cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pasly
Pasly, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Sikçûnî kûtûpir be êşîriya kolî
Sikçûnî kûtûpir be êşîriya kolî (bi inglîzî: Acut Diarrhea of Escherichia Coli) corêke leskçûn be hoy bektîriyay (E. coli) êşîriyay kolaweye û be zorî lesawa mindalî biçûkda derdekewêt. Bektîriya le gewreda debête hoy sikçûnî xonawî û hendêkcarîş debête hoy hewkirdinî kondamî mîz.
Afrîkaya Bakur
Afrîkaya Bakur navçeya bakura parzemîna Afrîkayê li bakura çola Sahara dikeve ye.
Xetay (parêzgeh)
Navçeyên parêzgeha Xetayê
(*): Navçeyê Navend
Pitik
Werar
Di çar hefteyên pêşîn de zarok wek nûza jî tête navandin. Piştî sala yekem a jiyanê, temenê mendalî tê şopandin.
Banaqs
Banaqs, gundekî bi ser paytexta Kurdistanê Amedê ve ye.
Isparta
Herêm ji aliyê aboriyê ve dewlemend e. Karê tûrîzmê jî tê kirin.
Juklavatnet
Juklavatnet, goleke di nava sinorê parêzgeha Hordalanda Norwêcê de ye. Pîvana perava golê 12,24 km û bilindahiya ji asta deryayê 1 060 mêtre ye.
Tore
Çîna demarî
Çalika navendî, fovea tenê xaneyên qoçekî lixwe digire, hejmara xaneyên çîlkeyî her ko ji çalika navendî dûr dikeve, zêde dibe. Tîrojên ronahiyê dibe sedema guherina kîmyayî li pîgmentên xaneyên ronahiyewergiran de. Gava ronahiyewergir (xaneyên qoçekî an jî yên çîlkeyî) ji aliyê tîrojên ronahiyê ve tên hankirin, sînyal ji xaneyên qoçekî û çîlkeyî derbasî demarexaneyên çîna toreyê dibin û erkê kar didin destpêkirin.
Kaşiyan
=Dûmahîka wan= Di dema "Enlil Nadeen " de, paşayê padîşahên Kaşî, di sala 1157 berî Zayînê de, keyaniya Kaşiyanê pir lawaz bû, ji ber vê yekê serokê Elamî, "Shutterk Nakhnet", êrîşî welatê Babîl kir, bajaran dagir kir û wêran kir, û padîşahên Kashin yên paşîn ji holê rakir. Elamiyan ji Babîl û bajarên din bêhejmar xenîmet û gelek perçe peykerên xweda, obelisks û xezîneyên perestgehê veguheztin; Gelek ji van xenîmetan ji hêla mîsyona kolandinê ya Frensî ve hat dîtin ku di sala 1902-an de li Sûsa, paytexta Elamîtan li 2.ranê dixebitî. Di nav tiştên ku hatin dîtin de obelîska navdar Hammurabi û obelisk Naramson, û bi sedan kevirên sînor ên ku bi sembolên xwedawendan hatine xemilandin.
Laura Coleman
Laura Coleman, ( li Melton Mowbray, Îngilistan) model aktrîs û fenomenê medyaya civakî ya îngilîzî ye ku ji aliyê MODELS 1 ve tê temsîlkirin. Coleman di 22 saliya xwe de pêşbirka bedewiyê ya Miss England 2008 qezenc kir û Îngilistanê li pêşbirka Miss Worldê temsîl kiriye.
Batîrîk
Batîrîk, gundekî bi ser paytexta Kurdistanê Amedê ve ye.
Tixûjiqo Qizbeç
Tiẍûjiqo Qizbeç Şeretliqo (bi çerkezî: ШэрэлIыкъо Тыгъужъыкъо Къызбэч, Ṩərəl'ıqo Tığujzıqo Qızbəç [ʃaraɬʼəqʷa təʁʷəʐəqʷa qəzbatʃ]; bi navên Kazbek, Ẍezil Bek an Gûzbek jî tê nivîsandin) leşker û fermandarekî çerkez e ku Qizbeç di şerê Rûs û Çerkezan de yek ji rêberên çerkez ên herî bibandor bû.
Ereb
Dîrok
Piştî mirina Muhemmed di sala 632an de, artêşên Raşidûn dest bi kampanyayên fethê kirin û Xelîfet, an Împeratoriya Îslamî, ku yek ji mezintirîn împaratoriyên dîrokê ye, ava kirin. Ew ji împaratoriya Erebî ya berê ya Queen Mawia an jî Împaratoriya Palmyrene ya Asûrî-Ereb mezintir bû û dirêjtir bû. Dewleta Reşîdûn dewleteke bi temamî nû bû û ne mîna mîrektiyên Ereb ên sedsala xwe yên mîna Himyariyan, Laxmîdan û Xesaniyan bû.
Ebasî neviyên Abbas ibn Abd al-Muttalib, yek ji apên herî biçûk ên Mihemed û ji heman eşîra Benû Haşim bûn. Ebasîyan serhildanek li dijî Emewiyan bi rê ve birin û di şerê Zabê de ew têk birin û bi bandor li serweriya wan li hemû deverên Împeratoriyê ji bilî Endulusê bi dawî bû. Di sala 762an de Xelîfeyê Ebasî yê duyem el-Mensûr bajarê Bexdayê damezrand û wek paytexta Xîlafetê îlan kir. Berevajî Emewiyan, Ebasiyan ji aliyê kesên ne-ereb piştgirî didan.
Nevşehir
Di qeydên dîrokî de navê bajêr wekî Seandos, Nissa, Muşkara cih digire. Osmaniyan bi Farisî gotine Newşehr (bajarê nû) û navê îro wiha hatiye holê. Rûber 568 km², gelheya parêzgehê zêdetirî 100.000 e. Navçeyên Nevşehirê: Navenda bajêr, | Acıgöl | Avanos | Derinkuyu | Gülşehir | Hacıbektaş | Kozaklı | Ürgüp
Zimanên hind û ewropî
Reh û peresendî
Welatê gelê kal û bavên hind û ewropiyan li ku der e, ew jî baş nayê zanîn. Ewropî dibêjin ew bakûra Derya Reş e. Lê dîroknasên arî, bi taybetî kurd, dibêjin ew çiyayên Zagros, ango Kurdistan e.
Kartaca
Kartaca an jî Kartago (bi zimanê fenîkî: קרת חדשת, Qart-Hadašt ango bi kurdî "dewleta Nû") dewleteke dema Antîk li Afrîkaya Bakur nêzî îroj Tûnis serfirazî ajotî bû. Paytexta Kartacayê bi hevşêwe navê bû. Niştêwarên Kartacayê ji aliyê romayiyan de wek pûnikan (ji Fînîkyayê hat afirandî bû) dihat navandin. Ew dera Kartacayê serfirazî ajotî bû îroj di fransî de wek Carthage, erebî jî wek قرطاج Qartaca) tê navandin û li Tûnis e.
Sazî
Dewleta Kartacayê di sedsala 9em b.z. an sedsala 8em b.z. ji aliyê fînîkiyan ve li bajarê Sûrê (Tyre, Libnan) hatî bû sazandin. Ew wek Qart-Hadast ango wek dewleta Nû hatî bû navandin. Gorî hin arkeolojîk delîlan saziya wê wek 814 b.z. tê dîyarkirin.
Dema fînîkiyan
Di herdu sedsalên pêşin kartacayiyan li Sûr serbixwe bûn. Paş welatê fînîkiyan di 6'emîn sedsala b.z. de ji aliyê persan ve hat dagir kirin şûnda ewna ji fenîkiyên kevin bi tûnî bû bûn. Ji pê re wan bi komkeştîya xweya bihêz li Sîcîlya, Sardînya, Korsîka, Balearan, beravên Afrîkaya Bakur, beravên Spanyaya li başûr Deryaya Navîn kolonî peyda kirin. Dema bi Yewnanistana Kevn têkoşîn kirin jî wan hêza xwe dewam kirin. Wan bi etrûskan ve li ser yewnanan bandoreke mezin kir.
Esra Seadetê
Esra Seadetê di dîroka îslamê de ji bo serdema pêxember Muhemmed tê gotin. Li gorî hinek çavkaniyan ji bo serdema çar xelîfeyan (Ebûbekir, Omer, Osman û Elî) jî tê gotin.
City Hunter (rêzefîlm)
Lîstikvan
Serokkomara Korêya Başûr yê destpêka rêzefîlmê ye, yek ji mirovên planker ya operasyona sala 1983'yê ye û ji bo alîkariyê soz dabû. Endama yekaneyê ku dizane Lee Jin-pyo dijî û wê ji bo tolhildanê dîsa vegere, lê titişt nake. Paşê derdikeve holê ku ew bavê Lee Yoon-sung'ê ya rast ew e û we ji Lee Jin-pyo re wek zirkur daye.
Senizîq
Senizîq, gundekî ser bi navenda bajarê Serab li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Friedrich Tenkrat
Nivîskarî
Friedrich Tenkrat di heman demê de ji bo rêze romana polîsî ya weşanxaney Bastei Jerry Cotton gelek roman û bergên kaxezî nivîsand (di nav de bergê salvegerê 500 "Lebenslänglich für Phil Decker").
Nîvgirava Sîna
Dîrok
Di 1948an de Misirê li ser Sîna re êrîşa dewleta nû saz kirî Îsraêlê kir. Di Dema Şerê Ereban û îsraêlê de Îsraêl keta bakur rojavaya nîvgirava Sîna. Lê bi çap kirina Amerîka û Brîtanya re li Sîna şunda vekişî bû. Ji pê Peymana Armîstîka 1949 (Armistice Agreement) di 1949 re wek Şirîta Xezeyê bi sînora Îsraêl û Misir be şunda derbaza Misir bû.
Weilburg
Weilburg bajarokekî navçeya (Landkreis) Limburg-Weilburg li Hessen, Almanyayê ye.
Tovav
Prostat
Rijênê prostat di hewzekelênê de, li bin mîzdankê li pêşiya tortorîkê de cih digire, beşa jorê mîzerêyê dipêçe, ango mîzerê di nav prostatê de derbas dibe. Rijênê prostat derdanên xwe bi navbeynkariya cogikan rasterast der dide nav mîzerêyê. Derdana prostatê şileyek mîna şîr e. Di nav şileya prostatê de hin enzîmên meyînê, dijepeydaker û madeyen alkalî heye. Di dema avêtinê de masûlkeyên guşer (bi înglîzî: sphincter muscle) ên prostat û mîzdankê, coga mîzerêyê heta mîzdankê digirin, bi girtina coga mîzerêyê rê li ber sperm û tovavê tê girtin ko ber bi nav mîzdankê neherikin. Dema mîzkirinê, masûlkeyên prostatê, cogên tovavê digirin nahêlin mîz tevlê tovavê bibe. Ango di laşê mirov de avêtin û mîzkirin di heman demê de rû nade.
Ruppertsberg
Ruppertsberg şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bad Dürkheimê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Otomobîla elektrîk
Otomobîla elektrîk wesayitek e ku ji hêla yek an çend motorên elektrîk ve tê meşandin û tenê enerjiya ku di pîlê de hatî hilanîn bikar tîne.
Niğde
Niğde navê bajar û parêzgehekê Tirkiyê ye. Rûber 7.312 km², gelhe 364.707 (2019) e. Parêzgeh di Anatoliya Navîn de cihdigire.
FK Panevėžys
Serkevtinên lîgê
Pirma lyga (D2): 1 LFF taurė: 1 Supertaurė: 1
Çiğdem Aslan
Rexneya mûzîkê
Muzîka Çiğdem Aslan di medyayê de pir erênî tê pêşwazîkirin. Digel gotarên di çapemeniya pispor de, gotarên di rojnameyên rojane de derketin. Herdu rojnameya Guardian a brîtanî û rojnameya belaş Evening Standard gotarên xwe yên berfireh dan. Hevpeyivînek bi wê re ji hêla rojnameya fransî Libération ve di sibata 2014an de hate weşandin. Her çend kovara çandî ya viyenewî ya bi navê Cultural News derbarê wê de dibêjin " Berfînxaneke agirîn ji Tirkiyeyê", ew kovar ema di qursê de pir tişteyî dibe. Portala Internetê ya Deutsche Welle, Qantara.de, li ser gera yekem ya Ewropî ya Çiğdem Aslan, ku li Berlînê dest pê kir, ragihand, û muzîka wî wekî "stranên derketî" û Rembetiko wekî "Bluesê egeyî " binav dike.
Projeya Roja Piştî
Rêxistin, Piştgirî û diravî
Di bin rêberiya komîteyeke Sûrî ya Cîbicîkirinê, proje bi riya Enstituya Amerîka ya Aştiyê hatiye meşandin ligel hevkariya Enstituya Almanî jibo Karûbarên Navneteweyî û Ewlekarî (Stiftung Wissenschaft und Politik, SWP). Pisporên teknîkî yên rêber nêrîn û piştgiriya danûstandinên grûpan kirine. Komîteya Cîbicîkirinê rêkeftiye ku xwe wekî rêxistineke ne qezencbir bide nasîn û projeya Roja Pişt re li Belcîkayê were tomar kirin. Ofîseke demkî dê li Stenbolê vebe û Toreya Piştgiriya Veguhestina Sûriyê dê çavdêriya pêşveçûn û pêkanîna pêşniyarên nû bike ku ji aliyê grûpên kar di sê warên girîng de werin destnîşan kirin: reforma kerta ewlekariyê, dadmendiya veguhêz û desthilata yasayê. Çalakiyên projeyê ji aliyê Wezareta Derve ya Amerîka, Wezareta Derve ya Swîsrayê, Rêxistina Holendî ya ne Hikûmî (Hivos) û Rêxistina Norwêcî ya ne Hikûmî (Noref) ve di warê diravî de hatiye piştgirtin. Herwiha, Wezareta Derve ya Almanyayê bi şêweyekî girîng piştgiriya projeyê kiriye ku serkeftî be.
Endamên Komîteya Cîbicîkirinê
Salam Kawakibi
Miss Grand International
Lîsteya serketiyên vê pêşbaziyê
Têbinî: Anea Garcia di 23'ê adarê 2016'yê de dîskalîfiye bû û duyemîn berendama Awistrelyayî, Claire Elizabeth Parker, kirin yekem serketa pêşbaziyê.
Zimanên îranî
Zimanên îranî yên rojhilat
Bakûr
Başûr
Zimanên îranî yên rojava
Bakur
Partî (mirî ye) Başûr
Zimanên îranî yên nû
Başûrê Rojhilat
Şeva gurik
ji adetin vê şevê ewe ku xwe ser agir de dihawêjin(derbas dibin).
Emîne Demîr
Emîne Demîr yek ji midûrên nivîsan ên rojnameya bi kurdî ya rojane Azadiya Welat e. Demîr yekemîn Xwediya rojnameyê ya jin e ku dema Azadiya Welat bi rojane weşanê dike ye.
Tîna rojê (pirtûk)
Tîna Rojê navê pirtûkê ya nivîskar Hîlmî Akyol e. Cure ya pirtûkê helbest e.
Anshan, Liaoning
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2010an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 3.645.884 kesî
Fournes-Cabardès
Fournes-Cabardès, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Ûdlana Jêrîn
Ûdlana Jêrîn gundekî ser bi nahya Soma Biradostê bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Bedayiulluxe
Ferhenga Bedayiulluxe di orîjînala xwe de, kurdî-farisî bû. Ew ji hêla mêjûnûs û dîroknasê kurd Elî Ekber Kurdistanî ve di salên 1869-1870yî de hatiye nivîsandin. Li Tehranê ji hêla lêkolînerê kurd Mihemed Reûf Tewekkulî ve hatiye belavkirin di sala 1985'an de. Bêhtirî 2500 wêjeyên kurdî yên resen têde hene, ku nivîskar ew ji devên kurdên Sine yê wergirtine. Hêjayî gotinê ye ku Jan Dost ew niha bi kurdî-kurdî jî amade kiriye.
Ji devê Mehemedê Ûsivê Goçkar (pirtûk)
Çavkanî
https://www.amazon.com
Zeydiya
Zeydiya, gundekî bi ser Êliha Batmanê ve ye.
Şaristaniya sumeriyan
Li ser dîrokê sumeriyan bidest nivîsandinê hata kirin. Lê divêt ku em bêjin, haya iro ji, hê nuqtên ku divêt ku werine rohnî kirin di derbarê wan de hene. Hê ji, dîrokê sumeriyan de baş û bi tememî ne hatiya zelalkirin. Gelek kêvarbarên wan ji bîn ardê derketin. Wan kêvarbaran, di derbarê wan de pir agahî dana me. Di derbarê dirokê wan de, di derbarê jiyan û rewşê wan de pir zanebûnên girîng dana me.Lê belê, hê ev yek têre nakê ku em wan bi tememî fahm bikin. Sumeriyan, dirokeke ku pir dîrêj jîn kirin. Di naqabîna Diclê û Firatê de jîn bûn û şaristaniyeke pir mazin û demdirêj avakirin. Bi hizir û nêzîkatiyên xwe û bi pêşketinên bi xwe re pêşangî ji demên pişt xwe re kirin. Bi hebûn û hizir û nêzîkatiyên xwe bûne hîmê gelek şaristaniyên ku pişt wan re hatin û bûn.
Çavkanî
çîrokên keçelok(Abdusamet yigit)
Kawabata Yasunari
Kawabata Yasunari (jdb. 11ê hezîranê 1899 li Osaka – m. 16ê nîsanê 1972 li Zûşî, xwe kujtin) yek ji nivîskarên Japon bû û di sala 1968î de Xelata Nobelê ya wêjeyê wergirtibû.
Zaroktiyeke awarte derbas dike. Hêj di du saliya xwe de sêwî dimîne û ji aliyê xaltiya wê xwedî lê tê derketin. Piştî bidawîkirina dibistana amadeyî dest bi karê rojnamevaniyê dike. Tevlî şerê cihanî yê duyemîn nabe û li dijî şer derdikeve. Xwe bi jehra gazê dikuje. Ji ber ku li dûv xwe ti nîşane nehiştiya, hêj jî hin kes dikevin şikan.
Qeyserî (parêzgeh)
Parêzgeha Qeyserî yan Mazaka (navê berê yê bajêr Kaisareia,, bû , , navê fermî yê îro Kayseri ye) parêzgeheke Tirkiyeyê ye.
Lîsteya gundên şewitandî li Bakurê Kurdistanê
Çelê
(tr:Çukurca)
Kabilcevz
(tr:Sason)
Midyad
(tr:Midyat)
Pîran
(tr:Dicle)
Milazgir (Melezgirt)
(tr:Malazgirt)
Kop
(tr:Bulanik)
Xozat
(tr;Hozat)
Mucîzeyên Quranê
Ji ber ku tiştê li ser zanista astronomî û erdnîgariyê û hwd. di sedsala 20'an û sedsala 21'an de bi zanista naha ve tên zanîn îjar di Quranê de jî 1400 sal berê nîşan dide.
Mucîzeyên matematîkî
Ji xwe salekî 365 roje, rojên meha derdorê 30 roj in, û meh jî 12 ne.
Mucîzeya gerdûnê
Ev agahiya firehbûna gerdûnê di Sedsala 20'an de hate zanîn. Her wiha zanyarê DYAyê Edwin Hubble sala 1929'an de asîman bi teloskopê ve lêkolîn kir kû tê derxist gerdûn herî diçe fireh dibe, Lê ev agahî di Qur'anê de 1.400 sal berê qal kiribû ku gerdûn herî diçe fireh dibe.
Mucîzeya rûgehê
Di sûreya enbîya ayeta 33îyan de waha dibeje:
Mucîzeyên dîrokê
Di sureya rûm de jî waha dibeje;
Dîroka Başûrê Kurdistanê
Hewlên rewşenbîrên kurd li Stembolê
Lê ev hevgirtina kurdên Stembolê jî wek xwe nema, di nav van kurdan de fraksiyonên cuda cuda derketin. Seyîd Ebdulqadir û hevalên wî dixwast di nav osmaniyan de bimînin û divê kurd alîkariya osmaniyan bikin. Yanî otonomî di nav osmaniyan de dixwastin. Serê fraksiyona din Emîn Alî Bedirxan bû ku wî jî diparast ku kurd bikevin di bin sîwana hêzeke mezin de, ne ya Osmaniyan de. Yanî mandateriya ingilîzan dixwastin. Di dawiyê de Emîn Alî Bedîrxan û endamên din yên malbata Bedirxaniyan Cemiyeta Teşkîlata İctimiyeya Kurd ava kirin. Memduh Selîm Beg jî Partiya Demokrata Kurd-1919 ava kir.
Peymana Sevrê (20 tebax 1920)
Her çend li konferansan de biryarên wiha bên girtin jî, li Anatolyayê jî berxwedana hêzên Kemalîst mezin dibû. Di hidûdê Rojavayê Kurdistanê û Bakurê Kurdistanê şerê Tirkiyeyê li dijî Fransayê sekinî. Fransa li dijî Sevrê poşmaniya xwe qebul kir û li gel Tirkiyeya kemalîst pêkhat. Jixwe piştî Fransayê dewletên din jî hêdî hêdî destnîşanên xwe vekêşan. Necat Ebdula li ser helwesta Fransayê wiha dibêje;
Hewlên Şêx Mehmûd Berzencî (1919-1931)
Ev şer şerê parvekirina Kurdistanê bû. Kurdistana osmaniyan bû sê parçe. Bi hevpeymana Sykes-Pycot jî ev parvekirin hate fermîkirin. Li Tirkiye, Suriyê û Îraqê kurd ji hev hatin veqetandin. Kurdên Îraqê bi taybetî ketin bin desthilata inglîzan. Dema Başûrê Kurdistanê ket bin desthilata inglîzan de nerazîbûnên kurdan rûdan. Li Zaxoyê yekem serhildana dijî inglîzan çêbû ku kurdên deverê nexwastin ji hêla inglîzan ve bên rêvebirin. Bi taybetî eşîra Goyiyan li dijî inglîzan serî hildabû.
Di kanûna paşîn a 1919an de jî li devera Amêdiyê li dijî inglîzan nerazîbûn hatin nîşandan. Di dawiya salê de ev nerazîbûn bi çekên giran hat aştkirin.
Rêxistinên polîtîk
Li sala 1930ê Komeleya Lawan ava bû. Ji ber nebûna partiyên kurd li sala 1934ê ev komele beşdarî Partiya Komûnîst ya Iraqê bû.
Hewlên Xelîl Xoşevî (1935-1936)
Piştî têkçûna kurdan Xelîl Xoşevî û hevalên wî li dijî artêşa İraqê dest bi çalakiyan dike, gelek baregehên Iraqê distîne. Ehmed Nadir di pevçûneke li gel tirkan de jiyana xwe winda kir. Xelîl Xoşevî jî li adara 1936ê hat girtin û bidarve kirin
Şoreşa Barzanî
Di dawiya sala 1943yê de di navbera heyetên hikûmeta Iraqê û hêzên Barzanî de danûstandin tên kirin. Şertên heyeta Barzanî ev bûn ;
Çûna Barzanî bo Sovyetan (1947-1958)
Barzanî 19ê kanûna paşîn a 1948ê li Bakûyê konferansek li darxist. Di encama konferansê de biryar hat girtin ku di radyoya Bakûyê de weşana kurdî dê were kirin û rojnameyeke kurdî dê were vekirin.
Xebatên PDK-I (1945-1958)
Di hilbijartinên sala 1954ê de partiyê li gel Partiya Komûnîst ya Iraqê bihevra tevlî hilbijartinan bûn. Herdu rêxistin jî li dijî Pakta Bexdayê bûn.
Şoreşa Îlonê 1961
8ê tîrmeha 1962yê dewleta Iraqê li Qilabana girêdayî Hekariyê, wî wextî navê wê Gerûr bû, êrîşek anî ser herêmê. Her wisa 15ê tebaxê jî dîsa êrîş anî ser herêmê. Îdiya wan ew bû ku kurdên Iraqê revîne Tirkiye û Tirkiye jî alîkariya wan dike. Ev pirsgirêk di navbera van dewletan de bû sedemên xerabûna têkiliyan.
Zilma li ser kurdên feylî
Di salên 1945an de ji aliyê hindek ticar û rewşenbîrên feyliyan ve Komeleya Feyliyan hate ava kirin. Vê komeleyê ji bo zarokên feyliyan du dibistan ava kirin. Ji bo çakkirina jiyana feyliyan gelek xebat dikirin. Li sala 1968an de ji aliyê partiya Bees ve ev dibistan û rêxistin tên girtin.
Meylên siyasî ya kurdên feylî
Bi dûçûna Hanna Batatu, piştî salên 1947an jimara kurdên feylî di nav Partiya Komûnîst ya Iraqê de pir zêde bû, heta ku pirraniya ji 49 kesên girîng kurdên feylî bûn yên Bexdayê. Ezîz El-Hac yekemîn endamê navendî ya partiyê hatibû hilbijartin ku kurdê feylî bû. Piştî çend salan di komîteya leşkerî ya Partiya Komûnîst de jî endamên kurd diyar bûn
Li sala 1974-1975ê de kurdên feylî bi taybetî ticaran, karsazan û hûnermendan gelek piştgiriya PDKê û pêşmergeyan dikir hem ji aliyê pere ve hem jî ji aliyê menewîyat ve.
Avabûna YNKê
1ê xizîrana 1975ê daxuyaniya avabûnê hate dayîn. Li Şamê, Beyrûtê, Qahîrey Trablusê ofîsên xwe vekirin.
Serhildana Ranyayê (7 adar 1991)
Piştî şerê Iraq û Kuweytê li sala 1991ê, bi taybetî welatên li Kendava Besrayê bûn cihê dewletên rojavayî, bi taybetî jî DYAyê. Piştî têkçûna Iraqê li dijî Kuweyt û dewletên rojavayî, li Iraqê bi taybetî li bajarên kurdan li Ranya û şîiyan serhildan li dijî rêvebirina Sedam Huseyn hate kirin. Hêjayî gotinê ye ku Partiya Sosyalîst ya Kurd roleke girîng di vê raperînê de lîstibû. Berî ku serhildan destpê bike,29ê kanûna paşîn a 1991ê partiyên kurd ji cehşan re efûyek daxuyand û ew jî tevlî serhildanê bûn. Di encamê de gelek bajêr ketin bin destê serhildêran de. Li Başûrê Kurdistanê li Ranyayê ji aliyê gel ve raperîn hate destpê kirin kû hemî partiyên kurdistanî ku pdk, ynk, pkk, îslamî tê de. Lê hêzên Iraqî piştî vemirandina serhildanên Şîiyan vegerîn bo Kurdistanê û yekûyek bajarên kurdan dagir kirin. Di encamê de gelek kurd ber bi sinorên Tirkîyeyê û Îranê ve bûn koçber û qeyranên însanî derketîn. Tirkiyeyê û Îranê jî nedixwast van kurdan werbigirin welatê xwe û dixwastin li Iraqê bimînin.
Ambargoya Iraqê li ser kurdan
Komara Iraqê di çiriya pêşîn a 1991ê de ji Duhok, Hewlêr û Silêmanî derket û dest bi ambargoyê kir. Her wisa Akrêya girêdayî Mûsilê û Derbendîxana girêdayî Diyalayê jî ji kurdan re hêla
Avabûna hikûmeta Başûrê Kurdistanê (1992)
Partiyên beşdarî hilbijartinê bûn;
Partiyên din yên beşdar bûn;
Di hilbijartinê de bend hebû ku divê eger partiyek dixwaze bikeve parlamena Kurdistanê %7 dengan bêhtir werbigire.
Birakujî (gulan 1994 - 17 îlon 1996)
Bi rêya Wezareta Derve ya DYAyê, di navbera PDK û YNKê de hevdîtin hatin kirin. Di encamê de li sala 1998ê herdu partî lihev hatin. Silêmanî ji bo YNK ma, Hewlêr û Duhok jî ji bo PDKê man. Di navbera herdu herêman de jî hêzên tirk wek zêrevan hatin binecih kirin. Lê piştî du-sê salan têkilîya herdu herêman xurttir lêhat û ji hêza tirk xwestin ku ji herêmê derkevin. Di dawîya sala 2002yê de jî YNKê beşdarbûna parlamena Hewlêrê pejirand û tevlî parlamenê bû.
Parêzgehên Nîjeryayê
Nîjerya ji 36 parêzgehan (wîlayet) û yek hêrema federal ya paytextê (Abuja) pêk tê.
Nefron
Lûleka badayî ya dûrî
Nefron bi beşa lûleka badayî ya dûrî bi coga berhevkirinê ve girêdayî ye. Lûleka badayî ya dûrî ji rûkeşexaneyên şeşpalû yên sade pêk tê. Lê rûkeşexane wirdememîle lixwe nagirin. Lûleka badayî ya dûrî di tûkila gurçikêde cih digire. Rêkxistina xestiya potasyum(K+), klsiyum(Ca+2) û NaCl û pH ya şileya laş, karê serekî yê lûleka badayî ya dûrî ye. iyonên wekî potasyum (K+ ) û hidrojen (H+ ) ji aliyê xaneyên lûleka badayî ya dûrî ve tên derdan û tevlê şijûnê dibin.[11]
Parzûnkirin (filtration)
Parzûnkirina li glomerulê ji ber bandora hin hokaran rû dide.
Hejîr
Dara hejîrê ji kevintirîn darên li ser rûyê erde ye, ev dar ta 15 mitran bilind dibê, xêzmîla siha darê di nîvê rojêde ta 12 mitre erd digrê, ji ber siha wê a tarî razana di bin dara hejîrê de pir xweşe.
ji ber bilindbûna asta Şekir di hejîrêde dibe wek cavkanîyek înêrciyê yî xurt ji bo karê mêjî û masulkên laşê mirov Ji ber ku zengînîya hejîrê bi Kalisyom pir heye ji bo parastina hestîyên laşê mirov ji nexweşîyên hestîyan wek hestî xûrumandinê bi taybetî li ji bo kal û pîran pir başe. Hejîr pir bi sûde ji bo nexweşîyên dil û damaran, herwiha ji bo parastina rovîya zirav û kolonê mirov ji nexweşîya penceşêrê. ji bo nexweşîya Gaut bi berfirehî tê bi kar anîn. Ji bo dermankirina nexweşîya rovîyên lawaz, çi li cem pîra çi jî li cem zoroka bê, 6 heb hejîrê pijiyayî/gihayî yan ziwakirî û qedehek donê zeytunê û leymunek baş hurkirî, hemî tev de têxin sênîkekê de û 24 saatan bihev re bihêlin û duvre her roj bi xurînî 2 kefciyan bixwin.
Quran
Kitêbên pîroz ên berê Quranê
Kitêba yekê ku li gorî bawermendan ji aliyê Xwedê ve hatiye erdê Tewrat e. Xwedê ew bo Mûsa rêkiriye. Lê ew 750 salan pistî nazilbûna xwe hate komkirin. Dawid, texmînen, berî Mîladê, sedsalê 10'an de jiyaye. Xwedê Zebûr ji bo xatirê wî rêkiriye. Bo Tewrat û Zeburê, bi hevre "Ahd-î, Atîk" tê gotin. Berî Mîladê di sala 1200‘an de dest bi nivîsandina wan hatiye kirin û ev yeke 1000 salan dewam kiriye.
Çêbûna Qur'anê
Qur'an li gor van bingehînan hatiye rêzkirin:
Qur'ana bi Kurdî
Qur'anê, berê Mamoste Hejar zivirand zimanê Kurdî piştê wî ji aliyê Husein Muhammed ve hate wergerandin. Li tirkîye ji di sala 1997an de ji alîye Abdullah M. Varlı ve ziviri zimane kurdi. Wegereke din di malpera al-shia.com de heye. Qur'an ji aliyê Mele Muhemmed Şirîn ve hatiye wergerandin. Bi navê Tefsîra Şirîn.
Pierre Reverdy
Di dema xwe de ji aliyê Soupault, Aragon û Breton ve helbestvanê herî mezin ê dijî hatiye pejirandin.
Helbestek ji Reverdy
leqînek nayê ji axê
dlop bi lerzin li serikê guliyan
Yodel
Belawbûn
Rekora cîhanê ya di yodelxwendinê de ji aliyê Roland Rosskogler'ê awûstûryayî ve hat lêkirin: wî heta 14 saet û 37 deqqe bê sekin yodel kiriye. Peter Hinnen jî rekorekê diparêzê: Wî di sala 1992'an de 22 dengên yodelê di saniyeyeka tenê de xwend û bi vê yekê kete nav pirtûka Guinesssê. Herwiha, kevneşopa yodelê bi strana Oesch’s die Dritten'ê ya bi navê „Ku-Ku Jodel“ di sala 2008'an de kete nava stranên herî serketî yên Swîsrê.
Herxheim am Berg
Herxheim am Berg şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bad Dürkheimê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Pignicourt
Pignicourt, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Şakiro
Dîskografî
Li gorî berhevkirin ên nûjen albûmên Şakiro
Exbaru't-Tiwal
Berhem cara yekem ji aliyê V. Rosen di nav nivîsên Leningradê yên Sankt Petersbûrg de hatiye dîtin. Niha li pirtûkxaneya Sankt Petersbûrgê ye.
Ûzan, Melek
Ûzan, Melek gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Adaptasyon
Adaptasyon veguhestina cureyekî wekî roman, çîrok, bîranîn û hwd a li şano û sînemayê û hwd. e. An jî veguhestina berhemeke ji cureyekî din a li roman, destan, çîrok û hwd.
Ûzerlû
Ûzerlû gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Perth, Awistralya
Perth bajarê herî mezin ê parêzgeha Awistralyaya Rojava ya Awistralyayê.
Yannis Ritsos
Yannîs Rîtsos (bi yewnanî: Γιάννης Ρίτσος, Giánnis Rítsos) yek ji helbestvanên nûjen ên herî mezin ên bi zimanê yewnanî bû. Rîtsos li Monemvasia di de hatiye dinê û li Atîna, Yewnanistanê di  de miriye.
Ji helbestkariya Rîtsos
Heft caran ev çem li hêşîniya ezman e.Ji nû ve
Kemal Kılıçdaroğlu
Eslê wî
Di vîdeoyên ku ji aliyê medyayê ve hatiye belavkirin dayika Kemal Kiliçdaroglu ku bi kurdî ya zazakî diaxive tê dîtin.
Pêşkît û Parkît
Ev pirtûk bi tevahî di rûpelên Wîkîpirtûk de amade ye.
Saint-Vincent-de-Barbeyrargues
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Kemal Kılıçdaroğlu
Hilbijartinên giştî yên Tirkiyê ya hezîrana 2015an
Li gorî encamên hilbijartina sala 2015an ti partiyeke siyasî nekarî bigihîje 276 kursiyên pêwîst a ku bi serê xwe bibe desthilatdar, bidest nexistin. Piştî hilbijartina giştî ya 2002an û vir ve, AKPê cara yekemîn bû ku piraniya xwe ya li meclîsê jibo desthilatdariya bi serê xwe winda kir. AKPê di hilbijartinan de ji 40,8 deng wergirt, dengên HDPê derket rêjeya ji 13,1 û li seranserê Tirkiyê û Bakurê Kurdistanê bi 80 parlementeran çûne parlamena Tirkiyeyê.
Akrostîş
Dema tîpên yekem yên rêzikên helbestê ji jor ber bi jêr ve bêne ser hev wateyekê derdixin, jê re "akrostîş" tê gotin. Yanî eger em wan tîpan danêne ber hev, dê peyveke watedar - ku mebesta helbestvanî/ê ye - çê bibe. Wêjeya tirkî de jê re "muvaşşah" yan jî "îstîhrac" hatiye gotin. Di wêjeya kevin a yewnanî û wêjeya latînî de "akrostîş" tê wateya "serê rêzikê". (Yewnanî: "akron"= ser, "stichos" = rêzik), di Farisî de jî موشح tê gotin.
Zîresf
Zîresf, gundekî ser bi navenda bajarê Serab li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Margrethe II
Ew ji Mala Schleswig-Holstein-Sonderburg-Glücksburg, şaxek Mala Oldenburgê, tê.
Bî (dar)
Bî, bîk (bi latînî: Salix) sernavê gellek cureyên daran e. Bî li derê avî û li ber çeman diçê. Biyên Kurdistanê pelçên xwe yên zirav û dirêj qasî pêçiyakê ne. Drêjiyê wê digihê 5-6 m.
Xola Spanî ya Futbolê
2009 (1 December 2009)
Difa:
Hejom:
Ordu
Rûber 5.963 km², gelhe 887.765 (2000) e. Aborî pirranî li ser çandiniya bindeqê ye.
Birstein
Birstein şaredariyeke navçeya (Landkreis) Main-Kinzig-Kreis li Hessen, Almanyayê ye.
Buyên Xwarû
Buên Jêr, navê yek ji bajarên li parêzgeha Kurdistanê ye, ser bi Rojhilatê Kurdistanê ve. Girêdayî dewleta Îranê ye.
Menasî
Menasî, gundekî bi ser navenda navçeya Baybûrdê ya parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.
Avşîna Jor
Avşîn Jor, gundekî girêdayê navçeya Mose ya Erzînganê ye.
Annapolis, Maryland
Annapolis paytextê federedûgela DYAyê Maryland e.
Barış Manço
Solo
Bi Moğollar / Kaygısızlar
Salasc
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Ellrich
Ellrich, bajarekî navçeya (Landkreis) Nordhausenê li herêma Turîngiyaya Almanyayê ye.
Varicne
Varicne, gundekî bi ser navenda navçeya Baybûrdê ya parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.
Xanşan
Xanşan gundekî ser bi nahiya nazlûyê bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Osdiq
Osdiq, Osduq, Osdoq, gundekî bi ser navenda navçeya Baybûrdê ya parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.
Xanqa, Ûrmiye
Xanqa gundekî ser bi nahiya Silîvanayê bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Ployart-et-Vaurseine
Ployart-et-Vaurseine, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Saturargues
Saturargues, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Motkî
Motkî yek ji navçeyên Bedlîsê ye. 20km li rojavayê Bedlîsê dikeve. Rûber 1.060km² ye. Di statîstîkên dewletê yê ji bo Motkî de şik hene. Li navendê li dora 5.000 kes dijîn.
Sentrozom
Pêkhateya Sentrozomê
Navlêk(Têgîn)a sentrozom, ji peyvên centrum û sōma çê bûye. Bi Latînî centrum 'navend' + bi Yewnanî sōma 'laş' ê. Sentrozom di nav sîtoplazmayê, li nêzikê dendikê cih digire. Sentrozom lebatoka bêparzûn e û ji du paran pêk tê, her parek wekî sentrîol tê bi nav kirin. Ango sentrîolên di nav gilokên proteînên bêteşe(amorf) wekî sentrozom bi nav dibin. Her sentrîolek ji neh mîkrotubulên sêmendî(trîplet) çê bûyî ye. Ango her sentrîolek ji 27 mîkrobulan pêk tê. Dema dabeşbûna xaneyê dest pê dike,di qonaxa înterfazê de, sentrozom duhendî dibin. Her sentrîolek bi duhendîbûnê sentrîolek nû çê dike ,sentrîol a kevn bi navê mak, a nû jî bi navê keçik tê bi nav kirin.
Erka Sentrozomê
Xaneyên karok, riwekên bitov, bêsentrozom in. Xaneyên riwekên bispor (riwekên bêtov) û piraniya xaneyên ajalan di nav sîtoplazmaya xwe de cotek sentrîol dihewînin.
Edward Jenner
Edward Jenner [] (jdb. li Berkeley, Gloucestershire; m.  dîsa li wir), pizişkekê gundan li Brîtanyayê ko jibo vedîtina vaksîna nexweşiya xurîkeyê navdar e. Ew endamê Civata Şahane bû.
Rize
Rubêrê parêzgehê 3.922 km² û gelhe jî 365.938 (2000) e.
Xakî, Serab
Xakî, gundekî ser bi navenda bajarê Serab li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Lodek
Gundê Lodek yan jî Lodekan navê xwe ji ku digire çavkaniyek nivîskî hîna jî derneketiye. Lê li gorî hin îddayên gelemperî (anonîm), ji giyayên mêrg û herd (erd)a xwe werdigir e. Yanê ji giyayên ku ji bo zivistanê hatine lod kirin; girtiye. Di rastiya xwe de jî Lodekan, gundekî pir şîrin û şên bû.
Axa Lodekan gelekî bîtkel yanê suddar e. Hemû axa gund avî ye.Lodekan ji rojhilatê ve bi gundê Kûpikê, ji bakûr Qurqurik, li rojava Şîlk û başûr ve jî bi Gundê Dawalî ve hatiye dorpêçkirin. Gundê Lodek(an) rojhilat û rojava xwe ve vekirî; lê ji aliyê bakûr û başûr ve bi çiyan ve hatine parastin. Bakur ciyeyê Kurrê, lê başur jî Zimag hene.
Di serhildana Dêsimê de her çiqas li vê herêmê aktîf têvlêbun tûne jî; piştî têkçuna serhildanê, ji van gundan pir kes bê dadgeh tên kuştin.
Ji ber sedema polîtîka fermî û şer gundî ji bilî du - sê malan tevahî barkirine û berê xwe dane metropolên Tirkiyê.
Seysawunî li gundê bi navê SEYIDAN rudinin.
Avşîna Jêr
Avşîna Jêr, gundekî girêdayê navçeya Mose ya Erzînganê ye.
Dengbêjiya hûriyan
Dengbêjiya hûriyan, helbest e ku di zimanê hûriyan de hatiye gotin.
Teodosius I
Jiyan û împeratorî
Theodosius bi gumanî, di 11 kanûna paşîn a 347 li Cauca, di navçeya Gallaecia ya Hispania de hatî bû dinê. Bavê wî leşkerekî mezin ê împerator Ualentinianus I bû.
Ew wek leşkerakî li bin destên bavê xwe mezin bû. Brîtanya, hembera almanan, Sarmatan ew bi bavê xwe re keta şêran. Di sala 374an de ew bû mîrzayê Moseien, Balkanan. Wê demê bavê wî jî hat şandina Efrîka. Dema ew li Balkanan mîrza bû li wir Sarmat bin xistin.
Di 378an de di Cenga Hadrianopolis (îroj, li Edirne) hembera Gotan de împeratorê împeratoriya Romaya Rojhelat Ualens mir. Gotan, li ber Romayan, hembera Hunan bin ketî bûn û Koça Qoman dest pê kirî bû. împeratorê Roma ewna li Awûstarya bicih kirî bûn, lê ewna ji bo kêmaviyê xwarinê raperiyan û Cenga Hadrianopolis der ket. Gotan artêşa Roma bi piranî tune kirin. Vê sedemê wê demê İmparatorî Romaya Rojava Gratianus ji Spanya de banga Theodosius kir. Li paytextê Sirmium Gratianus ew wek serok generalê Illyrien, Balkanan da zanîn. Di 19ê kanûna paşîn 379an de jî Gratianus ew wek 'Augustusê, ango împeratorê, rojhelat da zanîn. Ew bû împeratorê Rojhalata Roma.
Samsun
Navê bajar bi zimanê Grekî ye û orgînala wê Σαμψούντα - Sampsoúnta ye.
Navçeyên Samsunê: Navenda bajêr, | Alaçam | Asarcık | Ayvacık | Bafra | Çarşamba | Havza | Kavak | Ladik | Ondokuzmayıs | Salıpazarı | Tekkeköy | Terme | Vezirköprü | Yakakent in.
Şêx Xalib
Jiyan
Şêx Xalib di sala 1757an de li Stembolê hatiye cîhanê. Navê wî yê rastî Mehmed Esed bû. Navê bavê wî Mistefa Seyîd û navê diya wî Emîne Xanim bû. Wî waneyên ziman û wêjeyê li cem Şêx Huseyn Dede û Xoce Neşet Efendî li mewlewîxaneya Galatayê wergirt û di temenekî ciwan de dest bi nivîsandina helbestên xwe kir. Di temenê 24 saliyê de wî gelek helbest nivîsandiye, ji wan helbestan wî dikarî dîwanek ava bikira. Ew di 9ê hezîrana 1791an de wek şêxê mewlewîxaneya Galatayê hat tayînkirin. Ew di sala 1798an de mir û di tirba hewşê de hate definkirin.
Erkin Koray
Erkin Koray (jdb. 24ê hezîrana 1941ê li Kadıköy, Stembolê, Tirkiye - 7 tebax 2023 li Toronto (Keneda)) muzîkvanekî rocka psîkodelîk a tirkî (Rocka Anatolyayê) bû.
Ebûbekir
Ebûbekir Etîq bin Ebî Quhafe an bi tenê Ebû Bekir, (erebî: أبو بكر, z. 573 - m. ) di sala 573ê da li bajarê Mekeyê ji dayîk bûye. Navê diya wî Um el-Xeyr Selma bint Sexr, navê bavê wî jî Osman Ebî Quhafe bû. Ji eşîra Teym û mirovekî dewlemend bû. Pîştî ku bûbû Misilman dewlemendiya xwe ji bo îslamê bi kar aniye.
Gruissan
Gruissan, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Omer
Kurtnasî
Navê bavê wî Xetabê kurê Nufêl, navê diya wî Hanteme bû û ji êla Qureyşiyan bûn.
Duyem Xelîfeye ola Îslamê ye (634-644). Piştî Ebûbekir ew dibe Xelîfe û nav oldarên Îslamên da wek Xelîfeye herî bidad tê nasîn.
Bûyîna Omer ibn Xetab
Dîrok ji dema beriya mislimantiya wî pirr behsê nakin. Lê di piçûktiya xwe de ji keriyê bavê xwe re şivanî kiriye, dû re jî dest bi tîcaretê kiriye. Bi piranî bi tev karwanên ku diçûn Suriyê re hevaltî dikir. (3)
Hinek nûzayiyên di dewra Omer de
1) Îbnul-Esîr, Usdul-xâbe, Qahire 1970, IV/146
7) Ehmed en-Nedwî, Esrî-s-Seadet
Hounoux
Hounoux, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Tekirdağ
Tekirdağ navê bajar û parêzgehekê Tirkiyê ye. Li herêma Trakya dikeve.
Pirpar
Bikêrhatin
11- Heke bê qutan û li ser sorbûn û edavan bê danîn, wê wan ji holê rake.
Bikaranîn
Ji pirparê selete, xwarinên bi goşt, mixle û borek tên çêkirin. Gelek kes dikelînin û sîr û mast berdidin ser.
Zonguldak
Navçeyên Zonguldakê: Navenda bajêr, Alaplı, Çaycuma, Devrek, Gökçebey û Karadeniz Ereğli ne.
Penzberg
Penzberg bajarokekî navçeya (Landkreis) Weilheim-Schongau li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Televisa
Grupo Televisa S.A.B. pargîdaniyek girseyî ya pirzimanî ya Meksîkî ye û ya herî mezin li Amerîkaya Latîn û cîhana Spanîaxêv e. Ew karsaziyek şahîneta navneteweyî ya mezin e, digel ku pir bernameyên wê li Dewletên Yekbûyî li Univision digere, ku pê re peymanek taybetî heye.
Ebû Cehîl
Ebû Cehîl (erebî: أبو جهل‎, an bi navê rastî Emr bin Hişam, erebî: عمرو إبن هشام‎, z. 556, m. 624), pêşengekî Mekeyê bû. Ew jî wek Ebû Leheb bi dijminatiya xwe a li dijî Muhemmed ve tê naskirin. Ebû Cehîl bi xwe apê Omer bû.
Zimanê adigeyî
Adigeyî di malbata zimanên qefqazî yên bakur-rojava de di şitlê zimanên çerkezî de ye. Hin zimannas adigeyî û kabardinî zarava hevşêwe zimanî çerkezî dibinîn. Zimanên dinên bi Adigeyî re malbatî henî ûbişî, Ebxazî, abasinî ne.
Adigeyî ji Şoreşgera Kewçêrê şunda hat standardkirin û di 1938an de derbaza alfabeya kîrîlî bû. Li ber wê alfabeya erebî û Alfabeya latînî dihatî bû bikaranîn.
Swansea
Swansea (Abertawe ) bajarekî Glamorgan, Walesê ye. Swansea li Walesê duyemîn bajarê herî mezin e û li Keyaniya Yekbûyî bîst û pêncemîn bajarê herî mezin e.
Tekildan
Tekildan, gundekî ser bi navenda bajarê Serab li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Simaq
Galerî
<Gallery> Wêne:Simaq.JPG|Simaq </Gallery>
Sandvinvatnet
Sandvinvatnet, goleke di nava sinorê parêzgeha Hordalanda Norwêcê de ye. Gol, li qiraxa başûrê bajarê Odda yê cih digire. Geliyê Buerdalen û Qeşagirta Buarbreen dikeve aliyê rojhilata golê. Rêya Neteweyî ya Norwêcî 13, li aliyê rojhilata golê ve derbas dibe.
Azarpêrt
Gundên Azarpêrtê
Nahiyeyek û 33 gundên navçeya Azarpêrtê hene:
Şêx Mehmûdê Berzencî
Şêx Mehmûd Berzincî şoreşger û siyasetmedarekî kurd ê Başûrê Kurdistanê bû. Bavê Şêx Mehmûd Berzencî, Şêx Seîdê Berzencî li Mûsilê bi tehrîka Îtihad û Teraqî ji aliyê gel ve hatiye qetilkirin.
Şêx Mehmûd di 9ê çiriya pêşîn a 1956ê de li nexweşxaneya Heyderiye ya Bexdayê çû ber dilovaniya Xwedê.
Dove Cameron
Dove Olivia Cameron (navê jidayikbûnê Chloe Celeste Hosterman ; Seattle, Washington, DYA), lîstikvan û stranbêja amerîkî ye ku di rêzefilmê komediya Liv and Maddie ya kanala Disney de bi dualî rol lîstiye û ji bo vê rolê xelata Daytime Emmy wergirtiye.
Jînenîgarî
Cameron diyar kir ku ew bi eslê xwe fransî ye û dikare bi fransî biaxive. Bavûkalên wê jî bi koka xwe rûsî, slovakî û macarî ne. Wê anî ziman ku ew bi tevahî ezmûna xwe ya dibistanê, ji pola pêncan dest pê dike heta di dawiya dibistana navîn de rastî zordestiyê hatiye. Her çi qasî zextên li dibistanê zêde be jî, ew li ser xeyalên xwe yên serkeftî bûnan di şahiyê de dimîne. Cameron wiha anî ziman: "Ji bo ku bibim stranbêj û lîstikvan ez gelek dilxwaz bûm. Jibo vî yekî min xwe bi temamî daberand" Bavê wê di sala 2011an de dema 15 salî bû jiyana xwe ji dest da. Piştî mirina wî, navê xwe yê fermî guhert û navê xwe yê qanûnî kir Dove. Sedema guhertina navê wê, bavê Cameron bi bernavka Dove (Dova tê wateya Kevokê) gazî wê dikir.
Skot
Skot (bi zimanê skotî: Scots Fowk, bi skotiya gaelî: Albannaich) ji neteweyeke kelt e li Brîtaniya û Îrlendayê, ku piraniya wan li Skotlendayê dimînin.
Sivorî
Şayes
Rengên sivorî reş, mor, gewr û sor hene.
Zimanên kabardinî
Rewşa zimanê çerkezî
Li Rûsyayê çerkeziya rojava li komara Adyge ya otonom zimanê fermî ye. Çerkeziya rojhilat jî li Kabardino-Balkarien û Karaçî-Çerkezyayê dîsa li Rûsyayê de zimanê fermî ye. Li Tirkiyeyê û hin welatên de nêzî 1,5 milyon kes çerkezî diaxave.
Koperî
Li peravê Çemê Dîcle ye. Li derdora wê Tirşama Jor û Tirşama Jêr, Encolîn, Serê Kaniyê û Seletê he ye.
Latife Uşakî
Jiyana wê
Lêbelê, têkiliya di navbera wê û mêrê wê de piştî havîna 1925an hate qut kirin û ew di 5ê tebaxê 1925an de ji hev veqetiyan. Latîfe Xanım rojên xwe yên mayî li Îzmîr û Stenbolê dijiya, di nav tecrîdek rastîn de, ji têkiliyên derveyî çembera xweya taybet heya ku mirin di 1975. Ew carek din nezewicî, ​​û di seranserê jiyana xwe de li ser têkiliya wan bêdeng ma. Sala 2005an, Civaka Dîrokî ya Tirk diviya bû ku rojnivîskên wê "ji xeynî yên herî taybetî, ramanên malbata wê li ber çav bigirta" ji raya giştî re eşkere bike. Lêbelê, malbata wê bi eşkereyî îdîa kir ku mafê wan ê xwedîkirina nameyan heye û diyar kirin ku ew naxwazin rojnemeş werin weşandin. Di encamê de, civak li dijî weşanê biryar da.
Jînenîgariyek berfireh, lê di heman demê de nîqaşker a Latîfe Xanım ji hêla rojnamevanê Cumhuriyet-ê İpek Çalışlar ve di sala 2006an de hate weşandin.
Rêxistina Gelê Kurmanc
Rêxistina Gelê Kurmanc li Xorasana Îranê ji bo mafên Kurd bi awayeke veşartî û derveyî welat xebatan dike. Ev rêxistin ji bo Îranê federasyonê dixwaze û endamê Kongreya Netewan ji bo Îrana Federale. Ji bo Îranê federaliya demokratîk diparêze û ji bo Kurdên Xorasanê xweseriyê dixwaze
Mîrzebegan
Di gund de yekîtiyek herî xweş heye. Kêf û şahiyê bi hevre dikin û şîn û kesera bi hevre dikşînin.
Çun o hatına navçeya Bısmılé tené jı bo karén fermî (resmi) karé Yeşilqerta, o perén zarokaye. jı bıli van tışta serdana mala xezura o jı bu serdana ziyareta Şéxé Erebkendé ji çunu hatın çé dıbe. Şebeka avé heye Lé av tıneye, loxéré bıné erdé hatıne çékırın lé xıtmandine, sé heb trafo hene lé elatrik tıne, xeta doğalgazé dı günd de dıçe lé doğalgaz tınne, Qenala avé hatiye çékırın lé av nehatiye berdan, sağlık ocaği heye lé doktor tınne,darıstan heye lé lojman tınne, Lé belé hızur, yekiti, brati, o dıgelhevi heye. jıxwe ku ev tınebın é dın hebın ji qiymet jére tünneye.
Xalê Evdirehmanê Hafiz dermané kurmanci dı ani günd ew ji édi nay, o dı servan tışta teva de kaçaxçi dı hatın günd çerma dı kırin o şekrê nanelî dıfrotın. Demma wan ji derbasbu...
Rihan
Rihan, toprihan, merzekew, rihana maran (Ocimum basilicum) riwekek ji famîleya gezika derewîn e. Biharbehnek e û di pêjgeha kurd de herwiha tê bikaranîn. Yeksalane ye, ji hewaya nermayiyê hez dike. Merzekewa gihîştî 20-60 cm bilind dibe. Rengê wê kesk e.
Haciyan, Gever
Haciyan, gundekî ku bi navçeya Gevera Hekariyê ve girêdayî ye.
Sherlock (rêzefîlm)
Sezona çaran, 2016
Bûka Kirêt (beşekê taybet wê di nav sezona sê û çar de dileyze)
Altenstadt, Bavyeraya Jorîn
Altenstadt şaredariyeke navçeya (Landkreis) Weilheim-Schongau li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Nadine Gordimer
Nadine Gordimer (jdb. li Springs, parêzgeha Gauteng, berê digotin Transvaal – m.  li Johannesburg) yek ji nivîskarên jin ên Afrîkaya Başûr e.
Sherlock Holmes
John Watson him hevkarê wî ye him jî jînenîgarî û serpêhatiyên Sherlock Holmes dinivîse. Ji bilî çar çîrokan hemû çîrokên Sherlock ji aliyê John Watson ve tên vegotin.
Hogiran
Hogiran (bi tirkî Yamaç e) gundekî girêdayî Bismile, 26 km durî Bismile û 85 km durî Amedê ye. 44 km durî Êlihê ye û 24 km jî durî Farqînê ye. Alî ye Rojhilata wî gundê Salika û Şerefîka dikeve. Li aliye Rojava Dîda û Gundê Cengiz dikeve. Li alî ye Bakuran wê Kurêşa heye. Li alî ye Başur jî Caddê dikeve. Çîyayê Farqînê li hemberî gundin. Ava gund ji şebekê Bazmarê tê. Di gund da 26 mal hene. Serjimara gund 160 e. Aborî ya xwe bi çandinî û ajaldarî derbas dikin. Erdê gund şeş hezar beracot e. Gund evê du malbata ye. Li gund dibistana serateyî heye û 26 xwendekare wê hene. Jibo dibistana navîn û dibistana amadehî ye jî bi servîsê diçîn navçeya Bismilê.
Aforîzm
"Ji bo ku xwe tenê nehêlim gişê şevê li hemberî eynê rûhniştim." (Cesare Pavese) - Kesayetiya herkesî dişibite kesayetiya dewlata ku tê de dijî. (Platon) Ziman ji dest drêjtir e. (stanîslaw jerzy lec ) Divê hun amade bin ku di rivînên xwe de bişewitin; pêşî hûn nebin arî ma hûn'ê çewa xwe nûbikin. (Nîetzsche) Yê ku malê xwe winda kiribe tiştek winda kiriye.Yê ku rûmeta xwe winda kiribe gelek tişt winda kiriye.Yê kê mêraniya xwe winda kiribe hertişt winda kiriye. Goethe Heger di navbêna doh û îro de em şer derxin,em'ê sibê windabikin. Churcîll
Mîrza Elmas Xan
Mîrza Elmas Xan, anku Elmas Xanî Kenoleyî (1763 - ? ), helbestvanekî kurd yê bi zaravaya hewramî bû.
Minutes to Midnight
Minutes to Midnight, albûma şeşem a Linkin Park e. Li 'yê di 2007'an da albûm derket.
Superleheng
Bi giştî
Elementek tîpîk û stîlîstîk a superlehengan hebûna paniya Axîleûs e, bi heman rengî li cîhê ku pelika dara zîrfonê ket (Sigurd ji Destana Nibelungan ). Mînakî hêzên Superman nêzê krîptonîta kesk diçe, û vê yekê ew zirar dibe. Hin superlengan ji vê şemayê de diçin. Berevajî nimûneyên klasîk, ew bê berpirsiyarî vebizav dikin, vekirî kiziyan nîşan dikin an çewtî dikin. Mînakî, Wolverine hov û bêsaziş e, Spider-Man şaşiyên xwe yên mirovî diyar dike û Hulk bi veguherînên xwe yên bêsînor ve mirovên bêguneh tehdît dike. Ji hêla din ve, superlengên din, tenê ji bo destmêzê dixebitin, wekî Luke Cage û hevkarê wî Iron Fist. Superlehengên din ên atîpîkî bi eslê zenûn in, wekî cinan Hellboy, Spawn û Ghost Rider, an ew superbedmirovên berê ne, wek Elektra an Catwoman. Mirov ji wan kesan re bi gelemperî antîlehengan dibêj e.
Priez
Priez, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Superleheng
Derketina mijarên tarî („Serdema bronzî a xêzeromanên superlehengan )
"Serdema Zîv" a bi kêf bi çapa Amazing Spider-Man ji sala 1973ê „The Night Gwen Stacy Died“ bi dawî bû. Di vê lênûskê de, Gwen Stacy, kesayetek bicih û hevala Spider-Man, bi trajîkî dimire. Vê yekê xala werçerxê nîşan kir ji ber ku berê ne adet bû ku bila kesayetiyek wisa piştgir bimre.
Govan
Govanekî pispor kesek e ku îdîa ye ku di derbarê mijarê de zanebûnek pispor e, kîjan zanyarî bi eşkere alîkariyê dide hem govaniyek din, hem jî govaniyên din, delîlên belgefîlm an delîlên laşî (mînakî, pêçşop). Govanek pispor dibe ku govanekî sehkirî be, an jî di bijîşkek de hebe an dibe ku hebe an jî nebe qurbanê qezayek an sûcê bijî.
Kurdên Stembolê
Nîfusa tevahî
Nifûsa kurdan di destpêka sedsala 20an de bi qasî 10 hezar kes hat texmînkirin, ku ji ayanî û malbatên wan, lê ji hin karkeran jî pêk dihatin.
Lisburn
Lisburn, bajarekî County Antrim, Îrlendaya Bakur e. Nifûsa wê di serjimariya 2011an de 45.370 kes bû.
Prisces
Prisces, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
The Hunting Party
The Hunting Party, albûma şeşem a Linkin Park e. Li 'yê di 2014'an da albûm derket.
Axsere
Gundên kurdên Aksarayê
Taptuk - Taptix (dimilî)
Yanyurt - Kurdalî (dimilî)
Büyük Pörnek - Porneg / Porînk (kurmancî û dimilî)
Akın - Axîn (kurmancî)
Enzîm
Xestiya enzîmê û leza reaksiyonê
b) Di qada reaksiyonê de mêjera substartê sabît e û enzîm li reaksiyonê tên zêdekirin, pêşî her ko xestiya enzîmê zêde dibe, leza reaksiyonê jî zêde dibe, lê paşê lêza reaksîyonê zêde nabe û digihêje asta sabît. Gelo ji ber çi reaksiyon bileztir nabe? Çi astengî li reaksiyonê dike?  Ma enzîm kar nake?
Xestiya substratê û leza reaksiyonê
a) Di qada reaksiyonê de bi têra xwe enzîm hebe, bi lê zêdekirina substartê leza reaksiyonê jî zêde dibe. Gava mêjara enzîm û a substartê li reaksiyonê tê zêdekirin, şansa li hev qelibîna substrat û enzîmê zêde dibe. Ev rewş bandora erênî li ser çalakiya reaksiyonê dike.
Li ser çalakiya enzîman bandora madeyen înhîbîtor û aktîvator
Ji bo kontrolkirina leza metabolîzmaya xwe, divê çalakiya enzîma zîndewerê di bin kontrola zîndewer de be. Zîndewer bi sê awayê çalakiya enzîman dike bin kontrolê;
Cem
Cem, ji peyva cemaetê (civat, kom) tê. Cem, di baweriya elewîtiyê, yarsantiyê û şebektiyê de, çalakiyek herî mihum e.
Stêrnas
Koka peyvê
Peyva "stêrnas" ji stêr û nas tê. Paşgira -nasî di kurdî de tê wateya zanistê yan pisporiyê.
Robert C. Bak
Róbert Bak, herwiha: Robert C. Bak (jdb. li Budapeşt ; m.  li New York City) psîkoanalîstekî navdar ê macar-amerîkayî bû.
Edîb Çelkî
Endambûna wî li Êketiya Nivîserên Kurd/Duhok
Li sala 1979'ê dest bi nivîsîna helbestê kirye. Li sala 1980'ê û heta vêga endamê Êketiya Nivîserên Kurd e û li pahîza 1991'ê li kongira raperînê li Şeqlawe, bûye endamê desteya giştî ya rêveberiya êketiyê.
Nimûneyek ji helbestên wî
Beyta Laliş
Hatim Lalişê mendehoş
Ev biheşta pirr nor û xoş
Ala Kurdistan hildin jor
Tehsîn Beg
Hevdîtin ligel hejmarek mezin ji padîşah, serok û siyasetmedarên cîhanê re kiribû, papayê Vatîkanê jî dît û berevanî li mafê êzidiyan kir herwisa sindoqeke xêrxwaziyê bi navê xwe dirust kiriye û dahatê wê bo perestgeha Laleşê terxan kiriye. Hejmarek ji xelat û rêgirtinên navdewletî yên derbarê pêkvejiyan, lêborîn û aştiyê wergirtiye.
Kurên Mîr Tehsîn
Ziyad, Merwan, Serbest, Hazim, Ferhad û Îsmet.
Keçên Mîr Tehsîn
Hediye, Nefiye û Nesrîn.
Nick Jonas
Nicholas Jerry Jonas stranbêj û lîstikvanek amerîkî ye. Jonas di 7 saliya xwe de dest bi şanogeriyê kir, û di 2002an de yekem strana xwe derxist. ku bala Columbia Records kişand ku Jonas bi birayên xwe yên mezin, Joe û Kevin re komek ava kir, ku wekî Birayên Jonas tê naskirin. Komê di sala 2006an de bi navgîniya etîketa Columbia yekem albuma xweya studyoyê ya It's About Time weşand. Piştî ku ji Columbia Records derket û bi Hollywood Records re îmze kir, komê di sala 2007an de albuma xweya duyemîn a studyo-xwenavkirî derxist, ku ew bû rekora pêşkeftina wan.
Karabük
Karabük navê bajar û parêzgeheke Tirkiyê ye.
Senfoniya 9em a Beethoven
Senfoniya 9em a Beethoven bi D mînor/reya biçûk, opus 125, senfoniya koroyî ye, senfoniya tam a dawîn a Ludwig van Beethoven e. Senfonî di navbera 1822 û 1824an de hat çêkirin, dema Beethoven ji xwe kerr bûbû. Ew di 7ê gulana 1824an de li Viyanayê hate pêşkêşkirin. Gelek rexnegir û muzîknas vê senfoniyê wekî berhema herî mezin a Beethoven û yek ji mezintirîn destkeftiyên dîroka muzîkê dihesibînin.
Reinach, Basel-Country
Reinach, bajarekî Swîsreyê ye û yek ji bajarên kantona Basel-Landschaft a herêma Arlesheimê ye.