cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
JavaScript
Herçend ku her du peyvên Javayê û JavaScriptê ji hev nêzî ne, û hin sîntaksên wan, lê bi piranî ji hev cûda ne.
Pêpenê Kurtbir
Pêpenê Kurtbir, an jî Pêpenê Sêyem, (bi Latînî: Pippinus Minor, bi Fransewî: Pépin III, Pépin le Bref), gelek caran ji ber awayê axaftina wî ya kurt jêre "kurtbir" hatiye gotin. Di navbera 751 û 768an de keyê Frankan bû. Pêpenê Kurtbir di 714an de ji dayik bûye û di 24ê îlona 768an de miriye. Pêpenê Kurtbir bavê keyê navdar ê Împeratoriya Romê ya Pîroz, Karlê Mezin bû.
Soma Biradost (nahiye)
Soma Biradost, yek ji nahiyeyên ku bi navçeya Ûrmiye ve girêdayî ye. Nahiye dikeve parezgeha Azerbaycana Rojava a Rojhilata Kurdistanê. Ev bexş Ji du gundistanên Soma û Biradostan pêk tê navenda wê jî bajarê Sêroyê ye. Rûniştvanên wê bi giştî kurdên kurmanc in. Ev bexş hemû çiya ne û zêdetir li 1600 metro ser asta deryayên azad e.
Xwêne
Derbara navî de
Pêşniyarkirina navê xwêne ji bo peyva selfie ji aliyê Husein Muhammed ve hat kirin ku bi eslê xwe ji du peyvan pêk dihê û bi vî awayî çêkir: "xwêne" (ji "xwe+wêne")
Fransa
Serdema navîn a destpêkê
Frankan çanda xirîstiyan a gallo-romî wergirt û Galiya kevnar di dawiyê wekî Francia ("Welatê Frankan") hate binavkirin. Frenkên elmanî, ji xeynî li Gauliya bakur ku li wir niştecihên Romayî kêm zêde bûn û zimanên elmanî lê derketin, zimanên romanî pejirandibûn. Clovis bajarê Parîsê wek paytexta û xanedana Merovîng ava kir lê padîşahiya wî piştî mirina wî bidawî bû. Frenkan erdê xwe bi tenê wekî milkek taybet dihesibandin û di nav mîrateyên xwe de parve dikirin, ji ber vê yekê çar keyanî ji yên Clovis wekî Parîs, Orléans, Soissons, û Rheims derketine holê. Keyên Merovîngî ên paşîn desthilatdariya şaredarên xwe yên qesrê (serokê malê) winda kirin.Yek ji şaredarê qesrê, Charles Martel, di Şerê Tours (732) de êrîşek Emewiyan a Galî têk bir û di nav padîşahiya Frankiyan de rêz û hêz wergirt. Kurê wî, Pepinê Kurt, taca Francia ji Merovîngiyên qelsbûyî girt û xanedana Karolîngiyan ava kir. Kurê Pepin, Karlê Mezin, keyaniya frenkî ji nû ve li hev kir û li seranserê Ewropaya Rojava û Ewropaya Navendî împeratoriyek mezin ava kir.
Erdnîgari
Piraniya ax û nifûsa Fransa li Ewropaya Rojava ye û jê re dibêjin Metropolitan France, da ku wê ji siyasetên cûrbecûr yên derveyî welêt cuda bike. Fransa li aliyê bakur bi Deryaya Bakur, aliyê bakurê rojava Kanala Îngilîzan, li rojava bi Okyanûsa Atlantîk û li başûrê rojhilat bi Deryaya Navîn re sinorê xwe parvedike.
Baxyêrî
Baxyêrî gundekî ser bi navenda bajarê Meraxa li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Fransa
Dewlet û siyaset
Di gulana 2012 de, sosyalîst François Hollande piştî Nicola Sarkozy bû serokê Fransa. Selefê wî yê kevneperest Sarkozy di sala 2007 de hat ser desthilatê.
Artêşa Fransa
Personelên leşkerî yên artêşê ji 131 039 leşkeran pêk tê.
Ziman
Li herêmên Fransî cûrbecûr Zimanên Polînezî, Zimanên Arawak an Zimanên Krêolî tên axaftin lê zimanê Fransî tenê zimanê fermî ye. </nowiki> Di gulana 2021ê de, Serokomar Macron soz da ku piştgirî bide zimanên hindikahiyên neteweyî, lê pêşnûmeqanûnek ku destûrê dide bikaranîna van zimanên hindikahiyan wekî zimanê perwerdehiyê li dibistanan red kir. Dadgeha Bilind a Fransayê jî ji bo vê yekê nîqaş kir û serî li makezagonê da ku tenê zimanê fermî yê dewletê Fransî ye.
Holdorf, Mecklenburg-Vorpommern
Holdorf şaredariyeke navçeya (Landkreis) Nordwestmecklenburg li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Fransa
Çand
Fransa hezar sal e welatekî çandî yê pêşeng e. Pêşveçûn dewlemend û di heman demê de yekreng bû, ku nehiştiye ku nûbûnên wêrek berdewam di hemî warên çandê de pêk werin.
Aborî û binesazî
Çandiniya ku demeke dirêj bêaqil bû, niha bi giranî mekanîze ye û cotkariya mezin tê destpêkirin. Tenê ji 1/3 ê herêmê tê çandin, avhewa û ax xweş e û Fransa yek ji hilberînerên çandiniyê yên Ewropa û cîhanê ye. Hilberîna zêde dibe sedema pirsgirêkan û pêşbaziya mezin a li bazara YE bû sedema nerazîbûnên tund ên cotkarên fransî yên hêrs. Genim li hilberîna dexl serdest e, lê misir,  ceh û  ceh jî têne çandin. Berhemên din ev in kartol û şekir, fêkî û sebze (Normandî û Brîtanya, Geliyê Loire, Provence). Wekî hilberînerek şerab, Fransa bi gelek herêmên şerabê re pêşeng e (Bordeaux, Bourgogne, Beaujolais, Roussillon, Champagne). Çandiniya heywanan (Brîtanya, Normandiya û herêmên çiyayî) goşt û şîrên bi kalîte peyda dike. Masîgirên Atlantîk û Deryaya Bakur girîng in. Taybetmendiyek çandiniya îsotê li perava rojava ye.
Pêşketina aborî ji salên 1990-î ve
Fransa di 1999 de tevlî ê sîstema refahê ya welat ji bo dewletê buha bû, ev jî tê wê maneyê ku welat neçar ma ku di çarçoveya qaîdeyên EMU de bimîne. Dewlet neçar ma ku deynan bigire da ku kêmasiyên butçeyê bigire, ev yek jî dibe sedem ku deynê derve carinan digihîje du ji sê parên GDP ya welat. Vê yekê di mezinbûna aboriyê û jûreya tevgerê ya hikûmetê de pirsgirêk çêkir.
Narîn Feqe
Narîn Feqe di sala 1980an de li bajarê Dêrîka Hemko nêzîkî bajarê Qamişlo hate dinê. Di sala 1991an di deh saliya xwe de tevî malbata wê koçî Swêdê kir û li wir bi cîh bûn. Ew keça hunermendê navdar Adil Feqe ye.
Fransa
Pêşketina aborî ji salên 1990-î ve
Di sala 2013’an de ji bo aboriya Fransa hîn jî pirsgirêk hebûn. Hilberîna otomobîl, pola û elektronîk (ku li Fransayê çavkaniyên sereke yên îxracatê ne) ji bo wan bihatir bû ji Asya û yên mayî yên Ewropayê. Ev bû sedema kêmbûna hinardekirinê. Di sala 1999 de, Fransa %7 ji hinardekirina cîhanî pêk dihat, lê di sala 2013 de ew daket %3.
Veguhastin
Trafîka trênê baş pêşkeftî ye û li ser gelek rêgezan bi hewayê re pêşbaziyê dike. Trafîk nayê verastkirin (her çend pêşniyarên weha hene) û di serî de ji hêla dewletê ve tê xebitandin SNCF. Trêna bilez TGV li ser rêyên wekî Parîs-Lyon populer e.
Perwerdehî û lêkolîn
Bi têgînên école primaire (dibistana seretayî) tê wateya serdema école maternelle û école élémentaire, dema ku pileya duyemîn an jî duyan bi gelemperî ji bo '' tê bikaranîn. collège û lycée'', hevwateya gymnasium ya Swêdê ye.
Hacî, Payizava
Mixtar
Mixtarê gundê: 2008an Celalettîn Dag hatiye hilbijartin.
Ûrmiye
Demografî
Li herêmê êlên Begzade, Celalî, Dirî, Hinare, Herkî, Kirmanc, Kore Sunî, Seyîd û Evdoyî û Kardarî dijîn.
Awal
Awal (bi trikî: Tünekpınar), gundekî girêdayî navçeya Sêrtê Dihê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye şewitandin.
Havsîg
Havsîg gundekî ser bi navçeya Mamekiya Dêrsimê ve girêdayî ye.
Badamlû, Meraxa
Badamlû gundekî ser bi navenda bajarê Meraxa li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Hezretê Norşênî
Şêx Mihemed Dîaudîn, Kurê Şêx Evdirehmanê Taxê yê. Wê lakabê (Hazret-ê Sani ) Şêx Fethullah dayê wî. Sala Hicri 1275 meha Kanunê evvel'da diyaxhera buyê. Ciyê zainnawî   gundê Usp 'e ki wê gawê girayi İspait bu yê.
Dawidana
Dawidana (bi tirkî: Davdana), gundekî bi ser navçeya Mehmûdîya Wanê ve ye. .
UEFA Champions League 2011/2012
UEFA Champions League 2009/2010 Pêşbirka futbolê ya Ewropî bu hemî tîmên Ewropa. Ev pêşbirka ji layê Uefa dihêta damazirandin her sal di êta deynan. Tîma pitir UEFA Champions League birî Real Madride ku şîyaye 9 caran kasê bi desve bînit.
Saint-Ange-et-Torçay
Saint-Ange-et-Torçay, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Civaka berdar
Civaka berdar (bi almanî  Die Fruchtbringende Gesellschaft, lat. societas fructifera) civakeke wêjeyî ya almanî bû ku di 1617 de li Weimarê ji hêla zana û zadeganên alman ve hate damezrandin. Armanca wê standardkirina zimanê almanî ya gelêrî bû û pêşvexistina wê hem wekî zimanekî zanistî û wêjeyî, wek nimûneya Accademia della Crusca li Firenze û komên bi vî rengî ku berê li Îtalyayê geş bûn, piştî salên paşîn jî li Fransa (1635) û Brîtanya.Di heman demê de wekî Palmorden (" Rêhevaliya darqespê") jî dihat zanîn ji ber ku amblema wê civakê darqespa fêkîdar ya gûza hindî  bû. Caspar von Teutleben (1576–1629), Hofmarschall li qesra Weimarê, bavê damezirînerê civakê bû. Di ciwaniya xwe de ew çûbû Îtalyayê û ji akademiyên zimanê Îtalî îlham girtibû. Di dema pîrozbahiyên cenazeyê Dûkbanû Dorothea Maria de di tebaxa 1617 de ku gelek mîrek beşdar bûn wî fersend dît ku damezrandina civakek bi mînaka Accademia della Crusca ya Îtalî pêşniyar dike. Bi taybetî Mîrê Anhalt-Köthenî Ludwig I. ku berê beşdarî bû Accademia della Crusca di 1600an de raman girt û bû serokê yekem ê Civaka berdar.
Yekem pirtûka derbarê Civaka berdar de, Der Teutsche Palmbaum, ji hêla Carl Gustav von Hille ve hatî nivîsandin û di 1647 de li Nürnbergê hate weşandin.
Leitzweiler
Leitzweiler şaredariyeke navçeya (Landkreis) Birkenfeldê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Pîrzalan
Pîrzalan, gundekî ku bi navçeya Gevera Hekariyê ve girêdayî ye.
Felekedîn Kakeyî
Jiyan
Di sala 1965 de tevlî Bizava Demokrasî ya Kurdî û Erebî bûye, zêdebarî nivîsîna gotarên edebî, gotar ji zimanê kurdî wergerandine zimanê erebî û berevajiya wê.
Ew nivîskar û edîtorê rojnameya Eltaxî ya Partiya Demokrat a Kurdistanê (PDK) bû û heta 12em kongreya PDKê endamê komîteya navendî û polîtburoya vê partiyê bû û mirovekî nêzîkî Îdrîs Barzanî, Mesûd Barzanî û Nêçîrvan Barzanî bû.
Îbn Reqam
Ew di sala 1250an de li Murciayê hatiye dinyayê, wî paşê ji wê bajêr derket û da ku li Afrîka Bakûr bijî lê dûre dîsa hatiye Spanyayê.
Magnezyûm
Magnezyûm (, ji ) metalek û elementek e.
Saint-Arnoult-des-Bois
Saint-Arnoult-des-Bois, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Memira
Memîra, gundekî girêdayî navçeya Sêrtê Dihê ye. Ev gund li ser riya navbeyna Dihê û Şirnexê ye. Piraniya gundiyan ji gund derketibe jî gund ne vala ye. Gundî debara xwe bi sewalan û çandiniyê dike. Gundiyên derketîn di serîde Mêrsînê li gelek bajaran dijîn. Dewleta Tirk bi hemu cihên din ê Kurdan re navê Memîra jî di fermî da guherandîye û kiriye Gorendoruk lê bi hemu mirovên wê deverê ve bi Memîra tê zanîn û bi kar anîn.
Gapira
Navê gundî
Ça ku dibêjin zilamek bi navê Gapir hebûye, navê Gapir li ser navê gund ketiye û navê gund ji bûye Gapira. Li gor menqibekî Gapir goma zikê Kosedaxê de pezê xwe derdixe ku bibe zozana biçêrîne. Derê gomê vedike pêşiya pêz diçe. Lê êpêce gome dûr dikeve dinhêre ku pez helahê jî gomê derdikeve. Diçe mêze dike çi beranekî qerqaş ji erdê derdikeve metelmayi lê dinhêre dibêye "Mala xweyî şewitî tê za" pey wî hevokê beran nivî de dimîne. Wiya diçe gundiyan ra dibêje, ev mêrikê ku ev mesele serê wî derbas bûye navê xwe daye gund.
Goktepe, Xalise
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 2548 kes (672 malbat) bûn.
Reichenbach, Birkenfeld
Reichenbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Birkenfeldê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Salnameya îranî
Salnameya îranî an salnameya farisî teqwîma rojê ko îro li Îran û Efxanistanê bi fermî tê bikaranîne. Ji bo ko hinek îna dikin ko bingeha wê texwîmê, ya ko Omer Xeyam di wexta siltanê Selçûqiyanê Celal ed-Dewle Melik Şah (1055–1092) de berhev kirî ye ew hin caran wek salnameya celalî jî tê nav kirin. Ew salnameya Xeyam cara siftê, di yekê Ferwerdînê, gora salname mîladî 15 adarê 1079an de hatibû bikaranîn.
Salvegera vê salnameyê gorî destpêka biharê yê Stêrnasî, yanê Newrozê tê hesab kirin. Kînga ko li Tehranê dirêjahiya şev û rojê de saet dibine 12:00, rojê ko tê, ango sibê wek Newroz tê diyar kirin. Roja salvegerê bi gelemperî, ji salê ber de tê diyar kirin. Di salnameya gregorî de destpêka biharê navbera 19ê adarê û 21ê adarê de diguhere.
Zivinga Hecîelî
Zivinga Hecîelî, gundekî girêdayî navçeya Sêrtê Dihê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye şewitandin.
Xiştan
Xiştan, gundekî navçeya Mêzgirê ya bi ser Dêrsimê ve ye.
Sirze
Sirze, gundekî ser bi navçeya Mamekiya Dêrsimê ve girêdayî ye.
Warvin
www.warvin.org
James Franck
Jînenîgarî
Di malbateke bingeh-Cihû de hatiye jiyanê. Piştî dibistana amadeyî li zanîngeha Heidelberg û Berlînê perwerdeya fîzîk û kîmyayê dibîne. Bi dilê xwe tevlî şerê cîhanê yê yekemîn dibe û di êrîşeke gazî de giran birîndar dibe. Bi destpêkirina şerê duyemîn û hatina ser desthilatdariyê ya Nazîyan, direve DYA. Li DYAyê bala xwe bi giranî dide ser xebatên fotosentezê. Herwiha di gelek çalakiyên sincî de cihdigire.
Arjentîn
Zêdebûna hema hema bêhempa ya bextewariyê bû sedem Arjantîna di destpêka sedsala 20an, ku bibe heftemîn neteweya herî dewlemend a cîhanê. Di sala 1896an de, GDP ya Arjantînê ji Dewletên Yekbûyî derbas bû û herî kêm berî 1920an bi domdarî di dehan de bû. Niha li cîhanê di rêza 89emîn de ye. Piştî Depresyona Mezin ya di salên 1930an de, Arjantîn ket nav bêîstîqrariya siyasî û hilweşîna aboriyê ew di nav pêşveçûnê de paşde xist, her çend ew dehsalan di nav panzdeh welatên herî dewlemend de ma. Piştî mirina Serok Juan Perón di sala 1974an de, jinebî û cîgirê wî Isabel Perón hilkişiya serokatiyê, berî ku di 1976 de hate hilweşandin. Cûntaya leşkerî ya jêrîn, ku ji aliyê Dewletên Yekbûyî ve hate piştgirî kirin, bi hezaran rexnegirên siyasî, çalakvan û çepgir di şerê qirêj de, heyama terorîzma dewletê û serhildanên sivîlan heta hilbijartina Raúl Alfonsín wekî serokê di sala 1983an de dom kir, perîşan kir û kuştin.
Etîmolojî
Bi Îngilîzî, ji welat re bi kevneşopî "Arjantînî" dihat gotin, ku karanîna tîpîka spanî la Arjantîn dişibîne û ji kurtkirina xelet a navê tevahî 'Komara Arjantînê' derket. 'Arjantîn' di nîveka sedsala 20an de ji modayê derket û niha welat bi tenê wekî "Arjantîn" tê binav kirin.
Margrêt Corc
Margrêt corcê bejdariyek kara di nava şorreşê de hebû hem ji aliyê siyasî hem eskerî, wê bejdarî di du kongreyên Partiya Demokrata Kurdistanê de bi serokatiya Mela Mistefa Barzanî kiribûn, dîsan di dirêjahiya xebata xwe de bejdarî di gelek şer û dastanan de li dijî dijmin kirye hindek ji wan mîna şerên danana bûsa çeteyên Mi′awye 20ê çiriya pêşîn a 1961ê, dastana Gelyê Zawîte 12ê kanûna pêşîn a 1961ê, dastana Lomana 1961, serê Akrê û çiyayê Pîrs 1961, danana bûseyekê di nêvbera Bamernê û Sikrînê bi bavê xwe re 1965. Bavê Margrêtê di şerê qişla Amêdiyê de bi dijwarî birîndar dibe.
Ji ber çelengî û serhildêriya Margrêta pakrewan çendîn dayîngeh, xandingeh û bingehên radio an li başûrê Kurdistanê bi navê wê hatine kirin û ew boye mijara gelek helbestên helbestvanên kurd. ''
Çavkanî
http://www.mesop.de/the-first-femail-fighter-in-kurdish-ranks-was-a-christian-assyrian/
Edinburgh
Edinburgh (bi gaeliya skotlendî: Dùn Èideann; bi îngilîziya skotlendî: Edinburgh an Embra an jî Enburrie) bajarê mezin ê dûyem û paytexta welatê Skotlendayê ye. Gelheya wî nêzî 471.650 kesan e (di sala 2008an de) û rûbera wî 262 kîlometre çarçik e. Edinburgh paytexta dîrokî ya Midlothian (an ) e.
Misêfra
Misêfra, gundekî girêdayî navçeya Sêrtê Dihê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye şewitandin.
Kawmik
Kawmik yan jî Qewmik (bi tirkî: Bayındır), gundekî bi ser navçeya Şêrwana Sêrtê ve ye. .
Mercedes-Benz
Mercedes 23 Hezîran 1902 an de Mercedes, piştre jî merqe sala 1902an de tescîldar bû 1926 fîrmeyên Mercedes û Benz bûn yek navê xwe guherand 'Mercedes-Benzê.
Berbang (kovar)
Berbang kovarek bi kurdî û swêdî ye.
Thomas Aquinas
Jiyan
Thomas Aquinas di sala 1225an de li kelaya Roccasecca di keyaniya Napoliya wê demê de hatibû dinê. Bavikê xwe kontê bajarê Landulf bû. Ji hêla diya bavike xwe de nîjada wî diçû Friedrich Barbarossa.
Turkiz
Turkiz, gundekî girêdayî bajarê Kurdistana bakur Şirnexê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Otonomiya federal a neteweyî ya çandî ya kurdên Federasyona Rûsyayê
Armanc û hedef
Armanc û hedefên Otonomiya federal a neteweyî ya çandî ya kurdên Federasyona Rûsyayê di rêziknameya saziyê de hatine diyarkirin. Armanc û hedef, ev in:
Königsee-Rottenbach
Königsee-Rottenbach, bajarekî navçeya (Landkreis) Saalfeld-Rudolstadtê li herêma Turîngiyaya Almanyayê ye.
Neoklasîzm
Neoklasîzm, berdewamiya bizava klasîzmeye.
Berendamên Yekîtiya Ewropayê
Romanya
Di berfanberê 2004an de berafî hat temam kirin. Di 25ê nîsanê 2005an de peymana beşdariyê hat îmze kirin û ew ji aliya komîsyana YE`yê de jî hat pejirandin û wek Bulgaristan Romanya jî dike di 1ê kanûna paşîn 2007an de endama YEyê be.
Sîbîrya
Erdnîgarî
Ew rojhelat-rojavayî de di Ûral de heta Pasîfîk 7.000 km dirêj dibe. Li bakur başûrî jî ew Okyanûsa Arktîk de heta Qezexstan, Mongolya û Çin 3.500 km dajo.
Siruşt
Siruşta Sîbîrya siruşteke gelek ciyawazî ye. Ew germahî havîne heta +40 °C bilind dibe, lê zivistanî jî heta -67 °C dikeve. Pir caran ew 9 mehan di bin berfê de dime.
Xweseriya demokratîk a kurdan
Xweseriya Demokratîk a Kurdan, di 14 tirmeha 2011´an de hat damezrandin. Kongreya civata kurdistanê, di 14 tirmehê de li ser xweste û pêşnîyarên sazî û civata kurd lev civî û di wê civînê de bîryara denezandina xweserîya demokratik a kurdan da. Ya ku bîryar bi raya giştî re parve kir, hevserokê Kongreya Civata Kurdistanê Aysel Tuğluk kir.
Hecîhesen, Xalise
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 571 kes (105 malbat) bûn.
Newal
Newal (1946: Neval; ), gundekî bi ser Qubîna Batmanê ve ye.
Konstantînopolîs
Konstantînopolîs, (yewnanî: Κωνσταντινούπολις, Konstantinoúpolis, osmanî: قسطنطینیه, Kostantîniye, navê îro bi tirkî: İstanbul, bi kurdî: Stembol) navê kevn ê Stembolê ye ku ji Împeratoriya Romayê û Bîzansî û Osmaniyan re paytextî kiriye. Bêjeya Stembol jî ji heman navê tê.
Xêçe
Xêçe, gundekî ser bi navçeya Mamekiya Dêrsimê ve girêdayî ye.
Glindor
Glindor, gundekî girêdayî bajarê Kurdistana bakur Şirnexê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Stadtlauringen
Stadtlauringen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Schweinfurt li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Porsche
Porche bi tenê trembêlên spor hildiberîne. Sala 1969an de xwe di gihijîne fîrmeya Volkswagenê û şirket %30.9 aîdê Volkwagenê ye. Piştî digel şirketa mezin Volkwagenê şrîk bû hê zêde wesayîtên bi kalîte çêkir. Û bin banê Audi, Seat, Škoda û Volkswagenê trembêlên herî bi qalîte û sportîv hildiberîne.
Bilêlko
Bilêlko, gundekî girêdayî Efrîna başûr rojavayê Kurdistanê ye.
Luristan (parêzgeh)
Luristan an jî Loristan (bi luri: Lûrrisu, bi farisî: Lorestān) parêzgeheke li Îranê ye. Ev parêzgeh ji Hersîn û Kengawer li parêzgeha Kirmaşan dest pê dike û heta Endîmişka Xûzistanê diçe.
Piraniya xelkê wê eyaletê kurdên lur û lek in.
Dirac Sofla
Dirac Sofla gundekî ser bi navenda bajarê Meraxa li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Bezokê
Bezokê, Besûkê, gundekî Şirnexê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Daşbilax Bazar
Daşbilax Bazar gundekî ser bi navenda bajarê Meraxa li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Bero Bass
Bero Bass (jdb. 11ê nîsanê 1980 li Amed; navê berê yê fermî/tirkî Bernas Avşar) rapvanekî kurd-alman e.
Jînenîgarî
Bernas Avşar sala 1980yê li Amedê tê jiyanê. Malbata wî di dawiya salên 80'yî tê diçe Almanyayê. Bass li Kölnê mezin dibe.
Herêmên Fransayê
Her yek herêmên Fransayê xwediyê civatê herêmî (Conseil Régional) ye. Di meclîsên heremî de serok (Président), serokê alîkarî tên hilbijartin. Di nav wan de bi tenê Korsîka xwediyê statuyekê taybetî ye û şûna meclisê herêmî xwediyê kargeriyekê herêmî (Assemblée territoriale de Corse) ye.
Dîrok
Di 1976an de herêma ku heta wê çaxê bi navê Région Parisienne dihat binavkirin, êdî wek Île-de-France hat binavkirin. Ji pê destpêkirina xebatên kêmkirina navendiyê(décentralisation) di 1982an re li gorî navendê bandora herêman bi Collectivités territoriales re hat zêdekirin. Heta wê wextê herêm bi tenê wek navçeyên coxrafîk dihatin ditîn.
Kosret Resûl
Yek ji wan pênc hevalan bûye ku di 24ê nîsana 1976an de li bajarê Kerkûk û li mala Mihemed Xurşîd Yekîtiya Xwendekarên Kurdistanê damezrand, ku ji Letîfî Şêx Umer, Reuf Akreyî, Şehîd Şiwan Elî û Mihemed Xurşîd pêkhatibû. Di 11 gulan 1977 de ji aliyê Heyey Xase (lîjneya Taybet) ve hate girtin, piştî wê tu nihêniyekî nîşannedaye, li îlona 1977 hatiye azadkirin. Sala 1980 bûye berpirsê rêxistina Komeleya Rêncberên Kurdistanê li Hewlêr. Sala 1981 bûye Endamê Serkirdayetiya navxoya Komele.
Sala 1986 her du kurên wî Aras û Pêşrew li Simaqulî bi bordumana firokeyê şehîd dibin.
Îsmet Dax
Kurtejiyan
Dax gelek helbest dan hunermend an û gelek hunermend an helbest ên wî xwandin. Ên wek Xanemîr,Rojda, Bawercan, Şêxmûs, Elif Koç, Koma gulên Xerzan, Mehmet Koç, Koma Mazlûm, Çinarli Dawûd, Saadettîn û Mewlûde Rojbîn û her wekî din.
Komara Gel a Donetskê
Komara Gel a Donetskê an jî bi kurte KGD nîv-dewleteke xwe-îlanbûyî ye li oblasta Donetskê ya rojhilatê Ûkraynayê. Ûkrayna, Neteweyên Yekbûyî û piraniya civaka navneteweyî KGD wek saziyeke neqanûnî dibînin û herêma Donets wek erdê Ûkraynayê dihesibînin. Paytext û bajarê herî mezin di nav KGD de Donetsk e. Denîs Pûşîlîn ji sala 2018an ve serokê KGDê ye.
Çikan
Çikan gundekî ser bi navenda bajarê Meraxa li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Orşe
Orşe, gundekî navçe Gever a bi ser Colemêrgê ve ye.
Hesarlû
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 189 kes (40 malbat) bûn.
Dîroka sumeran
Li Başûrê Mezopotamyayê rûniştgeha herî kevn a naskirî Tell el-'Oueili ye. Sumeriyan îdia kirine ku şaristaniya wan ji aliyê xwedawendê wan Ea yan jî şêwirmendê wî (an Abgallu ji ab=av, gal=mezin, lu=mirov) Adapa U-an (Oannes a Berossus) ve hatiye avakirin. Kesên pêşî yên li Erîdûyê çanda Samarrayê ji Bakurê Mezopotamyayê bi xwe re anîne û bi serdema Ubaîd re têne naskirin lê nayê zanîn ka ev Sumerî ne (paşê bi serdema Urûkê ve hatine girêdan) yan na.
Despêk û protodîrok
Dîroka destpêkê û protodîroka Başûrê Mezopotamya di serdemên Ubaid (6500–3800 ), Urûk (nêz. 4000 heta 3100 salên ) û Serdema Jemdet Nasr de (3100 heta 2900 ) tê dabeş kirin. Di warê zanistiye de li ser kengî hebûna Sumeran li herêmê dest pê kiriye, her çend bi gelemperî tê pêşbînîkirin kirin ku zimanê Sumerî di dawiya serdema Urûkê de li Başûrê Mezopotamyayê hatiye bikar anîn, nakokî hene. Hinek lêkolîner di wê baweriyê de ne ku Sumerî heta 3600 salên ê diçe lê hinek lêkolîner ên din bawer dikin ku hebûna Sumeran vedigere serdema Ubaid a pêşîn yan jî berî wî.
Yekemîn Xanedaniya Urûkê
Mesh-ki-ang-gasher wekî yekem Padîşahê Urûkê tê navnîş kirin. Li pey wî jî Enmerkar. Destana Enmerkar û Xudanê Aratta behsa sefera wî ya bi çem ber bi Aratta, welatekî çiyayî, dewlemend-mêneral ji Sumerê ve, dike. Piştê wî efsaneya Lugalbanda, ku ji yek efsaneyên perçekirî jî tê zanîn û piştre re jî efsaneyên Dumuzid û Masîgir, dişopîne. Padîşahê herî navdar ê vê xanedanê cîgirê Dumuzid Gilgamêş bû, lehengê Destana Gilgamêş ku jê re kurê Lugalbanda dihate gotin. Kopiyên kevnar, perçebûyî yên vê nivîsê li cihên ji hev dûr wek Hattusas li Anatolyayê, Megiddo li Îsraîlê û Tell el Amarna li Misirê hatine dîtin.
Xanedaniya duyem a Urûkê
Enshakushanna padîşahê Urûkê bû ku di hezarsala 3an a ê de ye, ku navê wî di lîsteya padîşahên Sumeran de ye û tê gotin ku emrê wî 60 sal bûye. Li Urûkê Lugal-kinishe-dudu hatiye cihî wî lê dixuyê ku hegemonya jibo demekê kurt derbasî Eannatumê Lagaşê bûye.
Împeratoriya Lugal-zage-si ya Urûkê
Urûkagîna (k. 2359–2335 b.z. kronolojiya kurt) hate hilweşandin û bajarê wî Lagaş ji hêla Lugal-zage-si, serokkahîn ê Ummayê ve hate desteser kirin. Lugal-zage-si jî Urûk û Ur desteser kir û Urûkê wek paytexta xwe diyar kir. Di nivîseke dirêj de ku wî bi sedan li ser vazoyên kevirî yên ku ji bo Enlîl Nîppurê hatiye xêzkirin çêkiriye, ew pesnê xwe dide ku padîşahiya wî "ji Deryaya Jêrîn (Kendava Besrayê), bi Dîcle û Firatê, heta Deryaya Jorîn" yan jî Deryaya Navîn dirêj bûye. Piştre Împeratoriya wî ji aliyê Sargonê Akadî ve hat hilweşandin.
Çalalû Çilbiyanlû
Çalalû Çilbiyanlû gundekî ser bi navenda bajarê Meraxa li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Rojhilata Kurdistanê
Rûerd
Di navbera van çiyan û baniyan de deştên rast û bi ber, çem û newalên bi av hene. Çiya û deten herî girîng ên van navçeyan jin bakur ber bi başûr ve ev in: Çiyayên Çilikan û Sarîdaş, deştên Soma û Bêlewar, Çiyayê Reş (3578 m), Deştên Wirmiye û Mergewer. Çiyayên Mukriyan, deşta Şarwêran, zincîra çiyayê Zagrosê û li başûr çiyayên Şaho (3390 m), Dalaxanî û Paraw, deştên Kamyaran û Mayîdeşt, çiyayên Wuşnrankêw (4050 m), Mezin û Spî hene.
Banabiyê
Banabiyê, gundekî girêdayî bajarê Kurdistana bakur Şirnexê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Namoş
Namoş, Namosh an Namosh E. Arslan (z. 8 gulan 1981 li Bietigheim-Bissingen, Baden-Württemberg, Almanya) stranbêj û muzîkvanekî alman ê bi eslê xwe kurd e. Ew herwiha hunera performansê jî dike.
Piling (Panthera tigris)
Bincure
Neh bincureyên pilingan hene ku jê sê bincureyên nemayî ye yan (extinct bi înglîzî).
Anoreksiya nervoza
Di terapiya nexweşiyê de psîkiyatrîst, psîkolog û diyetîsyen peywirdar in. Wekî nexweşiyeka serdema nû jî tê zanîn.
Erdelan
12.Leîlax
Euerbach
Euerbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Schweinfurt li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Hasan Hüseyin Deveci
Malmîme li Kölnê dijî û kar dikî.
Yekêmin li Ewrupa li muzexane serdanîye bi zimane Kurdî çedike. Muzexane Museum Ludwig û Wallraf-Richartz-Museum.
Cuneyt
Cuneyt, gundekî girêdayî bajarê Kurdistana bakur Şirnexê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Selîm Sadak
Selîm Sadak di sala 1991'ê de li gel Leyla Zana, Hatip Dicle û Orhan Doğan li ser lîsta partiya SHP'ê weke parlamenter ketin Parlamena Tirkiyê. Selîm Sadak di sala 1991'ê de, piştî ku ew û hin hevalên xwe ji SHP'ê qut bûn, yek ji damezrênerên partiya HEP'ê û piştî ku HEP hate girtin DEP'ê bû. Piştî ku di 1994'a de DEP hatin girtin û parlementerên wê ji Parlamena Tirkiyê hatin avêtin, cezayê zîndanê li wan hate birrîn û Selîm Sadak jî ji bo deh salan kete girtîgehê. Niha Selîm Sadak weke piştgirekî DTP'ê xebata xwe ya polîtîk dimeşînê. Selîm Sadak ji bo hilbijartina 2009an li Sêrtê bû berendamê Serokê Şarederiyê.
Velehrad
Dîrok
Li gorî baweriya gel Velehrad navenda Moravyaya Mezin bû. Lê di nivîsên navbera sedsalên 9 û 13an de tiştekî bi vî awayî yê berbiçav nehatiye nivîsandin. Nivîsa herî kevn a derbarê Velehradê de di sala 1131ê de ji aliyê metranê Olomoucê, Jindřicha Zdíka, ve hatiye nivîsandin û ti agahiyên din ên berfireh tine. Di sala 1985an de di bin rejîma komunîzmê de bi boneya ziyaretgeha neteweyî li Velehradê ji carên din bêhtir mirov gihane hev. Herwiha wê salê ji aliyê Papa ve xelata Gula Zêrîn ji bo bazîlîkaya Velehradê hate dayîn. Di sala 1990î de Papa Paulê II çû serdana Velehradê. Di sala 1993yan de bi serkêşiya civata neteweyî ya Velehradê 8000 mirov li cihê ziyaretgehê kombûn.
Cokî Vesetî
Cokî Vesetî gundekî ser bi navenda bajarê Meraxa li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Bîrov
Çareserên dermanî
2. Kortîkosteroîd
Civaka Îsewiyan
Civaka Îsewiyan (bi latînî: Societas Iesu, S.J., SJ, an jî SI) navê terîqeteke katolîkan e ku di 1534an de ji aliyê Ignacio de Loyola ve hatiye damezrandin. Mebesta wan mîsyonerî û perwerdekirin a bo mezheba katolîkiyê bû. Li bajarê Clermonta Fransa dibistaneke girîng di damezrînin û perwerdeyê didine ciwanên belengaz û jîr. Di 1773an papayê wê demê Clement XIV hemû mafên vê terîqetê fesih dike û wan bê hêz dihêle. Her çiqasî ku di 1814an de papa Pius VII mafên wan dîsa teslîmî wan bike jî terîqet êdî hew digihe hêza xwe ya berê, lê hê jî hebûna wan berdewam dike.
Apandîsît
Hin sîmptomên wê
Li cem jinên bicanî dikare êş xwe di nava zik de jî bide der. Dîsa li cem kesên temendîrêj hin caran cihê êşê guherbar e. Tesbîtkirina apandîsîtê li cem temendirêjan dijwar e.
Leşkerê Winda
Dema şandeyeke biyanî tê welatekî,
Bedîna
Bedîna, gundekî girêdayî Efrîna başûr rojavayê Kurdistanê ye.
Almanyaya Nazî
Almanyaya Nazî, navê nafermî yê Almanyayê ye ku di serdema Adolf Hitler de, ji sala 1933an heta 1945an hatiye bikaranîn. Di wê serdemê de Adolf Hitler ji Partiya Karkerên Alman a Nasyonalsosyalîst desthilatdarî ya Almanyayê dikir. Hinek caran bi wê serdemê Împeratoriya Sêyem tê gotin. Naziyan digotin ku wan li dû Împeratoriya Yekem (Împeratoriya Romê ya Pîroz) û Împeratoriya Duyem diçin.
„Reichskanzlei“
Di 12. Di 1ê çileya paşîna (January), 1939 de, Hitler rûniştina xwe ya fermî bar kir Kancelariya New Reich li Vossstrasse li Berlînê, ku ji hêla Albert Speer ve hatî sêwirandin.
Xizmeta sivîl
Dema Hîtler hat ser desthilatdariyê, piraniya karbidestan pasîf man; tenê piştî hilbijartina Reichstag a Adara 1933-an pêlek serlêdanan ji bo tevlêbûna NSDAP dest pê kir. Komeleya Reîch a Karmendên Karmendên Elman bang li endamên xwe kir ku tevlî “şoreşa neteweyî” bibin. Lêbelê, protestoyên kadroyên kevn ên di NSDAP-ê de tê vê wateyê ku serlêderên nû, ku wekî "di meha Adarê de mirin" têne binavkirin, statuya endametiya binerd werdigirin û pejirandinên nû di dawiyê de bi tevahî hatine sekinandin.
Lê dîsa jî, rejîma Nazî karûbarê medenî bi giranî bêpar hişt. NSDAP di heman demê de têra xwe xwediyê karbidestên jêhatî nebû ku bikaribûna cihên vala tijî bikira. Vana bi gelemperî li ser bingeha şiyana xwe tije bûn û ne di serî de li ser bingeha dilsoziya bi xeta siyasî re. Endamên NSDAP li hin dever û dezgehên îdarî di hindikahiyê de man, wek mînak di Wezareta Karê Reich û Wezareta Karên Hundir de. Bo nimûne, rejîma Nazî hişt ku burokrasiya heyî di qonaxa desteserkirinê de bimîne, tenê ji bo ku wê li deverên mezin piştî ku desthilatdarî yekgirtî bû, bêhêz bike. Di nav tiştên din de, hejmareke mezin ji rayedarên împaratorî yên nû hatin afirandin da ku saziyên îdarî yên heyî "biserûber" bikin. Di encamê de, piştî sala 1933’an di pêkhateya dewletê û rêveberiya dewletê de geşedanên nakok, carinan felc çêbûn. Ev pirokratî, ango pêşbaziya di navbera saziyên cihêreng de ku hin caran jêhatîbûna wan li hev tê, berovajî îdeolojiya dewletek bihêz bû, ji ber ku gelek caran kiryarên wê bêbandor dikir, lê ew pir bi mebest bû, ji ber ku asta hevrikên desthilatdariyê her gav biryara dawî ji dîktator re dihişt. helm mecbûr ma ku dev ji lace.
Mafî
Di Çile 1935 de, qanûn û tedbîrên lihevhatinê jî serweriya dadwerî ya dewletên federal betal kirin. Bi vî awayî Wezareta Edaletê ya Reich ji bo hemû dadgeh, saziyên cezayê û xebatkarên wan bû desthilatdariya herî bilind a çavdêriyê. Biryarnameyek perwerdehiya dadrêsî ya yekgirtî armanc bû ku dilsoziya mezûnan ji Führerstaat re misoger bike: ew ji xwendekaran re qursek perwerdehiya îdeolojîk a du mehan li "Kampa Civakî ya Hanns Kerrl " û azmûna devkî ya mijara "lêkolînên gelêrî û dewletê li wateya herî berfireh."
Ji aliyê din ve, ji sedsala 18-an ve, pir Desthilatên dadwerî yên sedsalê hatin afirandin. Ji dadweran, ku heta sala 1933 kêm kêm endamên NSDAP bûn, tenê nêzîkî 600 ji kar hatin avêtin. Wezîfeyên bilind ên Wezîrê Edaletê û Serokê Dîwana Edaletê ya Reichê ji nûnerên neteweyî yên Alman re hatin hiştin û ji nû ve nehatin dagirtin. Berevajî vê, qanûna ji bo vegerandina karûbarê sivîl a pîşeyî bi giranî bandor li parêzerên "ne-Aryen" û siyasî yên ne populer kir. Pêdivî bû ku hemî parêzer di Baroya Reich û Odeya Noteran a Reich de qeydkirî bin, ku pejirandina wan birêkûpêk dikir û pêbaweriya wan a siyasî dişopand. Dûv re, hemî dadger neçar bûn ku sonda kesane ya dilsoziyê bi "Führer û Reich Chancellor" Adolf Hitler, ku ji 30 salî ve, bixwin. Hezîran 1934 jî îdîa kir ku ew "dadwerê herî bilind ê gelê Alman e". Ji sala 1935’an şûnde jin wekî dadger, dozger û parêzer nehatin qebûlkirin.
Ji bilî daraza kevneşopî, ji bo zêdetir qadan darazek taybet û pîşeyî hate avakirin. Hema bêje heman qanûn tenê ji bo kesên ku "ji heman cureyê ne" derbas bû, lê qanûnek taybetî ji bo komên nifûsê yên ku "biyanî" hatibûn ragihandin hate danîn: ji bo " asocial ", Cihû û "komên etnîkî yên biyanî ", berî her tiştî Polonî. û rûsan. Cihûyan tenê destûr didan ku ji bo Cihûyên din wekî " şêwirmend " derkevin pêşberî dadgehê. Ji Kanûna 1941-an vir ve, Mersûmê Hiqûqa Cezayê ya Polonyayê li ser Polonî û Cihûyên li Polonya ku ji hêla Reich Alman ve hatî dagirkirin, tê sepandin.
Belûze
Belûze, gundekî girêdayî bajarê Kurdistana bakur Şirnexê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Arakêl
Navê gund bi Ermenî ye û di sala 1956'î de kirine Tirkî. Di dema Osmaniyan de piranî Ermenî li vir dijîyan û girêdayî Mezrayê (Xarpêt) bû. Niştecihên wê piranî Dêrsimî ne û gelek asîmîle bûne. Ji Meletiyê 85 km, ji Erxewanê 22 km dûr dikeve. Rûerda wê 225 km² ye û ji rûyê avê nêzîkî 1000 m bilind e. Piştî Komkujiya Ermeniyan dewleta Tirk mal û milkê Ermeniyan bi diravên erzan firotiye hin malbatan. Hemî navên cografîk bi Ermenî û Kurdî ne. Bandora asîmîlasyona Komara Tirkiyê li herêmê gelek mezin e.
Thomas Bois
Berhem
Keşe Thomas pîştî naskirina Bedirxaniyan alikariyê xebatên wan ên li ser dîrok, ziman, edebiyat, jiyana cîvakî hwd. dike. Xebata wî ya ewil li ser kurdan 1945an de, di kovara Roja Nû tê weşandin. Ew nivîs hatiye pêşkêşkirinê helbestvanê mezin Cîgerxwîn. Di heman kovarê de çend gotarên wî yên din jî têne weşandin: Le Djebel Sindjar au début du XIXe siécle (Çiyayê Şingal di sedsala 19emîn de) (îlon 1945), La Citadelle des Khurs (Kela Xur) (çiriya pêşîn 1945). Di pey wan de jî pirtuka bi navê L´âme des Kurdes à la lumière de leur folklore (zargotina kurdan a devkî) derdikeve.
Keştiya fezayê
Keştiya fezayê ji bo derketina ji deratmosfer û gerîna li fezayê ew wesayîte hatiye sêwirandin.
Givîce Qele Sofla
Givîce Qele Sofla gundekî ser bi navenda bajarê Meraxa li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Mehabad (bajar)
1300 m bilindahiya wê ji ruyê avê ye. Ew li bakûrê rojavayê Komara Îslamiya Îranê li bajêristanê Mehabadê û 168.000 kes lê dijîn (2016).
Epîlepsî
Terapî
Heger krîz li pey hev tên û ji 20 dq zêdetir didomin divê sedî sed mirov bang li ambûlansê bike. Bijîşk bo terapiya destpêkê ji koma Antikonvulsiva ya ji malbata Benzodiazepine dermanan bikartînin. Nirxên EEG dide, rêbaza terapiyê kivşe dike.
Bakur (herêm)
Herêma Bakur yek ji herêmên Rojhilata Kurdistanê (Îran) ye.
Sorgoze
Sorgoze, gundekî girêdayî bajarê Kurdistana bakur Şirnexê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Îîşke
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 52 kes (20 malbat) bûn.
Kîlo
Kîlo di Sîstema Navneteweyî ya Yekînanda pêşkokeke ku tê wateya hezarî (1000).
Fatma Îsa
Xebata wê ya di Radyo Erîvanê de
Kilama “De Miho” çavkaniya xwe ji evîna keça mîrekî Kurdan Telli û lawekî xizan Miho digrê. Di kilamê de keçik hezkirina xwe ya ji Miho tîne ziman.
Piştî ku Sovyet belav bû Ermenistanê ji wê derê 50 hezar kes sirgûn kirin û Fatma Îsajî yek ji wan bû. Fatma Îsa ku tevî malbata xwe bi sirgûnî hatibû herêma Krasnodarê di nav gel de xwedî ciheke bi hurmet bû.
Sekran
Gundeki 3 kilometra dur geweréye gundek pir xwoşe mıletéwé pir velatparızın devlemendin jı vi gundi mınasıbek heye dıbıjıné kevézer darévi cihévi pır xwoşe jı ser malek qedim hatiye avakırın ewji mala babpirét heci mehmut qedim mane nıhaji hejmara wi gundi qasi 700 kesanı tım jı yek malbatéye.
Kirmaşan (parêzgeh)
Kirmanşah di teqsîmata ėevilîn de ustana pênçêye Îranê bû ku ustanên Hemedan û Kurdistan û Îlam jî li ser vê hisab dibûn. Piştre sê parezgêhên navberî jê cûda bûn. Di dest pêka şoreşa Îslamîye Îranê de navê vê parezgêhê bû Baxteran û piştî çend salan bi zext û fişara nonerên Kirmanşahê di parlemantera Îranê de careḱî din navê Kirmanşahê cihê Baxteranê girt. Di serjimariya sala 2006an de sermijara vê parezgêhê 1902760 hatiye texmîn kirin û serjimara navendê parezgêhê yanî bajarê Kirmanşahê divê serjimariyê de gihîştîye 765075 kesî. Bajarê Kirmanşahê 1410 mêtran ji derya azad bilindtire.
Îlanlûtepe
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 333 kes (63 malbat) bûn.
Dîroka Kurdistanê
Etnisîte
Neteweyê kurd ji 7 qewman pêk tê. Ev her heft qewm xwe wek kurd didin nasîn. Qewmên kurd û zimanên wan;
Dîn
Pirtûk:
Berî Îslamiyet li Kurdistanê belavbûyî
Ku mirov bahsa demên berî zayîna dîroka Kurdistanê bike, divêt ku mirov bizanibê ku di wê demê de, weke ku bi ´Ksenofon' Ksenofon re tê ser ziman, "Kardox" hene. Di dema Hûrîyan de jî rengê "kurda" navê kurdan tê bikaranîn. Di dema Gûtiyan de, ev nav heye. Di wê demê de, bi vê yekê re, mirov dibîne ku ji Kurdistanê re "welatê kurdan" an jî "kardoxiyan" tê gotin. Wê di deme Gûtiyan de kurd, pêşketineka mazin bijîn. Wê welatîtiya wan ya wê demê, wê bi fêr û cerbneka mazin bigihê ast û deme împaratoriyê û nêzî 400 salî bijî. Piştî wan re, demên ku têne jînkirin, wê deme wan ji holê narakê, lê wê awayê rêveberiya wan ji holê rakê.
Mîrektiya Erdelan (1169–1867)
Qacariyan li sala 1868ê de mîrektiya Erdelanê ji holê rakir. Pêkhateya siyasî ya kurdan ya dawî hate vemirandin.
Qanûnnameya Xaka Osmanî (1858)
Li sala 1858ê Siltan Ebdulmecîd xaka Osmanî bi qanûnnameyekê veçêkir. Bi dûçûna vê qanûnnameyê xaka Osmanî ji destê dewletê ket bin destê serokeşîran. Piştî rûxandina mîrektiyên Kurd, serokeşîrên kurd li herêmên xwe ewlehiya xwe û eşîrên xwe pêk tînan. Piştî vê qanûnê jî, gelek xaka Osmanî ango ya dewletê li navbera serokeşîran hate parve kirin.
Şoreşa Makezagonî
Li sala 1911ê Jon Tirkan hemû rêxistin, rojname û pêkhateyên din yên kurdan girtin
Serhildana Garzanê (1914)
Berî destpêka şerê cîhanî yê yekem ji aliyê Mela Selîm, Seyîd Elî û Şêx Şabetîn ve ev serhildan tê destpê kirin. Ebdulrezaq Bedirxanî, Yusuf Kamil, Şêx Seyîd Tahayê Hekarî û Simkoyê Şikak jî bi awayeke aktîf alîkariya serhildanê dikir
Hewlên Simkoyê Şikak
Li Urmiyeyê Simko Axayê Şikakî bi fersende zeîfbûna otorîteya hikûmeta navendî ya Îranê, li Urmiyeyê xist bin desthilata xwe. Li sala 1919ê heta sala 1921ê herêm di bin kontrola xwe de hêla. Her wisa li sala 1921ê serokeşîrê Şirnexiyan Ebdurehman jî dixwazt ku li gel Emir Faysal hevdîtinê pêk bîne. Armanca wî ew bû ku li bakurê Iraqê serxwebûna xwe îlan bike û li gel Simko Axa yekitiya xwe çêke.
Serhildana Cemîlê Çeto (7ê çileya 1920-20 nîsana 1920)
Cemîlê Çeto serokeşîrê Pêncinariyan bû li herêma Misircê.
Destpêka dijêrîşa tirkan (19 gulan 1919-1922)
23yê nîsana 1920ê bi pêşengiya Mustafa Kemal Atatürk hevalên wî meclîs vekirin. Piştî vekirina vê meclîs hemû erkên rêvebirina dewletê di pratîkê de ket bin destê meclîsê. Vekirina vê meclîsê konsolîdasyona Şerê Rizgariya Tirkiyeyê dikir. Mistefa Kemal û hevalên wî di meclîsê de her daxuyand ku dewlet ya kurdan û tirkan e û gelek eşîrên kurd bi bi van gotinan xapandin. Heta ku 23yê çiriya pêşîn a 1923yê ev rewşa bratî berdewam kir. Piştî Tirkiye ji dewletên Ewropayî hate parastin, Tirkiyeyê berê xwe da nav hidûdên xwe û dest bi qîrkirina kurdan û gelên din kir.
Hewlên Mustafa Kemal
Mustafa Kemal Atatürk 3yê kanûna pêşîn a 1920ê li gel Bolşevîkan Peymana Gumruyê destnîşan kir. Bi vê peymanê Qers, Erdêxan û Artvin bûn milkê tirkan. Her wiha tehdîda ermenan bi vê peymanê ji holê rabû. Li gel Îtalyayê jî peymanek li sala 1921ê destnîşan kir ku di encamê de Îtalya ji Rojavayê Anatolyayê derket. Her wiha li gel Fransayê jî 20ê çiriya pêşîn a 1921êde Peymana Enqereyê destnîşan kir ku sinorê Suriye û yê Tirkiyeyê aşkera bû. Her wiha sinorek kişandin di navbera Rojavayê Kurdistanê û Bakurê Kurdistanê de. Ev peymana li gel Fransayê tê wê wateyê ku Fransa dê dest ji Peymana Sevrê vekêşe û hêvîyên Kurdistana Serbixwe dê pûç bibin. 11 çiriya paşîn a 1922yê jî şerê li gel Brîtanî sekinî. Brîtanî mecbûr man ku li gel Hikûmeta Enqereyê pêk bihên. Şerê Rizgariya Tirkiyeyê gihişt armanca xwe û sinorên Tirkiyeya modern kifş kirin. Êdî rê li ber van hêzan vebû ku biçin Lozanê.
Konferansa Aştiyê ya Parîsê (18-21 kanûna paşîn 1920)
Bi dûçûna Necat Ebdula di proseya Konferansa Aştiyê ya Parîsê de li Kurdistanê çar navendên jeopolîtîk hebûn
Konferansa Lozanê (11 çiriya paşîn 1922-24 tîrmeh 1923
Berî konferansê li ser Mûsilê şerekê dijwar hebû di navbera Brîtanî û tirkan de. Xwediyên herêmê miletê kurd ji ber parçebûna eşîrî, carna li gel tirkan, carna jî li gel Brîtanî tevdigerîn. Bi destpêka konferansê şer sekinîn û hewlên dîplomatîkî destpê kirin
Peymana Lozanê (23 tîrmeh 1923)
Konferansên li Lozanê 8 mehan berdewam kir. Piştî têkçûna hêzên ewropayî dijî tirkan, Peymana Sevrê pûç bû. Berevajî peymana Sevrê, peyva kurd jî di Lozanê de derbas nabe. Tirk bi xwebaweriyeke mezin rûniştin li ser maseyên Lozanê. Di encamê de 24ê tîrmeha 1923yê de di navbera van dewletan û Tirkiyeyê de Peymana Lozanê hate destnîşan kirin. Bi dûçûna madeya 3yê ya vê peymanê, di 9 mehan de diviyabû sinorê Tirkiye û Iraqê were kifş kirin. Eger di 9 mehan de ev pirsgirêk neyê çareser kirin, Cemiyeta Neteweyan dê vê pirsgirêkê çareser bike. Di navbera tirkan û dewletên din de sê mijar mabûn ku nehatin çareser kirin.
Berhem Salih
Berhem Ehmed Salih (, Berhem Eḧmed Salliḧ; jdb. li bajarê Silêmaniyê) siyasetmedarekî kurd e ku di navbera salên 2018 û 2022an serokkomarê Iraqê bû.
Îrade
îradevantî: Bîrdoziyên ku îradê sedemê hebûnê dibînin. Ji Stoavanan heyta îro ji aliyê gelek kesan ve bi gelek haweyan hatiye parastin. Li gora Stoavantîyê xweza îradeya gerdûnî ye û tiştê/a ku bi vê yekê re lihevhatî ye rast û baş e.
Biraşka Kerkûkê
Amadekirin
Cudatiya wê ji biraşka şîşê ûêd ew e, Kerkûkî zebzeyan tevlî nakin, wan jî dipijînin li binikên servîsê rêz dikin. Ango bi zebzeyên pijandî kebaba xwe dixemilînin.
Celale
Celale, gundekî bi ser navçeya Zaxoyê ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Kurdkendî, Miyanduaw
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 318 kes (61malbat) bûn.
Tirkêl
Tirkêl, gundekî ser bi navçeya Mamekiya Dêrsimê ve girêdayî ye.
Dêlezî
Li gund cîhê herî girîng Çiyayê Morê ye û golek biçûk nav serê wî da heye.
Enkawa
Balafirgeha Navneteweyî ya Hewlêrê li Enkawayê ye.
Sembolîzm
Hinek nivîskarên ku bi vê cûreyê berhem nivîsandine ev in;
Baudelaire (1821-1867), Verlaine (1844-1896), Mallarme (1842-1898), George (1868-1933), Hardt (1876-1947), [[Vollmöller]] (1878-1948), Biely (1880-1934), Brioussou (1873-1924)Dowson (1867-1900), Symons (1865-1945), Şêrko Bêkes, Hiseyn Arîf, Karkemen Botanî, Cemal Şarbajerî, Letîf Hilmet
Qaqlîbaz (pirtûk)
Nivîskar: Richard Bach
Ev roman di bergeha paşîn da aha hatîye nasandin:
Gernasê romanê derî adetê qaqlibazeke. Nivîskar bi jîyana qaqlibazekê bîr û baweriyên cîvatê rexne dike. û dide xûyan ku kevneşopî ne qasî ku mirov jê bitirse xurte. Bes bila mirov bizanibe çi dixwaze. Piştî eşkere kirina daxwazê rêyek li ber mirov dimîne. Şikandina tiştên ku jîyana cîvatê bi şûnde dikşîne. Ew jî bi xebatek bawerî û bê tirs dibe.
Riyan
Riyan, gundekî girêdayî bajarê Kurdistana bakur Şirnexê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Kelt
Belavbûn
Çiqas niha xelkên ku bi zimanê keltî diaxivin tenê li beravên Okyanûsa Atlantîk dijîn jî, demekê zimanê wan zimanê baladest yê piraniya Ewropayê, ji Îrlendayê heta Nîvgirava Îberiyayê li rojhilat, û ji bakurê Îtalyayê heta Serbistanê li rojava, belav bûbû. Destkeftên şûnwarnasî an arkeolojî nîşandidin ku li pîtka (kopîtka) desthilatdariya xwe li sedsala 3ê berî zayîna Îsayî, kelt heta Ewropaya Rojhilat û Anatolya jî belav bûbûn.
Kelt di dema xweya herî belav bûyîn de li rojava Îrlenda, Înglistan, Spanya û Fransa, li rojhilat jî heta Mecaristan, li başûr heta Îtalya, û Anatoliya belav bû bûn.
Ziman
Ji aliya zimannasan zimanê keltî di malbata zimanên hind û ewropî yên rojava de ye. Zimanên keltî îroj jî li Wales (walesî, gallî an kimrî), Îrlenda (îrlendî), li wir di 1922an vir de bi îngîlîzî ve zimanê fermî ye, Skotlenda (skotlendî-galî in û li Bretagne (bretonî (ew ji aliya koçerên ji Brîtanya Mezin de Sedsala 5an de hat anî bû) tên axaftin. Manx an manks li girava Man di 1970an de mir, kornî li Cornwall di sedsala 18an de mir. Li nîvgirava Îber keltîberî hat axaftin.
Çiya Hemîd Şerîf
Çiya Hemîd Şerîf ê ku wek Çiya Şerîf jî tê nasîn, (jdb. li Zaxo, Dihokê) siyasetmedarekî kurd e û endamê Partiya Demokrata Kurdistanê (PDK) ye. Çiya Şerîf niha endamê Parlamena Kurdistanê ye. Çiya Şerîf endamê Komîteya Peywendiyan û Revenda Kurdistanê ye û her wiha Cîgirê Serokê Komîteya Karûbarên Parlamenê û Giliyan yê Parlamena Kurdistanê ye. Ew bi zimanên kurdî, farisî, holendî, îngilîzî, erebî û tirkî dizane.
Avsiyek
Avsiyek (bi tirkî: Ormanlı), gundekî bi ser navçeya Şêrwana Sêrtê ve ye. .
Gelî, Şirnex
Gelî, gundekî girêdayî bajarê Kurdistana bakur Şirnexê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Baflorê
Baflorê, gundekî girêdayî Efrîna başûr rojavayê Kurdistanê ye.
Franz Liszt
Jînenîgar
Li sala 1848ê heta 1861ê li dîwana dûkê mezin ê Weimarê rêveberê mûzîkê bû. Li sala 1861ê çû Romê û dest bi xwîndina olnasiyê kir. Paşmaya jiyê wî di navbera Weimar, Rom û Bûdapeştê bi danan û fêrkirina mûzîkê derbaz bû.
Gol, Meraxa
Gol gundekî ser bi navenda bajarê Meraxa li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Çemkê Bişar
Çemkê Bişar, gundekî bi ser navçeya Zaxoyê ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Gulindil
Gulindil, Gulindir? , gundekî Şirnexê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Piramîd
Sûdan
Digel ku pîramîd bi Misrê ve girêdayî ne, li Sûdanê 220 pîramîdên heyî hene, bi vî awayê welat xwedî piramîdên herî zêde yê li cîhanê ye. Pîramîdên Nubian (nêzîkî 240 ji wan) li Sûdanê hatine çêkirin ku ji bo gorên qral û qeralîçe yên Napata û Meroë re hatine çêkirin. Piramîdên Kuş, ku wekî Piramîdên Nubian jî têne zanîn, ji pîramîdên Misrê xwedî taybetmendiyên cûda ne. Piramîd Nubian ji yên Misirê zêdetir asê (dîk) hatine çêkirin. Piramîdên li Sûdanê heta demên dereng ên 200 salên avabûna wan hêj jî berdewam bûye.
Fetolah Bilaxî
Fetolah Bilaxî gundekî ser bi navenda bajarê Meraxa li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Keskûware
Keskûware an Keşkûvan an jî Keskvar, gundekî navçe Nazmiye a bi ser Dêrsimê ve ye.
1977
Mirin
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
Dedeoren
Dedeoren, gundekî girêdayî bajarê Kurdistana bakur Şirnexê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Bêstûn
Bêstûn bajarekî rojhilatê Kurdistanê ye. Bêstûn dikeve şehristana Harsîn a li parêzgeha Kirmaşanê.
Gûzagurka
Gûzagurka, gundekî girêdayî bajarê Kurdistana bakur Şirnexê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Sorik (nexweşî)
Sorik an jî Sorka (bi latînî: Morbili) yek ji nexweşiyên mîkrobîk e ku ne tenê li zarokan lê belê li mezinan jî dixîne. Ji mirovekî jî dighêje yê din!
Nihat Özdal
Di beşa helbestên dîtinî ya Tirkiyeyê de cihekî sereke digire. Pêşangehên wî yên enstalasyonê li Tirkiye û bajarên derveyî welêt çêbûn. Di pêşangehên xwe de wî rêmanên dem û hêviyê lêdipirse. Helbestên wî ji sala 2002an û pê ve di kovarên li hundirî û derveyî welêt de têne weşandin. Pirtûka wî Google'den Önce (Berî Google) ya ku di sala 2010an de hate weşandin di sala 2008an de li Xelatên Helbestên Ciwan yên Memet Fuat û di sala 2011an de jî li Xelatên Helbestan yên Homeros rastî ecibandinê hatin.
Nihat Özdal di helbestên xwe de elementên xweza bi lêgeranên eksperîmantel dike mijar. Özdalê ku li hundirê û derveyî welêk wek "helbestvanê çûk û çeman" tê nasîn, dahatên pirtûkên xwe, him li welatê xwe him jî li li welatên din, bexşî rêxistin û xebatên xwezayê dike.
Şoreşa Îslamî ya Îranê
Dîrok
Di salên 70ên de li Îranê, bêxoşnidiyê, bo çalakiyên saziya sixuriyê SAVAK û bo nerindî di mercên jiyanê de, bi Şah Riza re zêde bû. Di wê demê de Şah Riza di salnameya Îranî de şuna hîcretê, taç girtina Kûrûşê duyem girt. Ji berê Şah Riza ji hêlê ol de ji aliya oldarên Şî de pir nedihat hez kirin jî, pê çalakiyan wiah re va bêxoşnidiya mezin bû. Dema ko niviskarê Elî Şerîatî di 1977an de ji aliya SAVAK re hat kuştin re, protestoyên hembera Şah zêde bûn.
Xîlaftê
Xîlaftê, gundekî bi ser navçeya Zaxoyê ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Ehmedê Xanî
Perwerdehiya wî
Xanî tevê kurdî, çar ziman (tirkî, erebî û farisî) dizanî bû. Ehmedê Xanî ji bona perwerdehiya zarokên kurdan medrese jî vekiriye û li wir ders daye telebeyan. Di medresa Ehmedê Xanî de dersên olî fiqih û hedîs û dersên zanistê yên weke felsefe, dîrok, wêje, erdnîgarî, stêrnasî û hwd. dihatin dayîn. Helbestvanê binavûdeng Îsmaîlê Bazîdî û gelek wêjevanên kurd di bin bandora Xanî de mane. Ehmedê Xanî di sala 1707an de li Bazîdê diçe ber rehma Xwedê û tirbeya wî li Bazîdê ye.
Darîn Zanyar
Singles
* 2010 – "Can't Stop Love"
* 2012 – "En Apa Som Liknar Dig"
* 2012 – "Astrologen"
Zimanê îrlendî
Zimanê îrlendî (Gaeilge) an jî gelek caran wekî gaelî an jî zimanê îrlendiya gaelî tê binavkirin, yek ji zimanê goidelî (gaelî) ye ku bi malbata zimanên hind û ewropî ve girêdayî ye. Zimanê îrlendî ji aliyê kêmaniyekî îrlendiyan ve wekî zimanê yekem û ji aliyê piraniyeke mezintir a ku ne axêverên zimandayikî ne, wekî zimanê duyem tê xeberdan.
Bi îngilîzî
Gotina îngilîzî ya ji bo zimanê îrlendî Irish e ku ji hêla Yekîtiya Ewropî ve wekî "zimanê keltîk ê Îrlendayê" tê bikaranîn. Bi ya YE, "du têgih [Irish û Gaelic] ne hevdengî ne"; Gaelic wekî navê "koma zimanên keltî yên Îrlenda û Skotlendayê" pênase dike. Ev bi pênaseyên Gaelic ên ferhengên Cambridge û Merriam-Websterê ahengdar in.