cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Джиан
Оласног да сёян
Кöдзыдъяс дырйи корсюрö джианъяс волывлöны «гöститны» мукöд лэбачьяслы дасьтöм сёянiнъясö. Сэнi найö оз сöмын пöттöдзыс чöсмасьны, но и тшöтш весаласны став коляссö – новласны асланыс дзебасъясö.
Джиан — пöльза вайысь лэбач: бырöдö-кокалö быдмöгъяслы лёк вöчысь гагъяссö. Миян пӧч-пӧльяс лöсьöдалöмаöсь лэбачыслысь нимсö сылöн шыалöм серти.
Поздйысьöм
Позсö лöсьöдö сизьöн кодйöм пу горсйö. Пыран розьыс кö паськыд, тöран выйöдзыс ичöтмöдö дульнас кöтöдöм сёйöн. Мавтöминыс артмö сэтшöм чорыд, мый куш киöн чуктöдны он вермы. Косму тöлысь помын либö ода-кора тöлысь пуксигöн позйö пуктö 6-9 кольк. Посньыдик еджыд рöма колькъясыс гöрд чутъясаöсь. Энь джиан пöжсьö кык вежонысь дырджык. Чужöм бöрас кайпияныс позъяс олöны кызь вит лунöдз. Тӧвнас джианъяс сюртчöны пыстаяскöд да лэбалöны öтувъя кельӧбъясын. Та вöсна кöнсюрö пыстаясöс тшöтш шуöны джианъясöн.
Рöдвуж кыв вылын
Перымса комияс тайö тылабордасö оз тöдны, сы вöсна налöн ас нимыс абу. Удмуртъяс шуöны – кызтэй, артмöма кык юкöнысь: кыз «коз», тэй «той». Нимсö лöсьöдысьясыс, буракö, босьтöмаöсь тöд выланыс кайыслысь пуяскöд йитöдсö да ичöт мыгöрсö.
Ош
Ош (Ursidae, медведь) — тайӧ вына вӧрса пемӧс. Пемӧслӧн латин ним — Ursidae.
Оласног да паськалӧм
Пармаын олӧ сӧмын ӧти сикас ош — руд ош (рочӧн «бурый медведь»). Тушаыс сылӧн кыз яя да ыджыд, кузьтаыс кык метр кымын, сьӧктаыс 250 килограмм, а медся гырысьясыслӧн овлӧ тонна джынйӧдз. Юрыс паськыд, синмыс ичӧтик, голяыс дженьыд да кыз. Кокыс вит чуня, гырысь гыжъяса. Бӧжыс дженьыд да тшӧкыд лёзь гӧн пытшсьыс оз и тыдав. Укшаль пертаса вывтырыс кыпалысь шошаа да увлань копыртӧм юра, льӧбйыс кокни вӧраса. Оланінсӧ бӧрйӧ лыска пуяса пемыд вӧръясысь, кыті визувтӧны шоръяс да ёльяс. Радейтӧ сук да улис туруна вӧрпытшса эрдъяс. Тапикасьӧ-ветлӧдлӧ надзӧникӧн, тэрмасьтӧг да ньӧти шытӧг. Повзьӧмвывсьыс чеччалігтыр пышйӧ, бӧр кокъяссӧ водзӧ шыблалӧмӧн. Бура уялӧ да кокньыда кавшасьӧ пу вылӧ. Эмӧсь кӧ ошъяс, пыр и казялан налысь ветланінсӧ: чашйӧм сісь мыръяс серти, путкылялӧм пӧрӧм пуяс да колодаяс серти, пузувтӧм кодзувкоткаръяс серти, кӧмтӧм мортлӧн кодь кок туйясыс серти.
Вотӧстӧм тшыг гожӧмъясӧ ошлӧн оз чӧжсьы колана мында госыс, сы вӧсна сійӧ оз вермы унмовськӧдчыны да тӧвбыд шӧйтӧ вӧрӧд. А тшӧг ошъяс пырӧны гуӧ лым усьӧм водзвылын. Поздысьӧны вужля берд гуранӧ либӧ сулалысь гырысь пуяс улӧ. Гу пыдӧсас вольсалӧны небыд лыска вожъяс, кос турун. Узьӧмсьыс палялӧны да гусьыс петӧны рака тӧлысь помын либӧ сёрӧнджык. Кӧлысьыс ошъяслӧн овлывлӧ кӧч тӧлысьын, Семен лун гӧгӧрын. Чуалігас некымын ай вӧтлысьӧ ӧти энь бӧрся. Найӧ чорыда тышкасьӧны, вермысьыслы и вичмӧ пӧлыс. Нӧбасян кадыс ошлӧн кыссьӧ сизим тӧлысь чӧж. Вайсьӧ гуын тӧвйигас, урасьӧм либӧ рака тӧлысьӧ. Кызвыныслӧн чужӧ кык пи. Ошпиян быдмӧны ньӧжйӧ, мамыс нёньӧдӧ найӧс квайт тӧлысь чӧж. Батьыс оз тӧждысь котырыс вӧсна, тӧвйӧ торйӧн, аслас гуын. Пияныс оз эновтны мамсӧ куим арӧсӧдз, тырвыйӧ верстяммӧны 10–20 арӧс тыригӧн. Видзан ошъяс пиысь пӧ кодсюрӧ овлывлӧма 47 арӧсӧдз. Ош — видзчысьысь, сюсь пеля да ныриса вӧрпа, ылысянь кылӧ мортӧс да оз лӧсьӧдчы сылы паныд. Пияна ошкӧд ӧти туй вылӧ веськалігӧн мамыс сувтӧ бӧр кок вылас да равзӧмӧн зільӧ повзьӧдны-вӧтлыны кортӧм «гӧсьтӧс».
Ошкӧс кыйны позьӧ сӧмын лицензия серти. Вылӧ донъявсьӧны сылӧн яйыс да куыс, зэв колана пытшкӧс госыс, сӧптыс.
Педосей лун
Педосей лун - православнӧй вичкоса гаж, пасйӧны урасьӧм 18-ӧд лунӧ.
Ош
Сёян
Ош абу писка пемӧс, пӧткӧдчӧ веж турунӧн, гумъя быдмӧгъяслӧн коръясӧн, юмов вужъясӧн. Радейтӧ чӧсмасьны лёльӧясӧн да кодзувкотъясӧн, мазі позъясысь перъялӧм маӧн, чериӧн. Сёйлывлӧ и кулӧм пемӧсъясӧс. Арланьыс, кор воӧ-кисьмӧ зӧр, «гӧститны» волывлӧ ыбъяс вылӧ. Вӧрын кӧ нуръясянторйыс абу тырмымӧн, ошъяс уськӧдчывлӧны гортса пода вылӧ, джагӧдӧны вӧвъясӧс, мӧсъясӧс.
Рӧдвуж кывъясын
«Ош» кыв абу зэв важся, миянысь ӧтдор сійӧн вӧдитчӧны нӧшта перым да язьва комияс, мукӧд рӧдвуж войтырлӧн асланыс нимъяс: удмуртъяс шуӧны «гондырӧн», суомияслӧн сійӧ «karhu», эрзя-мокшалӧн — «овто», марияслӧн — «маска».
Педосей лун
Педосей лун пасйӧны Кулӧмдін районса Носим сиктын. Лунсӧ шуӧны «поп празьникӧн». Сэки волывлӧны Кулӧмдінса вичкоысь попъяс да нуӧдӧны службасӧ часовняын, мый сулавлӧма Ярӧсиктын. Вывті кӧдзыдъяс дырйи попъяс абу волывлӧмаӧсь.
Опонасьӧй лун
Опонасьӧй лун (Афанасьев день; Афанасий Ломонос) — йӧзкостса календарын гаж, подуласьӧ православнӧй вичкоса гаж вылӧ, пасйӧны тӧвшӧр 31-ӧд лунӧ.
Опонасьӧй лун — сура праздник Кулӧмдін районса Пожӧг вожын, Емдін районса Аквадын.
Пожӧг вожын гажӧдчӧны вежон чӧж: медводдза лунас Пожӧгын, мӧд лунас — Шахсиктын, коймӧдас — Кекурын, нёльӧдас — Вомынбӧжын, витӧдас — Полльӧын, квайтӧдас — Пожӧгдінын.
Айкатыла
Айкатыла (Айкино) – Коми Республикаса сикт, Емдін районса юрсикт да Айкатыла сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
География
Айкатыла пукалӧ Эжва ю бокын.
История
Грездыс артмис XVI нэм пансигӧн. 1646 да 1678 вося Йӧзӧс гижалӧм дырйи грездсӧ пасйӧма кыдзи Айкинская.
Сиктлӧн медся важ юкӧннас лоӧ Шожым грезд. Айкатыла артмӧма 1608—1628 вояс костас. Медводдзаысь Айкинская грезд казьтыштӧма 1646 вося Йӧзӧс гижалан небӧгын. Сэки кык керкаын олӧмаӧсь Василий Власович да Степан Фёдорович Исаковъяс. Предание серти, Айкатылаӧ овмӧдчысьяс водзынсӧ олісны Кырс грездын.
Косму тӧлысь 26-ӧд лун
Косму тӧлысь 26-ӧд лун — Григорий календарын 116-ӧд лун (кассяна воясӧ — 117-ӧд лун). Во помӧдз 249 лун.
Палкин Леонид Николаевич
Палкин Леонид Николаевич (1932—1999) — коми поэт, гижысь, журналист.
Олан туй
Леонид Палкин чужӧма Коми (Зыряна) асвеськӧдлан обласьтысь Удора районса Жук (рочӧн Георгиево) грездын 1932-ӧд вося вӧльгым тӧлысь 28-ӧд лунӧ.
Сизимӧд классянь пырӧма уджавны Удора районса исполкомӧ. 1949-ӧд воын помалӧма Косланса шӧр школа да пырӧма велӧдчыны 1 №-а Сыктывкарса ремесленнӧй училишӧӧ, кӧні босьтӧма рулевӧй да столяр-плотниклысь специальносьтъяс. Сёрӧнджык помалӧма штурманъяслысь курсъяс да уджалӧма капитанлы отсасысьӧн Войвыв юяслӧн пароходствоын. 1953-ӧд восянь служитӧма Сӧветскӧй Армияын. Воӧм бӧрас уджалӧма боцманӧн паракодъяс вылын.
1959-ӧд воянь Леонид Палкин уджалӧма «Югыд туй» газетын литературнӧй сотрудникӧн. Сэсся уджалӧма Удора районса «Выль туйӧд» газетын, вӧлӧма районса радиовещаниеын редакторӧн.
Кулӧма 1999-ӧд вося рака тӧлысь 2-ӧд лунӧ.
Гижан удж
Косланса школаын велӧдчигӧн ветлӧдлӧма «Пионеры Удоры» литературнӧй кружокӧ. Тані жӧ гижӧма медводдза кывбуръяссӧ. На пиысь ӧтиӧс йӧзӧдлӧма 1949-ӧд воын «Войвыв кодзув» журналын. Тайӧ жӧ журналас 1949-ӧд воын петӧны сылӧн и мукӧд кывбурыс.
Палкинлӧн петавлӧма нёль небӧг комиӧн да кык небӧг рочӧн («Таёжное чудо», «Лесной чай»).
Самара обласьт
Самара обласьт тайӧ регион Рочмуын.
Степан лун
Степан лун (Степанов день) – православнöй вичкоса гаж, пасйöны тöвшöр 9 лунö.
Степан лун – сура празьник Луздор районса Ношуль сиктын. Празьничайтöны некымын лун чöж: тöвшöр 9 лунö – Вичкодорын, 10-öд лунö – Ёльдор грездын, 11-öд лунö – Грездын да Даньгрездын, сэсся Эдым, Варко да Фильö пöчинöкъясын.
Косму тӧлысь 27-ӧд лун
Косму тӧлысь 27-ӧд лун — Григорий календарын 117-ӧд лун (кассяна воясӧ — 118-ӧд лун). Во помӧдз 248 лун.
Эзысь
Эзысь, лат. Argentum (Ag) тайӧ 47-ӧд химия элемент. Дона кӧртулов, еджыд рӧма. Дорӧга. Топыдлун - 10,5 г/см³. Сылан температура - 1 235,1 K либӧ 961,78 °C. Пуӧ 2435 K либӧ 2162 °C температура дырйи.
Уран (элемент)
Уран, лат. Uranium (U) тайӧ 92-ӧд химия элемент. Актинид, радиоактив. Топыдлун - 19,05 г/см³. Сылан температура - 1405,3 K либӧ 1132,2 °C. Пуӧ 4404 K либӧ 4131 °C дырйи.
Кодзувкот
Кодзувкот (Formicidae; муравей) тайӧ гут-гагъяс. Уналы тӧдсаӧсь тайӧ визув да зіль ловъясыс, торйӧн нин вӧрӧ ветлысьяслы. Пуяс бердысь пыр и казялан налысь мыльк кодь олан позсӧ, кодӧс комиӧн шуӧны кодзувкоткарӧн.
Паськалӧм да оласног
Му сяр пасьтала олысь кодзувкотъяс пӧвстын туялысьяс торйӧдӧны 12 сюрс сикасӧс, куимсёыс пӧ на пиысь паныдасьлӧ Россияын. Кодзувкотъяс торъялӧны ӧта-мӧдсьыс оз сӧмын сикасъяснас, но и ыджданас. Медся ичӧт мыгӧраясыс миллиметрысь на посниджыкӧсь, гырысьясыс овлывлӧны сантиметр джынйӧдз. Вывтырыс кодзувкотъяслӧн куим юкӧна: юр, морӧс да кынӧм. Юрыс тӧдчымӧн ыджыдджык мукӧд юкӧнсьыс. Бугыльясыс юр ӧтар-мӧдарас, юр чутас нӧшта эм куим ичӧтик син. Кык син костас чурвидзӧны вӧсньыдик усъяс, кодъясӧн кодзувкот йигӧралӧ да исасьӧ. Вомыс ён черлыяса, на отсӧгӧн оз сӧмын курччав-посньӧдлы сёянсӧ, но и вермӧ вайны либӧ нуны мыйкӧ. Морӧсас куим гоз кок, найӧ крукыля ёсь гыжъяӧсь да, кодзувкот кокньыда кыпӧдчӧ пу вылӧ либӧ керка стенӧ. Кынӧм помланяс кольк пуктаныс да чушканыс. Пӧткӧдчӧны кодзувкотъяс небыд гагъясӧн, шоймӧм яйӧн, быдмӧг корйӧн да сы вылӧ пуксьӧм неджӧгӧн, кӧйдыс тусьясӧн, радейтӧны дзоридзьяслысь ма сӧзсӧ, быдмӧг пытшъяслысь юмов дульсӧ.
Олӧны кодзувкотъяс оз ӧткӧн-ӧткӧн, а ыджыд котыръясӧн, кӧні олысьясыслӧн лыдыс овлывлӧ некымын дас либӧ сё сюрсӧдз. Кызвын котырас эм ӧти энь-мам да ай кодзувкот. Найӧ бордъяӧсь, гозйӧдчан кадас петӧны позсьыс ортсӧ да лэбалӧны. Кӧлысясьӧм бӧрас регыд мысти айыс кулӧ, а эньыс локтӧ воддза котырас либӧ лӧсьӧдӧ выль поз да котыр. Сійӧ сэсся некор нин оз петавлы позсьыс да сӧмын пукталӧ ассьыс колькъяссӧ, кодъяс пӧрӧны номыръясӧ, сэсся — гагаканьясӧ, мыйысь и петӧны кодзувкотпияныс. Энь мамыслӧн олан нэмыс кыссьӧ кызь воӧдз. Котырса мукӧд кодзувкотъясыс бордтӧмӧсь. Тайӧ удж вӧчысь-мырсьысьяс, кодъяс бура тӧдӧны ассьыныс могъяссӧ. Сідз, кодъяскӧ корсьӧны да ваялӧны сёян, медым вердны ассьыныс став войтырсӧ. Кодъяскӧ — карсӧ видзысьяс, вӧрӧгысь дорйысьяс. Казяласны кӧ тӧдтӧм кодзувкотъяслысь матыстчӧмсӧ, пыр и уськӧдчасны на вылӧ да тодмышкаласны. Кодъяскӧ дӧзьӧритӧны эньсӧ да тӧждысьӧны посни пияныс вӧсна. Кодъяскӧ пелькӧдӧны позсьыс олан жыръяссӧ, чукӧрмӧм ковтӧмторъяссӧ петкӧдлӧны ывлаӧ. Кодъяскӧ видзӧдӧны асланыс кар бӧрся, медым кадысь кадӧ дзоньтавны да выльмӧдны сійӧс.
Уджалысь кодзувкотъяс оз жӧ дыр овны, во кык-ӧ-куим сӧмын.
Рӧдвуж кывйын
Ӧткымын коми кыв сёрнисикасын «кодзувкот» пыдди вӧдитчӧны «кодзув» да «коткодзув» нимъясӧн.
Кодзувкот — кык юкӧна важся ним. Кыкнанныс коркӧ вӧлӧмаӧсь ӧткодь «муравей» вежӧртаса асшӧр кывйӧн. Перымса комияс шуӧны «кӧдзывӧн», удмуртъяс — «кузьылиӧн», мариечьяс — «куткоӧн», мордва — «коткудавӧн». Лӧсялана ним весьтасъяс эмӧсь суоми, эст, карел, маддяр да саам кывворын.
Тулан
Тулан (Martes; куница) тайӧ пемӧс.
Ыджда да рӧм
Тайӧ вӧрса пемӧсыс пелькиник кань кодь. Тушаыс кузьмӧс, кокъясыс дженьыдӧсь да, быттьӧ вывланьӧ мышкыртчӧма. Юрыс паськыд, сувтса пельыс дженьыдик, йылыс гӧгрӧс. Кузь бӧжыс пашкыр. Тӧвся гӧныс пушыд да небыд, пемыдгӧрд либӧ пемыдруд рӧма. Гожся гӧныс шочджык, дженьыдджык да чорыдджык. Голя улас овлывлӧ кольквиж либӧ вижовгӧрд рӧма гӧгрӧс пас.
Оласног да паськалӧм
Олӧ парма пасьтала, оз сӧмын лыска, но и коръя да сора вӧръясын, кӧні эмӧсь горсъя пуяс да пӧрӧмъяс, важ керасъясын. Паныдасьлывлӧ тшӧтш тундраын. Быд туланлӧн аслас угоддьӧ, кытчӧ ас коддьӧм мукӧд пемӧсӧс оз сибӧд. Зэв визув, кыйсьӧ сӧмын войнас. Пыр видлалӧ угоддьӧсӧ, суткинас кытшовтӧ 17 километрӧдз. Дженьыд кокъясыс вӧсна котравны оз вермы, сьӧдбӧж моз ветлӧдлӧ чеччалӧмӧн. Чувкӧс тушаыс письтӧ вуджны кӧть кутшӧм дзуг лӧптаинті, лёк пӧрӧмъяс пӧвсті. Лэчыд гыжъя лапаяснас пелька да ӧдйӧ кыпӧдчӧ шыльыд кырся пучерті туган йылӧдзыс. Ур моз вермӧ пуавны-чеччавны ӧти пусянь мӧдӧ, но унджык кадсӧ век жӧ коллялӧ му вылын.
Сёян
Пӧткӧдчӧ шыръясӧн, тӧвнас репасъясысь куталӧ сьӧлаясӧс да таръясӧс, уськӧдчывлӧ дозмӧръяс да кӧчьяс вылӧ. Вӧтлысьӧ уръяс бӧрся, пыравлӧ весиг позъяс, медым сійӧс узигас тшапнитны. Гожӧмнас кыйӧ лэбачьясӧс, сёйӧ налысь колькъяссӧ да пиянсӧ, а сідзжӧ лягушаясӧс да лёкгагъясӧс. Арнас чӧсмасьӧ вотӧсӧн, медсясӧ чӧдйӧн да пелысьӧн.
Поздйысьӧм
Гожӧмнас туланлӧн кильман кадыс, пышъялӧ сора тӧлысьсянь моз тӧлысьӧдз. Тырсялӧм бӧрас пиянсӧ кынӧмас новлӧдлӧ ӧкмыс тӧлысь чӧж. Вайсьӧм водзвылас бӧръяс кутшӧмкӧ пуысь горс. Медым шоныдджык да небыдджык вӧлі, пыртлас сэтчӧ сісьмӧм пу торпыригъяс, нитш да рой. Тулыснас туланлӧн чужӧ нёль-ӧ-вит пи. Быдтысьӧ эньыс ӧтнасӧн, айыс оз отсась. Тӧлысь мысти кымын туланпиян синмасьӧны, мамсӧ нёнялӧны 45 лун. Арнас найӧ гырысьяс ыдждаӧсь нин, и позтырыс разалӧ. Том туланпиян сӧвмӧны рӧдмӧдчӧм выйӧдз куим арӧс тыригӧн. Мевйӧдӧм туланъяс йӧз ордын овлӧмаӧсь дас вит арӧсӧдз. Туланъяс колӧны дона куныс вӧсна. Вӧрса пемӧсъясӧс туялысьяслӧн висьталӧм серти, быд во пӧ Коми муын кыйӧны да иналӧны куим сюрс гӧгӧр тулан ку.
Рӧдвуж кывъясын
«Тулан» нимыс эм сӧмын комияслӧн да перымса комияслӧн, сідзкӧ, сійӧс лӧсьӧдлӧмаӧсь пӧч-пӧльясным 400 во сайын кымын. Удмуртъяс «тулан» ним оз тӧдны, сы пыдди вӧдитчӧны «сёр» кывйӧн. Тайӧ нӧшта на важджык ним, кызвын комиыс вунӧдӧма нин сійӧс. Но ӧткымын сёрнисикасын — эжвакатыдса да удораса — ӧні на шуӧны тайӧ вӧрпасӧ пӧшти удмуртъяс моз — «сер». Кыдзи аддзам, ӧти вужйысь петӧм тайӧ ӧнія кык кывйыс ӧткодьӧсь, торъялыштӧны сӧмын шусянногнас. А куничаыс абу ас кыв, коми сёрниӧ пырӧма рочысь.
Эстония
Эст му (эст ног Eesti, рочӧн Эстония, инглиш ног Estonia), каныслӧн тыр нимыс Эст Республика (эст ногӧн Eesti Vabariik). Тайӧ асшӧр канму Войвыв Европаын Балты саридз дорын. Войвылын сійӧ петӧ Финн куръя дорӧ, рытыввылын Балты вадорӧ, лунвылын межаасьӧ Латвиякӧд (суйӧрыслӧн кузяыс ), асыввылын Роч мукӧд.
Эст мулӧн мувывторыс ыджда, олысьыс – матӧ 1 млн. 341 сюрс морт (2007’ воын). Канмуыс юкӧма 15 мутасӧ (maakond). Юркарыс Таллинн (эст ногӧн Tallinn), кӧні олӧ 400 сюрс кымын морт. Мукӧд ыджыдджык каръяс – Тарту, Нарва, Кохтла-Ярве, Пярну.
Эст муыд босьтӧма асшӧрлун 1918’ урасьӧм 24’ лунӧ, эськӧ 1940-41’ да 1944-1991’ воясӧ вӧлӧма сӧветъяс улын, а 1941-1944’ воясӧ – немеч улын. 1991’ моз 20’ лунсянь бара асшӧрлуна. Каналан кывйыс – эст кыв (eesti keel). Талун Эст муын – уна ютыра ставӧн бӧръяна юралӧм, эм 4 вося парламент (Riigikogu), юралысь (ӧні Алар Карис) да веськӧдланін. 1991’ восянь Эст Республика пырӧ Ӧтувтчӧм войтыръяс котырӧ, а 2004’ восянь Эвропаса йитчӧмӧ да НАТО-ӧ.
Мувывтор
Эст му — уна юа-тыа да діа му. 15 сюрс во сайын сійӧ мездмис йиысь да Балты саридзлӧн гыяс улысь. Ӧні тані паськыд коръя вӧръяс вежласьӧны лыска вӧръясӧн, 40% муыс гӧран муяс улын. Вӧръясын эм быдсяма пемӧсыс, но медуна олӧ косуля да кӧч. Кӧдзан культураяс пиысь медъёна быдтӧны шобді да рудзӧг. Эст муын быдмӧны каштан да кольтусь куст, но тасянь войвывланьджык – оз нин. Ставнас Эст мулӧн мувывторыс – матӧ 45 сюрс км². Сора тӧлысьын шоныдыс шӧркодя овлӧ +17, урасьӧм тӧлысьын – 6 кӧдзыд.
Діыс Эстонияын – 1500 кымын, медыджыдыс – Сааремаа, кӧні лада саридз климат понда олӧ уна гежӧд быдмӧг. Медджуджыд кырйыс Эстонияын – 318 метра джуджда Ыджыд Мунамяги, сыысь ыджыдыс Балты дорын абу.
Йӧзыс
Эст муын олӧ 1,35 миллион морт, шӧркодя – 30 мортӧн быд км²-ын. Медгырысь каръяс – 400 сюрс олыся Таллинн, 100 сюрса Тарту да 67 сюрса Нарва. Олысьяс письыс эстъяс артмӧдӧны 69%, рочьяс – 26%, украинасаяс – 2%. Свенъяслӧн да ингерманландсалӧн эм культура автономия.
Экономика
Выльысь асшӧрлунасьӧмыс ёна ӧддзӧдіс Эст муын овмӧсыслысь лыбӧм-сӧвмӧӧмсӧ. Шӧркоддьӧм удждоныс ӧні 800 USD, кытысь чинтӧны 22% вот. Удж сетысь мынтӧ 33,3% йӧзкостса да уджтӧмъяслы отсасьӧм могысь вот, вузӧсысь да мукӧд могмӧдӧмысь босьтӧны 18% вот. Вузасьӧм-ньӧбасьӧмыс медбура сӧвмӧ Финляндиякӧд, Швециякӧд да Германиякӧд. Эст мулӧн медыджыд инвесторъясыс – свенъяс, Эстонияса овмӧсӧ найӧ пуктӧмаӧсь 3,35 миллиард EUR, Сомияслӧн инвестируйтӧма 1,75 миллиард EUR, Америкаса Ӧтувтӧм Штатъяслӧн — 377 миллион EUR. Ачыс Эст муыс медуна сьӧм пуктӧма Литваӧ (405 миллион EUR) да Латвияӧ (340 миллион EUR).
Косму тӧлысь 28-ӧд лун
Косму тӧлысь 28-ӧд лун — Григорий календарын 118-ӧд лун (кассяна воясӧ — 119-ӧд лун). Во помӧдз 247 лун.
Ыргӧн
Ыргӧн, лат. Cuprum (Cu) тайӧ 29-ӧд химия элемент. Кӧртулов, виж-гӧрд рӧма. Дорӧга. Топыдлун - 8,96 г/см³. Сылан температура - 1356,6 K либӧ 1084,62 °C. Пуӧ 2835 K либӧ 2562 °C температура дырйи.
Мой
Мой (Castor fiber) тайӧ пемӧс.
Косму тӧлысь 29-ӧд лун
Косму тӧлысь 29-ӧд лун — Григорий календарын 119-ӧд лун (кассяна воясӧ 120-ӧд). Во помӧдз 246 лун.
Филезия
Филезия ( Philesia magellanica ) — филезия котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ лунвыв Чилиын.
Озысь
Озысь, лат. Stannum (Sn) тайӧ 50-ӧд химия элемент. Кӧртулов, еджыд либӧ руд рӧма. Топыдлун - 7,31 г/см³. Сылан температура - 505,1 K либӧ 231,93 °C. Пуӧ 2875 K либӧ 2602 °C температура дырйи.
Косму тӧлысь 30-ӧд лун
Косму тӧлысь 30-ӧд лун — Григорий календарын 120-ӧд лун (кассяна воясӧ — 121-ӧд лун). Во помӧдз 245 лун.
Злоба (Княжпогост район)
Злоба (Злоба) — Коми Республикаын Княжпогост районысь Виз сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Скафиглоттис
Скафиглоттис (Scaphyglottis) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Шöрвыв да Лунвыв Америкаын.
Ыджыд Британия
Ыджыд Британия, Ыджыд Британиялӧн да Войвыв Ирландиялӧн Ӧтувтӧм корольувныс (англичан Great Britain, United Kingdom; United Kingdom of Great Britain and Nothern Ireland) — тайӧ канму Европаын.
Карл III
Тереза Мэй
Атопоглоссум
Атопоглоссум (Atopoglossum ) — орхидея котырса быдмӧг увтыр.
Веста
4 Веста (символ: ) — тайӧ Шонді ылдӧсын астероид. Сылӧн ыджда — 572,6 × 557,2 × 446,4 км. Веста восьтіс германияса астроном Генрих Вильгельм Ольберс 1807 воӧ.
Кыдз
Кыдз (Betula) – тайӧ коръя пу.
Саратов обласьт
Саратов обласьт тайӧ регион Рочмуын.
Аскоглоссум
Аскоглоссум (Ascoglossum calopterum ) — орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Океанияын.
Увтыр гибридъяс
<dd>Ascoglossum x Renanthera (Ren.): Renanthoglossum (Rngm.) <dd>Ascoglossum x Aerides (Aer.): Nonaara (Non.) <dd>Ascoglossum x Arachnis: Ngara (Ngara) <dd>Ascoglossum x Paraphalaenopsis: Ascoparanthera (Apn.) <dd>Ascoglossum x Phalaenopsis (Phal.): Dresslerara (Dres.) <dd>Ascoglossum x Rhynchostylis: Lauara (Lauara) <dd>Ascoglossum x Trichoglottis: Sheehanara (Shn.) <dd>Ascoglossum x Vanda: Pantapaara (Pntp.) <dd>Ascoglossum x Vandopsis: Freedara (Fdra.)
Аулосепалум
Аулосепалум (Aulosepalum ) – орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Америкаын.
Сус
Сус (Cedrus) – тайӧ пу.
Ода-кора тӧлысь 1-ӧд лун
Ода-кора тӧлысь 1-ӧд лун — Григорий календарын 121-ӧд лун (кассяна воясӧ — 122-ӧд лун). Во помӧдз 244 лун.
Шиделла
Шиделла (Schiedeella) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Шöрвыв Америкаын.
Сьӧлӧм
Сьӧлӧм тайӧ орган вир-яйын.
Кӧрт
Кӧрт, лат. Ferrum (Fe) тайӧ 26-ӧд химия элемент. Кӧртулов, еджыд рӧма. Топыдлун - 7,874 г/см³. Сылан температура - 1 812 K либӧ 1538 °C. Пуӧ 3134 K либӧ 2862 °C температура дырйи.
Ода-кора тӧлысь 2-ӧд лун
Ода-кора тӧлысь 2-ӧд лун — Григорий календарын 122-ӧд лун (кассяна воясӧ — 123-ӧд лун). Во помӧдз 243 лун.
Бадь
Бадь (Salix) – тайӧ коръя пу.
Эстъяс
Эстъяс (эст eestlased) - чудь–йöгра войтыр, канкывйыс Эстонияын — эст кыв.
Медводдза йöзыс татчöс муясын овмöдчылöмаöсь 11 сюрс во сайын кымын, а чудь–йöгра олöны танi бöръя 5 сюрс восö нин. Каръяс пиысь важ гижöдъясын медводдзаысь гаравлöны Тарту – 1030–öд воын, а Таллинн – 1154–öд воын. Ас канму артмытöдз Войвыв Эстония 1219–öд воын босьтöны датчана, а Лунвыв Эстония – немечьяс 1224–öд воын. Сöмын Сааремаа пöшти нэм чöж олö джынвыйö асшöра. Ливонияса ожман помасьöм бöрын 1583–öд воын Эстония веськалö полякъяс да шведъяс киö, а 17–öд нэмлöн мöд джынсяньыс ставнас вуджö шведъяслы. Сэки Швецияын медъёна паськалö протестантизм, та понда кызвын эстыс — лютерана. Та вöсна жö ёна водз пондöны йöзöдны эст кывъя литература, позьö сюрöдны бур тöдöмлунъяс. 17–öд нэм помланьö нин джын войтырыс лоö велöдчöма, а небöгыд крестьяналöн гортас абу нин гежöдтор. Тартуса Университет панöны 1632–öд воын. Крестьяналы школаяс восьтöны ветымын воöн сёрöнджык.
Хлор
Хлор, лат. Chlorum (Cl) тайӧ 17-ӧд химия элемент, виж ру, совчужысь. Топыдлун - (−33,6 °C) 1,56 г/см³, (0 °C, 101,325 кПа) 3,2 г/л. Сылан температура -171,6 K, либӧ -101,5 °C. Пуö 239,11 K либӧ -34,04 °C температура дырйи.
Ода-кора тӧлысь 3-ӧд лун
Ода-кора тӧлысь 3-ӧд лун — Григорий календар серти 123-ӧд лун (кассяна воясӧ — 124-ӧд лун). Во помӧдз 242 лун.
Ауксопус
Ауксопус (Auxopus ) – орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Африкаын да Мадагаскарын.
Мӧскашор (Чилимдін район)
Мӧскашор (Коровий Ручей) – Коми республикаын Чилимдін районысь Мӧскашор сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
География
Мӧскашор пукалӧ Печора юлӧн веськыд берегын. Сиктсянь Чилимдін юрсиктӧдз 6 км.
Колтта саами кыв
Колтта саами анбур
Пыртӧм кывъясын сідзжӧ Q|Qq, W|Ww, X|Xx, Y|Yy да Ö|Öö.
Барлия
Барлия (Barlia ) — орхидея котырса быдмӧг увтыр.
Ода-кора тӧлысь 4-ӧд лун
Ода-кора тӧлысь 4-ӧд лун — Григорий календарын 124-ӧд лун (кассяна воясӧ — 125-ӧд лун). Во помӧдз 241 лун.
Уумманнак
Уумманнак (грен. Uummannaq («тюлень сьӧлӧм кодь»)), важӧн Оменак, Omenak — тайӧ Гренландия ді вылын кар. Йӧз: 1282.
Ода-кора тӧлысь 5-ӧд лун
Ода-кора тӧлысь 5-ӧд лун — Григорий календарын 125-ӧд лун (кассяна воясӧ — 126-ӧд лун). Во помӧдз 240 лун.
Петшӧр кай
Петшӧр кай (Troglodytes troglodytes, крапивник) — пышкай котырӧ пырысь ичӧтик лэбач.
Тӧвшӧр тӧлысь 15-ӧд лун
Тöвшöр тӧлысь 15-ӧд лун — Григорий календарын 15-öд лун. Во помöдз 350 лун (кассяна воясö — 351 лун).
Керӧс (Княжпогост район)
Керӧс (Керес) — Коми Республикаын Княжпогост районысь Виз сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Петшӧр кай
Ыджда да рӧм
Тайӧ лэбачыс пышкайысь на ичӧтджык. Вывтырыслӧн кузьтаыс овлывлӧ 11 сантиметрӧдз, сьӧктаыс — 11 граммӧдз, а шеныштӧм бордйыс — 17 сантиметрӧдз. Вӧсньыдик нырыс веськыд, гӧгрӧс пома бордйыс дженьыд. Юрыс да туша вевдорыс, бордйыс да бӧжыс пемыдгӧрд. Мышкуыс сьылісяньыс сьӧд визьяса, синкымыс еджгов. Голяыс да зобйыс еджгов сера, морӧсыс да кынӧмыс гордовруд сера. Кынӧм увдорас тӧдчӧны вомӧна пемыд гӧрдовруд визьяс. Кокыс, нырыс да синмыс перкаль рӧма. Сьылӧмыс — сювтчан-тіралан гора шыяса коставлыштана дзользьӧм.
Паськалӧм
Петшӧр кай олӧ-вылӧ уналаын да паськыда — Европаса вӧраинъяссянь да Камчаткаӧдз. Паныдасьлывлӧ тшӧтш Войвыв Америкаын да Африкалӧн Рытыв-Войвылын. Лунвывланьджык муясса петшӧр кайяс олӧны пыр ӧти местаясын, а войвывсаяс волывлӧны чужанінъясас сӧмын гожйыны.
Оласног
Пармаса тылабордаясӧс туялысьяс петшӧр кайӧс лыддьӧны шоча паныдасьлысь лэбачьясӧн. Тайӧ зэв визув да гусьӧн олысь кайяс, дугдывтӧг тювкъялӧны кустъяс-пуяслӧн вожъяс костын. Кадысь кадӧ жбыркнитасны восьсаинӧ, пукыштасны мыр либӧ пучер вылын, дзользьыштасны регыдик, а сэсся быттьӧ паляласны да воштысясны-дзебсясны сука быдмысь петшӧр либӧ ӧмидз пӧвстӧ.
Комиӧ локтӧны ода-кора тӧлысьын. Овмӧдчӧны тшӧкыд бурыся баддя-кустъясаинъясын, козъя да сора вӧръясын, ю-шор пӧкатъясын да дорӧсъясын.
Ниа
Ния (Larix) — тайӧ лыска пу.
Петшӧр кай
Оласног
Тӧвъянінъясас лэбзьӧны моз тӧлысьын. Аддзывлан кӧ тайӧ тешкодь лэбачсӧ кӧть ӧтчыд, он нин сэсся вунӧд сійӧс да он сорав мукӧд кайяскӧд. Медвойдӧр синмад шыбитчӧ сылӧн бӧжыс: сійӧ оз чурвидз бӧрланьӧ, а вывлань чатӧра.
Ниа
Серпасалӧм
Бур условиеяс дырйи быдмӧ 50 метрӧдз, диаметрыс 1 метрӧдз. Олӧ 300—400 во. Аддзӧмаӧсь весиг 800 арӧса ниа пуяс.
Скутикария (быдмӧг)
Скутикари (Scuticaria ) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Шöрвыв да Лунвыв Америкаын.
Нинпу
Нинпу (Tilia; Липа) – тайӧ коръя пу. Ӧтувтӧ 40 сикас пу да куст.
Петшӧр кай
Поздйысьӧм
Поздысьнысӧ бӧрйӧны пӧрӧм пуяса, джуджыд петшӧра, ӧмидза да паперт туруна местаяс.
Ниа
Серпасалӧм
Лыскыс небыд, ӧти вося. Арнас кельдӧдӧ.
Петшӧр кай
Поздйысьӧм
Позсӧ лӧсьӧдігӧн мырсьӧ сӧмын ай лэбачыс; тэчӧ сійӧс кос турунысь, коръясысь, заясысь да нитшкысь. Пыдӧсас вольсалӧ небыд нитш, пушыд турунъяслысь да лысӧм лэбачьяслысь гӧнсӧ. Позйыс сяр кодь гӧгрӧс, вӧчысьыслӧн туша сертиыс ёна ыджыд. Пыран розьыс поз бокас. Татшӧм позсӧ петшӧр кай быдтысигкежлас дасьтӧ оз ӧтикӧс мукӧд кай моз, а дасӧс кымын. Но колькъяссӧ, вит-ӧ-квайтӧс, энь пӧлыс пӧжны пуктӧ на пиысь сӧмын ӧтиӧ. Пӧжсигас позъяс пукалӧ сӧмын энюловыс. Пӧжсян кадыс кыссьӧ кык вежонӧдз. Чужӧмсяньыс 17 лун мысти кайпияныс эновтӧны познысӧ.
Ниа
Паськалӧм
Ниа — медся тшӧкыда паныдасьлысь пу Россияын и Му вылын. Ёна быдмӧ Сибырын да Россияса ылыс Асыввылын.
Петшӧр кай
Сёян
Пӧткӧдчӧны петшӧр кайяс гут-гагйӧн, арнас чӧсмасьлывлӧны тшӧтш кисьмӧм вотӧсӧн.
Рӧдвуж кывйын
Мыйла нимтӧны тайӧ лэбачсӧ рочьяс крапивникӧн, а комияс — петшӧр кайӧн, гӧгӧрвоана. Удмуртъяс шуӧны петшӧр кайтӧ со кыдзи: пушнер дзольгыри (вежӧртасыс «петшӧр воробей»), му дзольгыри (вежӧртасыс «му воробей»), виштыё дзольгыри (вежӧртасыс «чутӧсь воробей»), чатырбыж (вежӧртасыс «чатӧра бӧж»).
Ода-кора тӧлысь 7-ӧд лун
Ода-кора тӧлысь 7-ӧд лун — Григорий календарын 127-ӧд лун (кассяна воясӧ — 128-ӧд лун). Во помӧдз 238 лун.
Серапиас
Серапиас (Serapias) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр.
Ода-кора тӧлысь 6-ӧд лун
Ода-кора тӧлысь 6-ӧд лун — Григорий календарын 126-ӧд лун (кассяна воясӧ — 127-ӧд лун). Во помӧдз 239 лун.
Юлев саами кыв
Юлев саами кыв (julevsábme) тайӧ чудь-йӧгра кыв Норвегмуын да Шведмуын.
Браунлея
Браунлея (Brownleea ) — орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Африкаын да Мадагаскарын.
Сертифера
Сертифера (Sertifera) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Лунвыв Америкаын.
Паллада
2 Паллада (символ: ) — тайӧ Шонді ылдӧсын астероид. Сылӧн ыджда — 550±8 × 516±6 × 476±6 км. Паллада восьтіс германияса астроном Генрих Вильгельм Ольберс 1802 воӧ.
Перым коми кыв
Перым коми кыв (перым коми ногыс Коми кыв, Перем коми кыв, Коми пермяцкӧй кыв, Коми пермяккезлӧн кыв; рочӧн: Коми-пермяцкий язык) тайӧ Коми кытшын олысь коми войтырлӧн чужан кыв. Сійӧн сёрнитӧ Коми кытшса вужвойтыр - коми пермяк йӧз (матӧ 94 сюрс морт).
Ода-кора тӧлысь 9-ӧд лун
Ода-кора тӧлысь 9-ӧд лун — Григорий календарын 129-ӧд лун (кассяна воясӧ — 130-ӧд лун). Во помӧдз 236 лун.
Ода-кора тӧлысь 8-ӧд лун
Ода-кора тӧлысь 8-ӧд лун — Григорий календарын 128-ӧд лун (кассяна воясӧ — 129-ӧд лун). Во помӧдз 237 лун.
Базифиллэа
Базифиллэа (Basiphyllaea ) — орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Америкаын.
Ньыв
Ньыв (Abies; Пихта) – тайӧ лыска пу. Мукӧд лыска пуяс серти, ньыв пулӧн кольясыс быдмӧны вывлань, а оз увлань.
Ним
Макс Фасмерлӧн этимологическӧй кывкуд серти, пулӧн роч нимыс артмӧ Fichte кывйысь (вежӧртасыс «коз», «ель»).
Райда (конкурс)
Райда — коми нывъяс пӧвстын республикаса конкурс, мый вӧзйис нуӧдны «Коми войтыр» ӧтмунӧм. Медводдзаысь вӧлі нуӧдӧма 2006 воын Сыктывкарын.
Райда — 2006
Медводдза «Райда» конкурсын вермасис 15 ныв.
Жури
«Коми войтыр» ӧтмунӧмӧн юрнуӧдысь Валерий Марков (веськӧдлысь), Коми Республикаса нимйӧза гижысь Владимир Тимин, Коми Республикаса Каналан Сӧветса депутат А.С. Цыпанов, коми фольклор туялысь А.Н. Рассыхаев.
Райда — 2012
IV-ӧд «Райда» конкурслӧн Гала-концерт муніс Фин-йӧгра этнокультура шӧринын (Сыктывдін районса Ыб сикт) ӧшым тӧлысь 2-ӧд лунӧ.
Жури
Журиӧн веськӧдлысь — «Юрган» телеканалысь журналист Ӧльӧксан Пивкин.
Райда — 2014
Витӧд «Райда» конкурс кӧсйисны нуӧдны 2014 вося ӧшым тӧлысь 5-6-ӧд лунъясӧ Кулӧмдін сиктын, но сьӧм абутӧмла вуджӧдісны 2015 во вылӧ.
Вермасьӧм муніс 2015 вося урасьӧм тӧлысь 20—21-ӧд лунъясӧ. Кулӧмдінса культура керка сценаын Гала-концерт дырйи ловзьӧдісны Райда мича ныв йылысь важся висьталӧм: кыдзи сійӧс гусяліс Ягморт, а Туган аслас ёртъясыскӧд отсасисны-мездысисны.
Конкурс артмис 5 вермасьӧмысь: 4-ӧд петкӧдчӧмын налы колӧ вӧлі коми драматург Николай Дьяконовлӧн пьеса серти снимайтӧм «Свадьба с приданым» кинофильмысь юкӧн комиӧн висьтавны.
Вермасьӧмӧ пырӧдчис 8 ныв: Сыктывкарысь, Укваысь да Сосногорскысь, Кулӧмдін, Удора, Койгорт, Сыктыв да Сыктывдін районъясысь.
Вермысьяс
Та кындзи, мукӧд нывлы вӧлі сетӧма татшӧм нимъяс:
Жури
Журиӧн веськӧдлысь — Надежда Русинова («Коми войтыр» ӧтмунӧмлӧн Кулӧмдін районса юкӧнын веськӧдлысьӧс вежысь)
Райда — 2017
Квайтӧд республикаса конкурс нуӧдӧма ӧшым тӧлысь 1—2 лунъясӧ. Конкурс артмӧма нёль вермасьӧмысь: видеовизитка «Тані ме ола, тані ме кола», кужӧмлунъяса конкурс «Важыс да ӧніяся», «Вочакыв», «Карнан новлӧдлӧм».
Вермысьяслы юркытшъяс дасьтӧма Перым крайысь сюмӧдӧн вӧчасьысь Валентина Петухова. Медводдзаысь вынсьӧдӧма конкурслӧн логотип. Авторыс — модельер-конструктор Наталья Загуменнова.
Тусяпу
Тусяпу (Juniperus) – тайӧ пу.
Сивекингия
Сивекингия (Sievekingia) — Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Америкаын.
Вез
Вез тайӧ чераньлӧн сунис.
Куття лун
Куття лун (Сочельник) - православнӧй вичкоса гаж, пасйӧны тӧвшӧр 6-ӧд лунӧ.
Куття лунӧн шуӧны Рӧштвоӧдзса лунсӧ. Сы рытӧ помасьӧ Рӧштво видз, коді кыссьӧ вӧльгым 28-ӧд лунсянь. Куття лун кежлӧ дасьтӧны куття рок. Куття роксӧ вӧчӧны шабді выйысь да шыдӧсысь.
Куття лунӧ помасьӧ кос лунъя, заводитчӧ уль лунъя - позьӧ нин сёйны йӧла-яя сёян. Пызан вылӧ лэптӧны рысь, йӧв, нӧк, яя шыдъяс, нӧкъя шаньгаяс, пирӧгъяс.
Кӧзяйкаяс сю пызьысь кӧтӧны сук шомӧс. Бать-мамыс сыысь вӧчалӧны быдсяма чачаяс – вӧлӧс да кора додьяс, мӧскӧс, кукӧс, порсьӧс, сюра межӧс, петукӧс. Тайӧ пӧжассӧ шуӧны «чибиӧн». Фигураяссӧ пӧжалӧны пачын, асывнас сетӧны челядьлы ворсны. Челядь ворсӧны Ва вежӧдан лунӧдз, сэсся сёйӧны чибисӧ.
Мукӧд чибиыс бедь йылын. Пӧжалӧм бӧрын дзик пыр кӧзяйка петкӧдӧ найӧс анбарӧ да сувтӧдӧ нянь тусь пытшкӧ.
Ӧшмӧс
Коми календар. 2009 во / Дасьтіс Ӧльӧш Рассыхаев. Сыктывкар, 2008.
Пипу
Пипу (Populus tremula) – тайӧ пу.
Помӧсдін (Кулӧмдін район)
Помӧсдін (Помоздино) – Коми республикаын сикт, Кулӧмдін районысь Помӧсдін сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
Ним артмӧм
Помӧсдін топоним тэчӧма кык юкӧнысь - Помӧс да дін. Пӧмӧс - тайӧ дженьдӧдӧм ним Помӧсъюлӧн, код вомын сиктыс пукалӧ, а дін - 'ю вом' вежӧртаса кыв.
География
Сикт пукалӧ Эжва юлӧн веськыд бокын, Помӧсъю вомын. Помӧсдінсянь Кулӧмдін юрсиктӧдз 83 км, Сыктывкар юркарӧдз 250 км.
Сирпу
Сирпу (Ulmus) – тайӧ пу.
Скептростахис
Скептростахис (Skeptrostachys) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Лунвыв Америкаын.
Батеманния
Батеманния (Batemannia ) — орхидея котырса быдмӧг увтыр. Бразилияын.
Ода-кора тӧлысь 11-ӧд лун
Ода-кора тӧлысь 11-ӧд лун — Григорий календарын 131-ӧд лун (кассяна воясӧ — 132-ӧд лун). Во помӧдз 234 лун.
Ода-кора тӧлысь 12-ӧд лун
Ода-кора тӧлысь 12-ӧд лун — Григорий календарын 132-ӧд лун (кассяна воясӧ — 133-ӧд лун). Во помӧдз 233 лун.
Беклардия
Беклардия (Beclardia ) — орхидея котырса быдмӧг увтыр. .
Ханкенди (Степанакерт)
История
1822 восянь — Роч империа улын (Елисаветполе губерняын Шушинскӧй уезд), сэк жӧ Карабахса ханство бырӧдӧма. 1847 восянь овмӧдчанінсӧ кутісны шуны Ханкенди [4], мый вуджӧдсьӧ кыдзи «хан грезд» [10].
1847 воын сиктын вӧлі 80 армяна керка, 52 керка роч йӧзлӧн, а сідзжӧ армяна вичко да шойна.
1923 воын Ханкенди нимсӧ вежисны Степанакерт вылӧ — Бакинскӧй коммунана веськӧдлысь Степан Шаумян ним серти. Кар лои Азербайджан ССР-ын Керӧс Карабах асвеськӧдлан обласьтлӧн юркарӧн.
1926 воын Степанакерт оліс 3,2 сюрс морт (на лыдын 85,4 % армяна да 10,8 % азербайджанеч).
Ода-кора тӧлысь 13-ӧд лун
Ода-кора тӧлысь 13-ӧд лун — Григорий календарын 133-ӧд лун (кассяна воясӧ — 134-ӧд лун). Во помӧдз 232 лун.
Катша бордъя утка
Катша бордъя утка (Haematopus ostralegus, Кулик-сорока) — кулик котырӧ пырысь пӧтка.
Ыджда да рӧм
Тайӧ пӧткаыс гулю ыджда кымын: сьӧктаыс кило джынйысь на унджык овлывлӧ, кузьтаыс — 45 сантиметр, шеныштӧм бордйыс 88 сантиметр пасьта. Рочьяс и комияс нимъяссӧ лӧсьӧдігӧн орччӧдӧмаӧсь катшакӧд. Збыльысь, сылӧн вывтырыс кызвыннас катшалӧн моз сьӧд да еджыд рӧмъяса. Бордъяс тӧдчӧ вомӧна вель паськыд еджыд визь. Кузь нырыс, синмыс да кокыс гӧрд рӧма. Кыз кокыс кузиник. Лэбаланногыс уткаяслӧн кодь — тэрыб, веськыд нырвизя, сынӧдын оз шыблась ӧтарӧ-мӧдарӧ, бордъяснас тшӧкыда шенасьӧ.
Паськалӧм
Катша бордъя утка олӧ-вылӧ Му шар пасьтала: Европаын и Азияын, Войвыв да лунвыв Америкаын, Африкаын да Австралияын.
Оласног да поздйысьӧм
Поздысьӧ-быдтысьӧ пыр ва бердын, кызвыныс, дерт, саридз дорын, но паныдасьлывлӧ и тыяс да юяс пӧлӧнын. Шоч лэбач, сы вӧсна Коми муын гожйӧ оз быдлаын, а сӧмын кӧнсюрӧ. Видзчысьысь, но абу гусьӧн олысь лэбач. Овлывлӧ, ачыс оз тыдав, а китшкӧмсӧ кылан нин. Мукӧд куликсьыс торъялӧ сійӧн, мый пуксьывлывлӧ ва вылӧ да бура уялӧ.
Войвылӧ локтӧны ода-кора тӧлысь шӧрын. Гозйӧдчан кадыс воас да, яг выв пӧткаяс моз койтӧны. Койтігас быд ай бӧрйӧ аслыс энь пӧвсӧ. Нэм помӧдзыс сэсся ӧта-мӧдыскӧд оз торйӧдчывны. Поз пыддиыс лэбачьяс бӧрйӧны кутшӧмкӧ гурантор ва дорысь либӧ лыа юрысь да сэтчӧ пуктӧны нинӧм вольсавтӧг куим кольк. Гӧгрӧсіник колькъясыс вель гырысьӧсь, сьӧд чутъяса рудовкольквиж рӧмаӧсь.
Пӧжсигас позъяс пукалӧны гознан лэбачыс ӧта-мӧдсӧ вежлалӧмӧн нёль вежон чӧж. Сійӧс здук кежлӧ весиг оз эновтлыны, медым колькъяссӧ горш лэбачьяс — ракаяс да каляяс — эз гусявлыны да жуглыны. Но овлывлӧ, бордъя «вӧрӧгъясыд» куштывлӧны налысь позтырсӧ. Сэки катша бордъя утка мӧдысь пуктӧ колькъяссӧ да пӧжӧ найӧс. Пӧжсян кадыс кыссьӧ нёль вежонӧдз. Чужӧм бӧрас кайпияныс медводдза луннас нин петӧны позсьыс, но ылӧдз оз мунны, а виччысьӧны бать-мамнысӧ, кор найӧ ваясны нырас босьтӧм сёянсӧ. Тадзи гырысьяс дӧзьӧритӧны быдтасъяссӧ тӧлысьӧн-джынйӧн дыра. Ас кежаныс кольӧм ичӧтик пияныс дорйысьӧм могысь пырӧны ваӧ да суналӧмӧн мынтӧдчӧны на вылӧ усьласьысьясысь. Борд йылас кыпӧдчӧны посни йылӧмыс да заводитӧны перйыны кынӧмпӧтсӧ 35 лун мысти. Рӧдмӧдчӧм выйӧдз сӧвмӧны нёль арӧс тыртіганыс.
Сёян
Пӧткӧдчӧны катша бордъя уткаяс васа небыд гагъясӧн, черияс вылӧ пӧ ыштывлӧны зэв шоча. Косӧдінысь кокалӧны нидзувъясӧс, лёльӧясӧс да номыръясӧс. Катша бордъя уткаяслӧн олан нэмыс, туялысьяслӧн чайтӧм серти, овлывлӧ 36 арӧсӧдз. Миянын гожйысь тайӧ тылабордаясыс лэбзьӧны лунвылӧ тӧвйыны моз тӧлысь помын. Этша лыда вӧснаыс коми утка кыйысьяслы сюрлывлӧны кыйдӧс пыдди зэв гежӧда.
Белоглоттис
Белоглоттис (Beloglottis ) — орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Америкаын.
Визяорда
Ыджда да рӧм
Вӧрӧ ветлігъясӧ тайӧ визув пемӧссӧ аддзывлан пӧшти быд пӧрйӧ. Урысь неуна ичӧтджык: сьӧктаыс овлывлӧ 80 граммӧдз, кузьтаыс – 16 сантиметрӧдз, пашкыр бӧжыс 11 сантиметр. Гӧныс рудовгӧрд, кынӧм улыс рудовъеджыд, мышкас да бокас кузьтаногыс тӧдчӧны сьӧд визьяс. Сувтас бӧр кок вылас да сюся видзӧдӧ тэ вылӧ, чипӧстас здук мысти да саймовтчас лӧп-колода сайӧ, но бӧр на петкӧдчылас да дзоргыштас, а сэсся пелька шаркнитас пу вылӧ бӧрӧн либӧ водзӧн, вермас и дзикӧдз воштӧдчыны.
Паськалӧм
Орда – асыввывса пемӧс. Россияын кындзи олӧ Казахстанса, Монголияса, Китайса да Японияса вӧръясын. А Кардор, Вӧлӧгда, Казань да Уфасянь рытыввывланьынджык оз нин паныдасьлы. Сук пемыд лыска вӧръяс ордаяслы оз лӧсявны. Найӧ пырджык олӧны да быдтысьӧны вӧр дорӧсъясын, вӧр діясын, кустъяса бурысьясын, ю ковтысъясын, сотчӧминъясын да важ керас местаясын.
Поздйысьӧм
Позйыс ордалӧн сісь мырйын, пӧрӧм пу сьӧмӧсын, горсйын либӧ му пытшкын. Мупытшса позйыс кык жыръя – ӧтарас оланіныс, мӧдарас – сёян видзаніныс. Узьланінсяньыс боквыв кодйӧ содтӧд пырмӧсъяс, кытчӧ лӧсьӧдӧ асмогасянінъяссӧ. Сёянысла ветлывлӧ верст сайӧдз, куталӧ гагъясӧс да лёльӧясӧс, пӧткӧдчӧ тшӧтш вотӧсъясӧн. Арнас тулыс кежлӧ чукӧртӧ лыска пуяслысь да гумъя быдмӧгъяслысь кӧйдыссӧ, нянь ыбъяс вылысь тусь. Позйӧдзыс ваялӧ вомкӧтш сэрӧгъясас. Запассӧ лӧсьӧдӧ тӧвся узьӧм водзвылас. Быдсикас колана сёянторсӧ тэчӧ оз кыдз веськалӧ, а торъя чукӧръясӧ. Туялысьяслӧн висьталӧм серти, тӧвся став вӧлӧгаыс пӧ визяордалӧн чукӧрмылӧ нёль килограммӧдз.
Тӧвся узьӧмсьыс орда палялӧ косму тӧлысь пуксигӧн. Сэки вӧрыс и ваыс кыз лым улын на да, сёян кумса чӧжӧснас и посйысьӧ. Пышъялан кадас айясыс косясьӧны ӧта-мӧдыскӧд, медым лоны вермысьӧн да гозйӧдчыны эньыскӧд. Пытшписӧ энь ордаяс новлӧдлӧны кынӧмас тӧлысь чӧж. Ода-кора тӧлысь помын либӧ лӧддза-номъя тӧлысь пуксигӧн найӧ чужтӧны синтӧм да гӧнтӧм нёль-ӧ-вит пи. Пиянсӧ мамыс нёньӧдӧ аслас йӧлӧн нёль вежонӧдз. Том йылӧмыс ар кежлӧ верстяммӧны да петӧны асшӧр олӧмӧ.
Рӧдвуж кыв вылын
Коми йӧз пемӧссӧ нимтӧны кык ногӧн – ордаӧн да визя ордаӧн. Татшӧмӧсь жӧ нимъясыс сылӧн матыс рӧдвуж кывъясын: перымса комилӧн – орда, визяорда, удмуртъяслӧн – урдо. Важ йӧз гӧгӧрволӧмаӧсь кыдзи визя бока ловлысь нимъяс. Ӧнія сёрниын орд кыдзи асшӧр кыв оз паныдасьлы, сы пыдди вӧдитчӧны рочысь босьтӧм бок кывйӧн. Важ нимыс кольӧма нӧшта кык юкӧна орд/ты «ребро» пытшкын. А удмуртъяс абу вунӧдӧмаӧсь, найӧ и ӧні на шуӧны оз «бок», а «урд» либӧ «урдэс», урдъёс висе «бока болят», урд вылын кылльыны «лежать на боку» да с.в. Ылыс рӧдвуж кывъясын лӧсялана весьтас эм сӧмын марилӧн, на ногӧн ордаыд урымдо.
Тӧвшӧр тӧлысь 16-ӧд лун
Тӧвшӧр тӧлысь 16-ӧд лун — Григорий календарын 16-ӧд лун. Во помӧдз 349 лун (кассяна воясӧ — 350 лун).
Краснобор (Изьва район)
Краснобор (Краснобор) — Коми республикаын сикт, Изьва районса Краснобор сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
География
Сикт пукалӧ Изьва юлӧн веськыд берегын. Красноборсянь Изьва юрсиктӧдз 52 км.
Ода-кора тӧлысь 14-ӧд лун
Ода-кора тӧлысь 14-ӧд лун — Григорий календарын 134-ӧд лун (кассяна воясӧ — 135-ӧд лун). Во помӧдз 231 лун.
Бензингия
Бензингия (Benzingia ) — орхидея котырса быдмӧг увтыр.
Ода-кора тӧлысь 15-ӧд лун
Ода-кора тӧлысь 15-ӧд лун — Григорий календарын 135-ӧд лун (кассяна воясӧ — 136-ӧд лун). Во помӧдз 230 лун.
Ода-кора тӧлысь 16-ӧд лун
Ода-кора тӧлысь 16-ӧд лун — Григорий календарын 136-ӧд лун (кассяна воӧ — 137-ӧд лун). Во помӧдз 229 лун.
Ода-кора тӧлысь 17-ӧд лун
Ода-кора тӧлысь 17-ӧд лун — Григорий календарын 137-ӧд лун (кассяна воясӧ — 138-ӧд лун). Во помӧдз 228 лун.
Ода-кора тӧлысь 18-ӧд лун
Ода-кора тӧлысь 18-ӧд лун — Григорий календарын 138-ӧд лун (кассяна воясӧ — 139-ӧд лун). Во помӧдз 227 лун.
Выль во
Ӧнія комияс Выль во пасйӧны Григорий календар серти тӧвшӧр тӧлысь 1-дза лунӧ.
Важ Рочмуын во заводитчӧмсӧ пасйӧмаӧсь рака тӧлысьын, кор тулыс вайӧ аскӧдыс шонді, шоныд да бур урожай вылӧ лача.
Кор Русь 10 нэм помын пыртчӧ Кристос эскӧмӧ, Выль во пондӧны пасйыны византияса календар серти арнас — кӧч тӧлысь ӧтиӧд лунсянь.
Луизия
Луизия (Luisia) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын.
Выль во
Сідзжӧ император тшӧктӧ мичмӧдны керкаяссӧ пожӧм да коз увъясӧн, чолӧмавны да козьнавны рӧдвужсӧ да тӧдсаяссӧ, гажӧдчыны войшӧр каднас бипур гӧгӧр.
Кристос эскӧмӧ пырттӧдз комияс олісны вӧралан календар серти, кӧні тӧдчӧдӧма кутшӧм кадӧ позьӧ кыйны-вийны дона куа вӧрса пемӧсъясӧс. Тайӧ календарыс важӧн петіс олӧмсьыс, и ӧні комияс, кыдзи и мукӧд войтыр, пасйӧны Выль восӧ тӧвшӧр ӧтиӧд лунӧ.
Во йылысь эм коми нӧдкыв: Кузь-кузь пу, дас кык йӧзви, нёль ув и сизим коль. (Во, тӧлысь, вежон, лун).
Выль во Важ Месопотамияын
Важ Месопотамияын вöлi пасйӧны Выль во тӧлысь чужӧм лунӧ тувсов ӧткузя луна-воя (Рака тӧлысь 21-ӧд лун) бӧрын. Важ Месопотамияын вöлi вӧчӧны Акиту - Загмук - Sacaea Выль во фестиваль Выль во водзвылын али бӧрын.
Пожӧм
Пожӧм (Pinus) — пожӧм котырса лыса пу увтыр.
Тӧвшӧр тӧлысь 17-ӧд лун
Тӧвшӧр тӧлысь 17-ӧд лун — Григорий календарын 17-ӧд лун. Во помӧдз 348 лун (кассяна воясӧ — 349 лун).
Биерманния
Биерманния (Biermannia ) — орхидея котырса быдмӧг увтыр.
Боллея
Боллея (Bollea ) — орхидея котырса быдмӧг увтыр.
Болусиелла
Болусиелла (Bolusiella ) — орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Африкаын.
Альстрёмерия
Альстрёмерия ( Alstroemeria ) — альстрёмерия котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Лунвыв Америкаын.
Лист Ференц
Лист Ференц (маддярӧн: Liszt Ferenc, (немечӧн: Franz Liszt) (1811—1886) — нималана маддяр, шылад тэчысь, пианист-виртуоз, педагог, дирижёр, публицист, шылад романтизм сӧвмӧдысьяс пиысь тӧдчана чужӧм.
XIX нэмын Лист вӧлi медпаськыда тӧдса пианистъясысь ӧти. Сы дырйи Европаын дзоридзалӧма концертса пианизм. Листӧс пуктӧны фортепианоӧн ворсысь медыджыд виртуозӧ му югыдын.
Педагог, дирижёр, публицист
Лист сідзжӧ вӧлі нималана дирижёрӧн да велӧдысьӧн. Уна во чӧж Лист сетiс урокъяссӧ том музыкантъяслы. Лист гижис сiдзжӧ Шопен йылысь небӧг, венгрияса чиганъяслӧн шылад йылысь небӧг, да мукӧд тема йылысь зэв уна статья.
Шылад гижӧдъяс
Лист лӧсьӧдіс 647 шылад гижӧд — симфонияяс, рапсодияяс, симфоническӧй поэмаяс, ораторияяс да мессаяс.
Брахикоритис
Брахикоритис  (Brachycorythis ) — орхидея котырса быдмӧг увтыр.
Попов Палладий Иванович
Палладий Иванович Попов (1879—1937) — вежа ай, вичкоын служитысь, иерей.
Ода-кора тӧлысь 19-ӧд лун
Ода-кора тӧлысь 19-ӧд лун — Григорий календарын 139-ӧд лун (кассяна воясӧ — 140-ӧд лун). Во помӧдз 226 лун.
Бишкек
Бишкек (بىشكهك) - тайӧ Кыргызстанса кар, Кыргызстан республикалӧн юркар. Промышленнӧй, научнӧй да культурнӧй шӧрин.
Аныб (Кулӧмдін район)
Аныб — Коми Республикаын сикт, Кулӧмдін районысь Аныб сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
Олысь лыд
XX нэм помын Аныбса олысь лыд вежласис тадзи:
Канкарса Кремль
Канкарса Кремль (Московский Кремль) тайӧ важ изкар Канкарын, Рочмуса юркарын.
Эускара кыв
Эускара кыв (euskara), сідзжӧ баск кыв — эускалдунак (баск) войтырлӧн чужан кыв, Эускадиын (Баск Муын, ӧні войвыв Испанияын) официал кыв. Сідзжӧ эускараӧн сёрнитӧны лунвыв Францияын.
Эускараӧн кывбур
Esklabu erremintaria
Тӧвшӧр тӧлысь 19-ӧд лун
Тӧвшӧр тӧлысь 19-ӧд лун — Григорий календарын 19-ӧд лун. Во помӧдз 346 лун (кассяна воясӧ — 347 лун).
Юнона
3 Юнона (символ: ) — тайӧ Шонді ылдӧсын астероид. Сылӧн ыджда — 320 × 267 × 200 км. Юнона восьтіс германияса астроном Карл Людвиг Хардинг 1804 воӧ.
Княжпогост район
Княжпогост район (Княжпогостский район) - тайӧ Коми Республикалӧн район. Артмöдöма 1939 вося сора тӧлысь 14 лунö. 1963 воöдз шусис Кöрттуй район (Железнодорожнöй район).
Куйлö республика рытыввылын. Мувывтор 24,6, оланiнъяс – 48. Медыджыдöсь на пöвстын кык посёлок: Синдор да Чимавöрöк, сиктъяс: Сьöська да Серегов. Олöны дзоньнас 29,7 сюрс морт. Олысьяс 64,4 % рочьяс, 17,9 % комияс.
Шöрин – Емва кар. Районса юралысь: Такаев Радик Николаевич.
Емва районын 2 карса (Емва, Синдор) да 10 сиктса овмöдчöмин:
Емва районын 48 оланiн:
Ода-кора тӧлысь 20-ӧд лун
Ода-кора тӧлысь 20-ӧд лун — Григорий календарын 140-ӧд лун (кассяна воясӧ — 141-ӧд лун). Во помӧдз 225 лун.
Упернавик
Упернавик (грен. Upernavik — «Тулысся ин») — тайӧ Гренландия ді вылын кар.
Олысь лыд: 1181 морт.
Тандзе Маръя
Тандзе Маръя (Рочева Мария Фёдоровна) (1876—1962) — изьваса нималана бурдӧдчысь-веськӧдчысь.
Ручпозъя (Луздор район)
Ручпозъя (Ручпозъя) — Коми Республикаын Луздор районса Мутнича сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Тандзе Маръя
Олан туй
Ичӧт дырсяньыс бурдӧдӧма пемӧсъясӧс, 18 арӧссянь — йӧзӧс. Вӧлӧма бур паметя, небыд киа, чорыд карактера. Тандзе Маръялӧн бурдӧдчӧм ылӧдз кывсьӧма.
Шуӧны, мый сійӧс корлӧмаӧсь уджавны больничаӧ, но абу кӧсйысьӧма. Кулӧма 1962-ӧд вося моз тӧлысь 25-ӧд лунӧ Гамын, дзебӧма сэні жӧ. Чужанінас гу вылас волывлӧны йӧзыс отсӧгла. Тандзе Маръялӧн бурдӧдӧм йывсьым уна казьтылӧм вайӧдӧма коми гижысь Альбина Ануфриевалӧн висьтын.
Пелысь
Пелысь (Sorbus; рочӧн Рябина) – тайӧ коръя пу, быдмӧ 15 метрӧдз.
Днестрдор
Днестрдор (Днестрдор Молдав Республика) (Приднестровская Молдавская Республика, Република Молдовеняскэ Нистрянэ, Придністровська Молдавська Республіка) — тайӧ пыдди пуктытӧм республика Европаын.
Пелысь
Коми мифологияын
Важ йӧз пуктывліcны пелысь омӧльясысь дорйысьӧм могысь. Коми мифологияын пелысьысь вӧчӧм беддьӧн вӧлі позьӧ вермыны лёк тунъясӧс да повзьӧдны омӧльясӧс. Вылыс Эжваса комияс вӧлі пуктӧны пелысьсӧ выль керка сруб пытшкын: ловзяс кӧ, то выль керка лоӧ шуда. Срубсӧ лэптӧм бӧрын ловзьӧм пусӧ пуктӧны керка йӧрас либӧ мампу дорас.
Ижора кыв
Ижора кыв (ижора ižor(k)an keeli/kiili, ingeroiskeeli) тайӧ чудь-йӧгра кыв Ленинград обласьтын.
Индан-асалан суффиксъяс
Lehmä (мӧс):
Кадакывлӧн вежласьӧм
Tehhä (вӧчны):
Ӧнія кад
Ӧнія кад, соссяна форма
Колян кад
Колян кад, соссяна форма
Локтан кад
Локтан кад, соссяна форма
Коданёв Иван Васильевич
Коданёв Иван Васильевич (комиӧн – Вась Иван) (1916–1982) — коми гижысь, журналист.
Гижан удж
Иван Коданёвлӧн медводдза гижӧдыс "Сьӧкыд туйын" висьт, петіс 1953 воын «Войвыв кодзув» журналын. Тайӧ гижӧдын сійӧ висьталіс война йылысь да йӧз йылысь, кодкӧд ӧтлаӧн ковмис мунны тышӧ.
1959 воын петіс сылӧн медводдза — «Тадзи тшӧктӧ сьӧлӧм» — висьтъяслӧн медводдза сборник.
Уна висьтын сылӧн петкӧдлӧма сиктса посни войтырлысь быдмӧм-сӧвмӧм, уджӧ пырӧм. Но медшӧр темаыс – вӧр-ва.
Иван Коданёвлысь уна висьт вуджӧдӧма роч кыв вылӧ. Рочӧдӧм висьтъяса кык небӧг — «Праздник весны» (1974) да «Пойте, птицы, пойте» (1981) петісны Москваын «Детская литература» небӧг лэдзанінын. Сылӧн уна висьт пырис коми кыв да коми литература учебникъясӧ. Сійӧс тӧдӧны оз сӧмын Коми Республикаын.
Небӧгъяс
И.В. Коданёвлӧн петавліс 20 сайӧ торъя небӧг.
Хлорэя
Хлорэя (Chloraea) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Америкаын.
Ода-кора тӧлысь 21-ӧд лун
Ода-кора тӧлысь 21-ӧд лун — Григорий календарын 141-ӧд лун (кассяна воясӧ — 142-ӧд лун). Во помӧдз 224 лун.
Ода-кора тӧлысь 22-ӧд лун
Ода-кора тӧлысь 22-ӧд лун — Григорий календарын 142-ӧд лун (кассяна воясӧ — 143-ӧд лун). Во помӧдз 223 лун.
Куратов Ӧльӧш Вань
Гижан удж
Иван Куратов – медводдза коми поэт, коми литературалы подув пуктысь. Кывбуръяс босьтчис гижны Яренскын на. Поэт ас водзас пуктiс ыджыд мог – велöдны коми йöзöс да висьтавны налöн олöм йылысь. Коми йöзлысь ХIХ–öд нэмса олöмсö петкöдлiс "Закар ордын", "Понкöд", "Гöль зон", "Пемыд", "Выль сьыланкыв" да мукöд кывбуръясын. Йöзлысь оласногсö восьтic "Коми бал", "Яг морт", "Важся коми войтырлöн кодралöм" гижöдъясын.
Иван Куратов вуджöдic роч да Рытыв Европаса поэтъяслысь кывбуръяс, кыдз ученöй–лингвист лöсьöдiс коми грамматика.
1866–öд воын "Вологодские губернские ведомости" газетын вӧлі йöзöдӧма "Зырянские песни" статья. Чайтӧны, мый статьясӧ дасьтіс Иван Куратов. Уджас пыртӧма ассьыс вит кывбур, но кипассö абу пуктӧма.
Нидерландъяс
Нидерландъяс, Нидерландъяс корольув (нидерланд Nederlanden, Koninkrijk der Nederlanden) — тайӧ канму Европаын.
Боннетия котыр
Боннетия котыр (Bonnetiaceae ) — мальпигия чукӧрса быдмӧг котыр. Боннетияяс 3 увтыр да 35 сикас.
Собралия
Собралия (Sobralia) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Шöрвыв да Лунвыв Америкаын.
Чреба
Цхинвал (Цхинвал, Чъреба, Цхинвал, ) – тайӧ Лунвыв Осетияса кар, Лунвыв Осетия республикалӧн юркар. Промышленнӧй, научнӧй да культурнӧй шӧрин.
Йӧз: 30 432 гӧгӧр (2015).
Цератохилус
Цератохилус (Ceratochilus biglandulosus ) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Индонезияын (Ява да Суматра).
Ода-кора тӧлысь 23-ӧд лун
Ода-кора тӧлысь 23-ӧд лун — Григорий календарын 143-ӧд лун (кассяна воясӧ — 144-ӧд лун). Во помӧдз 222 лун.
В
Вв (важ слав. ) — кирилл анбурлӧн шыпас. Шуанног — [v], [f], [w] либӧ [ʋ]. Лыд пасйӧм — 2.
Видзӧдӧй тшӧтш
Латин B
Брахипеза
Брахипеза (Brachypeza ) — орхидея котырса быдмӧг увтыр.
Водь кыв
Водь кыв (водь vaďďaa ceeli, maaceeli) тайӧ чудь-йӧгра кыв Ленинград обласьтын.
Тӧвшӧр тӧлысь 20-ӧд лун
Тӧвшӧр тӧлысь 20-ӧд лун — Григорий календарын 20-ӧд лун. Во помӧдз 345 лун (кассяна воясӧ - 346 лун).
Эмбрееа
Эмбрееа (Embreea rodigasiana) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Колумбияын да Эквадорын.
Египет
Еги́пет (Αίγυπτος) тайӧ му Азияын да Африкаын.
Ода-кора тӧлысь 25-ӧд лун
Ода-кора тӧлысь 25-ӧд лун — Григорий календарын 145-ӧд лун (кассяна воясӧ — 146-ӧд лун). Во помӧдз 220 лун.
Роч православнӧй вичко
Роч православнӧй вичко (РПВ, Канкарса патриархат) (роч Русская православная церковь, РПЦ) - православнӧй христианскӧй вичко Рочмуын, Украинаын, Беларусьын да Молдоваын.
Эриаксис
Эриаксис (Eriaxis rigida) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Выль Каледонияын.
Афинъяс
Афинъяс (Αθήνα - тайӧ Грецияса кар, Грециялӧн юркарыс.
Йӧз:
Ода-кора тӧлысь 24-ӧд лун
Ода-кора тӧлысь 24-ӧд лун — Григорий календарын 144-ӧд лун (кассяна воясӧ — 145-ӧд лун). Во помӧдз 221 лун.
Эсмералда (быдмӧг)
Эсмералда (Esmeralda ) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын.
Сизима кодзув
Сизима кодзув (лат. Ursa Major) тайӧ чукӧра кодзувъяс Войвыв енэж полушарие'ын.
Египет Араб Республика
Египет, Египет Араб Республика (араб جمهورية مصر العربية (Джу́мхуриййат Миср аль-Араби́ййа)) — тайӧ канму Африкаын да кытсюрӧ Азияын.