cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kîev
Serdema Sovyetê
Ji sala 1921an heta 1991an, bajêr beşek ji Komara Sovyeta Sosyalîst a Ûkraynayê bû ku di sala 1922an de bûye komara damezrîner a Yekîtiya Sovyetê. Bûyerên sereke yên ku li Ûkraynaya Sovyetê di serdema navbera şer de qewimîn hemî bandor li Kîevê kirine: di salên 1920î de ûkraynazekirin û her weha koçbûna nifûsa gundewarî ya ûkraynofon ê bajarê Rûsofonê ku bi ûkraynayî diaxive û pêşkevtina jiyana çandî ya ûkraynayî li bajêr xurt kir; pîşesazîbûna sovyetê ku di dawiya salên 1920an de dest pê kir ku bajarê Rûsofonê navendek berê ya bazirganî û dînî bû veguherand navendek mezin a pîşesazî, teknolojî û zanistiyê. Di sala 1932 û 1933an de birçîbûna mezin beşek ji nifûsa koçber ku ji bo qertên alîkariyê nehatibûn qeyd kirin ketin rewşeke xedar û Paqijkirina Mezin a Joseph Stalin a salên 1937 û 1938an rewşenbîrên bajêr ji holê rakir.
Di Şerê Cîhanê yê Duyem de, bajêr dîsa rastî xisareke mezin hat û Almanyaya Nazî ji 19ê îlona sala 1941ê heta 6ê mijdara sala 1943an Kîevê dagir kir. Hêzên Eksinê di sala 1941ê de di Şerê Kîevê yê dorpêçkirî de zêdetirî 600.000 leşkerên sovyetê kuştin yan jî dîl girtin. Piraniya kesên ku hatin girtin qet sax venegeriyan. Demek kurt piştî ku Wehrmacht bajar dagir kir, tîmek efserên NKVDê ku veşartî mabûn piraniya avahiyên li ser Kolana Khreshchatykê dînamît kirin. Kolana sereke ya bajêr ku rayedarên leşkerî û sivîl ên alman piraniya avahiyan dagir kiribûn; avahî bi rojan şewitîn û 25 hezar kes bê war man.
Kîev di salên piştî şer de ji hêla aborî ve baş dibe û careke din dîsa dibe sêyemîn bajarê herî girîng ê Yekîtiya Sovyetê. Qezaya felaketê ya Santrala Nukleerî ya Çernobîlê di sala 1986an de tenê 100 km li bakurê bajêr qewimî.
Nihat Hatipoğlu
Nihat Hatipoğlu, (jdb. 11ê gulana 1955 li Amedê) akademîsyen û teologê ku bi eslê xwe kurd e.
Yolageldî
Yolageldî, navê yek ji bajarên Bexşa Navendîa Şotê ser bi Şot (navçe) li parêzgeha Azerbaycana Rojava ser bi Rojhilatê Kurdistanê li ser welatê Îran ê.
Kalenborn, Ahrweiler
Kalenborn şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ahrweilerê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Qasimî
Qasimî, gundekî girêdayî navçeya Farqîna bi ser Amedê ve ye.
Geçî,Ûrmiye
Geçî,Ûrmiye gundekî ser bi nahya Soma Biradostê bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Keyaniya Yekbûyî
Demografîk
Nifûsa herî mezin li London, li başûr-rojhilatê Înglistan e. Li navenda Brîtanya Mezin (bakurê Înglistan) gelek kes li dora Manchester û Liverpool dijîn. Li deşt Skotlendayê li dora Edinburgh û Glasgow, û li başûrê Walesê li nêzê Cardiff gelheyên mezin hene. Li Îrlendaya Bakur, pir kes li rojhilat, li nêzê Belfast dijîn. Di sala 2020 de, 83,9% mirovên li Brîtanya li bajaran dijiyan.
Neteweyên Keyaniya Yekbûyî
Girêdayîbûnên Taca Brîtanî wek Guernsey û Jersey û Girava Manê ne li nava Keyaniya Yekbûyî ne, lê ew têkildarên keyana ku seroka dewleta Keyaniya Yekbûyî ye.
Rêveberî
Keyaniya Yekbûyî di bin monarşiya destûrî de dewleteke unîter e. Ji van 15 welatan re carinan wekî "Qeraliya Commonwealth" têne binav kirin. Padîşah yan jî Qeralîçeya rêveber xwedî "mafê şêwirmendiyê, mafê teşwîqkirinê û mafê hişyarkirinê" ye. Destûra Bingehîn a Keyaniya Yekbûyî ne kodkirî ye û bi piranî ji berhevokek çavkaniyên nivîskî yên cihêreng pêk tê ku di nav de qanûn, qanûnên dadwerî û peymanên navneteweyî û peymanên destûrî, heye. Parlamena Brîtanyayê dikare bi pejirandina qanûnên parlamenê reforma destûrî pêk bîne û bi vî rengî xwediyê hêza siyasî ye ku hema hema her hêmanek nivîskî an nenivîsandî ya destûrê biguhezîne yan betal bike. Ti parlamena rûniştî nikare qanûnên ku parlemenên paşerojê nikarin biguherînin derxîne.
Ji bo hilbijartinên giştî (hilbijartinên Meclisa Gelan), Brîtanya li ser 650 herêman hatiye dabeşkirin, ku her yek ji wan ji aliyê endamekî parlamentoyê ve tê temsîlkirin. Parlamenterên meclîsa gelan heta 5 salan wezîfeya xwe dewam dikin û her dem di hilbijartinên giştî de têne hilbijartin. Partiya Muhafezekar, Partiya Karker û Partiya Netewî ya Skotlendê bi rêzê, ji hêla hejmara parlamenteran ve, di Meclisa Gelan a Brîtanyayê de partiyên herî mezin ên yekem, duyem û sêyem ên heyî ne.
Rêşad Sorgul
Jînenîgarî
Rêşad Sorgul di sala 1968an de li navçeya Çinara Diyarbekirê li gundê Qerqatkê ji dayik bû. Dibistana seretayî, navîn û lîse li Amedê xwend. Ji zaroktiya xwe heta ji welêt derket cotkarî kir. Di sala 1991ê de çû paytexta Misirê Qahîreyê. Sê salan li Qahîreyê ma. Salekê li zanîngeha Bêrûtê şaxê Iskenderiye beşa hiqûqê xwend. Du salan jî li Zanîngeha Elezherê beşa dîrokê xwend. Di îlona sala 1994an de ji Qahîreyê derket. Piştî çar mehan xwe gihand bajarê Hannoverê yê Almanyayê. Du salan jî di derxistina kovara Baweriyê de xebitî. Di gulana sala 1997an de li ser MED TVyê dest bi xebatê kir. Paşê li ser Medya TV, Roj TV, Nûçe TV, Newroz TV û Ronahî TVyê xebitî. Niha jî li ser Stêrk TVyê dixebite.
Auriac-Lagast
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Tirkmen (denonîm)
Gelên îro yê wekî tirk û azerîyên tirkmen ji wan derketine holê û di serdema navîn de wekê Tirkmen hatine binavkirin. Navê Tirkmen ji bo komên ku di vê pêşketina nagirtin û îro li Iraq û Sûriyê de jiyan dikin. Her wiha ji bo komên koçer an jî neviyên koçerên ku li Tirkiyeyê bi cih bûne, navê tirkmen ji bo wan tê bikaranîn.
Qereqoyona Bakur (gundistan)
Gundistana Qereqoyona Bakur, navê yek ji gundistanên li Bexşa Navendîa Şotê ser bi Şot (navçe) li parêzgeha Azerbaycana Rojava ser bi Rojhilatê Kurdistanê li ser welatê Îranê ye.
Lianyungang
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2010an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 4.393.914 kesî
Madevan
Madevan, navê yek ji bajarên li parêzgeha Kûgîluyî û Buwêr Ehmedê ye, ser bi Rojhilatê Kurdistanê ve. Girêdayî dewleta Îranê ye. Girêdayî Herêma Navendî ya Şaristana Buwêr Ehmede.
Bersing
Dîroka bersingê
Li Ewropayê jinên dewlemendan di sedsala 16. de bo pêsîrên xwe rep bikin, bidin jor suxme derxistine. Heya sedsala 19. bersing di forma suxmeyan de bû. Sedsala 19. de forma îro derket. Ango bersing kêmber bû.
Lodê
Lodê (bi romî: Ballıkavak), gundekî navçeya Diha Sêrtê ye.
Mîrektiya Mansur
Mîrektiya Mansur (1543-1596) Ew ji hêla Halîl Xan ve bi hevalbendiya 24 eşîrên Kurd re hate damezrandin.Mîrîtî ji Sultaniye, Zencan, Ebher, Zerinkemer û çend bajarok pêk dihat.
Gava Halil Han mir, kurê wî Devletyar şûna wî da bu Mir.Di dema Erişen Osmanî ya Azerbaycanê de, ji Devlet Yar re peywira parastina sînoran hat dayîn.
Gulaş
Gulaşa sêvaxînê
Ji sêvaxînê (sêva binerdî) ye.
Jostein Gaarder
Jostein Gaarder (jdb., Oslo -) nivîskar û rewşenhizirekê norwêcî ye ku çendîn roman, çîrok û kitêbên zarokan nivîsîne. Pirtûka wî ya herî navdar romana Cîhana Sofî ye, ku ji bo gelek zimanan hatiye wergerandin. Ahmet Gegezî jî ew wergerandiye kurdî û weşanxaneya Doyê li Stenbolê ew çap kiriye.
Sako
Sako, çakêt yek ji xwekirinan, kincan, cilûbergan e. Jin jî li xwe dikin, mêr jî. Ji Ewropayê belav bûye.
Annie Ernaux
Annie Thérèse Blanche Ernaux (jdb. 1ê ilona 1940an) nivîskar û profesora wêjeyê ya fransî ye. Berhemên wê yên wêjeyî bi piranî otobiyografîk in û bi civaknasiyê re peywendiyên nêzîk diparêze. Ernauxê Xelata Nobelê ya Wêjeyê ya 2022an wergirt.
Emily Browning
Jînenîgarî
Di sala 1998an de bi fîlmê televîziyona Awûstralya Thunder Thunder Echo dest bi lîstikvaniyê kir. Piştre bi du rolên din di fîlmên Australya yê de, Tevisomething in the Air (2000-2001) û Blue Heelers (2000-2002) de lîst.
Mizgeft
Dîrok
Mizgeftên welatên îslamî tenê ji bo îbadet û merasîmên olî nehatine çêkirin. Mizgeft wekî avahiyek xêrxwaziyê ya pir fonksiyonel tê hesibandin û karên baş ên ku tê de têne kirin têkilî û yekitiya di navbera misilmanan de xurt dike.
Termên Mizgeftê
Mînber - Avahiya ku li ser xutbe tê xwendin.
Qube - Hêmanek mîmarî ya nîvsferîkî ku ji bo nixumandina mizgeftan tê bikar anîn.
Ballrechten-Dottingen
Ballrechten-Dottingen şaredariyeke navçeya Breisgau-Hochschwarzwaldê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Kreimbach-Kaulbach
Kreimbach-Kaulbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Kuselê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Jägerschnitzel
Jägerschnitzel (bilêvkirina kurdî: Yegaşnîtzil; ), cureyek Schnitzelê ji pêjgeha alman û fransî ye. Ji goştê golik an berazê ye. Kuvark û fringî (tomatos, bacanê sor) an kuvark û kremsos tê tevlîkirin.
Erzîrom
Kronolojiya bajêr
Berî Îsa (zayîn)
Piştî Îsa (zayîn)
Çiyayên herêmê
Aşkale Aziziye Çat Hınıs Horasan İspir Karaçoban Karayazı Köprüköy Narman Oltu Olur Palandöken Pasinler Pazaryolu Şenkaya Tekman Tortum Uzundere Yakutiye Navçeyên wan hene
Gezniq
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 252 kes (77 malbat) bûn.
Arix
*Hivek derket *Hiva tijiye *Daye kur bu du tene xudane lawu qiza *Le le ane yek nebu zavaye *Sere silgave *De le le de lo lo
Xaniyê Nizêr
Xaniyê Nizêr, gundekî navçeya Diha Sêrtê ye.
Azad Dêrikî
Jînenîgarî
Hêj Genc bû dema beşdarî di bizava azadîxwaziya kurdî li Sûriya kir, ciwanek çalak û Xebatker bû dinav Milletê xwe de, lewma cihekê Taybet di dilê wan de hebû û di civat û civînan de rêzkirtinek mezin hebû.
Beşdarî kiriye di şoreşa kurdî de li kurdistana başûr, di rojên despêkê de ji Serhildana Buhara 1991 an de bûye Pêşmergeyek di rêzên PDK de.
·       Endam li Lijna(komîta) Navça  Zaxo-PDK bo cara duwem di heman dem de Berpirsê Ragehandinê di Lijna Navça Zaxo û Berpirsê Radioya FM
Bawerneker
Bawerneker, gundekî navçeya Diha Sêrtê ye.
Melevanî
Çewa melevangeh pîs dibe
Hin eger hene ku ava melevangeh pîs dibe, mîkrob yên ku ji leşê melevanên nexweş û zeytên (maddên) leşî mîna xwêdan (areq, xuh), bênxweş û mikiyaj, dest ava (Mîz) mirovî, tifa mirovî û pîsatiya mirovî (dest nivêja stûr). Ji aliyê lêkoleran ve hatiye beralî kirin ku, bi rêja, 30 bo 80 mL, yên dest avê (Mîz)yên melevanên ku melevangehan bikar tînin, di nava ava melevangehan de ye.
Sêwas
Taybetiyên erda bajêr
Pîvana erda bajêr 28.488 km² ye. Ji vî erdî % 46,2 ji çiyan, % 6,2 ji deştan û % 47,6 jî ji platoyan pêk tê. Li erda herêmê genim, ceh, kixsên şekir, nîsk û patatês tên çandin.
Çem û Gol
Li herêmê pir golên biçûk jî hene. Wek; Torurge (5 km²), Hafik(1 km²), Lota û Gurun
Geznekêş
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 329 kes (88 malbat) bûn.
Anton Çexov
Zarokatî
Malbata Çêxov ji gundê Voroneyê ye. Kalê wî xulamê mîrekî bi navê Çertkov bû. Lê ji ber baqilî û jîriya xwe di demeke kurt de, li kêleka Donê, li wargeha mîrekî dewlemend dibe kûxa, pera dide ser hev û di sala 1841 de azadiya xwe û her sê lawên xwe dikire. Kurê xwe î bi navê Pavel Yegorîç Çêxov wek şagirtekî dişîne Taganrogê ba bazirganekî bi navê Kobîlîn. Pavel Yegorîç heta demeke dûr û dirêj jî, li ba Kobîlîn şagirtiyê dike. Û di sala 1857 de li Taganrogê ji xwe re dikanekê vedike û bi Yevgenya Yakolevnayê re dizewuce. Anton Pavlovîç Çêxov î nivişkar di 17 çileyê pêşîna sala 1860 de ji diya xwe dibe. Wek malbat, Çêxov xwedî çar bira û xwengekê ye. Di binê maxên xaniyekî de hemî jî bi hev re dixwin û bi hev re dijîn. Bavê wan li hemberî wan gelek hişk û bi xwiyekî teng e. Çêxov vê rewşa bavê xwe î wê demê di çîroka xwe ya bi navê Sê SaFê de bi devê Laptev pir xweş raber dide. Lê diya wan Yevgenya Yakolevna gelek zarxweş, dilovan, dilpak û baqil e. Bi vî awayî qet li bavê wan ne çûye. Dêyek wusa ku jiyana xulamî û zordariyê dîti bû, jiya bû, bi her awayî li dij bû û pirî caran ev tişta lê dixuya. Daxwaza dilê wê ev bû ku zarokên xwe bi ramaneke fere mezin bike û bi her awayî wan bigihîne. Hemî birayên Çêxov jî jfr, baqil, bi henek û şorgerm in.
Zewaca bi Olga Kniper re
Di îlona sala 1898 de bi Olga Knîperê re danûstandinên xwe çêdike. Olga, artîsteke Hunera Tiyatroya Moskvayê ye. Ji ber niviskariya Çêxov û artîstiya Olgayê, her ku diçe ew pêwendiyên di navbera wan de nêztir û germtir dibe. Di dawiya dawîn de jî, di 25 adara sala 1901 de bi hev re dizewucin. Herçiqas bi hev re dizewucin jî, zêde li ba hev namînin. Lewra Çêxov ji ber nexweşiya xwe li Yaltayê û Olga jî ji bo artîstiya xwe li Moskvayê dimîne. Dûre Çêxov li havîngeheke nêzîkî Moskvayê xaniyekî digire û di gulana sala 1904 de koçî wir dike.
Gerek
Gerek (bi tirkî: Gerek), gundekî bi ser navçeya Pasîna Jêr a Erzîromê ve ye.
Onnik Dinkjian
li Fransa
Bi navê Jean-Joseph Miliyan (Can Cozêf) li Parîs, Fransa di 1929 de jidayik bûye, kurê Garabed û Zorah ji Dîkranagerd (Amed), yên ku di dema komkujiyê de ji tirsa şûnketinê reviyan. Ew û xwişka xwe, ya ku bi du salan ji wî mestir e, piştî pênc salan ji zayîna wî sêwî man. Garabed mir dema ku Jean-Joseph hîn ne bûbû yek salî. Ew ji hêla kirîvên xwe, Nishan û Oghida Dinkjian ve weku zarokên xwe hatin birin, yên ku bixwe jî ji Dikranagerd bûn, û li Parîsê jiyana xwe berdewam kirin. Bi mezinbûnê re wî ne tenê fransî û ermenî bi rewanî fêrbû, lê herweha zaravayê xweşawaz yê ermeniyên ji Dikranagerdê jî. Nishan Dinkjian ji Helebê çû Parîsê û li wir hendek karin piçûk kirin berî ku komebazirganiya mozan bike. Piştî şerr di sala 1939 dema ku mêwe kêm bûn, wî berê xwe da firotina cilan ji bo piştîvaniya malbata xwe bike.
Nantong
Nantong, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Jiangsuyê de cih digire.
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2010an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 7.282.835 kesî
Gulşêyxan
Gulşêyxan gundekî ser bi nahya Soma Biradostê bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Îkram Balekanî
Îkram Balekanî ji zimanê parsî ji orijînala çarînên Omer Xeyam 240 çarîn wergerandin ser zimanê kurdî û ji aliyê weşanên Evrenselê ve hatin tomarkirin.
Sezai Temelli
Sezai Temelli (z. 15ê tîrmeha 1963 li Stembolê, Tirkiye) ramyar, hevdamezrîner û hevserokê berê yê HDP ye.
Brohl-Lützing
Brohl-Lützing şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ahrweilerê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Telephone (stran)
Kredî û kesane
Krediyên ji notên xêzkirî yên The Fame Monster hatine adaptekirin.
Herêma Nosûde
Gel
Bi dûçûna serjimariya Navenda Îstatîstîkên Îranê,gelê Herêma Nosûde 8247 kes in.
Famîleya ebreşûmiyan
Famîleya ebreşûmiyan, ebreşûmiyan (Asclepiadoideae), ji binekomeke famîleya kinfan (Apocynaceae) re dibêjin. Riwekên navdar ên vê famîleyê cureyên kulîlka berate (Amorphophallus titanum) ên wekî stapelia, hoodia, huernia û Orbea ne ku kulîlkên wan wekî berateyan bêhn didin.
Sîstematîk
Berê sala 1797 famîleya Asclepiadaceae ji aliyê Moritz Balthasar Borckhausen ve di ferhenga bi navê Botanisches Wörterbuch - Ferhenga botanîk, c. 1, r. 31'ê de wekî famîleyeke serbixwe hatiye ravekirin. Lê lêkolînên molekulerbiyolojîk da aşkerakirin gelek dişibe famîleya kinfan. Niha hin riweknas wekî famîleyeke serbixe, hin jî wekî binekoma famileya kinfan terîf dikin.
Gerswalde
Gerswalde şaredariyeke navçeya (Landkreis) Uckermark li Brandenburg, Almanyayê ye.
Xezne
Xezne, gundekî girêdayê navçeya Qerqelî ya Wanê ye.
Ehrenkirchen
Ehrenkirchen şaredariyeke navçeya Breisgau-Hochschwarzwaldê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Fethabad, Xoda Aferîn
Fethabad, gundekî ser bi navenda bajarê Xoda Aferîn li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Birîmî
Digor
Dağpınar
Ezatabad, Şot
Ezatabad, navê yek ji gundên Gundistana Qere Qoyona Bakuri li Bexşa Navendîa Şotê ser bi Şot (navçe) li parêzgeha Azerbaycana Rojava ser bi Rojhilatê Kurdistanê li ser welatê Îran ê.
Qurnewêlk
Qurnewêlk an gumgumok?
Qurnewêlk bejavok (Amphibia) ye, di avê de dizê û mezin dibe û bi beqan dişibe; gumgumok jî ajalekî xijende (Reptilia) yê bejî ye û dişibe margîseyê.
Geliyê Goyan
Geliyê Goyan, geliyekî li Qilabana Şirnexê ye ku, herêma eşîra Goyî ye.
Urduna Rojava
Sînor
Urduna Rojava bi Urdun û Îsraîlê ve tê sînor kirin. Lê nêvbera Îsraîl û Ûrdûna roava tu sînorên net tune ne.
Eno
Destpêkên zû
Piştî ku Xatar wî bi labela xwe ''Kopfticker' navîşand, wî xwendina xwe sekinand.
Çemçemal (navçe)
Çemçemal, Çemçemał, yek ji navçeyên parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê, Herêma Kurdistanê) ye. Çemçemal ji nahiyên Çemçemal, Şoriş, Sengaw, Tekiye, Axceler, Qadir Kerem û Tekiyey Cebarî pêk tê.
Cabanê Kurdî
Cabanê Kurdî, hedîsa meşhûr ya ji pêxember rîwayet kiriye.
Qidong
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2017an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 1.115.900 kesî
Mihemedkarîm Kendî, Şot
MuhemmedKarim kandî, navê yek ji gundên Gundistana Qere Qoyona Bakuri li Bexşa Navendîa Şotê ser bi Şot (navçe) li parêzgeha Azerbaycana Rojava ser bi Rojhilatê Kurdistanê li ser welatê Îran ê.
Remezan Kizil
Remezan Kizil ji despêka avakirinê serokê klubê ye û roleke mezin di serkeftinên Dalkurd FF de lîstiye. Disa Remezan biryar standiye ku nîvê bêtir lîstikvanên Dalkurd ê kurd bin.
Cully, Vaud
Gelhe
Li gorî daneyên salan hejmara gelheya bajêr wiha ye:
Şêlima
Şêlima, gundekî navçe Farqîna bi ser Amedê ve ye.
Qerekahriz, Şot
Qerekahriz, navê yek ji gundên Gundistana Qere Qoyona Bakuri li Bexşa Navendîa Şotê ser bi Şot (navçe) li parêzgeha Azerbaycana Rojava ser bi Rojhilatê Kurdistanê li ser welatê Îran ê.
Şivan Qadirî
Piştî kuştina wî ta çend heftan li bajarên rojhilata Kurdistanê ji aliya xelkê wê xwepîşandan hat lidar xistin.
Qerezamin, Şot
Qerezamin, navê yek ji gundên Gundistana Qere Qoyona Bakuri li Bexşa Navendîa Şotê ser bi Şot (navçe) li parêzgeha Azerbaycana Rojava ser bi Rojhilatê Kurdistanê li ser welatê Îran ê.
Passow, Brandenburg
Passow şaredariyeke navçeya (Landkreis) Uckermark li Brandenburg, Almanyayê ye.
Seneq, Şot
Seneq, navê yek ji gundên Gundistana Qere Qoyona Bakuri li Bexşa Navendîa Şotê ser bi Şot (navçe) li parêzgeha Azerbaycana Rojava ser bi Rojhilatê Kurdistanê li ser welatê Îran ê.
Tîma Kurdî
Dema salmeziniyê
Kurdî damezrênera The Kurdi Foundation (Weqfa Kurdî) ye, ku ji bo ku kanadî hewcedariyên penaberan bihesibînin kar dike. Di sala 2018an de, ew çalak bû ji bo ku Kanada bêtir penaberan hilde. Bîranîna wê ya bi sernavê The Boy on the Beach derbarê hewldanên malbata wê ji bo reva ji şerê navxweyî yê Sûriyê di û rewşên ku di sala 2015an de bûne sedema mirina Alan û Xalib Kurdî (neviyên wê) û Rehanna (xwarziya wê) de ye. Di sala 2019an de wê xemgîniya xwe anî ziman ku fîlmekî li ser mirina Alan bêyî destûra malbata Kurdî ji aliyê derhêner Omer Sarikaya ve hatiye çêkirin.
Revanser
Revanser,ya Řwansar. ڕوانسەر bajarekî biçûke kurd nişîne ser bi vilayeta Kirmanşahê û di rojavaya bajarê mezine Kirmanşahê de ye. Bajarê Kamiyaranê ser bi vilayeta Kurdistanê dikeve bakûrê rojhilatê Revanserê û di rojavaya vê de bajarê Civanrûyê ye. Ev bajar di sala 2003ê de bûye qumandarî (fermandarî) û berî hingê bexş bûye û nêzî 25000 kesî di vî bajarî de dijîn. Di vî bajarê biçûk de 8 mizgevt hene dînê wan îslam û ser mezhebê imamê Şafiî ne, zarava wan Erdelanî ji zincîreya zarava Soranî ye, xiyavanekî eslî hene ku mesîra vê rojhilat û rojava ye. Li ser vê xiyavanê bin çiyayê Qeleyerevan ji zincîre çiyayê Şaho kanyekî pirav tê der ku bi serava Qeleyerevan meşhûre û ser vê kanyê parkek hatiye çêkirin û dîmenek civan dêxe ber çavê musafiran. Ji dîtina vê re gelik kes qesta vî bajarî dikin. Çiyayê Qeleyerevan gelek bilind nine û hemî seleberin û berên mezin, ku ketiye hinda bajar û vekî girkekê ye tevaviya bajar bin re tê dîtin û dikeve bin pêyê mirov. hêjayî gotinê ye ev bajare ketiye nav deştê de belê piraniya zevîzarê van dêmin. Şola gundiyên derdora bajar verzgarî û hajaldariye. Ji aliyê şûnvarên kevnar de devlemend nine. wak(kûşk)
Polonya
Dîrok
Polonya 200 salan neçar ma ku li dijî împaratoriya Elman a Romê ya Pîroz ku bi armanca berfirehkirina Rojhilat serxwebûna xwe biparêze têkoşîn meşand. Polonya di sedsala 12an de ket bin serweriya vê împaratoriyê û hinek ji axa xwe winda kir. Welat di sedsala 13an de bi pirsgirêkên nû re rû bi rû ma. Serdegirtinên Mogolan ku di sala 1241an de dest pê kir, bû sedema texrîbateke mezin. Di vê navberê jiber ku li rojhilatê Vîstulê hêz bi dest xistin, bakurê welêt rastî gefa Töton Knights hat. Polonya di sala 1308an de Danzig (îro Gdansk) û beşa peravê ya Pomeranyayê bi dagirkir, Polonya ji deryayê qut bû.
Qerekoçik
Qerekoçik (bi tirkî: Karaköçek), gundekî bi ser Hekîmxana Melediyê ve ye.
Gundelfingen
Gundelfingen şaredariyeke navçeya Breisgau-Hochschwarzwaldê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Fuzeya balîstîk a navparzemînî
Destûra FBN'ê heqîqetek sînor bûye, ku ji bo bikaranîna wan tenê li hemberî armancên herî mezin, wek bajaran hate çêkirin. Ew bijarek bijarte dê "ewle" ye, wekî ku hêza binçavkirinê ya nêzîkî malê bimînin ku ew ê dijwariya dijmin bikin. Li hemberî armancên leşkerî (hinek zehfên hişk) jî êrîşî hêrişek bombervanek bêhtir rastîn xwestin. Duyemîn û sêyemîn sêwirên (wekî LGM-118 Peacekeeper) bi rasta xweşfireh çê dibe ku armanc hebe hedelek êrişên herî biçûk hê bikarin bi serkeftî êrîşî bikin.
Villars-Colmars
Villars-Colmars, komuneke li departmena Alpes-de-Haute-Provence a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Glottertal
Glottertal şaredariyeke navçeya Breisgau-Hochschwarzwaldê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Gravity Waves
Di cîhanê da jibo cara yekem bû ku Zanîyarên muesseya zanistîya California(Caltech) û muessiseya zanistîya Massachusetts (MIT), pêlên kaşker, rasterast dîtin. Ev pêl ji hûrpêlên nav feza û demê pêktên ku ew jî jiber lihevketin û yekbûna du reşçalên 29 û 39 caran ji Tavê mezintir, pêkhatine.
Hannah Arendt
Kurtejiyan
Di sala 1933an de ew li Berlîne ji aliyê polîsên Gestapo hatiye girtin û kete zîndanê. Piştî hat berdan wê koçî Fransayê kir û li wir bi xebatên xwe yên zanistî berdewam kir.
Mirin
Di kanûna pêşîn a 1975an de Hannah Arendt li xaniya xwe ya New Yorkê krîza dil derbas kir û bi umrê 69 salî jiyana xwe jidestda.
Heiligenhafen
Heiligenhafen, bajarekî navçeya (Landkreis) Ostholsteinê li herêma Schleswig-Holstein a Almanyayê ye.
Yolageldî (gundistan)
Gundistana Yolageldî, navê yek ji gundistanên li Bexşa Navendîa Şotê ser bi Şot (navçe) li parêzgeha Azerbaycana Rojava ser bi Rojhilatê Kurdistanê li ser welatê Îranê ye.
Destane
Destane, lepik, destgork xwekirineke bo destan e. Ji bo parastin, aksesûar, germxwedîkirin û werzîşê tên bikaranîn. Tên refandin (ristin), an ji çerm, kaûçukê ûêd tên dirûtin.
Horben
Horben şaredariyeke navçeya Breisgau-Hochschwarzwaldê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
2
Jidayikbûn
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)
Mirin
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
Gêl
Gêl an jî Êgil (1928: اكيل / Egîl) navçeyeke bajarê Amedê ye ku nifûsa wê 19.176 e.
Hestiyên mil û dest
Hestiyên meçeke heîşt in. Li zendê destê de bi du rêzên bi awayekî çar û çar rêz dibin. Meçeke, hestiyên kin in. Rêza aliyê jêrê mil bi kewereyê re, rêza aliyê dest jî bi hestiyên şeyê dest ve girêdayî ne.
Belcastel, Aveyron
Belcastel, Aveyron, komuneke departementa Aveyrona li başûrê Fransayê ye.
Akrê (navçe)
Akrê yek ji navçeyên parêzgeha Dihokê (Başûrê Kurdistanê, Herêma Kurdistanê) ye. Akrê ji nahiyên Akrê, Bicîl, Dînarte û Girdesîn pêk dihê.
Meryem Îcliye
Bavê Meryemê hostayê Astrolabê bû. Meryem jî hewl dide bavê xwe bi astrolabê xebitiye û bilindbûna cîsmên esman pîvaye. Meryem carna di nav ereban de weke Meryem Elastrolab tê zanîn.
Zwiesel
Zwiesel bajarekî di heremê Bayern di navçeya Regen da ye. Rûberê xwe 41,14 km² ye, nîfûsê xwe 10.259 ye. Serokî Zwiesel Robert Zettner yê partiya CDU ye.
Belmont-sur-Rance
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Letonya
Dîrok
Letonyayê di 18ê çiriya paşîn 1918an de serxwebûna xwe îlan kir. Letonya di navbera salên 1940 û 1945an de ji aliyê Yekîtiya Sovyetê û Almanyaya Nazî ve hat dagirkirin. Piştî şer Letonya ket bin serweriya Sovyetê. Di 1991ê de Letonya serxwebûna xwe bi tevahî nû kir. Letonya di 2004an de bû endameke tam a Yekîtiya Ewropî.
Erdnîgarî
Firehiya xakên Letonyayê li derên herî fireh bakur başûrî de 210 km û rojava rojhelatî de jî 450 km e. Rûerda wê 64.589 km² ye û tixûbên wê bi temamî 1.370 km ye. Tixûbên Letonyayê bi çar welatan re hene: Estonya li bakurê (333 km), Rûsya li rojhilatê (332 km), Belarûs li başûrê rojhilat (161 km) û Lîtvanya‎ başûrê (544 km) wê dikevin. Ew bi Deryaya Baltîkî li rojavayê (498 km) dorpêçkirî ye. Cihê herî bilind ê Letonyayê Gaiziņkalns e, bilindahiya wî 312 metre ye. 54% ji axa Letonya daristan in û 29% ji axa wê kêrî çandiniyê tê.
Herêmên Letonyayê
Letonya bi 10 bajarên dewletê (valsts pilsētas) û 33 herêm (novadi).
Benyançoliya Ecam
Banyançolîa acam, navê yek ji gundên Gundistana Yolagaldî li Bexşa Navendîa Şotê ser bi Şot (navçe) li parêzgeha Azerbaycana Rojava ser bi Rojhilatê Kurdistanê li ser welatê Îran ê.
Dîzecê Tevil
Dizacê Tavil, navê yek ji gundên Gundistana Yolagaldî li Bexşa Navendîa Şotê ser bi Şot (navçe) li parêzgeha Azerbaycana Rojava ser bi Rojhilatê Kurdistanê li ser welatê Îran ê.
Elita Löfblad
Di sala 2005an de, ew di pêşandana rastîn a Big Brother ya Channel 5 de xuya bû. , ku ew 100 rojan ma berî ku tenê du hefte beriya dawiyê ji hêla temaşevanan ve ji bo derxistinê deng dan. Di hundurê malê de, wê jî di dawiyê de bi Klas Andersén re dest bi têkiliyek kir, piştî ku ew coteyar ji hêla modela norwêcî Aylar Lie ve di hembêza hev de hatin xapandin. Di îlona 2005an de, Löfblad wekî yek ji keçên "Tîma Aylar", tîma modelên bimirês ên Aylar Lie, hate destpêkirin.
Mux
Oldarên Zerdeştiyan dijminiya Magûyan ango çîne serdest a olî qedexe kirine, wekî karekê nebaş nirxandine. Lewra ew kesên xwendî, zana ne, di riya başiyê de ne. Zerdeştiyan magevan, magûvan, magavan jî gotine ku tê wateya "hezkir û piştgirên magû, ango zanîna kûr".
Geday, Şot
Ahmadabad an Gaday, navê yek ji gundên Gundistana Yolagaldî li Bexşa Navendîa Şotê ser bi Şot (navçe) li parêzgeha Azerbaycana Rojava ser bi Rojhilatê Kurdistanê li ser welatê Îran ê.
Bertholène
Bertholène, komuneke departementa Aveyrona li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Asteco
Asteco, gundekî girêdayê navçeya Qerqelî ya Wanê ye.
Zimanê kurdî li gora Kemal Fûad
Zimanê kurdî li gora Kemal Fûad:
Nûrbexşiye
Di nav navdarên kurdan da jî dihêt gotin ko Hisamedînê Bedlîsî babê Îdrîsê Bedlîsî jî li ser vê terîqetê bûye.
Zimanê kurdî li gora Ziya Gökalp
Di tehqîqa cara pêşîn a rapora xwe de Ziya Gökalp dibêje zimanê Bextiyarî dikare iltîhaqî Soranî û zimanê Kelhûrî jî iltîhaqî Gûranî bêkirin. Lê di tehqîqa cara dawîn de vê yekê tashîh dike û dinivîse ku Ziya Gökalp di tehqîqa xwe ya cara pêşîn de dinivîse ku Ziya Gökalp di wê xebata xwe ya binavkirî de wiha dinivîse:
Nîtrojen
Dîrok
Kîmyagerê fransî Antoine Lavoisier ji ber ku bi piranî bêkêr bûye, ji peyva Yewnanî ya bi navê "mephitic air" an jî azote, nîtrojenê wek bi navê gaza azot bi nav kiriye. Di ceribandin a atmosfereke ji nîtrojena paqij de heywan mirin û agir hatin vemirandin.
Xart
Xart (,, bi tirkî: Aydıntepe) navçeyeke parêzgeha Baybûrdê ya Tirkiyê ye.
7
Jidayikbûn
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)
Giraneta
Giraneta, Thyphoid Fever, yekêke le nexoşiye kutupre dirme bilawekanî werzî hawînî başûrî Kurdistan, bemanay tay giran yan tay qurs dêt. Zorcar zaravey tayfoyd bo dekardehênrêt, bo degmen mirov ducar tûşî giraneta debêt.
Şah Îsmaîl
Şah Îsmaîl, damezrîner û padîşahê Xanedana Sefewîyan e ku bi eslê xwe Kurd e.  Şah Îsmaîl wekê hikumdarê Xanedana Sefewî ya Îranê ji sala 1501ê heta 1524an wekî Şahê Padîşahan (Şahanşah) hikum kiriye.
Seyda Perînçek
Jiyan
Seyda Perînçek di sala 1978an de li Dêrika Çiyayê Mazî ji dayik bûye û ji zarokatiya xwe pê ve bi hunerê re eleqedar e. Heta niha nêzî 800 helbest û kilamên wî hene.
Emily Kinney
Emily Kinney (z. 15ê Tebaxê, 1985) lîstikvan û stranbêjeka Amerîkî ye. Ew bi rola gêrandîye bi navê Beth Greene di rêzefîlma The Walking Dead de ya (2011–2015, 2018) ya di drama tirsnak a kenalê AMC de. Emily Kinney di çend rêzefîlmên din ên televîzyonan de jî xuya bû ye weka Masters of Sex-ê ya rexnegirên Showtime - ê û The Flash and Arrow-a CW -yê. Di 2016 de, wê digel Hayley Atwell, di rêzefîlma ABC Mehkûmê de hev- lîst.
Kisante
Kisante (,, bi tirkî: Demirözü) navçeyeke parêzgeha Baybûrdê ya Tirkiyê ye.
Teşrûmî
Teşrûmî, gundekî girêdayê navçeya Qerqelî ya Wanê ye.
Belavbûna îslamê li Kurdistanê
Belavbûna îslamê li Kurdistanê an jî Misilmanbûyina kurdan hevnasîna gelê kurd bi îslamê re ji dema Esra Seadetê ve destpê dike. Tê zanîn ku piraniya kurdan berî îslamiyetê li ser dînê ezdaî û Zerdeştîtiyê bûn. Dinê Zerdeştî ji aliyê Zerdeşt pêxember ve hatiye belavkirin û heta dema şerê di navbera Sasaniyan û artêşa îslamê de ku çêbû pirraniya kurdan li ser vî dînê bûn.
Bassamê Kurdî di sedsala 9an de jiyaye, herî pêşîn bi zaravayê goranî helbest nivîsandiye. Lê derbarê jiyana wî de zêde agahî tuneye.
Wêne
Çend berhemên kurdan piştî îslamiyetê avakiriye
Amt Brüssow, Uckermark
Amt Brüssow şaredariyeke kolektîv (Amt) a navçeya (Landkreis) Uckermark li Brandenburg, Almanyayê ye.
Münstertal, Breisgau-Hochschwarzwald
Münstertal şaredariyeke navçeya Breisgau-Hochschwarzwaldê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Marie Plosjö
Cindy Marie Helene Plosjö (jdb. 30ê hezîrana 1976an li Bjuv, Swêd) modeleke swêdî ye ji bo kovarên wekî Cafe, Moore û Slitz. Ew di kovarên Playboy û ICE de jî hate pêşandan. Wê ji bo çend wêneyên ku dikarin wekî wêneyên tazî werin kategorîze kirin, kişandiye. Di sala 2005an de, ew di sezona duyem a pêşandana rastîn a Paradise Hotel de beşdar bû, ku li wir bi hevala berê û modela heval Natacha Peyre re li ser David Lotfi re şer kir. Marie Plosjö jî bi sernavê "Boom boom boom" singleek derxistiye. Di sala 2008an de wê kariyera xwe ya modelsaziyê domand, û bû mêvandara kutasiya Miss World Sweden a 2007 û 2008.Ew rêvebera portalek blogê ya mezin li Swêdê ye û hunermendek e ku li çaraliyê cîhanê pêşangeh heye.
Peravê Diranfîl
Madeyên xam
Cem açên Perava Diranfîl nêft derdixin.
Werziş
Perava Diranfîl rinde di futbolê da. Ew yek ji dehên tewrî rind di Efrîqa da ne.
Zimanê kurdî li gora Fûad Heme Xurşîd
Fûad Heme Xurşîd, di xebata xwe ya bi navê Zimanî Kurdî, Dabeşbûnî Cografyayîy Diyalêktekanîy de lehceyên Kurdî bi vî awayî dabeş dike:
1- Şêweyên Kurdiya Bakurî ev in:
12
Jidayikbûn
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)
Gûdal, Ûrmiye
Gûdal, Ûrmiye gundekî ser bi nahya Soma Biradostê bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 115 kes (23 malbat) bûn.
Mezher Xaliqî
Xaliqî li Zanîngeha Tehranê beşa fizîkê diqedîne û piştra 4 salan wekî asîstan li zanîngehê dixebite. Lê dest ji warê akademîk ber dide, di warê muzîk û hunerê de kar dike. Berî rejîma îslamî ew li Îranê berpirsê radyo û televîzyona herêma Kurdistanê bû. Piştî ku rejîma şah wergeriya, ew çû Brîtanyayê. Demeke dirêj li wir ma. Li vir jî mastera management endustriel kir. Piştre vegeriya Başûrê Kurdistanê û di sala 2003an de Enstîtuya Kelepora Kurdî ava kir.
Motor
Motorên Elektrîkê
Ew makînan ên ku hêza elektrîkê ji bo hêza mekanîkî vedigerînin.
Şerê Gamêşvanê
Li Yemenê erebên şîe li hemberî osmaniyan serî hildidin, Hiseyîn Paşa diçe Stembolê. Piştî têkçûna erebên şîe, Siltan Evdilhemîd wî dişîne Hîcazê, ji wir bi keştiyê ve diçe Trabzonê ku ji wir re here jî Panosê. Heya diçe Stembolê, ji wir re Hîcaz, ji wir re Trabzon, du sal derbas dibin. Di tunebûna Hiseyîn Paşa de, di hezîrana 1907an de li Panosê di navbera malbata Hiseyîn Paşa û Emîn Paşayê pismamê wî de li gundê Gamêşvana Panosa Agiriyê şerê desthilatdariyê dertê. Di vî şerî de ermeniyên herêmê jî alîkariya malbata Emîn Paşa dikin û zorê didine malbata Hiseyîn Paşa. Di vî şerî bi tevî Mûsayê Zorav (Xelikî) û Ûsivê Bozo (Laçekî) yê mirovên Hiseyîn Paşa, bi giştî 80 kes dimirin. Strana Aslîka Qadir a bi navê Şerê Gamêşvanê li ser vî şerî ye.
Necmettin Büyükkaya
Necmettin Büyükkaya (1943-1984) çalakvanekî têkoşîna kurdan bû.
Şewqe
Niha êdî kêm kum û kolos tên li xwe kirin. Dîsa, poşîyên klasîk ên kurdî, cihê xwe dane cemedanî û kefiyeyên yemenî. Niha poşiya wekî sîmbola kurdan tê zanîn, di rastiyê de ne ya kurdan e. Poşiyên kurdan cuda ne.
Zooey Deschanel
Zoey Claire Deschanel, (Los Angeles, Kalîfornia, DYA) stranbêj, lîstikvan, model û strannivîsekî amerîkî ye. Xwişka wê ya mezin Emily Deschanel jî lîstikvan e û di rêzefîlmê bi navê Bones de rol wergirtiye.
Jînenîgarî
Zooey Deschanel li Santa Monica beşdarî dibistana amadekar a taybet dibistana Crossroadsê bû û li vir  hevalên xwe yên pêşerojê Jake Gyllenhaal û Kate Hudson nas kir. Zooey heta dawiya dibistana navîn strana digot. Wê şêwirdikir ku di şanoya muzîkê de kariyerê bike û beşdarî Festîvala Hunerên Performansê ya Fransî Woods bû. Berî destjêberdana lîstikvaniyê neh mehan çû li Zanîngeha (Bakur-Rojava) Northwesternê.
Kariyera wê
Deschanel di sala 1998'an de di rêzefîlma televîzyonê ya Veronica's Closet de wek lîstikvana mêvan rol wergirt û di sala 1998an de di komedîya Lawrence Kasdan Mumford ya sala 1999an de yekem fîlmê xwe çêkir. Deschanel li dora neurotîkên li bajarekî biçûk û bi hope Davis, Jason Lee, Alfre Woodard û Mary McDonnell re têkildar bû. Di heman demê de di sala 1999an de, ew di vîdeoya muzîkê ya ji bo "She's Got Issues" a The Offspring de lîst. Deschanel di nîv-otobiyografî ya Cameron Crowe Almost Famous de cih girt û li wir bi rola Anita Miller' Miller, xwişka mezin a serhildêr a rojnamevana ciwan lîst. Bi kêmfirotina bilêtên sînemaya jî, filmê dîsajî pesinên rexnegira wergirt û di şaxa fîlm - mûzîkî û komediyê de fîlmê herî baş hat diyarkirin û Xelata Kûreya Zêrîn wergirt. Deschanel di drama serbixwe Manic de wekî hezkirina xortek tengasî (Joseph Gordon-Levitt) lîst. Fîlm li Festîvala Fîlman a Sûndanceê hate nîşandan û mijara fîlmê berdaneke bi sînor di şanoyê de hate lîstin. Rojnameya The New York Times anî ziman ku Deschanel di rola wê de "bi taybetî rola spontan, bêbandor bû û di rolê bi hestyariya rasterast" dilêze.
Wan
Kronolojî
Piştî şerê cîhanê yê yekem bajarê Wanê hêdî hêdî bi ser xwe de hatiye û niha 11 navçeyên Wanê hene. Navçeyên Wanê ji Qerqelî, Bêrgirî, Mehmûdî, Erdîş, Elbak, Miks, Bazîdaxa, Westan, Ertemêtan, Payizava û Şaxê pêk tên.
Babetên heywanan
Li herêmê heywanên wek kewroşk, bizinên ser çiya, gur, û beraz, teyrên kovî jî wek qertel, baz û werdek hene. Pisîka Wanê li cîhanê bi nav û deng e. Çavên pisîkê yek şîn, yê din jî kesk in.
Larîcan Olya
Larîcan Olya, gundekî ser bi navenda bajarê Xoda Aferîn li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Xaşîl
Amadekirina
Pêşî savarê bikelînin. Paşê gûlik hûr bikin, bixin nava savarê û bi hev re bikelînin. Îsotê bi rûn ve biqijilînin. Xwarinê daynên tebaqê. Rûnê ser xwarinê de bikin. Amade ye.
Rumatîzm
Rumatîzm, romatîzm yan hûnikûba nexoşîne. Peyva "rheuma" bi zimanê grekî ye û maneya wê "rewane". Yanî êşa rumatîsmê cê xo digorî. Evro renge li cumgê tibla dest bidet paş çend rojekêt dî biçîte  cumgê pê. Ev nexoşiyane bi zorî organêt hat û çûnê wek cumge (joint) û masûlka tûş diben. Nîşanekê serekî yê van nexoşan êş e (pain). Bilî cumge u masulke gelek organêt dîş duçar dibin wek guçîlk, sîpelk (lungs), rihêt xînê, pêst u gelek organêt dîş.
Kelhûr (kurdî xwarig)
Kelhûr danêyg le hûzegani Kurdel e. Zuwani ey hûze Kelhûrî (kurdî xwarig) e.
Alaşa
Alaşa  navê gundekî li navçeya Astara ya li başûrê Azerbaycanê ye. Li gund gelê taliş dijîn.
William Thomas Stead
William Thomas Stead (Embleton, Northumberland, 5'ê tîrmehê 1849 - Okyanûsa Atlantîk, 15'ê avrêlê 1912) rojnamevan û nivîskarekî Brîtanyayî bû.
Êzîda TV
Êzîda TV (Êzda TV) televîzyoneke êzdiyan e. Li Ewropayê li ser internetê bi zimanê kurmancî weşanê dike.
Çiftexas
Şûştin û dirûtina wê hêsan e. Navê patîske ji paşnava Cambraili Baptiste tê ku cara pêşîn wî hilberîna vê qumaşê kiriye. Hin jî dibêjin navê vê bestirê ji bêjeya baftas a hindî tê û ev qumaş ji Hindistanê belav bûye.
Qeyseran
Qeyseran, gundekî girêdayê navçeya Qerqelî ya Wanê ye.
Xelîlê Çaçan Mûradov
Gotinên mirovên navdar di derbarê Xelîlê Çaçan de
Mistefa Barzanî - Rêberê kurdan
Kişandin
Firrok
Gliders bi balafirên ku hêzdar dibin li hewa têne kişandin. Tugên hedef ji bo pratîka hedefa leşkerî li hewa têne kişandin.
Xelîlê Çaçan Mûradov
Gotinên mirovên navdar di derbarê Xelîlê Çaçan de
''Xelîlê Çaçan pey xwe ra ji bo gel 1800 sitiran, 40 pîês-şano, 5 pirtûk, bi deha gotarên delal hîştin. Sed heyf, ku ew serhevdu 57 sal jiya... Û ewqas kar. Lê eger 75-80 sal bijîta? Vî alî da jî felekê ji me ra xayîntî kir.''
Qoçfelekê çima ji hev qetandîye destê bav û kure,
Xêra mala xwedê ra, bira cab bela bûya hewatê, hewatê...
Çiyakî mîna Girîdax ça hat xwarê,-ewir giryan,
Nermebayê wî Elegezê te
Xweliya yêr-misken te ra bû bêşîk,
Tu çûyî gorê bi rêke kese,
Dilê min da bûye dimîm û delîl,
11
Mirin
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
Diessenhofen
Gelhe
Li gorî daneyên salan hejmara gelheya bajêr wiha ye:
Wehr, Rheinland-Pfalz
Wehr şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ahrweilerê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Sölden, Baden-Württemberg
Sölden şaredariyeke navçeya Breisgau-Hochschwarzwaldê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Cîbûtî
Ol
94% ji kesên Cîbûtî Misilman in, bes 6% Xirîstiyan in.
Menenjîta bakteriyal
Menenjîta bakteriyal an perdeso bektiriyayekan (?) (bi îngilîzî: bacterial meningitis) birîtîn le hewkirdin kûtuprî perdey mêşk be hoy bektiriyawe. Hem core hewkirdin e çend taybetmendiyekî giringiyan heye ke şiley petkedemar degorin şileyekî kêmkirdû herweha jimarey xiroke spiyekan (denkoledarekan) û bektiriyan zêdidebêt. Hewkirdineke debête hoy xolqandinî gîrugirfitêkî gewre bo pizîşkî mandalan û hoyekî serekî mirdine lebeşî firiyagûzarî nexoşiye dirmekan da. Herweha hewkirdineke rêrewêkî (betaybetî le mindalan da) heye û zor car paş hewkirdineke nîşaney demarî û derûnî le zor nexoş da becê demênêt.
Anne Frank
Rojnivîska Anne Frank piştî dawiya şer ji aliyê bavê wê Otto Frank ve wek pirtûk hat weşandin. Ev eser yek ji çavkaniyên dîrokî ye ji dema holokostê û nivîskara wê wek sembola hemû qurbanên siyaseta qirkirina dema nasyonalsosyalîst tê pejirandin.
Guy Fawkes
Jiyanâ wî
Guy Fawkes, li dibistana St. Petrus perwerde bû. Di nav hevalê xwendekarên Fawkes de John Wright û birayê wî Christopher (her du jî paşê bi Fawkes re di Komploya Barûtê de beşdar bûn) û Oswald Tesimond, Edward Oldcorne û Robert Middleton, ku bûne rahîb (paşîn di 1601ê de hate darve kirin).
Komploya Şûreyê
Fawkes ku di dîroka Îngilîzî de "xayin"ê herî mezin tê hesibandin, di sala 1593yan de bû katolîk û li Holendayê tev li kontingjena artêşa Spanyayê bû. Guy, ku di demek kurt de bi hişmendiya xwe ya leşkerî xwe da nas kirin. Di sala 1604an de vegeriya welatê xwe. Li vir ew bi Robert Catesby û komplogerên din re hevdîtin kir. Ew bi awayekî aktîv beşdarî "Komploya Şûreyê", ya li dijî keyê Protestan ê kevneperest James I, malbata key û hemû arîstokratên din bû.
Philipp Reis
Jiyana wî
Reis piştî leşkeriya xwe di sala 1855an de li gel nêçîrvanên Hessenê li Kasselê, çû serdanên cuda yên xwendinê.Paşê dîsa li Frankfurtê xwendina zanistên xwezayî  domand û xwest li Heidelbergê dest bi perwerdehiya mamostetiyê bike.
Jiyar Elî
Jiyar Elî, bi tîpguhêziya latînî ji alfabeya erebî: Zhiar Ali (jdb. 2 îlon 1999), muzîkvan, çalakdarê mafên mirovan û mafên heywanan û rojnamevanekî kurd e ku li Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê, Iraq) dijî, bi têkariyên xwe yên di derheqê mafên kesên LGBT li Herêma Kurdistanê ya Iraqê de tê naskirin. Ew çalakdarekî gey jî ye ku eşkere doza mafên LGBT li herêmê dike. Ew berpirsê medyaya berê û berpirsê ragihandina Rasan bû û damezrênerê Yeksani ku destpêşxeriyeke nû ye ku balê dikişîne ser parastina mafên kesên LGBT li ser asta herêmî. Wî berê serbixwe ji saziyên nûçeyan re nivîsandibû û bi giranî li ser rojnamevaniya muzîkê û her weha pirsgirêkên siyasî û civakî sekinîbû.
Çalakvan
Çalakiya xebata wî medyaya civakî bi giranî bikar tîne û xwe dispêre wê. Jiyar Elî di hevpeyvînek bi BBCya bi zimanê farisî re “bi rêkûpêk haya xwe ji valahiyên qanûnî yên ku ji bo binçavkirina LGBT têne bikaranîn raber dike û destnîşan dike ku gotarên wekî 393, 394, 400 û 401 têne bikaranîn ku bi neheqî mirovên LGBT binçav dikin. Li ser xebata mafên mirovan, Jiyar di heman demê de çalakvanek mafên ajalan û berpirsyarê berê yê projeya Kurdistan Vegans bû, ku wî du sal li pey hev ew çalakiya Roja Cîhanî ya Veganan saz kir û hevahengî kir berî ku ew biçe û rêxistin di paşiya paşîn de xilas bû.
Operasonya Asayîşê
Jiyar ragihand ku gelek kesên LGBT, bi xwe jî, ji civaka cûrbecûr a ku operasyonê dişopîne hest dikin ku ji civaka kurd dûr in. Hinekên din jî rabûn ser xwe û operasyonê wekî dijmirovahî û sûc binav kirin.
Dübendorf
Gelhe
Li gorî daneyên salan hejmara gelheya bajêr wiha ye:
Langenbach, Kusel
Langenbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Kuselê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Perseûs
Bavê Danaeyê Akrîsios, keça xwe ji zindanekî de heps kir bû. Lê Zeus wek dilopek baranê bi zêrîn nav banê da kete hindûr. Bûne xoşewîstên hev û Perseûs wisa hate dinê. Akrîsios fermana kuştina keça xwe û yên Perseûs da. Zeûs nehişt ew bên kuştin. Jin û kurê wî bi awayekî ewlehî hatin girava Serîfosê. Keyê giravê Polîdektes bû mêrê Danaeyê, zirbavê Perseûs. Wî perwerde kir rêya qehremantiyê nîşa wî da. Bi hev ra biryar diden ku kuştina Medûsayê ti Perseûsê navdar bike.
Powell River
Powell River, bajarekî herêma Kolumbiya Brîtanîya Kanadayê yê.
Başkehrîz, Şot
Başkahriz, navê yek ji gundên Gundistana Qere Qoyona Başûri li Bexşa Qere Qoyona Şotê ser bi Şot (navçe) li parêzgeha Azerbaycana Rojava ser bi Rojhilatê Kurdistanê li ser welatê Îran ê.
Dozaqol, Şot
Dozaqol, navê yek ji gundên Gundistana Qere Qoyona Başûri li Bexşa Qere Qoyona Şotê ser bi Şot (navçe) li parêzgeha Azerbaycana Rojava ser bi Rojhilatê Kurdistanê li ser welatê Îran ê.
17
Jidayikbûn
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)
Şêx Taho
Şêx Taho ("Tahir"), di dema Evdalê Zeynikê, Feqiyê Qizqapanê û dengbêj Şêx Silê de dengbêjek bû. Ji gundê Ziyareta Panosa Agiriyê bû. Li gundê Ziyaretê dengbêjê Emîn Paşa bû. Ji ber ku Ziyaret gundê şêxan e û hemû xizmên hev in, ên ji vî gundî hertim bi nasnavê "şêx" tên nasandin.
Berkuteyê biçûk
Reftar û jîngeh
Berkute devê hêlîna xwe bi xwelî çêdike û hêlîn dişibe molekirî, lewre jî di çend zimanan de dibêjinê "çûka molevan".
Çemê Ottawa
Çemê Ottawa (bi fransî: Rivière des Outaouais; bi inglîzî: Ottawa River) yek ji milên Çemê Saint-Lawrence ye.
Lîsteya cinsên guhandaran
Dasyuromorphia
Family: Dasyuridae Family: Myrmecobiidae
Diprotodontia
Family: Macropodidae Family: Potoroidae Family: Hypsiprymnodontidae Family: Acrobatidae Family: Tarsipedidae Family: Petauridae Family: Pseudocheiridae Family: Phalangeridae Family: Burramyidae Family: Phascolarctidae Family: Vombatidae
Paucituberculata
Family: Caenolestidae
Perissodactyla
Family: Equidae Family: Rhinocerotidae Family: Tapiridae
Gûîceya Elîtepe
Gûîceya Elîtepe gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Hüffler
Hüffler şaredariyeke navçeya (Landkreis) Kuselê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Yarsan
Civak
Gelek caran xwepîşandan û têkhelçûn navberî xelkê Yarsaniyan û Komara îslamiya Îranê diqewme.
Şebnem Korur Fincancı
Şebnem Korur Fincancı, ( li bajarê Stenbolê) nojdar, aktîvîst parastvana mafên mirovan e ku bi eslê xwe tirk e. Fincancı di sala 202an de wekî Serokê Yekitiya Bijîşkî ya Tirk hatiye hilbijartin.
Destor
Destor (bi azerî: Dəstor) navê gundekî di navçeya Astara li başûrê Azerbaycanê ye. Destor bi gundê Asxanakeranê ve girêdayî ye.
Eglisau
Gelhe
Li gorî daneyên salan hejmara gelheya bajêr wiha ye:
Newasazî
Pêlikbendî
Pêlikên wekhev dikarin li pey hev bin an ji hev dûr bin. Weke: (1001 101  1001  101),  (1100  111  1100  11) , (1011  1011   1011)
1011  1011  1011    1
wanedarin wanedarin  wanedarin  wa
Mînak
1 1 0 1 1 0 1 - 1 1 0 1 1 0 1
Hemeyl
Xelkê vir ji 1.303 kesan û ji 306 malbatan pêk tê.
Anthony Quinn
Ew bi di 21ê nîsana sala 1915an li bajarê Chihuahua li Meksîkê hatiye cîhanê. 4 xwişk û 8 birayên wî hebûn. Diya wî Meksîkî û bavê wî jî Irlandî bû.
Ew bi 6 jinan re zewicî bû û bavê 13 zarokan bû.
Yekîneyên Parastina Jinê
Sonda endamtiya YPJ
Di bingeha paradigmaya civaka demokratîk,ekolojîk û azadiya zayendî de ji bo Suriyeke demokratîk û Kurdistaneke azad li ser vê esasê, ezê civaka exlaqî û polîtîk bi parêzim bê ku cudahiya ol, ziman, netew, mezheb, zayend û partiyan bikim li dijî hemû êrişên derve û hundir parastina rewa esas bigirim, di felsefeya azadiya jin de, ezê xwe avabikim, li ser bingeha rêziknameya YPJ bê ku li peyî berjewendiyên takekesî bigerim ezê bi cesaret, disiplîn û bi bîryar tevlî bibim. Li hemberî her cure zehmetiyan bi îrade û hêzekê mezin serkeftinê esas bigirim. Di vê çarcoveyê de li ser hemû nirxên xwe yên netewî xeta azadiya jin, li hemberî şehîdên Kurdistanê, gelên Kurdistanê û hemû hevalên xwe yên têkoşînê sond dixwum, sond dixwum, sond dixwum.
Peywir û wezîfeyên endamên YPJê
2. Li hemberî her cureyên êrişên ku li ser jinê pêşdikevin û li hemberî paşverûtiyan jin têkoşînê bi zanistiya xwe ya parastina rewa pêşdixe û di her astê de têkoşîn dide.
Rêkxistinkirina YPJ
–YPJ hêza pêşeng a YPG ye.
–Tayîn û terfî ji aliyê fermandariya YPJê ve tê pêkanîn.
Sîstema YPJ'ê
4.Yekîneyek ji 2 taximan tê avakirin.
Taybetmendiyên Endamên Profesiyonel
ç. Di warê taxtîk û teknîka leşkerî de têgehiştî ye
Yekîneyên Berxwedanê
2. Yên di van yekîneyan de cih digirin gelekî bi baldarî têne hilbijartin bi her awayî kesên bi bawer in.
Yekîneyên Herêmî
1. Yekîneyên herêmî kesên welatparêz û girêdayî axa xwe ne.
3. Bê ku pêvîstiyên mala xwe îhmal bike tevlî nava xebatên parastinê dibe.
Civîn
a. Her yekîneyên YPJ li gorî pêwîstiyan civînên xwe lidar dixin.
b. Rojane tekmîlên tîman têne girtin û 3 rojan carekê encamên van tekmîlan têne nirxandin û parvekirin.
Disiplîn
Di xebatên leşkerî de pêdiviya disiplîneke bi hêz derbikeve pêş heye. Disiplîn bi tevahî qaydeyên leşkerî ve girêdayî îradeya azad û avakirina rizgarkirina demokratîk e. Disiplîn xebat, çalakî û yêkîtiya kar bi hêz dike, lewra serkeftinê jî bi xwe re tîne. Meşandina têkoşînê ya bi awayekiî serkeftî ancax bi qebulkirina hemû qaydeyan û disiplîna cewherî gengaze.Di hemû cihan de bi disiplînekê cewherî tevdigere, dibin her şert û mercî de xwe di warê leşkerî û fizikî de xwe perwerde dike.
Qaydeyen ku divê li ber çavan bêne girtin û li gorî van tevbigerin.
Gûîceya Yaran
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 84 kes (25  malbat) bûn.
Anvéville
Anvéville, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Einsiedeln
Gelhe
Li gorî daneyên salan hejmara gelheya bajêr wiha ye:
Têmûrê Xelîl
Berhem
Niha jî pirtûka O.Vîlçêvskî ya bi navê "Kurd" ji rûsî werdigerîne, ku sala 1961ê li Lênîngradê çap bûye.
Koçaloyê Jêrîn, Şot
Koçaloê sofla, navê yek ji gundên Gundistana Qere Qoyona Başûri li Bexşa Qere Qoyona Şotê ser bi Şot (navçe) li parêzgeha Azerbaycana Rojava ser bi Rojhilatê Kurdistanê li ser welatê Îran ê.
Sendroma Turner
Ji jidayikbûna 2500 keçan, 1 keç (1/2500) bi sendroma Turner ji dayik dibe. Sendroma Turner cara pêşîn di sala 1938ê de ji aliyê bijîşkêk amerîkî yê bi navê Henry Hubert Turner (1892– 1970) ve hat şîrovekirin.
Bomawe
Heke di miyoza makexaneya spermê de cihênebûn rû bide, vê gavê gametên bi (22+XY) û (22+O) kromozomî peyda dibin.
Brusque, Aveyron
Brusque, Aveyron, komuneke departementa Aveyrona li başûrê Fransayê ye.
Îslamabad, Ûrmiye
Îslamabad gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Ebhausen
Ebhausen şaredariyeke navçeya Calwê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Hisamedînê Çelebî
Hisamedînê Çelebî, Husamedînê Çelebî, zanyarekî Îslamê yê kurd e ku di sala 1225an li Qonyayê hatiye dinyayê, Lê bi koka xwe ji Ûrmiyeyê ye. Talebeyê Celaledînê Rûmî ye ji xwe bernavka Çelebî jî Mewlana lê kir. Ew di 1284an de mir.