cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rives-en-Seine
Rives-en-Seine, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
27ê îlonê
Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)
Parastina Stalîngradê
Di şer de Almanya têk diçe û sazûmaniya Nazî tê rûxandin. Tenê di parastina Stalîngradê de ji 1 Milyon zêdetir mirov jiyana xwe jidestdidin. Şerê Cîhanî yê Duyem dibe sedemê 50 Milyonî zêdetir kesî. Ne serkeft bi vê şerê hovane şad dibin, ne jî têkeft. Mirovahî son dixwe ku carekê din şereke wiha neqewime.
Murat Batgi
Murat Batgî û şanogerî
Lîstika xwe ya bi navê Zimandirêj (lîstik) cara yekem di 29ê gulana 2003an de li Amedê pêşkêş kiriye û heta niha 160 car vê lîstikê lîstîye. Di 14ê nîsana 2006an de li bajarê Stockholma Swêdê dest bi lîstika xwe ya bi navê Guhartim kiriye.
Daş Qeyebaşî
Daş Qeyebaşî gundekî ser bi navenda bajarê Keleyber li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Wurmlingen
Wurmlingen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Tuttlingen li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Tevîlê şamî
Tevîlê şamî, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Steinberg am See
Steinberg am See şaredariyeke navçeya (Landkreis) Schwandorf li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Hêraklios
Cenga li dijî persan
Kênge Herakliyo li textê runiştî bû, ji bo cenga hundur li Balkan hembera Awaran, li Sûrî jî hembera Sasanî hin xak hat wunda kirin bû.
Cenga li dijî ereban
Di dema Hêraklios Muhemmed Pexêmber di Nîvgirava Erebîstan de dest bi belav kirina îslam û dagir kirina xakên wan deran kir.
Chartainvilliers
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Koendama demarê
Demarekoendama nevendî
Demarekoendama navendî (DKN), (bi îngilîzî: central nervous system(CNS) ) ji demax û dirkepetikê pêk tê. Demax di nav kiloxekelênê de ji aliyê hestiyê kiloxê, dirkepetik di nav dirkekelênê de ji aliyê hestiyên birrbirre ve tên parastin. Demarekoendama navendî bi sê perdeyên parêzger ve dapoşî ye. Navê gelemperî yê van hersê perdeyan perdeyên mejî ye (bi latînî: yekjimar meninx, pirjimar meninges ). Valahiyên di navbera perdeyên mejî û hestiyê kiloxê, perdyên mejî û dirkepetikê bi şileya mejî- dirkepetik tijî ye. Şileya mejî-dirkepetik ji boy xwedîkirina xaneyên demarekoendama navendî, madeyên sûdbexş dabîn dikin. Herwiha şileya mejî – dirkepetik mîna balifek destek dide demaxê û wî ji derbên hawirdorê diparêzê. Şileya mejî-dirkepetik di nav zikokên demaxê de (bi îngilîzî: brain ventricles) tê çêkirin.
Mejî
-Erkên bingehînên çalakiya hîşî yên wekî, bîr, raman, fêrbûn, biryar dayîn, hesta berpirsariyê,
Demar
Demarên stûyê 8 cot
Beşa xweyî
Bi gelemperî beşa xweyî, wekî demarekoendama xweyî tê navkirin. Çalakiyên xwenewîstî yên laş ji aliyê demarekoendama xweyî (DKX) ve tê rêkxistin. Demarexaneyên livînê yên beşa xweyî, demareragihandinên ji demarekoendama navendî, ber bi lûsemasûleke, dilemasûlke û rijênan ve diguhêzîne. Lûsemasûlke û dilemasûlke, masûlkeyên xwenewîst in. Ango çalakiya van masûlkeyan bê hemdê mirov rû dide. Çalakiyên pişikan, dil, rijên û masûlkeyên lûse ji aliyê DKX ve tê kontolkirin û rêkxistin. Demarekoendama xweyî ji sê beşan pêk tê, sîmpasawî, parasîmpasawî û enterî. Ji vana beşa sîmpasawî û parasîmpasawî temamkerên hev in, bandora çalakiya wan a li ser laş hevdij e. Ango heke beşa sîmpasawî çalakiya endamek zêde bike, demek şûnde îcar beşa parasîmpasavî rêjeya çalakiya laş dadixîne asta asayî. Beşa sîmpasawî laşê mirov amade dike ji bo rewşa awertê. Dema mirov bi rewşek xedar ve rûbirû dimîne, dikeve heyecanê, pêdiviya laş bo enerjiyê zêdetir dibe. Beşa sîmpasavî ragihandin dişîne ji bo hin endaman. Wekî mînak bi çalakiya beşa sîmpasawî, ji rijênê adrenalê hormona adrenalîn tê derdan, rêjeya lêdana dil zêdetir dibe, leza hanesedanê zêdetir dibe, kezeb glîkojenê hildiweşîne bo glukozê û der dide nav xwînê, çalakiya koendama herisê û mîzê kêm dibe, bîbikê çavan fire dibe. Bi vî awayê laş xwe amade dike ji bo bazdanê an jî şerkirinê. Bandora beşa sîmpasawî ji bo demek kurt e, laş hewl dide ko vegere rewşa asayî. Beşa parasîmpasawî demareragihandin dişîne hemû endamên ko ji ber handerkirina beşa sîmpasawî çalak bûne. Demareragihandinên beşa parasîmpasawî berevajiyê ragihandinên sîmpasawî ye. Ji ber bandora beşa parasîmpasawî hemû endam û koendamên laş vedigere rewşa asayî.
Stadlern
Stadlern şaredariyeke navçeya (Landkreis) Schwandorf li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Matthias Krings
Jiyan
Di dema xwendina xwe û dema mamostetiyê de, wî wekî şansoger û strannivîs xebitî, ku radyo û televîzyon ji zû de jê agahdar bû.
Helhel
Helhel, gundekî navçeya Hezroyê ya li ser bi Amedê ve ye. Helhel ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin. Beriya şewitandina 1993'an de pir gundeki mezin bûye. Gundiyên Helhelê ewil de karê titûnê dikin.
Kaniyên Helhelê
Di nav gund de kaniyeke dîrokî û têrav heye dertê. Li ber kaniyê hewzek vekirî û du hewzên sergirtî hene. Serşoyeke jinan jî dorgirtî heye. Mizgefta gund li jorê kaniyê ye. Li ber kaniyê deverek ji kevirên çêkirî ji bona limêjê bi haweyeke servekirî hatiye çêkirin. Li dora kaniyê çend darên tuwan yên mezin yên tûyên sor û spî hene. Erdên gund yên jêrê kaniyê hemî bi ava vê kaniyê tên avdan û gundî debara xwe bi giranî li ser ajotina tutûna van erdan debara xwe dikin.
Çêlêxanê
Çêlêxanê gundekî ser bi navenda bajarê Keleyber li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Seliman
Seliman, gundekî girêdayî navçe Albistan a ser bi Gurgumê ve ye.
Chassant
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Trausnitz
Trausnitz şaredariyeke navçeya (Landkreis) Schwandorf li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Cem Uzan
Pargîdaniyên Berê yên Malbata Wî
Kanalên TV
Sînema
Football
Gurcistan
Dîrok
Gurcistan di sedsala 4ê PZ de Mesîhî bû Sedsala 8'an de, welat di dema Bagratiyan de bû yek ku Gurcistan di vê demêde dibe hêzek mezin a herêmî.
Şerê li Gurcistanê 2008
Di Tebaxa 2008ê de, Şerê Gurcistanê li aliyekî bi Gurcistanê û Rûsya û komarên veqetandî yên Ebxazya û Osetyaya Başûr li aliyê din dest pê kir. Li hember topbarankirina niştecihên Gurcistanê yên li derdora Osetyaya Başûr, Gurcistanê hêzên xwe yên parastinê şandin herêmê. Rûsya ji hêla leşkerî ve piştgirî da Osetyaya Başûr û dema ku komara din a Gurcistanê ya veqetandî Ebxazya jî ket nav pevçûnê, eniya duyemîn hat vekirin. Di 7 Tebax 2008 de, hêzên Gurcistanê êrîşek bi topan a mezin li ser paytexta Osetyaya Başûr Tschinvali pêk anî. Şer bi awayekî fermî ji 8ê tebaxê heta 16ê tebaxa 2008ê dewam kir. Di 2ê çileya pêşîna (December) 2008ê de, Encûmena Yekîtiya Ewropyayê biryar da ku lêpirsînek serbixwe ya rastiyan tayîn bike. Di Şerê Gurcistanê de, lêpirsînê encam da ku Gurcistanê bi êrîşeke ne rewa dest bi şer kiriye.
Rewş
Şaxa rêvebirina desthilatê ji serok û Hikûmeta Gurcistanê pêk tê. Hikûmet ji wezîran pêk tê, bi serokatiya serokwezîr û ji aliyê serokkomar ve tê destnîşankirin. Hêjayî gotinê ye ku wezîrên berevanî û navxwe ne endamên hikûmetê ne, lê rasterast ser bi serokomar in. Giorgi Margvelashvili piştî serketina hilbijartinên serokatiyê yên di Mijdara 2013an de bû serokkomarê Gurcistanê. Têkildarî hilbijartinê, serokwezîrê wê demê Bidzina Ivanishvili îstifa kir û Irakli Gharibashvili wek serokwezîrê nû hat destnîşankirin. wezîr. Di 18 Kanûn 2018 de, Margvelashvili di serokatiyê de ji aliyê Salomé Zurabishvili hate hilbijartin. Serokê Xewna Gurcistanê, Bidzina Ivanishvili, welat li pişt perdeyê birêve dibe. Hêza siyasî ya parlamen û serokwezîr e. Serokatî bûbû fîgur.
Desthilata qanûnî di destê Parlamena Gurcistanê de ye. Parlamen, parlamaneke yekalî ye û 150 endamên wê hene, ku wek cîgir tên naskirin, ji wan 75 endam nûnerên rêjeyî ne û 75 jî bi rêya navçeyên yekalî tên hilbijartin û nûneratiya navçeyên xwe dikin. Endamên parlamenê ji bo heyama çar salan têne hilbijartin. Du blokên partiyan piştî hilbijartinên parlamanî yên 2012an nûnerên xwe ji bo parlamanê hatin hilbijartin: Tevgera Neteweyî ya Yekbûyî (partiya desthilatdar berî hilbijartinê) û Xewna Gurcistan ku di hilbijartinên parlamenê de bi ser ketin. Di 2016 û 2020an de partiya desthilatdar Xewna Gurcistanê di hilbijartinên parlamenê de bi ser ket.
Parastin
Di dirêjahiya serdema serxwebûnê de, sîyaseta derve ya Gurcistanê karekî hevseng bû ku wan dixwest bi cîhana rojava re têkilîyên nêzîk saz bikin û di heman demê de hewl dida ku dengek baş li hember Rûsya biparêze. Gurcistan tevlî 1994 projeya hevpeymaniya leşkerî NATO Hevkariya ji bo Aştiyê bû û ji 2005 de xwest ku bibe endamek tam a NATO. Di meha Çile de 2008, li welêt şêwirdarî referandum hat kirin ku nîşan da ku ji sedî 77 ê gelê Gurcistanê alîgirê endametiya NATOyê ye. Di civîna NATOyê de li Bukreş di nîsana heman salê de, lê belê rêberên NATOyê biryar da ku Gurcistanê bibe endamê yekîtiya parastinê, lê deriyê endamtiya pêşerojê vekirî hişt.
Medya
Li Gurcistanê di dema serxwebûnê de 1991 Sensûr medyaya girseyî bi fermî hate rakirin. Lêbelê, hîn jî di azadiya derbirînê welat de sînor hene. Rêxistin Freedom House medyaya girseyî ya Gurcistanê wekî "qismî azad" bi nav dike û bawer dike ku serxwebûna medyayê piştî Şoreşa Gulê 2003 kêm bû. Rast e medya hene ku bi eşkere rexneyên xwe li hikûmetê digirin, lê xwediyên rojname û medyaya weşanê gelek caran dixwazin têkiliyên baş bi desthilatdaran re bikin û ji ber vê yekê zextê li rojnamevanên xwe yên kar dikin. Encam di nava rojnamegeran de xwe-sansûra berbelav e.
Ménessaire
Ménessaire, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Nezîr Ocek
Jiyana wî
Di sala 1961ê de li gundê Xumarê, bi ser navçeya Wanê Şaxê ve ji dayik bûye. Dibistana seretayî û navîn li Wanê xwendiye, lîseyê li Cizîrê xwendiye. Dû re derbasî Sûriyeyê bûye û li Kuliyata Şamê Beşa Ziman û Wêjeya Erebî xwendiye. Di 2002an de li Enstîtuya Kurdî ya Stenbolê dersa zimanê kurdî dîtiye. Di 2004an de li Wanê di fêrgeha fermî ya zimanê kurdî de dersên rêzimanê û dersên wêjeya kurdî daye. Di 2006an de di avakirina komeleya Kurdî-Der a Wanê de cih girtiye û li wir dersên ziman dide.
Aboriya Japonê
Hilberandina otomobîlan
Japon, li dinyayê sêyemîn hilberînera otomobîlan a herî mezin e. Toyota li gorî îstatîstîkên nû çêkera erebeyan a herî mezin û çêkerên wek Nissan, Honda, Suzuki û Mazda jî din nav şîrketên heri mezin de ne.
Heft xortên razayî yên Efesê
Taybetiyên naverokê
Gelek pisipor li ser dînê Eshabê Kehfê hemfikirin ku divê ew bibin xiristiyan ji ber ku ev çîrok di seranserê cîhana xiristiyanî de berbelav bûye. Lê belê ji ber ku Quran bi eşkere dînê wan nabêje hin teorî jî hatine bilêvkirin wekî ya Ihsan Eliaçik. Bi ya wî ew Essenî ne, yên ku piştî dagirkirina Filistînê reviyane çiyayan û berevajiya romayiyên pagan û zalim li ser dînê Îbrahim û Mûsa pêxember jiyana xwe dewam kirine. Heman pispor dibêje ku Eshabê Kehf ne tenê heft kes e lê navê xelkek e ku sedan sal li ber zilma romayiyan ber xwe dane li ser çiyayan. Her wiha bi ya wî Reqîm jî Destxetên Gola Mirî ye u li herêma Kumran ê ye.
Binewşan
Binewşan, gundekî Colemêrgê ye ku ji aliyê dewleta Tirk ve hatiye valakirin.
Antonio Meucci
Xebatên wî
Di 1871an de Meucci çû nivîsgeha patent û marqeya amerîkî ku dahênana xwe pêşkêşî wan bike da ku patentek vê amûrê werbigire, lê wî tiştek girîng ji bîr kir ku wî di serlêdana xwe de nenivîsî, ew jî ev e ku amûr bi hebûna veguhastina elektromanyetîkî ya frekansên deng, ku veguherîna lerizînên dengî di nav pêlên elektrîkê de ye ku rê dide wan Deng ji dûr ve li ser têlek tê veguheztin. Ji ber ku wî deh dolarên ku ji bo tomarkirina vê serîlêdanê hewce nebû, li gorî ya ku di dîroka fermî ya Italiantalî de hatiye gotin, patenta wî nehat îspat kirin.
Geliyê Kurdik
Gelyê Kurdik, gundekî Colemêrgê ye ku ji aliyê dewleta Tirk ve hatiye valakirin.
Qisîr, Kerkûk
Qesîr, gundekî navenda Kerkûkê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
Tengava Çanakkaleyê
Dîrok
Paş Şerê Cîhanî yê Yekem de Împeratoriya Osmanî hat bin xistin şinda 1920an de bi Peymana Sevrê dor tengavê hat bê leşker kirin. Bi Peymana Lozanê de 1923an de sax hat dane dest Tirkiye jî ew ji keştiyên gîşkan re hat pas hîştin.
Qulka Cafo
Li jêrê Qulka Cafo bi ava xwe ya sar û xweş Kaniya Kelê diherike.
Qerxelixa Îbrahîm Begê
Qerxelixa Îbrahîm Begê, gundekî bi ser navçeya Dutaxa Agiriyê ve ye.
Vîq
Vîq, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Herrischried
Herrischried şaredariyeke navçeya (Landkreis) Waldshut li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Suryaniyên Îraqê
Gelî
Çaxê ku mesîhîtî li Rojhilatanavîn belav bû gelên Mezopotamyaya jorîn yên Aramî ev ol zû pejirandin. Bi vê re gelên ku mesîhîtî pejirandin di nav hev de çêtir heliyan û bûn yek lê yên ku mesîhîtî ne pejirandin li derveyî vê yekîtiyê man. Bandora mesîhîtiyê herwiha jiyan da çanda herêmî. Êdî mîrasa kevnar û dewlemend ya Mezopotamyayê dîsa xwedî ji xwe re dîtin û gavên mezin avêtin.
Mixirgan
Mixirgan (bi tirkî: Çakıroğlu), gundekî bi ser navçeya Madena Xarpêtê ve ye.
Erdhej
Li qatên erdê yên hêj rûneniştî de şikestin pêk tên û melisandin dibe. Ev bûyer gorî hêza şikestinê herêmên nêzîkê xwe dihejîne. Yek ji katastrofên mezin ên mirovahiyê ye.
Erdhejên mezin li derveyî welat
Di dîroka mirovahiyê de gelek erdhej bûne. Roj bi roj têkoşîna bi erdehejê re pêşdikeve.
Ibach, Almanya
Ibach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Waldshut li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Îşemî
Heger êşên angîna bi qasî zêdetirî 20 deqîqeyan bidome, divê mirov bilez xwe bigihîne nexweşxaneyê, lewra talûkeya mirina dil ango krîza dil heye.
Kaniya Xinzîra
Kaniya Xinzîra, gundekî bi ser navçeya Dutaxa Agirîiyê ve ye.
Berpêyên panîkî
Hin sîmptomên panîkatakê
Berpêyên panîki çi bingeh organîk, çi jî nexweşiya psîkolojîk bin, divê werin kontrolkirin û tedawîkirin.
Geliyê Suxê
Geliye Suxê, gundekî Culemêrgê ye ku ji aliyê dewleta Tirk ve hatiye valakirin.
Rakêşoka tirombêlan
Rakêşoka otobusê
Caran rakêşoka otobusê ji bo veguheztina rêwiyên jî dihê bikaranîn, ku ji hêla yekîneyek traktorek mîna ya kamyonê ve dihatin kişandin.
Elîşarî
Elîşarî gundekî ser bi navenda bajarê Keleyber li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Çirax
Cirax, Çiraẍ, gundekî Dûbisê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
Lottstetten
Lottstetten şaredariyeke navçeya (Landkreis) Waldshut li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Yûzbaşlû
Yûzbaşlû, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Deşta Mişarê
Gundên Deştê
Eynê, Zovanya, Girhiseynî, Girdara, Tanzê, Qêwix, Îsxasan, Balûkan, Basnê, Diyê, Bêdarê, Tilmişar, Kûşê, Gûveşîl, Zorava, Bilcûnan, Xalidiyê, Lodê, Gundikê Şêx (Şêx Şehwelî), Şîşil, Êmtih, Reşêne, Serxete, Bikat, Awal, Basixrê, Nît, Meylana
Xanedana Pehlewiyan
Reza Şah Pehlewî
Di desthilata Reza Pehlewî de reformên neteweyî jî dihatin kirin. Bo mînak li sala 1935ê de Ferhengîstan, akademiyeke zimanê Farisî hate vekirin ku armanca wê ew bû ku zimanê farisî ji zimanê erebî û biyanî were paqij kirin ji layê peyvan ve. Li sala 1934ê Zaningeha Tehranê hate vekirin. Yekem zaningeha Îranê ye. Berî vê zaningehê perwerdehî li medreseyam dihate dayîn. Lê ev siyaset her çend destpê kiribe jî dewam nekir.
Mirina masûlkeyên dil
Mirina masûlkeyên dil (miyokardînfarkt, înfarkta dil, qeyrana dil an jî krîza dil) yek ji nexweşiyên ku di rêzên pêşîn de can digirin, ziyaneke mezin î aborî didin e.
Kî di bin rîska miyokardînfarktê de ye?
Înfarkta dil belayeke cidî û bixetere ye. Heger piştî înfarktê 2 saetan nexweş hê dijî, mirov dikare bêje wê talûkeya mezin a yekemîn derbaskiriye. Lê înfarkta duyemîn hergav li bendê ye. Heger nexweş jiyana xwe ji serî ve biguherîne, rîskan kêm bike dikare temenê xwe dirêj bike û komplîkasyonên înfarkê hiştiye bigre bin kontrolê nehêle zêde bibin. Nexweşiyên Dil -Lûleyeên xwînê wekî şer bi dijmin re ye. Heger mirov jiyana xwe radîkal neguherîne înfarka duyemîn, felc heya mirin dikare pêk were.
Hilbijartinên giştî li Tirkiyeyê 2023
Hilbijartina giştî li Tirkiyê 2023 di 14ê gulana 2023an de ji bo hilbijartina her 600 endamên Meclîsa Neteweyî ya Mezin hatin kirin. Divê hilbijartin di 18ê hezîrana 2023an de bihata kirin lê serokomar Recep Tayyip Erdoğan bang kir ku di 14ê gulana 2023an de hilbijartinên pêşwext bên kirin. Di heman rojê de hilbijartina serokomariyê pêk hat.
Xeşeyerşa I
Ceng û jiyan
Xeşeyerşa I 465 b.z. de ji aliyê fermandarekî xwe Artabanos ve hat kuştîn.
Hilbijartinên giştî li Tirkiyeyê 2023
Pêvajoya heta hilbijartinê
Di 26ê tebaxa 2021an de dema ku Ümit Özdağ Zafer Partisi damezrand, ji IYI Partî veqetînek çêbû.
Clévilliers
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Gelezo
Gelezo, gundekî Culemêrgê ye ku ji aliyê dewleta Tirk ve hatiye valakirin.
Birafuk
Birafuk, gundekî bi ser navçeya Zaxoyê ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Amber Heard
Jînenîgarî
Heard ji sala 2008an heta 2012an bi wênekêş Tasya van Ree re di têkiliyeke de bû. Heard di dema pêwendiyê de paşnavê xwe bi qanûnî guherand van Ree û di sala 2014an de carek din dîsa vegeriyaye navê xwe yê jidayikbûnê.
Görlitz (navçe)
Görlitz, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Saksonyayê ya Almanyayê ye.
Tirschenreuth
Tirschenreuth bajarokekî navçeya (Landkreis) Tirschenreuth li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
CNN
Xelat û rûmet
2020: Ed Lavandera ya CNN-ê ji bo "Hêza Karkerê Veşartî: Li Amerîkayê Bê Belge" Peabody hate xelat kirin.
Commune nouvelle d'Arrou
Commune nouvelle d'Arrou, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Amaurospiza
Amaurospiza, celebek çûkên biçûk e ku ji famîleya Cardinalidaeyê ye.
Erebşah Xergûş
Erebşah Xergûş gundekî ser bi navenda bajarê Keleyber li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Wutöschingen
Wutöschingen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Waldshut li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Axabeglû, Nexede
Axabeglû gundekî ser bi navenda bajarê Nexedeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Evetûnûs
Evetunus, gundekî Culemêrgê ye ku ji aliyê dewleta Tirk ve hatiye valakirin.
Xoremava
Xoremava, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Iraq
Keyaniya Iraqê
Di 14ê tîrmeha 1958an de şoreş li Iraqê pêk hat. Di encamê de Komara Iraqê hate damezrandin.
Komara Be'sî ya Iraqê
Piştî Şerê Iraqê bi avabûna Komara Iraqê ya di 9ê nîsana 2003an de dawî li Komara Be'sî ya Iraqê hat.
Jack û dara fasûlyê
Jack û dara fasûlyê an jî Azad û fasûliya bisihir (bi îngilîzî: Jack and the Beanstalk) çîrokeke îngilîz e. Ew di sala 1734an de wekî The Story of Jack Spriggins and the Enchanted Bean û wekî The History of Jack and the Bean-Stalk ya Benjamin Tabart di sala 1807an de derketiye holê. Henry Cole, bi nasnavê Felix Summerly weşan kir, çîrok di The Home Treasury (1845) de binavûdeng kir, û Joseph Jacobs ew çîrok di English Fairy Tales (1890) de ji nû ve nivîsand. Guhertoya Jacobs ya ku îro herî zêde ji nû ve tê çapandin û belkî ji ya Tabart nêzikî guhertoyên devkî ye, bê moralîzêkirin e.
Pîlekî
Ew li ser bingeha gelên Celalî, yek ji mezintirîn êlên Kurdistanê ye, ku di xwedan kokêN demên kevnare. Ew ji teyfa Xelkî an Xalikan ya gelên Celal in. Tê texmîn kirin ku ew li komek eşîrê bi navê Ademi, ku girêdayî serweriya Mehmûdiye ye, ku navenda wê li Hoşap e. Ji ber ku îro ew bi eşîrên mîna Nezoyî, Badoyî û Zetoyî re, ku hîn jî di nav eşîrên komên Ademi de ne, hema hema di heman gundan an deveran de dijîn. Gengaz e ku meriv jê re dibêjin Pilekiyan, qebîleyek pir ciwan, eşîrek, ji ber ku bibe eşîrek divê herî kêm 400 sal û gelek şaxên wê xwedî dîrokek be.
Di dema serhildanên Kurdan de di 1929 û 1932 de, mîna gelek şaxên Celal, Pîleki ji carekê ve hatin koçber kirin û berbi Isfahan û Kazvînê hatin sirgûn kirin, nêzîkê 40% ji van kesan ji ber birçîbûn, sermayê û nexweşiyên li ser rêyan jiyana xwe ji dest dan. Di sala 1941-an de, digel bindestiya 1-Şah Riza de, derfet ji bo vegera gelên Celal çê bû. Sazkirina axa wan ji kesên din re mabû dema ku ew vegeriyan deverên xwe yên kevin ji ber vê yekê gelên Pilekİ gelek salan di tengasiyê de jiyan kirin.
Vogtlandkreis
Vogtlandkreis, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Saksonyayê ya Almanyayê ye.
Rizoyê Xerzî
Yek ji endamê komîteya amadekariya kovara Rojda bû. Ji sala 1988an ve dest bi weşandina helbestên xwe kiriye di kovarên mîna Zanîn, Gulistan, Nûdem, Buhar û gelek kovarên din de weşandine. Di sala 2000î de pirtûkeke helbestan bi navê Dema çavên te û di sala 2011 an de jî pirtûka bi navê Dilê min ne dîne daye çapkirin. Endamê Yekîtiya Nivîskarên PENa kurd e. Yek ji rojnamevanên rojnameya Azadiya Welat e; yek ji damezrînerê komeleya KARGER a lêkolîn û pêşxistina ziman e, yek ji edîtorê kovara zarokan Şemamok e. Endamê koma PCKurd e. Di sala 2021ê de pirtûka wî ya helbestan a bi navê Bêyî pêjna te ji weşanên Belkî derket.
Veregos
Veregos, gundekî navçeya Colemêrgê Geverê ye ku ji aliyê dewleta Tirk ve hatiye valakirin.
Pîşesazî
Bi giştî, ji her desteyeka karweriyê ra ko bi şêwaz û metodên wekhev û hevpişk ji bo bidestveanîna fayîde an qezancê di xebitin pîşesazî dihêt gotin, mîna pîşesaziya muzîkê, pîşesaziya tirompêlan ango otomobîlan. Bêjeyên hemmehne (sînonîm) endustrî an îndustrî, senayî ne.
Sabûnçî, Dûbis
Sabûnçî, gundekî Dûbisê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
Nasnameya zayendî ya nebînar
Nasnameya zayendî ya nebînar (ne dubeş) kurt nebînarî an ne-bînar (bi îngilîzî nonbinary, kurt enby), têgehek kolektîf e ji bo nasnameyên zayendî yên ji spektora transgender, ku xwe bi taybetî wekî nêr an mê nas nakin û xwe li derveyî her duyan dibînin.
Pêndro
Pêndro, gundeke di keve ser navçeya Mêrgesor ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ye. Gund dikeve nêzîkî sînorê Bakurê Kurdistanê, nêzîkî 18 km li bakurê Barzan, xelkê wê zêdetir ji 2540 kesan e, Pêndroyî ji eşîra Mizûrî ne yek ji heft eşîrên Barzan. Pêndro di keve nav devereka çiyayî, çiyayê Bûtînê çar kîlometre dikeve bakurê rojhilata Pêndro û herweha geliyê Sardavê jî nêzîkî panzdeh deqîqe bi piyade ji bakurê gundê ye. Cînarêt Pêndro ji gundên Benan û Şîvê di kevine bakûrî, Êdilbê û Zêt li rojhilat, Sêlkê û Stope û Gîza Wilatî li başûr, Binavyê û Navkurika li rojavayê, Dêzo û Spîndarê li bakurê rojavayê, û parêzgeha Hekarî di keve bakurê rojhilata gundî. Rûberê Pêndro zêdetir ji 10 km². Dikeve nav çiyayê Zagros de; kêmtir 10% ya erdê Pêndro bin 1225 m asta deryayê, û xala herî bilind Çiyayê Butînê 2534 m. Hemû Pêndroyî bi kurmancî dipeyivin.
Lîsteya welatan ji hêla hilberîna pola
Ev gotar hilberîna pola li ser asta cîhanê li gorî welat bi kurtî vedibêje.
Alikan
Alikan navê eşîreke mezin li Botan,Muş,Êlih e.
Gustav Klimt
Mijara sereke ya Klimt bedena jinê bû, û berhemên wî bi erotîzmek eşkere têne nîşankirin. Di nav berhemên xwe yên fîguratîf de, ku tê de alegorî û portre jî hene, peyzaj kişandiye. Di nav hunermendên Veqetîna Viyanayê de, Klimt herî zêde di bin bandora hunera Japonî û rêbazên wê de bû.
Matê
Matê, gundekî navçeya Colemêrgê Geverê ye ku ji aliyê dewleta Tirk ve hatiye valakirin.
Bitz
Bitz şaredariyeke navçeya (Landkreis) Zollernalbkreis li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Serpil
Serpil, gundekî navçeya Colemêrgê Geverê ye ku ji aliyê dewleta Tirk ve hatiye valakirin.
Hozan Aytaç
Jînenîgarî
Dema dest bi lîseyê dike bavê wî bi nexweşiya pençeşêrê dikeve û di dema duyemîn a lîseyê de biryar dide dest ji dibistanê berde. Bavê wî di sala 2003an de jiber sedema nexweşiya pençeşêrê jiyana jidest dide.
Di sala 2005an de di bin navê komeleyên şarezayiya çanda kurdî de xebatên xweyên muzîkê didomîne. Di sala 2009an de biryar dide ku beşdarî pêşbirka Rojhilat stêrka hildibijêre bibe ku di wan salan de ji aliyê Denge TV ve hatibû organîzekirin û di pêşbirkê de bi dereceyeke mezin li Mûşê pileya yekem bi dest dixe. Di sala 2010an de biryar dide ku li Stenbolê bi cih bibe û li wir dest bi xebatên xweyên albuman bike. Di sala 2011an de bi alîkariya Kom muzîkê bi albûma xwe ya bi navê “Evdalim” albuma xwe ya yekem bi etîka Kom muzîkê weşand.
Îzedînê Erbîlî
Îzedînê Erbîlî an Îzedîn Hesenê kurê Muhemmedê kurê Ehmed (jdb. 1190, Nisêbîn ? -m. 1262 Şam) felsefevanê kurd yê sedsala 13an e.
Bastikê Xwarê
Bastikê Xwarê, gundekî bi ser navçeya Zaxoyê ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Girêdanek
Girêdanek an girêdok (bi îngilîzî Coupling ) amûrek e, ku ji bo veguheztina hêzê ji bo girêdana du şaftan di dawiya wan de bi hev re tê bikaranîn. Armanca bingehîn a amûr e bihevregirêdana du perçeyên alavên ziviroke da ku bigihîne hev.
Crécy-Couvé
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Biçinlû
Biçinlû gundekî ser bi navenda bajarê Nexedeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
La Croix-du-Perche
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Grosselfingen
Grosselfingen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Zollernalbkreis li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
10ê çiriya pêşîn
Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)
Neusorg
Neusorg şaredariyeke navçeya (Landkreis) Tirschenreuth li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Bacidbiraf
Bacidbiraf, gundekî bi ser navçeya Zaxoyê ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Montliot-et-Courcelles
Montliot-et-Courcelles, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Dambron
Dambron, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Anabacerthia
Anabacerthia, celebek çûkên biçûk e ku ji famîleya  Furnariidaeyê ye.
Aramê Dîkran
Jiyan
Lê di vê navê de pirsa herî girîng ji bo Kurdan ev bû ku Aram Dîkranê Ermenî çawa wiha ji dil û bi şewatek tijî soz dikare stranên kurdî bixwîne?! Çawa dikare wiha li ser bedewiya deşt, zozan, dol û newal, mêrxas û egîdên Kurdan bistire? Aram kî ye ku nekitiye bin bandora siyaseta wan xwînmijên ku hertim dihola neyartiya kurdî û Ermeniyan lêdixistin û neteweya kurdî bi wê hîndê tawanbar dikirin ku di ferman û qira Ermeniyan de li rex Osmaniyên xwinxwar, cih girtine!? Û gelek pirsên din. Lê emeknasî û famkirina siyaseta çewta dagirkerên Kurdistanê ji mêj de bû ku di malbata Aramê mirovhez de hatibû famkirin. Aram Dîkran bixwe di vê derbarê de wiha dibêje:
"Stranên Hey lo lo delal", "Şev çû", "Çiyayê Gabarê", "Zîlan", "Diçim-diçim", "Bi hesreta Êrîvanê", "Çil-çil kezî", "Ey welato em heliyan", "Elmasa min ji dersê tê", "Ax dê û bavê me" û bi dehan stranên din bi riya Aram Dîkran ketin ser zimanê gel û ji Kurdan re bûn samanek netewî ku di nava rûpelên dîroka hunerê de nayên wenda kirin.
Bi serhev de mirov dikare bêje ku naveroka stranên hunermend Aramê Dîkran pênaseya hunermendî, kesayetî û dilpakiya wî ne. Bedewiya erdnigariya Kurdistanê, dewlemendiya ziman, stran û bi giştî kultura Kurdan, heza ji bo azadî û serxwebûna Kurdistanê, selmandina biratiya kurdî û ermeniyan, evîna ji bo Gerîla û şervanên riya bi şan û şerefa azadiyê, evîna ji bo mirovantiyê, canfîdayiya egîd û lehengên Kurdistanê ku bi netirsî canê xwe fîda kirin, wefadarî û emeknasî û... tev kevir û binaxê stranên Aram Dîkran pêktînin.
Dema ku ji sala 1915an û pêde genosîda li dijî gelê Ermenî (cîranên Kurdan yên dîrokî) bi destûra nifşparêzên Împeratoriya Osmanî destpêkir, Kurdan gelek ji wan di nava dilê xwe de veşartin. Kurdan nedikarîn bibînin ku neviyên Mongolan li ber çavên wan birayên wan bikujin.
Mugeyla
Mugeyla, gundekî navçeya Culemêrgê Şemzînanê ye ku ji aliyê dewleta Tirk ve hatiye valakirin.
Baie-Saint-Paul, Quebec
Baie-Saint-Paul, Quebec, bajarekî herêma Quebec ya Kanadayê ye.
Baran Rizgar
Baran Rizgar an Mehmet F. Önen (1957 Dêrika Çiyayê Mazî) amadekarê ferhengeke kurdî-îngilîzî ye. Ev ferheng û pirtûka bi navê Uygulamalı Kürtçe Dersleri - Dersên Kurdî di sala 1993an de hatin weşandin. Dûre di 1996an de pirtûka xwe ya Dersên Kurdî bi zimanê Îngîlîzî - Learn Kurdish amade kir û da weşandin.
Michael L. Chyet
Ew fêhristsazê zimanên Rojhilata Navînê Kitêbxaneya Kongreyê (Library of Congress) ya Washingtonê ye. Berê ew sernivîserekî bilind bû di Rajeya Kurdî de ya Dengê Amerîkayê û profesorê zimanê kurdî bû li Zanîngeha Parîsê û li Dezgeha Kurdî ya Washingtonê.
Sietow
Sietow şaredariyeke navçeya (Landkreis) Mecklenburgische Seenplatte li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Daymav
Daymav gundekî ser bi navenda bajarê Nexedeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Liaoyang
Liaoyang, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Liaoningê de cih digire.
Sahra Wagenknecht
Sahra Wagenknecht 18ê tîrmehê 1969 li Jena, Almanyaya Rojhilat siyasetmedarekî Alman ê partiya Partiya Çepgir ye.
Otlu
Otlu, gundekî girêdayî Bedlîsê ye ku ji aliyê dewleta Tirk ve hatiye valakirin.
Mähring
Mähring şaredariyeke navçeya (Landkreis) Tirschenreuth li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Denonville
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
La Motte-Ternant
La Motte-Ternant, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Digny
Digny, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Bavîl Jor
Bavîl Jor, gundekî ser bi navenda bajarê Oskuyê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Hilbijartina Parlamena Kurdistanê, 1992
Hilbijartina Parlamenê ku 19 ê Gulanê 1992 an de hatiye çêkirin. Di vê hilbijartinê de PDK ji 100 kursiyan 51 kursî qezenc kir û partiya YNK ku bûbûn partiya duyemîn ew jî ji 100 kursiyan 49 kursî qezenc kir. Lê belê paşî ji bo di nav bera her du partiyan de wekheviyeke hebe PDK kursiyekî xwe da YNK.
Aqçekehil
Aqçekehil, gundekî ser bi navenda bajarê Oskuyê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Rêhesina Bakurwelatê Ontario
Rêhesina Bakurwelatê Ontario , rêhesina welatê Kanada ye, ku ji aliyê Komîsyona Veguhastinê ya Ontario Northland, Ajansek Taca Parêzgehan a Hikûmeta Ontario ve tê xebitandin.
Avzurîkê
Avzurîkê, gundekî bi ser navçeya Zaxoyê ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Sainte-Colombe, Seine-Maritime
Sainte-Colombe, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Nesle-et-Massoult
Nesle-et-Massoult, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Sainte-Croix-sur-Buchy
Sainte-Croix-sur-Buchy, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Riya Ewropayê E8
Riya Ewropayê E8, yek ji rêyek ewropî ye ku ji bajarê Tromsø a Norwêc ve berbi Turku ya Fînlendayê ve diçe. Dirêjahiya Riya Ewropayê E8 1410 kîlometre ye.
Sainte-Foy, Seine-Maritime
Sainte-Foy, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Napoleon Bonaparte
Xwendina Napoleon ya supa di sala 1785'an de hêviş bu, û bû serbaz II di beşê gulebaranê di sobara Fransayê de. Piştî ku Şoreşa Fransayê dest pê kir, Napoleon di sala 1791 an de di parêzerên netewî yên Korsîkayê de bû serheng (kolonî), lê piştî ku Korsîkayê serxwebûna xwe leşkere kir, Napoleon ligel malbata xwe revî Fransayê û li wir bû kaptanê hêzeke Fransewî ya ku bajarê Toulonê dorpêç kirî bû, ji ber ku Toulon bi alîkariya gemiyên Brîtanyayê li dijî Komara Fransayê û şoreşa wê derketibû, li wir Napoleon bu şongirê serokê beşê gulebaranê yê ku birîndar ketibû, û karî alîkariya Brîtanyayê bişikanda û herweha karî Toulonê ji nû ve vegerînê bin axatiya Fransayê.
Bargehên Dest pêk ê
Li bakurê Îtalyayê Napoleon keyaniya Cisalpine ya ku paşê bi navê Îtalyan hat naskirin afirand, û ji bo xurtkirina cihê xwe li Fransayê Napoleon bi milyonan gencîneyên şer şandin Parîsê. Di sala 1798'an de, û di gavekê armanca xwe asteng û larkirina bazirganiya Brîtaniyayê ya bi rojhilat re, Napoleon bargeyeke derî rêkir Misirê, ya ku wê demê di bin destê Osmaniyan de bû û karî ew dagirta; lê serkeftina Napoleon pir dirêj nekir, çimkî piştî demeke kurt gemiyên brîtanî di bin serokatîya Nelson de tengava Ebû Qîr dorpêçkirin û karîn gemiyên Fransa tev bişewitandana; lê arîşanên (meneviyên) Nalopeon hîç nizim nebûn ligel ku têkiliyên wî bi hikûmeta navendî re li Fransa qutbûn. Napoleon bi rêya zana û yasanas û lêkolînerên ku bi xwe re anîbûn Misirê pir ezgerî li wir çêkirin, berî her tiştî benîtî û Feudalîzm rakir û dîroka Misira kevnare vekoland, herweha ji cîhanê re yek ji dewlemendtirîn û kevintirîn şaristaniyên mirovantiyê pêşkêşkir.
Şer û vekirinên Napoleon
Di sala 1809'an de Napoleon austrî carik dî li Wagramê şikandin û herêmên îlîrî (yên ku niha beşek ji Kroatiya, Serbiya û Bosniya-Herzogovîna ne) xistin nav împeratoriya xwe, pê re dewletokên papayî hilweşandin. Di vê navberê de Napoleon jina xwe Joséphine berda û bi keça împeratorê Austriyayê ji malbata Habsburg Marie Louise duşesa Parmayê ve zewicî, bi vî şêweyî Napoleon malbata xwe bi yek ji kevintirîn malbatên desthilatdar yên li Ewropayê ve girêda.
Armanca Naopleon ji vê girêdanê ew bû ku zarê xwe yê di sala 1811'an de hatibû dinê ji aliyê mîrîtiyên ku wî damezirandibûn ve bê pejirandin. Ligel vê serkeftinê împeratoriya Napoleon jî di wê salê de gihîşt firehtir sînorên xwe, piştî xistina Bremen û Lübeck ligel Holandê nav împeratoriyê.
Panjin
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2015an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 1.437.000 kesî
Kurdler Osku
Kurdler Osku, gundekî ser bi navenda bajarê Oskuyê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Klocksin
Klocksin şaredariyeke navçeya (Landkreis) Mecklenburgische Seenplatte li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Lîsteya dewletan a li gorî gelheyê
Ew kesayetiyên şêniyên çi pratîkê de ji welatên ku bo raporkirina gelên cuda bi awayekî welatiyên hundur û giştî roniyê ne. Hin welatan, bi taybetî jî Taylenda, ma giştî şêniyên bo raporkirina ne, tenê ji hemleyeke welatiyên; ji bo giştî gelên ku ajansa navnetewî divê texmîna bidin.
Dewleta Kurd (1918–1919)
Dîrok
Di destpêka serhildanê de, Kurdan bi kemîna serketî ya stûnek Britanya ya sivik ku ji cemçemal dûr ket, hin serfirazî dîtin. Li her du aliyên sînor, eşîran ji bo ykêx Mehmûd xwe îlan kirin. Serhildan ne domdar bû: Rayedarên Brîtanî du tugayên ku di 500-ê hêza Kurd de li Pasyan Bazyan di 18ê Hezîranê de têk birin, civandin û di 28-an de Helebce dagir kirin, dewleta Kurdî bidawî kir.
Peenehagen
Peenehagen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Mecklenburgische Seenplatte li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Sainte-Hélène-Bondeville
Sainte-Hélène-Bondeville, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Schloen-Dratow
Schloen-Dratow şaredariyeke navçeya (Landkreis) Mecklenburgische Seenplatte li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Şebek, Bêrecûk
Şebek, Şebuk, gundekî bi ser Bêrecûka Rihayê ve ye.
Ermenonville-la-Grande
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Torgelow am See
Torgelow am See şaredariyeke navçeya (Landkreis) Mecklenburgische Seenplatte li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Sainte-Marie-au-Bosc
Sainte-Marie-au-Bosc, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Elîava Osku
Elîava Osku, gundekî ser bi navenda bajarê Oskuyê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Kerbela
Cîhên dînî
Çend cihên navdar û cihên dînî ya bajarê ev in
Ermenonville-la-Petite
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Escorpain
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Cölpin
Cölpin şaredariyeke navçeya (Landkreis) Mecklenburgische Seenplatte li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Les Étilleux
Les Étilleux, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Feroxzed, Nexede
Feroxzed ,Nexede gundekî ser bi navenda bajarê Nexedeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Axkîs
Piştê koçberî û qirkirina Filehan, Misilman lê cîwar bûne. Navê wî jî ji zimanê Ermenkî tê. Ermenkî Yeğekîs gotine û ev peyv guheriye bûye Axkîs. Yeğekîs ji cihê avî re tê gotin. Li deşta gund ava biharê cevaye bûye gol û ev av heta ber bi payîzê li deştê maye. Ji ber vê avê jê re axkîs hatiye gotin û dû re kurmancan navê golê jî lê zêde kirine bûye Axkîsa golê. Dîroknas Movses Xorenî di sedsala 5. de behsa vê golê dike. ( http://nisanyanmap.com/?y=g%C3%B6ll%C3%BC&t=tatvan&lv=1&u=1&ua=0 ) Gorî mezinên gund ji ber bendava li herêma zumpê jê re Axkîsa golê hatiye gotin. Di dema Filehan de li jora gund bendav hatiye çêkirin ji bo ku zevî bên avdan. Ji ber vê bendavê ji gund rê Axkîsa Golê tê gotin. Niha jî bendên ku Filehan çê kirine kifş e û dewlet niha di heman cihê de bendavekê cêdike. Di cihê vê golê de biharan du kanî der dibin û dema giyadirûnê kanî ziwa dibin. navê van her du kaniyan Kaniye Aşê û Kaniya Qultîkê ye. Filehan beriya ava Wan her du kaniyan girtine û bi ava berfê jî golek mezin çê kirine, hetanî tê gotin ku axayê Filehan keştiyên biçûk jî avêtine li ser vê golê.
Gund bi deşta xwe tê naskirin. Deşta herî mezin li navçeya Tetwanê deşta Axkîsê ye. Deşt bê av e û ji ber bêaviyê çandiniya bêavî tê kirin, mîna nok, nîsk û genim tên çandin. Li aliyê din sewalvanî tê kirin û ji bo giyayê sewalan jî ket tê reşandin. Ket û giyayê pelex di gund de gelek tê dirûn. wisan herêmên bêgiya hewcedariya giyayî ji bo sewalên xwe ji vir pêk tînin.
Çiyayên herêmê
Li ber gund çiyayek heye û li serê vî çiyayî kelhek heye. Ji vî çiyayî re Kelha Axkîsê tê gotin. Kelh bi kevir û kislê hatiye çêkirin, lê ji ber ku gundî bi zêran geriyane kelhê ji ber kolanê anîne xelasbûnê. Dîsa çiyayê ku jê re Kelha Asrasê tê gotin di herêma gund de cihê herî bilin de.
Dêr, mizgeft, dibistan û mala tenduristiyê ya Axkîsê
Di gund de dêrek, mizgeft û mala tenduristiyê hene. Dêr ji aliyê Filehan ve hatiye çê kirin û piştî Fileh ji gund çûne Misilmanan ew wek mizgeft bi kar anîye. Niha ji ber mizgefteke nû avakirine dêr êdî nayê bikaranîn û li ber xirabûnê ye. Di gund de dibistaneke heşt salî heye.
Newroz
Çîroka Newrozê
– Ji ber vê êşa dijwar xew nakeve çavên min. Zû ji min re dermanekî peyda bikin; yan na ez ê serê we tevan jê bikim!
Dehak ji Kawa re got:
– Tu qehremanekî bê hempa yî, tu nîşana fedakariyê yî. Bijî! Kawa, piştî gotinên Dehak, bêtir nêzîkî wî bû. Bi çengê lawê xwe girt û bir li ber piyên wî dirêj kir. Kawa çakûçê xwe bilind kir. Lê li şûna ku li serê lawê xwe bide, bi hemû hêz û hêla xwe daweşand serê Dehak. Taca serê wî gindirî. Piraniya leşker û xizmetkarên wî gava dîtin ku Dehak bi rastî mir, kêfa wan hat û yên mayî, ji desthilanînê ketin, teslîm bûn. Kawa bi destê lawê xwe girt û hilkişiya ser banê qesrê û agirekî gurr li wir dada. Dema heval û hogirên Kawa çav li êgir ketin, wan jî dest pê kir û êrîş anîn ser qesrê, leşker û hevalbendên Dehak yên mayî dîl girtin, yên teslîm nebûn jî kuştin. Gava gelê li çiyê jî agirê azadiyê dîtin, fêm kirin ku plana Kawa bi ser ketiye. Dehak hate kuştin û dawiya zordariyê hat. Wan jî li ser çiyan agirê azadiyê pêxist.
Têymûrlû
Têymûrlû, gundekî ser bi navenda bajarê Oskuyê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Îbn Hacîb
Pêşiyê li Misirê perwerdehiya Quranê girtiye, ji wî şûnde jî fiqihê hîn dibe.
Xedîwiyeta Misirê
Dîrok
Soza ku di sala 1816an de hatibû dayîn ku piştî Morea di sala 1829an de teslîmî Yewnanistana serbixwe hat kirin, waliyê Moreyayê bidana Mihemed Eliyê Kavalayî. Vê carê Mihemed Eliyê Kavalayî daxwaza parêzgariya Şamê (Sûriye) kir, ku wîlayeteke din a Osmaniyan li dijî vê parêzgariyê ye. Dewleta Osmanî ji tirsa siyaseta berfirehkirina Mihemed Eliyê Kavalayî, ev daxwaz red kir. Piştî vê yekê ji bo Kavalalî bû hedefa desteserkirina Sûriyeyê û ji bo desteserkirina vê herêmê dest bi lêgerîna hincetan kir.
Koendama lîmfê
Koendama lîmfê an jî sîstema lîmfe, sîstema gerê ya duyemîn a laş e.  Sîstema gerê ya yekemîn a laş sîstema gera xwînê ye. Gera şileya lîmfê ji mûlûleya lîmfê dest pê dike, ji lûleyên lîmfê, girêyên lîmfê û coyên lîmfê derbas dibe û di lûleya xwînê de bi dawî dibe. Gera lîmfê yekalî ye, şileya limfê ji navbera şaneyan derdikeve, ber bi dil ve diherike. Berevajî sîstema gera xwînê, di sîstema lîmfê de, dil ji bo herika şileya nav lûleyan alîkarî nakê. Ango sîstema gera lîmfê wekî mîna xwînhêneran, bi girjbûna masûlkeyan û bi navbeynkariya derîçeyan, şileya lîmfê ber bi dil ve diherikîne. Şileya lîmfê dawiya dawî di nav guhikeya rastê ya dil de vala dibe û tevlê xwînê dibe.
Xedîwiyeta Misirê
Dîrok
Kavalalî Mehmet Alî Paşa girîngiyeke mezin da wê yekê ku "Hêzên Mezin" ên Ewropayê bi pêkanîna prensîbên "Pergala Kongreyê" mudaxeleyî rewşê nekin. Ji ber vê yekê, ew pir hêdî û bi baldarî diçû. Mînak di xutbeyên înê yên li Filistîn, Sûriye û Anatolyayê de ku ji aliyê artêşên Misrê ve hatibûn girtin, Siltanê Osmanî II. Navê Mehmûd hate gotin. Li van herêman pereyên osmanî hê di gerê de bûn, pereyên ku navê wî û navê wî bi xwe ne derdixistin. Bi ser de jî, Kavalalî Mehmet Alî Paşa, ger di dema pêşdeçûna leşkerên wî yên li Anatolyayê de bikevin Stenbolê, tenê Sultanê II. Wî ji hevalbendê xwe, bi taybetî Fransa re, daxuyand ku dê Mahmud were guhertin û kurê wî yê piçûk Abdulmecîd li şûna wî were danîn.
Koendama lîmfê
lîmfegirê
Girêya lîmfê an jî lîmfegirê  pêkhateya sîstema lîmfê ye û li tevahiya laş de belavî ye. Bi taybetî li stû, binçeng, berran û çokan da hejmara lîmfegireyan zêde ye. Teşeya girêya lîmfê dişibe gurçikan. Hemû lîmfegirê bi lûleyên lîmfê ve bi hev re girêdayî ne. Lîmfegirê gelek xaneyên xiroka spî lixwe digire. Lîmfosîta B, lîmfosîta T, xaneyên hellûşênera gewre û xaneyên plazma di nav lîmfegirê de li dij hokarên nexweşiyê kar dikin. Lîmfegirê şileya lîmfê parzûn dike, hokarên nexweşiyê yên wekî vîrus û bakterîyan ji şileya lîmfê dûr dixe. Gava mirov diçe nexweşxaneyê, bizîşk bi çav û dest kontrola lîmfegirêyên stû an jî yên binçeng dike. Hin caran dibe ku ji ber tûşbûyîna hokarên nexweşiyê an jî ji ber şêrpenceyê girêyên lîmfê biwerime.
Xedîwiyeta Misirê
Dîrok
Xelkê Kavalayê di tekoşîna xwe ya li dijî Wehabiyên li Erebîstanê û Yewnaniyên ku li dijî Osmaniyan serî hildabûn de bi awayekî serkeftî alîkariya Osmaniyan kir, lê piştre daxwaza Mehmet Alî Paşa ya desteserkirina Sûriyeyê, Siltanê 2. yê Osmaniyan kir. Di navbera Mahmut û Mehmed Alî Paşa de alozî derket. Serhildana kurê wî Îbrahîm Paşa hem li hundir û hem jî li derve xistiye rewşeke dijwar.
Koendama lîmfê
Tîmus
Tîmus endama sîstema lîmfê ye û alikariya bergiriya laş dike. Ji bilî wî, tîmus hormon jî berhem dike, loma tîmus wek endamekî koendama korrijên (hormon) jî tê hesîbandin. Her wekî mîna hemû xaneyên xwînê, lîmfexane (lîmfosît) jî di moxê hestî yê sor de tê berhemkirin. Lîmfexaneyên li moxê hestî de berhembûyî bi navbeynkariya xwînê, xwe digihînin tîmusê. Peresîn û geşbûna lîmfexaneyan li tîmusê pêk tê. Gava di nav tîmusê de gihîştina lîmfexaneyan diqede, êdî lîmfexane wekî lîmfosîta T an jî xaneya T bi nav dibe. Lîmfosîtên T, şane û xaneyên laş nas dikin, lê li hember xaneyên biyanî û dijepeydakeran bertek nîşan didin. Di laşê dergûşan û zarokan de tîmus gewre ye, bi salên ciwantiyê hê gewretir dibe. Tîmusa mirovên bi temenê pêgihîştî her diçe diquncise û biçûk dibe. Tîmus herî zêde di salên zarokatiyê û ciwaniyê de çalak e.
Şilelû
Şilelû, gundekî ser bi navenda bajarê Oskuyê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Gulwan
Gulwan gundekî ser bi navenda bajarê Nexedeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Orgeux
Orgeux, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Cîmîniye
Cîmîniye, gundekî bi ser navçeya Zaxoyê ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Tschirn
Tschirn şaredariyeke navçeya (Landkreis) Kronach li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Samaxto
Samaxto (bi tirkî: Çatakkaya), gundekî bi ser navçeya Xûxa Xarpêtê ve ye.
Gûranawa Qazî
Gûranawa Qazî gundekî ser bi navenda bajarê Nexedeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Saint-Germain-sur-Eaulne
Saint-Germain-sur-Eaulne, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Orret
Orret, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Fontaine-les-Ribouts
Fontaine-les-Ribouts, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Ivenack
Ivenack şaredariyeke navçeya (Landkreis) Mecklenburgische Seenplatte li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Mûlan
Mûlan gundekî ser bi navenda bajarê Keleyber li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Kox
Çîyayê Bîngolê 3500 m bilinde û di navbera Kanîreşa Çewlîgê, Gimgima Mûşê Xinûsa Erziromê cih digre. Çîyayek bê dar daristane. Le zozane herêmê ên herî navdar li wirin. Di her derên wîda kaniyên sar diheriki. Ew avên sar ji Çemê Aras û Cemê Miradê ra dibin çavkanî.
Wilhelmsthal
Wilhelmsthal şaredariyeke navçeya (Landkreis) Kronach li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Mîlan Osku
Mîlan Osku, gundekî ser bi navenda bajarê Oskuyê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Şêx Xelîlê Kurdî
Şêx Xelîlê Kurdî an Şêx Xelîl el-Kurdî es-Semmanî, an Shaykh Khalil al-Kurdi as-Sammani yek ji zanyarên pêşîn ên kurd ên serdema belavbûna îslamê ye ku bi xwe tabîûn bû. Dîroka jidayîkbûna wî ne zelal e, di sala 750î de miriye.
Karik
Karik (bi tirkî: Yedikardeş), gundekî bi ser navçeya Xûxa Xarpêtê ve ye.
Gûîk
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 488 kes (102 malbat) bûn.
Pêşeroja Cîhanê
Qeşagirtin
Erd di serdemek qeşayê ya ku wekî qeşaya çaralî tê zanîn re derbas dibe û niha di serdema navqeşahiya Holoseneyê de ye. Ev serdem bi gelemperî tê pêşbînîkirin ku di nav 25.000 salan de bi dawî bibe. Lêbelê, rêjeya zêde ya karbondîoksîtê ku ji aliyê mirovan ve li atmosferê de tê berdan dibe ku destpêka serdema cemedê ya paşîn bi kêmî ve 50.000-130.000 sal dereng bixe. Ji hêla din ve, heyamek germbûna gerdûnî ya demdirêj (li ser bingeha texmîna ku karanîna sotemeniya fosîlê dê di sala 2200an de raweste) tê texmînkirin ku bi qasî 5000 sal tenê bandorê li serdema cemedê bike. Ji ber vê yekê, demek kurt a germbûna gerdûnî ya ku di nav çend sedsalan de belavbûna gaza serayê pêk tê, dê tenê di demek dirêj de bandorek tixûbdar hebe.
Aleddîn
Aleddîn yan jî Aledîn (bi tirkî: Alaattin), gundekî bi ser navçeya Xûxa Xarpêtê ve ye.
Gherardo Nerucci
Jînenîgarî
Di 1871 de ew bi jina îngilîz Fanny Carolina Chambers re zewicî û teqawît bû vîlaya gundî, li wir di sala 1873-an de dev ji mamostetiya xwe berda. Ew berdewamiya berhevkirina çîrok û tekstên kurteçîrokan ên dîrokî û zargotinî kir.
Ew bi jina xwe û kurê xwe Ratclif re li goristana Allori li Firenze tê veşartin.
Rêzimana almanî
=Lêkerên cînavên sich= Lêkerên Sich bi kurdî (lêkerên xweyî), Ew lêkeran e ewên ku mirov bi xweze yan ne divê cînavên sich bi wanre bikarbîne. di kurmancî ji de di hinek helate tê bikarînan. wek şûştin gava tu dibêjî. Ez ê destên Xwe di şûm Di elmanî de tu nikerî van lêker bikarbînî heka bê û tu cînavên sich bikar Ne yînî. Mînekên hevoke
Koendama herisê ya mirovan
Rijênên lîkê (Lîkerijên)
Gelek rijên di lînceperdeya dev û ziman de cih bûne û rojê bi qasî 1-1,5 lître lîk(tûk) berhem dikin û der didin nava dev. Lîk xurekan nerm dike û herisa kîmyayî ya xurekên karbohîdradî dide destpêkirin. Her çiqas di devê mirov de gelek rijênên lîkê hebin jî ji wan sê cot hê pirtir bi bandor in. Rijênên binguh (parotid glands), rijênên binziman(sublingual glands), rijênên çena jêrîn (submandibular glands). Ji xeynî avê, di nav lîkê de enzîma amîlaz, enzîma lîzozîm, iyonên wekî sodyum, potasyum, fosfat û bîkarbonat, lînc(mukus), dijetena A heye. Lê ji bo erka herisê pekhateyên herî girîng enzîma amîlaz, lînc, iyonên bîkarbonat û fosfat e. Berhemkirin û derdana lîkê ji aliyê koendama demara xweyî( autonomic nervous system) ve tê rêkxistin.
Rûviya zirav
Rûviya zirav di navbera gede û rûviya stûr de bi awayek badayî dirêj dibe. Rûviya zirav bi qasî 6 – 7 metre dirêj e. Firehiya coga rûvî 2.5 cm e. Rûviya zirav ji sê beşan pêk tê. Rûviya donzdetilîk(Rûviya donzdegirê), rûviya vala, rûviya badayî.
Rûviya donzdetilîk
Rûviya donzdetilîk an jî rûviya donzdegirêk(bi înglîzî: duodenum) navê xwe ji dirêjîya xwe digire. Dirêjiya rûviya donzdetilîkê bi qasî donzde tilî an jî 25 cm e. Ji bo herisa mekanîk a çewrî, ji kezebê zerav tê derdan, zerav bi navbeynkariya cogê tevlê xurekên nav donzdetilîkê dibê. Herwisa ji bo herisa kîmyayî jî ji pankresê enzîmên herisê tevlê donzdetilîkê dibe.
RAM
Ram di telefon an de jî heye. Lê belê mezinatiya bîrdankê li gorî xêvjimêrê kêm e. Wek mînak ramê Samsung Galaxy s4 2 gb e. Lê belê ramê xêvjimêra Lenovo yoga510ê 8 gb e.
Koendama herisê ya mirovan
Kezeb
Kezeb, kezeba reş , an jî ciger. (Bi înglîzî liver, bi yewnanî hepar (ἧπαρ) ) Kezeb li aliyê rastê çaryeka jorê ya zikeklênê de li bin navpençikê de cih bûye. Giraniya kezebê bi qasî 1- 2.3 kîlogram e. Kezeb rijênî herî gewrê ya laş e. Kezeb ji aliyê jor ve wekî du pilên serekê, pila çepê û pila rastê xuya dibe. Ji bo heriskirinê, karê serekê ya kezebê berhemkirin û derdana zeravê ye. Herisa mekanîk a çewrî bi alîkariya zeravê rû dide. Kezeb rojê bi qasî 1.5 lître zerav berhem dike.