cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Парначёв Александр Николаевич
Гижан удж
Гижны босьтӧма 1976-ӧд восянь. Пенсия вылӧ петӧм бӧрын кутӧма гижны зільджыка. Уджалӧма милицейскӧй детектив да приключениеса повесьт жанръясын. Гижӧма татшӧм детектив повесьтъяс, кыдзи «При очевидных обстоятельствах», «Поиски Яг-Морта», «Кык керка костын», «Наян», «Только Лымва знает» да мукӧд. 2007-ӧд воын йӧзӧдӧма «Клад Аввакума» роман.
Улыс немеч кыв
Улыс немеч кыв (Plattdüütsch, Nedderdüütsch) либӧ улыс саксон кыв — тайӧ войвыв Германияын, Нидерландъясын да Данияын герман кыв. Улыс немечӧн сёрнитӧны сідзжӧ немеч котыръяс Мексикаын, Боливияын да Парагвайын. Важӧн кывйӧн сёрнитісны немечъяс войвыв Польшаын, Балтикадорын да Украинаын.
Веденньӧ лун
Веденньӧ лун (Введение во храм Пресвятой Богородицы и Приснодевы Марии) — коми йӧзкостса календарын вичкоса гажкӧд йитчӧм лун, пасйӧны ӧшым тӧлысь 4-ӧд лунӧ.
Введенньӧ кӧть и веськалӧ Рӧштво видз вылӧ, но позьӧ сёйны чери.
1881—1883-ӧд воясӧ пуысь кыпӧдӧм Введенньӧ вичко вӧлӧма Кӧрткерӧс районса Шойнатыын, а Тистын — часовня.
Азербайджанса манат
Азербайджанса манат тайӧ сьӧм Азербайджанын.
Савискера
Савискера — тайӧ Тэхаронхиаваколӧн спутник. Сылӧн радиус — 61 км. Тэхаронхиавакоӧдз шӧр кост 27300 км. Савискера восьтісны Америкаса астрономъяс Д. Осип да С. Бурль 2001 воӧ.
Ликвидамбар
Ликвидамбар ( Liquidambar ) — алтингия котырса корья пу увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын да Америкаын.
Осипов Александр Георгиевич
Осипов Александр Георгиевич (1923—1973) — коми шылад туялысь да тэчысь, искусствоведение наукаяса кандидат (1965).
Олан туй
Александр Осипов чужӧма 1923 вося рака тӧлысь 15-ӧд лунӧ Коми (Зыряна) асвеськӧдлан обласьтса Шойнаты сиктын. Велӧдчӧма да олӧма Кулӧмдінса детдомын. Велӧдчӧма Вӧлӧгдаса шылад училишӧын ворсны домраӧн да скрипкаӧн. 1937—1941 воясын веськӧдлӧма Кулӧмдін сиктын йӧзкостса инструментъяслӧн оркестрӧн, артисталӧма Коми АССР-са сьылан-йӧктан ансамбльлӧн йӧзкостса инструментъяслӧн оркестрын.
Айму вӧсна Ыджыд тыш кадӧ чорыда ранитчӧма шуйга киас. 1943—1945 да 1949—1952 воясӧ вӧлӧма хормейстерӧн Коми АССР-са сьылан-йӧктан ансамбльын да Драма театрын шылада веськӧдлысьӧн.
Токелау кыв
Токелау кыв (Tokelau) - тайӧ Токелау ді вылын да Выль Зеландияын малай-полинезия кыв. Анбур - латин.
Осипов Александр Георгиевич
Олан туй
1952—1953 воясын велӧдӧма Егорьевскын Москва обласьтса культпросветшколаын, 1953—1954 воясын веськӧдлӧма хорӧн Грознӧйын, 1954—1959 воясын — Сыктывкарса шылад училишӧын велӧдысь, филармонияын да радиоса хорын художествоа веськӧдлысь.
Токелау кыв
Токелау анбур
a, e, f, g, h, i, k, l, m, n, ng, o, p, t, u, v
Осипов Александр Георгиевич
Олан туй
1959 воын помалӧма Гнесиных нима Москваса шылада-педагогика институтысь дирижерско-хоровӧй факультет, 1964 воын — Москва консерваторияысь дирижерско-хоровӧй факультетса аспирантура (велӧдчӧма К.Б. Птица пропессор дорын).
Токелау кыв
Токелау анбур
Важӧн сідзжӧ: r, s, w, wh
Осипов Александр Георгиевич
Олан туй
Сёрӧнджык олӧма Москва обласьтса Люберцы карын. Кулӧма Москваын 1973 вося тӧвшӧр тӧлысь 31-ӧд лунӧ.
Туялан удж
Кыдзи туялысь, пуктӧма ыджыд пай коми сьылан культура сӧвмӧдӧмӧ. Дасьтӧма искусствоведение кандидат вылӧ диссертация («Песни народа коми») — медводдза туялӧм, кӧні видлалӧма коми йӧзкостса сьыланкывъяслӧн шыладыс.
Александр Осиповлӧн шылад йылысь уджъясыс петавлӧмаӧсь «Советская музыка» да «Музыкальная жизнь» журналъясын, «Советская Россия» да «Правда» газетъясын. На пиын, татшӧм коми шылад тэчысьяс йылысь, кыдзи Яков Перепелица, Прометей Чисталёв, Георгий Дехтяров, Александр Воронцов, Вацлав Мастеница, скрипач Иван Оплеснин да сьылысь Пантелеймон Осипов йылысь.
А.Г. Осипов чукӧртӧма, вежлалӧма да йӧзӧдӧма Нёбдінса Витторлысь став 26-нан сьыланкывсӧ.
Гижӧма шылад драмаа спектакльяслы: Г. Ермаковлӧн «Северное сияние», М. Потолицынлӧн «Изваильская крепость», В. Лекановлӧн «Клин клином».
Небӧгъяс
Йӧзӧдӧма некымын сборник: «Четыре песни» (1955), «Лирические песни» (1956), «Песни и романсы» (1957), «Коми советские песни» (1960), «Романсы» (1967), «Песни В. Савина» (1966).
Ді (Удора район)
Ді (Острово) — Коми Республикаын Удора районысь Благоев кар овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Авар кыв
Авар кыв (магӀарул мацӀ, авар мацӀ) — Дагестанын нах-дагестан кыв.
Илляшор (Емдін район)
География
Илляшорсянь Айкатыла юрсиктӧдз 24 км, Сыктывкар юркарӧдз 120 км.
Сонинке (кыв)
Сонинке (Aŋgu, Sooninkanxanne) — тайӧ Малиын, Сенегалын, Гамбияын, Гвинеяын, Кот-д’Ивуарын, Гвинея-Бисауын да Мавританяын манде кыв. Анбур — латин.
Катерина лун
Катерина лун (Екатерина Александрийская) - вичкоса гаж, пасйӧны ӧшым 7 лунӧ.
Катерина лун пасйӧны Койгорт районса Гриваын, Кулӧмдін районса Носимын.
Тайӧ лунас Носимӧ волӧны попъяс Кулӧмдінса вичкосянь. Найӧ юрбитӧны часовняас, кӧні вӧлӧма «Екатерина-мученица» ен.
Т
Тт (важ слав. ) — кирилл анбурлӧн шыпас. Шуанног — [t]. Лыд пасйӧм — 300.
Видзӧдӧй тшӧтш
Эллин Τ
Латин T
ß
ẞß (нем. Eszett [ʔɛsˈtsɛt] либӧ scharfes S [ˈʃaɐ̯.fəs ˈʔɛs] — ёсь С) — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ немеч кывйын, пырся сӧмын кыдз ичӧт шыпас. Ыджыд ẞ пыдди тшӧкыда гижӧны SS либӧ SZ.
Шуанног — [s] кузь гора шыяс да дифтонгъяс бӧрын, дженьыд гора шыяс бӧрын гижӧны ss. 1906 восянь Швейцарияын да Лихтенштейнын шыпас оз вӧдитчыны, а пыр гижӧны ss.
История
Шыпас артмӧма кыдзи лигатура ſz (кузь S + Z) либӧ ſs (кузь S + гӧгрӧс S).
Мукӧддырйи ß вӧдитчӧны шумер кывлӧн романизацияын š пыдди, кыдз [ʃ] шы пасйӧм.
clarißimus — clarissimus — медъюгыд
eße — esse — вӧвны
Важӧн ß гижисны литва кывйын Асыввыв Пруссияын, кыдз š [ʃ] шы пасйӧм.
Видзӧдӧй тшӧтш
β — эллин шыпас
Купальнича лун
Купальнича лун — йӧзкостса календарын лун, кӧні йитчӧмаӧсь вичкоса да йӧзкостса эскӧмъяс. Иванлунся рытсӧ уналаын шуӧны Купальнича лунӧн, Иван Купалаӧн.
Эскӧмъяс
Купальнича лунӧ медводдзаысь вӧрысь вайӧны да пывсьӧны кыдз пу корӧсьӧн, кытчӧ содтӧны купальнича чвет либӧ кольквиж рӧма дзоридзьяс (чал, лютик, лютик-летки), пелысь увъяс. Йӧзыс ӧлӧдӧны, мый Иван лунӧдз кӧ выль корӧсьӧн пывсян – лудӧм висьӧм лоӧ. Пывсигӧн шуалӧны:
«Ло кыдз пу кодь ёнӧн,
Купальнича кодь мичаӧн,
Пелысь кодь сӧстӧмӧн!»
Либӧ:
«Мед корӧсь кодь жӧ мича лоан,
Ён да зумыд,
Дзоньвидза да шуда.
Порсьлы — лудӧм,
Каньлы — висьӧм,
Ошлы — гыжъясьны,
А меным быдмыны-сӧвмыны».
Купальнича лунӧ челядьӧс пывсянын корӧсялігӧн (вермӧны корӧсьӧ пуктыны бадь, пипу, ловпу, жовпу увъяс) лыддьӧны татшӧм кывъяс:
Быгзян турун моз быгзьыны,
Купальнича моз чветитны,
Кыдз пу кор моз гӧгрӧсмыны,
Бадь кор моз нюжавны тэныд.
Иван лун асылӧ йӧзыс гусьӧн ветлӧны кӧмтӧгыс лысваа турунті, ӧктӧны лысвасӧ корӧсьӧ, туплясьӧны лысваын, медым дзоньвидзаӧн лоны.
Иван-Купала лунӧ кӧзяйкаяс вӧрӧдӧны лук, медым сійӧ бурджыка быдмас.
Тунасьӧм
Быд морт пывсьӧ аслас корӧсьӧн, а сэсся чӧвтӧ ю|юӧ: корӧсьыс кӧ ылӧ кывтӧ, сідзкӧ олӧмыс кузь на лоӧ; вӧйӧ кӧ — кувсьӧм, шог либӧ лёктор водзын. Томиник нывъяс корӧсь шыбитӧмӧн кӧсйӧны тӧдмавны верӧс сайӧ петӧм йылысь: ю кузя водзӧ кывтӧм индӧ чунькытшасьӧм вылӧ.
Лунвывса комияс пывсьӧм бӧрын корӧсьсӧ асылӧдзыс кольӧны майӧг йылӧ: войнас кӧ корӧсьыс вижӧдас, мортыс кулас; оз кӧ кельдӧд — ставыс лоӧ бур. Мукӧдыс чайтӧны, мый майӧг вылӧ ӧшӧдӧм корӧсь нуас мортыслысь став висьӧмсӧ.
Корӧсьсӧ шыбитлӧны и пывсян вевт вылӧ: сувтӧны мышкӧн пывсяныслы да веськыд киӧн шуйга пельпом вӧмын чӧвтӧны. Кодарланьыс петкӧдлӧ діныс, сэтысянь и воас верӧспуыд. Мукӧдыс шуӧны, діныс кӧ вичколань либӧ шойналань, сідзкӧ кулан.
Примета:
Ивана Купала лунӧ кӧ зэрыс абу, оз зэр Петыр лунӧдз.
Маркиз кыв
Маркиз кыв (‘E‘o ‘Kenata (войвыв сёрнисикас), ‘E‘o ‘Enana (лунвыв сёрнисикас)) - тайӧ Маркиз діяс вылын (Франция Полинезия) малай-полинезия кыв. Анбур - латин.
Marquesas
Тӧвся Ёгорей
Тöвся Ёгорей (Егорий Зимний) - вичкоса гаж, пасйöны ӧшым 9 лунö.
Тöвся Ёгорей - крам празьник Койгорт районса Карвуджӧм грездын.
Тайö празьниксö пасйöны сiдзжö Луздор районысь Сернӧсса Улпонын, кöнi лунсö шуöны Арсёо Ёгорейöн.
Козловскӧй (Луздор район)
Козловскӧй (Козловская) — Коми Республикаын Луздор районысь Лойма сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География
Грезд пукалӧ Луз юлӧн веськыд берегас. Козловскӧйсянь Лойма шӧрсиктӧдз 5 км, Абъячой юрсиктӧдз 101 км.
Олысь лыд
Грездын олӧны рочьяс.
Коми АССР
Коми Асвеськӧдлан Сӧветскӧй Социалистическӧй Республика (рочӧн: Коми Автономная Советская Социалистическая Республика; дженьыда, рочӧн: Коми АССР) — РСФСР-ын рытыв-войвылын 1936—1990 воясӧ асвеськӧдлан республика. Коми АССР-лӧн юркарӧн вӧлі Сыктывкар.
Алтингия котыр
Алтингия котыр (Altingiaceae) — Saxifragales чукӧрса корья пу быдмӧг котыр. Алтингияяс 3 увтыр да 17 сикас.
Коми АССР
История
Коми Асвеськӧдлан Сӧветскӧй Социалистическӧй Республика (Коми АССР) вӧлі лӧсьӧдӧма СССР-са Оланподув серти РСФСР-ын Коми (Зыряна) асвеськӧдлан обласьт подув вылын 1936 вося ӧшым тӧлысь 5 лунӧ.
Медыджыд каръяс: Сыктывкар, Вӧркута, Инта, Печӧра, Уква.
1939 воын жӧ чинталӧма Емдін район. Некымын сиктсӧвет вӧлі сетӧма сӧмын на артмӧдӧм Железнодорожнӧй районӧ.
Юклӧм
Коми АССР артмӧдігӧн вӧлі лӧсьӧдӧма 12 район:
Олысь лыд
1939 вося Йӧзӧс гижалігӧн Коми АССР-ын 72,5 % олысьыс коми (231 301 морт). Налӧн лыдын вочасӧн содіс мукӧд воас, но став олысь пиын налӧн процент лыдыс чиніс. 1989 воын Коми АССР-ын оліс 1 250 847 морт, на пиысь рочьяс — 721 780 морт (57,7 %), комияс — 291 542 морт (23,3 %).
Марков Иван Петрович
Олан туй
Иван Марков чужис Луздор районса Спаспоруб сиктын 1913 вося косму тӧлысь 11 (24)-ӧд лунӧ. Велӧдчӧма Коми пединститутса рабфакын.
Сӧветскӧй Армияын 1935 восянь. 1938 воын помалӧма Ленинградса I артиллерийскӧй училишӧ. Уси 1941 вося сора тӧлысьӧ Беларусьын тышкасигӧн.
Паметь
И.П. Марков нимӧн шуӧма Сыктывкарын улича да Спаспоруб школа.
Никулин Николай Егорович
Никулин Николай Егорович (1932—1993) — коми гижысь.
Олан туй
Николай Никулин чужӧма Коми (Зыряна) асвеськӧдлан обласьтысь Сыктыв районса Волся сиктын 1932-ӧд вося косму тӧлысь 29-ӧд лунӧ.
Шӧр школа помалӧм бӧрын 1946-ӧд воын пырӧма велӧдчыны Сыктывкарса медицина техникумӧ. 1949-ӧд восянь уджалӧма сиктса медпунктъясын, тундраын. 1952—1954 воясӧ служитӧма Сӧветскӧй Армияын. Сэтысь воӧм бӧрын недыр уджалыштӧма инструкторӧн ВЛКСМ-са райкомын, Діюрса санаторийын фельдшерӧн. Кулӧма 1993-ӧд воын.
Гижан удж
Николай Никулин ёнджыкасӧ гижӧма челядьлы висьтъяс. Том йӧзлӧн олӧм йылысь лӧсьӧдӧма «Яндӧ» повесьт (1981).
Финн-йӧгра войтыр
Фин-йӧгра войтыр — войтыр чукӧр, кодъяс сёрнитӧны Финн-йӧгра кывъяс вылын. Олӧны Рытыв Сибырын, Шӧр, Войвыв да Асыввыв Европаын.
Сикасалӧм да лыд
Фин-йӧгра войтырлӧн ӧтувъя лыд — 25 миллион. На пиысь мадьяръяс — 14 миллион гӧгӧр, финъяс — 5 миллион гӧгӧр, эстъяс — 1 миллион гӧгӧр, мордва войтыр — 843 сюрс, удмуртъяс — 637 сюрс, мари — 604 сюрс. Мукӧдыслӧн лыдыс 500 сюрсысь этшаджык.
Бӧръя юӧръяс серти, балтикабердса котыр воӧма Лунвыв Сибырысь Асыввыв Европаӧ кӧнкӧ 10 сюрс во сайын да лои подулӧн балтикабердса финъяслы.
Волгабердса да камабердса фин-йӧгра войтыр воисны Лунвыв Европаӧ 4 сюрс во сайын.
Саами котырлӧн кывйыс кӧть и матын мукӧд фин-йӧгра кывлы, но найӧ торъялӧны артманног сертиыс. Саамияс — палеоевропеечьяс, кодъясын эм азияса вир; фин племенаясын эм 1/3-сянь 2/3-ӧдз азияса вир (Байкалсайса) бать визь сертиыс.
Юдор
Юдор (Юдор) – Коми Республикаын Кулӧмдін сикт овмӧдчӧминö пырысь грезд, кодöс тупкисны да бырöдісны 1970-öд воясö.
Фольклор
Тшыгъялігöн кач сёйлісны. Ньыв кырсьлы весиг Кузь Иван ним сетлісны кузь ли вöснаыс.
География
Юдор пуксьöма Пожöг туй костö, косьтъяса визув Кулӧмъю дорö, джуджыд кыр йылö. Юдорсянь Парма грездöдз 4 км.
Велöдöм
Начальнöй школа эз вöв, посни челядьöс велöдісны Парма грездын, а сэсся Кулӧмдiнын.
Вагнер Раиса Ивановна
Вагнер Раиса Ивановна (1947) — коми велӧдысь, Коми Республикаса нимӧдана уджалысь.
Олан туй
Раиса Вагнер чужӧма 1947-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь 1-ӧд лун Коми АССР-ын Сыктыв районса Палаззя сиктын. Помалӧма И.А. Куратов нима 1-дза номера педагогика училище, Коми канмуса педагогика институтысь коми юкӧн. Нёль во уджалӧма Палаззяса 8 класса школаын, 10 во — Сыктывкарса канму университетын.
1988-ӧд восянь уджалӧ Ю.А. Спиридонов нима Коми Республикаса Юралысь бердса искусствояс гимназияын: медводз коми кыв да литература велӧдысьӧн, сэсся содтӧд тӧдӧмлун сетан педагогӧн. Гимназияын велӧдігӧн Р.И. Вагнер котыртлӧма фольклор чукӧртан экспедициияяс Перым Коми кытшӧ, Коми Республикаса Емдін, Сыктыв, Уква да Сосногорск районъясӧ.
Норн кыв
Норн кыв — тайӧ бырӧм герман кыв, кутшӧмӧн сёрнитісны XVIII нэмӧдз Oркней да Шетланд діяс вылын, а сідзжӧ Кайтнесс кытшын (войвыв Шотландия), матіса фарер да исландса кывъяслань. Сідзжӧ эм пондылӧм ловзьӧдны кывсӧ — нюнорн (Nynorn — выль норн).
Нюнорн анбур
Aa Bb Dd Ðð Ee Ff Gg Hh Ii Jj Kk Ll Mm Nn Oo Pp Rr Ss Tt Uu Vv Yy Øø Åå
Бакуса метрополитен
Бакуса метрополитен (Bakı metropoliteni) тайӧ метрополитен Бакуын, Азербайджан.
Ф
Фф (важ слав. ) — кирилл анбурлӧн шыпас. Шуанног — [f]. Лыд пасйӧм — 500.
Видзӧдӧй тшӧтш
Φ
Сметанина Раиса Петровна
Раиса Петровна Сметанина (1952) — Сöвет кадся нималана лызьöн котралысь, Олимпиада ворсӧмъясын унаысь вермысь (1976, 1980, 1992), Ставмирса да СССР-са чемпионатъясын лызьöн котралöм серти унаысь вермысь, СССР-са спортын заслуженнӧй мастер (1976).
Олан туй
Раиса Сметанина чужӧма 1952-ӧд вося урасьӧм тӧлысь 29-ӧд лунӧ Коми АССР-ын Изьва районса Мокчой сиктын кӧр видзысьяслӧн семьяын. 1967-ӧд воын помалӧма Мокчойса 8 класса школа, 1970-ӧд воын — И.А. Куратов нима Сыктывкарса педагогическӧй училище.
1992-ӧд восянь уджалö Коми Республикаын «Медвылыс спорт мастерство серти Сыктывкарса школаын» лызьӧн котралӧм кузя медыджыд тренер-велӧдысьӧн, экспертӧн.
Лызьöн котралöм
Лызьöн котралöмысь медводдза наставникъясöн вöлiны ыджыдджык вок Илля да физкультураысь велöдысь, а медводдза ордйысьöмъясöн – сиктса да районса тшупöдын. Иван Куратов нима педучилищеын велöдчигöн Раиса Сметанина пырöдчис республикаса да ставсоюзса ордйысьöмъясö, кöнi сiйöс казялiс СССР-са нывбабаяс сборнöйын медшöр тренер Виктор Иванов. 1972 воын Р.Сметанинаöс корисны ыджыд спортö да пыртiсны лызьöн котралöм серти СССР-са öтувтöм котырö.
Сывъюдор (Кӧрткерӧс район)
Сывъюдор (Сывъюдор) – Коми Республикаын Кӧрткерӧс районса Одыб сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд. Бырис 1974 воын.
Ним артмӧм
Грезд ним артмӧма Сывъю нимсянь.
Фольклор
Грездын вӧлі вӧдитӧны Карлампей лун.
География
Грезд пукалӧ Ньывсер юлӧн веськыд берегын, Сывъю вомсянь улынджык. Сывъюдорсянь Одыбӧдз 40 гӧгӧр км.
Олысь лыд
Грездын олісны комияс.
Раротонга кыв
Раротонга анбур
A a, E e, I i, O o, U u, N n, NG ng, M m, P p, T t, K k, R r, V v
Мукӧддырйи: Ā ā, Ē ē, Ī ī, Ō ō, Ū ū, F f, H h, S s, ' (amata)
Ногай кыв
Ногай анбур
Латин (1928)
Кирилл (1950 восянь)
Коми АССР-са школаясын нимӧдана велӧдысь
Коми АССР-са школаясын нимӧдана велӧдысь (рочӧн: Заслуженный учитель школа Коми АССР) — Коми АССР-са почёт ним.
История
«Коми АССР-са школаясын нимӧдана велӧдысь» почёт ним лӧсьӧдӧма 1939 вося моз тӧлысь 19 лунӧ. Канмуса награда сетӧны школаясын велӧдӧдӧ ыджыд пай пуктӧмысь. Награда сетӧм йылысь шуӧмсӧ кырымалӧ Коми АССР-са Вылыс сӧветлӧн Президиум.
1939 восянь 1995 вося тӧвшӧр тӧлысь 1 лунӧдз тайӧ почёт нимсӧ Коми муын вӧлі сетӧма 850 велӧдысьлы.
Литокарпус
Литокарпус ( Lithocarpus ) — Fagaceae котырса корья пу увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын.
Шляпкин (Сыктыв район)
Шляпкин (Вознесенская) – Коми республикаын Сыктыв районса Палаззя сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География
Шляпкинсянь Палаззя шӧрсиктӧдз км, Визин юрсиктӧдз км, Сыктывкар юркарӧдз км.
Морфемика
Морфемика кывлӧн кык вежӧртас:
Рӧштво видз
Рöштво видз (Рождественский пост) - вичкоса нёль виддзысь öти, кодi пансьö вӧльгым 28 лунö да помасьö Рöштво лунö.
Морфемика
Морфемика кутӧ ас водзас могъяс:
Рӧштво видз
Рöштво видз нелямын луна да абу стрöгöй: чери позьö сёйны вежалунö да празьник лунъясö. Видзлöн бöръя вит лунас (тӧвшӧр мöд-квайтöд лунъясö) чери сёйны оз позь. Кöнтусь вый оз видлыны выльлунö, середаö да пекничаö.
Кристос ловзян вичко (Кулӧмдін)
Кристос ловзян вичко (рочӧн: церковь Воскресения Христова) – Кулӧмдінын кык судтаа кирпичысь кыпӧдӧм православнӧй вичко.
XIX нэм
Кык судтаа вичко да кӧлӧкӧльня кыпӧдӧма 1857 воын. Вылыс судта престолсӧ – Кристос ловзян нима – вежӧдӧма 1859 вося лӧддза-номъя тӧлысь 21 лунӧ.
Улыс судтаысь престолсӧ вежӧдӧма 1867 вося кӧч тӧлысь 18 лунӧ. Престоллӧн нимыс – Енмамлӧн Владимирса ӧбраз (рочӧн – Владимирская икона Божией Матери).
Йӧзкостса висьталӧмъяс серти, вичкосӧ кыпӧдны босьтчӧмаӧсь сэки, кор сиктас вӧлі ыждалӧ биа висьӧм и кулӧ уна морт. Сэки кулӧмдінсаяс кӧсйысьӧмаӧсь кыпӧдны Енмамлӧн Владимирса ӧбраз нима вичко, быд во пасйыны Чудотворнӧй ен петкӧдчӧмсӧ кӧч тӧлысь 8 лунӧ (важ стиль серти кӧ – моз тӧлысь 26 лунӧ), кытшовтны сикт гӧгӧрыс да пыдди пуктыны став ен празниксӧ, не уджавны тайӧ лунъясас.
Ниуэ кыв
Ниуэ кыв (ko e vagahau Niuē) — тайӧ Ниуэ ді вылын малай-полинезия кыв, англичанкӧд официал кыв. Анбур — латин.
Ниуэ анбур
Aa, Āā, Ee, Ēē, Ff, Gg, Hh, Ii, Īī, Kk, Ll, Mm, Nn, Oo, Ōō, Pp, Ss, Tt, Uu, Ūū, Vv, Rr
Ű
Űű — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ маддяр кывйын, шуанног — кузь [yː].
Иван лун
Иван лун (Иванов день) — коми йӧзкостса календарын вичко праздниккӧд йитчӧм лун, пасйӧны сора тӧлысь 7-ӧд лунӧ.
Сура праздник
Иван лун — сура (крам) праздник Кулӧмдін районса Дереваннӧйын, Кӧрткерӧс районса Джиян грездын, Сыктыв районса Кебраын, Луздор районса Леткаын, Мутнича да Олгу грездын, и с.в.
Эскӧмъяс
Эжва йылын Иван лун бӧрын петӧны турун пуктыны. Йӧзыс чайтӧны, мый Иван лун кежлӧ турунъясыс воӧны нин и позьӧ чукӧртны бурдӧдчан быдмӧгъяс. Тӧдысь йӧзыс бурдӧдчан турунсӧ мунӧны чукӧртны водз асывнас. Эскӧны, мый мунігӧн оз позь сёрнитны паныдасьысьяскӧд, колӧ пасьтасьны сӧстӧм еджыд кӧлуйӧ.
Бурдӧдчигъясӧн Иван лунӧ чукӧртӧм корӧсь коръяссӧ пӧжӧны пӧсь ваын да юӧны кызӧмысь.
Тайӧ лунӧ, висьталӧм серти, керкаысь керкаӧ ветлӧны еретикъяс да тшыкӧдӧны мӧсъяссӧ да йӧзсӧ.
Х
Хх (важ слав. ) — кирилл анбурлӧн шыпас. Шуанног — [x]. Лыд пасйӧм — 600.
Видзӧдӧй тшӧтш
Латин X
Эллин Χ
Ő
Őő — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ маддяр кывйын, шуанног — кузь [øː]. Мукӧддырйи фарер кывйын Ø пыдди гижӧны Ő либӧ Ö.
Солнечнӧй (Удора район)
Солнечнӧй (Солнечный) — Коми Республикаын Удора районысь Благоев кар овмӧдчӧмин улӧ пырысь посёлок.
Даргин кыв
Даргин кыв (дарган мез) — Дагестанын нах-дагестан кыв (либӧ матіса кывъяслӧн котыр).
Ä
Ää — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ суоми, эст, карел, вепс, колтта саами, немеч, швед, люксембург, войвыв фриз, словак, чечен, тотара, туркмен, гагауз, ротума, воляпук кывъясын.
Шуанног
эст — [æ] либӧ [ɛ]
немеч — [ɛ]
швед — [æ] либӧ [ɛ]
словак — [ɛ]
История
Шыпас артмӧма кыдзи лигатура Aͤaͤ , сёрӧнджык  A̎a̎.
Мукӧддырйи немеч кывйын Ä ä пыдди гижӧны AE ae.
Видзӧдӧй тшӧтш
Ӓ
Тувалу кыв
Тувалу кыв (te ggana Tuvalu) — тайӧ Тувалу, Фиджи, Кирибати, Науру діяс вылын да Выль Зеландияын малай-полинезия кыв, Тувалу діяслӧн англичанкӧд официал кыв. Анбур — латин.
M̦
M̦m̦ — латин анбурлӧн шыпас. 1931—1937 воясӧ M̦ вӧдитчисны яран анбурын. 1934—1937 воясӧ шыпас бергаліс кильдин саами кывйын. Шуанног — [mʲ].
Каладения
Каладения (Caladenia ) – Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын да Океанияын.
Коми небӧг лэдзанін
Коми небöг лэдзанiн — Коми муын небӧг дасьтан да йӧзӧдан медводдза канму уджаланін, коді воссис 1920-ӧд воын.
XXI нэм
2007 воын Коми небöг лэдзанiн бырӧдісны-тупкисны, а овмӧссӧ вузалісны асшӧр уджалысьяслы.
Лукума
Лукума (Pouteria lucuma) — сапота котырса корья пу вид. Сійӧ быдмӧ Америкаын.
Ларимин (кыв)
Ларимин — вӧвлытӧмтор Атэа планетаса лемле ёмаяслӧн кыв, лӧсьӧдысь — гижысь Ольга Лаэдэль. Анбур — тэсэнналиввонжэр (визувтан шыпас чукӧр), латин либӧ кирилл транслитерация.
Пример
sulvi inteenau delannaelaue
Видзӧдӧй тшӧтш
Эналь — важ Атэаса кыв.
Ц
Цц (важ слав. ) — кирилл анбурлӧн шыпас. Шуанног — [t͡s]. Лыд пасйӧм — 900.
Видзӧдӧй тшӧтш
Ꙡ
Џ
Увеа кыв
Увеа анбур
a, e, i, o, u, ā, ē, ī, ō, ū, f, g, h, k, l, m, n, s, t, v, '
Собянин Гавриил Епифанович
Собянин Гавриил Епифанович (1896—1944) — Комиысь Сӧветскӧй Союзса Герой (1945), Айму вӧсна Ыджыд тыш кадӧ снайпер.
Олан туй
Гавриил Собянин чужӧма Мылдін районса Шалтановкаын грездын 1896 вося ода-кора тӧлысь 25-ӧд лунӧ. Помалӧма начальнӧй школа. Дас кык арӧссянь вӧралӧма. Ветлӧма медводдза мирӧвӧй тыш вылӧ.
1918 воын вуджӧма овны Вылыс Нарыкарыӧ, вӧралӧма. 1936 восянь олӧма Ханты-Манси асвеськӧдлан кытшын Берёзов районса Анеев сикт сӧвет улӧ пырысь Игрим посёлокын, веськӧдлӧма чери кыйысьяслӧн артельӧн.
Тикӧн лун
Тикӧн лун (Тихонов день) — коми йӧзкостса календарын вичко праздниккӧд йитчӧм лун, пасйöны лӧддза-номъя тӧлысь 29-ӧд лунӧ.
Сура праздник
Тикӧн лун — сура (крам) праздник Сыктыв районса Волсяын (Ягдор, Вичкодор, Вадыб), Луздор районса Керӧс грездын. Койгорт районса Ужгаын Тикӧн лун пасӧны куим лун: медводдза лун — Мырпонаыбын, мӧд лун — Ужгаын (Погостас), коймӧд лун Ыбпонын.
Эскӧмъяс
Тикӧн лун бӧрын Луздорын петӧны турун пуктыны. Оз тшӧктыны тайӧ лунас пырны ваӧ да купайтчыны.
Керӧс грездӧ Тикӧн лунӧ поп локтӧ Абъячойысь. Крестдiн дорын поп локтiгкежлӧ керӧссаяс лӧсьӧдӧны сёян тыра пызан. Нёльӧд лун вылас, йӧз висьталӧм серти, выль корӧсь нин позьӧ перйыны.
Собянин Гавриил Епифанович
Олан туй
Усьӧма Айму вӧсна Ыджыд тыш кадӧ 1944 вося ӧшым тӧлысь 23-ӧд лунӧ немеч пехотакӧд траншеяын тышкасигӧн. Гуалӧма Латвияын Салдус районса Курсиши грездын.
РСФСР-са школаын нимӧдана велӧдысь
РСФСР-са школаын нимӧдана велӧдысь (рочӧн: Заслуженный учитель школы РСФСР) — РСФСР-ын почёт ним. Лӧсьӧдӧма 1940 вося тӧвшӧр тӧлысь 11 лунӧ РСФСР-ысь Вылыс Сӧветса Президиумлӧн указӧн.
Собянин Гавриил Епифанович
Подвигъяс
Арталӧм серти, война вылын вийӧма 60 сайӧ салдат да опицерӧс.
РСФСР-са школаын нимӧдана велӧдысь
1975 вося рака тӧлысь 28 лунӧ РСФСР-ысь Вылыс Сӧветса Президиумлӧн указӧн вӧлі дасьтӧма «РСФСР-са школаын нимӧдана велӧдысь» морӧсвывса пас.
Собянин Гавриил Епифанович
Подвигъяс
Красноармееч Г. Е. Собянинлы Сӧветскӧй Союзса Герой ним сетӧма кулӧм бӧрас нин 1945-ӧд вося лӧддза-номъя тӧлысь 29-ӧд лунӧ СССР-са Вылыс Сӧветлӧн Президиум Шуӧмӧн сыысь, мый петкӧдлӧма повтӧмлун Маза-Югла ю вуджигӧн да Латвия мездігӧн.
РСФСР-са школаын нимӧдана велӧдысь
1995 вося ӧшым тӧлысь 30 лунӧ Россияса Президент пыртіс воддза почёт ним пыддиыс выльӧс, коді шусьӧ «Россияса нимӧдана велӧдысь».
Собянин Гавриил Епифанович
Подвигъяс
Тӧдса некымын подвиг йылысь:
Назар (Емдін район)
Назар (Назар) — Коми Республикаын Емдін районысь Кӧжмудор сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Ним артмӧм
Назар грездлӧн нимыс артмӧма медводдза олысьлӧн ним серти.
История
Медводдзаысь тайӧ грезд йылысь казьтывсьӧ 1916 воын. Тайӧ кадӧ нин грездас олӧма 200 морт.
Водзсӧ грездас часовня вӧлӧма, а сэсся сэн вузасянін восьтӧмаӧсь.
Мадмас (Емдін район)
Мадмас (Мадмас) – Коми Республикаын посёлок, Емдін районысь Мадмас сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
Назар (Емдін район)
История
Назарын вӧлӧмаӧсь колхозъяс, «Коквицкӧй» совхоз дырйи уджалӧма видз-му вӧдитысь бригада, асланыс конюшня.
Пали
Пали (पालि Pāḷi, [paːli]) — тайӧ Индияын, Мъянмаын, Шри-Ланкаын, Непалын, Камбоджаын, Лаосын, Таиландын инд-арий кыв, буддизм эскӧмлӧн вежа кыв. Анбуръяс — деванагари, латин, брахми, сингал, таи, бирма, кхмер.
Латин пали транслитерация
a ā i ī u ū e o ṃ k kh g gh ṅ c ch j jh ñ ṭ ṭh ḍ ḍh ṇ t th d dh n p ph b bh m y r l ḷ v s h
Назар (Емдін район)
Йӧз
Татчӧс йӧзыс — комияс, сёрнитӧны комиӧн
Мадмас (Емдін район)
География
Мадмассянь Айкатыла юрсиктӧдз 52 км, Сыктывкар юркарӧдз 148 км.
Ö
Öö — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ суоми, эст, карел, вепс, лунвыв саами (Швецияын), водь, маддяр, немеч, швед, исландса, словак, чечен, турок, азербайджан, тотара, крымтотара, туркмен, гагауз, яп, динка, воляпук кывъясын.
Шуанног
суоми — [ø]
немеч — [ø] либӧ [œ]
турок — [ø]
азербайджан — [œ]
История
Мукӧддырйи фарер кывйын Ø пыдди гижӧны Ö либӧ Ő. Важӧн Ö гижисны сідзжӧ дан да норвег кывъясын ӧттшӧтш Ø-кӧд.
Видзӧдӧй тшӧтш
Ӧ
Речкей
Речкей (Николай Великорецкий) — коми йӧзкостса календарын Николай Великорецкийлы сиӧм лун, кодӧс пасйӧны Ыджыд лунсянь дасӧд шойччан лунӧ. Речкей ним артмӧма Великорецкий ним дженьдӧдӧмӧн.
Сура праздник
Тайӧ лунсӧ Сыктыв районса Поёлын да Сыктывдін районса Гаръяын лунсӧ шуӧны Речкей (Микӧла Речкей), Кулӧмдін районса Полльӧн — Микела, Кӧрткерӧс районса Одыбын — Гажа Микела, Одыб Микела, и с.в. Одыб сиктын праздничайтӧмаӧсь куим лун: медводз сиктас, а сэсся Ягвыв да Тист грездъясын.
Эскӧмъяс
Одыбын праздник бӧрын вӧлі етӧны турун пуктыны.
Гаръяын вичкоын асывсяньыс сьылӧны. Сэсся лэччӧны ва дорӧ да вежӧдӧны васӧ. Нывбабаяс турунысь кыӧны вӧньяс да вачкалӧны мужичӧйясӧс. Та лун бӧрас петӧны сэсся турун пуктыны. Том йӧз гажӧдчӧны пос вылын.
Бабиков Макар Андреевич
Бабиков Макар Андреевич 1921—2009) — Комиысь Сӧветскӧй Союзса Герой (1945).
Олан туй
Макар Бабиков чужис Чилимдін районса Чилимдін сиктын 1921 вося сора тӧлысь 31-ӧд лунӧ.
Айму вӧсна Ыджыд тыш бӧрын
Кулі Москваын 2009 вося урасьӧм тӧлысь 2-ӧд лунӧ. Гуалӧма Москваын Троекуров шойнаын (7в участок).
Проводников Руслан Михайлович
Проводников Руслан Михайлович (1984) — Россияысь манси боксёр, ставмирса чемпион (2013).
Олан туй
Гӧтыра, эм пи (2008-ӧд вося).
Любительяслӧн каръера
Любительяслӧн рингын Проводников нуӧдіс 150 тыш, вермис 130 тышын. Спортса мастер. 2000 воын вермис любительяслӧн «Eurocadet Junior Championship» турнирын, коді муніс Грецияын. 2005 воын Руслан Проводников ворссис ТНК-ВР призъяс вылӧ мусир перйысь странаяслӧн ставмирса Кубоклӧн четвертьфиналын, мый вӧлі Улыс Вартовскын.
Профессионалъяслӧн каръера
Руслан Проводников профессиональнӧй боксӧ воис 2006-ӧд воӧ. Медводдза тышыс вӧлі ӧшым тӧлысь 3-ӧд лунӧ полусредньӧй весӧвӧй категорияын россияса боксёр Кирилл Артемьевкӧд. Кыкнанныслы тайӧ тышыс вӧлі медводдзаысь профессиональнӧй каръераас.
Майк Альварадокӧд тыш
2013 вося йирым тӧлысь 19-ӧд лунӧ вермис Майк Альварадоӧс техническӧй нокаутӧн да лои ставмирса чемпионӧн (63,5 килограммӧдз) WBO (Ставмирса боксёр ассоциация) версия серти. ;
Ü
Üü — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ эст, вепс, водь, маддяр, немеч, испан, каталан, окситан, франсуз, чечен, турок, азербайджан, тотара, крымтотара, туркмен, гагауз, воляпук кывъясын.
Шуанног
эст — [y]
маддяр — [y]
немеч — [y] либӧ [ʏ]
турок — [y]
азербайджан — [y]
История
Шыпас артмӧма кыдзи лигатура Uͤuͤ , сёрӧнджык  U̎u̎.
Ануфриев Александр Александрович
Ануфриев Александр Александрович — Олимпийскӧй вӧрсӧмъясын вермысь, сӧветскӧӥ котралысь.
Олан туй
Александр Ануфриев чужӧма 1926 вося ода-кора тӧлысь 10-ӧд лунӧ Изьва сиктын. 1936 восянь олӧма Наръяна-Марын. Школа бӧрын уджалӧма вӧр лэдзан заводын, плӧтникӧн. 1944 воын мунӧма армияӧ, воюйтӧма Карел фронтын. 1950 восянь уджалӧма Горьковса автомобильнӧй заводын.
Уна во уджалӧма тренерӧн. Кулӧма 1966 вося кӧч тӧлысь 26-ӧд лунӧ Печора ю вылын Наръяна-Мар карсянь 10 километра ылнаын.
Леготин Владимир Энгельсович
Леготин Владимир Энгельсович (1970) — лыжиӧн котралысь, спортын ставмирса мастер. СССР-са сборнӧйын 1988-ӧд восянь. Россияса чемпион да Россияса Кубок шедӧдысь.
Олан туй
Владимир Леготин чужӧма 1970-ӧд вося косму тӧлысь 25-ӧд лунӧ Сыктывкарын. Помалӧма Сыктывкарса 16-ӧд номера шӧр школаын 8 класс, 34-ӧд номера ГПТУ, сэсся Сыктывкарса канму университетысь физическӧй культура да спорт юкӧн.
Лызьӧн котралӧн
Лыжиӧн котравны босьтчӧма 10 арӧссянь, Олимпийскӧй резерва спорт школаын тренерӧн вӧлӧма Александр Павлович Кузнецов.
6-ӧд классын велӧдчигӧн лоӧма медводдзаӧн, а эстафетаын мӧдӧн Москваын ордйысигӧн.
1986-ӧд воын вермӧма 5 километра котӧртігӧн том йӧз пӧвстын РСФСР-са чемпионатын да вӧлі пыртӧма РСФСР-са командаӧ. 1988-ӧд воын шедӧдӧма 1-дза места 10 км котӧртігӧн том йӧзлӧн II-ӧд ворсӧмъяс дырйи Свердловскын да пырӧма том йӧзлӧн СССР-са сборнӧйӧ.
Леготин шедӧдлӧма мӧд места ставмирса чемпионатын 1990-ӧд воын 4х10 км эстафетаын, медводдза места ставмирса Кубокын 1997-ӧд воын эстафетаын. Пырӧдчылӧма Ставмирса чемпионатъясӧ 1993 да 1995-ӧд воясӧ.
1994-ӧд воын СНГ-са команда лыдын ветлӧма Тӧвся Олимпиада ворсӧмъяс вылӧ Лиллехамерӧ (Норвегия). Гундерсон система серти котӧртігӧн 10 км вылын лоӧма 18-ӧн, 15 км вылын — 17-ӧн.
1998-ӧд воын Россияса сборнӧй команда лыдын пырӧдчӧма Тӧвся Олимпиада ворсӧмъясӧ Нагано карын (Япония). 30 км вылын вӧлӧма медбурӧн Россияса лыжникъяс пӧвстын да шедӧдӧма 9-ӧд места; 4 х 10 км эстафетаын — 5 места.
Владимир Леготин — лыжиӧн котралӧмын спортын ставмирса мастер.
Сыктывкарын быд во котыртӧ «Альпийские гонки» ордйысьӧмъяс, кодъяс тупкӧны республикаса юркарын лыжиӧн котралан сезон.
Изьвайыв (Уква каркытш)
Изьвайыв (Изьваиль) — Коми республикаын Уква каркытшӧ пырысь грезд. Водзынсӧ вӧлі пырӧ Изьвайыв сикт овмӧдчӧминӧ.
География
Грездсянь Кемдін шӧрсиктӧдз 21 км, Уква карӧдз км.
История
Грезд пукалӧ Изьва юлӧн веськыдладорас. Панӧма 1835 воын Вӧльдін сиктысь Уляшев. Водзынсӧ починокыс шусис «Роздин» (комиӧн — «Росдін»). 1843 воын Василий Латкин аслас йӧзӧдӧм дневникын гижӧ: «''живут довольно хорошо; занимаются скотоводством, ловят в борах много тетеревей, стреляют белку. Для них нет в том неудобства, что далеко от погоста, что кругом их пустыня; для их счастья немногое нужно: было бы в избе тепло, был бы кусок хлеба, скот в загоне, да подать была бы оплачена — и они счастливы в этой глуши''».
1859 вося списокын — «Позь-Один» («Розь») выселок, 4 овмӧс, 36 олысь; 1892 воын — «Роздинская» грезд, 72 морт.
1894 воын воссьӧма грамота школа, 1904 воын — библиотека да фельдшер пункт (1905 воын фельдшерыс эз на вӧв), 1907 воын — начальнӧй училишӧ.
1916 воын «Роздин» грездын 22 овмӧс, 130 олысь. Унджыксӧ Уляшевъяс, ӧтчыдысьӧн паныдасьлӧ Куратов, Лобанов да Пашнин овъяс.
1918 вося ӧшым тӧлысь 30-ӧд лунӧ сикт нимсӧ вежисны: лои «Изьваиль» (Изьвайыв).
Гражданскӧй тыш дырйи Изьвайылын 1919 вося косму тӧлысьсянь вӧльгым тӧлысьӧдз «гӧрдъяслӧн» партизан отряд, кодъясӧс «еджыдъяс» пасьваритісны.
1926 воын сиктын 26 овмӧс, 140 олысь. 1930 воын Изьвайылын вӧлі фельдшер-акушер пункт, школа, видзму коммуна, керка-читальня, потребительяслӧн котыр, кресьтяналы отсӧг сетан общественнӧй комитет, милициа участок. 1934 во пансигӧн «Красный партизан» коммуна лои артельӧн.
1938 вося мусерпасын — «Изьва-Йыль», 1940 вося мусерпасын — «Изьваиль» («Роздино»).
1939 воын тані олӧма 280 морт, 1959 воын — 220, 1970 воын — 164 (Лач грездкӧд ӧтув — 248 морт), 1979 воын — 90 морт (Лач грездкӧд — 120 морт), 1989 воын — 49 морт. 1990 воын — 54 олысь, 2000 воын — 53 морт.
Олысь лыд
Грездын олӧны комияс.
Мьен (кыв)
Мьен (Iu Mienh [ju mjɛn]), сідзжӧ яо — тайӧ лунвыв Китайын (Гуанси-Чжуан асвеськӧдлан районын да Хунань, Гуйчжоу, Гуандун, Юньнань провинцияясын), войвыв Вьетнамын, Лаосын да Таиландын мяо-яо (хмонг-мьен) кыв. Анбур — латин.
Кузнецовскӧй (Луздор район)
Кузнецовскӧй (Кузнецовская) — Коми Республикаын Луздор районысь Лойма сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География
Грезд пукалӧ Луз юлӧн веськыд берегас. Кузнецовскӧйсянь Лойма шӧрсиктӧдз 4 км, Абъячой юрсиктӧдз 92 км.
Олысь лыд
Грездын олӧны рочьяс.
Z̦
Z̦z̦ — латин анбурлӧн шыпас. 1931—1937 воясӧ Z̦ вӧдитчисны яран анбурын. 1934—1937 воясӧ шыпас бергаліс кильдин саами кывйын. Шуанног — [zʲ].
Уква каркытш
Уква каркытш – Коми Республикаын асвеськӧдлан юкӧд, республикаса вит каркытшысь ӧти.
Оланінъяс
Уквар каркытшӧ пырӧны: ӧти кар (Уква), нёль карсяма посёлок, кӧкъямыс посёлок, ӧти сикт (Кедвавом) да нёль грезд.
Стан
Стан тайӧ кыан станок.
Кумык кыв
Кумык кыв (къумукъ тил) - тайӧ тюрк кыв, Дагестанын официал кыв.
Маболо
Маболо ( Diospyros blancoi ) —  эбен котырса корья пу вид. Сійӧ быдмӧ Пилипинын.
Тӧчила
Тӧчила тайӧ кеслан станок.
Гажаяг (Уква каркытш)
Гажаяг (Гажаяг) — Коми республикаын Уква каркытшӧ пырысь грезд. Водзынсӧ вӧлі пырӧ Изьвайыв сикт овмӧдчӧминӧ.
История
Грезд пукалӧ Изьва юлӧн шуйгаладорас. Панӧма XIX нэм шӧрын. 1859 вося списокын — «Нямод» («Крутая») выселок, 8 овмӧс, 44 олысь. 1892 воын — «Крутая», 67 морт.
1916 воын Нямодын 19 овмӧс, 102 морт. Медся тшӧкыда паныдасьлӧны Мишарин да Габов овъяс. 1926 воын — 15 овмӧс, 97 олысь.
1938 вося списокын — «Нямёд». 1979 воын — 141 морт, 1989 воын — 54, 2000 воын — 84, 2010 воын — 58.
Олысь лыд
Грездын олӧны комияс.
Ч
Чч (важ слав. ) — кирилл анбурлӧн шыпас. Шуанног — [t͡ʃ], [t͡ɕ] либӧ [ʂ]. Лыд пасйӧм — 90.
Õ
История
Эст анбурӧ шыпассӧ пыртіс пастор да кыв туялысь Отто Вильгельм Мазинг 1820 во гӧгӧр.
Цахур кыв
Цахур кыв (цӀаӀхна миз, cʼäxna miz, /t͡sʼaˤχna miz/) — Дагестанын да войвыв Азербайджанын нах-дагестан кыв.
Цахур анбур
Азербайджанын цахурӧн гижӧны латин анбурӧн.
Чуттӧм I
Iı (чуттӧм I)— латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ турок, азербайджан, тотара, крымтотара кывъясын, шуанног — [ɯ] (~ [ы]). 1994—2009 воясӧ İ i вӧдитчисны каракалпак анбурын (ӧні I‘ i‘).
İ
İi (чута İ)— латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ турок, азербайджан, тотара, крымтотара кывъясын, шуанног — [i] (~ [и]). 1994—2009 воясӧ İ i вӧдитчисны каракалпак анбурын (ӧні I i).
Эбен котыр
Эбен котыр (Ebenaceae) — Ericales чукӧрса корья пу быдмӧг котыр. Эбенъяс 2 увтыр да 500 сикас.
Зуд
Зуд тайӧ кеслан инструмент.
Багыр
Багыр тайӧ инструмент.
Вӧльдін (Кулӧмдін район)
Вӧльдін (Вольдино) – Коми Республикаса сикт, Кулӧмдін районысь Вӧльдін сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
География
Вӧльдін пуксьӧма Эжва ю бокӧ, Вӧль ю вомсянь улынджык. Кулӧмдін юрсиктсянь Вӧльдінӧдз 80 км.
История
– Сиктӧ вайисны медводдза трактор; – Восьтӧма колхозса недыркада сад-ясли. Сикт воштіс 92 салдатӧс. 154 мортысь гортӧ воис сӧмын 62. 33 нывбабалы сетӧма «1941-1945 вв. Айму вӧсна Ыджыд тыш дырйи зэв бура уджалӧмысь» медаль.
Олысь лыд
Ӧні сиктын 119 керка овмӧс, 268 морт.
Культура да велӧдӧм
Вӧльдінын эм улыс тшупӧда школа, челядьлы сад, кык вузасянін, пӧжасянін, пошта юкӧн, ФАП, Культура Керка, небӧгаин, «Помӧсдінса» видз-му овмӧсса производственнӧй кооперативлӧн юкӧн, «Вӧльдін» сикт овмӧдчӧминса администрация.
Писькӧдчан
Писькӧдчан тайӧ вундан инструмент.
Ҁ
Ҁҁ (важ слав. ) — кирилл анбурлӧн шыпас. Бергалӧ сӧмын лыддьӧмын, лыд пасйӧм — 90.
Рованиэми
Рованиэми (суоми Rovaniemi, ан. саами Ruávinjargâ, вой. саами Roavvenjárga, кол. саами Ruäˊvnjargg) - тайӧ Суоми Муса кар, Лапландиялӧн юркарыс.
Йӧз: 58 206
Ҁ
Видзӧдӧй тшӧтш
Ϙ
Цембер Андрей Андреевич
Цембер Андрей Андреевич (1874—1959) — коми кыв да фольклор туялысь, чужан му туялысь.
Олан туй
Андрей Цембер чужис Вӧлӧгда губерняса Усть-Сысольскын 1874 вося рака тӧлысь 23-ӧд лунӧ. Сылӧн пӧльыс вӧлі ыстӧм поляк, мамыс — коми кресьтянка, батьыс — чиновник. А. Цембер асьсӧ шуліс «природным зырянин». Семьяас вӧлі квайт челядь, Андрей — медыджыд. Школаын велӧдчис бура, босьтіс уездса земствосянь стипендиа. Помаліс вичкобердса да карса училишӧяс, 1893 воын — Тотьмаын велӧдысьяслысь семинариа. 20 во уджаліс велӧдысьӧн Керчомъя сиктса народнӧй училишӧын.
А.А. Цембер вӧлі обласьтса архивын медводдза веськӧдлысьӧн. Сылӧн водзмӧстчӧмӧн вӧлі восьтӧма Усть-Сысольскса публичнӧй библиотека, Роч Войвыв тӧдмалан Кардор котырлӧн Усть-Сысольскса юкӧн (1910), краеведческӧй музей (1916). 1916—1918 воясӧ уджаліс Вӧлӧгдаын да Юзовкаын коммерческӧй банкын да кооперативын кассирӧн. 1918 вося арнас бергӧдчис Усть-Сысольскӧ. Куліс Пятигорскын 1959 вося тӧвшӧр тӧлысь 7-ӧд лунӧ.
Скандинав кывъяс
Скандинав кывъяс — тайӧ герман котырысь войвыв кыв группа. Скандинав ногӧн йӧзыс сёрнитӧны войвыв Европаын.
Скандинав кывъясыс ӧтувтчӧны кык чукӧрӧ —
Кисляков Василий Павлович
Кисляков Василий Павлович (1916—1990) — Комиысь Сӧветскӧй Союзса Герой (1941).
Олан туй
Василий Кисляков чужис Чилимдін районса Бугаев сиктын 1916 вося урасьӧм тӧлысь 20-ӧд лунӧ.
Айму вӧсна Ыджыд тыш бӧрын
Кулі Москваын 1990 вося вӧльгым тӧлысь 29-ӧд лунӧ. Гуалӧма Москваын Троекуров шойнаын (2 участок).
Кулӧмдінса школа
Школа нимӧдысьяс
Кулӧмдінса школаясын велӧдысьяслысь уджсӧ вылӧ донъявлісны РСФСР-ын да Коми Республикаын
Вежайка (Емдін район)
Вежайка (Вежайка) – Коми Республикаын посёлок, Емдін районысь Вежайка сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
География
Вежайкасянь Айкатыла юрсиктӧдз 45 км, Сыктывкар юркарӧдз 151 км.
Мангостан
Мангостан (Garcinia mangostana) — клузия котырса корья пу вид. Сійӧ быдмӧ Азияын.
Заречье (Емдін район)
Заречье (Заречье) — Коми Республикаын Емдін районысь Кӧжмудор сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Морозов Иван Павлович
Морозов Иван Павлович (1924—1987) — канму тэчасын да ютырын уджалысь, КПСС-са Коми обкомын медводдза секретар (1965—1987). Национальносьт серти коми.
Олан туй
Иван Морозов чужӧма 1924-ӧд вося кӧч тӧлысь 30-ӧд лунӧ Коми (Зыряна) асвеськӧдлан обласьтын Усть-Сысольск уездса Межадор вӧлӧсьтын (ӧні — Сыктыв районса Межадор сикт). Помалӧма Сыктывкарса медучилишӧ (1942), Коми АССР-са партийнӧй школа (1945), КПСС-лӧн Шӧр комитет бердса Вылыс партийнӧй школа (1960).
1942—1944-ӧд воясӧ Айму вӧсна Ыджыд тыш вылын.
Уджалӧма фельдшерӧн Рытыв-Печора кӧрт туй вылын. 1945-ӧд восянь Сыктыв районса ВКП(б) комитетын инструктор да ВЛКСМ-са медводдза секретар. 1948-ӧд восянь комсомоллӧн Коми обкомын юкӧнӧн веськӧдлысь, ВКП(б)-лӧн Коми обкомын инструктор.
1951-ӧд восянь веськӧдлӧма ВКП(б)-лӧн Вӧркута карса комитетын орготделӧн, 1953-ӧд восянь — Воркута карса депутат сӧветын Исполкомӧн веськӧдлысь.
Кулӧма 1987-ӧд вося косму тӧлысь 26-ӧд лунӧ Сыктывкарын. Гулаӧма Шӧр шойнаын.
Вӧчасян пызан
Вӧчасян пызан тайӧ станок.
Писькӧдчан станок
Писькӧдчан станок  тайӧ кӧрт вундан станок.
C̦
C̦c̦ — латин анбурлӧн шыпас. 1931—1937 воясӧ C̦ вӧдитчисны яран анбурын. Шуанног — [t͡sʲ]. 1928 воӧ шыпас бергаліс сідзжӧ латгал кыв йылысь ӧти небӧгын.
Видзӧдӧй тшӧтш
Латин Ç
Кирилл Ҫ
Кочанова Анастасия
Кочанова Анастасия Евгеньевна (1992) — коми балерина.
Олан туй
Анастасия Кочанова чужис Коми Республикаса Кулӧмдін сиктын 1992 вося кӧч тӧлысь 23-ӧд лунӧ. Йӧктыны кутіс Кулӧмдінса шӧр школаын коймӧд классын велӧдчигӧн: ветлӧдліс школаса йӧктан кружокӧ.
Колледж бӧрын Настя кӧсйис пырны уджавны Опера да балет театрӧ, но нывъёртыс вӧзйис корсьны шудсӧ Коми муысь ылынджык. Йошкар-Ола бӧрти кольччӧма Москваӧ, йӧктӧма «Корона Русского балета» театрын. А во мысти вуджӧма Классическӧй балетлӧн национальнӧй театрӧ, кӧні уджалӧ нин 2012 восянь. Труппаас морт 30. Уджъёртъясыскӧд гастрольясӧн кытшовтӧма став мирсӧ нин: Франция, Португалия, Канада, Малайзия, Ирландия, куимысь вӧлӧма Испанияын да Китайын, кыкысь Америкаын.
Вурсян машина
Вурсян машина тайӧ машина.
Гренланд кыв
Гренланд кыв (Kalaallisut), сідзжӧ калааллисут — эскимос-алеут кыв, Гренландияын официал кыв.
Гренланд анбур
Aa Ee Ff Gg Hh Ii Jj Kk Ll Mm Nn Oo Pp Qq Rr Ss Tt Uu Vv
1973 воӧдз:
Á á, Â â, Ã ã, Ê ê, Í í, Î î, Ĩ ĩ, Ô ô, K‘ ĸ, Ú ú, Û û, Ũ ũ
Волоф (кыв)
Волоф (wolof) — тайӧ Сенегалын, Гамбияын да Мавританияын атлантика-конго кыв. Анбуръяс — латин, корсюрӧ араб (волофал), важӧн гарай (аслыспӧлӧс волоф анбур).
Важ скандинав кыв
Важ скандинав кыв (dǫnsk tunga, dansk tunga — дан кыв, norrœnt mál — войвыв кыв) — тайӧ бырӧм герман кыв, кутшӧмӧн сёрнитісны XIV нэмӧдз Скандинав кӧдж вылын; татшӧм муясын, кыдзи Исландия, Дания, Англия, Шотландия, Уэльс, Ирландия; Винландын (асыв-вой Канада) да Гренландияын; овмӧданінъясын Рочмуын (Ыджыд Вылькар, овмӧданінъяс Волга ю пӧлӧн) да Нормандияын (войвыв Франция). Ӧнія скандинав кывъяслӧн подув кыв. Анбур — важ герман рунаяс (футарк), сёрӧнджык латин.
Я
Яя (важ слав. ) — кирилл анбурлӧн шыпас. Шуанног — [ja] либӧ [æ].
Важ скандинав кыв
Fyrsta Málfræðiritgerðin (Медводдза грамматика, XII нэм)
Кузь гора шыяс пасйисны акутӧн, пример вылӧ á.
Ӧнія нормализация
Aa Ææ Bb Dd Ðð Ee Ęę Ff Gg Hh Ii Jj Kk Ll Mm Nn Oo Ǫǫ Øø Œœ Pp Rr Ss Tt Þþ Uu Vv Xx Yy Zz
Я
История
Серб кирилл анбурын я вӧдитчисны XIX нэмӧдз (ӧні ја).
Важ скандинав кыв
Ӧнія нормализация
Кузь гора шыяс сідзжӧ пасйӧны акутӧн.
Я
Видзӧдӧй тшӧтш
R
Важ скандинав кыв
Пример
...sem óvinir hans brigzluðu honum eftir því, sem síðarr man sagt verða. þessi sveinn Alexander var í skóla settr, sem siðvenja er til ríkra manna útanlands at láta gera við bǫrn sín. meistari var honum fenginn sá, er Aristoteles hét. hann var harðla góðr klerkr ok inn mesti spekingr at viti. ok er hann var 12 vetra gamall at aldri, náliga alroskinn at viti, en stórhugaðr umfram alla sína jafnaldra...
Я
Видзӧдӧй тшӧтш
Ꙗ
Каланте
Каланте (Calanthe) – Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын, Америкаын, Африкаын да Австралияын.
Шор кыв
Шор кыв (Шор тили, Тадар тили) — Кемерово обласьтын тюрк кыв.
Висьт Кӧрт айка
Висьтыс босьтӧма небӧгысь “Коми йӧзкостса важ висьтъяс” кодӧс чукӧртӧма Веньӧ Яркӧ Юрӧ (Юрий Герасимов Рочев)
Тӧвся Олимпиада ворсӧмъяс (2022)
Тӧвся Олимпиада ворсӧмъяс (2022) (2022 Winter Olympics, Jeux Olympiques d'hiver de 2022, официальнӧй ним XXIV тӧвся Олимпиада ворсӧмъяс) — войтыркостса спорт чукӧртчӧм, мый нуӧдасны (Китайса) юркар Пекинын (а сідзжӧ Чжанцзякоу да Яньцинь каръясын) 2022 вося урасьӧм тӧлысь 4-ӧд лунсянь урасьӧм тӧлысь 20-ӧд лунӧдз. Мукӧд ордйысьӧмыс пансис урасьӧм тӧлысь 2-ӧд лунӧ. Ставнас дасьтӧма медальяслысь 109 комплект.
История
Эмблема шусьӧ «тӧвся кӧсйӧм».
Талисман — Бин Дуньдунь нима панда, коді пасьтасьӧма космическӧй скафандр сяма йиа паськӧмӧ.
2018-ӧд вося сора тӧлысь 18-ӧд лунӧ Олимпиадаса войтыркостса комитет XXIV тӧвся Олимпиада ворсӧмъясӧ пыртӧма 7 выль дисциплина.
Пекинӧ воӧма 91 странаысь спортсмен. Кык канму медводдзаысь пырӧдчӧны тӧвся ворсӧмъясӧ: Гаити да Саудовскӧй Аравия. Косталӧм бӧрын бара петкӧдчасны Америкаса Самоа, Перу, Тринидада да Тобаго, Виргин Діясысь ворсысьяс.
Олимпиада восьтігӧн Россияса командаын флаг нуысьясӧн вӧліны конькиӧн котралысь Ольга Фаткулина да хоккеист Вадим Шипачев. Парадын мунісны 95 странаысь спортсмен.
P̦
P̦p̦ — латин анбурлӧн шыпас. 1931—1937 воясӧ P̦ вӧдитчисны яран анбурын. Шуанног — [pʲ].
Картасикт (Сыктыв район)
Картасикт (Картасикт) – Коми республикаын Сыктыв районса Куратов сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География
Грезд пукалӧ Буб юлӧн веськыд берегын. Картасиктсянь Куратов шӧрсиктӧдз км, Визин юрсиктӧдз  км.
Хыналыг кыв
Хыналыг кыв, либӧ хиналуг кыв (каьтш мицӀ, kaʕtʃ mitsʼ, kätš, kätiš, kättid mic’, аз. xınalıq dili ) — тайӧ Азербайджанын нах-дагестан кыв.
Å
Åå — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ швед, дан, норвег, войвыв фриз, валлон, колтта саами, юлев саами, лунвыв саами, чаморро кывъясын. Суоми кывйын Å гижӧны сӧмын швед, дан да норвег ас нимъясын. Сідзжӧ Å вӧдитчӧны гренланд кывйын дан пыртӧм кывъясын.
Шуанног
швед — кузь [ɔ], дженьыд [oː]
дан — кузь [ɔ], дженьыд [ɔː]
норвег — кузь [ɔ], дженьыд [ɔː]
чаморро — [ɑ]
валлон — [ɔ:], [o:], [ɑ:]
История
Шыпас артмӧма кыдзи лигатура Aͣaͣ , сёрӧнджык  Aͦaͦ.
Швед кывйын Å петӧма 1541 воӧ Густав Васалӧн Библияын. Норвег кывйӧ шыпассӧ пыртӧма 1917 воӧ, а дан кывйӧ — 1948 воӧ.
Мукӧддырйи дан да норвег кыв ас нимъясын Å å пыдди гижӧны AA aa.
Ӧвдаль кыв
Ӧвдаль кыв (övdalsk, övdalską) либӧ эльвдаль кыв (швед älvdalska, älvdalsmål) — тайӧ герман кыв (либӧ швед сёрнисикас), кутшӧмӧн сёрнитӧны рытыв-вой Швецияын, Даларна обласьтын. Анбур — латин, XX нэмӧдз колисны рунаяс.
Ӧвдаль анбур
Aa Ąą Bb Cc Dd Đð Ee Ęę Ff Gg Hh Ii Įį Jj Kk Ll Mm Nn Oo Pp Qq Rr Ss Tt Uu Ųų Vv Ww Xx Yy Y̨y̨ Zz Åå Ą̊ą̊ Ää Öö
Малагаси кыв
Малагаси кыв (Malagasy [ˌmalaˈɡasʲ]), сідзжӧ мальгаш кыв - тайӧ малай-полинезия кыв, Мадагаскарлӧн официал кыв. Анбур - латин, важӧн - араб (сурабе).
Малагаси анбур
a, b, d, e, f, g, h, i, j, k, l, m, n, o, p, r, s, t, v, y, z
Мукӧддырйи: à â é ê ô n̈ (ñ)
Придаш (Сыктывдін район)
Придаш (Слудка) – Коми Республикаса сикт, Сыктывдін районысь Придаш сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
География
Придаш сикт пукалӧ Пожӧг юлӧн шуйга берегас. Выльгорт юрсиктсянь Придашӧдз 78 км.
Матвеевскӧй (Луздор район)
Матвеевскӧй (Матвеевская) — Коми Республикаын Луздор районысь Лойма сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Олысь лыд
Грездын олӧны рочьяс.
Черепанов Сергей Михайлович
Черепанов Сергей Михайлович (1916—1944) — Комиысь Сӧветскӧй Союзса Герой (1944).
Олан туй
Сергей Черепанов чужис Вӧлӧгда губерняын Югдін районса Пестов грездын 1916 вося сора тӧлысь 16-ӧд лунӧ роч кресттянин семьяын. Оліс да уджаліс Коми АССР-ын Чилимдін районса Выльяг (Новӧй Бор) посёлокын.
Айму вӧсна Ыджыд тыш кадӧ
Кулі 1944 вося тӧвшӧр тӧлысь 24-ӧд лунӧ тыш дырйи. Гуалӧма Новгород обласьтын Пестов районса Село Гора грездбокса ӧтувъя гуын.
Ѧ
Ѧѧ (ичӧт юс) — кирилл анбурлӧн шыпас. Шуанног — [ɛ̃], сёрӧнджык [ja] либӧ [æ].
История
Ӧні Ѧ бергалӧ сӧмын вичко славян кывйын.
Румын кирилл анбурын Ѧ бергаліс 1860 воӧдз [ja] пасйӧм пыдди.
Видзӧдӧй тшӧтш
Ѩ
Я
Гобор (Луздор район)
Гобор (Чернушка) – Коми Республикаын Луздор районса Луздор сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География
Грезд пукалӧ Ула юлӧн веськыд берегын, Ула грездӧ мунан туй вылын. Гоборсянь Луздор шӧрсиктӧдз 3 км.
Байдӧг варыш
Байдӧг варыш (Falco rusticolus; кречет) — вӧрса войвывса лэбач.
Ыджда да рӧм
Вель ыджыд варыш, сьӧктаыс овлывлӧ кык килограммӧдз, тушаыс метр джынйысь кузьджык, шеныштӧм бордйыс матӧ 127 сантиметр. Байдӧг варышъяс пӧвстын шочиника овлывлӧны дзик еджыд рӧма лэбачьяс, но унджыкыслӧн юр вылысыс, бан бокыс да мышкуыс сьӧдов, кӧні тӧдчӧны вомӧна лӧзовруд визьяс да чутъяс. Вывтыр улысладорыс еджгов, морӧсыс да кынӧмыс сьӧд чутъясаӧсь, бӧжас тӧдчӧны векньыдик сьӧд визьяс. Нырыс лӧзов рӧма, кокыс да сингӧгӧрса кытшыс кольквиж.