cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Meryem, Çaroymaq
Meryem, gundekî ser bi navenda bajarê Çaroymaq li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Hamm
Hamm, bajarekî li herêma Nordrhein-Westfalen a Almanyayê ye.
Dendrît
Erk û pêkhate
Dendirît bi bergê maylînî peçî nîn in, ango bê maylînî ne. Bi gelemperî, dendrît ji demarakotahiya xaneya pêşgehînke demareragîhandin werdigire û dişîne laşê xanayê, tewere jî demareragîhandinan diguhazîne boy xaneya paşgehînke (bi îngilîzî: postsynaptic neuron). Lê hin caran dibe ko navbera dendrîdên du demarexaneyan de (dendrît-dendrît) an jî di navbera dendrît û xaneyek laş de gehînke ava bibe û ji dendrîtan ragîhandin bêne guhaztin bo van xaneyan. Herwisa hin demarexane tewere lixwe nagirin, di van xaneyan de, demareragihandin ji aliyê dendrîtan ve tê guhaztin.
Zimanê klingonî
Çavkanî
https://de.m.wikipedia.org/wiki/Klingonische_Sprache
Qehweya kurdî
Qehweya kurdî ,Qehweya kezwanan, kafêya kezwanan di dîwanên kurdî de nedihate vexwarin lê dîwan belav bibûya didan ser. Lewra sedsalên dawiyê qehweya erebî bûye mode. Ji kezwanê re şengêl, şînok jî dibêjin lê di rastiyê her yek ji wan cureyekê kezwanê ye. Navê zanistî yê vê darê Pistacia terebinthus e.
Dîrok
Ev vexurik zêdeyî sed sal e ku li deverên wekî Amed, Semsûr, Mêrdîn û Elih tê çêkirin. Fêkiyên biraştkirî û hêrankirî ji destpêka sedsala 20an û vir ve ji bo Ewropa û cîhanê têne hinartin. Li Fransa wekî "Chicorée au Kurde " an cîgirê qehwê dihat firotan. Her weha wekî taybetmendiyek kevneşopî ya Dîlokê tête hesibandin. Di van salên paşîn de, berberên pêvajoyê yên di forma pasteyek zeytî de wekî hilberek marqebûyî di nav tenekavan de an deveran de xuya dikin.
Çirg
Li derdora Bismilê û Mûşê tên dîtin.
Îsfehan (parêzgeh)
Parêzgeha Îsfehan ( bi farisî: استان اصفهان / Ostāne Esfahan) yek ji 31 parêzgehên Îranê ye ku dikeve naverastê wê welatê. Bajarek pirr bi çand û zimane. Ji bilî milletê kurd milletên biyanî jî hene. Nawendê wê bajarê Îsfehan e.
Mehmet Şükrü Sekban
Jiyan
1905-1907 li Adrianopolisê (Edirne) bijîşkiyê dike. Vedigere Stenbolê û ji 2'ê kewçêrê 1908'ê ve dibe endamê Cemiyeta Teawun û Teraqiya Kurdê. Sala 1909'ê ev komele tê qedexekirin. Sekban alîkariyê dide komeleya xwendekarên kurd Hêvîyê.
Qerenaz, Tîkab
Qerenaz, Tîkab gundekî ser bi navenda bajarê Tîkabê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Kezeb
Guherandina amoyakê
Dema asîdên amînî di nav xaneyê de tê perçekirin, li gel karbona dîoksîd, amonyak (NH3) jî peyda dibe. Amonyak ji bo  xaneyên laş, bi taybet ji  bo  xaneyên koendama demar, madeya jehravî ye. Amonyak bi navbeynkariya xwînê ber bi kezebê ve tê guhestin. Kezeb amonyakê diguherîne ure yê. Ure li gor amonyakê he kêmtir ziyanbexş e.
Rijênê lîkê
Gelek rijên di lînceperdeya dev û ziman de cih bûne û rojê bi qasî 1-1,5 lître lîk (tûk) berhem dikin û der didin nava dev. Ji ber derdana lîkê devê mirov tu car zuha nabe. Bi taybet dema xwarin û cûtinê, derdana lîkê jî zêdetir dibe. Lîk xurek an nerm dike û herisa kîmyayî ya xurekên karbohîdradî dide destpêkirin. Her çiqas di devê mirov de gelek rijênên lîkê hebin jî ji wan sê cot hê pirtir bi bandor in.
Samsung Galaxy S8
Samsung Galaxy S8 û Samsung Galaxy S8+ smartfon aê Android-ê e, ku ji hêla Samsung Electronics ve wekî nifşa heştemîn a rêzikên Samsung Galaxy S hatbûye çêkirin. S8 û S8+ di 29-ê Adara 2017-an de hatin eşkere kirin. Samsung Galaxy S8 Active di 8-ê Tebaxa 2017-an de hate ragihandin.
Gola Ûrmiyeyê
Gola Ûrmiye di dawiya sala 2017an de ji ber hişkesaliya giştî ya domdarê li Rojhilata Kurdistanê û li Îranê, ji 10% ji mezinahiya xwe ya berê (û 1/60 ji qebareya avê di sala 1998 de) winda dike. Hişkesalî di sala 2019an de şikest û Gola Ûrmiye careke din dîsa ava xwe dadigire. Ji ber barana zêde û veguherîna ava Zêyê Mezin ku di çarçoveya Bernameya Vejandina Gola Urmiyê ber bi golê ve hatiye herikîn ava Gola Ûrmiye hatiye parastin.
Gola Urmiyê bi tevî 102 giravên xwe yên berê, ji aliyê Wezareta Jîngehê ya Îranê ve weke parkeke neteweyî tê parastin.
Dîrok û arkeolojî
Şerê Ûrmiyê di sala 1604an de, di dema Şerê Osmanî û Sefewî ku di salên 1603-1618an de bû li nêzîkî golê çêbibû.
Nu
Nu (bi herfê mezin Ν, bi herfê biçûk ν) herfê sêzdehem yê alfabeya yewnanî ye.
Savar bi tûzîkê
Ji bo vê xwarinê tûzik, savar, rûnê malê û xwê (solin) pêwîst in. Amadekirin ne dijwar e. Li ser daxwazê dikarin qevdek biharbêhnê (kîjanê bixwazin) lê zêde bikin.
Hinekê keliya tûzikê jî berdinê û tevbidin. Bihêlin bila bikele. Kel bidawî bû, rûn bikin rûnbirêşkê, li ser daxwazê biharatê jî, rûnê qijilandî berdin ser savarê û servîs bikin.
Landau
Landau, bi fermî Landau in der Pfalz bajarekî herêma Rheinland-Pfalzê ya Almanyayê ye.
Çemê Caferî
Him ji aliyê avdanîyê ve him jî ji aliyê bindarokiyê di jiyana herêmê de ciyekî grîng digre.
Gamêşan Mehabad
Gamêşan, gundekî ser bi navenda bajarê Mehabadê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Ali Gurdilî
Heta niha gelek gotarên wî yên zanistî û felsefî di kovarên weke Kovara W, Kovara Felsefevan, Tîroj, Kovara Ajda û Kovara Xwenas de hatine çapkirin. Niha li Tirkiyeyê dijî û bavê du zarokan e. Gurdilî xwedî û berpirsiyarê Malpera Felsefevane û di malpera Netkurdê de qunciknivîskariyê dike.
Tehran (parêzgeh)
Nawendê wê bajarê Tehran e.
Rênûsa dabeşkirina parêzgehê
Bi dûçûna rêvebirina îdarî ya Îranê, navên parçeyên dabeşkirî û rêvebirên parçeyan wiha ye :
Qum (parêzgeh)
Parêzgeha Qum
Navçeyên parêzgehê û bajarên parêzgehê ev in ;
Sêlav
Sêlav, gundekî giradayê navçeya Elbak a Wanê ye.
Landau (cudakirin)
Landau tê çend maneyan:
Kûrce
Kûrce, gundekî ser bi navenda bajarê Çaroymaq li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Kasa Cîhanê ya FIFA
Dîrok
Di dema Şerê Cîhanî yê Yekem de, di sala 1916an de tu Lîstikên Olîmpîk pêk nehatin.
Stûkurana Qij
Dîrok
Gelek kes hêj wan derewan bilêv dikin. Bi taybetî pirraniya malperên Gimgimiyan, dema behsa dîroka herêmê dikin ji wan pirtûkan sûdê werdigirin. Di wan de tê îdîakirin navê Vartoyê "keyê Akkoyunluyan li balindeyan nêriye ku toykusu (?) pirr in, gotiye bila navê vir bibe var+toy+kuşlari. Ew jî bûye Varto".
Mummies Alive!
Li Misira kevnar, efsûnkarekî dilreş a bi navê Scarab kurê firawîn, Prens Rapses dikuje, ku bibe nemir. Ji bo sûcê xwe zindî bijî (laşê Rapses jî nehatiye dîtin), Scarab di cîhana nûjen de zindî dibe û dest bi lêgerîna ji bo vejîna Rapses, ciwanek li San Francisco-rûniştevanek bi navê Presley Carnovan dike, da ku canê Rapses bistîne da ku ew bibe nemir. Cerdevanên Rapses (Presley), Ja-Kal, Rath, Armon û Nefer-Tina, ligel pisîka Rapses, Kahti, ji miriyan hişyar dibin da ku wî ji Scarab biparêzin. Ew hêza Ra bikar tînin da ku bibin cerdevanên bi hêz.
Zimanê baskî
Zaravayên baskî
Zimanê baskî yê yekgirtî Euskara Batua ye û wekî kurdî zimanekî ergatîv e.
Împeratoriya Osmanî
Dîrok
Osmanî bavikekî tirk ji oxizan e, navê bavê ku navê xwe dayê vî bavikî Osman bû. Di sedsala 13em û 14em de wekî mîrîtiyeke biçûk li sînorên Bîzansa ku êdî lawaz bû de bi cih bû. Di demeke kurt de li hemberî Bîzansê xwe birêxistin kir û serkeftinên leşkerî bi dest xistin. Dîsa bi riya siyaseta xwe ya bi bavikên cîran re erdê xwe mezin kir. Di nîşana 1453an de Konstantînopolîs (Stembol) bi dest xist û kir paytexta xwe.
Kekerlo
Kekerlo, gundekî ku bi ser navçeya Kopa Mûşê ve ye.
Ballendorf
Ballendorf şaredariyeke navçeya Alb-Donau-Kreisê ya herêma Baden-Württemberg, Almanyayê ye.
Gûran (êl)
Gûran an Guran an Goran êleke kurd e ku di parêzgeha Kirmaşanê ye. Navenda vê êlê bajarokê Gehwera ye. Bajar û bajarokên din ên ku gelheyê Gûranî lê heye evin: Kehdûl, Serpêlzahaw û Qesrî Şirîn.
Helenîzm
Dirok
Helenism di dewra Bîzansî ya dereng a Împeratoriya Romê de bêtir tûj bû. Wê demê, çanda helenîzm ji hêla Xaçparêzan ve ji Ewropaya Rojava û ji hêla Tirkan ve ji rojhilat ve hate tehdît kirin. Her ku Împeratoriya Romê piçûktir bû, wê dest pê kir ku tenê erdên Yewnanîaxêv birêve bibe. Yewnanîaxêv Romî dest bi navê xwe kirin "Helenî" û her weha Rhomaioi.
Nasyonalîzma rojavayî di sedsala 19-an de bandor li Yewnanîstanê kir, û wusa jî îdealîzekirina Romantîk a Yewnana Kevnarê û Helenîzm ji hêla Rojavayiyan ve ve.
Di vejîna neteweyî ya sedsala 19-an de, elît, bi bandora Rojava, Helenîzma Yewnanî kevnare tercîh kir, lê di heman demê de ji nû ve şiyarkirina çanda serdema Bîzans jî hebû. Helenîzm ji ber ku elîtîst bû hate rexne kirin. Helenîzm, digel Romabûn, û Xiristiyaniya ortodoks, pêkhateyên berbiçav ên nasnameya yewnanî nûjen in.
Kurdkendî, Çaroymaq
Kurdkendî, gundekî ser bi navenda bajarê Çaroymaq li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Gerdegirû
Gerdegirû, gundekî ser bi navenda bajarê Mehabadê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Mihemed Şerîf Paşayê Babanî
Peymana Sevrê
Şerîf Paşa li ser navê kurdan tevlî morkirina vê peymanê dibe. Di vê peymanê de dewletek ji bo kurdan dihate plankirin. Di heman peymanê de dewletek jî ji bo ermeniyan dihate xwestin ku parekê wê diket ser axa Kurdistanê.
Şandeya kurd û ermeniyan bihev dikin û di de peyman tê morkirin. Lê êlên kurdan ên dê bikevin bin hukmê dewleta ermenî nerazîbûnên xwe nîşan didin. Şerîf Paşa mecbûr dimîne xwe ji hevdîtinan bikişîne.
Qerekend, Çaroymaq
Qerekend, gundekî ser bi navenda bajarê Çaroymaq li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Agno, Ticino
Agno, Ticino, bajarekî Swîsreyê ye û yek ji bajarên herêma Luganoyê ye.
Céreste
Céreste, komuneke li departmena Alpes-de-Haute-Provence a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Firaxşok
Firaxşok alaveke pêjgehê ye bo pakijkirina, şûştina firaxan tê bikaranîn. Di kargehan de herwiha bi heman armancê tê bikaranîn.
Saint-Martin-de-Lerm
Saint-Martin-de-Lerm, komuneke departementa Girondaya li başûrê rojavayê Fransayê ye.
Apik
Apik, apapika malan, apapika gurî, apapika derya sipî ya navîn, gegoyê gurî (Hemidactylus turcicus), cureyekî apapikan e.
Qeregivîj
Dîrok
Li herêmê gelek bermahî ji bav-kalên kurdan Mediyan, mîrîtiyên kurd, Roma, Bîzans, Urartûyan tên dîtin.
Amt Odervorland
Amt Odervorland şaredariyeke kolektîv (Amt) a navçeya (Landkreis) Oder-Spree li Brandenburg, Almanyayê ye.
Charles Bukowski
Helbestek ji Bukowski
Charles Bûkowskî
Tilnage
Tilnage, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.
Ezra Pound
Çend helbesteke ji Ezra Pound
Ji îngilizî werger:Felek Baran
PAN MIR
ax keçînno!
êdî havîn tune ye ji bo pelan
lê weke di vê demsala vala de
sedemek çawa dikare bêje ew,
Madrîd
Madrîd, paytext û bajarê herî qerebalix ê Spanyayê ye ku nifûsa herêma bajarî bi qasî 3.6 milyon kes û nifûsa herêmê metropolê bi qasî 6.7 milyon kes e. Bajar duyem bajarê herî mezin ê Yekîtiya Ewropayê ye û duyem qada herî mezin a metropolê ya yek-navendî yê Yekitiya Ewropayê ye. Qada şaredariyê bajar 604,3 km² (çargoşe) rûerd werdigire.
Xalabazar
Xalabazar herêmeke Başûrê Kurdistanê ye, 250 gund lê hene. Rûniştvanê herêmê ereb û kurdên sunnî nîv û nîv. Cihê pez e û 20 km ji Domîzê dûr e.
Mele Xelîlê Sêrtî
Pirsên wî
"Ku di mirovan de hezkirina mal pir be, xwîn rijandin û xirabî jî têde pir dibe." "Ger ku Tu xwestinê nefsa xwe bi cihneynî, ji helakbûnê jî xilas dibî." "Ji xizaniyê netirse, timatiyê bi comertiyê ve rake."
Pêyk, Çaroymaq
Pêyk, gundekî ser bi navenda bajarê Çaroymaq li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Judith Cloud
Cloud ji sala 1989an de li Zanîngeha Arîzonaya Bakur dersên stranbêjiyê dide .
Le Chaffaut-Saint-Jurson
Le Chaffaut-Saint-Jurson, komuneke li departmena Alpes-de-Haute-Provence a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Saçan
Saçan, gundekî giradayê navçeya Elbak a Wanê ye.
Saint-Martin-Lacaussade
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Gerhardsbrunn
Gerhardsbrunn şaredariyeke navçeya (Landkreis) Kaiserslauternê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Thiago De Mello
Helbestek Ji Mello
ZAGONA MİROV
XALA IV.
berî şêraniyê wê rastî bihête dayîn
ji stêrka şeveqê jî xweşiktir e.
Molla Mehmet Karayılan
Jiyan
Li gel hêzên dewletê, li hemberî Bozo axa şer kirye û bi hêzê dewletê re şervanên wî belav kiriye.
Piştî vê bûyerê navê Karayilan bû yek ji lehengên nûnertiya gelê Dîlokê.
Karbon
Navê wê
Navê karbon ji zimanê latînî, ji carbo bi ramana "rejû", "rejî", "komir" an "xelûzê" dihêt. Di hindek zimanên romanî da ev peyv niha jî herdu ramanan digehînit.
Beytika zinarê ya zerik
Jîngeh
Di pir caran li ciyê bilind dijîn.
Billboard Hot 100
The Billboard Hot 100 li Dewletên Yekbûyî yên Amerîka firotinên stranên single, gudarên radyo û belavbuna muzîkvanan pêk tîne û lîsteya Muzîkê ye. Ji alîyê kovara bi navê Billboard Hot 100 bi hefteyê tê rojane kirin. Ji sala 4ê tebaxê 1958 lîste çêdike.
Anna Basener
Xelatên wergirtî
Di nîsana sala 2018an de Anna Basener ji bo romana xwe Als die Omma den Huren noch Taubensuppe kochte  Xelata Pulitzer wergirt.
Ebûr
Jîngeh
Li dervî avahiyan li nav zadan û li gezik û dirikên beravan dijî.
Fars (parêzgeh)
Parêzgeha Fars yek ji 30 parêzgehên Îranê ye ku dikeve başûrê wê welatê.
Bonnie MacBird
Kariyera fîlmî
MacBird piraniya kariyera xwe li Hollywood wekî senarîst û hilberîner derbas kiriye. Wê pêşnumayên pêşîn ên Tron nivîsand û krediyek "çîrok bi" stend. Wê di 1970an de di geşepêdana fîlmê dirêj de ji bo Universal Studios xebitî, di salên1980î de du Xelatên Emmy wekî hilberîner wergirt û deh sal bû serokê fîrmayek bi navê Creative License / SkyBird Productions. Wê di şanoya Los Angelesê de çend heb lîstikvanî û nivîsandinê heye.
Arak
Arak, gundekî ku bi ser navçeya Dêrxasa Mûşê ve ye.
Încîl
Wergera Încîlê bi kurdî
Wergereke Pirtûka Pîroz ji aliyê weşanxaneya GBV-DILLENBURG li Eschenburg, Almanya hat pêk anîn. Wergêr Mehmet Sait Alpaslan (Seîdê Dêwreş) û Resul Yildirim (Resûlê Qereqoçanî) bûn. Pirtûk di tebaxa 2004'an de derket û ji 1340 rûpel pêk te.
Greyfûrt
Greyfûrt yan leymûna bihiştê yan jî pistan bûk, navê fêkiyekê ji çîna narincan e. Narinc çînek ji famîleya narincan e. Tehma wê tehlemiz e. Qaşilê wê zirave û tehl e.
Saint-Michel-de-Castelnau
Saint-Michel-de-Castelnau, komuneke departementa Girondaya li başûrê rojavayê Fransayê ye.
Zimanê peşto
Peşto an Pexto, zimanekî ku li Efxanistanê, Îranê û Pakistanê deng dikin. Peşto li Efxanistanê zimanê fermî ye. Zîmane Peşto bu Gelên arî (Îranî) Peştûn ye ke jî Gelen Rojhîlat (bi Farsi : Xorasan mezin) en.
Perde
Kontrol û insulasyona sivik
Dikey bi ji jimareke kir fabrics û stûr, her yek bi a pileya cuda yên ronîkirina rihetî û ji ber li derve, ronahiya; û ji bo kontrolkirina radeya ji ronahiyê, ji te re pêwîst be ji perda fireh ji bo tijîkirina vê paceyê de bi temamî, bi piranî di heman demê de bi tenê ji bo xemilandina bi kar bikin û li odeyên bedewtir bike.
Şêx Hesenan
Eşîrên/Qebîlên Şêxhesenan li Dêrsimê ev in: Ebasan (eşîra Seyîd Riza), Ferhadan, Qerebelan û Qirxan. Li Sêwas û Gumuşxaneyê eşîreke akincî bi vî navê heye.
Bacelanî
Ziman û Ol
Ji devoka êla bacelan re, bacelanî tê gotin. Gorî gelek zimannasan, ev xwêdî zaraveyeke serbixwe ne. Gelekê dişibe şebekî û kendûlî. Bacelaniyên li Lekistan bi Lekî an jî Lurî diaxivin. Bacelan li hin herêman sunî, li hinekan jî şiî an jî yarsanî ne. Herwiha bacelanên li Gûran hemû sunî ne, ên li behdînan şebekî û becwanî, mezhebeke ẍulatî ya şiîtiye dihabînin.
Serbaz Siyamend
Jiyana wî
Serbaz Siyamend bi qasî 4 salan bernameya dîrokî li radyoya Dengê Zehmetkêşan amade û pêşkeş kiriye. Radyo li bajêrê Hewlêrê Herêma Kurdistanê weşan dike. Wekî din, nûçegihaniya pişka kurdî ya radyoya SBS a Ustralya kiriye.
Hozan Kawa
Jînenîgarî
Di sala 1993’an de ji bo gotinên stranê Kurdî û ji ber sedemên sîyasî du sal di girtîgeha bajarê Mûşê de dimîne.
Herzberg, Ostprignitz-Ruppin
Herzberg şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ostprignitz-Ruppin li Brandenburg, Almanyayê ye.
Êrişter
Êrişter, gundekî ku bi ser navçeya Dêrxasa Mûşê ve ye.
Mîrzayê Biçûk (pirtûk)
Çîroka pirtûkê
Rojek ji rojan pîlotek mecbûr dimîne ku bi balafira xwe li çola Sehrayê dakeve. Di sibeha bê de dengê zarokekî wî ji xew radike û ev zarok xwe jê re wek Mîrzayê Biçûk dide nasîn. Mîrzayê Biçûk jê re dibêje ku ew ji gêrestêrka xwe derketiye da ku hevalekî bibîne. Jê re dibêje ku gêrestêrka wî pirr biçûk e: Li ser wê sê volkan û guleke ji xwe razî heye.
Jacques Prévert
Helbestek Ji Prévert
Dema şêrê biçûk xwarinê dixwe
Hez dikene
Jacques Prévert Werger: Dûrzan Cîrano
Okalîptûs
Okalîptûs dareke ji malbata myrtaceae ye ku li Kurdistanê jî digihê. Zêdetirî 700 cureyên vê darê hene ku pirraniya wan li Awistraliyayê tên dîtin. Çend cureyên wê li Kurdistanê hêşîn dibin, ne diyar e. Herwiha şewitandina daristanên bakurê Kurdistanê ji aliyê artêşa Romê (Tirkiye) ve bandoreke çawa li okalîptûsan kiriye jî. Lewra li ser floraya Kurdistanê lêkolînên zanistî kêm in, ên hene jî ne aktuel in.
Okalîptûs darên herî dirêj in, bilindiya wan ji 100 m derbastir dibin. Dareke gihîştî ya okalîptûsê 200 heya 1000 lt avê dihewîne. Okalîptûs ji avê hez dikin. Li cihên avevek (hezek, avzêl) diajon ku axê ziwa bike. Li cihê ku dara okalîptûsê hatiye ajotin, demekê dirêj darên din hêşîn nabin, lewra madeyeke kîmyayî berdide axê. Divê demekê derbas bibe, heya axê xwe pakij kir.
Çarmihal û Bextiyarî (parêzgeh)
Navendê wê bajarê Şarîkurd e.
Koma Rewşen
Koma Rewşen di salên 90an de ji aliyê du-sê ciwanên kurd li Edenê dest bi xebatên amator destpê dike û kom di sala 1994an de tê damezirandin. Endamên komê ev in:
Huaihua
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2018an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 2.377.800 kesî
Kaşkol
Kaşkol, gundekî giradayê navçeya Elbak a Wanê ye.
Têkiliyên Rûsya û Tirkiyeyê
Şerê 1828-1829ê
Di vî şerî de Bedirxanê Evdalxan tevlî şer nebû û rê neda xelkê wî tevlî refên osnamiyan bibin
Elîgor
Çend cihên bi vî navî hene:
Semyon Kîrsanov
Helbestek ji KIRSANOV
xeyaletên kevn he ne:
ma giş xeyalbûn gelo?
Tûtî
Tûtî navê koma çûkên Psittaciformes e ku ji 372 cure û 86 cinsan pêk tê. Ji zêdehî, bi nikilê wan yê xingalokî û zimanê wan yê qalin û bi goşt tên zanîn. Xisleta wan yê herî balkêş, qabiliyeta laysekirina zimanên mirovan e û ji ber vê qabiliyetê li qefesa de tên xwedîkirin.
Katedrala Notre Dame ya Parîsê
Binyata Katedralê di sala 1163'an de destpê kiriye, lê bi tevahî di sala 1345'an qediyaye.
Kûgîluyî û Buwêr Ehmed (parêzgeh)
Kûgîluyî û Buwêr Ehmed (bi farisî: کهگیلویه و بویراحمد) yek ji 30 parêzgehên Îranê ye ku dikeve başûrê rojava wê welatê.
Erdnîgarî
Navê çemê herî mezin li herêma eşîra Kûgîluyî (Celuya = celalî?) ava Kurdistanê (bi farisî: Ab-e Kordistan an jî Karûn) e.
Cedîde
Cedîde, gundekî bi ser navçeya Mexmûrê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Albanya
Dîroka kevnar
Albaniyan li gorî dîroknasan berdewamiya kevntirîn Ilîri ye. Ancient Illyria herêma peravê ya îroyîn Dalmatia ye (niha Kroatya û Montenegro) û gelek Împeratoriya Romê ji vê herêmê derketine.
Gelemperî
Hemî kesên albanîziman alban in. Hin ji wan li derveyî Albanyayê dijîn, bi taybetî li Kosovo ya ku ta niha parçeyek ji Komara Yûgoslavyayê bû dijîn.
Dewlemendiyên xwezayî
Gellek dewlemendiyên xwezayî Albanyayê hene. Ji wan yên herî grîng; Petrol, gaza xwezayî, komir, krom, paqir, êzing û nîkel in.
Lale Muldur
Helbestek Ji Lale MULDUR
Destîna
Ava Evînê (albûm)
Ava Evîne, albûma yekemîn a Hozan Kawa ye.
Lale Muldur
Helbestek Ji Lale MULDUR
ji ber ku hewqas
raza jiyana xwe bidim te
Goristan Cengî ya Bexdayê ya Deriyê Bakur
Goristan li taxa Wezîriye ye ku dikeve navçeya Rusafe ya Bexdayê. Deriyê sereke yê goristanê ber Koleja Hunerê û Enstîtuya Rêvebiriyê ya li Zanîngeha Bexdayê ye.
Tengava Fundy
Tengava Fundy tengavek e di berava Atlantîk a Amerîkaya Bakur, di dawiya bakûrê rojhilatê Kendava Maine û di navbera parêzgehên Kanadayî yên New Brunswick û Nova Scotia û eyaleta Maine di Amerîkayê da. Hinek çavkanî li ser vê bawerî ne ku nava "Fundy" ji peyva "Fendu" a frensî hatiye ku tê wateya "derizandin", lê çavkaniyên dîter jî hene ku dibêjin ji peyva "Fondo" a portugalî hatiye ku tê wateya kov.
Xeyal
Xeyal, gundekî bi ser Qoretûya navçeya Xaneqînê ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Saint-Pey-d'Armens
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Stüdenitz-Schönermark
Stüdenitz-Schönermark şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ostprignitz-Ruppin li Brandenburg, Almanyayê ye.
Bidlîs
Kronolojî
Berî Îsa (zayîn)
Piştî Îsa (zayîn)
Avhewa
Li herêmê avhewayeke di navbera reşahî û Behra Sipî de serdest e. Zivistanan pir sar, havînan jî hênik derbas dibe.
Çem û gol
Çemên ku li herêmê diherikin Botan, Xerzan, Bidlîs û Oranz in.
Cihên turîstîk û gerê
Herêm ji alî dîrok û xwezayê ve pir dewlemend e. Tetwan, li ber gola wanê ciyek turîstîk e. Xelat jî ji alî tarixa xwe ve pir kevn e. Kela Bidlîsê, tirba Şerefxan, Mizgefta Mezin û ya Kureysh, medresên herêmê (wek Ihlasiye, Hatibiye û Nuhiye ) cihên herî pir tên ziyaret kirin.
Ol û civak
Mislimantî li herêmê pir xurt e. Li herêmê bandora terîqetan li ser gel pir e. Piraniya nifûsa herêmê kurd in. Tirk û ermenî jî li heremê hene. Herêm bi tirbe û medreseyên xwe tê naskirin, wek: Seyîd Brahîm, Ziyattin Xan, Şemsî Bidlîs û hwd.
Urk
Urk, şaredariyeke li herêma Flevolanda Holandayê ye.
Şahrux Xan
Shahrukh Khan Mîsîlman ê Paştun Pakistan ê, Zarokê Duyêmîn a Malbata xwe. Bavê wê Mir Taj Muhammed Khan Tanolî Parêzêr bu u di sala 1981'de ji ber Kansêrê mir. Dayîka wê Fatîma (z.Begum) ji ber Şekir ê di sala 1991’de mir. Xuşkekî Shahrukh Khan heye, Şehnaz Khan hêma Navê wê dibejin Lalarukh. Jina Shahrukh Khan Gauri Khan, 2 Zarokê wê Aryan Khan u Suhana Khan berbend Xuşka wê Lalarukh mala ew rê disekine.
Shahrukh Khan bi Malbata xwe rê.
Ebdulhemîd Hemdî
Ebdulhemîd Hemdî, bi fermî Abdülhamit Hamdi (z. 1871, Amed -  m. 14'ê gulanê 1928), siyasetmedar ekî osmanî bû.
Qizilqele Mûsilanlû
Qizilqele Mûsilanlû, gundekî ser bi navenda bajarê Çaroymaq li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Histrek
(diroka Eşîra Aştraki: http://www.iranicaonline.org/articles/starki-sub-tribe-of-the-haft-lang )
Elite (rêzefîlm)
Elite têgeh û mijarên ku bi drama ciwanan ve girêdayî ne vedikole, lê di heman demê de pirsgirêkên pêşkeftî û aliyên din ên klîşeyên xwe jî vedigire. Di nav wan de gelek mijarên cinsî yên cihêreng hene. Ji hêla avahîsaziyê ve, rêzefîlm plansaziyek pêşbirkê ya ku tê de hêmanek nepenî vedihewîne, bi her sezonê re di du rêzikên demê de pêk tê.
La casa de papel (rêzefîlm)
Rêzefîlmê gelek xelat wergirtin, di nav de Xelata Emmy ya Navnetewî ya Rêzefîlma Drama ya Baştirîn di 46emîn Xelatên Emmy yên Navneteweyî de, û hem jî ji ber xêzkirina wê ya sofîstîke, dramayên navkesî, derhênerî, û ji bo hewldana nûkirina televîzyona Spanî. Strana antî-faşîst a îtalî "Bella ciao", ku li seranserê rêzefîlmê gelek caran tê lêdan, di sala 2018-an de li seranserê Ewrûpayê bû hitek havînê. Di sala 2018-an de, rêzefîlm bû rêzefîlma bi zimanê ne-îngilîzî ya herî zêde dihat temaşekirin û bû yek ji rêzefîlmên herî zêde yên Netflixê. Ew bi taybetî bi temaşevanên ji Ewropa Deryaya Navîn û herêmên Amerîkaya Latîn re deng veda.
Xorasana Rezewî (parêzgeh)
Xorasana Rezewî (bi farisî: خراسان رضوی Razavī Khorāsān) yek ji 30 parêzgehên Îranê ye ku dikeve bakûrê rojhilata wê welatê.
Toraqa
Toraqa gundekî ser bi navçeya Mûşê Milazgirê ye.
Bexda (parêzgeh)
Nawendê wê bajarê Bexda ye.
Qizilqele Kûranlû
Qizilqele Kûranlû, gundekî ser bi navenda bajarê Çaroymaq li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Saint-Philippe-du-Seignal
Saint-Philippe-du-Seignal, komuneke departementa Girondaya li başûrê rojavayê Fransayê ye.
Roya Tûloyî
Jiyan
Sala 2005ê dewleta Îranê wê dide dadgeha ewlekariya dewletê. Tê darizandin û di de tê girtin. Di çiriya pêşîn a heman salê de ji ber kampanyayan tê serbestberdan.
Qizildax
Qizildax, gundekî ser bi navenda bajarê Çaroymaq li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
The Picture of Dorian Gray
The Picture of Dorian Gray romaneke Oscar Wildeê ku li ser têkilîyên Dorian Gray, Basill Hallward û Lord Henry hatiye nivîsandin. Ew roman li hundirê xwe de gelek têkilîyên hevzayendî cih dike. Basill Hallward nîgarvanê ku wêneyê Dorian çêkirîye û Lord Henry jî hevalê Basill Hallward e. Evê romanê dêhna wêjenasan pir kişandîye û pir rexne hatine nivîsandin li ser vê romanê. Zimanê romanê bi fermî îngilîzî ye.
Kurhesinî
Berbelavbûn
Hinek kurhesinî koçberê parêzgeha Wanê bûne. Ew jî niha li bajarê Wanê û Xoşavê dimînin. Ev şax bi kurdî û azerî diaxive. Li rojavayê Xoyê, ji Razî, Qetûrê heta li ser sînorê di navbera Tirkiye û Îranê jî hene.
Deqaq
Deqaq ku binê wê ji metala sorkirî ye, li ser tekstîlan tê gerandin, qumaş tê tivandin, kewandin, ûtîkirin. Deqaqkirin ne tenê ji bo estetîk û dirûvdanê ye, bi vê rêbazê herwiha qurçim û şopên li ser qumaşê jî tên rastkirin. Ango ne tenê ji bo başxuyandina kincan e.
Deqaqên nûhen curbecur in, gelek fonksiyonên wan hene, bi taybetî yên di kargehan de tên bikaranîn.
Selahedîn (parêzgeh)
Paytexta parezgehê Tikrît e.
Saint-Pierre-d'Aurillac
Saint-Pierre-d'Aurillac, komuneke departementa Girondaya li başûrê rojavayê Fransayê ye.
Meysan (parêzgeh)
Xelkê herêmê bi giştî ereb û kurdên feylîne Nawendê wê bajarê Elmenare ye.
Qahir Bateyî
Di sala 1974'an de li Gundê Bêmboyê Şemzînan hatiye cîhanê. Dema ku diçû dibistana navîn hat binçavkirin û gelek îşkence dît. Gelek caran jî hatiye hepiskirin. 1997 ê çû Stenbolê û di Enstîtuya Kurdî de dest bi xebatê kir. Qahir Bateyî wê demê endamê rêveberiya Enstîtuya Kurdî ya Stenbolê ye. Ji 2013'an û wir de li Wanê dijî û xwedî û edîtorê Weşanxaneya Sîtavê ye.
Yasûkend
Yasûkend, navê yek ji bajarên li parêzgeha Kurdistanê ye, ser bi Rojhilatê Kurdistanê ve. Girêdayî dewleta Îranê ye.
Großweil
Großweil şaredariyeke navçeya (Landkreis) Garmisch-Partenkirchen li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Alka
Alka gundekî ser bi navçeya Mûşê Milazgirê ye.
Emman
Emman (bi tîpguheziya latînî ji erebî:  'Amman) navê paytext û bajarê herî mezin ê Urdunê ye.
Great Expectations (pirtûk)
Karakterên romanê
Pip, Estella, Magwitch, Wemmick, Joe Gargery.
Mîr Elî
Ji Qeremêşa girêdayî Gimgima Mûşê ye. Birayê şehîd Dîlo ye. Herdu bira bi lehengî, welatparêziya xwe dihatibûne naskirin.
Grundsheim
Grundsheim şaredariyeke navçeya Alb-Donau-Kreisê ya herêma Baden-Württemberg, Almanyayê ye.
Duşerkî
Duşerkî ber gel dihat kirin. Yê kû duwenda kirî nemirî be, ceza dikirin ji ber tawanê wî hatîye peyitandin. Vê şikla duşerkî li Fransa yê sala 1547 yê qedexe bibû lê li Înglistan yê heta 1819 an berdewam bû. Duşerkî êdî vê demê şûnda navbêra zadeganan ji bo pirsgirikên rûmet çareser be dihat kirin. Yê kû bawer dikir rûmeta wî şkiya ye, kesê kû xwe re tajang kirîye bawer dikir kû bi duşerkî yê rûmeta xwe xelas bike.
Krickenbach
Krickenbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Kaiserslauternê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Musena (parêzgeh)
Navendê wê bajarê Semawe ye.
Almanya
Paytext û cihê rûniştina hikûmetê Berlîn e, lê berê wezareta federal li Bonnê bû. Sîstema polîtîk federalî ye û ev sîstem bi şiklê demokratiya parlemanî hatiye organîzekirin. Li gorî benda 20emîn a destûra bingehîn, Almanya dewleteke federal, demokratîk û sosyal e. Ev dewleta federal ji 16 dewletên federe (dewletên herêmî, federedûgel) pêk tê. Dewleta Federal endamê Neteweyên Yekbûyî, Yekîtiya Ewropayê, NATO û G8ê ye.
Kanî Şîrîne
Kanî Şîrîne, gundekî bi ser Qoretûya navçeya Xaneqînê ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Ölürüm Türkiyem
Gotinên Stranê ya Ölürüm Türkiyem
Irmağının akışına ölürüm
Gotinên bi Wergerandina Kurdî
Min serê xwe danî ser riya Tirkiye ya xwe
Gigabyte (GB)
Binavî
Beyt > hacmê wê gelek kême. Hema bêja bo nivîsandineka biçuk ji çend pîta. Megabeyt > hacmê wê kêma lê ji beyt mezintra. Bêj wênek bi qasî 5 heya 10 megabete pêk tê.Gegabet > hacimê wê mazina ji bo vîdyoyeka 60 daqîkakî bi qualityeke baş teqrîben dibe yek gêgebeyt.Terbeyt > Hacimê wê gelek mazina û ji bo zakîra kûmputera pêk tê mirov dikara bi hazar vîdyoya û wêna bike têde.
Qeremêş
Bingeha navê Qeremêşê
Peyva Qeremêş dibe ku ji ber darên mêşe derketibe. Lewra ev gund di nav daristana darên mêşe de cih digire. Navê vê gundê yê herî kevn gorî hin îdîayan Qerwaşûn e. Bi navê Qerwaşî eşîreke Kurd heye. Dîsa "qerwaş" tê wateya "xulam, xizmetkar". Lêkolîneke zanistî li ser navê gund nehatiye kirin.
Dîroka Qeremêşê
Gorî hin qeydan di salên 1500 - 1600'î de li vî gundî eşîra Qerwaşiyan cihwar bûye û gund bi navê Qerwaşûn (Qerwaşî+şûn) dihatibûye binavkirin.
Beriya wê jî Qeremêş xwedî şênî bûye, lewra gelek navên cografîk ên ji Mediyan û şarezayiyên berê yên kurd hene. Bo mînak, Mêrga Kostan (Mêrga Kosto, nêzîkê ziyareta gund e.)
Niştecihên gund ên beriya Serhildana Şêx Seîd, Mala Dîlo, Mala Hekarî, Mala Vartan, Mala Ozo, Mala Efê, Mala Elo hwd bûne. Di salên 1920î de 10-12 malbat hebûne li gund. Pirr berê wexta navê gund Qerwaşûn bû, li dora 20 malbat hebûne li gund.
Rojê Wilat
Rojname her hefteyek carekê tê belavkirin û di sala 1998 hejmara yekemîn belav kir û di 26.07.2004 pêve bi navê rojî wilat derdikevê.
Darcêwî
Pirranî gupikên wan zer, carnan jî sor vedidin. Hin cureyên wê bo xemla baxçeyan tên çandin. Li Bîrmanya û Çînê dara cureyê A.catechu tê kelandin, ji wê bo boyaxkirina bestiran sûd tê wergirtin. Ji A.arabica û A.senegal jî, şîrêz tê çêkirin. Qalikên darcêwiyê di çermvaniyê de tên bikaranîn.
Liling
Liling, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Hunanê de cih digire.
Neynewa (parêzgeh)
Parêzgeha Neynewa yek ji 18 parêzgehên Îraqê ye ku dikeve bakûrê rojawa wê welatê.
Pozmezina
Pozmezina (bi tirkî:Uludal) gundekî li ser girêdana navçe ya Zêtka ye. Çemê Şeryanê hundirê wî gundî re dikişe. Dorava Şeryanê giş bax û hêşînayî ye.
Zayendperestî di meselok, metelok û gotinên pêşiyan de
Mal, malbat û erka jin û mêran
Mala têr jin xwedê xirab ke ji bin. Jin heye kuloçxure Jin heye malxur e.
Zarokên keç û yên kur
Dîsa qîz wekî kesên cahil, dilçivîk, serhişk hatine şayesandin carcaran jî qîz wekî gula malê, sêva sor hatine binav kirin. Wekî bi forma bedew, diltenik, gêj, berevajî vê yekê jî kur wekî xezne, dur, mêrxas car caran jî  wekî keçikan cahil, nezan û gêj hatine bi nav kirin. Divê miqyata qîza bin an teqez yên biryarên xelet werbigrin. Jixwe lawiktî û keçiktî qonaxeke cahiltiyê ye û wî qonaxê de her du alî jî serhişk in, ne serwext in, bêaqil in û gêj in. Wekî gotinekî de jî derbas dibe ; Gayê pîs tim golik e, mêrê pîs tim lawik e, jina pîs tim keçik e. Ev analîzeke derûnîye ku civakê karîye vê yekê bibîne. Li gor rewşa kesayetiyê sê rewş hene; Cahal, dêybav û ahal. Keç û kur wekî kesayetiya cahaltiyê de ne ku mêr û jin ger ne serwext bin hertim di vê qonaxê de ne. Dîsa civakê baş çavderî lê kirîye û gihîştiye qinyata kelgengîbûna wan û gotiye, qîz ce ye, kur genim e. Ev yeka jî alîyê mezinbûn û têgihîştinê niha rastîyeke zanyarîyê ye. Qîz çawa dilçivîke, bi vê re jî dilsaf e û kela wî zû radibe û zû dadikeve lema jî çawa di nava dîzê de her tişt zû dikele û sar dibe, hatiye gotin,  dilê qîzê kela dîzê. Dîsa ciyawaziya qîza çê û neçê hatiye nîşan kirin û divê qîz çê be û bielime gelek tiştan. Qîz ku heye zevîyê cê ye
Zayenda mêr, wekî; bav, bira, bapîr, xezûr, zava
Ji ber ku neferên malê yên mêr ne zêde di mal de dimînin lema nakokî û hevkeşî bi qasî jina di nav wan de nehatiye zimên. Bav, bapîr wekî mezinê malê hatine hesibîn. Li ser nakokîyên xezur û zava an jî xwesî û zava jî hema hema qet gotinên pêşiyan nehatin tespît kirin. Berevajî hevrikiya bûk û xwesîyê, navbera zava û xwesî-xezûr gelekî baş tê nimandin. Ev yeka jî disa piştrast dike ku malbat bi zayenda jinê ve hatiye zanîn û temsîl kirin.
Encam
Mijara zarokên keç û kur û pêywendiyên wan bi dê û bavan re jî di nav gotinên pêşiyan de hatine detnîşan kirin. Zarokên kurîn ber dilê dê bavan û helbet ber dilê cîvakê ezîztir bûne û hatiye xwestin ku mal tijî kur be. Çimkî kur xwedî malê û berdewamîya tovên bavê xwe hatiye hesibîn. Keç ne neferê malê bûye, her dem mêvan bûye. Helbet di vê yekê de bandora baviksalariyê û desthilatdariya mêran bi xêra gotinên pêşiyan jî hatine reva kirin.
Qers
Deşt, zozan û gelî
Deşta Qersê: Deşta herî fireh di erdnîgariya bajêr de deşta Qersê ye û jî nêzî navçeya Sêlîmê dest pê dike, ji başûr ve heta Erdexan ji rojhilat ve jî heta Qamîşan û sînorê Ermenistanê ve dirêj dibe. Ji çend deştan (Zarûşad, Qers, Xançerî, Aqçaqele) pêk tê. Mezinbûna deştê 2500 km² ye.
Rêxistina ji bo qedexekirina çekên kîmyayî
Kontrolên pîşesaziyê
Vekolînên ji bo verastkirina pabendbûna Dewletên peymandar bi daxwazên ku li ser hilberandin û karanîna kîmyayî yên plansazkirî hatine ferz kirin û verastkirina ku çalakiyên pîşesaziyê yên welatên endam li gorî berpirsiyariya ku ji hêla CWC ve hatiye destnîşan kirin rast hatine ragihandin. Ji pozîsyona dewleta endam xweser, zêdebûn û frekansa vekolînan bi celebê kîmyayî ya hatiye hilberandin ve girêdayî ye (bi rêza daketinê: Bername 1, Bername 2, Bername 3 yan DOC, li Kîmyayiyên Bernamekirî binêre). Ji bo tesîsên Bernameya 1 û 2, hevsengiyek girseyî tê amadekirin ku nas bike ka hemî kîmyewiyên hilberandî dikarin bêne hesibandin û gelo ev mêjer bi daxuyaniyên ku ji hêla dewletên endam ve hatine kirin re hevaheng in. Wekî din, di tesîsên Bernameya 2 û 3 de îşaret têne lêkolîn kirin ka berevajî danezan û qaîdeyên di peymanê de, Bernameya 1 kîmyayî têne hilberandin an na. Di Bernameya 3 û DOC de armanca sereke kontrolkirina danezanê ye û verastkirina nebûna yekîneyên hilberînê yên Bernameya 2 û Bernameya 1ê ye. Sinorê demê Vekolînên Bernameya 2 96 demjimêran e dema ku Bernameya 3 û Teftîşên DOC dikarin herî zêde 24 demjimêran bigirin. Li ser teftîşên Bernameya 1ê ti sinorek demkî tineye.
Qers
Nifus û navçeyên bajêr (1997)
Tevayiya nifûsa herêmê (tevli gundan) 468.357
Ariel Şaron
Ji salên 1970an heya 1990an, Şaron pêşengiya avakirina wargehên îsraêlî li Kenara Rojava û Şerîda Xezeyê kir. Di sala 2000an de bû serokê Likud, û piştî ku Ehud Barak di hilbijartinên serokwezîriyê yên sala 2001an de têk bir, bû serokwezîrê Îsraêlê. Di navbera salên 2001an û 2006an de, di dema Întîfada El-Eqsayê de serokwezîrê Îsraêlê bû. Weke serokwezîr, Şaron di salên 2004an heya 2005an de veqetîna yekalî ya Îsraêlê ji Şerîda Xezeyê organîze kir. Li hember vê siyasetê di nava Likud de dijberiyeke tund rû da, di mijdarê 2005an de ji Likud derket û partiyeke nû bi navê Kadima ava kir. Li bendê bû ku ew di hilbijartinên pêş de bi ser bikeve û bi berfirehî wekî plan dikir ku "Îsraêlê ji piraniya Kenara Rojava derxînê", bi rêya rêzek vekişîna yekalî. Piştî ku di 4ê çileya paşînê 2006an de felcek derbas kir, Şaron heya mirina xwe di Çileyê 2014an de di rewşek nebatî ya daîmî de ma.
Şaron di dîroka rojhilata navîn de kesayetek bêhempa dimîne. Îsraêlî wî wekî qehremanekî şer û dewletparêzê ku di diyarkirina sînorên welat de rolek girîng lîstiye, dinirxînin, lê Filistînî Şaronê wekî sûcdarekî şer ê ku xwestekên wan ên dewletbûnê ditepisand şermezar dikin.
Surrealîzm
Di sala 1924an de li Fransayê derketiye holê. Surrealîstan bi bizava Freud ya psîkanalîzê dest bi hizrên xwe kirine. Hunermend, bi derxistina binhişiyên xwe berhema xwe pêk tînin. Aqil û bivac li gorî wan bêqîmet e. Tiştê ku mirovan beralî dikin dozîn û binhişî ne. Li gorî vê bizavê; di berhemeke wêjeyî de li cem xêrên xwe gunehên xwe jî, li cem tevgerên rewiştî yên nerewiştî jî bê hebin. Damezrînerên vê bizavê, di serê jiyana xwe ya hunerê de di bin bandora dadaîzmê de mane. Surrealîzm; aqil, kevneşopî û xurkan ji venêranê dûr dixe û tiştên di binhişiyê de dipejirîne. Ango girêka bi rastiyê ve qut dike û ji xwe re rêyeke din a rastî diafirîne. Gerek gotin, nivîs an jî bi cureyeke din bê hizir bizava heqîqî vebêje û otomatîzmeke giyana safî bide.
Hîçhar
Li Kurdistanê çandiniya wê tê kirin. Rengê wê berê kesk e, paşê sor dibe lê hin cureyên wê hene ku dema digihên rengên wan mor, zer an çakar dibin. Ji hewaya germ, axa ne zêde avî hez dike. Tehma wan gorî cureyê şîrîn, tûj (no) an nîvtûjî ye.
Êşîn
Êşîn, an êşan bi wateya ne rehatî û eziyat kêşan dihêt
Bêjezanî
Bêjeya êş carinan di wateya teng a êşa laşî de tê bikar anîn, lê pir caran ew behsa êşa psîkolojîkî dike, an jî pir caran hîn jî ew êşê di wateya fireh de, ango her hestek an hestek ne xweş dibîne. Peyva êş bi gelemperî behsa êşa laşî dike, lê ew di heman demê de hevwateyek hevpar a êşê ye jî. Peyvên êş û azar bi gelemperî her du bi hev re bi awayên cûda têne bikar anîn. Mînakî, ew dikarin wekî hevwateyên guhêrbar werin bikar anîn. An jî dibe ku ew di 'dijberî' de ji hev re werin bikar anîn, wekî "êş fîzîkî ye, êş giyanî ye", an "êş neçar e, êş vebijarkî ye". An jî dibe ku ew ji bo pênasekirina hev bêne bikar anîn, wekî di "êş êşa laşî ye", an "êş êşek giran a laşî an derûnî ye"
Gaston Leroux
Gaston Louis Alfred Leroux ( jdb. 6ê gulana 1868 li Parîs; m. 15ê nîsana 1927 li Nice  rojnamevan û nivîskareke fransayî bû ku di cîhanê de bi taybet bi romana xwe Le Fantôme de l'Opéra ( Spêleyê operayê) navdar bû.
Jiyan
Berhema wî ya herî navdar heya niha "Le Fantôme de l'Opéra" ji sala 1910an e, ku ji wî re hat sehkirin ji seredanek di binhêlên jêrzemîn ên Operaya Parîsê de. Lêbelê, serfiraziya mezin a çîrokê tenê bi adaptasyona fîlmê hollywoodî ya 1925an dest pê kir û heya îro jî berdewam dike, ji her tiştî ji ber adaptasyona muzîkalî ya ji hêla Andrew Lloyd Webber.
Bann, Almanya
Bann şaredariyeke navçeya (Landkreis) Kaiserslauternê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Wittstock/Dosse
Wittstock bajarokekî navçeya (Landkreis) Ostprignitz-Ruppin li Brandenburg, Almanyayê ye.
Mîrkut (alet)
Mîrkut aletek ji bo lêxistinê ye. Di çanda kurdan de bi taybetî ji bo dankutanê tê nasîn.
Mîrkut di muzika kurdi de
Straneke Şivan Perwer bi navê Mîrkut heye, ew yek jî gelek nas e. Ev stran ji aliyê Kardeş Türküler jî hat gotin û lewma di gelemperiya Tirkiye de nas e. Gotinên strana Mîrkut wisa wisa ne:
Ehqaf
Ehqaf sûreyek ji Quran a pirtûka pîroza misilmanan e. Sûre li bajarê Mekeyê daketiye û ji 35 ayetan pêk tê. "Ehqaf" girên dema qevma Ed de, ji bo bahoz ji xîzê de pêk dihatî bû. Ji bo di sûre de qala wan "ehqaf"an dike wiha hatiye navandin.
Kirdmeydan
Kirdmeydan an Meydana Kurdan  gundekî bi ser Mûşê ve ye.
Mihemed Xatemî
Beriya ku Xatemî bibe serokomar, di warê navneteweyî de kêm tê zanîn, di dema hilbijartina xwe ya yekem a serokomariyê de ku hema hema %70 dengan stendibû, bal kişand ser xwe. Xatemî li ser platforma lîberalîzasyon û reforman meşiyabû. Di dema kampanyaya hilbijartinê de, Xatemî fikra Diyaloga Di Nav Şaristanan de wekî bersivek li ser teoriya Pevçûnek Şaristanan a Samuel P. Huntington a sala 1992'an pêşniyar kir. Piştre Neteweyên Yekbûyî li ser pêşniyara Xatemî sala 2001’ê weke Sala Diyaloga Şaristanan a Neteweyên Yekbûyî îlan kir. Xatemî di her du dewreyên xwe yên serokatiyê de doza azadiya derbirînê, tolerans û civaka sivîl, têkiliyên dîplomatîk ên avaker bi dewletên din re, di nav wan de yên li Asya û Yekîtiya Ewropî, û siyasetek aborî ya ku piştgirî dide bazara azad û veberhênana biyanî bû.
Strabon
Ew bi pirtûka xwe ya erdnîgarî yê li ser Cîhana Kevnar tê nasîn.
Strabon di dema kevnar de erdnasek e ku yekem ravekirina têkiliya sedem-encamê ya volkanîzmê çêkiriye.
Qelatepey Xwarû
Qelatepey Xwarû, Qełatepey Xwarû, gundekî bi ser Qoretûya navçeya Xaneqînê ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Ermenistan
Komên etnîk
98,1% ji nifûsa Ermenistanê, ermenî ne, 1,2% kurd in û 0,4% rûs. Hindekariya din wekî kesên ûkraynî, alman, gurcî, tirk, azerî, faris in.
Flavia Vento
Jînenîgarî
Ew ji dayikeke holendî û bavekî îtalyan çêbû. Piştî gihîştina zimanî, ew li Mîlano û Parîsê çalakiya modelê pêk tîne.
Cilqeran
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 580 kes (119 malbat) bûn.
Zimanê nynorsk
Korta dîroka wê
Nynorsk, weke zaravayê norwêcî ku ji deme "norwêciya kevn (gammelnorsk)" maya tê dîtin. Norwêcîya kevn, bi şûnpêya xwe re tê gihandin li ziman Îsland ku jê re Îslandsk jî tê gotin. Norwêciya kevn jî, ji temenê xwe ve tê gihandin "deme Wiking (Wikingstid)" ê. Norwêciya wê demê, ku weke ya pêşî tê dîtin jê re Noront (Nørront). Piştî norwêciya kevn re, ya piştre ku diafirê û tê heta deme nynorskê û ji wir jî heta deme bokmolê jê re norwêciya navîn (mellomnorsk) tê gotin. Ivar Aasen bi nivîsandinên xwe re vê zaravayî dike zimanê nivîsandinî jî. Di aslê wê de, nynorsk, di lev tîpan û bi wê nivîsandina bêjeyan re, ji bokmola norwêcî çend ku hinekî di deng û nivîsandinê de cudahiyên wê hebin jî, di cewherê wê de, di tijbihina hevdû. Yekî ku baş nynorsk biaxivê wê zaravayê bokmolê yên ku wê diaxivin wê fahm bike. Her wisa ji bo yên ku bokmol diaxivin jî wisa ya.
Ali Çetinkaya
Di şerê cîhanê yê I de wekî serbazek şer kiriye. Bi damezirandina komara Tirkiyeyê ve wezîrtiya avadanî û carekê jî ya raguhastinê dike. Parlamenterê berê yê meclîsa osmanî û heft caran jî parlamenteriya meclîsa komara Tirkiyeyê ye kiriye.
Wil Wheaton
Jiyan
Dêûbavên Wheaton lîstikvan Debbie û endezyarê bijîşkî Richard William Wheaton ne. Birayê wî Jeremy û xwişka wî Amy hene.
Alcedo
Alcedo, celebek çûkên biçûk e ku ji famîleya  Alcedinidaeyê ye.
Aleksandr Pûşkîn
Di dema xwe ya xwendekariye de wek gelek hevalen xwe, Pûşkîn jî dest bi nivisîne kiriye. Helbesten wî xweştir û hejatir. in, ji ber ku hevalen wî, tene bextreşî û tengasiya jiyana xwe ya buhurî dinivisin. Le Pûşkîn xweşî, şadî û heviya rojane di helbesten xwe de tîne zimen. Henveha di navbera salen 1813 û 1815an de bi nivisîna van helbesten xwe yen xweş deng dide.
Benazir Bhutto
Bênezîr ji sala 1999ê heta sala 2007ê li derveyî Pakistanê li sirgûnê dijiya. Piştî vegera wê bo welatî, ji aliyê hikûmeta leşkerî ya serkomarê niha yê Pakistanê General Pervîz Muşerrefî ve kar û xebatên wê yê siyasî dihatin astengkirin. Ew carekê ji bo çend rojan di mala xwe da hat bendkirin û mafê wê yê derketina ji mala xwe nebû. Li dawiyê jî, dema xwe ji bo propagendeyên wan hilbijartinên giştî yên nû amade dikir ko biryar bû li 5ê befirbara paşîn a 2008ê bihatiban kirin bi êrîşeka xwekujiyê hat kuştin. Heta niha nehatiye zanîn ka bikujên wê kî ne. Lê li ser daxwaza Serokkomarê Pakistanê Pervez Musharraf ve ji polîsê Brîtanyayê hatiye xwestin ko lêkolînan li ser wê bûyerê bikin. Partiya Bênezîrê, Partiya Gelê Pakistanê, dixwaze ku karkom anko komîteyeka navneteweyî lêkolînan bike. Li goreyê ragihandinên destpêkî yên Polîsê Brîtanyayê polîsê Pakistanê piraniya şûnwarên rûdanê paqij kirine. Ev jî îhtîmala desttêdahebûna hikûmeta Pakistanê di wê kiryara kuştinê da zêdetir kiriye.
Potsdam-Mittelmark
Potsdam-Mittelmark, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Brandenburg, Almanyayê ye.
Manî (pêxember)
Manî (216-276), pêxemberekî kurd ê sedsala 3'ya ye. Ola ku Manî saz kiribû, her çiqas îro ji holê rabûbe jî, di wê demê de alîgirên wê zaf bûn. Ola Manî li rojhilata Navîn derkete holê û bi rojava ve heta Atlantîkê, bi rojhilat ve jî heta Pasîfîkê belav bûbû û ji hezar salan zêdetir dom kiribû.
Shakira
Shakira ya ku li Barranquilla ji dayik bû û zarokatiya xwe li wir derbas kir, îro wekî "qralîçeya muzîka latino" tê binavkirin û ji ber pirrengiya xwe ya muzîkê tê zanîn. Wê di 13 saliya xwe de bi Sony Music Colombia re debuta xwe tomar kir. Piştî têkçûna bazirganî ya du albûmên xwe yên pêşîn, Magia (1991) û Peligro (1993), ew bi albûmên xwe yên din, Pies Descalzos û Dónde Están los Ladrones? (1998) li welatên hîspanîk/spanyolaxêv derket pêş. Ew bi albûma xwe ya pêncemîn, Laundry Service (2001), ku li çaraliyê cîhanê zêdetirî 13 mîlyon kopî firot, ket bazara zimanê îngilîzî. Bi serkeftina navneteweyî ya stranên wê Whenever, Wherever û Underneath Your Clothes ve, albûmê populerîteya wê wekî hunermendek pêşeng a crossover pêşve xist. Broadcast Music, Inc., Shakira wekî "pêşeng" binav kir, ya ku rê li ber stranbêjên Latînî vekiriye ku li cîhanê navdar bibin.
Besançon
Besançon (bixwîne: Bezanson) bajarekî li başûr-rojhilata Fransayê ye, li parêzgeha Doubsê ye. Ev piştî Planoiseyê duyemîn metropola herêma Franche-Comté ye.
Alcippe
Alcippe, celebek çûkên biçûk e ku ji famîleya  Sylvioideayê ye.
Saint-Quentin-de-Caplong
Saint-Quentin-de-Caplong, komuneke departementa Girondaya li başûrê rojavayê Fransayê ye.
Alcurus
Alcurus, celebek çûkên biçûk e ku ji famîleya  Pycnonotidaeyê ye.
Tîfnîk
Tinîk gundekî ku bi ser navçeya Mûşê ve ye.
Sextdêl
Sextdêl, gundekî ser bi navenda bajarê Çaroymaq li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Germav, Mûş
Germav gundekî ku bi ser navçeya Mûşê ve ye.
Dar
Av bi demarên darê vedikişin. Bi sîstema adhezyon u kohezyonê, av heya 100 m bilidahiyê vedikişe ki bi rastî jî hêz û enerjiyeke mezin divê. Dar bi fotosentezê xurdemeniya xwe çêdike. Ango bi av, karbondîoksît û tîrêjên rojê.
Kertizman
Kertizman (1928: Ketizmin ; 1946: Ketizmen ; navê wî bi tirkî Taşburun lê kirine), gundekî Albistanê ye. Navê gund kurmancî ye û ji du beşan tê sazkirin: Kert û Ziman, anku Kertizman. Gund ber çiyayê Şardaxê û nav newaleya ye.
Saint-Sauveur, Gironde
Saint-Sauveur, Gironda, komuneke departementa Girondaya li başûrê rojavayê Fransayê ye.
RSF
Sazî sala 1985'î de ji aliyê Robert Ménard ve bi fîlozofiya 19emîn xala Danezana Mafên mirovan a Gerdûniya azadiya agahiyê deklare dike, tê damezirandin. Bingeha xwe ji saziya bijîşkan a bi heman navî digire.
Li dijî sansûr, pêkutiyên fermî û zagonî, darizandin û zîndanîkirina rojnamegeran, bi kurtî ji bo azadiya çapemeniyê têdikoşe. Navenda sekreteriya wê li Parîsê ye. Xwe li seranser parzemînan birêxistin kiriye.
Qûşxaney Serû
Nifûsa gund
Li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê ya di 2016an de, nifûsa vî gundî 17kes (5malbat) bû.
Şadvan
Şadvan, gundekî giradayê navçeya Westan a Wanê ye.
Miluo
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2017an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 685.000 kesî
2015
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Reşîdê Baso
Reşîdê Baso di 1ê Gelawêja sala 1926 an de li gundê Keleşbeg yê li ser bi herêma Tahlîn (Ermenistan) di nava malbatekê de ji dayika xwe bûye. Dengbêj ku him evîndarên ziman û hunera Kurdî bûn, him jî ji bo xatirê doza Kurdistanê ji erdê bav û kalên xwe (Serhed) rewiya bûn nava Kurdên Ermenistanê. Reşîdê Baso di sala 2006 an de bi hevpeyvîkîde ji Derwêş Serhedî rê gıtibû pêşiyên me ji Dutax'a (Êzdîxane) Agiriyê hatine Qersê ji wê derê re jî derbasî Sovyetê bûne.
Di salên 60 an de û pêda hate Radyoya Êrîvanê û dengê xwe yê germ li serê çiyayê Agirî derbasî welatê bav û kalan (Kurdistana Delal) kir. Li wira Reşîdê Baso li rex dengbêjên mîna Şeroyê Biro, Karapêtê Xaço, Efoyê Esed, Dawûdê Xelo, Memoyê Silo, Egîdê Têcir û Ordînê Dengbêj xeml û rewşa civata dengbêjên Kurd gehandî bûn astekî herî bilind. Di radyoyê de ew tev bibûn niwênerên nasnameya muzîka Kurdî ya resen. Kilamên ku wan digotin dîrokeke şifahî û nenivîsandî bû. Dîroka ramyarî, civakî û hunerî di peyvên stranên wan da zadeganiyaa Kurda radixistin ber çavan.
Nûkurd
Nivîskar
Her wiha nivîskarên kurd yên wekî Lokman Polat, Fêrgîn Melîk Aykoç, Zinarê Xamo, Memo Şahîn, Abdulkadir Ulumaskan, Tariq Hemo, Şengul Ogur, Azîz Aliş, Baran Berfîn, Gabar Çiyan û Mistefa Dewlemend jî car caran ji Nûkurdê re dinivîsin.
Qijak
Qijak (Corvidae) ,famîleyekî Firindeyên fîkarên bera ye ku jê: qelereşk, qirika reş an qela mizgînî û zaq navdarên li pir warên Cîhanê. Qijak ji Firindeyên jîrên û eger yên jîrtir di nav caneweran. Di gotinên pêşiyan de pir cî girtine.
Nîşana gur
Dîrok
Silava gurê boz koka xwe ya beriya Îslamê ye û ji rola gurên boz di mîtolojiya Tirkan de tê, ji çanda Budîstan û Tengrîstan re ji gelên Tirk re hatiye girêdan. Lêkolînên dîrokî nîşan didin ku ew ji aliyê gelên curbecur ên Tirk ên wekî Hun, Kipçak û Peçenegên ku ber bi Rojava ve koçber bûne bi vê nîşanê ji bo temsîlkirina rêza xwe tê bikaranîn. Ev sembol di Şahnameya helbestvanê îranî yê sedsala 10. de Ferdowsî de jî tê dîtin, ku tê de mînyaturên jinên tirk ên ku nîşana gurê boz çêdikin hene. Li Çînê, peykerê sedsala 6'an a xanekî Tirk nîşana gurê boz çêdike. Di şikeftekê de hatiye dîtin û dîroka wê vedigere heyama Göktürk a beriya Îslamê. Ji hêla qanûnên îslamî ve wekî Kufr an Paganî tê dîtin.
Duşê
Duşê gundekî navçeya Êlihê Qubînê ye. Li Bakurê Kurdistanê ye.
Cûba
Cûba (navê wê bi tirkî kirine Akçagöze), bajarekî ser navçeya Dîlokê ye.
Saint-Selve
Saint-Selve, komuneke departementa Girondaya li başûrê rojavayê Fransayê ye.
Altstätten
Altstätten, bajarekî Swîsreyê ye û yek ji bajarên herêma Rheintalê ye.
Awîşen
Di bijîşkiya gelêrî ya kurd de
Bi tevî hingivê tê tevlîhevkirin, ev ji bo derbirîna birînên mîdeyê bikêr e. Bo nexweşên ku çermên wan dixurên, diweşin jî tê pêşniyarkirin.
Cîrana Jêrîn
Cîrana Jêrîn gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.