км, Сыктывкар юркарӧдз 148 км.
Ŭ
Шуанног
эсперанто — [u̯] либӧ [w]
джарай — [u]
беларус — [u̯]
Бедьвож (Луздор район)
Бедьвож (Бедьвож) — Коми Республикаын Луздор районысь Ваймӧс сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь посёлок.
Олысь лыд
Посёлокын олӧны комияс да рочьяс.
Ć
Ćć — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ поляк, вылыс сорб, улыс сорб, хорват, серб (латин анбурын), словен (ас нимъясын), беларус (латин анбурын) кывъясын.
Шуанног
поляк — [t͡ɕ]
вылыс сорб — [ʧ]
хорват — [ʨ]
Видзӧдӧй тшӧтш
С́
Телугу
Телугу (తెలుగు telugu, [t̪eluɡu]) - тайӧ Индияын (Андхра-Прадеш, Орисса, Тамилнад, Карнатака штатъясын) дравид кыв. Андхра-Прадеш штатлӧн официал кыв. Анбур - телугу.
Телугу анбур
Гора пасъяс:
Мӧд пасъяс:
Лыдпасъяс:
Первомайскӧй (Сыктыв район)
География
Посёлок пукалӧ Сыктыв юлӧн шуйга берегын. Первомайскӧйсянь Куньыб шӧрсиктӧдз км, Визин юрсиктӧдз км, Сыктывкар юркарӧдз км.
Гӧрдсёлькуп
Гӧрдсёлькуп (роч Красноселькуп) - сикт Красноселькупскӧй районын (Ямал-Яран асвеськӧдлан кытш). Йӧз - 5018 морт (2009). Войтыръяс: рочъяс: 3320; яранъяс: 68; сёлькупъяс: 624; мансияс: 7; эвенкияс: 14; хантыяс: 40; мӧд: 945.
Тойма (Удора район)
Тойма (Тойма) — Коми республикаын Удора районса Путшкымдін сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Лебежнӧй (Кулӧмдін район)
Лебежнӧй (Лебяжск) – Коми Республикаын Кулӧмдін районысь Парч сикт овмӧдчӧминса грезд.
География
Лебежнӧй пуксьӧма Эжва юлӧн веськыд берегас.
Поёл (Сыктыв район)
География
Поёл сикт пукалӧ Сыктыв ю бокын, Визин юрсиктсянь 20 км ылнаын, Сыктывкар юркарсянь 108 км ылнаын.
Сиктыс кузя нюжалӧма трасса пӧлӧн.
Юкӧнъясыс:
Сикт улӧ пырӧны тшӧтш татшӧм овмӧдӧминъяс:
Эновтӧм оланінъяс:
Сынянырд (Ускар каркытш)
Сынянырд (Сынянырд) — Коми республикаын Ускар каркытшӧ пырысь грезд.
География
Сынянырд грездсянь Колва сиктӧдз 49 км, Ускарӧдз 31 км.
Вевдорйывгорт (Луздор район)
Вевдорйывгорт (Маловыльгорт) — Коми Республикаын Луздор районса Абъячой сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География
Грезд пукалӧ Луз юлӧн шуйга берегын, Лель ю бокын. Вевдорйывгортсянь Читаёв сиктӧдз 6 км, Абъячой юрсиктӧдз 20 км.
История
2016 воын грездын пырӧма Абъячой сикт овмӧдчӧмин улӧ (2016 вося ода-кора тӧлысь 6-ӧд лунся 41-РЗ № Коми республикаса оланпас).
Олысь лыд
Грездын олӧны комияс.
Щукин Николай Александрович
Олан туй
Николай Щукин чужӧма Емдін районса Лыаты грездын 1933-ӧд воын. Чужан лунсӧ пасйӧ моз тӧлысь 2-ӧд лунӧ, но стӧч чужан лунсӧ оз тӧд. Кыдзи ачыс висьталӧ, моз тӧлысь 2-ӧд лунӧ сійӧс пыртлӧмаӧсь. 1937 воын семьяыс вуджӧма овны Сыктывкарӧ. Батьыс усьӧма Айму вӧсна Ыджыд тыш дырйи; мамыс ӧтнас быдтӧма кык челядьӧс.
Сизим класс помалӧм бӧрын 1948-ӧд восянь 1950-ӧд воӧдз велӧдчӧма ремесленнӧй училишӧын. Кык во вӧлі кочегарӧн «Шенкурск» да «Иртыш» паракодъяс вылын, Эжваса судоверфь электростанцияын. Армияын служитӧм бӧрын 1956-ӧд восянь 1964-ӧд воӧдз вӧлӧма турбинаса машинистӧн Лесокомбинат посёлокса электростанцияын. Машинистӧн уджалігӧн велӧдчӧма рытъя школаын. 1964-ӧд восянь уджалӧма Коми гижысь котырын литконсультантӧн.
1964-ӧд воын пырӧма велӧдчыны А.М. Горький нима литературнӧй институтӧ. Велӧдчӧма куим курс, сэсся уджысь орӧдчытӧг помалӧма Вылыс партийнӧй школаысь журналистика юкӧн. Корреспонденталӧма да редакторалӧма республикаса радиоын, 1978-ӧд восянь уджалӧма «Чушканзі», «Войвыв кодзув» да «Би кинь» журналъясын.
Кулӧма 2022-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь 26-ӧд лунӧ. Гуалӧма тӧвшӧр тӧлысь 29-ӧд лунӧ Вылыс Човса шойнаын.
Гижан удж
Кывбуръяс гижны Николай Щукин босьтчӧма ремесленнӧй училишӧын велӧдчигӧн на. Медводдза кывбурсӧ йӧзӧдӧма «Войвыв кодзув» журналын 1958-ӧд воын. 1965-ӧд воын Коми небӧг лэдзанінын петӧма «Ме радейта» медводдза кывбур чукӧрыс.
1991-ӧд восянь пырӧ СССР-са гижысь котырӧ.
Гижӧ тшӧтш челядьлы. «Нагай-лэбач», «Зарни сюра кӧр» да «Нёрымӧ дядьӧ» кывбура мойдъяс подулын фольклорысь босьтӧм сюжетъяс. На серти спектакльяс пуктӧма Коми Республикаса вужвойтырлӧн шылада-драмаа театрын.
2015-ӧд воын йӧзӧдӧма «Став олӧм да нелямын лун» автобиографическӧй роман. Кывбуръяссӧ да висьтъяссӧ вуджӧдӧма роч, мари, удмурт, фин, болгар да мукӧд кыв вылӧ.
Николай Щукин новлӧма кузь еджыд тош. Та вӧсна сійӧс тшӧкыда ӧткодялӧны Лев Толстойкӧд да Кӧдзыд пӧлькӧд.
Протея
Протея ( Protea ) — протея котырса корья пу увтыр. Сійӧ быдмӧ Лунвыв Африкаын да.
Ľ
Ľľ — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ словак анбурын. Шуанног — [ʎ].
Ʀ
Ʀʀ (yr) — латин анбурлӧн шыпас, кутшӧм вӧдитчӧны кыв туялысьяс важ скандинав кывлӧн транскрипцияын ᛦ (ир) руна пыдди. Шуанног — [ɻ].
Чуклӧм (Сыктыв район)
Чуклӧм (Чухлэм) – Коми Республикаын Сыктыв районысь Чуклӧм сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
Ним артмӧм
Чуклӧм ним артмис ....
География
Чуклӧмӧдз Визин юрсиктсянь 30 км, Сыктывкар юркарсянь 92 км сайын.
Кхуздул (кыв)
Кхуздул (Khuzdul либӧ Khuzdûl) — вӧвлытӧмтор Шӧрмуса гномъяслӧн кыв, лӧсьӧдысь — Британияса гижысь Джон Рональд Реуэл Толкин. Анбур — кирт либӧ латин транслитерация.
Торлопов Георгий Иванович
Торлопов Георгий Иванович (Ивӧ Ёгор; 1913—2001) — коми гижысь, вуджӧдчысь, коми литература туялысь, критик.
Олан туй
Георгий Иванович чужӧма 1913-ӧд вося вӧльгым тӧлысь 10-ӧд лунӧ Вӧлӧгда губерняысь Яренск уездса Паль сиктын (ӧні — Коми Республикаса Сыктывдін район). Начальнӧй школа помалӧм бӧрын уджалӧма Усть-Сысольскын кирпич вӧчан заводын. Айкатыласа профтехшколаын босьтӧма слесар, кӧрт кузя токар, дорччысь, жестянщик да трактористлысь специальносьтъяс. 17 арӧссянь куим во уджалӧма «Комилес» трестлӧн Ношульса трактор базаын. Кардорын куим тӧлысься курсъяс вылын велӧдчӧм бӧрын уджалӧма Луздор районса комсомол комитетын, а сэсся ВЛКСМ-лӧн Коми обкомын секретарлӧн отсасьысьӧн.
Кулӧма Сыктывкарын 2001-ӧд вося йирым тӧлысь 10-ӧд лунӧ.
Гижан удж
Ассьыс «Выль керка» медводдза висьтсӧ Георгий Торлопов йӧзӧдӧма 1936-ӧд воын. Георгий Торлопов пырӧма коми литератураӧ медводз кыдзи вуджӧдчысь. Комиӧдӧма роч классикаысь нималана гижӧдъяс: А. С. Пушкинлысь «Дубровский», «Слово о полку Игореве», В. Василевскаялысь, Викентий Вересаевлысь, Б. Горбатовлысь, Александр Авдеенколысь романъяс да мукӧд гижӧд.
Сёрӧнджык шыӧдчӧма критика дорӧ да йӧзӧдӧма коми литература йылысь некымын статья — Нёбдінса Виттор, Тима Вень, Иван Вавилин, Николай Фролов (Сук Парма) да мукӧдлӧн гижӧдъяс йылысь.
Таысь кындзи, Г.И. Торлопов вӧлӧма антологиа да гижӧд чукӧр, коми литератураысь бӧрйӧм гижӧдъяс дасьтысьӧн. Медшӧр уджъяс лыдын: «Коми поэзия антология» (1967), Нёбдінса Витторлӧн куим небӧга йӧрым, Тима Веньлӧн, Илля Васьлӧн да Николай Шаховлӧн (Сандрик Микол) бӧрйӧм гижӧдъяс. Георгий Торлопов гижӧма «Писатели Коми АССР» справочник (петавлӧма кыкысь — 1961, 1970).
1990-ӧд воясӧ чукӧртӧма Илля Васьлысь литературно-критическӧй гижӧдъяссӧ, помалӧма Иван Куратовлӧн гижӧдъясын кыв йылысь ыджыд удж.
Гижысь котырын 1954-ӧд восянь.
1828-ӧд во
1828 во – Григорий календар серти кассяна во, пансьӧ воторниксянь.
Сеселва (кыв)
Сеселва (Seselwa) либӧ сейшел креол кыв - франсуз креол кыв, Сейшел діяслӧн англичанкӧд да франсузкӧд официал кыв. Анбур - латин.
Сеселва анбур
A B D E F G I K L M N O P R S T U V W Y Z
Ɉ
Ɉɉ — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ аруако кывйын Колумбияын. Шуанног — [d͡ʒ].
1930—1931 воясӧ Ɉ сідзжӧ вӧдитчисны тыва анбурын.
Ŕ
Ŕŕ — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ словак, улыс сорб да брауи кывъясын.
Важӧн эускара кывйын ŕ гижисны rr пыдди.
Шуанног
словак — [r̩ː]
улыс сорб — [rʲ]
брауи — [ɽ]
Ʝ
Ʝʝ — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ ик кывйын Угандаын. Шуанног — [ʄ].
1827-ӧд во
1827 во – Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ выльлунсянь.
Кӧсьтин (Сыктыв район)
Кӧсьтин (Костин) – Коми Республикаын Сыктыв районса Куратов сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География
Грезд пукалӧ Буб юлӧн веськыд берегын. Кӧсьтинсянь Кебра шӧрсиктӧдз км, Визин юрсиктӧдз  км.
Олысь лыд
Грездын олӧны комияс.
Лодыгин Василий Григорьевич
Лодыгин Василий Григорьевич (1947—2022) — коми гижысь, Коми Республикаса нимйӧза поэт (2017), журналист, общественнӧй удж вӧчысь.
Олан туй
Василий Лодыгин чужӧма 1947-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь 6-ӧд лунӧ Коми АССР-ын (öнi — Коми Республика) Кулӧмдiн районса Дзоль сельсовет улӧ пырысь Габов грездын. 1966-ӧд воын помалӧма Керчомъяса шöр школа. 1966–1970 воясӧ велӧдчӧма Коми канмуса педагогика институтын филология факультетын. 1970-ӧд восянь уджалӧма роч кыв да литература велӧдысьӧн Улыс Вочса шӧр школаын. 1971–1972 воясӧ служитӧма армияын. 1972 восянь радиовещаниеын уджалысь. 1973-ӧд восянь уджалӧ Кулӧмдiн районса «Парма гор» газетын: вӧлі медшöр редакторӧн, кывкутысь секретарӧн.
Кулӧма 2022-ӧд вося сора тӧлысь 15-ӧд лунӧ. Колльӧдчӧмаӧсь Сыктывкарын, Кулӧмдінын. Гуалӧма чужанінас, Кулӧмдiн районса Габов грездын, 2022-ӧд вося сора тӧлысь 18-ӧд лунӧ.
Гижан удж
Василий Лодыгин йöзöдсьö 1968-ӧд восянь. Гижöдъяссö позьö аддзыны уна газет да журналысь: «Би кинь», «Войвыв кодзув», «Север»; «Югыд туй», «Молодёжь Севера»; «Ленин туйӧд», «Звезда», «Маяк Сысолы», «Выль туйöд».
В.Лодыгин петкӧдчӧ кыдзи кывбуралысь, сьыланкывъяс лӧсьӧдысь, гижысь, журналист, вуджӧдчысь. Талун кежлӧ Лодыгинлӧн йӧзӧдӧма 11 небӧг коми кывйӧн: «Менам улича» (1972); «Ставыс на водзын» (1978); «Мича лун» (1986); «Вуджанiн» (1993); «Чалльöг» (2005). «Мусукасян рöм» (1998) небӧгӧ пыртӧма абу сӧмын кывбуръяс, но и висьтъяс, неыджыд пасйӧдъяс да коми сьыланкывъяс. Василий Лодыгин гижӧ чужан му, уджалысь йӧз, томулов да радейтчӧм йылысь. Тöдчана пай сылöн поэзияас босьтö философскöй миниатюраяс – 4-8 визя кывбуръяс.
Гижö оз сöмын верстьöлы, но и медся ичöт лыддьысьысьяслы. Дзöля челядьлы сылöн петавлiс Коми небöг лэдзанiнын куим небöг: «Вуграсигöн» (1970), «Козин» (1990) да «Паса шор» (1995). Бöръя небöгас кывбуръяс, висьтъяс, мойдъяс да сьыланкывъяс.
Ас кадö ветлiс том гижысьяслöн VI Ставсоюзса чукöртöм вылö. Вöлi пырö Коми гижысь котырлöн правлениеö, «Войвыв кодзув» журнал редколлегияö. Россияса журналист котырö пырысь (1981), СССР-са гижысь котырö пырысь (1982).
Веськöдлö «Парма гор» газет редакция бердын лöсьöдöм районса гижысь войтырлӧн «Эжва» котырöн.
В. Г. Лодыгин вöлi сьыланкыв лöсьöдысьяслöн да асшöр шылад тэчысьяслöн «Василей» гаж котыртысьяс да пырöдчысьяс лыдын. «Василей» гажсö котыртiс Кулӧмдiн сиктын 1994 воын Василий Гущин да Василий Чувьюровкöд (Кузьнеч Вась) öтвылысь.
Общественнӧй удж вӧчысь
1990-ӧд воын Кулӧмдiн районын вöлi лöсьöдöма «Эжватас» котыр, а веськöдлысьнас бöрйöма Василий Лодыгинӧс.
Тимонин Николай Иосифович
Тимонин Николай Иосифович (1934—2016) — геолог-туялысь, геология-минералогия наукаясса доктор.
Олан туй
1952 воын помаліс Изьва районса Мокчой шӧр школа, 1957 воын — В.В. Вахрушев нима Свердловскса горнӧй институтысь геолого-разведка факультет, босьтіс гӧрд диплом «Техника разведки» специальносьт серти.
1957—1961 воясӧ уджаліс Лунвыв Уралса да Оренбургса геология управленньӧяслӧн геолоразведкаясын, корсис изшом да ыргӧн куйланінъяс. 1961 восянь уджаліс СССР-са наукаяс академияысь Коми филиаллӧн Геология институтын: старшӧй лаборант, младшӧй да старшӧй научнӧй сотрудникӧн, институтса туясян секретарӧн, ведушӧй да главнӧй научнӧй сотрудникӧн.
Куліс Сыктывкарын 2016 вося лӧддза-номъя тӧлысь 19-ӧд лунӧ.
Туясян удж
25 во чӧж нуӧдіс туясьӧмъяс Тиманын, Войвыв да Полярнӧй Уралын, Пай-Хойын, Вайгач да Выльму діясын. Туясян уджъясыс йитчӧмаӧсь Урал-Из гӧраяс артмӧмкӧд.
Ȼ
Ȼȼ — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ ӧткымын америкаса вужвойтыръяслӧн кывъясын, пример вылӧ, кутенай (шуанног — [t͡s]) да саанич (шуанног — [kʷ]).
Тимонин Николай Иосифович
Туясян удж
Кандидат ним вылӧ диссертациа дорйис 1971 воын СССР-са наукаяс академиялӧн Геология институтын.
1998 воын Коми наука шӧринса Геология институтын дорйис геология-минералогия наукаясса доктор ним вылӧ диссертациа. Йӧзӧдіс 300 сайӧ туясян удж, на лыдын 20 монографиа.
Общественнӧй удж
Н.И. Тимонин вӧчис ыджыд общественнӧй удж.
Котыртіс да веськӧдліс туясян экологическӧй уджтасъясӧн: «Сӧстӧм Печора» (1986), «Коми Республикаса видзана вӧр-ва мутасъяс» (1996). Вӧлі куим тома «Коми Республика» энциклопедияын медшӧр редакторӧс вежысьӧн.
Ыджыд Ді (Удора район)
Ыджыд Ді (Острово) — Коми республикаын Удора районса Путшкымдін сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Загаръя (Луздор район)
Загаръя (Загарская) — Коми Республикаын Луздор районса Абъячой сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Олысь лыд
Грездын олӧны комияс.
Ƒ
Ƒƒ — латин анбурлӧн шипас, бергалӧ эве кывйын. Шуанног — [ɸ].
Адзвавом (Инта каркытш)
Адзвавом Адзьвавом) – Коми республикаын Инта каркытшӧ пырысь сикт.
Ним артмӧм
Сиктлӧн воддза нимъяс: Иг, Савита, Адзва щелля юр, Адзва вом гору
География
Сиктыс сулалӧ Усва юлӧн веськыд берегын, Адзва ю вомсянь 2 км. улынджык. Интасянь Адзвавомӧдз 110 км.
Олысь лыд
1905 — 19, 1909 — 28, 1970 — 325, 2000 — 199.
Климов (Кулӧмдін район)
Климов (Климовск) — Коми Республикаын Кулӧмдін районысь Зимстан сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География
Грезд пуксьӧма Пруб юлӧн веськыд берегӧ. Климов грездсянь Зимстанӧдз 17 км.
Ʋ
Ʋʋ — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ эве кывйын. 1931—1955 воясӧ шыпас вӧдитчисны шона анбурын. Шуанног — [β].