cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Плутоний
Плутоний, лат. Plutonium (Pu) тайӧ 94-ӧд химия элемент. Актинид, радиоактив. Топыдлун - 19,84 г/см³. Сылан температура - 912 K либӧ 639,7 °C. Пуӧ 3507 K либӧ 3235 °C дырйи.
Брасисепалум
Брасисепалум (Bracisepalum ) — орхидея котырса быдмӧг увтыр.
Таллий
Таллий, лат. Thallium (Tl) тайӧ 81-ӧд химия элемент. Кӧртулов, еджыд рӧма. Топыдлун - 11,85 г/см³. Сылан температура - 577 K либӧ 304 °C. Пуӧ 1746 K либӧ 1473 °C температура дырйи.
Шонді
Шонді (символ: ) тайӧ кодзув, шӧр кодзув Шонді ылдӧсын.
Лив кыв
Лив кыв (лив līvõ kēļ, лат. lībiešu valoda либӧ līvu valoda) тайӧ бырӧм чудь-йӧгра кыв Латвияын.
Ода-кора тӧлысь 28-ӧд лун
Ода-кора тӧлысь 28-ӧд лун — Григорий календарын 148-ӧд лун (кассяна воясӧ — 149-ӧд лун). Во помӧдз 217 лун.
Сербия
Сербия, Сербия Республика (серб Србија, Srbija; Република Србија, Republika Srbija) — тайӧ канму Европаын.
Индий
Индий, лат. Indium (In) тайӧ 49-ӧд химия элемент. Кӧртулов, еджыд рӧма. Топыдлун - 7,31 г/см³. Сылан температура - 429,7485 K либӧ 156,5985 °C. Пуӧ 2345 K либӧ 2072 °C температура дырйи.
Тӧвшӧр тӧлысь 22-ӧд лун
Тӧвшӧр тӧлысь 22-ӧд лун — Григорий календарын 22-ӧд лун. Во помӧдз 343 лун (кассяна воясӧ — 344 лун).
Ода-кора тӧлысь 29-ӧд лун
Ода-кора тӧлысь 29-ӧд лун — Григорий календарын 149-ӧд лун (кассяна воясӧ — 150-ӧд лун). Во помӧдз 216 лун.
Софронитис
Софронитис ( Sophronitis ) — Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Лунвыв Америкаын.
Галлий
Галлий, лат. Gallium (Ga) тайӧ 31-ӧд химия элемент. Кӧртулов, еджыд рӧма. Топыдлун - 5,91 г/см³. Сылан температура - 302,91 K либӧ 29,76 °C. Пуӧ 2477 K либӧ 2204 °C температура дырйи.
Ода-кора тӧлысь 30-ӧд лун
Ода-кора тӧлысь 30-ӧд лун — Григорий календарын 150-ӧд лун (кассяна воясӧ — 151-ӧд лун). Во помӧдз 215 лун.
Бренезия
Бренезия (Brenesia ) — орхидея котырса быдмӧг увтыр.
Сьӧдтыдор (Койгорт район)
Сьӧдтыдор (Седтыдор) — Коми Республикаын Койгорт районысь Ужга сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь посёлок.
Олысь лыд
Посёлокын олӧны комияс да рочьяс.
Ода-кора тӧлысь 31-ӧд лун
Ода-кора тӧлысь 31-ӧд лун — Григорий календарын 151-ӧд лун (кассяна воясӧ — 152-ӧд лун). Во помӧдз 214 лун.
Тӧвшӧр тӧлысь 23-ӧд лун
Тӧвшӧр тӧлысь 23-ӧд лун — Григорий календарын 23-ӧд лун. Во помӧдз 342 лун (кассяна воясӧ — 343 лун).
Тӧвшӧр тӧлысь
Тöвшöр тöлысь (Январ) — тöвся тӧлысь.
Öнiя олöмö да календарö пырисны важся кадсянь воöм коми тöлысь нимъяс. Кыв туялысьяс видлiсны талунъя кывъясöн да шыпасъясöн нимтыны тöлысьяссö, гöгöрвоöдны миян кадся олысьяслы. Налöн киын вöлiны некымын нога тöлысь гижан нимъяс, кодъясöс воддза йöзыс быд ногыс дзугöмаöсь — коми кывсö тöдтöгыс да сы кадö грамматика нормаяс абутöмла.
Тöвшöр – важъя гижöдъясын гижöма «тошор», «толшор». Öнi чайтöны, тöвшöр — тайö тöлысь, кор тöлыслöн воö шöрыс.
Гуляшор (Луздор район)
Гуляшор (Гуляшор) — Коми Республикаын Луздор районса Мутнича сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Лихачевскӧй (Луздор район)
Лихачевскӧй (Лихачевская) – Коми Республикаын Луздор районса Ношуль сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Олысь лыд
Грездын олӧны комияс.
Удмуртъяс
Удмуртъяс (водзджык Вотякъяс; удмуртъёс) тайӧ Финн-йӧгра войтыр.
Лыд
2002 воын Рочмуын - 637 000 морт, Удмуртияын - 460 584.
Куратов Василий Алексеевич
Куратов Ӧльӧксей Василей (Куратов Василий Алексеевич, 1820-1862) — вичкоын уджалысь, коми фольклор чукӧртысь, коми гижысь, нималана коми гижысь, коми литературалы подув пуктысь Иван Куратовлӧн вок.
Кыв
Кыв тайӧ пас система.
Куратов Василий Алексеевич
Гижан удж
Василей Куратов уджаліс коми кывлӧн грамматика вылын, чукӧртіс коми фольклор, гижис комиӧн кывбуръяс. Сылӧн ниӧти кывбур, письмӧ ни «Апология» медшӧр уджыс эз сюрны. Вензяна «Апология» уджысь сійӧс ыстісны Велико-Устюжскӧй манастырӧ. Миян кадӧдз воис сылӧн дзик ӧти гижӧд — «Бӧрданкывъяс верӧс сайӧ ныв сетӧм дырйи», кодӧс вӧлі йӧзӧдӧма профессор Павел Савваитов «Грамматика зырянского языка» небӧг дорӧ содтӧдӧн. Бӧрданкывсӧ гижигӧн Василий Куратов подуласис йӧзкостса поэзиялӧн серпасалан кывъяс вылӧ. Сёрӧнджык тайӧ кывбурсӧ вылӧ донъяліс сылӧн ичӧтджык вок Иван Куратов.
Фтор
Фтор, лат. Fluorum (F) тайӧ 9-ӧд химия элемент, быгыд турунвиж ру, совчужысь. Топыдлун - (−189 °C) 1,108 г/см³, (0 °C, 101,325 кПа) 1,7 г/л. Сылан температура - 53,53 K, либӧ −219,62 °C. Пуö 85,03 K либӧ −188,12 °C температура дырйи.
Мари
Мари (водзджык Черемисъяс; марий,, çармăс, чирмеш) тайӧ Финн-йӧгра войтыр.
Лыд
2002 воын Рочмуын - 604 298 морт, Мари Элын - 312 178.
Карел кыв
Карел кыв (карел karjalan kieli) тайӧ чудь-йӧгра кыв Карелияын.
Бригерия
Бригерия (Briegeria ) — орхидея котырса быдмӧг увтыр.
Йод
Йод, лат. Iodum (I) тайӧ 53-ӧд химия элемент, совчужысь. Топыдлун - 4,93 г/см³. Сылан температура - 113,5 °C либӧ 386,85 K. Пуӧ 184,35 °C либӧ 457,4 K температура дырйи.
Мари (вежӧртасъяс)
Мари:
Тӧвшӧр тӧлысь 24-ӧд лун
Тӧвшӧр тӧлысь 24-ӧд лун — Григорий календарын 24-ӧд лун. Во помӧдз 341 лун (кассяна воясӧ — 342 лун).
Ӧшым тӧлысь 1-ӧд лун
Ӧшым тӧлысь 1-ӧд лун — Григорий календарын 335-ӧд лун (кассяна воясӧ — 336-ӧд лун). Во помӧдз 30 лун.
Бром
Бром, лат. Bromum (Br) тайӧ 35-ӧд химия элемент, пемыдгӧрд кизьӧртор, совчужысь. Топыдлун - 3,102 (25 °C) г/см³. Сылан температура - 265,9 K, либӧ −7,2 °C. Пуӧ 331,9 K либӧ 58,8 °C температура дырйи.
Хорватия
Хорватия, Хорватия Республика (Hrvatska, Republika Hrvatska) — тайӧ канму Европаын.
Тӧвшӧр тӧлысь
Öшмöс
Коми календар. 2009 во / Дасьтiс ''А. Н. Рассыхаев''. Сыктывкар, 2008.
Косму тӧлысь
Косму тӧлысь (Апрель) — тувсовъя тӧлысь.
Ода-кора тӧлысь
Ода-кора тӧлысь (Май) — тувсовъя тӧлысь.
Армения апостол вичко
Армения апостол вичко (ААВ, Армения Григорий вичко) (Հայաստանեայց Առաքելական Եկեղեցի) - асыввыв христианскӧй вичко Арменияын.
Ода-кора тӧлысь
Важся гижӧдъясын тӧлысьсӧ шуӧма «ода-кора». Артмӧма нимыс сыысь, мый муыс садьмӧ, петкӧдчӧ муяс вылын веж турун да пуяс вылын кор.
Косму тӧлысь
Тӧлысьыслӧн нимыс кипомысь гижӧдъясын пасйӧма, кыдзи «космоусъ», «косму». Чайтӧны, мый тадзи тӧлысьсӧ шуӧмаӧсь сы кадӧ, кор комияс овлӧмаӧсь лунвылынджык, и муыс та кадӧ кос нин.
Ӧшмӧс
Коми календар. 2009 во / Дасьтіс ''А. Н. Рассыхаев''. Сыктывкар, 2008.
Урасьӧм тӧлысь
Урасьӧм тӧлысь (Февраль) тайӧ тӧвся тӧлысь.
Ӧти важъя гижӧдын паныдасьлӧ «вуорсим» кыв, кодӧс петкӧдӧны «вурсьӧм» кывйысь. Мӧд гижӧдын тӧлысьсӧ шуӧма «урсимъ», коді матын пӧ «урӧс» кывкӧд — лёк, омӧль поводдя.
Ӧшмӧс
Коми календар. 2009 во / Дасьтіс ''А. Н. Рассыхаев''. Сыктывкар, 2008.
Рака тӧлысь
Рака тöлысь (Март) тайö тувсовъя тӧлысь.
Потапов Егор Васильевич
Потапов Егор Васильевич (1937—1982) — коми поэт, серпасалысь.
Рака тӧлысь
Важъя гижöдъясас тöлысьсö шуöма «рака». Татшöм вежöртаса жö тöлысь нимыс удмуртъяслöн. Сiдзкö, тайö лэбачьясыслöн ышман кад.
Потапов Егор Васильевич
Олан туй
Егор Потапов чужӧма Шойнаты районса (ӧні Кӧрткерӧс районса) Додз сиктын 1937 вося моз тӧлысь 20-ӧд лунӧ. Сизим вося школа помалӧм бӧрын уджалӧма колкозын, вӧлӧма лесникӧн, Кӧрткерӧс районса «Звезда» газетын литсотрудникӧн.
Рака тӧлысь
Öшмöс
Коми календар. 2009 во / Дасьтiс ''А. Н. Рассыхаев''. Сыктывкар, 2008.
Потапов Егор Васильевич
Олан туй
Бӧръя кӧкъямыс восӧ олӧма Кулӧмдін районса Уллянаса психоневрологическӧй интернатын. Кулӧма 1982 вося рака тӧлысь 13-ӧд лунӧ.
Гижан удж
Егор Потапов тӧдса кыдзи поэт. Медводдза кывбурыс петавлӧма «Войвыв кодзув» журналын 1952-ӧд воын, кор сылы вӧлӧма 15 арӧс. Гижӧма «Чунгыр», «Чебостан» да «Аркаша» поэмаяс. Гижӧдъяссӧ мыччӧдлӧма «самиздатӧн», аслыссяма небӧгъяс лӧсьӧдӧмӧн: машинкаӧн печатайтӧма да мичмӧдӧма ас серпасъясӧн. Ас бӧрас кольӧма сюрс гӧгӧр йӧзӧдтӧм кывбур.
Челядьлы «Дзольгӧ шор» кывбуръяса медводдза небӧгыс петавлӧма 1964-ӧд воын, выльпӧв йӧзӧдӧма 2019-ӧд воын.
Унаторйын водзмӧстчӧма: фотографияяс снимайтӧма, шылада гижӧдъяс лӧсьӧдӧма, ворсӧма гармошкаӧн, ноксьӧма радиоӧн. Серпасасьӧма. Миян кадӧдз воӧма кык серпас (ӧтиыс — Вок да кык чойлӧн портрет, 1950-60-ӧд вояс). Чукӧртӧма минералъяс да важ монетаяс, мый сэсся сетӧма Кӧрткерӧс музейӧ.
Кальций
Кальций, лат. Calcium (Ca) тайӧ 20-ӧд химия элемент. Кунваму кӧртулов, еджыд рӧма. Топыдлун - 1,55 г/см³. Сылан температура - 1115 K либӧ 842 °C. Пуӧ 1757 K либӧ 1484 °C температура дырйи.
Бухтиения
Бухтиения (Buchtienia ) — орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Лунвыв Америка.
Лӧддза-номъя тӧлысь
Лӧддза-номъя тӧлысь (Июнь, Юнь) — гожся тӧлысь.
Кык сикас гижӧдын тӧлысьсӧ пасйӧма «лосца номъя», «лосца» да вайӧдӧма роч кывъя вуджӧдӧм «паутной». Туялысьяс серти, нимыс сыысь, мый тайӧ тӧлысяс петкӧдчӧны номъяс да лӧдзьяс.
Ӧшмӧс
Коми календар. 2009 во / Дасьтіс ''А. Н. Рассыхаев''. Сыктывкар, 2008.
Гайзер Вячеслав Михайлович
Гайзер Вячеслав Михайлович — Коми республикаса Юралысь (2010—2015).
Албания
Албания, Албания Республика (албан Shqipëria, Republika e Shqipërisë) — тайӧ канму Европаын.
Буллейия
Буллейия (Bulleyia yunnanensis ) — орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Китайын.
Кыркӧтш (Княжпогост район)
Кыркӧтш (Кыркещ) — Коми Республикаын Княжпогост районысь Виз сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Тӧвшӧр тӧлысь 25-ӧд лун
Тӧвшӧр тӧлысь 25-ӧд лун — Григорий календарын 25-ӧд лун. Во помӧдз 340 лун (кассяна воясӧ — 341 лун).
Ӧшым тӧлысь 2-ӧд лун
Ӧшым тӧлысь 2-ӧд лун — Григорий календарын 336-ӧд лун (кассяна воясӧ — 337-ӧд лун). Во помӧдз 29 лун.
Мальпигия чукӧр
Мальпигия чукӧр (Malpighiales) –  Magnoliopsida классса корья быдмӧг чукӧр. Мальпигияяс 16000 сикас.
Рубидий
Рубидий, лат. Rubidium (Rb) тайӧ 37-ӧд химия элемент. Кунва кӧртулов, еджыд рӧма. Топыдлун - 1,532 г/см³. Сылан температура - 312,46 K либö 39,31 °C. Пуӧ 961 K, либö 688 °C температура дырйи.
Ӧшым тӧлысь 3-ӧд лун
Ӧшым тӧлысь 3-ӧд лун — Григорий календарын 337-ӧд лун (кассяна воясӧ — 338-ӧд лун). Во помӧдз 28 лун.
Бурнеттия
Бурнеттия (Burnettia cuneata ) — орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Лунвыв - асыввыв Австралияын да Тасманияын.
Жуков Георгий Константинович
Жуков Георгий Константинович (1896—1974) — Сӧветскӧй Союзса маршал (1943), нёльысь Сӧветскӧй Союзса Герой (1939, 1944, 1945, 1956).
Олан туй
Георгий Жуков чужис 1896 вося ӧшым тӧлысь 1-ӧд лунӧ (важ стиль серти — вӧльгым тӧлысь 19-ӧд лунӧ) Калуга губерняысь Малоярославец уездса Стрелковка грездын.
Айму вӧсна Ыджыд тышӧдз
Медводдза ставмирса тыш дырйи сійӧс наградитісны кык Георгиевскӧй крестӧн. Гӧрд Армиаын — 1918 восянь. Тышкасис Гражданскӧй тышын.
1939 воын сылӧн веськӧдлӧм улын лӧсьӧдӧма да олӧмӧ пӧртӧма Монголия вылӧ уськӧдчӧм японияса войскаяс пасьвартӧм кузя операциа.
Айму вӧсна Ыджыд тыш
1941 вося лӧддза-номъя тӧлысь 29 лунсянь — Медвылыс Главнокомандованиелӧн Ставкаӧ пырысь, 1942 вося моз тӧлысьсянь — СССР-са оборона наркомлӧн 1-дза вежысь да Медвылыс Главнокомандуюшӧйлӧн вежысь. 1941 воын веськӧдліс Резервнӧй фронтӧн, мый отсӧгӧн Ельня кар дорын вӧлі нуӧдӧма гитлерса войска вылӧ медводдза уськӧдчӧм да вермӧм. 1942—1943 воясӧ координируйтіс фронтъяслысь тышкасьӧмсӧ Сталинград улын, Ленинград гӧгӧрысь блокада орӧдігӧн, Курск улын да Днепр ю вӧсна. 1944 вося рака—ода-кора тӧлысьясӧ веськӧдліс Украинаса 1-дза фронтлӧн войскаясӧн, гожӧмнас координируйтіс Беларусьса 1-дза да Мӧд фронтъяслысь тышъяссӧ, кор дасьтісны «Багратион» нима уськӧдчан операциа. Айму вӧсна Ыджыд тыш помасигӧн веськӧдліс Беларусьса 1-дза фронтӧн, мый вынъясӧн тышкасисны Висла-Одер операциаын да босьтісны Берлин.
Медвылыс Главнокомандование тшӧктӧм серти 1945 вося ода-кора тӧлысь 8-ӧд лунӧ Берлинсянь неылын — Карлсхорстын — кырымаліс нацистскӧй Германиялӧн вооруженнӧй вынъяс капитуляция йылысь документ. Фашистскӧй Германия пасьвартӧмӧ ыджыд пай пуктӧмысь сылы кыкысь сетлісны СССР-са медвылыс военнӧй орден — «Победа» орден. 1945 вося лӧддза-номъя тӧлысь 24-ӧд лунӧ принимайтіс Москваын Победа парад.
Айму вӧсна Ыджыд тыш бӧрын
Война бӧрын 1953 воӧдз командуйтіс некымын военнӧй кытшын войскаясӧн. 1953—1955 воясӧ — оборона министрлӧн 1-дза вежысь. 1955—1957 воясӧ — СССР-са оборона министр.
Куліс 1974 вося лӧддза-номъя тӧлысь 18-ӧд лунӧ.
Моз тӧлысь
Моз тӧлысь (Август) — гожся тӧлысь.
Важъя гижӧдъясын тӧлысь нимыс «мозь», «моз». Туялысьяс некымын ног гӧгӧрвоӧдӧны ним артмӧмсӧ. Медводдза вӧзйӧм: артмӧма «мозым» кывйысь, кодлӧн вежӧртасыс — «сёйны номсӧдлӧм».
Мӧд гӧгӧрвоӧдӧм: сылӧн эм «сёян-юанӧн озыр» вежӧртас. Сідзжӧ чайтӧны, мый моз нимыс йитчӧма «урожай идралӧмкӧд».
Сора тӧлысь
Сора тӧлысь (Июль, Юль) — гожся тӧлысь.
Тӧлысь ним артмӧм гӧгӧр — вензьӧмъяс.
Ӧтияс чайтӧны, мый «сора» кыв артмӧма «сю оран» кывъясысь, коді индӧ нянь вундан кад вылӧ.
Мӧдъяс — мый тайӧ кывнас вӧлі шуӧны «вотӧс, тусь, урожай».
Нӧшта ӧти вӧзйӧм — водзынсӧ тӧлысьсӧ шусис «сӧра», кодлӧн вежӧртасыс — «тусь воӧм, за чорзьӧм».
Сора тӧлысьлӧн вежӧртасыс ӧні коми кывйын «сорлалӧм, кыдъя».
Ӧшмӧс
Коми календар. 2009 во / Дасьтіс ''А. Н. Рассыхаев''. Сыктывкар, 2008.
Кӧч тӧлысь
Кӧч тӧлысь (Сентябр) — арся тӧлысь.
Ки помысь гижӧдын тӧлысь нимсӧ пасйӧма кыдзи «кічь». Туялысьяс шуӧны, мый тайӧ торкалӧмӧн гижӧм «кӧч» кыв. Подулалӧны ассьыныс видзӧдлассӧ сыӧн, мый тайӧ тӧлысяс, кор усьӧм коръяс вӧсна кольӧ пасьтӧм пуяс, вӧралысьяс окотапырысь кыйӧны кӧчӧс.
Ӧшмӧс
Коми календар. 2009 во / Дасьтіс ''А. Н. Рассыхаев''. Сыктывкар, 2008.
Тӧвшӧр тӧлысь 26-ӧд лун
Тöвшöр тӧлысь 26-ӧд лун — Григорий календарын 26-öд лун. Во помöдз 339 лун (кассяна воясö — 340 лун).
Елькин Михаил Андреевич
Елькин Михаил Андреевич (1958) — коми поэт, вуджӧдчысь.
Олан туй
Михаил Елькин чужӧма Сыктывдін районса Сёська сиктын 1958 вося вӧльгым тӧлысь 21-ӧд лунӧ.
Сёська сиктын 8 вося школа помалӧм бӧрын кык во велӧдчӧма Выльгортса видз-му техникумын. Сӧветскӧй Армиаысь воӧм бӧрын керкаяс кыпӧдӧма да вӧр кылӧдӧма. Уджалӧма кочегарӧн, гидрологӧн.
1986-ӧд восянь уджалӧма «Войвыв кодзув» журналын, 1996-ӧд восянь — медшӧр редакторӧн. 1987-ӧд воын помалӧма Сыктывкарын уджалысь том войтырлысь рытъя школа, 1993-ӧд воын — Москваын А. М. Горький нима Литературнӧй институт.
Гижан удж
Медводдза кывбурсӧ йӧзӧдӧма 1974-ӧд воын «Войвыв кодзув» журналын. Сылӧн петавлӧма некымын кывбур чукӧр комиӧн да роч кыв вылӧ вуджӧдӧмӧн: «Ӧзын» (1986), «Восьса сьӧлӧмӧн» (1989), «Лысва» (1994), «Бурас эскӧмӧн» (2000), «Арся дзоридзьяс» (2004), «Кодзула эжа» (2013), «Зарава» (2018).
1991-ӧд воянь пырӧ Россияса гижысь котырӧ.
Цезий
Цезий, лат. Caesium (Cs) тайӧ 55-ӧд химия элемент. Кунва кӧртулов, виж рӧма. Топыдлун - 1,873 г/см³. Сылан температура - 301,59 K либö 28,44 °C. Пуӧ 944 K, либö 671 °C температура дырйи.
Юхнин Василий Васильевич
Юхнин Василий Васильевич (комиӧн Луздор Вась, Öнчу Вась; 1907–1960) – комигижысь.
Гижан удж
Гижысьлӧн литератураын сайним — Луздор Вась. Ассьыс медводдза гижӧдсӧ йӧзӧдіс 1927 воын.
1930–öд вояс заводитчигöн сылöн перö улысь петiсны «Аскост тыш» висьт да «Дiнъёльса вöрпункт» повесьт, коді сиӧма Коми Войвылын видз-му да вӧр овмӧсъяс сӧвмӧдӧмлы.
1939–öд воö «Ударник» журналын йöзöдiс коми литератураын «Алöй лента» медводдза роман, кöнi висьтавсьö ХХ–öд нэм пансигöн коми крестьяналöн олöм йылысь. 1941–öд воын тайö романыс петiс торъя небöгöн. Роман йӧзӧдӧмысь сьӧмсӧ Луздорса Вась сетіс чужан сиктыслы пилорама ньӧбӧм вылӧ. 1954 воын романсӧ вӧлі неуна вежлалӧма, лоины выль геройяс — большевикъяс. Роман лои идеологизированнӧйӧн.
Ыджыд ин Василий Юхнин творчествоын босьтӧ Айму вӧсна Ыджыд тыш тема. Сылы сиӧма «Менам Москва» кывбур (1941),«Герой йылысь сказ» поэма (1942), кӧні висьтавсьӧ Сӧветскӧй Союзса В.П. Кисляков подвиг йылысь, «Сöветскöй Союзса герой Николай Оплеснин» очерк (1942), «Ухта карса пионер» очерк (1943) бурӧвӧй мастер Косолапкин йылысь, вермӧмӧ тыллӧн пай пуктӧм йылысь. Гижысь уджалiс публицистика жанрын.
1950–öд воö сiйö йöзöдiс ылi Войвылын Сöвет власьт воясö выль олöм пуксьöм йылысь «Тундраса бияс» роман да заводитiс гижны мöдöс – «Шувгöны пожöмъяс», кодöс эз удит помавны висьöм вöснаыс. «Войвыв кодзув» журналын вӧлі йӧзӧдӧма помавтӧм романысь 4 юкӧн (2007 во, 8-10 №№ 8).
СССР–са гижысьяс котырын 1938–öд восянь.
Небӧгъяс
Йӧзӧдӧм небӧгъяс татысь:
Йирым тӧлысь
Йирым тӧлысь (Октябр) — арся тӧлысь.
Ӧшмӧс
Коми календар. 2009 во / Дасьтіс ''А. Н. Рассыхаев''. Сыктывкар, 2008.
Тӧвшӧр тӧлысь 27-ӧд лун
Тӧвшӧр тӧлысь 27-ӧд лун — Григорий календарын 27-ӧд лун. Во помӧдз 338 лун (кассяна воясӧ — 339 лун).
Лютеций
Лютеций, лат. Lutetium (Lu) тайӧ 71-ӧд химия элемент. Кӧртулов, эзысь-еджыд рӧма. Топыдлун - 9,8404 г/см³. Сылан температура - 1925 K либӧ 1652 °C. Пуӧ 3675 K либӧ 3402 °C температура дырйи.
Жаков Пальӧ Кальӧ
Жаков Пальӧ Кальӧ (Пальэ Кале; Палалей Кале; Гара-морт, Каллистрат Фалалеевич Жаков; 1866–1926) — коми гижысь, коми оласног тулысь, мир пасьтала нималана философ.
Олан туй
Каллистрат Жаков чужӧма 1866-ӧд вося кӧч тӧлысь 30-ӧд лунӧ Вӧлӧгда губерниялӧн Усть–Сысольск карбердса Давпон грездын (ӧнi Сыктывкар). Помалӧма Усть–Сысольскын уездса училище (1879), Тотьма карын велӧдысьясӧс дасьтан семинария (1884). 1885-ӧд воын уджалӧма Вятка губернияса Холуницкӧй заводын. Вӧлӧма писарӧн Кӧрткерӧсын.
Велӧдчӧма Вӧлӧгдаса реальнӧй училищеын да 1891-ӧд воын пырӧма велöдчыны Петыркарса вӧр институтö, но сьöкыд висьöм вöсна эновтӧма, недыр кад велӧдӧма манастырын. 1896-ӧд воын пырӧма велӧдчыны Киевса университетлӧн физика-математика факультетö, а сэсся 1897-ӧд воын вуджӧма история–филология факультет вылӧ. 1889–1891-ӧд воясын велöдчӧма Петербургса университетын да лоӧма сэні велӧдысьӧн. Велӧдчигас пыдісянь туялӧма коми йӧзлысь олӧмсӧ да лӧсьӧдӧма туясян гижӧдъяс. 1911-ӧд восянь – профессор. 1908-ӧд воын академик В.М. Бехтерев корӧма К. Жаковӧс уджавны психо–неврологическӧй институтӧ. Велӧдӧма сэні 1917-ӧд воӧдз. 1917–1926-ӧд воясын олӧма Псковын, Юрьевын (Тарту, Эстония) да Ригаын (Латвия).
Кулӧма 1926-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь 20-ӧд лунӧ Ригаын, дзебӧма Пӧкрӧв шойна вылӧ. 1990-ӧд вося ӧшым тӧлысь 19-ӧд лунӧ К.Жаковлысь шойсö выльысь дзебисны Сыктывкарын Шӧр шойна вылö.
Гижан удж
К.Жаков гижис ёнджыкасö роч кыв вылын. Медводдза гижӧдъяссӧ – кывбуръяс, очеркъяс, висьтьяс вӧлі йӧзӧдӧма ХХ–ӧд нэм пуксигӧн Петербургын («Парма» небӧг лэдзанінын). Зэв тӧдчана да гижысьӧс паськыда нимӧдана уджъясӧн лоины «Сквозь строй жизни» (1912—1914) (комиöн «Олöм бужöдъяс вомöн») повесьт да важся коми йӧзлӧн олӧм йылысь «Биармия» поэма (1916). Жаковлысь гижöдъяссö бура донъялісны Максим Горький, Александр Блок, Валерий Брюсов да мукöд.
Сылысь гижӧдъяссӧ вуджӧдӧма латыш, маддяр да финн кывъяс вылӧ. Мойдъяссӧ йӧзӧдӧмаӧсь тшӧтш и суйӧр сайын.
Кальö Жаков отсалӧма Коми муысь петӧм уна йӧзлы, тшöтш и нималана социолог Питирим Сорокинлы.
Философия
Жаков вöлі пыдісянь мöвпалысь мортöн. Сылöн мöвпыс сöвмис материализм да атеизмсянь религиознöй мистицизмöдз. Сійö лöсьöдіс «лимитизм» философскöй велöдöм, кодлысь подувъяссö восьтіс нин аслас медводдза философскöй уджас «Теория переменного и предела в гносеологии и в истории познания» (1904). Унатор вöчис «художественно-философскöй критикаын». Тайö жанрас гижöма «Леонид Андреев и его произведения (Опыт философской критики)» (1909) да «Иван Карамазов. Попытка философского толкования романа Достоевского "Братья Карамазовы"» (1909) да мукöд удж.
Мукӧдтор
К. Жаков тшӧкыда волывлӧма Коми муӧ, вӧзйӧма нуӧдны школаса реформа, пыртны школаӧ коми кыв велӧдӧм, коми истории да культура велӧдӧм.
Тӧвшӧр тӧлысь 28-ӧд лун
Тӧвшӧр тӧлысь 28-ӧд лун — Григорий календарын 28-ӧд лун. Во помӧдз 337 лун (кассяна воясӧ — 338 лун).
Янус
Янус — тайӧ Сатурнлӧн спутник. Сылӧн радиус — 89,4 км. Сатурнӧдз шӧр кост 151 460 км. Янус восьтіс Францияса астроном Одуэн Шарль Дольфюс 1966 воын.
Вӧльгым тӧлысь
Вӧльгым тӧлысь (Ноябр) — тӧвся тӧлысь.
Ӧшым тӧлысь
Öшым тӧлысь (Декабр) — тöвся тӧлысь.
Вӧльгым тӧлысь
Важся гижӧдын тӧлысьыс паныдасьлӧ «валсым» ним улын. Чайтӧны, мый тайӧ нимыс артмӧма «вӧльгим» кывйысь да тадзи вӧлі шуӧны «медводдза лым усьӧм».
Ӧшым тӧлысь
Тöлысь нимыс важся гижöдъясын паныдасьлö кыдзи «алсым», «улсымъ». Туялысьяс артмöдöны «тöллым» кывйысь «тöв, лым» вежöртасын.
Вӧльгым тӧлысь
Ӧшмӧс
Коми календар. 2009 во / Дасьтіс ''А. Н. Рассыхаев''. Сыктывкар, 2008.
Ӧшым тӧлысь
Öшмöс
Коми календар. 2009 во / Дасьтiс ''А. Н. Рассыхаев''. Сыктывкар, 2008.
Тӧвшӧр тӧлысь 29-ӧд лун
Тӧвшӧр тӧлысь 29-ӧд лун — Григорий календарын 29-ӧд лун. Во помӧдз 336 лун (кассяна воясӧ — 337 лун).
Вежадыр
Вежадыр - йӧзкостса вежӧрын вежа кадколаст, пансьӧ Рӧштво дырйи (тӧвшӧр 7-ӧд лунӧ) да помасьӧ Ва вежӧдан лунö (тӧвшӧр 19-ӧд лунӧ).
Эжва вожын тайӧ кадколастсӧ шуӧны Вежадыр, Изьва вожын - Вежа пӧра, Луздор вожын - Светтьӧ.
Вежадырйи том йӧз гажӧдчӧны войпукъяс вылын: сьылӧны, йӧктӧны, ворсӧны да гадайтчӧны, маскаӧн ветлӧны. Челядь ветлӧны Енмӧс славитны.
Гигея
10 Гигея (символ:, ) — тайӧ Шонді ылдӧсын астероид. Сылӧн ыджда — 530 × 407 × 370 ± 7 км. Гигея восьтіс италияса астроном Аннибале де Гаспарис 1849 воӧ.
Стронций
Стронций, лат. Strontium (Sr) тайӧ 38-ӧд химия элемент. Кунваму кӧртулов, еджыд рӧма. Топыдлун - 2,54 г/см³. Сылан температура - 1 042 K либӧ 768 °C. Пуӧ 1657 K либӧ 1390 °C температура дырйи.
Ликасте
Ликасте (Lycaste) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Америкаын.
Кристослӧн Рӧштвоыс
Кристослӧн Рӧштвоыс (Рождество Христово) - православнӧй вичкоса гаж, пасйӧны тӧвшӧр 7-ӧд лунӧ.
Эскӧмъяс
Рӧштвосянь Ва вежӧдан лунӧдз кадколастсӧ шуӧны Вежадыр (Эжва вожын), Вежа пӧра (Изьва вожын), Светтьӧ (Луздор вожын). Тайӧ лунъясас оз позь печкыны, тшӧтшӧдны гыж, шырсьыны, пеславны кӧлуй. Шуӧны, кутан кӧ та кадӧ печкыны, кутир-катирыс дзугас став печкан уджтӧ, либӧ куттяыс сіталас да кудзалас кудель вылад. Печкантӧ оз позь кольны сёр вылӧ.
Ворсӧм
Рӧштвосянь кык вежон чӧж (кӧнсюрӧ – сӧмын ӧти вежон) ворсӧны ыж шегйӧн. Эскӧны, мый татшӧм ногӧн позьӧ содтыны ыжлысь лыдсӧ.
Челядьӧс повзьӧдлӧм
Йӧзыс чайтӧны, мый тайӧ лунъясас ветлӧдлӧны «куттяяс», кодъясӧн повзьӧдлӧны челядьӧс: «водз игнасьӧй, куттяяс мед оз пырны». Челядьсӧ оз лысьтны рытъяснас лэдзны ывлаӧ.
Тшыкӧдчӧм
Йӧзыс эскӧны, мый лёк вынъяс вермӧны пырны картаӧ да тшыкӧдны мӧстӧ, кодлӧн сэсся вошӧ йӧлыс. Медым видзчысьны лёкторйысь, кӧзяйка пернапасалӧ керка-карта ӧдзӧсъяс, лыддьӧ молитва.
Куття-войса
Шуӧны, мый Рӧштвоӧдз колӧ быдлаысь бус чышкавны. Оз кӧ чышкавны, сэтчӧ овмӧдчӧ «куття-войся» (куття, кити-коти, куття-даддя, шора, куль, шы пуляк). Йӧзыслӧн чайтӧм серти, куттяяс петӧны ваысь, сэтчӧ жӧ вермасны кыскыны йӧзсӧ.
Войпук
Том йӧз чукӧртчывлӧны войпукъяс вылӧ, кӧні гажӧдчӧны – сьылӧны, йӧктӧны, ворсӧны. Емва вожса сиктъясын войпук дырйи ворсӧны «Приятель» да «Старик» ворсӧмъясӧн.
Кругӧн йӧктігӧн сьывлӧны «Из-за лесу», «Дай, дай, сваття», «Да сьылім, сьылім, сьылім» да «Тшуи» сьыланкывъяс.
Енмӧс славитӧм
Водз асывсянь челядь, пöрысь йöз ветлöдлöны керкаысь керкаö Енмöс славитны (йöз костын – попитны). Мукöд дырйи найö аскöдыс новлöдлöны кодзув – бедь йылö öшöдöм гöгыль, кодöс мичмöдöма уна рöма гумагöн.
Керкаö пырöм бöрын славитысьяс пöрччöны шапка, чöвтöны пернапас да вöзйысьöны Енмöс славитны. Та бöрын лыддьöны Иисус Кристос чужöм йылысь молитва: «Рождество твое Христе Боже нас, воссияй свет разум...».
Молитва бöрын мукöд дырйи лыддьöны нöшта со мый:
Хозяйка, хозяин,
Со скотом, животом,
Благодатный дом.
Шаньгатö эг чег,
Пирогтö эн чег.
Совсем подавай.
По рюмочке винца,
По стаканчику пивца.
Енмöс славитысьяслы сетöны гöстинеч (пирöг, шаньга, кöлöб, кампет) либö кöрт сьöмтор.
Титан (элемент)
Титан, лат. Titanium (Ti) тайӧ 22-ӧд химия элемент. Кӧртулов, еджыд рӧма. Топыдлун - 4,54 г/см³. Сылан температура - 1941 K либӧ 1668 °C. Пуӧ 3560 K либӧ 3287 °C температура дырйи.
Сотеросантус
Сотеросантус (Soterosanthus shepheardii) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Эквадорын да Колумбияын.
Тэзе (котыр)
Тэзе (Taizé) — христиан Экуменизм котыр Тэзе сиктын, Франция.
Кариокар котыр
Кариокар котыр (Caryocaraceae) — мальпигия чукӧрса корья пу быдмӧг котыр. Баланопсъяс 2 увтыр да 25 сикас.
Чили
Чили (Chile, República de Chile) — тайӧ канму Лунвыв Америкаын. Юркар:Сантьяго-де-Чили.
Астана
Астана — тайӧ Казахстанса кар. Юркар. Промышленнӧй да культурнӧй шӧрин. Йӧз лыд: 605,5 сюрс гӧгӧр (2008).
Тӧвшӧр тӧлысь 30-ӧд лун
Тӧвшӧр тӧлысь 30-ӧд лун — Григорий календарын 30-ӧд лун. Во помӧдз 335 лун (кассяна воясӧ — 336 лун).
Словакия
Словакия, Словакия Республика (Slovensko, Slovenská republika) — тайӧ канму Европаын.
Англичан кыв
Англичан кыв — тайӧ герман кыв, Ыджыд Бритмуын, Америкаса Ӧтувтчӧм Штатъясын, Канадаын (франсузкӧд), Выль Зеландияын да Австралия Ӧтувъябурын каналан кыв, Индияын каналан кывъясысь ӧти (хиндикӧд да штатъяслӧн официальнӧй кывъяскӧд).
Видзӧдӧй тшӧтш
Важ англичан кыв
Шӧр англичан кыв
Лувр
Лувр (франция Louvre, Musée du Louvre) тайӧ музей Парижын. Восьтӧма 1793 воын.
60 000 m²
2007: 8 300 000 visit
Мона Лиза, The Virgin and Child with St. Anne, Мелоса Венера, Хаммурапилӧн кодексыс, Самотракиса Ника
Ва вежӧдан лун
Ва вежöдан лун - (Крещение Господне) - православнöй вичкоса гаж, пасйöны тöвшöр 19-öд лунö.
Чайтöны, мый тайö лунас колö вöтлыны лёк вынъяссö, кодъяс Вежадыр чöж восьсöн шöйтiсны сикт кузя. Вежöдöм ваöн мыськалöны ки да чужöм, медым мынтöдчыны «сöтанасьыс» да пежсьыс; йöзыс купайтчöны. Васö босьтöны дозмукъясö да видзöны во чöж. Вежа ваöн койöны керка-карта пельöсъяс, гöбöч да öшмöс, мыськалöны енъяс, сэсся пернапасалöны.
Сiдзжö эскöны, мый вой шöр каднас ваыс быдлаын вежа. Абу кö позянлун босьтны васö вежöдöм йöрданысь, сiйöс позьö гумовтны öшмöсысь либö ключысь. Унаöн вежа васö босьтöны вичкоысь.
Ношульын шуöны, мый вежа ва койöмöн позьö вöтлыны тöрöканöс, лудiкöс да шыр чукöрöс. Медым вöтлыны лёк вынсö керкаысь да гидйысь, кöзяйка босьтö кок костас рач пу (сковородник) да кытшовтö керкасö, лым вылö визь кольöмöн. Пожöг сиктын пöжалöны «ва вежöдан ляпушка», кодöс видзöны жытникас локтан Ва вежöдан лунöдз.
Эскöны, мый Ва вежöдан лунö оз позь ёртчыны – Енмыс мыждас таысь.
Библия
Библия — тайӧ кристоцаяслӧн вежа гижӧд.
Спатоглоттис
Спатоглоттис (Spathoglottis) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын да Океанияын.
Дихапеталум котыр
Дихапеталум котыр (Dichapetalaceae ) — мальпигия чукӧрса корья пу быдмӧг котыр. Дихапеталумъяс 3 увтыр да 240 сикас.
Маскаасьӧм
Маскаасьӧм (Ряженье) - Вежадыркӧд йитчӧм важся обычай.
Вежадыр рытъяснас керкаысь керкаӧ ветлӧдлӧны том йӧз. Тайӧ ветлӧдлӧмсӧ шуӧны маскаасьӧм, светтьӧасьӧм, машкуритчӧм (Изьва), а ветлӧдлысьсӧ – рӧштво куттяӧн, маскаӧн, кити-котиӧн, куття-войсаӧн, куття-даддяӧн, бомӧн, и с.в.
Эпиметей
Эпиметей — тайӧ Сатурнлӧн спутник. Сылӧн радиус — 56,7 км. Сатурнӧдз шӧр кост 151 410 км. Эпиметей восьтіс Америкаса астроном Ричард Уокер 1966 воын.
Маскаасьӧм
Сы кындзи вӧччылӧны чиганö (паськыд юбкаа), нянь вундысьӧ (чарлаӧн), пемӧсъясӧ да лэбачьясӧ: козёлö, кӧинö, ошкӧ (гугӧдӧны пась), туриö, петукö (пасьталӧны бугай – еджыд дӧраысь гожся кышӧд, вӧчӧны ныр, медым кокавны).
Медым эз тӧдмавны, чужӧмсӧ тупкӧны марляӧн, мавтӧны саӧн либӧ шомӧн, кӧмалӧны гын сапӧг, кепысясьӧны. Изьватас вӧлі пасьталӧны маличасӧ гугӧн.
Вӧччӧмаяскӧд ветлӧдлӧ отсасьысь. Сійӧ таркӧдчӧ да вӧзйысьӧ керкаас: «маскаяссӧ лэдзанныд онӧ?» Пырысьяслы эз позь сёрнитны. Найӧ гибльӧдчӧны-дурӧны, больгӧны гӧлӧс вежлалӧмӧн либӧ рочасьӧны, броткиг моз ливкйӧдлӧны-сьылӧны, ылӧсас йӧктӧны да ворсӧны гудӧкӧн либӧ балалайкаӧн, киын кутӧны стопка да корӧны юантор. Лёк кӧзяевалы джоджас кисьтӧны са да йӧктӧны сы вылын.
Кӧзяеваяс зільӧны тӧдмавны пырысьясӧс, пуксьӧдӧны найӧс пызан сайӧ, сетӧны кампет, шаньга да мукӧдтор. Сэсся маскаяс мунӧны мӧд керкаӧ.
Маскаяс кӧ ёна дӧзмӧдчӧны, налысь паськӧмсӧ вермӧны мавтны дьӧгӧтьӧн, а вӧла-доддяяслысь вермӧны вундыны гужжисӧ.
Цианэорхис
Цианэорхис (Cyanaeorchis) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Америкаын.
Г
Гг (важ слав. ) — кирилл анбурлӧн шыпас. Шуанног — [ɡ], [k], [ɣ], [ɦ], [x] либӧ [ʁ]; роч кывйывъясын -ого, -его да сегодня кывйын — [v]. Лыд пасйӧм — 3.
Видзӧдӧй тшӧтш
Γ
Япония
Япония (япон 日本, Ниппон, Нихон; официал япон: 日本国, Ниппон-коку, Нихон-коку) — тайӧ канму Азияын.
Нестерова Нина Александровна
Нестерова Нина Александровна (1965—2017) — коми историк, общественнӧй да каналан удж вӧчысь.
Олан туй
1995 воын помалӧма Рытыв-Войвыв канму службаӧ велӧдан академия («Канму да муниципальнӧй веськӧдлӧм»).
2001-ӧд восянь 2010 воӧдз уджалӧ Сыктывкарса канму университетын: фин-йӧгра пакультетса регионоведение кафедраын старшӧй преподаватель да кафедраса веськӧдлысьлысь уджвӧчысь, деканлысь уджвӧчысь; содтӧд профессиональнӧй велӧдчӧм институтын социально-культурнӧй сервис да туризм шӧринын веськӧдлысь; экономика да сервислӧн менеджмент кафедраын доцент, веськӧдлан пакультетса деканӧс вежысь; университетса международнӧй юкӧнын начальник.
2010—2011 воясын вӧлӧма Коми Республикаса велӧдӧм министрӧс вежысьӧн.
2015 вося кӧч тӧлысьӧ пырӧдчӧма республикаса парламентӧ бӧрйысьӧмъясӧ да лоӧма VI созывса депутатӧн. 2015 вося йирым тӧлысь 15-ӧд лунӧ сійӧс бӧрйӧмаӧсь Коми Республикаса Каналан Сӧветын оланпас да асвеськӧдлан комитетса веськӧдлысьӧн.
Общественнӧй удж
Уна во чӧж вӧлі пырӧ «Коми войтыр» ӧтмунӧмса Исполкомӧ, Коми Республикаса вужвойтыр аньяслӧн котырӧ.
Наградаяс
Бур уджысь сетӧма Коми Республикаса велӧдӧм министерстволысь Почёт грамота (2011), Коми Республикаса Почёт грамота (2013), Туризмысь федеральнӧй агентствоса Почёт грамота (2013), «Коми Республика водзын уджысь» торъялана пас (2015), Коми Республикаса каналан сӧветлысь Аттьӧалӧм (2017).
Вежъю (Койгорт район)
Вежъю (Вежъю) — Коми Республикаын Койгорт районысь Ужга сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь посёлок.
Спилотанта
Спилотанта (Spilotantha) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр.
Ликомормиум
Ликомормиум (Lycomormium) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Шӧрвыв да Лунвыв Америкаын.
Мурманск обласьт
Мурманск обласьт тайӧ регион Рочмуын.
Никарагуа
Никарагуа (Никарагуа Республика) (Nicaragua, República de Nicaragua) — тайӧ канму Войвыв Америкаын.
Эвномия
15 Эвномия (символ: ) — тайӧ Шонді ылдӧсын астероид. Сылӧн ыджда — 357 × 255 × 212 ± 15 км. Эвномия восьтіс италияса астроном Аннибале де Гаспарис 1851 воӧ.
Эуфрония котыр
Эуфрония котыр (Euphroniaceae ) — мальпигия чукӧрса корья пу быдмӧг котыр. Эуфронияяс 1 увтыр да 3 сикас.
Сітбар (Сыктывдін район)
География
Сітбар пукалӧ Эжва юлӧн веськыд берегын. Грездсянь Час шӧрсиктӧдз 9 км, Выльгорт юрсиктӧдз 50 км.
Швеция
Швеция, Швеция корольув (Sverige, Konungariket Sverige) — тайӧ канму Европаын.
Тӧвшӧр тӧлысь 31-ӧд лун
Тӧвшӧр тӧлысь 31-ӧд лун — Григорий календарын 31-ӧд лун. Во помӧдз 334 лун (кассяна воясӧ — 335 лун).
Нимлунъяс
Афанасий, Владимир, Дмитрий, Емельян, Иларион (Илларион), Кирилл, Максим, Михаил, Николай.
Кыдзкар (Изьва район)
Кыдзкар (Брыкаланск) — Коми республикаын сикт, Изьва районса Кыдзкар сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
Польшаса злотӧй
Польшаса злотӧй (złoty — «зарни») тайӧ сьӧм Польшаын.
Кыдзкар (Изьва район)
География
Сикт пукалӧ Печӧра юлӧн веськыд берегын. Кыдзкарсянь Изьва юрсиктӧдз 100 км гӧгӧр.
Олысь лыд
Грездын олӧны комияс
Петыр лун
Петыр лун (Петров день, Петровки) — православнӧй вичкоса гаж, пасйӧны сора 12 лунӧ.
Петыр лун – сура празьник Кулӧмдін районса Кулӧмдінын да Скӧрӧдумын, Емдін районса Ремиын, Койгорт районса Гриваын, да Луздор районса Читаёв сикт улӧ пырысь Екшорын, и с.в.
Петыр лун вӧлі ыджыд праздникӧн. Кыдзи и мукӧд ыджыд вежа лунъясӧ, та лунӧ эз тшӧктыны уджавны, Енмыс пӧ вермас мыждыны.
Петыр лун шуӧны гожӧм шӧрӧн: кодкӧ кӧ керкасьыд ӧдзӧстӧ оз тупкы, сійӧс ӧлӧдӧны «Абу ӧд Петыр лун!»
Турун пуктӧм
Та лунӧ эновтчылӧны турун пуктӧмысь. Уджалӧны пажынӧдз, а сэсся воӧны гортас ылысса видзьясысь пывсьыны да петырлунасьны. Ӧтилаын – пажынӧдз позьӧ сӧмын куртны водзынсӧ ытшкӧм турун, но эз ытшкыны; мӧдлаын – пажун бӧрын мӧдӧдчӧны нин видзьяс вылӧ страдуйтны.
Чери кыйӧм
Чери кыйысьяс пасйӧны Петыр лунӧ ассьыныс празьник. Шыасьӧны Петыр-Павел дорӧ, корӧны чери: «Петыр-Павел, чери сет!» Кыйӧм чериысь пуӧны юква да корӧны тӧдсаяссӧ видлыны сійӧс.
Кодрасьӧм
Бӧръя кадӧ Петыр лунӧ гуяс вылын кодралӧны Троича бӧрын кувсьӧм йӧзӧс. Блин, чипан кольк кындзи лӧсьӧдӧны выль лук турунысь сёянтор.
Эскӧмъяс
Петыр лунӧ вичкоын лук турун вежӧдӧм бӧрын позьӧ сійӧс чегъявны да сёйны.
Мукӧдлаын оз тшӧктыны Петыр лунӧдз вотны оз тусь.
Тӧв
Тӧв.
Каляты (Кӧрткерӧс район)
Каляты (Приозёрный) – Коми Республикаса посёлок, Кӧрткерӧс районысь Каляты сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
Тунасьӧм
Тунасьöм (Гадание)
Гадайтчöны вöлi медсясö том йöз - нывъяс Вежадыр кадö.
Торйöн нин эскöны Важ Выль во войся гадайтчöмлы. Вой шöр кадö петöны кывзысьны туй вожö (öшмöс дорö либö амбар улö).
Нывъяс пуксьöны лым вылö вольсалöм ыж либö кукань ку вылö, гижтöны ас гöгöрыс сэра помöн либö беддьöн кытш, медым чöртъясыс эз вермыны на дорö пырны, вевттьысьöны чышъянöн либö пызан дöраöн да кутчысьöны кинаныс. Пукалысьяс чöла кывзöны, кысянь шыыс и мый кылö.
Дöскаö камгöм кö кылöны – кулысь водзö; жыннян шы – кöлысь водзö, пон увтöм – лёк водзö, кага бöрдöм – кага чужтöм водзö.
Тулыс
Тулыс.
Урасьӧм тӧлысь 1-ӧд лун
Урасьӧм тӧлысь 1-ӧд лун — Григорий календарын 32-ӧд лун. Во помӧдз 333 лун (кассяна воясӧ — 334 лун).
Ґ
Ґґ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ украин, беларус (тарашкевицаын), русин да чиган (Рочмуын) кывъясын. Шуанног — [ɡ].
Гожӧм
Гожӧм.
Ар
Ар.
Спирантес
Спирантес (Spiranthes) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Евразияын, Африкаын да Океанияын.
Ӧшым тӧлысь 4-ӧд лун
Ӧшым тӧлысь 4-ӧд лун — Григорий календарын 338-ӧд лун (кассяна воясӧ — 339-ӧд лун). Во помӧдз 27 лун.
Гажлунъяс
Религияын
Сахалин обласьт
Сахалин обласьт тайӧ регион Рочмуын.
Ницца
Ницца (Nice, Nizza) тайӧ Францияса кар, Саридздор Альпъяс департаментын. Турист да культурнӧй шӧрин.
Йӧз: 352,4 сюрс гӧгӧр (2007).
Урасьӧм тӧлысь 3-ӧд лун
Урасьӧм тӧлысь 3-ӧд лун — Григорий календарын 34-ӧд лун. Во помӧдз 331 лун (кассяна воясӧ — 332 лун).
Урасьӧм тӧлысь 2-ӧд лун
Урасьöм тӧлысь 2-ӧд лун — Григорий календарын 33-öд лун. Во помöдз 332 лун (кассяна воясö — 333 лун).
Ӧшым тӧлысь 5-ӧд лун
Ӧшым тӧлысь 5-ӧд лун — Григорий календарын 339-ӧд лун (кассяна воясӧ — 340-ӧд лун). Во помӧдз 26 лун.
Ыджыд Чужаннін тыш
''merge Айму вӧсна Ыджыд тыш?
Хельсинки
Хельсинки (Helsinki; ) - тайӧ Суоми Муса кар, Суоми Мулӧн юркарыс.
Йӧз: гӧгӧр 564000
Паамиут
Паамиут (грен. Paamiut — «ю вомлань овмӧдчӧм мортъяс», важӧн дан. Frederikshåb) — тайӧ Гренландия ді вылын кар. Йӧз: 1515 морт.
Психея
16 Психея (символ: ) — тайӧ Шонді ылдӧсын астероид. Сылӧн ыджда — 240 × 185 × 145 км. Психея восьтіс италияса астроном Аннибале де Гаспарис 1852 воӧ.
Мари Эл
Мариму либӧ Мари Эл (Марий Эл, Мары Эл) — мари войтырлӧн чужан му, асъюралан республика, Роч Федерация, пырӧ Волгадор федерал кытшӧ.
Канкарыс — Йошкар. Йошкарсянь Мӧскуаӧдз 862 км.
Ним
Мариму шусьӧ сідз мари войтыр серти, коді тані важысянь олӧм да кодлы татчӧ вӧлі лӧсьӧдӧма автономия.
Статус
Мариму Республика — Роч Федерация кутантор.
Монархия
Мона́рхия (monarchia; μόνος — ӧти; μοναρχία — ӧтивласьттӧм) тайӧ кансям системаясысь ӧти.
Зӧвсьӧрт
Зӧвсьӧрт (Жешарт) – Коми Республикаын карса посёлок, Емдін районса Зӧвсьӧрт кар овмӧдчӧминлӧн шӧрсикт.
География
Зӧвсьӧрт пукалӧ Эжва юлӧн веськыд берегын. Айкатыла юрсиктӧдз 32 км.
Смоленск обласьт
Смоленск обласьт тайӧ регион Рочмуын.
Рочев Василий Павлович
Рочев Василий Павлович (1951) — лызьӧн нималана коми котралысь, СССР-са чемпионатъясын 12-ысь вермысь, мирса чемпионатъясын мӧд да коймӧд места босьтысь, тӧвся Олимпиадаын (Лейк-Плесид, 1980) зарни да эзысь медальяс босьтысь, СССР-са спортын нимӧдана мастер (1980), Россияса нимӧдана тренер (1998).
Вермӧмъяс
Армияын служитігӧн вӧлі котралӧ «Динамо» спортклубын, веськаліс СССР-са томуловлӧн сборнӧйӧ. 1971 воын нин томулов пӧвстын Европаса чемпионатын (Нессельванг, ФРГ) босьтіс мӧд места, кор котӧртіс 10 километра, да медводдза, кор котӧртіс 3х10 километра вылӧ эстафетаын.
1971—1982 воясӧ Василий Рочев пырӧ СССР-са сборнӧй командаӧ.
СССР-са чемпионатъяс
Лызьӧн котралӧм серти СССР-са чемпионатъясын босьтіс 12 зарни, 8 эзысь да 5 ыргӧн медаль. СССР-са Кубок кыкысь босьтысь да унаысь призёр. Сідзжӧ унаысь вермыліс войтыркостса ордйысьӧмъясын.
Ставмирса чемпионатъяс
Василий Рочев веськавліс ставмирса вит чемпионат вылӧ (1974 да 1978 воясӧ). Медводдза жӧ мирса чемпионат вылын 1974 воын Лахти карын шедӧдіс «ыргӧн» 15-километраа спринтын. Сэки медводдзаӧн воис норвег М.Мюрмо, а мӧдӧн — немеч Г. Гриммер. Вит чемпионатын босьтіс ӧти зарни, кык эзысь да кык ыргӧн медаль.
Олимпиада ворсӧмъяс
Василий рочев ветліс кык тӧвся Олимпиада вылӧ: 1976 да 1980 воясӧ. XII тӧвся Олимпиада ворсӧмъяс дырйи (Инсбрук, Австрия) сылы некутшӧм медаль эз вичмы. 1980 вося тӧвся Олимпиада дырйи (Лейк-Плэсид, США) шедӧдіс эзысь медаль 30 километра классикаӧн котӧртігӧн да зарни медаль командаӧн 4х10 километра эстафетаын.
Тренер удж
Василий Рочев 1982 восянь уджалӧ Коми Республикаса сборнӧйын старшӧй тренерӧн. Сійӧ быдтіс Россияса унаысь чемпион Владимир Ленскийӧс, 1998-ӧд вося тӧвся Олимпиада вылӧ ветлысь Владимир Леготинӧс да Андрей Нутрихинӧс. Сылӧн веськӧдлӧм улын Василий Рочев (пиыс) 2005 воын шедӧдіс зарни медаль ставмирса чемпионатын, а 2006 воын XX-ӧд тӧвся Олимпиада ворсӧмъяс дырйи (Турин, Италия) лои ыргӧн медаль босьтысьӧн. XX-ӧд Олимпиада вылӧ ветлісны сідзжӧ нӧшта на кык сылӧн быдтас — Ольга Рочева-Москаленко да Иван Артеев.
Макодес
Макодес (Macodes) –  Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын.
Прокопей лун
Прокопей лун (Прокопьев день) — православнöй вичкоса ыджыд гаж, пасйöны сора тӧлысь 21 лунö
Сура празьник
Прокопей лун — сура праздник Кöрткерöс районса Пезмöгын, Позтыкерöсын, Ыджыдвиддзын да Выльыбын, Кулӧмдiн районса Мöдлапöлын да Пожӧгдінын, Емдiн районса Эжолтыын да Тыдорын (Аквад), Луздор районса Абъячой сикт улö пырысь Загаръяын да Шишкинпомын.
Позтыкерöсын асывнас вичкоын сьылöм бöрын кытшлалöны енъясöн сикт гöгöр, крестъяс дорын сьылöны. Вичкоö бöр локтöм бöрын сеталöны пуöм кукань яй. Куканьсö кöсйысьö сетны сиктсаяс пиысь öти морт, кодлöн коркö лёктор вöлi скöтыскöд (мöссö ош косялöма, вöйöма, вошöма).
Öбетнöй праздник
Тайö лунсö Мылдiн районса Покчаын вöдитöны öбетнöй празьник пыдди. Пондiсны празьничайтны сы бöрын, кыдзи Прокопей енлы кевмысьöм бöрын удайчис кусöдны ыпъялысь би. Олысьяс кöсйысьöмаöсь куим лун не уджавны да праздничайтны. Кöсйысьöмсӧ вунöдöм бӧрын муяс вылысь сотчöма став няньыс. Ен öбразöн вермöмаöсь бисö кусöдны да босьтчисны бара вöдитны Прокопей лун.
Эскöмъяс
Прокопей лунö турун оз ытшкыны, зорöд оз чöвтны — мыждöм пыдди Енмыс пö вермас чардбиöн лыйны зорöдас.
Медводдзаысь видлöны картупель, пöжалöны сыысь шаньга, заводитöны вотны оз.
Донгхой (аэропорт)
Донгхой (Sân bay Đồng Hới, Dong Hoi Airport) тайӧ аэропорт Донгхойын.
Монако
Монако, Монако Ӧксыув (Principauté de Monaco) — тайӧ канму Европаын.
Бельгия
Бельгия, Бельгия Корольув (нидерланд België, Koninkrijk België; франция Belgique, Royaume de Belgique; немеч Belgien, Königreich Belgien) — тайӧ канму Европаын.
Урасьӧм тӧлысь 4-ӧд лун
Урасьӧм тӧлысь 4-ӧд лун — Григорий календарын 35-ӧд лун. Во помӧдз 330 лун (кассяна воясӧ — 331 лун).
Карелия
Карелия (Karjalan Tasavalta; Karjalan Tazavaldu) – тайӧ республика Рочмуын. Карелиялӧн юркар тайӧ Петроской (Петрозаводск).
Ӧлек (Кулӧмдін район)
Ӧлек (Малый Аныб) – Коми Республикаса Кулӧмдiн районын Аныб сикт овмӧдчӧминö пырысь грезд.
География
Ӧлек пуксьöма Аныб юлöн веськыд берегö, Кулӧмдiн юрсиктöдз 46 км.
Олысь лыд
XX нэм помын Öлек грездса олысь лыд вежласис тадзи:
Урасьӧм тӧлысь 5-ӧд лун
Урасьӧм тӧлысь 5-ӧд лун — Григорий календарын 36-ӧд лун. Во помӧдз 329 лун (кассяна воясӧ — 330 лун).
Еринь (ю)
Еринь (Яренга) — Роч Войвылын ю, кывтӧ Коми Республикаті да Кардор обласьттi, Эжва юлӧн ыджыд веськыд ю вож.
География
Еринь юлӧн кузьтаыс - 281 километра, ю ковтысыслӧн ыдждаыс - 5.140 сюрс км².
Еринь юлӧн вожъяс
Ериньлӧн ставнас уна вож. Уктым - тайӧ медыджыд веськыд ю вож.
Пельнянь
Пельнянь тайӧ пель формаа няньысь да сы пытшкӧ тэчыштӧм мӧдторйысь (унджыксӧ яйысь) пуӧм сёян. Пельняньяссӧ вӧчӧны да сёйӧны Евразия пасьтала. Пельнянь нимыс артмӧм кык перым кывйысь: пель да нянь.
Тригония котыр
Тригония котыр (Trigoniaceae) — мальпигия чукӧрса корья пу быдмӧг котыр. Дихапеталумъяс 4 - 5 увтыр да 28 - 35 сикас.
Петроской
Петроской (роч Петрозаводск,карел., фин. да вепс. Petroskoi) – тайӧ Рочмуса кар, Карелия Республикалӧн юркар. Промышленнӧй, научнӧй да культурнӧй шӧрин.
Лӧкчим
География
Лӧкчим юлӧн кузьтаыс - 272 километра, ю ковтысыслӧн ыдждаыс - 6.600 сюрс км².
Швейцария
Швейцария, Швейцария Конфедерация (немеч die Schweiz, Schweizerische Eidgenossenschaft; франция la Suisse, Confédération suisse; италия Svizzera, Confederazione Svizzera; романш Svizra, Confederaziun svizra) — тайӧ канму Европаын.
Пурт
Пурт тайӧ (оружие) да инструмент.
Шыпурт
Шыпурт тайӧ виантор.
Немдін (Кулӧмдін район)
Немдін (Усть-Нем) – Коми Республикаса сикт, Кулӧмдін районысь Немдін сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
История
Немдін сикт сулалӧ Эжва юлӧн веськыдладорын, Кулӧмдін районлӧн асыввыв юкӧнын. Сиктлӧн нимыс артмис Нем ю ним серти. Тайӧ ю паныд сиктыс сулалӧ (коми «дiн» — устье). Юлӧн нимыс гӧгӧрвоана Балтика бердса финнъяс кыв пыр. Туялысьяс йитӧны тайӧ кывсӧ суоми niemi, карел niem, вепс nem, эст neem кывъяскӧд.
1638-ӧд воын Антон Дементьевич Гвоздев да Иван Антонович Булышев висерса крестьянаӧс лэдзисны овмӧдчыны Нем ю вом дорын. 1646-ӧд воын Эжва ювывса Немдін грездын лыддьысис 14 крестьянаса овмӧс. Унджык немдінса олысьясыслӧн сійӧ кадӧ эз вӧвны овъясыс: кабалаясын индыссьӧны сӧмын Болышев, Баженов овъяс да Гиль прӧзвищӧ. Немдінса медводдза олысьясыс воисны татчӧ Висерысь. Гижалӧм серти небӧгын висьтавсьӧ, мый Якунька Васильев Самоилко пиыскӧд ... овмӧдчисны выльлаын Немдінын Висер погостысь (ӧнія Богородск сикт), а Корнилка Петров — Ыджыд Видз грездысь (ӧнія Ыджыдвидз).
Шыран
Шыран тайӧ инструмент.
Немдін (Кулӧмдін район)
История
Морт лыдыс пыр содіс. 1707-ӧд воын Немдінын лыддьысис 8 олан пункт, и овмӧдчисны тані Удора вылысь, Сыктылысь да мукӧд инысь. Та йылысь висьталӧны сы кадся овъясыс. Ермолинъяс, Мамонтовъяс, Мальцевъяс, Шешуковъяс воисны татчӧ Сыктылысь. Кулӧмдінысь Немдінӧ воис Напалков аслас кык вокыскӧд. 1719-ӧд воын сиктын вӧлі 9 овмӧс, кӧні олісны Бабин, Игнатов, Габов, Шешуков, Тимушев, Мамонтов да Карманов.
Немдінын олысьлӧн лыд содӧмыс вайӧдіс сэтчӧдз, мый йӧзлы тані лои дзескыд, да найӧ асьныс кутісны мунавны сэтысь овтӧм районъясӧ. 1671-ӧд воын Эжва юлӧн йывъясын Курьядін пӧчинок, панысьясыс кодлӧн семьясьыныс торйӧдчӧмӧн вуджисны Немдін погостысь. Канава грездса унакодь олысьлӧн овъясыс немдінсаысь артмӧмъяс (Булышев, погуляев) да и сёрнитӧны немдінсаяс моз.
1946-ӧд воын сиктын оліс 2018 морт. Вӧліны вӧрпромхоз, сир да канифоль завод, татчӧс промышленносьтса кык уджаин, 7 колхоз (451 овмӧс), 6 начальнӧй да 1 шӧр школа, челядьлы сад, челядь керка, клуб, библиотека, больнича, телефон установкаа связь юкӧн.
1946-ӧд вося апрель 10-ӧд лунӧ Коми АССР-лӧн Вылыс Сӧветса Президиум помшуӧм серти вӧлі шуӧма Кулӧмдін районысь торйӧдны асшӧра Немдін район, но РСФСР-са Вылыс Сӧветса Президиум индӧдсӧ эз вынсьӧд.
1970-ӧд во кежлӧ олысьяслӧн лыдыс чиніс 1418 мортӧдз, 80-ӧд воясӧ водзӧ чиніс: 1223 морт 1979-ӧд воын; 1073 морт 1989-ӧд воын.
Олысьясӧс бӧръя гижалӧм серти (2010-ӧд воӧ), «Немдін» сиктса овмӧдчӧминлӧн мутасын олӧ 750 морт. Уджалӧны татшӧм артмӧдӧм да котыртӧмторъяс:
1) «Немдін» сикт овмӧдчӧминса администрация (администрацияӧн веськӧдлысь — Пименов Анатолий Васильевич);
3) «Немдінса челядьӧс видзанін» школаӧдз велӧдан муниципальнӧй учреждение (веськӧдлысьыс Мальцева Любовь Григорьевна);
4) Немдін участокса больнича (веськӧдлысьыс Игнатова Анастасия Андреевна);
5) «Шоныд сетан Коми компания» ВАК Немдінса юкӧнув (юкӧнувса мастер Мамонтов Александр Иванович);
6) !!! (мастерыс Булышев Станислав Владимирович);
7) «Россияса пошта» ФГУП-са филиал – Коми Республикаса ФПСВ Кулӧмдін почтамтлӧн Немдінса пошта связь юкӧн;
8) «Игнатов Н. Ю.» ИКК: «НЕМ» вузасянін, нянь пӧжаланін;
10) Е. А. Меленьтева АУ «Продукты» вузасянін;
Маннекен Пис
Маннекен Пис (Manneken Pis, Petit Julien) тайӧ памятник да фонтан Брюссельын.
Немдін (Кулӧмдін район)
История
11) !!! «Комиэнерго» БАК (мастер Лодыгин Сергей Сиониевич);
12) Культура Керка (директорыс Жикина Нина Ивановна);
13) Немдін сиктса библиотека (веськӧдлысьыс Липина Анна Валерьевна);
14) Ермолина Зарема Александровна АУ (зубопротезирование);
15) Чувьюров Олег Гендрихович (стоматология);
16) Вежа Куималӧн храм (настоятельыс Паршуков Александр Валентинович).
Культура
2017 вося кӧч тӧлысь 18-ӧд лунӧ кыпыда восьтӧма Культура керка.
Подокарп
Подокарп ( Podocarpus ) — подокарп котырса лыса пу увтыр. Сійӧ быдмӧ Африкаын, Лунвыв Америкаын, Азияын да Австралияынын.
Ку
Ку тайӧ пемӧслӧн гӧна кучик.
Кӧрткерӧс район
Кӧрткерӧс район (Корткеросский район) - тайӧ Коми Республикалӧн район. Юрсикт: Кӧрткерӧс
География
Районыс – 19 760 км² ыджда (Коми мулӧн 5% мында). Кӧрткерӧс район лунвылын – Перым Коми кытш, войвылын – Емдін район, рытыввылын – Сыктывдін район, асыввылын – Кулӧмдін район.
Йӧз
2007 воын Кӧрткерӧс районын вӧлі 22 849 морт. На лыдын медунаыс комияс – 75 %-ысь унджык.
Веськӧдлӧм
Кӧрткерӧс районын юралысьнас вӧлі Даньщиков Иван Николаевич, ӧні - Кулаков Сергей Анатольевич. Районса веськӧдланінас медыджыдыс Доломина Николай Иванович. Веськӧдланінлӧн адрес: 168020, Кӧрткерӧс район, Кӧрткерӧс сикт, Сӧвет ул. 225; Факс: (82136) 922-46.
Юклӧм
Кӧрткерӧс районын 18 сикт овмӧдчӧмин, кытчӧ пырӧ 53 оланін. Водзынсӧ овмӧдчӧмин пыдди вӧлі шуӧны сельсӧвет.
Оланінъяс
Кӧрткерӧс районын арталӧны 53 оланін.
Попов Фёдор Васильевич
Попов Фёдор Васильевич (Вась Педӧр; 1899–1922) — коми поэт, велӧдысь.
Олан туй
Попов Фёдор Васильевич чужӧма Вӧлӧгда губерняысь Усть-Сысольск уездса Сордйылын (ӧні — Кулӧмдін районса Помӧсдін сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь Сордйыв грездын) 1899-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь 9-ӧд лунӧ.
Велӧдчӧма Помӧсдінын да Дереваннӧйын. Дереваннӧйын кык класса школа помалӧм бӧрын 1917-ӧд воын недыр уджыштӧ вӧлӧсьтса писарлы отсасьысьӧн; сэсся сійӧс босьтӧны армия; Румын фронт вылын висьмӧма. 1918 воын бергӧдчӧма гортас, пырӧдчӧма литература кружокӧ, мый дасьтӧма Помӧсдінын Афанасий Маегов. 1918-ӧд вося арнас сдайтӧма экзаменъяс Сыктывкарса велӧдысьяслӧн семинарияӧ, но велӧдчыны сэні абу кутӧма, сы вӧсна мый стипендиясӧ абу сетӧмаӧсь.
Том кывбуралысьӧс индӧмаӧсь коми школалы литература дасьтан Коми комиссиялӧн секретарӧн; уджавлӧма Коми небӧг лэдзанінын.