cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Yasmin Levy
Yasmin Levy (jdb. 23 kanûna pêşîn 1975 li Orşelîm, Îsraêl) stranbêjeke sefardî ya îsraêlî ye.
Kanî Sêw, Xelîfan
Kanî sêw, navê yek ji gundên gundistana Kanî Bazarr, li navçeya Xelîfan, ser bi şaristana Mehabad e.
Çarşem
Çarşem, rojeke ji heft rojên hefteyê ye. Çarşem anegorî Îslamê roja pêncem a hefteyê ye; lê li gorî Rêxistina Navneteweyî ji bo Standardkirinê (ISO) û salnameya Gregorî çarşem roja sêyem a hefteyê ye. Navê rojê ji gotina çar û şemî tê.
Yeqûb bin Tariq
Di derbarê jiyana wî de agahî kêm e. Li Bexdayê perwerde dîtiye û bi taybetî li ser stêrnasiyê xebitiye û di sala 796an wefat kiriye.
Lîzozom
Pêkhateya Lîzozomê
Kîsika bi parzûn dorpêçî ye. Di hundirê wî da enzîmên herisînê heye. Navlêka lîzozom ji du peyvan pêk te lysîs + soma Di zimanê Latînî de Wateya lysîs ’nerm kirin, helandin’ e. Di zimanê Greek te wateya soma ‘laş’e. Bi gelemperî xaneyên ajalan xwediyê lîzozom in, lê bi taybet, xaneyên wekî xiroka spî, ji xaneyên din pirtir lîzozom lixwe digirin. Di nav kîsika lîzezoman de ji 40î pirtir cureyên enzîm heye. Hemû enzîmên lîzozomê di nav retîkûlûma endoplazmî de çê dibin û di hundirê heybera Golgî'yê de tên guhertin û paket kirin. Bi gelemperî lîzozom ji bûtikên Golgî’yê çê dibin, lê carna ji endozom jî lîzezom çê dibin. Endozom jî kisikin, kîsika endozomê ji parzûna xaneyê çê dibe. Molekulên ko di hundirê endozomê de cih digire, ji derveyî xanêyê tên û van molekulan bi endosîtozê dikevin nav xaneyê.
Erka Lîzozomê
Ji boy mirov kar û girîngiya gedeyê çi be, ji boy xaneyên ajalan jî lîzozom ew e. Lîzozom endamoka ji boy herisîna nav xaneyê yê. Lîzozom endamok û molekulên bêerk ên xaneyê diherisîne, bi vî awayê molekulên hûrik cardin di nav xaneyê de ji bo çêkirina endamok an jî molekulên gir tê bi kar anîn (otofaj). Erka sereke ya lêkosît, parastina laş ê. Dema bakterî an jî vîrus ket nava xwîna mirov, ji aliyê lêkosît ve tên qefaltin. Lekosît bi hellûşenerîyê van mîkroban digire nav sîtoplazmaya xwe û bi alîkariya lîzozoman wan diherisîne. Dema di laşê zîndewerên firexaneyî de xaneyek mir, lîzozom ew xaneya mîrî diherisîne û molekulên wê yên bikêr tevlê laşê organîzmayê dike.
Prag
Prag (bi çekî: Praha) paytext û mezintirîn bajarê Çekyayê ye.
Bajarê Pragê navenda stana (parêzgeha) Pragê ye jî. Bajarê Pragê li ser rûbarê Vltava li navenda herêma Bohemyayê ji bo heyama nêzî 1000 salan navenda ferheng, huner, aborî û siyaseta wê herêmê bûye.
Rûbera parêzgehê 496 km², gelhe 1 275 406 (2012 ) e. Wekî bajarê herî rind ê li Ewropayê dihêt niyasîn. Di Şerê Cîhanî yê Duyem da pirraniya wê hat wêrankirin. Îro bermahiyên dîrokî yên bajêrî ji aliyê UNESCOyê ve dihên parastin.
Matematîknas
Matematîknas an bîrkar, ew kesin ku zanyariyên berfireh yên derbarê matematîkê di karên xwe de bi kar tînin, bi piranî ji bo çareserkirina problemên matematîkê dişixulin. Matematîk bi hejmar, dane, miqdar, avanî, feza, model û guhertinan re têkildar e.
Bonnelles
Bonnelles, komuneke departementa Yvelines ya li navenda-bakurê Fransayê ye.
Portland, Oregon
Gelhenasî
Li gorî statistîka dawî, belavbûna etnîkî ya bajarê bi vê awayê hatiye diyarkirin.
Sandoq
Sandoq, gundekî girêdayê navçeya Egîn a Erzînganê ye.
Compact disc
Compact disk (bi kurtî CD) navgînek hilanînê ya optîkî ye ku ji hêla Philips / PolyGram û Sony ve di destpêka 1980an de ji bo depokirina dîjîtal a muzîkê hate destnîşan kirin û ji bo şûna tomarê tê xwestin. Ji dawiya 1990an heya destpêka 2010an, CD yek ji hilgirên bihîstbar ê herî pir tê bikar anîn bû. Lêbelê, paşê, ew bêtir bi karûbarên weşana muzîkê hate guherandin. Di destpêkê de, CD tenê ji bo daneyên bihîstwerî yên dîjîtal hate bikar anîn. Ji ber vê yekê ew timûtim ji bo Compact Disc Digital Audio (CD-DA) wek hevwate tête binav kirin. Lêbelê, karanînên din paşê hatine zêdekirin, mînakî ji bo tomarkirina daneyan wekî CD-ROM, ji bo vîdyoyan wekî VCD an ji bo daneyên danûstendinê wekî CD-i. Wekî CD-R-ya tomarkirî, ew di dawiya salên 1990-an de, di sektora taybetî de li şûna kaseta kompakt wekî navgîniya tomara bihîstbar a bijarte, lê di salên 2000an de bi piranî ji hêla teknolojiya MP3 ve hate guheztin.
Xirabê Elûş
Xirabê Elûş (bi erebî: خراب علوش) gundekî herêm a Efrînê ye.
Qeletiyan
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 29 kes (173 malbat) bûn.
Pêncşem
Pêncşem, rojeke ji heft rojên hefteyê ye. Pêncşem anegorî Îslamê roja şeşem a hefteyê ye; lê li gorî Rêxistina Navneteweyî ji bo Standardkirinê (ISO) û salnameya Gregorî çarşem roja çarem a hefteyê ye. Navê rojê ji gotina pènc û şemî tê. Zimannas didin zanîn ku gotina şemî jî dibe ku ji gotina "şems" a erebî tê, ku tê wateya rojê.
Xelatên afirînerên Youtube
Xelat
Nîşe: +2 Afirînerên ku berê vê xelatê li ser kanala xwe an hesabên din vekirine, bi fermî ji YouTube hatine dayîn an stendin.
Pitêtê
Pitêtê (bi erebî: بتيتة ) gundekî biçûk a herêm a Efrînê ye.
Kilora sêgoşe
Kilora sêgoşe cureyekê kilorê ya pêjgeha kurd e. Dişibe empanadaya spanî. Ji ber ku di dirûvê sêgoşeyê de ev nav girtiye.
Hutthurm
Hutthurm şaredariyeke navçeya (Landkreis) Passau li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Dieppe, Seine-Maritime
Dieppe, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Zemayîk
Zemayîk, gundekî girêdayî navçeya Amedê Erxeniyê ye.
Quark
Dibêjin dijkerî yên quarkan dijquark. Quarkek bi tena serê xwe çi caran nehatiye vedîtin. Ew hertim bi rengê destekê duduyî (meson) an destekên sêyî (baryon) dihên dîtin û dibêjin wan hadron.
Quarkên azad
Cêwiyên(3) Sosret:
Zaniyaran bi bikaranîna Etomên Lîtyomê, karîne yek ji sembolên serdema kevn ya Matematîkê ya bi navê Xelekên Biromînê, jinûve bixulqînin. Hejmara xelekan sisê ne û her sêk jî di nav hev da alyane, lê bi hildana yek jê, her sê xelek ji hevodin cihê dibin. Fîzîkzanan, ji mêj va dizanîn ku zerreyan dikarin xelekên wiha lihevalyayî pêkbînin, lê heya niha tu kes nekarîbû wê sembolê çêbike. Xelekên han di Decembera sala 2009an da, 40 sal piştî ku fîzîkzanan wê taybetmendiya zerreyan, pêşbînî û texmîn kiribûn, hate eşkerekirin.
Dîko (xêzikvan)
Dîko xêzikvan û karîkaturîstekî kurd e ku li gundê Qêsim, li Kurdaxa Rojavaya Kurdistanê hatiye ser dinyayê. Ev bû 16 salên wî jî li derveyî welat dijî.
Kawlanî Serê
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Kawllanî serê 201 kese. Herwisa hejmara malbatên vê gundê 31 e.
Xiziran
Xiziran, gundekî girêdayî navçeya Amedê Erxeniyê ye.
Wankok
Wankok, gundekî girêdayî navçeya Amedê Erxeniyê ye.
Buxerolles, Côte-d'Or
Buxerolles, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Mîlan (êl)
Dîrok
Serokê wê yê herî navdar bû, yê ku ji 1863 heya 1908 serokatiya eşîrê dikir. Ew beşdarî avakirina Wêranşar, Riha bû, û rêber, lê di dema qetlîamên Xiristiyanan di dawiya sedsala 19-an û destpêka sedsala 20-an de, wî xiristiyan parast û li dijî Osmaniyan serî hilda.
Şot
Sebeba navê bajar
Hinek dibêjin navê bajar navekî ermenî ye û ji navê aşot hatiye girtin û kurd jî dibêjin navê wê ji aşotî ku navê pincarekî e ji wê hatiye girtin û paşê bûye Şot.
Heftbirrî
Heftbirrî, heftqat, heftpelik cureyekê kilorê ye. Li Kurdistanê pirranî di mehên payîz û zivistanê de tên xwarin, lewra bihar û havînê kar heye û hezma heftbirriyê dijwar e. Li tevahiya herêmên Kurdistanê, bi navên cuda bin jî tê xwarin.
Remzî Nafi'
Jîyan
Piştî ku beşdarî operasyona Mamûtê bû, bi şaşî bi Muller, Hoffmann û Kannechin re ji ezmanan ket, hewla wan têk çû, di ser Tirkiyeyê re xwestin vegerin Almanyayê, lê ji aliyê qaçaxçiyê wan ve hatin dîtin û radestî Îngilîzan hatin kirin.
Heftbirrî
Şahiya malê
Moriyeke mezin (mirarî) di nava kilorê de tê veşartin ku pirranî dê yan eta (etika) malê cihê wê dizanin. Dema kilor hat ser destexaneyê (merezme, sifre) şêniyê malê dikevin etr û tatolê (mereq) ka dê para kê be.
Seyidan
Seyidan an Seyidî, eşîrek Wêranşarê ye. Eşîrek ji konfederasyona eşîrên Milan e. Ev eşîr ji heft beran pêk tê: Qaloya, Hemoya, Dena, Kurmîya, Çerkezya, Eyşokya, Torina.
Gerunî Jorî
Gerunî Jorî, anku Geruna Jorî, gundekî bi ser navçeya Rewandizê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Staudernheim
Staudernheim şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bad Kreuznachê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Dûresaz
Dûresez amûra ji dûr ve sazkirina televizyon û hwd ne. Mînak ji bo mirov ji dûr ve kanala televizyonê biguherîne, mirov dûresazê bi kar tîne.
Rotthalmünster
Rotthalmünster şaredariyeke navçeya (Landkreis) Passau li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Kîtke
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Kîtke 291 kese. Herwisa hejmara malbatên vê gundê 36 e.
Îbrahîm Ehmed
Îbrahîm Ehmedî yekem romana bi zaravayê soranî nivîsî û navê wê romanê Janî Gel e. Romana wî ji alî Elîşêr ve bi navê Jana Gel li kurmancî jî hatiye wergerrandin.
Dalai Lama
Ev kevneşopî ji mongolan di sala 1578an de derbasî tîbetiyan dibe. Dalay Lamayê niha yê 14em e û navê wî yê rastîn Tenzin Gyatso ye. Wî di sala 1989an de li ser navê meqamê Dalay Lama Xelata Nobel a Aşitiyê wergirtiye.
Aboçex
Aboçex, gundekî girêdayê navçeya Egîn a Erzînganê ye.
Xizêmok
Taybetmendiya xizêmokê
Taraxacum officinale li ser kokê yekrîşe da heşîn dibe. Li ser koka xwe de ji hejmarên navbera 1-10 qemçik  derdixe  û her qemçik nabvera 5-40 cm 2.0–15.7 in) dirêj dibe. Hin caran ji heta 70 santîmê digihîje. Qemçika wê caran  bi rengê binefşiya vekirî dibe û qemçik tîkayî û sist e. Dirêjahiya kulilkê wek dirêjahiya  belge an jî bilintir e. Belgên xizêmok caran bi tîkayî caran jî bi asoyî mezin dibe. Pêkoka belgên wê hene û bêlgên wê  him bê çengkirî him jî bi çengên teng va ne. rûyê qemçika wê bê mû an jî  bi mûyên kurt va hatiye girtin.
Tomarên berdîne (fosîlî)
Dîroka berdimê Xizêmok (T.officinale) ku li Ewropayê hate dîtin  digihîje serdema qeşayiyê û navdema serdema qeşayî.
Bikar anîn
Xizêmok cem kanunçêkeran û baxçevanan wek ade û kinif tê hesibandin û bo nanpêjî zehf tê bikaranîn. Bi pêlen tancikê va şêrabê xizêmok tê çêkirin. Bi qemçika wê ya heşîn va selete tê çêkirin. Bi rîşa wê re jî qehwe tê çêkirin. Li cem xwecihên Amerîkayê wek gihayên bijîşkî tê bikaranîn.
Nanpêjî
Belgên xizêmok bi kelandî, xav û bi şiklên ciyawaz tê xwarin, wek şorbe û selete.. bi piranî belgên gihîştî tên kelandin û belgên negihîştî u nevekirî di nav selete bi şiklê  xav tê xwarin. Tehma belgên xav hibkekî tehl e. Seleteya xizêmok gelen caran bi hêka kêlandî re tevlî hev dibe û tê xwarin. Bêlgê xizêmok beta-karoten, vîtamîn C, hesin  dihundirîne û hejmara wan nav belgê da zef e. Bi Kulilka xizêmok va şerab tê çê kirin û bo çêkirinê şerabê pir tarîfa pêjtinê heye. Bi wê re Vexwarinên din jî tê çê kirin, li îngîlistanê vexwarinê xizêmok bi navê Dandelion and burdock va zef navdar û popûler e. Bikar Anîna din jî çêkirina rîçal e. Li Polonyayê de  bi taybetî di bajarê sîlesîa û bajarên dinê da  wek xoş av tê çêkirin  û lîmon jî tê xistin. Koka xizêmok jî çêkirinê qehweyên bê kafêîn da tê bikar anîn.
Tecno Mobile
Dîrok
Tecno Mobile di sala 2006an de wekî Tecno Telecom Limited hatiye damezrandin û piştre jî navê xwe wekî Transsion Holdings guhertiye ku Tecno Mobile niha wekî yek ji pargîdaniyên Transsion Holdingsê kar dike. Di sala 2007an de, Tecno marqeyek bi navê Itelê afirand ku li Afrîkayê damezirand. Di destpêka 2008an de, Tecno li ser lêkolîna bazara bi tevahî li Afrîkayê sekinî û heya sala 2010an Tecno Mobile di nav sê markayên têlefonên destan ên li Afrîkayê de bû.
Tittling
Tittling şaredariyeke navçeya (Landkreis) Passau li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Kumzarî
Kumzarî yek ji zimanên îranî ye ku bi zimanên Farisî, Larestanî û Lurî re wekhev e. Her çend lawaz be jî, îro bi 4000 û 5000 axiveran dijî. Ew ji hêla Kumzariyan ve li perava Kumzar a Nîvgirava Musandam, li bakurê Omanê tê axaftin. Ev yekane zimanê îranî ye ku bi taybetî li Nîvgirava Erebî tê axaftin.Kumzaris di heman demê de li bajarokên Dibba û Xesab û hem jî gundên cihêreng, û li girava Larak jî têne dîtin. Axiver neviyên masîvanan in ku li peravên Kendava Besreyê û Kendava Omanê dijîn.
Axrêk
Axrêk, gundekî girêdayê navçeya Egîn a Erzînganê ye.
Girrawê
Girrawê, navê yek ji gundên gundistana Kanî Bazarr, li navçeya Xelîfan, ser bi şaristana Mehabad e.
Écalles-Alix
Écalles-Alix, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Brueil-en-Vexin
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmara gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Wangari Maathai
Li Nairobî û Ewropayê zankoyê bidawî kiriye û bûye veterîner (bijîşka ajalan). Gelek projektan bo pêşîgirtina erozyonê, bidawîkirina polîgamiyê, damezrandina dibistanan û hwd afirandine û pêşengiya wan kiriye. Li Kenya û seranser Afrîkayê wekî sîmboleka tevgera jinan hatiye naskirin.
Wangari Maathai di 25’ê îlona 2011'an de ji ber kanserê di temenê 71’ê de li Nairobiyê paytexta Kenyayê jiyana xwe ji dest da.
Melekan, Rewandiz
Melekan, gundekî bi ser navçeya Rewandizê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Winterbach, Bad Kreuznach
Winterbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bad Kreuznachê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Adnan Durmaz
Pirtûkên wî yên weşandî
Helbest û şuxlên wî yên xêzikî di kovarên wek imece, güney, yeni olgu, nitelik, gerçek sanat, edebiyat 81 û evrensel kültürê  de hatin weşandin.
Azadî (siyaset)
Nihêrîn
Destekên cidacida li goreyê baweriyên xwe ên siyasî an dînî û felsefî azadiyan bi awayên cida rave dikin.
Koteka
Dengbêj Ekremê Evdila di 1954an de li gundê Koteka hatiye dinyayê.
Cleveland
Cleveland, bajareke parêzgeha Ohio ye. Bajar li başûrê perava Gola Erie û li sînorê parêzgeha Pensîlvanîya yê cîh digire.
Gelhenasî
Li gor statistîka dawî, belavbûna etnîkî ya bajarê bi vê awayê hatiye diyarkirin.
Rehele
Rehele masiyekî biçûk e. Pûlên xwe wek hişk in. Ku meriv destî xwe ji aliyê boçê da bi rûyê piştê xe meriv nolê ku destî xwe bi rûyê rêşrêşkê xe. Rehele bi kom dijîn û diçêrin. Li kenarê avê di nav qûmê de diçêrin. Rehele masiyekî balkêş e çunkî di hundurî wî de tarik tuneye. Şunê tarikê tiştekî wek mîna nukan heye.
René Cassin
Di malbateke Cihû de hatibû jiyanê. Ji ber wê di şerê cîhanê yê duyem de jiyana wê tê guhertin. Ew li dijî dagikeriya Nazî yên Almanyayê, tevlî refê berxwedan û azadiya Fransa dibe. Piştî bidawîbûna şer di gelek sazî, zanîngeh hwd de kar dike.
Seluloz
Seluloz, madeya kîmyewî ya asas e ku avaniya sereke ya riwekan pêk tîne. Makromolekûlê ku li ser cîhanê herî pir tê dîtin seluloz e .Jê cûda jî seluloz elyaf e.
Seluloz ji glukoz an tê û ew piraniya dîwara şaneyê ya şane yên riwekê pêk tîne. Di heman katî de jî seluloz ji aliyê mirovan ve nayê herisandin.
Kamera
Kamera, amûra girtina wêneyan e. Mirov bi alîkariya kamerayê wêneyan digirin û dûv re derbasî ser kartan, an jî derbasî kompûterê dikin û wekî bîranîn hiltînin. Di sedsala 21em de bêhtir kamerayên digital tên bikaranîn.
Sofyan, Şino
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 819 kes (159 malbat) bûn.
Joseph Kony
Jiyan
Kony dibe ku di sala 1961 de ji dayik bû,  li bakurê uganda,  Dê û bavê wî cotkar bûn. Bavê wî Luizi Obol û diya wî Nora Oting bû. Di malbata ku 6 zarokên wê hene de ew zarokê şeşemîn an jî zarokê pêncemîn bû. Kony bi xwişk û birayên xwe re têkiliyek baş digirt, lê gava ku nakokî diqewime wî zû şîdeta laşî bikar anî. Dê û bavê wî bi dilxwazî ​​li dêrê bûn.
Çiyayên Zinarî
Etîmolojî
Navê çiyayan wergerandina navek Algonquian a Amerîdî ye, bi taybetî bi zimanê Cree wekî as-sin-wati, bi wateya "çîyayê zinarî" ye. Yekem behsa navê wan yê niha ji aliyê Ewropayê ve di kovara Jacques Legardeur de Saint-Pierre de di sala 1752an de bû, ku ji wan re digotin "".
Joseph Kony
Jiyan
Konî qet dibistana seretayî neqedand. Di sala 1976an de dev ji dibistanê berda.
Çiyayên Zinarî
Erdnîgarî
Rêzeya Çiyayên La Sale yên navendî yên zinaran di nav sînorê Utah û Kolorado, Çiyayên Abajo û Çiyayê Henry yên Başûrrojhilatê Utahê, Rêzeya Uinta ya Utah û Wyomingê, û Rêzeya Tetonê ya Wyoming û Idahoyê hene.Kevirên li Çiyayên Zinarî berî çiyayan ji aliyê hêzên tektonîk ve bilindkirin çêbûne. Kevintirîn kevirê Precambrian a metamorfîk bingeha parzemîna Amerîkaya Bakur pêk tîne. Di heman demê de argîlîta sedimentî ya Precambrian jî heye, ku ji 1.7 milyar sal berê vedigere. Di dema Paleozoîk de, rojavayê Amerîkaya Bakur di binê deryayek hûrik de, ku gelek kîlometre kevirên kilsînî û dolomît vedihewand.
Guherîna avhewayê
Guherîna avhewayê, guherîna seqayê yan jî germbûna gerdûnî, germbûna hewayê ye ku ji ber gazên serayê û zêdebûna gazên karbondîoksîd li seranserê cîhanê çêdibe. Her çend di serdemên berê de guherîna avhewayê hebin jî lê ji nîvê sedsala 20an û vir ve jiber pîşesaziyên ku zirarê dide sîstema evhewayê bandoreke neyînî ya bêmînak li ser sîstema avhewayê pêk aniye. Di demên dawiyê de guhertina avhewayê li hinek deverên cîhanê wekî zêdebûna baranê û zêdebûna germahiyê pêk aniye û guhertinên bi vî awayî di asta global de pêk hatiye.
Ségolène Royal
Endama Partiya sosyalîst, berpirsyarê kevn, ji nîsana 2004an heta vê demê, seroka rêvebîriya herêma ya Poitou-Charentesê û newengera duyemîn ya herêma Deux-Sèvresê ye.
Sergîn
Rêx an jî rîx, navê gûyê çêlek û gayan e. Navê rêxa hişkkirî ku mirov ji bo şewitandinê bikartîne jî sergîn an sergo ye. Herwiha, li hinek herêmên Kurdistanê ji sergîn re tepik an jî kerme, tapîn], [[kemre tê gotin.
Sergînvan, sergînvanî û sergo
Ji kesên ku li der û doran ji çol û çepelan sergînan berhevdikin re sergînvan, ji vî karî re jî sergînvanî dihê gotin.
Sûd girtin
Di cotemeniyê de sergîn ji boy gubrekirina erdê tê bikaranîn. Wekî din, dema ku sergîn tê tirş kirin ev gaza Metan ya ku jê derdikeve, wek Biogas ji boy şuxilandina gelek aletan dikare were bikaranîn. Herwiha, bi alikariya gazê meriv dikare ceyranê jî çêbike, ji ber ku di sergînê de gelek enerjiya fîzîk heye.
Guherîna avhewayê
Xwarin û tenduristî
Bandorên tenduristî hem bandorên rasterast ên hewaya giran, dibe sedema birîndarbûn û windabûna jiyanê û herweha bandorên nerasterast ên wekî kêmbûna xwarinê ji ber têkçûnên çandinî çêdibin. Nexweşiyên cuda yên enfeksiyonê, di avhewayeke germtir de, weke taya dendikê ya ku herî zêde bandorê li zarokan dike û malîayê dike, bi hêsanî tên veguhastin. Bandora herî zêde li ser zarokên biçûk ku ku kêmxwarin dimînîn û li ser mirovên temenmezin, çêdibe. Rêxistina Tenduristiyê ya Cîhanê diyar kir ku di navbera salên 2030-2050 de tê texmînkirin ku guhertina avhewayê ji ber germa zêde mirovên extiyar bi nexweşiyên îskanê, malîa, deng û zarokên ku bi kêmxwarinê têne xwedî kirin her sal bi qasî 250 hezar mirinên zêde dibe, rû dide. Ji 500 hezarî zêdetir mirinên zêde yên extiyaran, ji ber kêmbûna xwarinê û kalîteyê, salane heta sala 2050yan tê texmînkirin.
Zimanê ladîno
Ladîno (ladino), judeospanyol, spaniya cihûyî (espanyoliko, ispanyolit), djudyó, sefardî (ji îbranî s(ĕ) farad bi maneya Îberya), li Mexribê dibêjinê hakitiya, zimanekî romanî ye ku ji hêla cihûyên sefardî ve ji Serdema Navîn ve hatî pêşvexistin. Ew bi sedsalan curbicur zimanên îbero-romansî, nemaze zimanê kastîlî û di bin bandora çend zimanên têkiliyê de pêşve çûn. Wekî zimanekî cihû ji spanî ya cihû gelek bandor e, ku ji îbranî û aramî jî hene, lê di heman deman ji zimanê erebî, tirkî, îtalî, yewnanî û slavî jî heye. Li gorî herêma sefardî lê bicih bûne ji nîvgirava îberî ve girêdayî ye. Deynên ji fransî li gelek welatên Deryaya Navîn wekî zimanekî perwerdehiyê hate fêrkirin. Di warê dîroka çandî û aliyên civaknasî de têkiliya di navbera ladîno û sefardî ve di navbera zimanê yîdîşê ye.
Pîrehmed
Pîrehmed, gundekî girêdayî navçeya Amedê Erxeniyê ye.
Veslud
Veslud, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Qeyan
Qeyan, gundekî girêdayî navçeya Amedê Erxeniyê ye.
Mamlê
Muhemmedê Mamlê (z. 1925 − m. 23yê kanûna paşîn a 1999, Mehabad, Rojhilatê Kurdistanê (Îran)), hunermendekî kurd e. Muhemmed Mamlê di sala 1925an de li bajarê Mehabadê ji dayik dibe, di serdama Komara Mehabadê de bi stran û srûdên xwe yên nazenîn, tê naskirin. Hunermendê kurd ji ber kar û barê kurdayetiyê gelek caran tê girtin û di zindanan de jiyana xwe derbas dike. Mamlê endamê Partiya Demokratik a Kurdistana Îranê bû.
Qoce Elî
Qoce Elî, gundekî girêdayî navçeya Amedê Erxeniyê ye.
Yarallî
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Yarallî 183 kese. Herwisa hejmara malbatên vê gundê 22 e.
Salar, Erxenî
Salar, gundekî girêdayî navçeya Amedê Erxeniyê ye.
Hewarekon
Hewarekon, gundekî bi ser navçeya Rewandizê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Bexda
Navenda fêrbûnê (sedsalên 8 û 9an)
Di vê serdemê de ji taybetmendiyên balkêş ên Bexdayê pirtûkxaneyên bajarên yên awarte bûn. Gelek ji xelîfeyên ebasî ji kesên ku i fêrbûnê hez dikirin pêk dihat û xelîfe ji xebatên berhevkirina edebiyata kevnar û nûjen kêfxweş bûn. Her çend hinek mîrên xanedana Emewiyan a berê dest bi berhevkirin û wergerandina edebiyata zanistî ya grekî kiribûn jî, Ebbasî yên pêşîn bûn ku fêrbûna yewnanî di asteke mezin de pêşve xistin. Gelek ji van pirtûkxaneyan koleksiyonên taybet bûn ku tenê ji bo bikaranîna xwedan û hevalên wan ên nêzîk dihatin armanc kirin. Lê pirtûkxaneyên xelîfe û karbidestên din di demek kurt de karakterek giştî an nîv-giştî wergirtin. Di vê heyamê de çar pirtûkxaneyên mezin li Bexdayê hatin avakirin. Ya herî pêşîn pirtûkxaneya xelîfeyê navdar El-Memûn bû ku ji sala 813 heta sala 833an xelîfe bû. Pirtûkxaneya duyem jî di sala 991 yan jî 993an de ji aliyê Sabur ibn Erdeşîr ve ji bo edebiyatzan û zanayên ku li akademiya wî perwerde werdigirtin hatiye avakirin. Ev pirtûkxaneya duyem tenê heftê sal piştî avabûna pirtûkxaneyê ji aliyê Selçûqiyan ve hatiye talankirin û hatiye şewitandin. Ev mînakeke baş bû ku ji cureyê pirtûkxaneyên ku li gorî hewcedarî û berjewendiyên civakeke edebî hatiye avakirin. Herduyên dawîn mînakên pirtûkxaneyên medrese yan jî kolejên îlahî bûn. Perwerdegeha Nezamiye ji aliyê Nîzam El-Mulkê Farisî ve hatiye damezrandin ku wezîrê siltanên Selçûkî yên pêşîn bû. Nezamiye piştî hatina Mongolan heta sala 1258an xebata xwe berdewam kir. Medreseya Mustensiriye ku xwediyê pirtûkxaneyeke pir dewlemend bû ku ji aliyê El-Mustensir, xelîfeyê dawî yê Ebasî yê duyemîn ve ku di sala 1242an de dimire, hatiye avakirin. Ev pirtûkxane dibe pirtûkxaneya herî mezin a dawîn ku ji hêla xelîfên Bexdayê ve hatiye avakirin.
Storgollomsvatnet
Storgollomsvatne, goleke di nava sinorê parêzgeha Nord-Trøndelaga Norwêcê de ye. Pîvana perava golê 30 kîlomêtre ye û bilindahiya ji asta deryayê 473 mêtre ye.
Mala Mîro Êzdîyên Xaltî
Mala Mîro Êzdîyên Xaltî
Jacksonville, Florîda
Çavkanî
Malpera fermî
Claire Foy
Kariyera wê
Foy di rêzefîlmê BBCyê ya bi navê Little Dorrit de bi rola serleheng Amy Dorrit lîst û ji bo xelata RTS hate hilbijartin. Wê di fîlmên televîzyona bi navê Going Postal û the horror adventure season of the Witch de rol wergirt. Foy di heman demê de di bbc revîzyona Jorstairs Downstairs de wekî Lady Persephone lîst û di rêzefîlmê kanala 4 the Promise de rol wergirt, rêzefîlm di sibata 2011an de hate weşandin.
Arîn Arjen
Arîn Arjen (jdb. 1981, Amed) derhênerekî kurd e. Arjen li Amedê dijî.
Dîroka îslamê
Dema xelîfeyan
Piştî wefata Muhemmed Pêxember Îslam ji aliyê Ebûbekir, Omer, Osman û Elî ve hate belakirin.
Lehmecûn
Çêkirin
Pelhevîr tê vekirin û têkela ji bexdenûs, goştê hêrayî, merge (ava frengan, tomatosan), pîvaz, sîr, îsota reş, îsota sor û biharatên din hatiye amadekirin ser tê hesikandin.
Enbeto
Enbeto, gundekî girêdayî navçeya Amedê Erxeniyê ye.
Akademiya Derûn
Akademiya Derûn (bi almanî: Derûn Akademie), Akademiya derûnnasî û şêwirmendiya navçandî (bi almanî: Interkulturelle Psychologie-, und Beratungsakademie) yekem akademiya kurdî ye ku di warê derûnnasî û şêwirmendî de xebatan dike. Navenda wê li Hamburg a Almanya yê ye. Akademî di statuya berjewendiya rayagiştî de kar dike.
Carrières-sur-Seine
Carrières-sur-Seine, komuneke departementa Yvelines ya li navenda-bakurê Fransayê ye.
Kawad I
Kawad I (bi farsiya navîn: 𐭪𐭥𐭠𐭲 Kawād; bi farsiya nûjen: Qobād; jdb. 473 - m. 13ê îlonê 531)  ji sala 488an heta sala 531an bi navbereke du an jî sê sal re Şahanşahê Sasaniyan ê Îranê û kurê Peroz I (s. 459-484) bû, ku li dijî apê wî yê Balash (s. 484–488) ji hêla esilzadeyên ve tac hatiye dan serê wî.
Avşara Geliyê Elî Beg
Nav
Dibêjin Mîr Elî Beg mîrê êzidiya, li sala 1892ê bi destora sultanê osmanya dihête binçavkirin, paş de diben bo Mûsilê li wê de efserekê osmaniya bi navê Omer Wehbî Paşa zoriyê li mîrî diken olê xwe biguherînin bibine misilman, lê mîr qebûl naket olê xwe biguhere û ji ber vê yekê Elî Beg di gel hevjîna wî Meyan Xatûn dibene bakûra Anadolê li wêrê dimîne, li sala 1913ê di dema vegeryanê bû warê bab û kalê xwe cedirmên dewleta osmanî li Geliyê Elî Beg kemînê bû mîrî didane û dikujin, li wî demî de navê Geliy boyê Geliyê Elî Beg.
Pêjgeha kurdî
Pêjgehên herêmên Kurdistanê
Di navbera giraniya aboriyê û xwarek-vexwarekên kurdî de têkiliyeke rasterast heye. Heger li herêmê cotyarî serdest be, hêyavk, selete, xwarinên quşxaneyê rengareng bûne. Heger xwedîkirina ajalên malê pêşketî be, xwarinên ji berhemên şîr, zad, bigoşt zêde bûne. Bazara xurdemeniyan, avhewa, parastina xurdemeniyan, erdnîgarî ûêd bandora xwe li taybetiyên pêjgeha kurd kirine.
Atakama
Atakama an jî Atacama, beyabana herî ziwa ya cîhanê ye. Di navbera welatên Şîle, Perû, Arjentîn û Bolîvyayê de belavbûyî ye. Piraniya beyabanê dikeve bi dirêjahiya peravê bakurê Şîleyê.
Dêra Keldaniyan, Amed
Dêra Keldaniyan an Dêra Marpetyun an jî Dêra Senantiwan (Saint Antoine) dêreke li hundira Sûra Amedê ye.
Keywan
Keywan an Satûrn (nîşan: ) yek ji gerstêrkên (exterên) roja me ye.
Hêza tavê
Hêza tavê an enerjîya tavê, enerjiya tîrêjê tavê ye ku dikare bi rengek teknîkî berbiçav were bikartîne bi awayên elektrîkê, germahiya an kîmyayî.
tîratî (zexmi)
Li wir ew bi hûrgulî tête ronahî dide û nava xwe kişandin û hinekî li germê tête guheztin û veguherîn.
Umbarkirine enerjiya tavê
Di Adar 2011 de, yekem pîşesaziya gaza sarîn a li Almanyayê di pejira enerjiya Morbach de ket nav xebatê.
Életot
Életot, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Mizur
Cend cihên bi navê « Mizur » hene:
Pandora
Pandora (yewnanî: Πανδωρα) di mîtolojiya yewnanî de jina yekem hatiye afirandin. Ji ber wê ew bê dê û bê bav bû.
Berçîs
Nihomên hewrê
Li ser rûxara berçîsê, gelek şerîtên hewrê yên wek berwar hene. Ji herêmên roniyê re dever(zone) û ji herêmên tarî re jî nehiye(belt) tê gotin. Dever û nahiyeyan tim û tim dikevin hevbandoriyê. Ev jî dibe sedema bahozên dijwar. Her wiha ku dîtina bayên bi leza 360 km/s'î belave ye. Digel vê yekê leza bahozên tropîkal yên herî mezin nezîkî 100 km/s e.
Çivîka malan
Şayes
Meziniya wê 15 cm e. Rengê wê qehweyî nêzî gewr e.
Rastatt
Rastatt bajarokekî navçeya (Landkreis) Rastatt li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Turoyo
Zarava
Gelek axivêrên zimanê Turoyo, ku ji gundên xwe derketine, niha bi devokeke tevlîhev ku ji devoka gundên wan û ji devoka Midyadê pêk tê diaxivin. Tevlîhevkirina zaravayan ji aliyê Ishaq ve wek bingeha Turoyoya nivîskî hat bikaranîn. Wek mînak, Ishaq di pirtûka xwe ya xwendinê de peyva qorena yê ji dêla quren’ya Mëḏyoyo û ji dêla qorinaya zaraveyên gundan bi kar tîne. Hemû axiver bi zimanekî din ê herêmî re duzimanî ne. Dibistanê dêrê yên Surîyê û Lubnanê ji dêl Turoyo ve Suryankiya Klasîk/Kitabî hîn dikin û piştgiriya bikaranîna peyvên xwerû yên Suryankî didin.
Çiryava
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirovan û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Çiryava 1174 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 213 e.
Nexweşiya xaneya dasî
Pêkhateya hemoglobîna asa
Xaneyên xiroka sor ji bo guhaztina oksîjen û karbona dîoksîdê, hemoglobîn lixwe digirin. Hemoglobîn ji çar polîpeptîdên gogî pêk tê. Polîpeptîdên gogî wekî globîn tên navkirin. Her globînek komeleyek hemê lixwe digire. Di hemoglobîna asayî de de 2 zincîrê α (Alfa), 2 zincîrê β (Beta) globîn heye. Hemoglobîna asayî wekî hemoglobîna- A tê navkirin. Di zincîra asîdên amînî ya β-globîn a hemoglobîna-A de, di rêza şeşem de asîda amînî ya bi navê asîda glutamî cih digire.
Bandora hemoglobîna neasayî li ser tendiristiyê
Ji ber şêweyê dasî, xirokên sor nikarin di nav lûleyên xwînê de bi hêsanî biherikin. Xirokên sor di hin beşên mûlûleyan de kom dibin û mûlûleya xwînê dixitimînin. Di beşa xitimî de bi têra xwe xwîn û oksîjen nagihîje xane û şaneyan. Di mirovê nexweş de lawazî, bêhêzî, êş û bi demkî dubarebûna bilindbûna tayê laş (tagirtin) rû dide. Herwisa dil,mejî û gurçik jî ziyan digirin.
Krîza nexweşiya xaneya dasî
Di kesên bi nexweşiya xaneya dasî de, serê tûj ê belûrên hemoglobîna-S parzûna xanayê diqelişîne, loma xirokên sor têk dişkên. Nexweşên xaneya dasî bi gelemperî bi çerxa rêzebûyeran rûbirû diminin, ji vê rewşê re tê gotin “krîza nexweşiya xaneya dasî. Di vê çerxê de kêmoksîjenî dibe sedema dasîbûnê, ji ber dasîbûna xirokên sor, xane diqelişin û tên perçekirin. Ji ber kêmbûna xirokên sor, mêjera oksîjenê hê kêmtir dibe. Ji ber kêmoksîjeniyê dasîbûna hê pirtir xirokên sor û herwisa têkşikestina hê pirtir xaneyên xwînê rû dide. Gava ev pêvajo dest pê dike, ew bi awayekî lez didome, di nav çend saetan de kêmbûnek xeter di hêjmara xaneyên xwînê yên sor de çê dibe.
Avantaja duregbûnê
Kesên hilgirê nexweşiya xaneya dasî ne, li dij nexweşiya lerzûta (bi înglîzî: malaria) bergiriya wan xurt e. Ev rewş wekî avantaja duregbûnê tê navkirin.
Humlegården
Bîrdar û peykerên parkê
Çend peykerên din jî hene: Farfadern yê peykerçêker Per Hasselberg (1896), Tuffsen yê Egon Möller Nielsen (1949), Isobartema yê Martin Holmgren (1970), Cordillera de Los Andes yê Francisco Gazitúa (2000) û peykarê nivîskarê swêdî Hjalmar Söderberg (1869–1941) bi destê peykersazê Peter Linde.
Au am Rhein
Au am Rhein şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rastatt li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Émanville, Seine-Maritime
Émanville, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Giuseppe Pellizza da Volpedo
Giuseppe Pellizza wek wênesazekî neoîmpresyonîst tê dîtin. Wêneyê wî yê herî bi nav û deng Il Quarto Stato ("Çîna çaran", yanî proleterya ) ye.
Çiyayê Tendûrekê
Çiyayê Tendûrek yek ji çiyayên bilindtirîn li Kurdistanê ye. Volkanek e û bilidahiya wê 3 533 m ye. Teqîna dawîn di sala 1855an de pêk hat.
Îsmaîl Deniz
Li gorî zargotina me Êzdiyan ya li ser rêûresmên şînê têne gotin, dema evdeke/î Êzdî kiras diguhêre (Êzdî nabêjin dimire) û şûnde, divê merivên nas, heval, mal û malbata kesê ku çuyî ber dilovaniyê Xwedê(miriye) di sê, heft û çil roja mirî de ji bo xwarina zad û qurbanên xêra miriyan bi hevûdinê re bixwin û miriyên xwe li bîra xwe binîn li hevûdinê kom bivin.
Ev text ji aliyê Soniya Karaca keçeke mirîda Pêşîmam Îsmail Deniz ve bi sewt û Kurdî yeke zelal hate xwandin.
Weke nimûne navên hinek axiftvanan wehane:
Şewqî Şemo Îsa, Dr. Cemal Nebez, Nezîr Şebikanlî, Çelikê Mala Seran, Cînarên Pêşîmam e Alman, Berpirsyarê Mala Êzdiya ya li Oldenburgê Şehab Dag, Nûnerê Komergeha Kurdên Suriyê yên Berlîn, Komelgeha Aremiyan ya Delmenhorst û whd.
Channay
Channay, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Belaxora Jor
Belaxora Jor, gundekî girêdayî navçeya Amedê Erxeniyê ye.
Viechtach
Viechtach bajarokekî navçeya (Landkreis) Regen li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Charencey, Côte-d'Or
Charencey, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Dikanava
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirovan û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Dikanava 268 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 58 e.
Basilicata
Herêma Basilacata, yek ji 20 herêmên Îtalyayê ye ku bi Qanûna Bingehîn ya Îtalyayê di sala 1948an de bûye xwedî mafekî xweseriya qismî.
Basilicata li aliyê başûrê Îtalyayê de cih digire. Li rojava Campania, li bakur û rojhilat Puglia û li başûrê herêmê, herêma Kalabriayê he ye. Basilicata li ser perava Deryaya Tiren û li Deryaya Ionian a di navbera Calabria û Pugliayê de cih digire. Paytexta herêmê bajarê Potenzayê ye û rûerda herêmê bi qasî 10.000 km² ye. Di sala 2010an de hêjmara niştecîhên herêmê kêmî 600 hezar bû. Paytexta herêmê bajarê Potenzayê ye. Herêm dabeşî du parêzgehên wekî Potenza û Materayê bûye. Niştecihên herêmên bi giştî wek Lucaniyan tên naskirin Ev etnonîm bi awayeke rast nifûsên Lucaniyayên kevnar ve bi diqêldar e.
Tama
Tama, gundekî girêdayê navçeya Egîn a Erzînganê ye.
Zergûza Xwarê
Gundekî Hezexê ye. Hejmara gund nêzî 2000î ye. Niştecihên gund ji eşîra Xelîlî û Elîkîyan pêk tê.
Xars, Azort
Xars (bi tirkî: Ulubağ), gundekî bi ser navçeya Azorta Erzîromê ve ye. .
Chapet
Chapet, komuneke departementa Yvelines ya li navenda-bakurê Fransayê ye.
Dînên kurdan
Dînên kurdan kurd berî îslamê li ser dînê zerdeştîtiyê bûn, dînê zerdeştîtî ji aliyê Zerdeşt ve di navbera salên 660-583 BZ ve hatiye belavkirin. Pirtûka Zerdeşt Avesta ye. Tê gotin Avesta lê ser çermê 600 ga hatibû nîvisandîn lê wextâ ku Îskender hat wê erdê Mezopotamyayê stand. Ew pirtûka şewtandin.
Dizê
Dizê navê yek ji gundên gundistana Mirgewera li navçeya Sîlvanayê ye. Sîlvana girêdayî şaristana Wirmê ye. dizê yan jî dîzec ku muerreba dijeg ê ye ku wateya koşk yan baro ya cengî heye.
Dînên kurdan
Êzîdîtî
kurdên êzîdî bi piranî li Başûrê Kurdistanê, li herêmên Şengal, Şêxan û Mûsilê dijîn. Li Bakurê Kurdistanê jî hejmareke biçûk ji kurdên êzîdî hene. Herweha hejmareke biçûk li Ermenistan, Gurcistanê û Rûsyayê dijîn.
Cihûtî
Kurdên cihû li Behdînan, Hamedan, Luristan, û Kirmaşanê dijîn
Çêbûna Keştiya Nûh a Meşarê
Çêbûna Keştiya Nûh a Meşarê, an jî bi tirkî wek Durupınar sitesi yan "Keştiya Nûh" tê naskirin, çêbûneke xwezayî ya ji kevirê lîmonît e nêzîkî gundê Meşarê (Bazîd, Bakurê Kurdistanê).
Li gorî hin bawermendên dînî dişibe jibermayiya keştiya Nûh û ji ber vê yekê dibêjinê "Keştiya Nûh". Li nîveka wê neşikestî ye û dirêjiya wê 164 metre ye.
Sehabe
Sehabeyên kurd
Caban el-Kurdî, hedîsa meşhûr ya Pêxember rîwayet kiriye. "Ez ji we re du tiştê mezin û bêhempa emanet dihêlim: Kîtabullah û sîreta min. Ev her du tu car ji hev naqetin û bi hevre tên ba min." Vê hedîsê piştê Caban el Kurdî, Tirmizî ji Cabîr bin Ebdullah rîwayet kiriye.
Serkan Birûsk
Serkan Birûsk nivîskarekî kurd e.
Tikunîs
Tikunîs an jî Tiknîs gundekî bi ser Selîma Qersê ve ye.
Serkan Birûsk
Paşê ji bo xwendina bilind diçe Îzmîrê. Li zanîngehê di beşa mîmariya peyzajê de bi cî dibe lê ji ber sedemên siyasî wî zanîngeh nîvcî hişt. Paşê derdikeve derveyî welêt. Pêşî çû Elmanyayê dû re jî li Swêdê bi cih bû. Wî li Swêdê dest bi nivîsandinê kir. Heta niha gelek berhemên wî wek helbest, çîrok û gotar di nava rûpelên kovarên mîna Avaşîn, Nûdem, Azadiya Welat, Kovara W Jiyana Rewşen û pêvekên Özgür Politikayê de derketine. Her wiha di malpera Amîdakurd de helbestan dinivîse.
Şûletban
Şûletban, gundekî ser bi navçeya Diyarbekirê Gêlê ve ye.
Melamistefa
Melamistefa gundekî bi ser Selîma Qersê ve ye.
Charrey-sur-Saône
Charrey-sur-Saône, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Famîleya kefzeran
Famîleya kefzeran, navê zanistî yê latînî Lemnaceae, famîleyeke riwekan e. Hin riweknas vê famîleyê wekî binekoma Araceae didin diyarkirin. 4 cins 37-38 cureyên vê famîleyê hene. Famîle navê xwe ji kefzerê (Lemna) digire.
Charlotte
Çavkanî
Malpera fermî
Sahara
Dewlemendiya binerdî
Li Saharayê kanên mezin ên petrolê hatin vedîtin. Çola Alcerya û ya Lîbyayê ji aliyê petrol û erdgazê ve pirr dewlemen de. Hewriha xwê, komir, zêr, mangan, hesîn, ûran, tîtan (element), fosfat ûêd jî pirr in li van beyabanan.
Silêmanan
Silêmanan, gundekî ser bi navçeya Diyarbekirê Gêlê ve ye.
Neptûn (gerstêrk)
Neptun (nîşan: ) yek ji gerstêrkên (exterên) Roja me ye.
Aqoyanî Xwarê
Aqoyanî Xwarê, gundekî bi ser Hîranê ya navçeya Şeqlaweyê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Tewarîxî cedîdî Kurdistan (pirtûk)
Naveroka Tewarîxî Cedîdî Kurdistan
Gelek dîroknasan xwestin nivîsara dîroknasê kurd ê sedsala XVI bi nav û deng Şerefxanê Bidlîsî, Şerefnamê bidomînin, lêbelê hemû hewldan û xwestekên wan nehatin serî, tenê parek jê berdewam kirin. Kesê piştî Şerefxan ceger kir dîroka ne tenê meydanekê, malbatekê yan êlekê, lê ya welatê Kurdan bi temamî binivîsîne, lawê bajarê Bayezîdê, Mele Mehmûdê Bayezîdî bû.
Nameya P.E.Lerch Derbarê Tewarîxî cedîdî Kurdistan
Nivisara ku 30ê adara îsal ji Smîrnayê (Îzmîrê) tevî namekê ji aliyê şêwirdarê sereke A. Jaba ve gihaye me, wergera Frensî ye ji pêşgotina (Tewarîxâî Cedîdî Kurdistan) re. Pêşgotin bi Kurdî hatiye nivîsandin û li gora peyva tercuman, wergera ji esil hatiye, ew hesab dibe mîna berdewamiya nivîsara Şerefxanê Bedlisî, ku mîrza akademîk Wiliyamînov-zêrnov bi zimanê Farisî çap kiriye, tê hesabkirin...ji ber tunebûna nivîsara Kurdî, ku wergera Frensî ji ber hatiye girtin, xwedîyê îmza li binî nikare tu tiştî li ser qîmetê wergerê bêje. Li gorî xebatên ji vî rengî, ku berê mîrza Jaba pêkanîne, xwediyê îmzê, kare tenê guman bike, ku vê carê ji fikra têkstê rast hatiye dayîn...piştî venerîna naveroka vê pêşgotinê, pêwist e bêjim ji bilî qewarekirina zaravên Kurdî, tu tiştek balkêş têda nehatiye û zor tiştên tê de hatine hela zû da ji me re aşkere ne.
Chassey
Chassey, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Peresîn
Peresîn, gundekî ser bi navçeya Diyarbekirê Gêlê ve ye.
Le Chesnay-Rocquencourt
Le Chesnay-Rocquencourt, komuneke departementa Yvelines ya li navenda-bakurê Fransayê ye.
Jimmy Carter
Di nava salên 1977 - 1981'î de desthilatî kiriye. Sala 2002'î Xelata Nobel a aşitiyê dane wî. Ji federedewleta Georgia, di malbateke cotyar de hatiye jiyanê. Di dema desthilatdariya wî de li gelek cihên cîhanê DYA di polîtîkayê xwe de têkdiçû. Lê Carter bi dîplomasiya afirandêr welatê xwe ji bin baran derdixist, li çareseriya nakokiyan digeriya. Bi tundî li dijî komûnîzmê têdikoşiya.
Garane
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirovan û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Garane 421 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 79 e.
Tarîx dewlet el-ekrad (pirtûk)
Di pirtûkê de qala dewleta kurdan a Eyûbî dike. Tenê çend pel wî xwe gihîştine roja me. Ev pirtûk niha li Stembolê di pirtûkxaneya Silêmaniye (Süleymaniye Kütüphanesi) de ye. Berhem di sedsala 13an de hatiye nivîsandin.
B. R. Ambedkar
Di 1990 de, Bharat Ratna, xelata herî bilind a sivîl a Hindistanê, piştî mirinê ji Ambedkar re hat dayîn. Mîrata Ambedkar gelek bîranîn û nîgarên di çanda populer de hene. Mîrata Ambedkar wekî reformxwazek civakî-siyasî, li Hindistana nûjen bandorek kûr kir.
Ambedkar di 2012an de ji hêla anketa ku ji hêla History TV18 û CNN IBN ve hatî organîzekirin hate hilbijartin "Hîndîstanê Mezin" (The Greatest Indian).
345
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Amt Crivitz
Crivitz (Amt) şaredariyeke kolektîv (Amt) a navçeya (Landkreis) Ludwigslust-Parchim li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Mor Gabrîel
Agahiyên din
Di sala 2007an de serokê keşîşxaneya Mor Yakûbê Daniel Savci hate revandin û du roj bi sundê hat azad kirin.
Ernemont-sur-Buchy
Ernemont-sur-Buchy, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Famîleya biyan
Famîleya biyan (Salicaceae) famîleyeke riwekan e. Navê xwe ji dara bîkê (Salix) digire. Dara hewrê (spindar, qewax) jî di vê malbatê de ye ku jê re bi latînî populus dibêjin. Kulîlkên vê famîleyê dişibin tirtûlan.
Pêncşema reş
Kurdan ti car ev roj ti carî ji bîr ne kir. Weke ku li Îrlandaya ku di bin destê Îngilstanê de, ku roje "çerşembe raş", ev roj ji hic ne hata ji bîr kirin. Weke rojeke ku konsepteke nû li hevberê kurdan pêk hata anîn, ev roj bû.Bi armanca qirkirina kurdan ev êrîş bûn. Destpêka êrîşan de çûna serokwezikê Tirkî Tayip Ardogan ya li amerika ku bi Baraq obama re hevdîtin kir piştre pêk hat, êdî weke ku amerikan ji piştgirî daya qirkiirna kurdan hata şîrove kirin. Di rasiyê de ji wilo bû. Amerîka di her demê de, di şerê li dijî kurdan de amerîka hertimî bialî bû û piştgirî da tirkî ji bo qirkirina kurdan..
Ziwîn
Ziwîn an jî Zivîn gundekî bi ser Sarîqamîşa Qersê ve ye.
Hilbijartina serokomariya Tirkiyê 2023
Danûstandinên berî hilbijartinê
Hilbijartina dawî ya serokomariyê di 24ê hezîrana 2018an de hatibû lidarxistin. Ev jî destpêka reformên destûrî bû ku ji referanduma 16ê nîsana 2017an derketibûn holê: Pergala parlamenter hat guhertin û wergeriya pergala serokatiyê. Di encamê de serokkomar di heman demê de bû serokê hikûmetê. Di tûra ewil a hilbijartina 2018an de serokomarê niha Erdogan bi %52,6ê dengan bi ser ketibû.Ji sala 2019an û vir ve serokê şaredariya Stembolê Ekrem Îmamoglû rikberê cidî yê Erdogan bû, heta ku di kanûna 2022an de bi îdiaya ku heqaret li komîsyona hilbijartinê kiriye du sal cezayê girtîgehê û qedexeya siyasetê lê hat birîn. Ev biryar wek biryareke siyasî tê nirxandin. Di Çile 2023an de, îtîfaqek şeş partiyên muxalefetê (di nav de ya herî mezin: CHP) manîfestoya xwe ya hilbijartinê pêşkêş kir. İyi Parti ya ku Meral Akşener serokatiya wê dike, di destpêka adara 2023an de ji ber ku nexwest serokê CHPê Kemal Kiliçdaroglu wek namzedê serokomariyê bipejirîne, demeke kurt ji tifaqê derket. Li şûna wê, wê Ekrem Îmamoglû an jî Şaredarê Enqereyê Mansur Yavaş pêşniyar kir. Lê Îmamoglû û Yavaş berê jî dabûn zanîn ku ew naxwazin an jî nikarin bibin namzet. Di heman mehê de İyi Partî vegeriya tifaqê û paşê Kiliçdaroglu wek namzetê serokomariyê yê hevpar hat ragihandin. Hat destnîşankirin ku her du şaredarên ku ji aliyê İyi Partiyê ve hatine pêşniyarkirin, di hilbijartinan de bi ser bikevin wê bibin cîgirên serok.
Sîstema hilbijartinê
Li gorî qanûnên ku di 21ê cotmeha sala 2007an de di referanduma guhertina makezagona Tirkiyeyê de hatin qebûlkirin: Serokomar ji bo 5 salan rasterast ji aliyê gel ve tê hilbijartin. Li gorî qanûnên hilbijartinê kesek herî zêde ji bo du serdeman dikare wekê serokkomar were hilbijartin. Lê li gorî benda 116'an a destûra bingehîn, eger hilbijartina dawî bi piraniya dengên parlamenterên Meclîsa Tirkiyeyê were nûkirin, serokkomar dikare careke din ji bo serdema sêyem bibe namzet. Eger Serokomar bi rayeya xwe meclîsê nû bike, nikare cara sêyem bibe namzetê serokomariyê.
Rîga
Rîga di sala 1201ê de hatiye avakirin û endamê berê yê Yekitiya Hansayê ye. Navenda dîrokî ya Rîgayê Mîrateya Mîrateya Cîhanê ya UNESCOyê ye ku ji mîmariya xwe ya Art Nouveau û ji mîmariya darîn a sedsala 19an tê.
Miyoz
Qonaxa telofaz I (Qonaxa kotahî)
Di vê qonaxê de di her cemserekî de nîvê kromozomên homolog heye. Her kromozom hê jî ji du kromatîdên xwîşk pêk tê. Rîşalên teşiyê hildiweşin û winda dibin. Bi çêbûna qelîştoka dabeşînê, parvekirina sîtoplazmayê (sîtokînez) dest pê dike. Li dora kromozomên herdu alî de parzûna navikê çê dibe. Bi dawiya qonaxa telofaz I ê, sîtokînez diqede û xaneyên haploîdî çê dibin. Di miyoza hin zîndeweran de dibe ko piştî sîtokînezê li dora kromozomên xaneyên nû, parzûna navikê çê nebe û miyoz II dest pê bike. Ev rewş wekî înterkînez bi nav dibe.
Der Schwarm
Fîlm
Uma Thurman û hilberînerên alman Michael Souvignier, Ica Souvignier û Till Grönemeyer di gulana 2006an de mafên fîlmê yên The Swarm kirîbûn. Di 9ê gulana 2007an de hat ragihandin ku fîlmek li ser bingeha romanê di xebatan de ye. Ted Tally nivîsandina senaryoyê qedandiye û Dino De Laurentiis bû yek ji xêrxwazên darayî yên projeyê. Dîroka serbestberdanê wekî 2015 hate texmîn kirin, lê heta sala 2018an fîlm hîn di pêşkeftinê de bû.
Mele Nezîrê Bedewî
Dîwana Dahî ji hêla Tehsîn Îbrahîm Doskî hatiye amadekirin û îro di nav klasîkên kurdî de cihê xwe girtiye. Di vî dîwanê de 129 helbest hene û mijarên wan li ser evîn, meseleyên civakî û Kurditiyê ne.
Theodore Roosevelt
Hin kes rexne bikin jî wî di sala 1906î de Xelata Nobel a aşitiyê wergirtiye.
Villers-lès-Guise
Villers-lès-Guise, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Zimanên slavî
Zimanên slavî an slavonî komeka zimanên jihevnêzîk in ko neteweyên slav pê diaxivin. Ev ziman tayekê zimanên Zimanmalbata hind û ewropî ne ko piranî ya axivtinkerên wan li Ewropaya Rojhelat, hindek deverên Balkanê, Ewropaya Navîn û hindek herêmên Asyayê dijîn.
Tayên zimanên Slavî
Zana zimanên Slavî dabêşî sê tayan dikin:
Tacitus
Jiyana wî
Tacitus pz. 65 di dema Neroyê li Galyayê ji dayik bû. Zarokê malbatekî gumreh bû ji ber wê perwerdeyekî taybet stand. Berhemên Cicero û yên Quintilianê xwend, perwerdeya retorîk û dadî stand. Ew û hevalê wî Plînyê xort beşdarî dadgeha hiqûqê yên Romayê bûn. Wextekî pê re keça parêzgara Brîtanyayê re zewicî. Xezûrê wî Gnaeus Julius ti bibûya mijara pirtûka wî Agricolayê.
Mehsere
Mehsere an masera an mahser bi erebî ye û derekê ku tê de tirî pêdikin. Mehsere du curnên di tehtî de kolandi ne. Di curna mezin de tirî pêdikin(di esirînin) û ava tirî di qulikê re derbasî curna biçûk dibe. Ji vî karî re dibêjin mehsere pêkirin an jî tirî pêkirin. Tirî bi giştî mêr pêdikin. Mehnê ku tort û papî xwe xwe here binî kevirê hewargê hûrdikin diavêjin ser tirî. Ava tirî ya ku çûyî curna biçûk bi satilan dibin dikine beroşan û dikelînin.
Kîçwa
Zaravayê Keçua yê herî berbelav Kêçuaya Başûr e. Gelê Kichwa yê Ekuadorê bi zaravayê Kîçwa diaxivin; li Kolombiyayê, gelê Înga bi Înga Kîçwa diaxivin.
Tercil
Tercil, gundekî girêdayî navçe Hezro ya ser bi Amedê ve ye.
Endamok
Endamokên bêparzûnî: Sentrozom û Rîbozom
Redkî (eşîr)
Bereka Bekirî di nava eşîra Redkî de
Navê bavekî (berek) eşîra Redkî, Bekirî ye. Bekirîyên Redkî, navê kalikê xwe Melle Bekir hildane. Ji ber navê Bekirî, gelek kes hew dizanin eşîra Redkî û eşîra Bekiran yek in. Lê ev ne raste. Di nava eşîra Pîrebadî de jî Bekirî heye, di nava sipkiyên Rewanê de jî berekeke bi navê Şêxûbekira heye. Her wusa eşîreke ereban a bi bavê Bakran heye.
Girnasir
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirovan û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Girnasir 301 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 52 e.
Rêwî
Helbestvan Azad Zal, piştî dîwana xwe ya Teşî, bi dîwana Rêwî derkete pêşberî xwendevanan.
Xanik, Hezro
Xanik, gundekî girêdayî navçe Hezro ya ser bi Amedê ve ye.
Kedîr
Kedîr (bi tirkî: Yolüstü), gundekî ser Sasona Batmanê ye.
Amt Hagenow-Land
Hagenow-Land şaredariyeke kolektîv (Amt) a navçeya (Landkreis) Ludwigslust-Parchim li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Étainhus
Étainhus, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Cano Amedî
Cano Amedî, di 21ê adara 1959an de li gundê Eskar (bi romî: Yaylak) mezra Gohermê ya girêdayî Qulp a navçeya Amedê hatiye dinyayê.
Glary Utilities
Taybetmendiyên Bernameyê
Ji hêla dezgehên fermî û raya giştî ve gelekî tê bikaranîn. Hêza wê bernameyê ji hêla lijneyên fermî ên parastinê ve hatiye piştrast kirin. Veherînerê kompîtera ye.
Pirsa Mûsilê
Mûsil di serdema osmaniyan de
İbrahim Hilmi jî di berhema xwe de wiha behsa Mûsilê dike;
Glary Utilities
Taybetmendiyên Bernameyê
9. Şûn û Hêmayan Pakkrin. Paşeroja înternetê û dendikan, şop û hêmayên kesane paqij dike.
Nîşana qeydê
Nîşana qeydê yan Etîket markayeke bazirganî ya stran yan qeydên muzîkê ye ku xwediya vê stranê nîşan dide. Gelek caran, nîşana qeydê bi şîrketa weşandina rêve dibe ku bi tenê marka, koordîneyên hilberînan, çêkirin, belavkirin, bazargerî, pile û dûvçûna mafên kopîkirina ji bo dosyayên deng û vîdeo yên stranê ye; kadroyên rêvebirînên jîrî û pêşketina hunermendên nû ("hunermend û repertuwaran" an "H & R"); û xwedan peymanên bi hunermendên tomarkirinê û kadroyên xwe. Têgeha "nîşana qeydê" ji qeydan an jî etîketan wek tê zanîn û li navenda qeyda vînîlê ya maskeyên dîmena navên çêker e, ku bi agahiyên din ragirtin.
Pirsa Mûsilê
Îdiayên tirkan
Elbete herdu dewletan delîlên xwe nîşan didin ku mafê wan li ser Mûsilê heye. Lê pirsa Mûsilê bi temamî nehate çareser kirin. Di encamê de Peymana Lozanê hate destnîşan kirin. Her çend Pirsa Mûsilê nehatibe çareser kirin jî rêbaza çareserkirina Pirsa Mûsilê hate diyar kirin.
Aram Serhad
Jîyan
Sevinç heta niha li Tirkiye, Kurdistan û Ewropayê li gelek cihan konseran kiriye. Di Kanûna 2015’an de ji ber axaftina li ser dikê û stranên ku di Newroza 2013’an de gotine hate girtin. Piştî demekê hat berdan.
Glary Utilities
Taybetmendiyên Bernameyê
Venêrîna Bilez-Bilez Windowsê kontrol dike
Pirsa Mûsilê
Peymana Brîtanya û Iraqê (13 kanûna pêşîn 1926)
Di 18ê kanûna paşîn a 1926ê de parlamena Iraqê mandateriya Brîtanyayê ji bo 25 salan dirêj kir. Di 18ê sibata 1926ê de parlamena Brîtanyayê, ev biryara parlamena Iraqê pejirand.