cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Metroya Washingtonê
Metroya Washingtonê (bi îngilîzî: Metro Washington) pergalek metroyê ya bilez e ku xizmeta metropolê ya Washington a Dewletên Yekbûyî dike. Metroya Washingtonê ji aliyê Desthilata Veguheztina Herêmî ya Metropolê ya Washington (WMATA) ve tê birêvebirin, ku di heman demê de karûbarên Metrobus û Metrorail di bin navê Metro de jî dixebitîne. Metro, di sala 1976an de hate vekirin. Şeş xet, 91 stasyon û 188 km rê, dirêjahiya metroyê heye.
Muhemmed Seîd Remezan Elbûtî
Ew alimê Îslamê ê kurd bû, Li ser fiqih, siyer û wekî dinê nêzikî 60 pirtûk nivîsand. Pirtûkên wî di Zaningeha el-Ezherê de tên xwendin.
Fêrîsî
Fêrîsî, gundekî ku girêdayî navçeya Cizîra Şirnexê ye.
Ménerval
Ménerval, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Bazift
Bazift, Bajarokê ku girêdayî navçeya Cizîra Şirnexê ye. Gêlhe : Bazift 2.251
Hîpotalamus
Hormona derpirandina rijênê zayendî
Gonadotropin-releasing hormone (GnRH)). Ev hormon bandor li ser hîpofîza pêş dike.Hîpofîz hormonên FSH û LH der dide.
Hormona derpirandina prolaktîn û hormona westirînera derpirandina prolaktîn
(Prolactin-releasing hormone (PRH) or prolactin-inhibiting hormone (PIH)). Bi van hormonan hîpofîza pêş hormona prolaktînê der dide an jî derdana wî radiwestîne.Prolaktîn bandor li ser rijênê şîr dike.
Ménonval
Ménonval, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Efîl
Efîl, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Girêgewr
Girêgewr, gundekî ku girêdayî navçeya Cizîra Şirnexê ye.
Werîsban
Paşbingeh
Ew ji bo guhastina çiya, gelî, kendal û laşên ava têne bikaranîn. Avakirina li avahiyên rêzeçiyayan hewce dike ku ji bo fonksiyoneke girîng dikare bandorê hawirdorê bikin. Pêşniyara krîza berbiçav ya herî kêm dibe ku werisbanên bêyî zirarê li ser bandora turîzmê ya vîzyonê de hema hema berbiçav nerazîbûn.
Les Goulles
Les Goulles, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Muawiye I
Xelifetiya Muawiye (661-680)
Muawiye di 6'ê Gulana 680an de li Şamê mir.
Divock Origi
Divock Okoth Origi( jdb.18 nisana 1995) gogbazekî profesyonel ê Belçîkî ye ku wek pêşek ji Liverpool û tîmê neteweyî ya Belçîka re dilîze. . Ew kurê lîstikvanê profesyonel ê Kenya Mike Origi ye. Origi dest bi karîyera xwe li Lille kir, û di 2013-an de pêşbirka pîşeyî ya ji bo wan kir. Salek û nîv sal şûnda, ew ji bo 10 mîlyon £ ji hêla Liverpool ve hate imza kirin, ku wî ji bo Lîza 1-2014-ya Lîga 1-ê deyn kir ku wî vegerîne Lille. Piştî ku li Liverpoolê ji ber birînan birîndar bû û salek li deyn li derveyî Wolfsburgê li deyn derbas bû, Origi di sezona 2018–19-an de rolek girîng da klûbê. Piştî ku di maça şeş deqîqe ya birîndarbûnê de derba Merseyside di Derfiroşê de li Enfield hate bidest xistin, Origi du caran li hember Barcelona di Kûpaya ampiyonan a Lîga Championsampiyonan de du caran gol avêt ku Liverpool bi 4-3 li ser hev bişîne, beriya ku ew jî golê duyem li hember bi dest bike. Tottenham Hotspur di Fînala Lîga ampiyonan a UEFA ya 2019an de ku Liverpool 2-0 qezenc kir. Ew beşek bû ku beşdarî sezona jêrîn a Lîga Premierê ya 2019-2020-ê bû, sezona pêşîn a Liverpool-ê 30 salan. Origi yekem pêşbirka xwe ya navneteweyî ji bo Belçîkayê di sala 2014-an de çêkir, û ew beşek ji tîmê wan bû ku gihîşt çaremîn-fînalê ya Kûpaya Cîhanê ya 2014 FIFA, di dema ku ew bû gola herî mezin golên dîroka Kûpaya Cîhanî ya Belçîkayê.
Nûrî Dêrsimî
Dr. Nûrî Dêrsimî di sala 22'ê tebaxa 1973an de li bajarê Helebê çû li ser dilovaniya xwe. Goristana Nûrî Dêrsîmî li goristana Xanen ya li nêzîkî Efrînê ye.
Behaedîn Amilî
Behaedîn Amilî ji stêrnasê pêşiya ku Teoriya Kopernîkus hereketa dinyayê tê derxistiye.
Greimerath, Bernkastel-Wittlich
Greimerath şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bernkastel-Wittlichê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Gelî Kor
Gelî Kor, gundekî ku girêdayî navçeya Hezexa Şirnexê ye.
Grancey-sur-Ource
Grancey-sur-Ource, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Eynser
Eynser, gundekî ku girêdayî navçeya Hezexa Şirnexê ye.
Sikam
Sikam, gundekî girêdayê navçeya Palo ya Xarpêtê ye.
Şêx Hesen, Hezex
Şêx Hesen, gundekî ku girêdayî navçeya Hezexa Şirnexê ye.
Şaxan Beg
Şaxan Beg an Şahan Beg an jî Şahîn Beg (jdb. 1877 - m. 1920) şervanekî navdar ê herêma Dîlokê bû. Li mala xwe di nava nivînan de mirî tê dîtin. Di xewê de serê wî jêdikin. Heya îro kuştina wî nehatiye eşkerekirin. Gorî dewleta Tirk ew di şer de hatiye kuştin.
Zîndana Amedê
Gelek şoreşgerên kurd ên weke Mazlum Dogan, Kemal Pîr, Hayrî Durmuş, Alî Çîçek, Ferhat Kurtay, Mahmut Zengîn, Eşref Anyik, Necmî Oner, Akîf Yilmaz di encama berxwedaneke bêhempa de jiyana xwe jidest dan.
Seyşel
Seyşel an jî Komara Seyşelan dewletek e ku ji giravan pêk tê û di Okyanûsa Hindê de ye. Ew li rojhilata Afrîka û li bakurê Madagaskar û Maûrîsê ve dikeve. Di navbera Afrîka û Seyşelan de Komoran heye.
Neteweyên Yekbûyî
Dîrok
Civata Giştî bajarê New Yorkê ji bo navenda Neteweyên Yekbûyî hilbijart, avakirin di 14ê îlona sala 1948an de dest pê kir û tesîsa rêxistinê di 9ê cotmeha sala 1952an de qediya. Cihê mîna avahiyên baregehên Neteweyên Yekbûyî yên li bajarên Cenevre, Viyana û li bajarê Nîrobîyê, wekî erdê navneteweyî hatiye destnîşankirin. Wezîrê Derve yê Norwêcê Trygve Lie wek yekem sekreterê giştî yê Neteweyên Yekbûyî hatiye hilbijartin.
Dezgehên taybet yên NY
Dezgehên taybet yên Neteweyên Yekbûyî:
Şalîawa
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 100 kes (15 malbat) bûn.
Danêr
Danêr, gundekî ku girêdayî navçeya Hezexa Şirnexê ye.
Laser (kovar)
Laser yekemîn kovara xwendekaran a du zaraveyî ye ku hem bi kurmancî hem jî bi kirdkî (kirmanckî) çap dibe û heta niha 6 hejmarên wê derçûne.
Celalî (eşîr)
Seroktayî di êla celalî da
Wak her êlê seroktayî di êla celalî da dighlje serokê êlê piştî wê serokê tayfe û serobe serokatîyê dikin.
Hon
Hon bajarokeke girêdayê navçeya  Palo ya Xarpêtê ye.
Caithness
Caithness an Caithness-shire wîlayetek Skotlendayê ye.
Ezîzlû
Ezîzlû, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Le Mesnil-Lieubray
Le Mesnil-Lieubray, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Wolfgang Amadeus Mozart
Zarokek jîr û jêhatî
Wolfgang Amadeus Mozart di 27ê kanûna paşîn a 1756ê de li Salzburgê, wek kurê kemançêkerekî dadgehê hate dinê. Xwişkek wî ya mezin, Maria Anna, bi navê "Nannerl" hebû, ku bi bavê xwe re bi rêkûpêk muzîkê dilîst. Mozart ji zayîna xwe bi muzîkê re têkildar bû.
Komponîst
Mozart bi operaya "Idomeneo", ku di sala 1781an de li Munchenê derket, pêşkeftina xwe ya mezin wek bestekar bû. Tiştê ku Mozart wekî mûzîkjenek diyar dikir pirrengiya wî bû. Ew dikaribû perçeyên pir tevlihev binivîsîne û dûv re bi melodiyên pir balkêş temaşevanên xwe ji nû ve bikişîne. Wî şanoyê drama û sivikbûnê wek tu bestekarên piştî wî bi dest xist, loma jî îro jî îstîsna ye.
Griselles, Côte-d'Or
Griselles, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Saraçor
Saraçor, gundekî girêdayê navçeya Palo ya Xarpêtê ye.
Zülow
Zülow şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ludwigslust-Parchim li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Washington, District of Columbia
Avakirina bajêr
Di 9ê Tîrmeha 1790an de, Kongreyê Qanûna Niştecîhiyê pejirand ku avakirina sermayek neteweyî li ser Çemê Potomakê pejirand. Li gorî Qanûna Niştecîhbûnê, cîhê rastîn ji hêla serok George Washington ve hate hilbijartin ku di 16ê tîrmeha sala 1790an de pêşnûmeya qanûnê hate îmze kirin. Ji axa ku ji hêla Maryland û Virginia ve hatiye bexşandin, awayê destpêkê yê navçeya federal çargoşeyek bû ku ji her alî ve 16 km bû û bi tevahî 259 km² bû.
Serdema mafên sivîlan û desthilatdariya navxweyî
Di 1973an de Kongreyê Qanûna Rêvebiriya Xanî ya District of Columbia pejirand ku ji bo navçeyê şaredarek bijartî û meclîsek 13-endam peyda dike. Di sala 1975an de Walter Washington dibe yekem şaredarê bijartî ku yekem şaredarê ji kesên reş e.
Tevgera Şoreşger a Hemcînsbazan
Tevgera Şoreşger a Hemcînsbazan TŞH tevgereke hemcînsbazan li Tirkiye û Kurdistanê ye.
Piling (Panthera pardus)
Belavbûn û jîngeh
Pars li çend waran li parzemîna Afrîkayê, Asyayê, ji Sîbîryayê (Rûsya) ta başûrê Asyayê, rojavayê Asyayê û di nav binpeydayê yan Afrîkaya Binsaharayî re.
Rottweil
Rottweil bajarokekî navçeya (Landkreis) Rottweil li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Mesnil-Mauger
Mesnil-Mauger, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Elîava Eher
Elîava Eher, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Barim
Barim, gundekî ku girêdayî navçeya Hezexa Şirnexê ye.
Keybanû Victoria
Jê re "Keybanû ya Brîtanya Mezin û Îrlanda, şahbanû Hindistanê" jî dihate gotin.
Schramberg
Schramberg bajarokekî navçeya (Landkreis) Rottweil li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Teleferîka Koblensê
Werîsbana Koblensê, Werîsbana hewayîyek li ser çemê Rhein ya li Koblenzê ye. Ew wekî hawirdora têkiliyên veguhestina peywendîdariya bi nîşana Bundesgartenschau 2011 ve hate avakirin. Werîsban ji pûşpera 2010'an li ser çemê Rheinê li ser asta Basilika St. Kastor ya bi platoya ser Ehrenbreitsteinê ve girêdayî ye. Ew yekemîn Sêwerîsbana (3W-Ban) Almanya ye û bi kapasîteya hilberîna saetê de 7600 kesan e ku ew xwedî çalakiya herî cîhanê ye. Lêçûna avakirinê nêzikî 12 Mîlyon Ewro ye. Piştî pejirandina UNESCOyê teknîkiya Werîsbanê dikare heta dawiya sala 2026'an de jiyana dawîn ya herî dirêj bide xebitandin. Operatorê berpirsyarê Skyglide Event Germany GmbH ya Lindau (Alîkariya Constez), ya ku xwediyê karsazkarê Doppelmayrê ye, ku xwenîşandanek Werîsbana Koblensê re xizmetê dike.
Gallin
Gallin şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ludwigslust-Parchim li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Guyanaya Fransî
Guyanaya Fransî yek ji navçeyên Fransayê ser derya li Amerîkaya Başûr beravên Okyanûsa Atlantîk de navbera Brezîl û Sûrînam de ye.
Franz Ferdinand
Franz Ferdinand von Österreich-Este (jdb. 18ê kanûna pêşîn 1863 li Graz; m. 28ê hezîranê 1914 Sarayevo hatiye kuştin), mîrekî împaratoriya Awistirya - Mecaristanê bû ji aliyê Serbek nîjadperest ve hat kuştin û kuştina wî bu sedem ku Şerê Dinyayê yê I. derbikeve.
Herdex
Herdex gundekî girêdayî navçeya Kerboran a girêdayî Mêrdînê  ye.
Tirgale
Tirgale, gundekî bi ser Hîrana navçeya Şeqlaweyê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Spê
Spê, gundekî bi ser navçeya Nêrwe û Rêkan a parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Spêr
Spêr, gundekî bi ser navçeya Nêrwe û Rêkan a parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Ketelonya
Ziman
Li hember kastîlî (spanî) a ku bû zimanê fermî yê dewleta spanî, ketelan bi daxwazeke xort bi zimanê xwe axivîn û li hember spanî sekinîn. Ji bo ku zimanê wan bibe zimanê fermî yê herêma ketelanan daxwazeke wan a xurt hebû. Ev daxwaza wan bi mirina diktatorê Franco re hat cih. Parlamena spanî di sala 2004an de ev daxwaz li komisiyona ewropayê kir, bi seba ku 9 milyon kes li Ewropayê bi ketelanî dipeyivin (zêdeyî maltayî û estonî).
Îro hîn ev daxwaz ne hatiye pejirandin. Têkiliyên zaravayên ketelanî ji 95% in (ji 95% hev fam dikin). Du zaravayên sereke yên vî zimanî hene. Zaravayê yekem keteloniya rojhilat (oriyental) e ku li Barselona, li Girona (bixwîne: Jîrone), li giravên Balear (Illes Balears) û li Roussillon (bi ketelanî: Rosselló, bixwîne: Ruselyo) tê axaftin. Yê diyêm jî keteloniya rojava ye e ku li bakur rojava, li Lleida (bixwîne: Lyêyde) û Valensiya tê axaftin.
19ê tîrmehê
Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)
Kîmya
Kîmya  yan jî kemî, zanîna li ser struktûr, xislet, hokarî û guhertina keresteyên xwezayî ye. Kemî, têrkera ku heyî û ankû tişta ku heyî, reng, awa, û temenê wê yê ku jê afirî hemûyan ku fahm bike lê dikolê. Bi teybetî, li ser esasê lêkolînkirinê bi lêkolînê re tê ser ziman. Wusa tê gotin û bawer kirin ku gotina kemî, ji ya Semî tê. Gotina semî jî, di wate ku rastkirin û awa dayîna tiştan bi rêzkerî kirna û sentezkirina wan re xwediyê wateyekê bûya.
Virginia (cudakirin)
Pir wateyên Virginia hene.
Deißlingen
Deißlingen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rottweil li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Helan Azxav
Helan Azxav, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Çandiniya bajarî
Ewlekariya xwarinê
Hin nirxandinên sîstematîkî berê tevkariya çandiniya bajarî ya ji bo ewlehiya xwarinê û diyarkerên din ên encamên tenduristiyê lêkolîn kirine.
Hauteroche, Côte-d'Or
Hauteroche, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Çandiniya bajarî
Aborîn
Çandiniya bajarî û pêr-bajarî (Urban and Peri-urban agriculture, UPA) bingeha aborî ya bajêr bi hilberîn, pêvekirin, pakkirin û bazirganiya hilberên berxwar berfireh dike. Ev encam di zêdebûna çalakiyên karsaziyê û afirandina karan de, û her weha lêçûnên xwarinê kêm dike û kalîteyê baştir dike. UPA ji bo nifûsa bajaran kar, hatinî, û gihîştina xwarinê peyda dike, ku dibe alîkar da ku ewlehiya xwarina kronîk û acîl were rakirin. Bêbaweriya xwarina kronîk behsa xwarina bi arzanî kêmtir û mezinbûna hejariya bajêr dike, dema ku bêewlehiya xwarina acîl têkildarî têkçûnên di zincîra belavkirina xwarinê de ye. UPA di çêkirina xwarinê de bihatir û di dabînkirina pêdiviyên acîl ên xwarinê de roleke girîng dilîze. Lêkolîna li ser nirxên sûkê ji bo hilberên ku li baxçeyên bajarokî hatine çandin ji berhemek baxçeyê civakê re nirxek hilberîna navîn a di navbera hema hema $200 û $500 (ji bo enflasyonê verastkirî) hate vegotin.
Civatî
Dema ku kes li dora li hev dicivin, astên çalakiya laşî pir caran zêde dibin. Ev di heman demê de dikare asta serotonîn a dişibe xebata li salona sporê jî bilind bike. Li baxçeyan hêmana zêdekirin/bîsîkletê heye, hêj bêtir çalakiya fîzîkî û feydeyên hebûna li derve zêde dike.
René Descartes
René Descartes (z. 31'ê adarê 1596 – m. 11'ê reşemiyê 1650) matematîknas, zanyar û fîlozofê Fransî bû. Ew bi piranî li ser hebûna Xwedê mentiq kolaye.
Jiyana wî
Di sala 1596an de li La Haye (Descartes) ji dayik bû. Descartes zarokek zeîf bû û herdaî nexweş bû. Xwendina xwe li kolejek Cizwît a li Anjouyê kir. Di sala 1616an de ji Zanîngeha Poitiersê dîploma dadê girt. Di ciwantiya xwe de di artêşê de cih girt. Li gellek deveren geriya û li bajarên cuda ên Ewropayê jiya. Di sala 1628'an de vegeriya Fransayê û li ser felsefe û optîkê hin cerb kirin. Di heman salê li Holendayê bi cih bû.
Çandiniya bajarî
Enerjiya enerjiyê
Bi heman awayî, di lêkolîna Marc Xuereb û Herêma Tenduristiya Gel a Waterloo de, hate texmîn kirin ku veguherîna xwarina herêmî-mezin dibe ku emîsyonên têkildarî veguhastinê bi hema hema 50,000 metrîk ton CO2, an jî wekheviya rakirina 16,191 otomobîlan ji rê.
Xwarin û kalîteya xwarinê
Vexwarina rojane ya cûrbecûr fêkî û zebzeyan bi xetereya kêmkirina nexweşiyên kronîk ên di nav wan de şekir, nexweşiya dil, û penceşêr ve girêdayî ye. Çandiniya bajêr bi vexwarina zêde ya fêk û sebze têkildar e ku ev xetereya nexweşiyê kêm dike û dikare bibe awayek lêçûnek bi bandor ku ji bo welatiyan hilberînek bi kalîte, nû li deverên bajarî peyda bike.
Sîte
Sîte, gundekî bi ser navçeya Nêrwe û Rêkan a parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Çandiniya bajarî
British Columbia
Bajarê Kamloops, British Columbia bi rengek çalak pratîkên çandiniya bajarî di nav civaka xwe de pêş dixe. Ew girîngiya ewlehiya xwarinê û bandora wê li ser aborî û hem jî ekolojiyê radiwestînin. Wan Plana Çandinî ya Xwarin û Bajar (FUAP), ku di 2014an de hatî destpê kirin, çêkir, ku armanc û stratejiyên pêkanîna pergala xwarina domdar destnîşan dike.
Ontario
Bajarê Ottawa mezintirîn çandiniya bajarî ya li neteweyê, Zeviya Ceriban a Navendî (CEF) e. Li navenda bajêr û dorpêçkirî ji hêla bajêr ve, çandiniya 4 kîlometrên çargoşe (1,5 sq mi) avahiyek çandiniyê, çandiniya karker, û navenda lêkolînê ya Çandinî û Agri-Food Kanada ye. Li Bajarê Ottawa di nav 203,5 kîlometrên çargoşe kîlometr çargoşe (78,6 sq mi) kesk de gelek çandiniyên bajarî jî hene.
Çîn
Bi kevneşopî, bajarên Çînî têne zanîn ku çalakiyên çandiniyê di nav bajêr de tevlihev dikin. Shenzhen, ku berê civakek cotyarî ya piçûk bû, ji ber ku ji hêla hikûmeta Çînî ve wekî herêmek aborî ya vekirî ve hatî destnîşankirin, niha metropoleke bilez mezin dibe. Ji ber nifûsa li Çînê mezin û zêde dibe, hikûmet di hilberîna xwarinê de piştgiriyê dide xweseriya bajaran. Avahiya gundê Shenzhen, rêbazên domdar, û pêşkeftinên nû yên çandiniyê yên ku ji hêla hikûmetê ve hatine destpêkirin ji bo ku ji vî bajarî re mezin dibe xwarinê peyda dike hatine veavakirin.
Çandiniyên bajêr bi qasî 10 km ji pergala bajêr di pergalek du tebeqe de. Asta yekem a ku ji navenda bajêr nêz dibe tiştên hilweşîner hilberîne. Zebzeyên hişktir ên li derveyî van zeviyan bicîhkirî ne, wekî kartol, gêzer û pîvaz têne çandin. Vê pergalê dihêle hilberîner piştî hilbijartinê çend demjimêrên kurt li bazarên bajêr werin firotin. Rêbazek din a bibandor a ku di pratîka çandinî û avjeniyê ya Çînî de tê bikar anîn pergala gûzê masîvaniyê mulberry-dike ye, ku bersivek e ji bo vezîvirandina bermahiyan û zayîna axê. Ev pergal dikare wiha were vegotin: "Darên mişmişan ji bo ku kermirrên hevrîşim şîn bibin têne çandin û zibilxiravê kurmikê hevrîşimê di masiyan de ji masiyan re tê şandin. Di heman demê de masî bi bermahiyên heywanên din, wekî beraz, mirîşk, û bufalan, jî dixwin. Heywanan, berê xwe didin zeviyên ku ji hêla golê ve ji devê golikan ve hatine fêr kirin. Ev pergalek sofîstîke wekî çerxa domdar a avê, avêtinê, û xwarinê ye ... bi zilamek re di wêneyê de hatî çêkirin."Her ku nifûs mezin dibe û pîşesazî pêş dikeve, bajar bi ceribandina rêbazên nû yên çandiniyê hewl dide ku mezinbûna çandiniyê ya potansiyel têxe nav xwe. Fong Lau Chee Experimental Farm li Dongguan, Guangdong di hilberîna lîçê de digel pêşveçûnên nû yên çandiniyê xebitiye. Ev çandinî bi daxwazên hilberandina mîqdarên mezin û lîseyên pir-kalîte, bi domandina domandina şekir û tovên wan, hate damezrandin. Vê lêkolîna ku ji hêla zanîngehên çandiniyê yên herêmî ve hatî çêkirin, rê dide ku rêbazên nû bi hêviya ku bigihîjin hewcedariyên xerîdarên bajêr.
Hindistan
Armancên sereke yên projeya pîlot a li çandiniya bajêr li Rosary High School, Dockyard Road, pêşvebirina piştgiriya aborî ji bo zarokên kolanê, xweşikkirina dîmenê bajêr, dabînkirina xwarina organîk a hilberîner a herêmî ji niştecihên bajarî re (bi taybetî yên li xanîkan dimînin), û li bajarekî domdar çopên organîk birêve bibin. Proje li dibistana Rosary, li Mumbai, bi beşdariya zarokên kolanê di dema 2004 de hate meşandin. Zeviyek bajêr li qada 400 sqft a teras hate afirandin  Beşdar di teknîkên çandiniya bajarî de hatin perwerdekirin. Çandiniyê sebze, fêkî û kulîlk çêdikir. Fikrê têgeha çandiniya bajêr li dibistanên din ên li bajêr belav kiriye.
Taylenda
Di destpêka 2000an de, baxçeyên bajarî di bin rêberiya NGO-yê, Enstîtuya Hawirdorê ya Taylendayê (TEI) de, dest pê kirin da ku bibin alîkar ku pêşengiya ropdareyên Bajarê Mezin ên Bangkok (BMA) ya Taylenda "kesk" bigirin. Bi nifûsa 12 mîlyon û 39% erdê li bajêr ji ber berfirehbûna bilez a salên 1960- 80-an vala ye Bangkok ji bo baxçeyên bajarî ku navenda wê tevlêbûna civakê ye, ceribandinek e. Du baxçeyên bajarvaniyê yên ku ji hêla TEI ve hatine destpêkirin li Bangkok Noi û Bangkapi ne û peywirên sereke ev in:
Vellahn
Vellahn şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ludwigslust-Parchim li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Çandiniya bajarî
Zîmbabwe
Ji xeynî vleis û xaniyê niştecihbûnê yê taybet ku Harare cot dikin, erdek giştî ya berbiçav ji bo çandiniyê li Harare tê bikar anîn: li rex rêyên giştî, xetên hesinî, zeviyên neçêkirî, keviyên rê û kenarên xendekan. Zevî bi piranî ji bo maç, findiq, kartolên şirîn, sebzeyên kesk, fêkî, paprika, û kulîlkan tê bikar anîn. Vê çandiniya neçêkirî xwedan dîrokek pêdivî ye: di demên kolonyalîzmê de, karkeran bajarên ku ew bikaribin mîna li malên xweyên gundewarî çandiniyê bikin, û bi dahata wan a pir hindik, hewce bûn ku pêdiviya xweya xwarinê zêde bikin, dixwestin.
Sînemaya gerîla
Ji 2001 şûnve di Dibistana Çanda Şehîd Sefkan de fîlm tê kişandin.
Xerabê baba
Xerabê baba, gundekî girêdayî navçeya Nisêbîna Mêrdînê ye.
Şehrekî Senetî, Pîranşar
Şehrekî Senetî gundekî ser bi navenda bajarê Pîranşarê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Gottfried Wilhelm Leibniz
Leibniz, li Leipzigê ji dayik bû. Bavê wî li zanîngeha vî bajarî dersên rewiştê (Ehlaq) dida. Leibniz, piştî mirina bavê xwe ji dibistanê derket û xwe bi xwe perwerde kir. Mijara dîrokê gellekî bala wî dikşand. Di 8 saliya xwe de latînî hîn bû. 12 saliya xwe de jî dest bi hînbûna yunanî kir û ji alîkî de jî pirtûkên li ser mantiqê dixwend. di 15 saliya xwe de ket zanîngeha Leipzigê. Ji Jakob Thomasiusê ku li Almanyayê avakerê dîroka felsefê tê pejirandin dersên felsefê girtin. Di sala 1663'an de çû Jenayê û li vir, ji zanayên navdar ên matematîkê ders girt.
4Şem TV
4Şem TV, kanaleke televîzyonê ya êzidiyên li Almanyayê ye. Weşandina wê bi zimanê kurdî ya kurmancî, erebî û almanî ye. Kanal di sala 2015an de vebû.
Meerfeld
Meerfeld şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bernkastel-Wittlichê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Yuval Noah Harari
Xelat û naskirin
Di 2017-an de, Homo Deus Xelata Pirtûka Aboriyê ya Germenî ya Handelsblatt ji bo pirtûka aborî ya herî fikirîn û bibandor a salê stend.
Festîvala Fîlman a Cannesê
Xelatên din
Fîlimên Kurt
Fluorn-Winzeln
Fluorn-Winzeln şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rottweil li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Jus cogens
Çavkanî
tirsik.net Jus Cogens
Minderlittgen
Minderlittgen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bernkastel-Wittlichê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Bûlalû
Bûlalû gundekî ser bi navenda bajarê Ecebşîr li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Sofîler
Sofîler gundekî bi ser navenda Aywaliya Melediyê ve ye.
Gavdêl
Gavdêl, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Gerdeseng
Gerdeseng, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Ømmervatnet
Ømmervatnet, goleke di nava sinorê parêzgeha Nordlanda Norwêcê de ye. Gol, bi qasî 4 kîlomêtreya dikeve rojhilata gundê Drevjemoenê û bi qasî 20 kîlomêtre dikeve bakurê rojhilata bajarê Mosjøenê.
Element
Element an tuxm an hêmana kîmyayî an jî hîmana kîmyayî coreyekê atomê ye ko li goreyê hijmara atomî anko hijmara protonan di navoka atomê da dihêt pênasekirin. Peyva hîman anko element ji wan keriste anko madeyan ra jî dihêt gotin ko tenê ji yek coreyê atomên xwediyê yek hijmara atomî pêkhatibe.
Murşîd Efrînî
Vejîn Erif Xelîl Mihemed Murşid Ehmedê Hec Qadûrê Bejûj Mirano Marziyano (Marziano).
Niederscheidweiler
Niederscheidweiler şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bernkastel-Wittlichê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Stêrnasî
Cûnên stêrnasiyê
Di van sedsalên dawîn de stêrnasî berfire bûye û gelek çeq jê diçin.
Erbet
Erbet ( bi tirkî: Yolbilen ), gundekî girêdayî navçeya Nisêbîn a girêdayî Mêrdînê ye.
28ê tîrmehê
Jidayikbûn
(Kesen ku di vê rojê de ji dayik bûn)
Kumrikî
Kumrikî, gundekî bi ser navçeya Nêrwe û Rêkan a parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Gûrimdiriq
Gûrimdiriq, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Têkoşîna azeriyan li Îranê
Azerîyên Îranê bi giştî li parêzgehên Parêzgeha Qazwên, Parêzgeha Erdebîl, Parêzgeha Zencan, Azerbaycana Rojhilat, Azerbaycana Rojava dijîn.
Ramsgjelvatnet
Ramsgjelvatnet, goleke di nava sinorê parêzgeha Nordlanda Norwêcê de ye. Gol, bi qasî 5 kîlomêtre dikeve aliyê bakurê rojhilata gundê Høyforsmoenê û bi qasî 15 kîlomêtre dikeve aliyê başûrê rojhilata gundê Moldjordyê.
J. K. Rowling
Joanne "Jo" Rowling, (jdb.  li Yate, Gloucestershire, Înglistan )   nivîskareke brîtanî ye, ku herî zêde bi rêzeromana  Harry Potter tê naskirin. Ew di heman demê de wekî senarîst û hilberîner jî dixebite e.Ew bi bernavê xwe Robert Galbraith jî naskirin.Piştî ku kovara Forbes yekem car di sala 2004an de sermiyana wê bi bi mîlyarek dolarê amerîkî texmîn kir, ew çend sal bû nivîskara herî dewlemend di dîroka cîhanê de.
Xacar
Xacar (bi tirkî: Kaçar), gundekî bi ser navçeya Qowanciyana Xarpêtê ve ye.
Tojale
Tojale gundekî ser bi navenda bajarê Pîranşarê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Pêşdîrok
Neolîtîk
"Neolîtîk" tê maneya "Serdema kevirî ya nû". Tevî ku di Paleolîtîkê de çend cinsên mirovan hebûn, heta Neolîtîkê tenê Homo sapiens sapiens maye. (Dibe Homo floresiensis heta destpêka neolîtîkê, nêzîkî 12.200 sal berê, jiyabe.) Ev serdemeke pêşketinên teknolojîk û civakî yên prîmîtîv bû. Neolîtîk di nêzîkî 10.200 b.z. de li hin cihên Rojhilata Navîn dest pê kir, û li deverên din ên cîhanê paşê dest pê kir. Di navbera 4.500 û 2.000 b.z de bi dawî bû. Neolîtîk pêşveçûneke taybetmendî û guherînên tevgerî û çandî ye ku tê de bikaranîna dehlên kovî û xwemalî û heywanên kedîkirî jî pêk hatiye.
Kalkolîtîk
Şûnwareke arkeolojîk li Serbistanê kevntirîn delîlên ewledar ên çêkirina paxirê di germahiya bilind de ji 7.500 sal berê dihundirîne. Vedîtinên di Hezîrana 2010an de qeydên helandina paxirê bi qasî 800 salan kevntir dike, û pêşniyaz dike dibe ku helandina paxirê ji cihekî belav nebûbe lê belê di wê demê de li deverên cuda yên Asya û Ewropayê, bi awayekî ji hev serbixwe hatibe îcadkirin. Diyardeya metalurjiyê dibe ku ewilî di Hîvika biadan de hatibe pê, ku li wê derê di berî zayînê hezarsala 4an de bûye sebebê serdema bronzî (nêrîna tradîsyonel). Lê belê vedîtinên ji çanda Vinčayê ya Ewropayê niha bi ewlehî hatine tarîxkirin ku ji yên Hivîka biadan hinek kevntir in. Delîlên kanzakirina paxirê li Geliyê Timnayê di navbera 9000 - 7000 sal berê de heye. Pêvajoya veguhastina ji neolîtîk ber bi kalkolîtîkê ve li Rojhilata Navîn di çêkirina amûrên kevirî yên arkeolojîk de bi kêmbûna kirîn û bikaranîna materyalên xav a kalîteya bilind ve tê diyarkirin. Afrîkaya Bakur û Geliyê Nîlê teknolojiya xwe ya hesinî ji Rojhilata Nêzîk îthal kir û pêşketinên serdema bronzî û hesinî bi riya Rojhilata Nêzîk şopand. Lê belê Serdema hesinî û bronzî di heman demê de li piraniya Afrîkayê rû da.
Yekeya astronomîk
Pêşveçûn û pênaseya yekeyê
Pîvandinên çêtir a bi domdarî bi têgihiştina çêtir a zagonên mekanîka ezmanî ku tevgerên tiştên li fezayê birêve dibin, bi domdarî hatin û bi awayê xaçerêzî hatine kontrol kirin. Pozîsyonên çaverêkirî û dûrbûna tiştan di demek diyarkirî de ji van zagonan têne hesibandin (di au) û di berhevokek daneyan de ku jê re ephemeris tê gotin têne berhev kirin. Pergala HORIZONS ya Laboratory Jet Propulsion NASA yek ji çend karûbarên hesabkirina ephemeris peyda dike.
Bikaranîn û girîngî
Metre wekî yekîneyek dirêjahiya rast tê pênase kirin lê pênaseya SI tansora metrîk diyar nake ku di destnîşankirina wê de were bikar anîn. Bi rastî, Komîteya Navnetewî ji bo Giranî û Pîvanan (CIPM) destnîşan dike ku "pênaseya wê tenê di nav deverek cîhê de têra xwe hindik e ku bandorên neyekheviya qada gravîtasyonê were paşguh kirin, derbas dibe". Bi vî awayî, mêtre ji bo mebestên pîvandina dûrahiyan di hundurê Pergala Rojê de ne diyar e. Di sala 1976an de pênaseya yekîneya astronomîkî ne temam bû ji ber ku çarçoweya referansê diyar nekir ku tê de dem tê pîvandin, lê ji bo hesabkirina ephemerîdên pratîkî îsbat kir: danasînek temamî ku bi relatîfa giştî re lihevhatî ye hate pêşniyar kirin û "nîqaşeke xurt" derket holê heta tebaxa sala 2012an dema ku IAU pênaseya heyî ya 1 yekîneyeke astronomîkî 149 597 870 700 mêtre pejirand.
Kaşan Eher
Kaşan Eher, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Zoqeyd
Li bakurê Kurdistanê çend gund hene ku bi xwendin û zanînê hatine naskirin. Zoqeyd jî yek ji wan gundan e. Li vî gundî şaredarî jî heye û li dora 500î malbatên Kurd lê rûdinin.
31ê tîrmehê
Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)
Nêrwê Jêrî
Nêrwê Jêrî, gundekî bi ser navçeya Nêrwe û Rêkan a parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Lale Gül
Lale Gül (jdb. li Amsterdam di 3ê sermawezê 1997) nivîskareke tirk-hollandî ye.
Montivilliers
Montivilliers, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Amazîx (gel)
Çand
Îroj berberî bi gelemperî misilman in.
Montmain, Seine-Maritime
Montmain, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Labergement-Foigney
Labergement-Foigney, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Xaniyan, Ecebşîr
Xaniyan gundekî ser bi navenda bajarê Ecebşîr li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Hirawnis
Hirawnis, gundekî bi ser navçeya Nêrwe û Rêkan a parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Røvatnet
Røvatnet, goleke di nava sinorê parêzgeha Nordlanda Norwêcê de ye.
Hevsengî
Di guhê navî de pênc pêkhate berpirsiyar in ji bo dabînkirin û parastina hevsengiya laş, evana sê cogên kevaneyî û du kîsikok in. Cogên kevaneyî û kîsikok bi navbeynkariya dalanê bi hev re girêdayî ne û wekî dezgeha dalanî (bi îngilîzî: vestibular apparatus) tê navkirin. Dezgeha dalanî bi şileya endolîmf tijî ye. Li guhê navî, beşa dalanê de mûxane hene, mûxane bi eslê xwe mîkanîkewergirin û dişibin mûxaneyên endamê Cortî yê di nav lûlpêçê de, lê erkê van mûxaneyan ne ji bo wergirtina pêlên deng, lê ji bo dabînkirina hevsengiya laş e.
Erk û pêkhateya cogên kevaneyî
Coga pêşî û ya paşî bi awayeki stûnî, a teniştê jî bi awayeki asoyî bi kîsikê utrîkilê( utricle) ya hundirê dalanê ve girêdayî ne. Her yek ji cogên kevaneyî ji kîsikê utrikilê dest pê dike û disa li utrikilê dawî dibe. Ji herdu seriyên lûleya her cogê, seriyek teng e, ya din li nezikê qulika utrikilê piçek fire û werimî ye. Ev beşa fire ya coga kevaniyê wekî ampul (ampulla) tê navkirin. Li nav ampulê de hestewergirên hevsengî yê coga kevaneyî heye. Livîna goşeyî (bi îngilîzî: angular motion) ya serî a ber bi jor û jêr, pêş û paş, çep û rast ji aliyê hersê cogên kevaneyî ve tê hestkirin.
Erk û pekhateya kisikên dalanê
Di nav utrîkil û sekulê de pêkhateyek heye bi navê makul (macula). Makul li gel xaneyên din mûxaneyan ji lixwe digire. Makul jî bi perdeyek nermokî dapoşî ye. Navê vê perdeyê, perdeya otolîtî e.Serê kûlkên mûxaneyan di nav perdeya otolîtî de dirêjkî ye. Perdeya otolîtî belûrên kalsiyuma karbonat (CaCO3) lixwe digire. Hêza erdkêşê bandor li ser pirtikên kalsiyuma karbonatê (kevirên guh) dike. Ji ber ko rêzbûna hestewergiran di nav utrîkil û sekul de ne yek e, şeweyî çalakbûna wan jî ji hev cuda ye. Hestewergirên utrîkilê bi tewdana asoyî (bi îngilîzî:horizontal acceleration) çalak dibin. Wekî mînak, gava mirov di erebê (otomobîl) de diçe ji ber kêmbûn an jî zêdebûna leza otomobîlê tewdan çê dibe, utrîkil li gor vê tewdanê ji pozîsyona serî û laş agahdar dibe. Hestewergirin sekulê taybet in ji bo wergirtina tewdana stûnî (bi îngilîzî: vertical acceleration). Wekî mînak, gava mirov di esansorê (elevator) de hildikişe an jî dadikeve tewdana stûnî çê dibe, sekul ji vê guherînê agahdar dibe. Tewdan dibe sedama tewîna kûlkên mûxaneyan, bi vî awayê mûxane erkê kar dide destpêkirin.
Ziyaret, Hîran
Ziyaret, gundekî bi ser Hîrana navçeya Şeqlaweyê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Îbn Xeldûn
Jînenîgarî
Îbn Xeldûn di biçûkiya xwe de bi hevotineka rind mezin bûye. Bi jiber kirinê Quranê û fêr kirina Tecwîdê dest bi perwerdahiya xwe kiriye. Him li bavî xwe Muhammed Wabilî û him jî li Şemseddîn Ebû Ebdûllah Muhemmed bin Câbir, Ebû Ebdullah Muhemmed bin Ebdullah û Ebû Kâsim Muhemmed Kûsayr dersên Hadîs û Fiqihê hel girtiye. Ji matematîknasekî wê demê, El-Abil fêrê matematîk, felsefe û vacê hel girtiye. Bixwe jî berhemên fîlozofên ber wiyên mezin Îbn Sîna, Îbnî Ruşd, Fexredîn Razî û Nesredîn Tûsî xwendiye. Dema ku ew 17 salî de bûye, dê û bavê wî her du tev bi peroka vebayê mirine. Ji ber ku li ber wî malbata wî bi polîtîkayê dixebitiyan, ew jî bi polîtîkayê ve eleqedar bû. Dorî 20 saliya xwe de ew bû sekreterê Siltan Ebû Îshaq Îbrahîm II el-Mûstansîr. Ji bo qezî û îlme xweyê xweş di 1349an de Siltanî Fasê Ebû İnân daweta ba xwe kir û erkdara nivîsandîna kanûnan (ketîb el-eleme), wek serokwezirî xwe kardar kir. Lê ji ber ku hesûdên wî di heqê wî de fîtne û fesad belav kirin Siltanî Fasê di 1357an de ew 22 mehan avite girtîxaneyê. Heta Ebû Înan mir ew di girtîxanayê de ma. Pê Ebû Înan mir re serokwezîr, Emr ibn Ebdullah, ew li girtîxanayê azad kir û Ebû Salimê ku niştecîhê bavê xwe Ebû Înanî bû, Îbn Xeldûn şûnda anî wezîfeye berê, qazitiyê.
Di 1378an de ew vegeriya Tûnûsê û pirtûka xwe Muwedîme temamkir û berpêş a Siltanê Tûnisêyî we demê Ebû'l Ebas kir. Ji bo hera Hecê ew li Tûnûsê derket û çû Îskenderiye, Misir e.
Gorî Mexrib (Rojava, ango Tûnis û Fas) Misir Ibn Xeldûn re ji bo ceng û berxwedan tune bûn gelek xweş bû. Misir a wê çaxe di serweriya Memlûkan de bû. Lê Îbn Xeldûn li wir jî nikanî bitûnî li siyaset dest bikişîna. 1384 de Siltan Barqûq ew kira profesorê Medresên Qamhiye (li mizgefta El-Ezherê de) û Qadi. Ji bo nûtî xwestina, wî di wê erkê de gelek berxedan dî û salakê pişt re dest li wê erkê kişan.
Tevgera Ciwanên Şoreşger ên Sûriyê
Girêdanên derve
Malpera fermî
Hîçparêzî
Hîçparêzî an Nîhîlîzm fikreke felsefîye û cara pêşin ji aliya Ivan Turgenyev de di pirtûkâ xweya bi navî Bav û Kur de hat qal kirin bû.
Røssvatnet
Røssvatnet, goleke di nava sinorê parêzgeha Nordlanda Norwêcê de ye. Røssvatnet, gola mezin ya duyemîn a li Norwecê ye. Pîvana perava golê 256,37 kîlomêtre û bilindahiya ji asta deryayê 383 mêtre ye.
Hemwelatno, bi tirkî bipeyivin!
Hemwelatno, bi tirkî bipeyivin!,, di destpêka salên 30an de dirûşma kampanyaya hikûmeta Tirkiyê ji bo asîmîlekirina gelên netirk ên komara Tirkî bû.
Allonnes, Eure-et-Loir
Allonnes, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Xanedana Ziyariyan
El-Bîrûnî, zanyarekî ku di vê serdemê de mezin bûye, ji hêla serwerê ziyariyan Kabûs bin Vuşmgîr ve hatiye piştgirîkirin, ku Bîrûnî di sala 1000an de lêkolînên girîng li ser heyvgirtinan kiriye. Wekî din, Kûmbeta Kabûsê yek ji wan çend avahiyan e ku di vê serdemê de bi şêwaza mîmariya Îranê ya berî Îslamê hatine çêkirin.
Firîşte
Zerdeştî
Amesha Spentas gelek caran wek firîşteya hatine hesibandin, lê belê ji wan re tu referansên rasterast tune, ku wan peyaman anîne. Ahûra Mezda ("Perwerdekarê Biaqil", Xwedê); ew di destpêkê de bi awayekî veqetî xuya bûn û paşê bûne kesên şexsî ku bi aliyên cuda yên afirandina Xwedê re têkildar bûn.
6ê tîrmehê
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Zêvey Qivre
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 190 kes (29 malbat) bûn.
Göteborg
Göteborg an jî Goteborg (bi swêdî: Göteborg [bilêvkin: Ywêtêbory]), bajar û navenda parêzgeha Västra Götaland (Västra Götalands län) ya Swêdê ye.
Helebce
Kurdistana xweserî
Di 2006 an da salvegera êrîşa gazê de, Li Helebce xwepêşndanek hilweşîya. Li der dora 7000 kesan li dijî cardin avakirinê protesto kirin ji bo pêşanîyên bi nû ve ava kirinê, digotin rayedar pirsgrêkên rast Yên pêşanîyên nabîne. Rê hatin girtin û agir bi monentûmê xistin. Polîsan gule berdan xwepêşandana û zarokekî 14 salî hate kuştin û gelek kes jî birîndar bû.
Hîtût
Hîtût, gundekî bi ser navçeya Nêrwe û Rêkan a parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Swîsre
Swîsre navê xwe ji kantona xwe ya bi navê Schwyz stend, kantona ku lê hatiye damezrandin.
Schladt
Schladt şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bernkastel-Wittlichê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Mecklenburgische Seenplatte (navçe)
Mecklenburgische Seenplatte, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Masîxwer
Şayes
Bi çîq û stû drêjahiya xwe dişibitin leglegan. Li nêzî çem, golan û çiravan bi colan dijîn. Hêlînen xwe hinek ji wan li ser daran, hinek ji wan jî di nava zilan de çêdikin. Piştî çêçikên xwe mezin dikin û bi firê dixin, payizê ji nû ve koçî welatên germ dikin.
Morienne
Morienne, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Mafên kesên LGBT li Tirkiyê
Kesên lezbiyen, gey, bîseksuel û transgender (LGBT) li Tirkiyeyê bi kêşeyên hiqûqî re rû bi rû ne ku niştecihên ne LGBT rastî wan nayin. Mafên kolektîva LGBT yên Tirkiyeyê li gorî gelek welatên din ên ku piraniya wan misilman in, bi pêşkeftî tê dîtin.
Dîrok
Di sala 2009an de hakemê futbolê yê amator Halil İbrahim Dinçdağ wek hevzayend derket û piştre ji hakemê maçên futbolê hat qedexekirin. Di kanûna 2015an de Federasyona Futbolê ya Tirkiyeyê ji ber ku Dinçdağ ji kar dûr xistibû, mecbûr ma 23 hezar lîre tazmînat bide Dinçdağ.
Di 29ê Gulana 2013an de, pêşnûmeya lêkolînê ya parlamenê ya derbarê mafên LGBT li Tirkiyê hat pêşniyarkirin û li parlementoya Tirkiyê hat gotûbêjkirin.Tevî piştgirîya BDPê ya alîgirê kurdan, laîkperest CHP û bêalîbûna partiya neteweperest a tirk MHPê jî, pêşnûme bi dengên partiya desthilatdar AKPê hat redkirin.Parlamenterê AKP'ê Turkan Dagoglu, gotarên zanistî yên li ser hevzayendî ku di sala 1974'an de li DYA'yê hatin weşandin, anî ziman û got, "Homzayendîtî anormaliyek e. Divê destûr neyê dayîn zewacên hevzayendan. Ev yek dibe sedema xerabûna civakê." Parlamentera CHP'ê Binnaz Toprak ji bo pirsa lêkolînê got, "Di salên 1970'yî de zanyaran digotin mirovên reşik bi qasî spîyên li DYE'yê jîr nînin. Ji ber vê yekê zanista îroyîn dîtinên wê demê qebûl nake. Divê li gotinên we destûr nebê dayîn."
Naskirina têkiliyên hevzayendî
Tirkiye zewacên hevzayendan, bihevrebûna sivîl û feydeyên hevpariya navxweyî nas nake.
Xizmeta leşkerî
Li Tirkiyê, leşkeriya mecbûrî ji bo hemû hemwelatiyên tirk ên mêr ên di navbera 18 û 41 salî de derbas dibe. Lê belê, artêşa tirk bi awayekî eşkere cihêkariyê li hevzayendan dike û wan ji leşkeriyê qedexe dike. Di heman demê de, Tirkiye – bi binpêkirina erkên xwe yên li gorî Peymana Mafên Mirovan a Ewropayê – redkirina xizmeta leşkeriyê qebûl nake. Di şûna wê de, divê hin dijber xwe wekî "nexweş" bidin nasîn - û bi muayeneyên ku Human Rights Watch jê re dibêje "heqaret û biçûkxistinê" rast tên da ku homoseksueliya xwe "îsbat bikin".
Parastina cudakariyê
Di tebaxa 2013an de, çar partiyên siyasî yên sereke yên di parlamenê de ku Kurd, laîk, kevneperest û neteweperest jî di nav de ne, li hev kirin ku parastina destûrî li dijî cihêkariyê ji bo kesên LGBT peyda bikin. Paşê ji ber nelihevkirina mijarên din ên di pêşnûmeya makezagona nû de pêşnûme hat betalkirin.
Di sala 2015’an de Partiya Demokratîk a Gelan a alîgirên LGBT’ê bi eşkereyî ragihand ku wê namzetên LGBT û Femînîst hebin. Berbijarê çepgir yê Partiya Demokratîk a Gelan (HDP) Bariş Sulu, dibe yekem zilamê hevzayend ên eşkere ku ji bo parlamena Tirkiyê dibe namzed.
Sînorkirina îfadeyê
Di sala 2017an de, li paytext Enqereyê hemû çalakiyên têkildarî mafên LGBT û LGBTyan, bi hinceta "aştî û ewlehiyê" hatin qedexekirin, rayedaran gotibûn ku "pêşangeh"ên bi vî rengî dikarin bibin sedem ku komên cûda yên civakê "bi eşkereyî kîn û dijminatiyê li ber xwe bidin". li hember hev;  Li aliyê din medyaya nûçeyan diyar kir ku ev qedexe di çarçoveya têkçûna berdewam a azadiyên sivîl li Tirkiyê piştî hewldana derbeya têkçûyî ya sala 2016'an hat.
Li Enqereyê hemû nîqaşên giştî yên têkildarî LGBTI’yê tên qedexekirin. Di Mijdara 2017’an de Walîtiya Enqereyê ya di bin Rewşa Awarte de qedexeya bêdawî li ser çalakiyên gel ên li ser LGBTI’yê ferz kiribû. Destûra awarte di Tîrmeha 2018 de bi dawî bû;  lê dîsa jî qedexe nehat rakirin. Di cotmeha 2018an de, hikûmetê qedexe li ser bûyerên LGBTI-yê bi gelemperî bêyî ku di derheqê tarîxa dawî de agahdarî bide dirêj kir. Di Gulana 2019an de, polîsên Enqereyê bi tundî meşa serbilindiyê ya xwendekaran a li Zanîngeha Teknîkî ya Rojhilata Navîn (METU) bi dawî kir. Li gorî raporeke Rêxistina Efûyê ya Navneteweyî, rayedaran di wê demê de 25 xwendekar girtin.
Raya giştî
Nêzîkatiyên li ser legalîzekirina sendîkayên hevzayendî yên li Tirkiyeyê cuda ne. Anketeke sala 2015'an ji aliyê Ipsos ve hat dîtin ku %27 ji raya giştî ya Tirkiyeyê alîgirê qanûnîkirina zewaca hevzayendan e, lê ji sedî 19 yekîtiyên sivîl tercîh dikin. 25% ji kesên rapirsî li dijî her şêweyek naskirina qanûnî ya ji bo hevzayendan bûn û 29% diyar kirin ku ew nizanin kîjan vebijarkê hilbijêrin.
Rojivan
=Çavkanî =
Mortemer, Seine-Maritime
Mortemer, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Bêlînge
Bêlînge, gundekî bi ser Hîrana navçeya Şeqlaweyê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Xire berdişan
Xire berdişan gundekî ser bi navenda bajarê Pîranşarê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Ladoix-Serrigny
Ladoix-Serrigny, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Tübingen
Tübingen bajarekî navçeya (Landkreis) Tübingen li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Omer Dilsoz
Omer Dilsoz nivîskarê kurd e. Di havîna 1978ê de li zozanên Gûzereşê çavên xwe li vê dinyayê vekirin. Dilsoz, destek roman nivîsîn, komek werger kirin û celebên cihê cihê yên nivîsê ceribandin. Dilsoz, bi şêwaza xwe ya taybet tê nasîn. Di berhemên wî de war û welat, dîmenên reşkurmanciya nayab pir aşkere tên kifşê û giyanê zeviya nekêlayî ya kurmanciyê bi gîsnê xwe yê şareza gav bi gav dikêle. Zimanekî lîrîk, vehênaneke şidyayî û tekûz, xeyaleke bêsînor û coş û evîneke mîna robarên geliyan hêc û sermest.
Şîraz, Ecebşîr
Şîraz gundekî ser bi navenda bajarê Ecebşîr li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Şepeta
Şepeta an jî Şepetan, gundekî girêdayê navçeya şemzînanê ye. Di şemzînan de gundê herî mezin Şepeta ye. Hejmara Şepeta nêzi heft hezar e. Rûniştevanên gundi ji çar 'eşîran pêk tên. Ew 'eşîr jî ev in: Herkî, Gerdî, Muzurî u Bêgaltewî. Gundê şepeta dengdarî ya xwe ava xwe girtî ye. Gundê şepeta de sê tax (mehelle) he ne. Ew tax ev in: Bîto, Êlde û Meydan. Di gundi de dibistana seretayî ya Şehît memîş û dibistana navîn a Atatürkê he ye. Hecî Mehmût Özel 56 sala muxtariya gundî kirî ye. Di gundi de Endustirî ya argûn jî he ye. Di aliyê rastê ya gundî de çiyayê Kelê (Efkar Dağı) û di nava gundi de jî pireka dîrokî heye. Li gorî gotinan ew pir ji aliyê gawiran ve hatiye çêkirin.
Armucan
Armucan yan jî Armocan (bi tirkî: Yarımca), bajarokeke biser navçeya Qowanciyana Xarpêtê ve ye.
Aliyenasyon
Mirov ji jina/mêrê xwe hezdike, lê şîddetê bikartîne. Mirov ji kûçikê hezdike, lê kûçikên bêxwedî yên li kolanan aciz e. Mirov ji zarokên hezdike lê ji zarokên birçî yên cîranan aciz e. Mirov mafê netewa xwe nasdike lê li dijî mafê neteweyên din têdikoşe. Ango gelek nakokî û xetere hene di jiyana mirovên nûjen de. Bingeha hemiyan alîneasyon e, ango ji sirûştê dûrketin e.
Motteville
Motteville, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Schwäbisch Hall
Schwäbisch Hall bajarokekî navçeya (Landkreis) Schwäbisch Hall li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Marunis
Marunis, gundekî girêdayî bajarê Culemêrgê ye.
Kutos
Kutos, gundekî ser bajarê Colemêrgê ye.
Ardelu
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Molokan
Molokan
Molokanîzm, tarîkateke ku ji Dêra Ortodoksan veqetiyaye. Ev vegetandin ji 28ê adara 1805an heya 22ê adara 1809an dom kir. Molokanên ku li herêmên Saratof û Dambûx diman di wê demê de bi rûsan re guftegofek derket. Li gorî baweriya rûsan, kevneşopiyek hebû ku heftiyên du caran dikarîbûn şîr vexwûn. Li gorî mologana tu astengî li peşiya wan nîn bû, ji bo ku her roj şîr vexwûn. Jixwe di rûsî de peyva Moloko tê wateya şîr û Molokan jî tê wateya kesên ku şîr vedixwûn. Di sala 1682an de, ev kesên ku ji ber vê sedemê ji Dêra Ortodoksan veqetiyan, ewilî li bakurê Qefqasyayê û dûv re jî li parêzgehên Tiflîs, Êrîvan û Bakû yên li ser sînorên Osmanî û Îraniyan de hatin bicîkirin.
Serteşî
Bi mêş, kermêş, mêşên hunguv, moz, kêzik û kêzikên din yên froke û biçûk xwedî dibin.
Somiê, Ecebşîr
Somiê gundekî ser bi navenda bajarê Ecebşîr li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
1ê tebaxê
Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)
Braunsbach
Braunsbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Schwäbisch Hall li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Joe Biden
Serokatiya Amerîka 2020
Joe Biden, di hilbijartina 3ê çiriya paşîn a 2020an de bûye 46em serokê Amerîkayê.
Qoçanis
Qoçanis heta sala 1915an warê patrîkên nestoriyên Hekariyê bû. Patrîk Mar Şemûn di 1887an de li vî gundî hatiye dinyayê.
Li gund bermahiyên Dêra Mar Şalîta jî hene.
Fours, Gironde
Fours, Gironda, komuneke li departmenta Girondaya Fransayê ye.
Îlî
Îlî, gundekî bi ser navçeya Westana Wanê ve ye.
Beratzhausen
Beratzhausen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Regensburg li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Dergeh
Dergeh an jî  derî. Ji du çiqe pêk tê, yek (der) an ku der ê. Du, (geh) an ku gehîtin. Gehîştin ku-der. Der gehîn. Der bi gehîn. Dergeh ji bilî ku bi Xaniya ve ye mirov dikar têra her jor. ji rexekî din ve jî wek navekî wetiyî dihê bikaranîn. mînak
Sazivan
=Çavkanî = https://rojname.com/?kar=navenkurdi
Neufbosc
Neufbosc, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Hacî Ulyan
Hacî Ulyan, gundekî girêdayî bajarê Culemêrgê ye.
Kunming
Kunming (çînî: 昆明; "Kūnmíng"), serbajar û bajarê herî mezin ê parêzgeha Yunnan ya Çînê ye. Ji ber hewaya xwe, Kunmîn. wekî "Bajarê Biharê" tê zanîn. Hejmara niştecîhan di sala 2014an da 6.626.000 kes e. Bajarê Kunming li navenda platoya Yunnan-Guizhou ye. Ew 1.900 m ji deryayê bilinde. Ew li perava ya Gola Dianê ye.
Loqman Eher
Loqman Eher, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Xorîzan
Xorîzan, gundekî ser bajarê Colemêrgê ye.
Jean Piaget
Piaget li ser zarokan xebatên mezin kiriye. Gorî Piaget, zarok xwedî kesayetî, zîrekî û cîhaneke taybet in û nabe mirov wekî mezinan nêzîkî wan bibe. Bi serê xwe di cîhana zarokan de nakokî nîne. Zarok dema xwe bi kesên din re dipîve, nakokî jî destpêdikin.
Laperrière-sur-Saône
Laperrière-sur-Saône, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Reşîd Feyznejad
Jînenîgarî
Her wiha bi berdewamî bi navendên radyo û televizyonê yên wekî Mehabad, Senendaj, Kurdistan TV, Roj TV û Tishk TV û hwd re hevkarî kiriye. Piştî şoreşa Îranê û bûyerên Kurdistanê, di xebatên xwe yên muzîkê de bi giranî tê astengkirin û neçar maye bixebite. ji bo Rêxistina Perwerdehiya Seqqezê ji bo debara jiyanê. Di dawiyê de neçar ma ku ji Îranê derkeve û li derveyî Kurdistanê li sirgûnê bijî.
Tevgera Hişyarbûna Netewî ya Azerbaycana Başûr
Tevgera Hişyarbûna Netewî ya Azerbaycana Başûr (bi azerî: Güney Azerbaycan Milli Oyanış Herekatı, GAMOH, bi farisî: حرکت بيدای ملی آذربايجان جنوبی) rêxistineke azeriyan e ku dixwaze li Îranê azadiya gelê azeriyan pêkbîne. Ev rêxistin li sala 2002ê de ji aliyê Mehmûdelî Çohreqanî ve hatiye avakirin.
Bailleau-Armenonville
Bailleau-Armenonville, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Xûde
Xûde an kumzirx, serpoşekî zirxî, ku wek amûrek ji bo parastinê serê mirovan tê xwekirinê. Bi taybetî, xûdeyan ji bo parastinê kilox û mejî kardikin. Lêbelê, niha, ji bilî sporê (kumzirxên siwaran, çerxsiwaran, hokeyvanan), rewşê şer û polîsê (xûdeyên şervanî), ew amûrên zirxî wek sîmbolekî tê xwekirin. Li dema niha xûde û kumzirxan bi pirranî ji maden û plastîkên sivik çê dikin, lê li dema kevn ji meseleyan wisa req wek hestiyên heywanan, dar, hesin, polat an jî bronz hate çekirinê.
Rojhilata Navîn
Wêneya xûdeya kevnartirîn ku hate dîtin ji Mezopotamyayê bû û li dema 3emîn hezarsaliya b.z. hate çekirin. Ev peykerekî bronzê bi xûdeyeke zîv bi forma hêkê li Efrînê a Rojavayê Kurdistanê hate dîtin. Lêbelê, xûdeya rastî ya kevnartirîn ku hate dîtin ya demên 3emîn hezarsala berî zayînê ye, û di nav gora padşayên Sumerî de li bajarê Ûr (niha li Iraqê) hate dîtinê. Ev serpoşekî şaş bû, bi du qubeyên nîvgirover, û bi pirranî ji bronzê çê dikirin. Çend ji wan bi guhzirx û tacekî kin bûn. Li gorî van hûratyan, çêkirina xûdeyan li 3emîn hezarsaliyê b.z. êdî bifirehî berdewam dibû.
Li ser wêneyên ji Mezopotamyayê kevn kifş e, kû mirov êdî xûdeyan xwe dixemiland — wisa li ser çend wêneyan em xûdeyan bi strûyên ga û gakûviyan dibînin. Mînakek wisa li ser stelaya keyê Akadî Naram-Sînê heye.
Bêguman, xûdeyan hesinî gelek hindik bûn, li vê demê bi pirranî xelk xûdeyan bronzê lêdixist. Xûdeyan asûrî li 1emîn hezarsala b. z. digîjne Îranê. Li wira kumên nîvgirover bi vebirrîna fireh kar dikirin. Derengtir, van xûdeyan eşîrên Skîtiyan xwe dikin, û ev cure dibe belavkirî li hemû Ewrasyayê. Xûdeyan eynî Skîtiyan anîne Çînê.