cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Латгал кыв
Латгал кыв (latgaļu volūda) — тайӧ асыввыв Латвияын (Латгалияын) балт кыв.
Аралия котыр
Аралия котыр (Araliaceae) — корья пу быдмӧг котыр. Аралияяс 2 увтыр да 254 сикас.
Эвпоматия
Эвпоматия (Eupomatia) — магнолия чукöрса Эвпоматия котырса (Eupomatiaceae) корья пу котыр. Австралияын да Выль Гвинеяын.
Чилиса песо
Чилиса песо тайӧ сьӧм Чилиын.
Удэгей кыв
Удэгей кыв (udege, udihe, ude) - тайö Хабаровск крайын да Саридздор крайын тунгус-маньчжур кыв.
1360-ӧд вояс
Сюрс куимсё квайтымынӧд вояс - 1361 восянь 1370 воӧдз.
Удэгей кыв
Удэгей анбур
Латин (1931-1937):
Ӧнія кирилл:
Лӧддза-номъя тӧлысь 12-ӧд лун
Лӧддза-номъя тӧлысь 12-ӧд лун — Григорий календарын 163-ӧд лун (кассяна воясӧ — 164-ӧд лун). Во помӧдз 202 лун.
Чужисны
+: Категория:Чужисны лӧддза-номъя тӧлысь 12-ӧд лунӧ
Кулісны
+: Категория:Кулісны лӧддза-номъя тӧлысь 12-ӧд лунӧ
Лӧддза-номъя тӧлысь 13-ӧд лун
Лӧддза-номъя тӧлысь 13-ӧд лун — Григорий календарын 164-ӧд лун (кассяна воясӧ — 165-ӧд лун). Во помӧдз 201 лун.
Кулісны
+: Категория:Кулісны лӧддза-номъя тӧлысь 13-ӧд лунӧ
Вертикордия
Вертикордия (Verticordia) — мирт котырса корья пу увтыр. Сійӧ быдмӧ Австралияын.
Вӧльгым тӧлысь 11-ӧд лун
Вӧльгым тӧлысь 11-ӧд лун — Григорий календарын 315-ӧд лун (кассяна воясӧ — 316-ӧд лун). Во помӧдз 50 лун.
Лунвыв Африкаса ранд
Ранд тайӧ сьӧм Лунвыв Африкаса Республикаын.
Перуса выль соль
Выль Соль тайӧ сьӧм Перуын.
1380-ӧд вояс
Сюрс куимсё кӧкъямысдасӧд вояс - 1381 восянь 1390 воӧдз.
Араза
Араза (Eugenia stipitata) —  мирт котырса корья пу вид. Сійӧ быдмӧ Лунвыв Америкаын.
Вӧльгым тӧлысь 12-ӧд лун
Вӧльгым тӧлысь 12-ӧд лун — Григорий календарын 316-ӧд лун (кассяна воясӧ — 317-ӧд лун). Во помӧдз 49 лун.
Вандопсис
Вандопсис (Vandopsis) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын.
1390-ӧд вояс
Сюрс куимсё ӧкмысдасӧд вояс - 1391 восянь 1400 воӧдз.
Краснодар край
Краснодар край тайӧ регион Рочмуын.
Жемайт кыв
Жемайт кыв (žemaitiu kalba) — тайӧ рытыввыв Литваын (Жемайтияын) балт кыв.
Йӧвдін (Княжпогост район)
Йӧвдін (Евдино) — Коми Республикаын Княжпогост районысь Ветью сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Кивиок
Кивиок — тайӧ Сатурнлӧн спутник. Сылӧн радиус — 8 км. Сатурнӧдз шӧр кост 11 111 000 км. Кивиок восьтіс Канадаса астроном Брэтт Глэдмэн 2000 воын.
Удора район
Удора район (Удорский район) — тайӧ Коми Республикалӧн район.
Юрсикт: Кослан
Оланінъяс
Удора районын 55 оланін: куим карса овмӧдчӧмин, кӧкъямыс посёлок, ӧкмыс сикт да 35 грезд.
Юклӧм
Удора район торъялӧ 15 веськӧдлан юкӧд вылӧ. Тані эм 3 карса да 12 сиктса овмӧдчӧмин.
2025-ӧд во
2025 (кык сюрс кызь витӧд) во — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ середасянь.
Грумичама
Грумичама ( Eugenia brasiliensis ) — мирт котырса корья пу вид. Сійӧ быдмӧ Бразилияын.
И
Ии (важ слав. ) — кирилл анбурлӧн шыпас. Лыд пасйӧм — 8.
Шуанног
роч — [i], [ɨ]
украин — [ɪ]
русин — [ɪ]
серб — [i]
македон — [i]
казах — [ɘj], [əj]
Беларус кывйын [i] шы пасйӧм пыдди гижӧны І.
Лӧддза-номъя тӧлысь 14-ӧд лун
Лӧддза-номъя тӧлысь 14-ӧд лун — Григорий календарын 165-ӧд лун (кассяна воясӧ — 166-ӧд лун). Во помӧдз 200 лун.
Чужисны
+: Категория:Чужисны лӧддза-номъя тӧлысь 14-ӧд лунӧ
Кулісны
+: Категория:Кулісны лӧддза-номъя тӧлысь 14-ӧд лунӧ
Ураки (Луздор район)
Ураки (Ураки) — Коми Республикаын Луздор районса Слудка сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
1990-ӧд во
1990-ӧд (Сюрс ӧкмыссё ӧкмысдасӧд) во — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ выльлунсянь.
Батак кывъяс
Батак кывъяс - войвыв Суматра ді вылын (Индонезия) малай-полинезия кывъяслӧн чукӧр. Анбуръяс - латин, шоча батак аслыссикас анбур.
Чекши (Луздор район)
Чекши (Чекша) – Коми Республикаын Луздор районса Ношуль сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь посёлок.
География
Посёлок пукалӧ Чекши юлӧн веськыд берегын. Чекшисянь Ношуль шӧрсиктӧдз 1 км, Абъячой юрсиктӧдз 33 км, Сыктывкар юркарӧдз 222 км.
Олысь лыд
Грездын олӧны комияс да рочьяс.
Гапликов Сергей Анатольевич
Гапликов Сергей Анатольевич (1970) — Коми республикаса Юралысь (сыӧдзыс 2015 вося кӧч тӧлысь 30-ӧд лунсянь — удж вӧчысь).
Олан туй
Чужӧма 1970-ӧд вося косму тӧлысь 29-ӧд лунӧ Кыргыз ССР-са Фрунзе (ӧні — Бишкек) карын.
Рочму Федерецияса Президент Володь Путин индӧдӧн пуктӧма Коми Республикаса Юралысьлысь удж вӧчысьӧн 2015 вося кӧч тӧлысь 30-ӧд лунсянь.
2016-ӧд вося кӧч тӧлысь 18-ӧд лунся бӧрйысьӧмъяс дырйи бӧрйӧма Коми Республикаса Юралысьӧн. Бӧрйысьӧмъяс вылӧ воліс 40% гӧгӧр морт (691 267-сьыс): на пиысь 174 567 морт (либӧ 62,17 %) гӧлӧсуйтіс С.А. Гапликов вӧсна
Ас кӧсйӧм серти эновтӧма Юралысьлысь должносьтсӧ 2020-ӧд вося косму тӧлысь 2-ӧд лунӧ.
Гозъя олӧм
Гӧтырыс — Гапликова Галина Евгеньевна, нылыс — Дарья, пиыс — Александр.
1410-ӧд вояс
Сюрс нёльсё дасӧд вояс - 1411 восянь 1420 воӧдз.
1420-ӧд вояс
Сюрс нёльсё кызьӧд вояс - 1421 восянь 1430 воӧдз.
Иджирак
Иджирак — тайӧ Сатурнлӧн спутник. Сылӧн радиус — 6 км. Сатурнӧдз шӧр кост 11 124 000 км. Иджирак восьтісны Брэтт Глэдмэн, Джон Кавелаарс да мӧд астрономъяс 2000 воын.
Ваниль (быдмӧг)
Ваниль ( Vanilla ) — Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Америкаын, Азияын да Африкаын.
Перк
Перк (Nucifraga caryocatactes; Кедровка; ореховка) — катша-рака котырысь лэбач.
Ыджда да рӧм
Тушанас жебджык чавканысь, сьӧктаыс овлывлӧ 194 граммӧдз, кузьтаыс — 38 сантиметрӧдз. Гӧн рӧмыс перкаль-рудов, еджыдӧн серӧдышталӧма; бордйыс, бӧжыс, нырыс да кокыс сьӧд, бӧж йылыс еджыд визя. Юр вылысыс пемыдруд, синмыс мугӧмсьӧд. Тшапыд кокыс кузь чуньяса да ён гыжъяса.
Паськалӧм
Олӧ-вылӧ зэв паськыда: кыдзи Европаын, сідзи и Азияын. Россияын паныдасьлывлӧ Кола кӧджсянь Камчаткаӧдз, а Коми муын — Урал из бердын, Эжва йылын, Удораса вӧръясын. Быдтысьӧны перкъяс оз парма пасьтала, а сӧмын сэні, кӧні эмӧсь сус пуяс, сы вӧсна мый пӧткӧдчӧны медсясӧ сус коль тусьӧн. Та серти и сетӧмаӧсь рочьяс лэбачыслы кедровка нимсӧ.
Оласног
Перкъяслӧн оласногыс урлӧн да сизьлӧн кодь. Пашкыр бӧжаясыд моз жӧ найӧ олӧны сӧмын лыска вӧрын да сёйӧны коль кӧйдыс, а сідзжӧ шашаритчывлӧны пучерӧ, чуктӧдӧны кырсьсӧ да кыз нырнас тотшкӧдӧны-перъялӧны пуас пырӧм гагъясӧс. Та вӧсна кӧнсюрӧ кайяссӧ нимтӧны тшӧтш урперкӧн.
Тӧв и гожӧм перкъяс оз эновтлыны чужанінсӧ. Но коль артмытӧм воясӧ пӧтӧса местаяс корсьӧм могысь пӧ лэбзьывлӧны мукӧд муясӧ да весиг воӧдчывлӧны Рытыввыв Европаӧдз.
Поздйысьӧм
Рӧдмӧдчыны пондӧны перкъяс водз тулыссянь. Косму тӧлысь пуксигӧн дасьтӧны позъяснысӧ джуджыд пуяс вылӧ, мусяньыс 4-8 метр вылнаӧ, тэчӧны найӧс ньӧръясысь да нитшкысь, пыдӧсас вольсалӧны кос турун да рой. Перклӧн позтырас овлывлӧ куим-ӧ-нёль кольк, найӧ кельыдлӧз рӧмаӧсь да руд либӧ сера чутаӧсь. Пӧжсигас позъяс пукалӧ сӧмын энь тылабордаыс, сёяннас сійӧс могмӧдӧ айпӧлыс. Кольксьыс петӧм бӧрын кайпияныс бать-мамныскӧд ӧтув олӧны 25 лунӧдз да эновтӧны позсӧ лӧддза-номъя тӧлысьын.
1761-ӧд во
1761 (сюрс сизимсё квайтымын ӧтиӧд) во — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ четвергсянь.
Перк
Сёян
Кынӧмпӧтнысӧ перкъяс перйӧны со кыдзи. Нетшыштасны кольсӧ сус пуысь да лэбӧдасны кутшӧмкӧ из, мыр либӧ пӧрӧм пу вылӧ да сэні пуксьӧмӧн пондасны чашкӧдавны коль сьӧмсӧ, медым килльыны тусьяссӧ. Пӧтыштӧм бӧраныс нӧшта на перъяласны дас кымын тусь либӧ унджык — кыв уланыс тӧрмӧн, а сэсся лэбзясны нуръясянінсяньыс вель ылӧдз, овлывлӧ некымын километр сайӧдз, да мӧдасны дзеблавны вайӧм сёянсӧ водзӧ кежлӧ нитш, из да гылалӧм коръяс улӧ. Дыр кад чӧж оз вунӧдны лэбачьясыс ассьыныс дзебасъяссӧ. Весиг тӧвся кадӧ джуджыд лым улысь стӧча корсяласны заптӧм тусьяссӧ. А мыйтакӧ вунӧдӧмаыс оз жӧ весьшӧрӧ вош. Наӧн мойвиас чӧсмасьны уръяслы, а некодӧн аддзытӧмсьыс чужасны выль петасъяс. Тадзи перкъяс отсалӧны паськавны сус пуяслы. Дерт, перкъясыд ёнакодь пайкӧны коль вотысь йӧзӧс, но сы пыдди бурыс насянь эм жӧ: кор тусь сёйысьясыд, торйӧн нин шондӧдӧм бӧрын, гырысь кельӧбъясӧн лэбалӧны пуысь пуӧ да азыма бырӧдӧны-кокалӧны вӧръяс тшыкӧдысь гагъясӧс да налысь номыръяссӧ.
Лӧддза-номъя тӧлысь 15-ӧд лун
Лӧддза-номъя тӧлысь 15-ӧд лун — Григорий календарын 166-ӧд лун (кассяна воясӧ — 167-ӧд лун). Во помӧдз 199 лун.
Перк
Рӧдвуж кывйын
Перымса комияс лэбачсӧ нимтӧны миян моз жӧ: перкӧн либӧ колиперкӧн («колльыд» на ногӧн «коли»). «Перк» нимсӧ важ йӧз лӧсьӧдлӧмаӧсь уна сё во сайын, но ӧтувъя коми войтырлӧн удмуртъяслӧн пӧль-пӧчьясысь торъялӧм бӧрын нин. Артмӧма сійӧ «перкйыны» кывйысь, кодлӧн вежӧртасыс «пылльыны-килльыны кыша тусь». Лунвывланьджыкса вӧръясад сус пуыд оз быдмы, но удмуртъяслӧн кывкудъясын лэбач нимыс эм — пушмульысиись (комиӧдны кӧ, тайӧ «ӧрек сёйысь»).
Лӧддза-номъя тӧлысь 15-ӧд лун
Кулісны
+: Категория:Кулісны лӧддза-номъя тӧлысь 15-ӧд лунӧ
Лихачёв Михаил Павлович
Лихачёв Михаил Павлович (1901—1937) — перым коми гижысь, вуджӧдчысь, перым коми литературалы подув пуктысь, велӧдан небӧгъяс дасьтысь.
Олан туй
Михаил Лихачёв чужӧма 1901-ӧд вося вӧльгым тӧлысь 4-ӧд лунӧ (вӧльгым тӧлысь 17-ӧд лунӧ — выль стиль серти) Перым губерняысь Соликамск уездса (ӧні — Кудымкар районса) Йӧг сиктын. Помалӧма Йӧгса кык класса училишӧ, Кудымкарса вылыс начальнӧй училишӧ, Юсьваын велӧдысьяслысь семинария (1919-ӧд воын). Уджалӧма Поносовса да Йӧгваса начальнӧй школаясын (1919—1920), нуӧдӧма грамотаӧ велӧдан удж (котыртӧма ликбез да комсомол котыръяс). 1920—1921-ӧд воясӧ Гӧрд армияын служитӧм бӧрын веськӧдлӧма Йӧгваса, Шипицын начальнӧй школаясӧн (1921–1924). 1925-ӧд воын уджалӧма йӧзӧс велӧдан Кудымкарса юкӧнын, 1926—1930 воясӧ — Перым-Коми кытшса «Гӧрись» газетын. 1930-ӧд восянь велӧдчӧма Москваса редакционно-издательскӧй институтын да ӧттшӧтш уджалӧма перым коми кыв вылын велӧдан да художествоа небӧг йӧзӧдан Шӧр небӧг лэдзанінлӧн Перым-Коми секцияын (1930–1933). 1933-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысьсянь уджалӧма Перым Коми кытшса исполкомлӧн туясян бюроын.
1937-ӧд воын Михаил Лихачёвӧс мыждӧны «революциялы паныд удж нуӧдӧмысь» да сійӧ жӧ воас, аслас чужан луннас, лыйлӧны. Реабилитируйтӧма 1956-ӧд воын.
Гижан удж
Гижан уджӧ босьтчӧма 1923-ӧд воын. Медводдза кывбуръясыс петавлӧмаӧсь «Гӧрись» газетын да «Ордым» журналын. 1926 воын гижысьлӧн петӧ «Пионер» медводдза асшӧр кывбур чукӧр да «Выль туйӧт» медводдза повесьт. 1936 воын Кудымкарын вӧлі йӧзӧдӧма «Менам зон» (Менам пиӧй) роман — перым-коми литератураын медводдза ыджыд гижӧд.
Некымын небӧг лэдзанінын петавлӧма 20 сайӧ литературно-художественнӧй да велӧдан небӧг.
Перым коми кыв вылӧ вуджӧдлӧма А. Пушкинлысь, Н. Некрасовлысь, А. Кольцовлысь, Д. Бедныйлысь, А. Бартолысь кывбуръяссӧ, М. Горкийлысь «Мам» роман да висьтъяссӧ, Н. Островскийлысь «Как закалялась сталь» да мукӧд.
1934-ӧд воын вӧлі бӧрйӧма гижысьяслӧн I-дза ставсоюзса съезд вылӧ, кӧні сійӧс босьтӧмаӧсь СССР-са гижысь котырӧ. Сэн жӧ тӧдмасьӧма А. М. Горкийкӧд.
Паметь
1991-ӧд воын лӧсьӧдӧма М.П. Лихачёа нима литературнӧй премия. Сылӧн нимӧн шуӧма Кудымкарын шӧр улича да Перым-Коми кытшса вужвойтырлӧн небӧгаин, ӧшӧдӧма казьтылан пӧв Кудымкарса администрацияын (Лихачёв ул., 54); сылӧн нимыс индӧма Перым Коми кытшса гижысьлӧн памятникын (Кӧч сикт, 2004 во).
Тӧвся Паралимпиада ворсӧмъяс (2014)
Тӧвся Паралимпиада ворсӧмъяс (2014) — войтыркостса спорт вермасьӧмъяс.
Официальнӧй ним — XI тӧвся Паралимпиада ворсӧмъяс. Мунісны Сочиын (Россия) 2014 вося рака тӧлысь 7-ӧд лунсянь рака тӧлысь 16-ӧд лунӧдз. Паралимпиада ворсӧмъяслӧн талисманъяс Югӧр (рочӧн Лучик) да Лымчир (рочӧн: Снежинка). Вермасьӧмъяс мунӧны сэні жӧ, кӧні мунісны Сочиын XXII Тӧвся Олимпиада ворсӧмъяс.
Комиысь спортсменъяс
Мария Иовлева
Прусс кыв
Прусс кыв (Prūsiska Bila), сідзжӧ важ прусс — тайӧ бырӧм (сёрнитісны XVIII нэмодз) балт кыв Асыввыв Пруссияын (ӧні Калининград обласьт да асыв-войвыв Польша).
Ыстӧгъяс
Praprusoj
Ациантера
Ациантера (Acianthera ) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Шӧрвыв да Лунвыв Америкаын.
Сикасъяс
Бразилияын сикасъяс :
Рочму
Юркар Мӧскуа. Каналан кыв Роч.
Рочму федерацияса тэчасног сораса республика. 2012 вося ода-кора тӧлысьын канмуӧн президентӧ лоӧма Путин Владимир, Веськӧдлан Котырӧн юралысь Медведев Дмитрий.
Оланподув серти, Рочмуӧ пырӧ 83 субъект: на пиын 46 обласьт, 21 — республика, 9 — дінму (край), 2 — федеральнӧй тӧдчанлуна кар, 4 — асвеськӧдлан кытш да ӧти — асвеськӧдлан обласьт.
Рочму 18 канмукӧд орчча (муын медыджыд петкӧдлас), сы лыдын пыдди пуктытӧм: косӧд Норвегиякӧд, Суоми Мукӧд, Эстмукӧд, Латвиякӧд, Литвакӧд, Польшакӧд, Беларуськӧд, Украинакӧд, Абхазиякӧд, Грузиякӧд, Лунвыв Осетиякӧд, Азербайджанкӧд, Казахстанкӧд, КВР-кӧд, Монголиякӧд, КВДР-кӧд; саридзӧд Япониякӧд да АӦШ-кӧд.
1430-ӧд вояс
Сюрс нёльсё комынӧд вояс - 1431 восянь 1440 воӧдз.
Рочму
Рочму уна сикас войтыра канму, торъяван ыджыд этнокультураса унапӧлӧслунӧн. Олысьяс унджыкыс (75 % гӧгӧр) асьтӧ лыддьӧны православвьӧлань, мый вӧчӧ Рочмуӧс канмуӧн муын медыджыд православнӧй олысъяскӧд.
ССРС киссьӧм бӧрын 1991 во помын Рочмуӧс шуисны ССРС-са инӧд вежысь канмуӧн да Рочму пырис ӦВК-са Безопасносьт Сӧветӧ. Та кындзи, Рочму пырӧ мукӧд войтыркостса котырӧ: ӦВК, АКЛ, ЕврАзЭС, ЦАС, ОДКБ, ШОС, АТЭС и с. в.
1440-ӧд вояс
Сюрс нёльсё нелямынӧд вояс - 1441 восянь 1450 воӧдз.
Лӧддза-номъя тӧлысь 16-ӧд лун
Лӧддза-номъя тӧлысь 16-ӧд лун — Григорий календарын 167-ӧд лун (кассяна воясӧ — 168-ӧд лун). Во помӧдз 198 лун.
Кулісны
+: Категория:Кулісны лӧддза-номъя тӧлысь 16-ӧд лунӧ
1450-ӧд вояс
Сюрс нёльсё ветымынӧд вояс - 1451 восянь 1460 воӧдз.
Лӧддза-номъя тӧлысь 17-ӧд лун
Кулісны
+: Категория:Кулісны лӧддза-номъя тӧлысь 17-ӧд лунӧ
Мӧскуа
Мӧсква (водзджык Канкар; Москва) – Роч Федерациялӧн юркар, Мушар вылас медыджыд каръясысь ӧти.
Ним йылысь
Мӧсква шусьӧ сідз Мӧсква (Мӧс(к)-ва?) ю ним серти, код вылын сійӧ сулалӧ.
Олысьяс
Йӧз:
1460-ӧд вояс
Сюрс нёльсё квайтымынӧд вояс - 1461 восянь 1470 воӧдз.
Понтшак
Понтшак (Amanita phalloides) – тайӧ тшак.
Аралия
Аралия ( Aralia ) — аралия котырса корья пу увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын да Америкаын.
Палиак
Палиак — тайӧ Сатурнлӧн спутник. Сылӧн радиус — 11 км. Сатурнӧдз шӧр кост 15 200 000 км. Палиак восьтіс Канадаса астроном Брэтт Глэдмэн 2000 воын.
Виника
Виника (Winika cunninghamii) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Выль Зеландын.
Чирк
Чирк (Tettigonioidea; кузнечик) — веськыд бордъя гагъяслӧн сикас.
Паськалӧм
Чиркъясӧс лыддьӧны медважся ловъя ловъясӧн таладор югыдас. Мусярвывса чиркъяслысь став сикассӧ арталӧны 7 сюрсӧдз.
Олӧны-вылӧны найӧ Рочму пасьтала, оз паныдасьлыны сӧмын кынйира войвылын, пустыняясын да джуджыд гӧраяса местаясын. Медся тӧдсаӧсь на пиысь татшӧмъяс: «турунвиж чирк» (рочӧн «зелёный кузнечик»), «руд чирк» («серый кузнечик»), «сьылысь чирк» («певчий кузнечик»), «ыджыд чирк» («дыбка степная») да «бӧжа чирк» («хвостатый кузнечик»).
Ыджда да рӧм
Юрыс чирклӧн вель ыджыд, синмыс юр ӧтар-мӧдарас. Вӧсньыдик да вель кузь кыкнан ускыс бӧрлань кусыня. Бордйыс нёль, вылыссаясыс чорыдӧсь, улыс бордъясыс пырыс тыдаланаӧсь да вӧсньыдикӧсь. Мукӧд бордъя гагъясысь (бобувъясысь, лӧдзьясысь, гутъясысь) торъялӧ сійӧн, мый лэбавны на моз оз вермы. Кокыс куим гоз — кык водз, кык шӧр да кык бӧр кок. Воддзаясыс, медым подӧн ветлӧдлыны, бӧръяясыс — медым чеччавны. Бордъяссӧ чеччалігас и паськӧдлывлӧ, медым ылӧджык воӧдчыны. Пельыс чирклӧн потас кодь, абу юрас, а водз кокас. Сы отсӧгӧн и кывзӧ ас гӧгӧрсьыс шыяссӧ. Эньясыс мыгӧраджыкӧсь айясыс серти, налӧн рушку помас чурвидзӧ, быттьӧ ёсь йыла шыпурт, чаль кодь кольк пуктаныс.
Оласног
Чирксӧны сӧмын айясыс. Чирган шыясыс петӧны оз вомсьыс, а вылыс бордъяссӧ ӧта-мӧдыскӧд ниртігӧн. Сьылӧмнас найӧ юӧртӧны матігӧгӧрса мукӧд чиркыслы, мый тайӧ местаыс сьылысьыслӧн и татчӧ сэсся сюйсьыны некодлы оз позь. Неуна мӧд ногӧнджык чирксӧны, кор чуксалӧны ас дінас энь пӧвъяссӧ.
Олӧны чиркъяс оз уна лыда котыръясӧн, а ӧткӧн-ӧткӧн. Гожӧм шӧрнас гозйӧдчӧм бӧрас эньыс сюйыштлӧ небыд муӧ кольк пуктансӧ да лэдзӧ сэтчӧ сё кымын кольк. Му пытшкас колькъясыс арйӧны да тӧвйӧны. Локтан тулыснас наысь артмӧны номыръяс. Номыръясыс ӧдйӧ сӧвмӧны да пӧрӧны выль чиркъясӧ.
Шӧрпӧлӧс ыджда чиркъяслӧн вывтырыс овлывлӧ куим-ӧ-нёль сантиметрӧдз. Кызвыныс олӧны сук туруна видзьяс да няня ыбъяс вылын, вӧр дорӧсъясын, садъясын да паркъясын. Унджыкыс пӧткӧдчӧны гут-гагйӧн, сёйӧны номыръясӧс, лёльӧясӧс, куталӧны бобувъясӧс. Уськӧдчывлӧны и ассьыныс ичӧтджык да жебджык чиркъяс вылӧ. Яя сёяныс кӧ абу тырмымӧн, йирӧны ён черлыяснас быдмӧгъяслысь небыд заяссӧ, коръяссӧ да дзоридзьяссӧ. Чиркъяслӧн асланыс вӧрӧгыс абу жӧ этша. Мед кӧть и веж рӧм сертиыс найӧс сьӧкыд казявны турун пӧвстысь да пу коръяс вылысь, чиркъясӧс кыйӧдӧны да тшапйӧдлӧны шыръяс, лягушаяс, лёкгагъяс да быдсяма лэбачыс.
Рӧдвуж кывйын
Кызвын комиыс турун пӧвстын олысьтӧ «чиркӧн» шуӧны, мукӧдсьыс чирксӧм-сьылӧмнас торъялӧны да. Емвасаяс сы пыдди вӧдитчӧны «турундзез» кывйӧн. Перымса комияс мукӧдлаын тшӧтш «турундзезӧн» нимтӧны, но векджык шуӧны «кӧбывка». Удмуртъяс ногӧн «ӟозы». Тайӧ висьталӧ сы йылысь, мый «дзез» («ӟозы») кывйыс вӧлӧма уна сюрс во сайын нин, важ перым войтырлӧн куим пельӧ (удмуртъяс, лунвывса да войвывса комияс вылӧ) юксьытӧдз на.
Капустин Сергей Алексеевич
Капустин Сергей Алексеевич (1953—1997) — спортсмен (шайбаа хоккей), спортса нимӧдана мастер, олимпияса чемпион. Чужис Укваын.
Гермиона
121 Гермиона — тайӧ Шонді ылдӧсын астероид. Сылӧн ыджда — 254 ± 4 × 125 ± 9 км. Гермиона восьтіс америкаса астроном Джеймс Крэйг Уотсон 1872 воӧ.
Спутник
Астероидлӧн эм спутник — S/2002 (121) 1 (Лафайет). Сылӧн ыджда — 12 ± 4 км. Спутник восьтісны америкаса астрономъяс Кек телескоп вылын 2002 воӧ.
Китай
Китай (Китай кыв:中華人民共和國 - 中华人民共和国 - Zhōnghuá Rénmín Gònghéguó) - тайӧ государство асыввывса Азия
Шипраге
Шипраге (Šiprage, Шипраге / Šiprage, Šiprage) — Босния да Герцеговиналӧн рытыв-войвылын грезд, Серб Республикаын, Котор-Варош карсянь асыв-лунвывлань 30 км. Баня-Лука регионын Котор-Варош общиналӧн шӧрин.
Тимин Владимир Васильевич
Тимин Владимир Васильевич  (комиӧн – Игӧ Вась Володь; 1937—2015) — нималана коми гижысь, Коми Республикаса нимйӧза гижысь (2006).
Олан туй
Владимир Тимин чужӧма 1937 вося сора тöлысь 2 лунӧ Сыктывдін районысь Паджга сикт овмӧдчӧминӧ пырысь Гаръя грездын. 1958 воын помалӧма Печораса ювывса техникум да гожöмнас уджалiс «Волховстрой» пароход вылын механиклöн мöд отсасьысьöн. 1958–1962 воясӧ служитӧма Сöветскöй армияын, кöнi помалӧма механикъяслысь военно-авиационнöй школа да водзö служитӧма ракетнöй часьтъясын.
Академияын уджалiгöн некымын во чöж дикторалӧма республикаса радиоын. Уджалӧма Печора карын энергопоезд вылын электрооборудование серти специалистöн. Директоралӧма Сыктывдін районысь Зеленеч сиктса школаын. Уджалӧма телевидениелöн Сыктывкарса студияын ыджыд да медшöр редакторöн, Коми небöг лэдзанiнын медшöр редакторӧн, Республикаса Госкомиздатын (öнi — печать агентство) веськöдлысьӧн, «Войвыв кодзув» журналын медшöр редакторӧн.
Дыр кад чӧж вӧлӧма Коми Республикаса Гижысь котыр правлениелöн веськöдлысьöс вежысьӧн.
Гижан удж
Кывбуръяс гижны босьтчис Печораса техникумын на. Школаын, техникумын да армияын В.Тимин вöлi лэдзö стенгазетаяс да литературнöй альманахъяс, кöнi и вöлi йöзöдöны сылысь медводдза гижöмторъяссö.
Медводдза кывбурсö йöзöдiс 1963 воын «Войвыв кодзув» журналын, кор вöлi нин дась гижысьöн. Кывбурыслöн нимыс – «Пöрысь вöв». Сёрöнджык коми гижысь Елена Козлова гижис, мый Владимир Тимин пырис коми литератураö «Пöрысь вöв» вылын.
Гижан уджын эз тэрмöдлы асьсö. Гижысьлöн «Туйын да гортын» медводдза кывбур чукöр петiс 1971 воын – пöшти дас во мысти. Выль кывбур чукöръяс («И öтнам, и йöзкöд» (1979), «Йöзлань чужöмöн» (1987)) петкöдлiсны сылысь гижан сям кыпöдöмсö.
«Мича Ёма» кывбур чукӧрысь 1997 вося вӧльгым тӧлысь 29 лунö Матиас Кастрен котыр сетiс Владимир Тиминлы литератураысь премиа (Финляндия). Автор лои медводдзаöн, кодлы сетiсны тайö премиасö финн-йöгра гижысьяс пöвстын.
1997—1998 воясын «Войвыв кодзув» журнал йöзöдiс Тиминлысь «Эжва Перымса зонка» повесьт. 2000 воын повесьтсö йöзöдöма торъя небöгöн, а 2001 воын нин Коми небöг лэдзанiнын петiс роч кыв вылö вуджöдöмöн «Мальчик из Перми Вычегодской» ним улын. Вуджöдчысьыс — коми гижысь Елена Габова. Челядьлы лöсьöдöм историческöй повесьтысь Владимир Тиминлы сетöма Иван Куратов нима канмуса премиа. Роч вылысь 2006 воын Арво Валтон повесьтсö вуджöдöма сiдзжö эст кывйö. 2016 воын Паула Кокконен повесьтӧ фин кывйӧ вуджӧдӧма веськыда коми гижӧдсьыс «Tikö. Vähä-Permin poika» ним улын.
2011 воын Владимир Тиминлӧн «Важ пӧльяслӧн му вылын» небӧг шуӧма 2011 вося медбур небӧгӧн («коми кыв вылын» нимпасын).
Владимир Тиминлысь гижöдъяссö вуджöдöма роч, украина, эст, венгер да мукöд кыв вылö. Вуджӧдчысьяс: Андрей Попов, Елена Габова, Александр Суворов, Юрий Ионов, Надежда Мирошниченко, Александр Алшутов, Глеб Пагирев, Евгения Измайлова, Андрей Канев, Виктор Кушманов, Лидия Обольсина, Игорь Михайлов, Григорий Гончаров.
Тиминлöн кывбуръяс вылö лöсьöдöма сьыланкывъяс. Меднималана сьыланыс — «Тэ менам сьылан».
В.Тимин сiдзжö дасьтывлiс сценарийяс, на серти Коми республикаса телевидение студия пуктывлiс фильмъяс. Ачыс снимайтчис «Уляшевъяс» документальнӧй кинофильмын.
Общественнöй удж
1980-ӧд вояс помсянь зілис «Коми войтыр» ӧтмунӧмын.
Велöдöм
Владимир Тимин уна во чӧж (2000—2010) велӧдіс Том гижысьяслӧн гожся университетын. Дасьтіс том гижысьясӧс.
Небöгъяс
Йӧзӧдӧма 8 кывбур чукӧр да 4 проза небӧг.
Уйба Владимир Викторович
Уйба Владимир Викторович (1958) — туялысь, медицина наукаясса доктор, профессор, бурдӧдысь, Коми республикаса Юралысь (2020-ӧд восянь).
Олан туй
Чужӧма 1958-ӧд вося йирым тӧлысь 4-ӧд лунӧ Омск карын инженер семьяын. 1982-ӧд воын помалӧма Свердловскса каналан медицина институт (ӧні — Уралса каналан медицина университет), врач-гигиенист, эпидемиолог.
1982—1984-ӧд воясын уджалӧма врач-терапевтӧн Свердловск карса бурдӧдчанінын. 1984—1989-ӧд воясын вӧлӧма медшӧр бурдӧдысьӧн Свердловск обласьтса Заречнӧй карын Белоярск АЭС-лӧн профилакторийын. 1989—1999-ӧд воясын — Свердловск обласьтса Заречнӧй карын медсанчасьтын начальник.
2002—2003-ӧд воясӧ — «ВИРУ» ичӧт кывкутана котырын медшӧр директор (Свердловск обласьт, Заречнӧй кар). 2005-ӧд воын помалӧма Россия Федерацияса Веськӧдлан котыр бердын Йӧзкостса овмӧс Академияын «Предприятие вылын экономика да веськӧдлӧм» курс.
1999—2002-ӧд воясӧ да 2003-ӧд вося лӧддза-номъя тӧлысьсянь ӧшым тӧлысьӧдз — Рочмуса Минздрав бердын медико-биологическӧй да экстремальнӧй мытшӧдъяс серти Федеральнӧй управленньӧын веськӧдлысьӧс вежысь, 2003-ӧд вося ӧшым тӧлысьсянь 2004-ӧд вося вӧльгым тӧлысьӧдз — управленньӧса веськӧдлысь («Медбиоэкстрем»), 2004-ӧд вося вӧльгым тӧлысь 6-ӧд лунсянь 2020-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь 22-ӧд лунӧдз — Федеральнӧй медико-биологическӧй агентствоын веськӧдлысь (2004-ӧд вося вӧльгым тӧлысьын «Медбиоэкстрем» управленньӧ подулын котыртӧма ФМБА).
2005-ӧд восянь — Рочмуса ФМБА бердын дипломбӧрса удж сикасӧ велӧдан Институтын общественнӧй дзоньвидзалун да дзоньвидзалун видзан кафедраса заведуюшӧй (2018-ӧд восянь — ФМБА-са Инновация да дугӧдчытӧг велӧдчӧмса медико-биологическӧй университет. 2009-ӧд восянь институтса ректор. 2020-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь 22-ӧд лунсянь косму тӧлысь 2-ӧд лунӧдз — Рочмуса дзоньвидзалун министрӧс вежысь.
Уйба Комиын
Рочму Федерацияса Президент Володь Путин индӧдӧн пуктӧма Коми Республикаса Юралысьлысь удж вӧчысьӧн 2020-ӧд вося косму тӧлысь 2-ӧд лунсянь.
2020-ӧд вося кӧч тӧлысь 13-ӧд лунӧ В.В. Уйба вӧлі бӧрйӧма Коми Республикаса Юралысьӧн. Сы вӧсна кипасалісны 73,18% бӧрйысьысь (145 058 морт). Бӧрйысьны волӧма сӧмын 30,14 морт.
Туялан удж
«Медицина экстремальных ситуаций» да «Медицинская радиология и безопасность» журналъясын медшӧр редактор.
Гозъя олӧм
Гӧтырыс — Галина Юрьевна — врач, быдтӧны вит челядьӧс.
Якуньёль (Луздор район)
Якуньёль (Якуньель) — Коми Республикаын Луздор районса Слудка сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь посёлок.
Ѝ
Ѝѝ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ болгар да македон кывъясын омонимъясӧ торйӧдӧм пыдди, пример вылӧ: и — и, да / ѝ — сылысь, сылы (ань рода).
Серб кывйын Ѝ вӧдитчӧны [i] шылӧн дженьыд кыз тон пасйӧм пыдди.
Роч да украин кывъясын ѝ вӧдитчисны XX нэмлӧн водзӧдз И шыпас вылын личкӧм пасйӧм пыдди (ӧні и́), пример вылӧ: вѝна — винаяс / вина̀ — мыж.
Мукӧддырйи ѝ вӧдитчӧны роч кывчукӧръясын содтӧд личкӧм пасйӧм пыдди, пример вылӧ: жѝзнеспосо́бный.
Берл Лазар
Берл Лазар, сідзжӧ Шломо Дов-Бер Пи́нхос Лазар (שלמה דובער פנחס לאזאר) — тайӧ Рочмулӧн медшӧр раввин (Рочмуса Еврей Котыръяс Федерацияысь). Сійӧ 2005 восянь сідзжӧ Рочму Федерация Общественнӧй Палатаса. Чужис 5724 вося сіван 8 лунӧ (1964 вося ода-кора 19 лунӧ) Милан карын (Италия).
Лӧддза-номъя тӧлысь 18-ӧд лун
Кулісны
+: Категория:Кулісны лӧддза-номъя тӧлысь 18-ӧд лунӧ
Сиарнак
Сиарнак — тайӧ Сатурнлӧн спутник. Сылӧн радиус — 20 км. Сатурнӧдз шӧр кост 17 531 000 км. Сиарнак восьтісны Брэтт Глэдмэн, Джон Кавелаарс да мӧд астрономъяс 2000 воын.
Кось (Княжпогост район)
Кось (Кошки) — Коми Республикаын Княжпогост районысь Серегов сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
1470-ӧд вояс
Сюрс нёльсё сизимдасӧд вояс - 1471 восянь 1480 воӧдз.
Цинорхис
Цинорхис (Cynorkis) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Лунвыв Африкаын да Мадагаскарын.
Ѐ
Ѐѐ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ македон кывйын омонимъясӧ торйӧдӧм пыдди, пример вылӧ: не — абу / нè — миянӧс, се — ас / сè — став.
Серб кывйын Ѐ вӧдитчӧны [e] шылӧн дженьыд кыз тон пасйӧм пыдди.
Мукӧддырйи ѐ вӧдитчӧны роч кывчукӧръясын содтӧд личкӧм пасйӧм пыдди, пример вылӧ: псèвдосфе́ра.
Уртшак
Уртшак (Russula) – тайӧ тшак.
1480-ӧд вояс
Сюрс нёльсё кӧкъямысдасӧд вояс - 1481 восянь 1490 воӧдз.
Хорват кыв
Хорват кыв (хорват hrvatski jezik) — тайӧ лунвыв славян кыв, Хорватияын каналан да официал кыв.
Хорват анбур
Тонъяс пасйӧны: à ȁ á â. Кузь шыяс пасйӧны: ā.
Бакамач
Бакамач (Lycoperdon) – тайӧ тшак.
Кузивансикт (Сыктыв район)
Кузивансикт (Кузивансикт) – Коми республикаын Сыктыв районса Поёл сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География
Грезд пукалӧ Сыктыв юлӧн шуйга берегын. Кузивансиктсянь Поёл шӧрсиктӧдз 0,5 км, Визин юрсиктӧдз км, Сыктывкар юркарӧдз км.
Таркек
Таркек — тайӧ Сатурнлӧн спутник. Сылӧн радиус — 3,5 км. Сатурнӧдз шӧр кост 17 910 600 км. Таркек восьтісны Америкаса астрономъяс Скотт Шеппард, Дэвид Джуитт, Джен Клина да Брайан Марсден 2007 воын.
Вӧльгым тӧлысь 14-ӧд лун
Вӧльгым тӧлысь 14-ӧд лун — Григорий календарын 318-ӧд лун (кассяна воясӧ — 319-ӧд лун). Во помӧдз 47 лун.
Вӧльгым тӧлысь 13-ӧд лун
Вӧльгым тӧлысь 13-ӧд лун — Григорий календарын 317-ӧд лун (кассяна воясӧ — 318-ӧд лун). Во помӧдз 48 лун.
Нимлунъяс
Алексей, Анатолий, Артемий, Василий, Всеволод, Герман, Демьян, Кузьма, Никодим, Николай, Роман, Савва, Сергей, Спиридон, Станислав, Степан, Трофим, Фёдор, Яков, Ярослав
Ельдӧг
Ельдӧг (Lactarius resimus) – тайӧ тшак.
Урсула
375 Урсула — тайӧ Шонді ылдӧсын астероид. Сылӧн ыджда — 216 ± 10 км. Урсула восьтіс францияса астроном Огюст Шарлуа 1893 воӧ.
1989-ӧд во
1989 (Сюрс ӧкмыссё кӧкъямысдас ӧкмысӧд) во — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ вежалунсянь.
Суоми кыв
Суоми кыв (suomen kieli), сідзжӧ финн кыв — тайӧ Суоми Муын каналан кыв.
Эмакыв
Эмакывлӧн суоми кывйын эм кык лыд: ӧтка лыд (Yksikkö) да уна лыд (Monikko); дас кык вежлӧг:
Индан-асалан суффиксъяс
Talo (керка):
Кадакывлӧн вежласьӧм
Kertoa (висьтавны):
Ӧнія кад
Колян кад
Колян кад, соссяна форма
Локтан кад
Локтан кад, соссяна форма
1490-ӧд вояс
Сюрс нёльсё ӧкмысдасӧд вояс - 1491 восянь 1500 воӧдз.
Муош
Муош (Talpidae) тайӧ пемӧс.
Лӧддза-номъя тӧлысь 19-ӧд лун
Кулісны
+: Категория:Кулісны лӧддза-номъя тӧлысь 19-ӧд лунӧ
Ациантус
Ациантус (Acianthus) – Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Австралияын.
1500-ӧд вояс
Сюрс витсёӧд вояс - 1501 восянь 1510 воӧдз.
Из Мари
Из Мари (Урал марий) тайӧ этнос чукӧр Асыввыв Мари субэтносын.
Пекин
Пекин (北京 Бӧйтин) - тайӧ Китайса кар, Китайлӧн юркарыс. Промышленнӧй, научнӧй да культурнӧй шӧрин.
Вӧльгым тӧлысь 15-ӧд лун
Вӧльгым тӧлысь 15-ӧд лун — Григорий календарын 319-ӧд лун (кассяна воясӧ — 320-ӧд лун). Во помӧдз 46 лун.
Коровина Надежда Степановна
Коровина Надежда Степановна (1957) — коми фольклор туялысь, филологияса кандидат.
Олан туй
Надежда Коровина чужӧма 1957 вося йирым тӧлысь 22-ӧд лунӧ Коми АССР-ысь Удора районса Кослан сиктын. 1980 воын Сыктывкарса канму университетысь филология факультет помалӧм бӧрын во велӧдӧма Удора районын Черныб сиктса восьмилетньӧй школаын. 1981 вося лӧддза-номъя тӧлысьсянь нёль во секретаралӧма ВЛКСМ-лӧн Удора районса комитетын, веськӧдлӧма велодчысь том йӧзлысь да пионерия юкӧдӧн. 1985 вося тӧвшӧр тӧлысьын пырӧма уджавны Кыв, литература да история институтса литература да фольклор секторӧ старшӧй лаборантӧн. Помалӧма СССР-са наукаяс академиялӧн Коми филиаллысь аспирантура (1988). Аспирантура помалӧм бӧрын уджалӧма фольклор да йӧзкостса искусство секторын младшӧй научнӧй сотрудникӧн (1988 восянь), литература да фольклор юкӧдын научнӧй сотрудникӧн (1994 восянь), фольклор секторын научнӧй сотрудникӧн (2007 восянь), сэсся старшӧй научнӧй сотрудникӧн (2011 восянь).
Туялан удж
Н.С. Коровина туялӧ коми мойдъяс, мойдысьясӧс. 2004 воын дорйӧма кандидат ним вылӧ диссертация, темаыс – «Типология и стилевое родство коми и русских сказок».
1988-ӧд во
1988 (Сюрс ӧкмыссё кӧкъямысдас кӧкъямысӧд) во — Григорий календар серти кассяна во, пансьӧ пекничасянь.
Климов Юрий Михайлович
Олан туй
Юрий Климов чужӧма 1940-ӧд вося сора тӧлысь 22-ӧд лунӧ Сыктывкарын.
Лыткина Галина Питиримовна
Лыткина Галина Питиримовна (1928—2014) — коми актриса, РСФСР-са нимӧдана артист.
Олан туй
Галина Лыткина чужис 1928 вося урасьӧм тӧлысь 20-ӧд лунӧ Коми АССР-ын Емдін сиктын. Сійӧ кӧсйис лоны артисткаӧн, но 16 арӧсын лои велӧдысьӧн — помаліс Емдін сиктын педучилишӧ. Сійӧс мӧдӧдісны уджавны Кӧрткерӧс районӧ. Паракодӧн Сыктывкарӧ воӧм бӧрын аддзис театрса студиаӧ йӧзӧс чукӧртӧм йылысь юӧр. Г. Лыткин муніс театрӧ да дасьтысьтӧг сдайтіс пыран экзаменъяс. Сылӧн велӧдысьясӧн вӧліны: Николай Дьяконов (студиаӧн веськӧдлысь), Степан Ермолин, роч актёръяс Н. Н. Шамраев, Н. М. Колокольников. Сылӧн кумирӧн коми сцена вылын вӧлі театрса актриса Анна Русина.
Кулӧма 2014-ӧд вося ода-кора тӧлысь 5-ӧд лунӧ.
Занулльӧ (Луздор район)
Занулльӧ (Занулье) – Коми Республикаын сикт, Луздор районысь Занулльӧ сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
Ним артмӧм
«Занулье» («Занюлье») сикт ним артмӧма аслыссикас пуксянін вӧсна. Сійӧ сулалӧ кык ю костын — Ыджыд Нюлаю да Ичӧт Нюлаю костын. Кӧть кодар боксяньыс оз матыстчы мортыд, сикт век лоӧ Нюла ю сайын, мый рочӧн лоӧ «За Нюлой». Сэсся ним комиӧнджык кутісны шуны «Занулльӧ».
География
Сикт пукалӧ Луз юлӧн шуйга берегын. Занулльӧсянь Абъячой юрсиктӧдз 50 км. Ассыввылын, 6 км сайын, куйлӧ «Сыктывкар — Мураши» автотуй (Р24).
Уличаяс: Томлун ул., Шӧр ул., Юхнин нима ул.
Лелькуйтчанкыв
Лелькуйтчанкыв - фольклор жанр, пырӧ челядь фольклор жанръяс лыдӧ.
Коми челядь фольклор туялысь Юрий Рочев пыртіс лелькуйтчанкывъяссӧ ворсӧмкӧд йитчытӧм челядь фольклорӧ.
Исус Кристос
Исус Кристос (Ἰησοῦς Χριστός; Иисус Назаретысь, Иисус Спаситель, Спас, ישוע‎ — Иешуа Га-Ноцри) — Енлӧн пи, Ен-пи, мӧд Святӧй Троицын, морт тыра да Ен тыра.
Лӧддза-номъя тӧлысь 20-ӧд лун
Лӧддза-номъя тӧлысь 20-ӧд лун — Григорий календарын 171-ӧд лун (кассяна воясӧ — 172-ӧд лун). Во помӧдз 194 лун.
Чужисны
+: Категория:Чужисны лӧддза-номъя тӧлысь 20-ӧд лунӧ
Австралия (мувеж)
Мувывтор – матö ыджда
Олысьыс – 21 млн. морт гöгöр.
Ыджда, куйланiн да дорöсъяс
Ыджда сертиыс Австралия – медся ичöт му юкöн, эськö Европа мувывтор серти сiйö лоö 4/5 юкöныс ыджда-а. Йöз лыд серти сiйö кольччö Европаысь унапöв.
Австралия куйлö Лунвыв шарджынйын – ылын мукöд му юкöнъясысь. Неуна ичöтджык войвыв юкöныс сылöн – тропикдорса климат вöньын, а ыджыдджыкыс, лунвыв юкöныс – лунвыв шöркоддьöм климат вöньын. Австралия куйлö медся матын Азиясянь; Азиякöд сiйöс йитö Малайя архипелаг; мукöд материкъясысь сiйöс торйöдöны гырысь океанъяс.
Австралиялöн вадоръяс омöля вундассьöмаöсь, сылöн формаыс массакодь – сöмын неуна нюжалö рытывсянь асыввылö; сы понда Австралияын эмöсь инъяс 1500 км сайын саридзсянь. Сылöн эм куим ыджыд кöдж – Йорк, Аргемленд да Эйр, и кык ыджыд куръя.
Карпентария куръя ляпкыд; вадоръясыс сылöн алькöсöсь, артмöмаöсь юясöн ваялöм нюйтысь, да лыа коськъясаöсь.
Австралияса Ыджыд куръя омöля пырö материкас да вадоръясыс кыртаöсь, бухтаяс абуöсь. Гаваньясöн Австралия абу озыр, но кымынкö сибыд бухта сылöн эм жö, танi сулалöны сылöн медся тöдчана портъясыс: асыввылын – Сидней, Ньюкасл, лунвылын – Мельбурн да Аделаида, рытыввылын – Перт, войвылын – Дарвин. Австралия вадорсянь матын кыссьöны пöвзьöдлана коралл рифъяс. Найö унаöсь Торрес вискын, кодi торйöдö материкысь Выль Гвинея дiöс. Асыв-войвылын жö нюж видзö Ыджыд Барьер риф. Сiйö кыссьö 2 сюрс км кузя и лоö сiдзикöн мирын медкузьöн. Пасьтаыс тайö рифыслöн сöмын 200–300 м, и унджыкнас сiйö ва улын. Материк дорсяньыс 100 км сайын кымын сулалiгöн сiйö лоö быттьöкö гы жугдысьöн, кытчö кучкысьöны да жугласьöны Лöнь океанлöн гырысь гыяс. Ыджыд Барьер риф пырыс эм сöмын чукыльöсь да повзöдлана некымын вуджанiн. Барьер риф вылас сувтöдлöма маякъяс.
Австралия материксянь лунвывланьын куйлö Тасмания дi. Торйöдö сiйöс паськыд, но ляпкыд Басс вис, кöнi ва пытшкас эм уна кырт.
Материксянь асыввылын куйлö ыджыд кык торъя Выль Зеландi да Лöнь океан пасьтала разалöм уна посни дi.
Австралияöс восьтöм да туялöм
Австралияöс аддзисны-восьтiсны европасаяс став мукöд му юкöнъяс бöрын нин, ог кö лыддьöй Антарктидаöс, кодöс восьтiсны сёрöнджык на.
Му гöгöр медводдзаысь ветлiгöн Магеллан (1521' воö) аддзис аслас туй вылын Австралиялысь Марианна дiяс. Сы бöрын европаса саридзуйысьяслы сюри Выль Гвинея.
Но тайö восьтöмъяс йывсьыс дыр нинöм эз кывлыны Европаын, да XVIII нэм помын англияса саридзуйысь Джеймс Кук восьтiс Австралияöс мöдысь. Лöнь океан вывтi уялiгöн, сiйö аддзис Австралия материклысь асыввыв вадорсö. Бöрынджык сiйö нöшта кыкысь ветлiс Лöнь океан кузя да восьтiс дiяс: Выль Каледония, Гавайи да уна мукöд дi. Гавайи дiяс вылын Кукöс виöмаöсь сэтчöс олысьясыс. Кук ветлöдлöм бöрын Англияса веськöдланiн кутiс мöдöдны Австралияö мыжмöм йöзöс, сэсся англичана пондiсны и асьныс мунны сэтчö да регыдöн тöдмалiсны сылысь став вадор муяссö. Сöмын пытшкöсса мутасъясыс дыр кольлiны тöдмавтöмöсь. Найöс вöлi тöдмалöма сöмын ХIХ нэмын, сэнi уна ветлысь-мунысьяс кулiсны сэнi тшыгла.
Веркöс
Австралия – материк, вевдорсяньыс сiйö вевттьысьöма водсанога либö омöля ньывкöс пöвстъясöн, кодъяс куйлöны важын кöрöм да сэсся киссьöм керöсъяс веркöсын. Став рытыввыв Австралияыс – кристаллсяма массив, кодi вылыссяньыс вевттьысьöма лыаиз да извесьт из пöвстъясöн и тыд сертиыс лоö ыджыд тшöтшкöсiн; сöмын кöнсюрö кайöны негырысь массивъяс, либö паныдасьлöны сола тыяса гуранъяс.
Шöр юкöнас Австралияын куйлö ыджыд Австралия-Шöринса увтас. Медся улын инас сэнi куйлö сола ты Эйр, кодi 12 м-öн улынджык океан тшупöдысь.
Сизяб (Изьва район)
Сизяыб, Сизяб (Сизябск) — Коми Республикаын Изьва районысь Сизяб сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
Австралия (мувеж)
Веркöс
Австралияын сöмын асыввылас кыпöдчöны чиг керöсъяс; шусьöны найö Австралияса Кордильераясöн, а лунвыв юкöннысö нимтöны Австралияса Альпъясöн. Керöсъясыс тайö кöть и кöрöмöсь, но зэв важöсь, найö ёна нин киссьöмаöсь да шылялöмаöсь.
Сизяб (Изьва район)
Ним артмӧм
Сизяыб нимын кык юкӧн: Сизя да Ыб. Татчӧс йӧзыс шуӧны сиктсӧ Ыбӧн.
Австралия (мувеж)
Веркöс
Рытыв бокъясыс налöн ньывкöсöсь, а асыввылас тайö керöсъясыс зöма лэччöны океанлань. Танi му кышыс пуксьöма (вöйöма) да сэки артмöмаöсь сибыд бухтаяс. Австралияса керöсъяс, а на пытшкын и Австралияса Кордильераяс, абу джуджыдöсь, форма сертиыс шöр-европаса массивъяс кодьöсь: сэтi кокниа позьö ветлыны да уналаын найöс вомöналöмаöсь кöрттуйясöн.
Сизяб (Изьва район)
Ним артмӧм
Кытысь лоӧма Сизя юкӧн? Коркӧ пӧ олӧма Сизь Кузьма. Сылӧн тані вӧлӧма ыб. Артмӧм оланін колӧкӧ и кутісны шуны Сизьыб. Рочьяслӧн небыд шыяс бӧрын ы оз ов, сійӧн найӧ кыласны Сизьыб пыдди Сизяб да содтасны роч суффикс -ск, лоис Сизябск. Татчӧс комияс водзӧ тӧдісны сиктсӧ Ыб нимӧн, а официальнӧй коми нимсӧ лӧсьӧдігӧн вӧлі вӧчӧма выль этимология Сизяыб, тадзи пӧ шуӧмаӧсь "яг вылын куйлысь ыб, кӧні уна сизь".
Ю сайын пукалысь Изьва сиктса олысьяс шуӧны мӧдлапӧвса Сизяыбсӧ Кересӧн, тайӧяслӧн муяс вылысджыкӧсь да.
Австралия (мувеж)
Веркöс
Му пытшкыс налöн зэв озыр изшомöн; сiйö куйлö матын Сидней да Ньюкасл портъяссянь. XIX нэмын Австралияса Кордильераяслöн киссьöгъясысь перйылiсны зарни; сэнi сюрлывлiсны гырысь ёкмыльяс, но öнi тайö киссьöгъясыс бырисны нин. Зато уна зарни аддзöма Австралияса рытыввыв массивъясын; сэнi эмöсь öнi зарни корсянiнъяс.
Сизяб (Изьва район)
География
Сикт пукалӧ Изьва юлӧн шуйга берегын, Ёль ю вомланьын, Изьва юрсиктлы паныдамоз.. Сизябсянь Изьва юрсиктӧдз 7 км.
Австралия (мувеж)
Климат, юяс да тыяс
[[Файл:Australia-climate-map MJC01.png|thumb|320px|Австралияса климат.
Сіван тӧлысь
Сіва́н (סִיוָן‎) тайӧ гожся тӧлысь еврей календарын. Сіван 6 лун тайӧ 50’ лун омерын да ыджыд еврей гажлун Шавуот.
Австралия (мувеж)
Климат, юяс да тыяс
Кык-коймöд юкöнсьыс унджык местаыс Австралияын кос, овтöминса климата. Сöмын асыввылас да войвыв доръясас ёна зэрö гожöмын. Тайö лоö сы понда, мый гожся кадö – вöльгым тöлыссянь апрель тöлысьöдз – Австралия материк ёна шоналö, да сы шöрас тöвъяс пöльтöны саридзьяссянь. Войвылас пöльтöны рытыв-вой муссонъяс, найö вайöны зэв уна ва Малайя архипелагла пöвсяньыс. Асыввылын тöвъяс пöльтöны Лöнь океансянь. Найö вайöны уна енэжваяс керöса вадоръяс вылö, пытшкöсса мутасъясас жö, Австралия Шöринса увтасö да Рытыввыв Австралияса плато вылö тöвъяс воöны нин уна ва воштöмöсь. Австралияса рытыввыв вадоръясыс косöсь: сэнi вогöгöр пöльтöны пассатъяс да нуöны уль русö Австралия вадоръясысь; сэсся рытыввыв вадор пöлöныс жö мунö кöдзыд визув, кодi этша сетö пакталöмсö.
Сизяб (Изьва район)
География
Сизяыб сиктсянь лунвылас пукалӧ Брыка грезд, а сы сайын овмӧдчӧминса мукӧд оланін: Букур, Варыш да Ёль грездъяс. Сизяыбсянь войвылас 18 км ылнаын пукалӧ Мирскӧй грезд.
Камилла
107 Камилла — тайӧ Шонді ылдӧсын астероид. Сылӧн ыджда — 285 × 205 × 170 ± 20 км. Камилла восьтіс британияса астроном Норман Роберт Погсон 1868 воӧ.
Сизяб (Изьва район)
География
Сизяыб сиктын выйим татшӧм тӧдса инъяс:
Камилла
Спутникъяс
Астероидлӧн эм спутник — S/2001 (107) 1. Сылӧн ыджда — 11 ± 2 км. Спутник восьтісны америкаса астрономъяс Хаббл телескоп вылын 2001 воӧ. 2016 воӧ Лунвыв Европаса Обсерватория вылын воссьӧма мӧд спутник — S/2016 (107) 1. Сылӧн ыджда — 3,5 ± 0,5 км.
Сіван тӧлысь
Сіван — еврей календарлӧн 9’ (али Тора вылын 3’) тӧлысь.
Сизяб (Изьва район)
История
Сизяыбсӧ панӧма 1728 воын.
Ксилобиум
Ксилобиум  (Xylobium) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Америкаын.
Австралия (мувеж)
Климат, юяс да тыяс
Гожöмын вывтi пöсь лун бöрын войыс ёна ыркыд. Овлöны лёка косьтан жаръяс да сулалöны кузя, но найö оз босьтны став Австралиясö: сöмын корсюрö кос пöсь тöвъяс доналöм овтöминъясысь воöны дзик вадоръясöдзыс; найö сэки косьтöны пуяс вылысь фруктъяс, а вöръясын сэтшöм кадъясö кокниа артмöны ыджыд öзйывлöмъяс.
Воысь воö Австралияын енэжваяс усьöм ёна вежласьö. Косöд воясö сэнi оз тырмы кöрым ыжъяслы, да найö кулöны миллионъясöн.
Нöшта нин гöльöсьджык ваöн Австралия пытшкöсса юяс – «крикъяс». Ю пыдöсныс вонас унджык кадсö кос; сöмын недыр, зэригъясöн, сэтi визывтö ва, сэсся вошö кöнкö лыаясын, либö сола тыясын. Медкузь крик – Купер, кодi усьö Эйр тыö.
Тыяс Австралияын пöшти ставыс солаöсь, да и ваыс сэнi овлö сöмын гожöмын, кор сiйöс вайöны крикъяс.
Быдмöгъяс
Зэв уна места Австралияын босьтöны овтöминъяс да джынвыв овтöминъяс. Танi быдмöны сутшкасьысь кустаинъяс (скреб) да сутшкасьысь турунъяс, кодъясöс оз сёйны некутшöм пемöсъяс да коръясыс кодъяслöн пурт кодь лэчыдöсь.
Тайö турунъясыс быдмöны гырысь кустъясöн 1–2 м судтаöдз; скöтлы либö верзьöма мортлы сьöкыд писькöдчыны татшöм турун пöвсöд. Скреб – сiйö ляпкыд акацияяс. Скребъяслöн видыс жугыль, коръясыс посньыдикöсь, пемыдруд рöмаöсь, мукöдыслöн ем кодьöсь; сöмын зэригъясöн скреб неуна ловзьыштлö, увъяс вылас сэки мыччысьöны посньыдик дзоридзьяс.
Сэсся Австралияын гырысь местаяс босьтöны туруна степьяс, кодъяс гожöмын вевттьысьöны мича веж турунöн, а арын да тöлын вижöдöны. Тайö степьяс пöвстас паныдасьлöны солаинъяс, кöнi быдмö совтурун; сiйöс зэв ёна сёйöны ыжъяс.
Австралияын сэтшöм местаясын, кöнi зэръяс овлöны гожöмын и тöлын, быдмöны вöръяс. Но тайö вöръясыс аслыспöлöсöсь: найö абу сукöсь, ёнджыкасö сэнi быдмöны пыр веж эвкалиптъяс.
Медся васöд вöръясас, Австралия асыввыв вадоръясын да Тасмания дi, вылын быдмöны нöшта пу кодь лудiктурунъяс, кодъяс быдмöны став тропикдорса вöньса керöсвыв вöръясын.
Австралия войвылас, медся жар юкöнас, кöнi ёна зэрö, быдмöны тропикдорса вöръяс, кодъяс лоöны Малайя архипелагвывса вöръяс кодьöсь. Вöдитан быдмöгъяс европасаяс вотöдз Австралияын скöнь эз вöвны.
Öнi Австралияын кутiсны вöдитны няньяс да фрукта пуяс.
Няньяс пытшкысь медся ёна паськалöма öзим шобдi, кодлы зэв лöсялö климатыс лунвыв Австралияын, кöнi овлöны тöвся зэръяс. Уна фермеръяс вöчöны тадзи: кöдзасны шобдiсö арын апрель тöлысьын да сетасны сылы бура быдмыны; сэсся лэдзасны шобдi муяс вылас ыж стадаяс, а тулысын шобдiыс бара заводитö быдмыны да гожöмын лоö бура артмöм. Шобдiсö идралöм бöрын ыжъясöс бара лэдзöны муяс вылö йирсьыны шобдi идзапод вылын.
Сьӧдъюр
Лэбачьясӧс туялысьяс славкаяслысь став сикассӧ Му сяр пасьтала арталӧны 400 сайӧ. На пиысь 51-ӧс пасйӧны Россияысь, Коми муын паныдасьлӧ 17 сикасӧдз. Ӧти вужъя лэбачьясыслысь, сьӧдъюрысь ӧтдор, нӧшта позьӧ вайӧдны татшӧм нимъяс: сэтӧр кай «садовая славка», намӧдчысь кай «серая славка», тусяпу кай «славка-завирушка» да с.в.
Коми Республикаса опера да балет театр
Коми Республикаса опера да балет театр — Коми республикаын тӧдчана культура учрежденньӧ. Уджалӧ Сыктывкарын 1958 восянь.
История
Воссьӧма 1958 вося моз тӧлысь 26-ӧд лунӧ. Медводз вӧлі шусьӧ «Республикаса шылада театр», 1992 восянь — «Коми Республикаса опера да балет театр».
Нимтысянкыв
Нимтысянкыв – фольклор жанр, пырӧ челядь фольклор жанръяс лыдӧ.
Сьӧдъюр
Ыджда да рӧм
Тушаыслӧн кузьтаыс овлывлӧ 15 сантиметрӧдз. Мышку вылыс айыслӧн вежовруд, балябӧжыс, сьыліыс да бӧж вевдорыс руд, вывтыр улысладорыс кельыдруд, кынӧмыс еджгов. Синмад шыбитчӧ юр пыдӧсыс — сэтчӧ быттьӧ сьӧд рӧма кышӧд пуктӧмаӧсь. Эньыслӧн сэті абу сьӧд, а гӧрдов.
Коми Республикаса опера да балет театр
История
1960 воын сылӧн сцена вылын пуктӧма «Гроза над Усть-Куломом» медводдза коми национальнӧй опера, а 1961 воын — «Яг морт» медводдза коми национальнӧй балет.
Нимтысянкыв
Коми челядь фольклор туялысь Юрий Рочев пыртіс нимтысянкывъяссӧ челядь ворсана фольклорӧ.
Коми Республикаса опера да балет театр
История
1968 восянь театр уджалӧ выль керкаын, мый кыпӧдӧма А.Д. Турчанинов проект серти.
1991 восянь нуӧдӧны И.П. Бобракова нима Опера да балет искусстволысь «Сыктывкарса тулыс» войтыркостса фестиваль
1997 восянь нуӧдӧны фин-йӧгра канму да Россияса регионъяс пӧвстын балет искусстволысь «Зарни джыджъяс» фестиваль.
Сьӧдъюр
Паськалӧм
Сьӧдъюръяс олӧны-вылӧны Европа пасьтала да Сибырса муясын Об ю дорӧдз. Миянын быдтысьӧны Летка ю ковтысын, Печора юбердса вӧраинъясын да мукӧдлаын.
Австралия (мувеж)
Быдмöгъяс
Дзик асыввыв вадорас шобдi оз нин кöдзны: сэнi климатыс уль, да шобдiыс висьö сiмöн. Косьтан жаръяс понда шобдi артмöмыс Австралияын ёна вежласьö.
Австралияын фрукта пуяс вöдитöны сöмын некымынлаын. Апельсинъяс да лимонъяс радейтöны югыд шондi да мупытшса уна ва; сы понда найöс вöдитöны мусö кöтöдöмöн Выль Лунвыв Уэльсын да Викторияын – Муррей вадоръяс пöлöн да сы вожъяс пöлöн. Сэнi жö вöдитöны абрикосъяс, фигаяс, зэв бур винатусь, кытысь вöчöны вина. Тасмания дi вылын, кöнi климатыс ыркыдджык да васöдджык, вöдитöны яблöгпу да вишяпу садъяс.
Войвылын, Квинслендын, кöнi тропикдорса да васöд климат, мусö кöтöдöмöн вöдитöны бананъяс, ананасъяс да сакара тростник. Керöсъяс вылö кайигöн, кöрттуй поездсянь, кодi мунö вадорсянь материк пытшкöсас керöсъяс вомöн, позьö öти лунöн аддзыны, кыдзи вежсьöны фрукта быдмöгъяс улiас – ананасъяс да бананъяс, вылынджык – апельсинъяс, нöшта вылынджык – яблöгпуяс. Уна карабъяс сöвтсьöны Австралияын быдтöм да косьтöм фруктаясöн – изюмöн, кос сливаöн, фигаясöн да мунöны Европаö.
Пемöс улов
Австралияын кид пемöсъяс дзик мöдсикасаöсь мукöд му юкöнъясын серти. Сэнi кольöма уна сэтшöм пемöс, кодi овлiс войдöр и мукöд му юкöнъясын, но важöн нин пöшти ставыс бырис. Австралияын ёна паськалöмаöсь зепта пемöсъяс.
Оласног сертиыс мукöдыс на пытшкысь миян турунсёйысь пемöсъяс кодьöсь, мукöдыс – яйсёйысьяс, гебсёйысьяс кодьöсь да с. в.; ыджда сертиыс мукöдыс крысаысь абу ыджыдöсь, эмöсь – морт судтаöсь.
Медся ёна паськалöм зептаяс – кенгуру. Найö лыддьысьöны Австралияын уна дас сикасöдз, да олöны сэнi быдлаын. Öнi гырысьджык кенгурусö ёна бырöдöны сы вöсна, мый найö сёйöны ыж лудъяс вылысь турун, а сiдзжö и ку вöснаыс.
Австралияын эмöсь на колькваян йöлöнвердысьяс: ехидна да чöжныра; веглясьысьяс да пöткаяс моз найö вайöны колькъяс, но колькъяссьыс петöм пиянсö вердöны йöлöн. Чöжныра олö гуясын ю доръясын, сёянсö корсьö вадор нюйт пытшкысь.
Гыжъя пемöсъяс европасаяс вотöдз танi нач эз вöвны; эз вöвны сiдзжö и öблезянаяс. Яйсёйысь пемöсъясысь ёна паськалöма вöлi йизьылöм кадсянь на кид пон динго. Тайö понйыс гöн рöмнас мунö руч вылö. Сiйö кесъялöма войдöр австралияса вужвойтырлы джынвыйö гортса пемöс пыдди, а öнi ыж видзысьяслы вайö лёк, баляпиян вылö усьласьö да.
Сьӧдъюр
Поздйысьӧм
Поздысьӧны оз парма пасьтала, а сӧмын кустъяса вӧр дорӧсъясын. Позсӧ лӧсьӧдігӧн мырсьӧны гознан лэбачыс квайт лунӧдз кымын. Тэчӧны сійӧс бӧрйӧм кустлӧн вожъяс костӧ либӧ пу вылӧ, но мусяньыс оз ёна вылӧ. Позтырас овлывлӧ еджговняйт рӧма да сьӧдовгӧрд чутъяса вит колькйӧдз. Пӧжсигас позъяс пукалӧны кыкнан лэбачыс ӧта-мӧдсӧ вежлалӧмӧн. Кольксьыс петӧм бӧрын кайпияныс пондӧны лэбавны 12 лун мысти. Но борд йылас кыпӧдчӧм бӧрын найӧс бать-мамныс лун дасӧдз на дӧзьӧритӧны-вердӧны. Сы бӧрын сӧмын том быдтасъясыс дзикӧдз эновтӧны чужан познысӧ.
Сёян
Пӧткӧдчӧны сьӧдъюръяс гут-гагйӧн, гожӧмнас чӧсмасьӧны тшӧтш кисьмӧм вотӧсӧн. Кокалӧм мольясыслӧн пӧ кӧйдысыс чулляс оз изсьы да, найӧ веськалӧны-паськалӧны оз сӧмын матігӧгӧрӧ, но и ылі местаясӧ, кытчӧ лэбзьывлӧны лэбачьясыс.
Оласног
Кӧдздӧдігӧн сьӧдъюръяс эновтӧны чужанінсӧ да тӧвйӧны шоныд муясын — та могысь воӧдчывлӧны Грецияӧдз, Италияӧдз да Войвыв Африкаӧдз.