cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ariana Grande
Jînenîgarî
Gava ku zarok bû, Grande bi guhertoya theiranoya Zarokan a Fort Lauderdale re perform kir, di guhertoya wan a mûzîkî Annie de rola yekem wekî karakterê sernav lîst. Di 8 saliya xwe de, wê li salona karaoke li ser keştiyek rêwîtiyê û ligel orkestrasyonên cihêreng ên wek South Florida's Philharmonic, Florida Sunshine Pops û Orkestrayên Symphonic, performansa xwe kir û ew yekem awazê televîzyona xwe ya neteweyî bi strana "The Star-Spangled Banner" kir. Panthers ya Florida. Di vê demê de ew beşdarî dibistana Pine Crest a Florida û paşê dibistana amadeyî ya Broward North bû.
Once Upon a Time (rêzefîlm)
Sezona yekem
Gava Henry di dawiya sezonê de li nexweşxaneyê mirî ye, Emma, ​​ku niha di teoriyên wî de bi bawerî ye, bi ramûsanek li ser eniya wê nifir dişiken e. Beşa dawî ya sezonê li ser Rumpelstiltskin ku bi Belle re vedigere, efsûnê gêrî dîne  Storybrookeê   da ku hêzên xwe yên sêrbaz gêrî bistîne. Ev, xwe nîşan dide ku, pilana wî ji destpêkê ve bû: Ji ber ku Storybrooke li cîhana ku kurê wî winda bû ye.
Mîl, Kaniya Xezalan
Mîl (1928: ميل / Mil; ), gundekî Kaniya Xezalan e.
Qanatê Kurdo
Jiyana Qanatê Kurdo
Qanatê Kurdo, ji sedî zêdetir monografiya, pirtûk û gotarên zaniyarî li ser ziman, zargotin, dîroka kurdî weşand, ji 20î zêdetir kurdnas hazir kirine.
Zeulenroda-Triebes
Zeulenroda-Triebes yek ji bajarên navçeya (Landkreis) Greizê li herêma Turîngiyayê ya Almanyayê ye.
Coreca
Ancient] Corinthian Navê bajêr, ku ji hêla Grekiyan ve tê de dijîn, li ser bingeha peyva Cîhanê (Korakas) pêk tê, ku tê wateya '' [[elb].
Gund
Gundên şaredariyê ev in: Formiciche, Giascogne (bi zaravayê xwemalî Juascugnu), Grotte (bi zaravayê dayikî "i i Grutti"), La Pietra ('bi zaravayê dayikî Petraja'), Marinella, Oliva, Stritture, Salto da Zita.
Nûbar (kovar)
Kovar di sala 1992an de bi navê Kurd derdikeve. Salek paşê ango di sala 1993yan de redaksiyon li hev dicive û navê kovarê dike Nûbar. Sedema vê yekê ne siyasî ye, lê çandî ye. Ji ber ku kovar çandî, edebî û hunerî ye, navê Nûbar baştir tê dîtin. Ji 1992yan heta niha Berpirsiyarê Sereke yê kovarê Kinyazê Brahîm e. Ew ji bilî vî karî, li zanîngeheke Almata’yê profesor e û Serokatiya Kurdên Qazakistanê jî dike.
Anatomiya laşê mirovî
Her sîstemekê kirdareke xwe taybet (special function) heye û şaşbûneke biçûk di kirdarê yek ji van sîsteman leşa mirov li hev dixe.
Nûbar (kovar)
Kunya kovarê eve
Nûbar herêmên wekî Alma Ata, Astana, Taldikorxan, Çimkent, Taras, Qarataw, Qeşqebûlax, Îssîk, Kaskilên û Cambûlê jî di nav de, hema li tevahiya komara Qazakistan û Qirqizîstanê cihê ku kurd lê hene tê belavkirin. Beşek jî diçe nav Kurdên Moskova û Krasnadarê.
Xinûs
Zozan
Navçê zêdetir bi zozanê xwe navdar e:
Çem
Çâr çemên henin lê derfetê dirêjiya wan da agahî nîne.
Marennes-Hiers-Brouage
Marennes-Hiers-Brouage, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Zeven
Zeven yek ji bajarên navçeya (Landkreis) Rotenburgê li herêma Saksonya Jêrîn ya Almanyayê ye.
Tenolkeyê gurçikê
Pêkhateya tenolkeya gurçikêde
Di glomerulê de bi parzûnkirina xwînê, hinek ji şileya plazmayê xwînê, ji perdeya parzûnkirinê derbasê nav qepsûla Bowman dibe. Şileya parzûnbûyî êdî wekî şijû (bi înglîsî: flitrate) tê navkirin. Şijûya nav valahiya Qepsula Bowman, hê nebûye mîz û dişibe plazmaya xwînê. Şijû ji qepsûla Bowmanê ber bi lûleka badayî ya nêzikî tê guhestin.
Shuklaphanta
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2011an hêjmara gelhe ya bajarê 42.026 kes hatiye hejmartin
Axserav
Axsirav, Axserav, gundekî bi ser navçeya Erdîşa Wanê ve ye.
Qentirman
Dîroka gundê Qentirmanê
Careserkirina Qentirman bi xwestina ku ji Bira dirêj sûd werbigire dest pê dike (yek ji wan awarte ye) nêzî mizgefta bendavê. Li gorî agahiyên ku ji benderên mezin hatine bidestxistin, her wiha tê gotin ku devera ku miyan lê tê çandin pir zêde bû û ew bîhnên darê dişewitîn û dibûn fermandar û ew şev peyda bû. Lê tê gotin ku ev rewş vedigere 150-200 sal. Koye pêşî hat ba malbata ku bi Male Hem-i Heci (Keserler) tê nasîn, piştre ew koçerê paşîn ê Male Xelîl-i Ali (Korkmazlar), Mala Eli Res (Yenerler) û Male Hus (Atmacalar) bû. Lê yekem rûniştina li bakurê rojavayê bendavê, ku wekî Gulbari tête nasîn, çareseriyek e. Rastiya ku van malbatan keçikan bi cendekan re didin û distînin, ji wan re dibe alîkar ku ew di jiyanek aram de bijîn. Navê xwe ji avahiyek pir kevn a nêzî mizgeftê digire û bi kevirên keviran hatiye afirandin. Di derbarê dema vê avahiyê de çi agahiyek rast tune. Bi karanîna wêranên di şikeftê de, mizgeft bi xweşikî hate xemilandin û pişt re di sala 1990an de ev mizgeft ji nû ve hate çêkirin.
Xana Qentirme
Gund navê Qentarme ji esereke dîrokî distîne, ev yek jî nêza camiyê disekine. Tê gotin ku ev eser gelek kevnar e. Li gorî lêkolînan Rêya Ebreşûm ji vê derê derbas bûye û ev eser weke cihê rênîsanderan hatiye bikaranîn.
Wu'an
Wu'an, bajarekî di asta wîlayetê de ya welatê Çînê ye û di herêma  Hebeiyê de cih digire.
Pêjgeha Kîprosê
Kîpros çendîn di bin dagirkeriyê de maye jî, hin tehmên taybet hene ku mirov tenê dikare li vir bibîne. Kîprosiyan biharbêhnên (biharat) tirkan, hêyavkên îraniyan, xwarinên hevîrê yên îtalîyan, sos û xwarinên quşxaneyê yên yewnaniyan bi dilê xwe guhertine, tehma devê xwe dîtine. Ji ber ku gelek çandiniya zebze û fêkiyan tê kirin, hêyavk, xwarinên quşxaneyê pirr tên xwarin. Ji goşt ê berx, beraz, kedanî (permalî, mamir, ango mirîşk ûêd) û mihê tê bikaranîn. Berhemên şîrê, masiyan jî divê mirov jibîr neke.
Podensac
Podensac, komuneke li departmenta Girondaya Fransayê ye.
Erak
Erak, paytexta parêzgeha Merkeziyê ye.
Advance-Rumely
Advance-Rumely fîrmayeke amerîkayî ya hilberîna traktoran (herwiha amyarên din) dikir bû. Di sedsala 19. de ji aliyê Dr. Edward Rumely ve ev fîrma hatiye damezrandin. Sala 1910'ê traktoreke mezin a bimotor dertînin û di bazarê de cihê xwe digirin.
Bîseksuelî
Di serdema dawî de bîseksualîteyê jî wekî hevzayendîtî di nava civakê de ji xwe re cihekê avakir, hindik be jî ji veşartinê derket. Li rûyê cîhanê gelek tevgerên homoseksuel û bîseksuelan hene. Li Ewropayê gelek klûb û rêxistên gey û bîseksuelan hene.
Cudakerî
Dîtinên zanîstî yên derbarê bîseksualîteyê de destnîşandikin ku di avabûna kesayetiyeke bîseksuel de rola devedorê û fêrbûnan gelek girîng e. Herwekî bandora genetîkê jî heye. Zanîstî hîç cureyekê seksualîteyê anormal nabîne û bi pîvanên sincî nêzîkayî lê nake. lê belê di nav civakên heteroseksîtan de wekî hevzayendan bîseksuelan jî ji ber nasnameya zayendî û berpêbûniya zayendiya xwe rû bi rû tundî û cudakeriyê dimînin. Her çiqas mîna homofobî pir nayê bilêvkirin jî ji bo tundî û cudakeriyên ku bîseksuelan dibinin peyva bîfobî jî tê bikaranîn.
Amsterdam
Amsterdam, paytext û bajarê herî qerebalix ê Holendayê ye. Her çiqas Amsterdam paytexta welêt be jî berevajiyê paytextên cihanê navenda rêveberiya holendî li Amsterdamê nîne, li bajarê Den Haagê ye. Nifûsa navenda bajêr 921.402 kes, li devera bajarî 1.457.018 kes û li devera matropolî ya bajêr 2.480.394 kes e. Amsterdam bajarek parêzgeha Holenda Bakur e ku ji ber hejmareke mezin ê qenalên bajêr Amsterdam niha wekî Kelepora Cîhanê ya UNESCO hatiye destnîşan kirin û ji ber van qenalan bajêr wekî "Venediyaya Bakur" hatiye binav kirin.
Mickey Mouse
Mickey bi gelemperî li gel hevala xwe Minnie Mouse, kûçikê xwe yê heywandar Pluto, hevalên wî Donald Duck û Goofy û dijminê wî Pete xuya dike. Her çend di eslê xwe de wekî mêrxasek dilşikestî hate destnîşan kirin, Mickey bi demê re wekî zilamek biaqil hate nûve kirin, ku bi gelemperî wekî lehengek dilsoz û dilpak hate dîtin. Di sala 2009an de, Disney dest pê kir ku karakterê ji nû ve binav bike û kêmtir giranî da ser kesayeta xweya dostane û dilpak. Li şûna vê, wan bi derxistina lîstika vîdyoyê Epic Mickey aliyên maceraperest û serhişk ên kesayetiya wî ji nû ve destnîşan kirin.
Ebdurehman Qasimlo
Jînenîgarî
Dr. Qasimlo heya sala 1970an wek mamoste di zanistgeha Pragê de li ser aboriya kapîtalîstî, aboriyiya sosyalîstî û li ser teoriya pêşkeftina aboriyê ders da.
Şerê partîzanî yê hêzên Kurdistanî li dijî komara îslamî
Dr. Qasimlo û hereketên siyasî di Kurdistanê de zû bi vê pîlana komara îslamî hesiyabûn. Ji ber wê jî bi riya radyo û weşanên xwe yên çapemenî dixebitîn ku rastiyan bi gel bidin famkirin.
Ortewêran
Ortewêran (1928: اورته ويران / Orta viran; ), gundekî Kaniya Xezalan e.
Ellah
Ellah li gorî bawermendan çêkerê hemû afirandinan e. Bi kurdî zêdetir Xweda, Xuda yan jî Xwedê tê bikaranîn. Peyva Ellah jî, bi taybetî ji aliyê gelek bawermendên Îslamê ve tê bikaranîn. Li gorî wan, peyva Ellah taybet e û ji bilî Xwedê seba tu mexlûqî nayê bikaranîn. Loma tu peyveke din nikare wateya wê gişkî vebigire. Lê her dikarin wateyeke wê tenê nîşan bidin. Ji bo nimûne peyva 'Xweda' ya ku em kurd bi kar tînin tenê wateyek (îlah) ji wateyê Ellah pêk tîne.
Norrey-en-Auge
Norrey-en-Auge, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Kerîm Xanê Zend
Kerîm Xanê Zend, anku Mihemed Kerîm Xanê kurê Inaq Xan, Mihemed Kerîm (jdb. 1705 - m. 1ê adarê, 1779 ) damezrînerê xanedana Zendî bû ku bi esle xwe kurdê lekî yê ji eşîra Zendî ye. Kerîm Xanê Zendî di sedsala 18em de serweriya Îranê kiriye.
Piştî mirina Kerîm Xan dîsa şerê navxweyî dest pê kir û yek ji neviyên wî, nekarî bi qasî wî, welat birêve bike. Ji van neviyên dawîn, Lotf Elî Xan, ji aliyê Mîrê Qacarî Axa Mihemed Xanê Qacar, ku bi tenê desthilatdarê Îranê bû, hat îdamkirin.
Hesenaway Qaşux
Ḧesenaway Qaşux, gundekî gundistana Kultepeya navçeya Zêwyeyê ye. Zêwye ser şaristana Seqizê ye.
Lolan (eşîr)
Eşîra Lolan (Lolan, Loluj,lolic) yek ji eşîrên kurdên Dêrsimê ye û ew bi zimanê zazakî diaxifin.Hemû yên ku li vê beşê dijîn zaza û elewî ne. Ew li ser erdnîgariyek fireh wekî Pulümür, Çemişgezek, Varto(gımgım), Nazımiye(Qisle), Xinûse, Tercan, Bayburt, Kelkit, Ardahan (erdexan), Bingöl(Çewlik), Erzingan belav bûne.
Dualîzm
Di Êzîdîtiyê de dualîzm
Êzîdîti, weke ola pêşî ya yek-xwûdayî, temenê vê hizrê afirand û bi demê re dem bi dem pêşketina bi pergal afirand. Di têgihiştina wê de, bihşst û dojeh, weke nimînêrê qancî û neqanciyê bûya. Bi vê yekê re xwediyê dîroka xwe ya demdirêj ya bi felsefe ya. Pergale hizrî ya êzîdîtiyê, dîroka wê, bi xwe re, wê demên wê hizrê pêşxistina.
Dualîzma Mengiwer
Ku ji aliyê ahlaq ve bi hebûna ahlaq û dijî ahlaq tê ser ziman. BI gotina din jî mirov karê gotina etikk bêne ser ziman. "qancî û xirabî" bi hev re di vir de tê ser ziman. Manî li ser vê pirr sekinî bû. Bandûra wan hizrên Manî yên li vir mazin dibin li felsefeyên piştre jî.
Dualîzma Rewîst(Ahlaq)
Dualîzma ahlaq, Li ser temenê baweriyê, ku baweriya xwe bi çi têne ya. Baweriya mirov ya ku heya, yek, û an jî hirse mirov, û an jî û hwd, ku dikê ku xira bik û ji rê derve. Minaq, di ola Misilmantiyê de Bahse "iblis tê kirin û tê gotin ku "ew hertimî dike ku mirov ji bawerî û oliya wî ji rê bibe" û hwd.
Pondaurat
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Berazîn
Berazîn gundekî ser bi navenda bajarê Heris li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Gottlieb Daimler
Gottlieb Wilhelm Daimler (paşnava wî ya rastî ya berê Däumler), jdb. li Schorndorf; m. li Cannstatt a nêzîkê Stuttgartê) endezyar, karsazakî alman bû.
Daimler yekem motora benzînê ya zû diajo çêkiriye û ew di amyareke çarçerxeyî dê bikaranîye. Bi kurtî yek ji giregiran e ku bingeha otomobîlên nûjen avêtine.
Barbra Streisand
Perwerdehî
Di sala 1956an de beşdarî dibistana bilind a Erasmus Hall li Brooklyn bû ku ew li wir bû xwendekarê rûmetê di dîroka nûjen, îngilîzî û spanî de. Ew jî beşdarî klûba Freshman Chorus û Choral Club bû, ku wê bi endam û hevalê sinifa xwe yê din Neil Diamond re disitirî. Diamond bi bîr dixe, "Em li Brooklyn du kesên hejar bûn. Em li ber derê Erasmus High disekinîn û cixare kişandin." Dibistan nêzî xaniyek fîlimê ya hunerî bû, û wê ji bîra wê dike ku ew hergav ji fîlmên ku li wir dihatin nîşandan agahdar bû.
Lemgo
Lemgo, bajarekî navçeya (Landkreis) Lippeê li herêma Nordrhein-Westfalen a Almanyayê ye.
Sipkî
Dîrok
Ji aliyê Yavûz Siltan Selîm ve di sala 1514an de eşîr ji herêma xwe hate derxistin û ji bo ewleyiya sînorên Împeratoriya Osmanî nêzikê sînorên Rûsya û Îranê re hat bicihkirin.
Di sala 1639an de bi Peymana Qesr-î Şîrînê ku di navbera tirk û farisan de hat çêkirin re sipkî bitevayî ji rêveberiya Osmaniyê re hatin hêlan.
Enqere
Haymana, Çankaya, Polatlı
Gundên Sipkî yên li Ermenistanê
Talîn, Êçmîazîn, Serdereb, Axbaran (Navçe)
Talîn(Թալին)
Sîçanlû, Heko, Beroj, Gelto, Qibix, Zurbe, Keleşbeg, Sorîk, Tilik,
Philippsheim
Philippsheim şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Audignicourt
Audignicourt, komunekî departmena Aisneê li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Tc
Tc kurtenavê
Movikdar
Di jînewerzanistî an biyolojîk da, movikdar ji wan caneweran yan lawiran a dihêt gotin ku hestiyê piştê anku movik hene. Heta niha nêzî 57,739 cureyan ji movikdaran hatine dabeşandin. Werara movikdaran 530 milyon salan berî niha li qonaxa berîkamberiyan dest pê bû. Movikdar bin-tayek ji tayê davdaran ji silsile ya lawiran in.
Etîmolojî
Bêjeya Vertebrata ya latînî,wateya wê ku movikê hestiya piştê. .
Mihemed Brahîm Arcomandî
Mihemed Brahîm Arcomandî an bi navê xwe yê li Ewropayê Mohammad Ebrahim Ardjomandi (jdb. li bajarê Lar ê Îranê) pisporê psîkiyatrî, psîkoanalîz û tûrenasîyê ye. Li bajarê Almanyayê Göttingenê ye.
Şax, Cizîr
Kelheyên devera Şaxê
Ji bo pêşwazîkirina hewceyî ya avê di nava kelhê de serhincek heye. Ji bo avê bînin ser kelhê dîwarek nêzîkî 300 metreyan dirêj û 5 metreyan bilind hatiye avakirin û li ser wî dîwarî re cûya avê hatiye çêkirin û ava kelhê li ser wî dîwarî re hatiye anîn. Ava kelhê bi wî awayî dihate pêkanîn. Di kelhê de ji bo derketina ji derve tenê deriyek li aliyê Taxa Hêşetê heye. Li aliyê başûrê kelhê Mizgeftek li aliyê bakûrê kelhê jî Dêrek hatiye avakirin. Hawidûrên Şax bi sûrhan hatiye dûrpêçkirin. Li gorî firehiya wan sûrnan û li gorî eserên li navbeyna wan sûrhan de hatîn dîtin tê zanîn ko Şax di wî demî de bajarek pir mezin û xwediyê şaristaniye pir zengîn bo.
Heykelên Şaxê
Heykelê yekemîn yê li ser rêka Dîwanxaneya Kayser, pêşberê kelha Bedirxan Begê de Çiyayek bi navê “Berê Kelhê” heye. Li bin wî çiyayî de du şkeft hene. Bi derincên bi kolandina keviran hatin çêkirin e hilkişandina ji bo wan şkeftan. Nêzîkî wan şkeftan li ser kevirek nêzîkî erdê figûrên zilamek ji nevkê û evraz hatî çêkirin heye. Li ser serê wî kûm heye û zilamek bi rih e, li destê wî yê çepê de di rasta singê xwe girtî xencerek heye. Bi destê xwe yê rastê, bi tiliya şehdê Kelha Keçê nîşan dide.
Şax di Şerefnameyê de
Di kitêba dîroka Kurd Şerefnameyê de dema behsa Şaxê dike pesnê wê bi xweşiya Hinarê wê dide. Ji bilî wê dibêje:
Perry Rhodan
Rêzeya Perry Rhodan di ber formata romanên lênûskê jî wek pîrtûkên stûr, pirtûkên bêrîkê, xêzeroman, çîrokên bi deng, pirtûka bideng û e-pirtûk weşandî bûn.
Mîrneşîniya Biradost
Mîrê Kor
Mihemed Paşa anjî Mîrê Kor, Mîrê Herêma Soran bû û di sala 1854 dawî li Xanedana Biradost anî.
Saint-Sigismond, Loiret
Saint-Sigismond, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Qereş
Qereş şîraniyek ji pêjgeha kurd e. Heger ji qeresîyê hatibe çêkirin navê wê dibe qeres, heger ji mewij an qeysiyê be jî qereş. Li ser navê vê şîranîyê lêkonîkekê nîne lê îhtîmal e ku berê tenê ji qeresê dihatibûye çêkirin. Li herêma Amedê bêhtir tê zanîn.
Drew Barrymore
Di nav xelatên wê de, Xelata Kûreya Zêrîn, Xelata Guild Screeners û namzetê BAFTA yê ye. Barrymor, endamê malbata lîstikvan ya Barrymore ye û neviyê John Barrymore ye.
Zahedan
Zahidan (bi farisî: زاهدان) bajarek li rojhilatê Îranê ye û li gora hijmartina meha çile ya sala 2006 an 552.706 kes lê dijin.
Sandillon
Sandillon, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
CD
Cd kurtenavê e.
Kinox.to
Darizandin
Di cotmeha 2015'an de dozname li ber dadgeha herêmî ya Leipzigê hat xwendin. Dozgeriya Komarê ya Dresdenê di 767000 dozan de Avit O. yê bi eslê xwe Qazax e bi binpêkirina mafê daneriyê yên bazirganî tawanbar dike.Her wiha bi darê zorê, sabotajên xêvjimêrê û bacdayînê jî tê sûcdarkirin. Tê gotin ku wî gelek caran bi êrîşên bi navê DDoS êrîşî portalên hevrikên neqanûnî kiriye.
Zhangjiakou
Zhangjiakou, bajarekî di asta wîlayetê de ya welatê Çînê ye û di herêma  Hebeiyê de cih digire.
Ba
Binihêre:
Felsefe
Felsefe an fîlozofî an jî retkok, wekî zanisteke bingehîn a zanîna civak û xwezayê û zagonên hişmendiyê yên bingehîn û jêderka zanistê, tê zanîn. Di kurdî de "hiziratî" ye. Mirov bi xêrga zanistê dibe xwedî hiş, feraset û ramaneke gerdûnî. Pêkhatina ramanê bêyî zanînê, ya zanînê jî bêyî felsefeyê ne pêkan e. Bi awayekî din, mirov dikare bibêje felsefe, çavkaniya hemû beşên zanîn û zanyariyê ye. Ango felsefe, zanista zaninê bi xwe ye.
Fîlozof an jî feylesof kesê ku bi felsefê re mijûl dibe û dixwaze ramanên felsefê pêşve bibe ye. Felsefe, kartêkeriya ramanê ya pêkanîna derencamên rexeneyî, yên gelşên hebûn û wateyê ye. Ango lêgerîna nêzîkdayinên zanistî û zanyariyê ye. Felsefe, bi çanda Yewnanî ya kevnar re derketiye holê. Di dîroka mirovahiyê de ew her gav wekî destpêka zanîn û şarezahiyê hatiye dîtin û pejirandin.
Ferhengnasên felsefeyê yên navdar P. Yudîn û M. Rosenthal girîngiya felsefeyê nîşan didin û wisa dibêjin: “Felsefe, navgîniyeke hêzdar ya zanîn, livbatî û çalakiyên mirov e. Felsefe, pêkereke çalak a ku her gav zandarî û kardariyê pêş ve dibe ye. Bi feraseteke felsefeyeke wisa re, beşên felefeyê; ango derûnnasî (psîkolojî), civaknasî (sosyolojî), sinc û gewzîn her diçin li zanînên xweser ên ku wekî kevneşopiyên felsefeyê tên zanîn, dadigerin. Rast e. Wekî berê jî hate diyarkirin ; hemû beşên zanînê xwe dispêrin felsefeyê. Lewre armanca hemû beşên zanîn û zanyariyê, dîtina pêwendiya navbera tişte û kirdeyê ye. Hin zanîn an jî zanyariya tişteyê wekî bingeh, hin jê jî kirdeyê wekî bingeh dipejirînin. Jixwe gengeşiya gelemşeya navbera hemû zanînan jî ji vir dest pê dike. Wekî ku tê zanîn, jêderka hemû zanînan felesfe ye û felsefe jî bi gelek cûre, çêşn û xalên girîn ji hev û din vediqete. Belê du herikînên felesefeyê yên bingehîn hene: Yek, Felsefeya mengîwer (îdealîst) du; Felsefeya pêzewar (materyalîst). Felsefeya mengîwer, ramanê (îdeyê) û ya pêzewar jî daringê wekî diyarker dibîne. Ji roja ku felsefeyê dest pê kiriye û heta îro, gengeşiya navbera herdu ferasetên felsefî bi hemû dijwariya xwe didome û dê bidome jî. Ji do heta îro, pêrêzkarên herdu ferasetên felsefeyê, yek jê Hegel, yê din jî Engels e. Hegel li gor demê ramanê, û Engels jî daringê wekî bingeh dibîne. Gengeşî jî bi gelemperî li ser van herdu hîman didome. Engels dibêje: “Ew mirovê ku hegel seberjêrkî daleqandibû me li ser piyên wî da rûnandin.” Marks jî dibêje:” Me tiştek li xwezayê zêde nekir. Tenê me ew, wekî ku dixuye hilda dest û şirove kir.” Parêzkarên felsefeya mengîwer, Calvin û Luther jî ramanên xwe   yên perevajî felsefeya  pîzewar ku li gora  dogmayên olî  teşe girtine, bi vî awayî tînin zimên û dibêjin: “ Divê  hest, raman, hezkirin hilberîn, behre û hêzên veşartî  yên   mirov, yên civakê bêne pêpeskirin û dewisandin.”  Lew ra ev herdu ramanwerên mengîwer, armanca hebûna mirov xwe gazîkirina xwedawendiyê dibînin. Dîsa Calvin dibêje “Karesata tirsnaktirîn tevger û biryardanîna mirov  a  bi serê xwe dide ye.”  Li gora nêrîna Calvin, divê ku mirov hîçayiya (rebeniya) xwe dizanibe û ji bo kêmxistin û mirandina xwe çi ji destê wî/ê bê, wê, bike. Li gora Luthe jî, sparteka mezintirîn a mirov hêza xwedayî ye. Mirov ne xwemal e(aidê xweye). Ev feraseta ku mirov reben û serberjêr dike û wî/ê ber bi evdîtiyê(bi taybetî evdîtiya evd û serdestan) de didehfîne; hê  ramana dêrê (kinîse) ya Serdema Navîn e.
Derbarê felsefeyê û her wiha derbarê kesên ku bi felsefeyê eleqedar dibin,  gelek tişt hatine/têne gotin. Di nava gel û civakên xeşîm de angaştên derî zanistê têne kirin Heta behsa pêşgeriyeke wisa kenoyî  tê kirin, qaşo; “Ên ku felsefeyê dîxwînin û bi felsefeyê mijûl dibin, an dîn dibin an jî dev ji dîn (ol) berdidin.”   Ev, ne tiştekî rast e. Carekê, mirovên ku dixwînin, biaqiltir û hişmentir dibin. Ango ne pêkan e ku  ew dîn bibin. Berevajî wê, dibe yên ku  qet naxwînin an jî  dûrî xwendin û fikirînê bin dîn bibin. A din jî, dîn (ol) bixwe bi felsefeyê re derketiye holê. Derheqa felsefeyê de, ramanwerê navdar ê îslamî Îmamê Xezalî dibêjê “Kesên ku tenê li olê hûr dibin,  dibine  şêt (maniyak) û yên ku tenê li felsefeyê hûr dibin dibine bêol (Xwedê nenas).”
Pot-au-feu
Gelek variyatên vê hêyavkê hene, lê ya klasîk de divê gizêr, pîvaz, şêlim (binerd, şelxam), pirasa (qurad), bendik (kerefz, kerewîz) hebin. Wekî biharbêhn (biharat) jî îsota reş û garnîturên cuda tên bikaranîn. Ji ziman, parsû, pîlê dewarê goşt tê tîkekirin, pakijkirin. Wekî hêyavkên din berê goştê hindik diqelînin, dikelînin û zebzeyan li quşxaneyê zêde dikin.
Peymana Lozanê
Nêrîna giştî
Li hember hewqas zehmetiyan jî, Kurdan ti carî dev ji tekoşîna serxwebûn û azadiyê bernedan û hewl dan, ku di her keysê de serbixwe bibin. Di 22'ê Çileya 1946'an de, Kurdên li Kurdistana di bin destê Îrane de, di bin serokatiya Qazî Mihemed de, Komara Kurd ya Mehabadê saz kirin. Mixabin vê carê jî gelê Kurd bû goriyê berjewendiyên navneteweyî û bê destek ma. Komara Kurd piştî damezirandina xwe bi salekê, bi tevkujiyan re rûbirû ma û ji holê hate rakirin.
Di destpêka damezirandina Komara Tirkiyê de, Mustafa Kemal di hevpeyvîneke bi rojnamevanan re (16'ê Çile 1923) vê daxuyaniyê dide: "Pirsgirêka Kurd dê qet nebe kelem li hember berjewendiyên me Tirkan. Ji ber ku wekî hûn jî pê dizanin, kesên Kurd bi awayekî wisa bicîbûne, ku ew li hin deveran bi piranî ne. Lê heger em bixwazin pirhijmariya wan kêm bikin û tixûbekî bixin navbera me û wan de, wê demê em tirkîtiyê û Tirkiyê mehf dikin. Divê em wê demê tixûb bikşînin heya bi Erziromê, Erzincanê, Sêwazê, Xerpûtê. Heta divê em êlên Kurd yên li çola Konya jî berbiçav bigrin. Ji ber van egeran, li şûna fikrekî kurdîtî, ji xwe li gorî zagona me ya bingehîn, hin xudmuxtariyên herêmî dê bên sazkirin. Wê demê, gelê kîjan bajarî Kurd be, ewê xweser xwe bi rê ve bibe. Ji bilî vê, dema qala gelê Tirkiyê bête kirin, divê ew jî (Kurd jî) di nav de bêne derbirîn. Gava neyên derbirîn, divê em li bendê bin ku ewê pirsgirêkan derbixin. Niha Meclisa Mezin ya Netewa Tirkiyê (TBMM), ji nûnerên Tirkan û Kurdan pêk tê û van herdu gelan tevahiya hatin û pêşeroja xwe kirine yek. Yanî ew dizanin ku ev tiştekî hevpar e. Ne di cî de ye, ku mirov rabe tixûbekî cuda xêz bike…" (Arşîva Damezraweya Dîroka Tirkiyê, hejmara belgê: 1089.)
Seichebrières
Seichebrières, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Eichwalde
Eichwalde şaredariyeke navçeya (Landkreis) Dahme-Spreewald li Brandenburg, Almanyayê ye.
Zarokên kuçe û kolanan
Zarokên kuçe û kolanan ji zarokên bin 18 saliyan re tê gotin, yên ku ji ber pirsgirêkên taybet yan ji mal û malbat reviyane yan jî hatine qewitandin û lewra sêwî, bêwar û bêmal dimînin. Ji ber ku jiyana wan li kuçe û kolanan derbas dibe, ji wan re wiha tê gotin.
Elîezer Ben-Yehuda
Jiyana Wî
Di sala 1878’an da ji Împeratoriya Sovyetê derket û ji bo perwerdehiya bijîşkê hilde û di rojên pêşiyêda bi avayê bijîşkêyê alîkariya xwe li Cihû yên Filistînê bike, çu Parîsê. Li Parîsê di Zanîngeha Sorbonne da çar sal perwerdehî hilda.
Candaş Tolga Işık
Jînenîgarî
Di beşa biyolojî ya Zanîngeha Stebolê de perwerdeyê dibîne. Dûv re li Kanada, DYA û Îsraelê li ser molekûlar biyolojî û endezyariya genetîkê perwerdeyê dibîne.
Hîq
Hîq gundekî ser bi navenda bajarê Heris li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
9 (cudakirin)
Pir wateyên 9'ê hene.
Yasûc
Yasûc an jî Yasîc, (bi farisî: یاسوج) bajarek li başûrê rojawa Îranê ye û li gora hijmartina meha çile ya sala 2006 an 100.544 kes lê dijin.
Rougemontiers
Rougemontiers, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Tayfur Sökmen
Jiyan
Sökmen li Stembol di sala 1980an jiyana xwe ji dest da.
Fiat
Dîrok
Di 11'ê tîrmehê 1899'ê ji aliyê 8 kesan ve tê damezirandin ku yek ji wan Giovanni Agnelli senior ê bapîrê Giovanni Agnelli ye.
Di 14'ê reşemiyê 2005'î de Fiat ni fîrmaya amerîkanî General Motors ve dibe yek.
Meursac
Meursac, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Tesla, Inc.
Tesla, Inc., (/ˈtɛslə/ TESS-lə[b]) pargîdaniyek pirneteweyî ya otomotîv û enerjiya paqij a Amerîkî ye ku navenda wê li Austin, Texas e. Tesla wesayitên elektrîkê (otomobîl û kamyonên elektrîk), hilanîna enerjiya bataryayê bo mal û şîrketan, panelên tavê û pêlên banê tavê sêwirîne û çêdike. Ji bilî vê yekê, Tesla yek ji wan pargîdaniyên herî biqîmet ên cîhanê ye. Ew di heman demê de bi sermayeya bazarê ji zêdetirî 760 mîlyar dolarî çêkerê wesayitan a herî binirx a cîhanê dimîne. Pargîdanî li çaraliyê cîhanê xwedan firotanên herî zêde yên wesayîtên elektrîkî yên batarî û wesayîtên elektrîkî yên pêvekirî bû, di sala 2021-an de qasî 21% ji bazara pîlê-elektrîk (temam elektrîk) û 14% ji bazara pêvekêşanê (hîbrîdên pêvekirî tê de) girt. Bi riya şaxa xwe ya Tesla Energy, pargîdanî li Dewletên Yekbûyî sazkerek sereke ya pergalên fotovoltaîk e. Tesla Energy di heman demê de yek ji mezintirîn dabînkerên gerdûnî yên pergalên hilanîna enerjiya bataryayê ye: di sala 2021-an de 3,99 gigawatt-saet (GWh)  hatine saz kirin.
Xirbê Zil
Xirbê Zil gundekî girêdayî navçeya Nisêbîn a girêdayî Mêrdînê ye.
Kazancı Bedih
Bedih Yoluk an ji bi nasnavê Kazancı Bedih (jdb. 1927 - m. 2004), dengbêj û hunermendê kurd bû.
Xebatên wî yên hunerî
Ji zarokatiya wî ve bi mûzika pêdaketin, hînî jenîna cimbiş, ûd û tenbûrê bû, di ciwar de ku ji qora rê şewên wî bi tevlî bû yî hunera wî ye geşepêdan bûn. Li ser 2000yan kaset çêkirine. Vê dengê wî ye û şîrove wî ye bi ne peyrewî kirina navê xwe dan bihîstin. Xwemal rewşeka wî û hebûna şêwaz Kazancı Bedih, ji ber vê yekê ji ciwara rê "Pîr" hatin gazîkirin.
Jûjiyê sîngspî
Şayes
Jûjiyê sîngspî dirûvê jûjiyê Ewropayê di awayê jiyanê û di şêwe de, lê lekeyekî spî ser sîngê wî heye.
Rezuyke
Rezuyke, gundekî bi ser Qesra navçeya Çomanê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Balara, Nepal
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2011an hêjmara gelhe ya bajarê 45.194 kes hatiye hejmartin
Sendroma Asperger
Kesên bi sendroma Asperger zehmetiyên wan di naskirina formên analog ên ragihandinê de (jestîk, ravekên rû, têkiliya çav) di mirovên din de, nirxandina wan an şandina wan de heye. Wekî encamek, têkilî û tevgera pêwendiya mirovên bi otîzma Asperger dikare xerîb û nebaş xuya bike. Ji ber ku zîrekiya wan di pir rewşan de normal e, ew bi hêsanî ji hêla kesên li dora xwe ve wekî xerîb têne hesibandin. Carinan, sendroma Asperger bi jêhatîbûn an jî şiyana însular re girêdayî ye.
Hejar - Mêrê mezin evîna biçûk (fîlm)
Hejar, dê û bavê xwe li rojhilatê Turkiyê dema operasyoneke polîsan winda dike. Cîranek ji gund wê tîne Stenbolê, cihê ku dadgerê karkenarî Rıfat Bey rastî wê tê. Hejar dema hewceyî parastinê ye, di derbekê de xwe li cem Rifat Bey dibîne û divê cara duyem ji destê polîsan were xelas kirin. Ew wek xizmetkarê dewletê û dozger tenê bi Tirkî dipeyive, lê Hejar tenê bi Kurdî diaxive. Hejar bi rûyekî xemgîn û xeberên cuda hêdî hêdî bi serdikeve û dihêle ku zilamê kal dev ji helwesta xwe ya radîkal berde. Rifat bey fêrî Kurdî dibe û Hejar bi Tirkî gotinên pêşî dibêje. Û êdî herdu bê yî hevê nikarin bijîn.
Hêşmetabad, Heris
Hêşmetabad gundekî ser bi navenda bajarê Heris li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Mîrseyî
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Mîrseyî 113 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 20 e.
Mihemed Arif Cizîrî
Jiyan
Ev rojên reş û deravên teng û jarî û belengazî û bin pê kirina mirovanniya mirovan bandoreke zaf dana ser jiyan û hiş û mejiyê Mihemmed Arif û di kûratiya dilê wî da cih digirtin. Her vek xuyaye û tişteke eşekre bû ku cencera şerê yêke cîhanê zaf êş û elem tev xwe anîn û hindek jî afirandin û li deverê belav bûn, nemaze kolip û xela li hemû cihekê hebû û heta çendîn salan perê xwe bi ser dever û cîhanê da kêşa bû. Mihemmed Arif jî wek hemû kesên din ev saloxêt kirêt û ne rind ji bîra vê neçûn, rabihoriya wan xurtên li ser kelexê seyekê yan kitkekê li kulanêt Cizîrê hevdu di kuştin û çavan pirtikên keleş ji destê hev di revandin, heta zikê xwe beriyê zarokên xwe têr biken. Yan çîroka vê keça kiçke ku bi hegera hebûna palozeke nan di destê vê de dibin dest û pên çend kesan da hate pelçiqandin bo pare nan. Rojeke din ji van rojên tarî ku Mihemmed Arif bi çavê xwe mêze kiriye û qet ji bîr nekiriye, eva bû ku babê wî jî tevî sedan xurt û egîdên Cizîrê bo şerê êke cîhanê hatne şandin û îdî nezivirîn.
Kilîsecixa Jor
Kilîsecixa Jor (bi tirkî: Kavşak), gundekî bi ser navçeya Şahînbega Dîlokê ve ye. .
Parsa Owen
Fosîlên vê parsê ku temenê wê 2 milyon sal in hatibû diyarkirin li Fransayê.
Soran, Hezex
Soran, gundekî girêdayî navçeya Şirnexê Hezexê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye şewitandin.
Mafên kesên LGBT li Erebistana Siûdî
Kesên Lezbiyen, gey, bîseksuel, transgender (anku kesên êlcîbîtî LGBT) li Erebistana Siûdî bi zordarî û pirsgirêkên qanûnî yên dijwar re rû bi rû dimînin, ku niştecihên ne LGBT rastî wan nayin. Hevzayendîtî bi tevahî neqanûnî ye.
Mafên kesên LGBT ji aliyê hikûmeta Erebistana Siûdî ve nayin naskirin. Qanûna sûcê ya Erebistana Siûdî ji şerîeta îslamê ji qurana ji sedsala 7an hatiye wergirtin. Zagonên dij-LGBT vedigerin çîroka Lût. Digel vê yekê ku ne di quranê de û ne jî di wê demê de nav û peyvek ji bo hevzayendîtiyê tune bû, misilmanên kevneperest bawer dikin ku çîroka Lût bi taybetî behsa çalakiyên hevzayend dike.
Parasız Yatılı Okul
Parasız Yatılı Okul (bilêvkirina bi kurdî: Parasiz Yatili Okûl, anku, Dibistanên Starê yên Bêdirav, Dibistanên Starbûnê yên Bêpere) navê cureyekê dibistanên Tirkiyeyê yên bi taybetî bo pişavtina (asîmîlasyona) kurdan tên bikaranîn e.
Arnsberg (dever)
Navçe
Kreisfreie Städte (bajarên serbixwe)
Aspern (gol)
Aspern (gol), goleke di nava sinorê parêzgeha Østfolda Norwêcê de ye.
Diana, prensesa Wales
Kurtejiyan
Zewaca Diana bi Charles re ji ber nehevhatina wan û têkiliyên derveyî zewacê zirar dît. Ew di sala 1992an de ji hev veqetiyan, zû piştî ku têkçûna têkiliya wan bû zanîna gelemperî. Zehmetiyên wan ên zewacê bi berfirehî hatin belav kirin, û ew di sala 1996 de ji hev berdan.
1548
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Mirin
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
Şêrko
Esededîn Şêrkoyê kurê Şadî (bi farisî: Şîrkûh:, navê wî bi erebî: Asad ad-Dīn Shīrkūh bin Shādhī) generalekî misilmanî ku bi eslê xwe Kurd bû. Ew apê Selahedînê Eyûbî bû. Ew di sala 1169an de mir.
Gundikê Xêlit
Gundikê Xêlit, gundekî girêdayî navçeya Nisêbîn a girêdayî Mêrdînê ye.
Autreppes
Autreppes, komunekî departmena Aisneê li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Gey
Gey (nêrxwaz)
Jêderka bêjeya “gey” “gai” a fransî ye. Bi rîşalê xwe ev peyv dihat wateyên “dilşa, xemok” û “bi rengê rojen, mirêsdar”ê. Lê piştî salên 1960ê ji aliyê hevzayendxwazên mêr ve ji bo pênasandina xwe hat bikaranîn. Di Îngilizî de wateya din a bêjeya gey ber bi hişk bûnê ve çûye. Lezbiyen ji salên 1800î û vir ve ji bo pênasandina jinên hevzayendxwaz tê bikaranîn. Piştî derketina peyva gay, jinên hevzayendxwaz ji bo xwe jî dest bi bikaranîna vê peyvê kirine.
Gundikê Hina
Gundikê Hina ( bi  tirkî: Gedihan ), gundekî girêdayî navçeya  Nisêbîn a girêdayî Mêrdînê  ye.
Périers-en-Auge
Périers-en-Auge, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Eva Strittmatter
Eva Strittmatter, di 8ê sibata 1930an de, li Neuruppinê hatiye dinê û di 4ê kanûna paşîna 2011an de li Berlînê miriye. Evayê germanistik xwend, û di xeleka nivîskarên elman de, li DDRê ta 1954an kar dikir û ji wê sal û bi vir de wek nivîskareke azad e. Evayê bêhtir ji hertiştî helbestan dinivîsîn, lê çîrokan ji zarokan û mezinan re jî dinivîse. Evayê di sala 1975an de xelata toreyî a Heinrich Heine wergirt. Eva bi nivîskarê elman Erwin Strittmatter re zewicî bû, lê jiyan bi hev re berdewam nekirin.
Delmenhorst
Delmenhorst, yek ji bajarên navçeya (Landkreis) Urban districtê li herêma Saksonya Jêrîn ya Almanyayê ye.
Walter Ernsting
Berhem wî
Romanên din wê li ser bernavk Clark Darlton hatibûn nivîsandin  her wiha romana Raum ohne Zeit ( fezaya bê dem ) ji sala 1957an  û sêyîneyek derbarê şerekî galaksiyê peyda sê romanan : Attentat auf Sol ( Lêxistin li ser Sol), Zurück aus der Ewigkeit ( Berepaş ji herheriyê) û  Die Galaktische Förderation ( Federasyona Galaksiyê).
Di sala 1961 bi hevkariya Karl-Herbert Scheer rêzeya romanê Perry Rhodan  afirand.
Li ser masîvan û jina wî
Naverok
Masîvanek bi jina xwe ve di kozike belengaz dijî. Bi rojekî masîvan masîkartûxkekî digire ku bi rastî prenseke naletlêbûyî ye  û ji bo jiyana xwe lava dike. Masîvan ewî dîsa ber dide. Wexta jina wî Ilsebill ew dibihîze ew masîvan re dipirse ew çima ji bo azadiya masiyê tiştek ne xwast. Ew masîvan re zor dike ji ber ku gazî masiyê ke û ji wê re kozike biçuk bixwaze. Masîvan daxwaza wan peyda dike. Helbet Ilsebill bi wê daxwaz ne xweşnûd ne bû ye û ji nû ve ew mêre xwe re dixwaze ji ber ku gazî masî ke û tişteke herî mezin ji wê re bixwaze. Masîvan daxwazên jina xwe ne dipejirîne ema ew bi tirsî ye û lewma gotina jina xwe dike. Di ça mezin daxwazên Ilsebill dibin û wisa rewşa rêbayê xirab dibe. Derya pêşiyê keske, paşê şîn-binefşî û paşê reş dibe û bahoz jî hema hişk dibe. Piştî hozikê re ew qesr dixwaze. Ema Ilsebill dîsa xweşnûd ne bûye û dixwaze pêşî bibe Keybanû, paşê Şahbanû û  Papa. Masîvan hemû daxwaz bi bersîva :,, Here wir ew wisa bûye ", peyda dike.Wexta Ilsebill ema dixwaze wek Xwedê be, masî dibersîvîne : ,,Here vir ew dîsa li hovika xwe ya berê de ye".
12 (cudakirin)
Pir wateyên 12'ê hene.
Jennifer Aniston
Jînenîgarî
Pênc salan bi lîstikvan Brad Pitt re ma zewicî. Her çend zewaca wan pir kêfxweşî be jî piştî pênc salan ji hev qut bûn. Li gorî lêkolînek ku di 2010an de hate kirin, navdartirîn 8emîn a navdarên cîhanê hate hilbijartin. Jennifer Aniston li eyaleta Kalîforniyayê hate dinê, li eyaleta New Yorkê mezin bû. Bavê wî jî wek wê lîstikvanek fîlmê bû. Bavê wî bi eslê xwe yewnan û  diya wê jî bi eslê xwe skotlendî ye. Du xwişk û birayên wî hene û dema ku ew ciwan bû salekê li Yewnanistanê jiyan kir.
Kariyera wê
Jennifer Aniston, di emrekî biçûk de dest bi perwerdehiya hunerê kir. Bavê wê yek ji lîstikvanên rêzefîlma "Rojên Jiyana Me" ye. Ji ber ku dayika Jennifer jî lîstikvan e, ew di 12 saliya xwe de yek ji dibistanên bi prestîj ên şanoya New Yorkê xilaskir û biryar dide ku li ser lîstikvaniyê bisekine. Di vê heyamê de di lîstikên Broadway ên wekî "For Dear Life " û "Dancing on Checker's Grave" de lîst.
Xilxil
Xilxil an pişteçavbaz (Anas querquedula), cureyekî werdek an mîraviyan ku cot û hêk kirinê di hevînê li Ewropa û rojavayê Asyayê û li başûrê Afrîka, Hindistan û Awistralyayê di zivistanê koçer dibe.
Dudestik
Agahiyên de destan de hene, yên ewropayiyan in. Gorî tomarkirinên Ewropayê ev şûr beriya beriyê li herêma ku Kurdistan jî di nav de ye, Mezopotamyayê hatiye bikaranîn. Egîptiyan (misir), keltî û yewnanan ji wan girtine û derbasê germanan jî bûye. Li Kurdistanê çima jê re şûrê Beraziyan an qirro gotine ne diyar e, nayê zanîn.
Figen Yüksekdağ
Kariyera ramyarî
Dema hevserokê HDPê bû bi talîma serokwezîrê Tirk Recep Tayyîp Erdogan ew û Selahedîn Demîrtaş li Amedê hatin binçavkirin û piştê binçavkirinê hatiye girtin.
13 (cudakirin)
Pir manên 13 hene.
Erdheja Wanê 2011
Bîlanço
Li gorî agahiyan (27 çiriya pêşîn 2011 - 10:00) di erdhejê de hejmara avahiyên ku bi temamî xira bûne 3713 û hejmara avahiyên ku kêm xesar dîtine  2209 in. Bi tevahî avahiyên bixesar 5922 bûn.
Hiyeroglîfên misrî
Hinek sembolan tîpek, hinek du, hinekan jî sê tipan; hinek sembolan jî dihat wate ya bêjeyek. Xezên ji bo wate ya bêje yên hatî ya nivîsandin xurt û temem bike jî hebû. Mînak wek xêzê zilamê bigoçel wate ya "pîr" temam dike. Ev şêwaza nivîsê li dîwara perestgehan û li goran tê dîtin.
Alkmaar
Alkmaar, bajarekî bi ser parêzgeha Holenda Bakur a Holendayê ve ye.
Alûca
Li gorî mezinên gund qal dikin, Péşî Talatî li gund dijî yan û wexta zivistanî koçer dihatin der û dora gund bi cîh dibûn paşé vedigeriyan welaté xwe, salek ji van salé koçeran di, ji héla Êlihé, di nav çiyayé Rema û ji nav éşîra Remakya gengaşîyek derdikevi, di vé buyeré de yekî bi navé Xélîd û Zaroké xwe Eşîra xwe berdidi û beré xwe didi Mêrdîn di vé rêwîtiyê di Alûca dibîni û li wir, bi cîh û war dibi, 3-4 meha dimîni pévi kirîbanti yé bi ê Talatîri datîni,bi hevdure li gund jiyana xwe didomînin her du malbat, roj û meh bere pé hevdu didin,êvareké diz dikevi nav pezé Xêlid,ew ji vé ya bi kirîbané xwe parve diki, kirîbané wî ji dibé tedît bikuj, Xélid ji wa diki û dizé xwe di şeveké di wexta té dizya cardin dikuji, seré sibé agahî didi kirîbané xwe lé mézedikin,dinerin gi lawé kirîbané wî derdikevi, lé kirîbané wî dibé te başkir her çikes dilé wî şewitî bi jî,paşé navbera wan xera dibi û kirîbané Xélid an ji Talatî ji gund bar dikin diçin gundé xwe Talaté, Û gund, ji Xélid û zaré wîri dimîni. Li gorî rîvayetké 4-5 lawé Xélid hebun(brahîm, mele hesen, hecî reşîd, eyo...) û li gorî rîvayetek din ji yekî bi navé Sofî mervé Xélîd ji Péreye, duri ew koçerén tén dora gund, ji nav wan koçeran jî, malbatek ji gundé Tarîn (ji der û dora Dêrika Çiyayê Mazî) li Alûca bi cîh dibi, Paşé ji gundé Badîna(gürmeşe) bi ser Qoser(kızıltepe) giré dayî malbatek ji bicîh dibi û ji gundé Kurimade malbatek bi navé mala Ehmo ji tén gund. Gundé Alûca mezin dibi pévi, ji Zuryeta Xélid malbatek diçe gundé Herebşidat bi ser Qoseri giré dayi bi cîh dibin.
Tengava Lombokê
Tengava Lombokê tengaveka navbera giravên Îndonezyayê Balî û Lombok de dimê ye. Ew deryaya Okyanûsa Hindî û Deryaya Baliyê bi hev ve girêdide. Dera tengavê ya herî teng 18 km ye.
Bussum
Bussum, bajarekî bi ser parêzgeha Holenda Bakur a Holendayê ve ye.
Xîlok
Çêkirin
Melzemeyan di nava ardê de bistrên. Hevîr 30 deqeyan bidin rawestandin. Pirr tenik vebikin, gûzê pê werbikin. Wekî bexçikê çar goşeyan bi ser de bipêçin.
Rehîmawa, Zêwye
Rehîmawa, Reḧîmawa, gundekî gundistana Kulltepea navçeya Zêwyeyê ye. Zêwye ser şaristana Seqizê ye.
Gloria Estefan
Jînenîgarî
Bapîrên bav û kalên Estefan José Manuel Fajardo González (ku yek ji yekem restoranên Kûbayê li Miami, Florîda) û Amelia Montano (ku helbestvan bû) runiştibû. Estefan her wiha mirîşkên ku stranbêjên stranbêjiyê ne. Bavê wê José leşkerek Kubayî û rêwîtiyek motor ji bo jina dîktatorê Kûbayê Fulgencio Batista bû. Wekî encama şoreşa Kûbayê, malbata Fajardo di sala 1959 de ji Miami, Florîda reviya û li wir bicîh bû. Zû zû piştî ku ew berbi Dewletên Yekbûyî ve hatin, José beşdarî Dewletên Yekbûyî bû û di Verê Viyetnamê de şer kir û çû Houston piştî beşdariya wî di Bawerkirina Bişkojka Baysên têkçûyî de. Di dema Hêrsa Gola Derkan de, José ji aliye pismamê xwe (ku endamê arteşa Fidel Castro bû) hat desteser kirin û nêzî du salan di Kûbayê de girtî ma.
Estefan di 1974an de hemwelatiyê xwezayî yê Dewletên Yekbûyî bû, di bin navê Gloria Garcia Fajardo de, ku guhastin ji adetên spanî yên navgîniyê (paşnavê bav hingê paşnavê dayikê) li dayika dêwî wekî navê navîn û paşnavê bav paşîn nîşan kir.
Reyn
Di gola Bodenê ve diherike, dû re nêzîkî Schaffhausenê sûlavên Reynê çêdibin. Ev sûlav 23 m bilind in. Reyn di Swîsre, Fransa, Almanya û Holandê ve diherike, digihêje Deryaya Bakurî. Devê çemê Reynê jî li Hoek van Holland, Rotterdama Holandê ye.
Milên çemê Reynê yên herî mezin Neckar, Main, Mosel, Lahn, Sieg, Ruhr û Lippe ne.
Tarîx (zazakî)
Rîşe (Kok)
Zazakî de çekuyê tarîx zûwanê Erebkî ra yeno. Di Îngîlîzkî de zî vanê history ku eslê xo de çekuyek Yonankî yo. Kurdkî de zî bi tarîx vanê dîrok.
Gurbhakot
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2011an hêjmara gelhe ya bajarê 43.765 kes hatiye hejmartin
Dorî, Mêrgesor
Dorî, gundekî bi ser navçeya Mêrgesorê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Edam, Holenda Bakur
Edam, Holenda Bakur, bajarekî bi ser parêzgeha Holenda Bakur a Holendayê ve ye.
Kurmancî
Ehmedê Xanî
Ehemedê Xanî yekemîn helbestavan bû ku di helbestên xwe de li ser hesta kurdayetiyê û yekîtiya kurdan nivîsandiye, ji ber ku hemû helbestvanên berî wî kesî li ser netewatiyê nenivîsandiye, helebistvanên kurdan yên berî Xanî bi tinê behsa dîn û evînê kirin di helbestên xwe de, jiyan û mirna Xanî dikeve sala 1650-1707an.
Med TV
Med TV yekemîn kanala televîzyonê ya kurdî û kurmancî bû, ko li sala 1995an hatiye damzirandin, ji bilî kurmancî Med TV bi zaravayên din ên kurdî jî bexiş dikir wek zazakî û soranî u kalholî, herwisa yekemîn Radyoya kurdî ya kurmancî jî pişî Radyoya Êrîvanê bû.
Dengê Welat
Dengê Welat, duyemîn rojnameya rojene a bi kurdî ye. Ev rojname bi ebada tabloîd derdikeve û ji 16 rûpelan pêk tê. Di rojnameyê de wê nûçe û şîroveyên têkildarî mijarên wekî çand, wêje, jin, nûçe, polîtîka, aborî, jiyan û civak cih bigirin. Rojname her wiha wê cih bide dîroka rojnameyên kurdî yên beriya niha hatine weşandin. Rojname ragihandin, parastin û pêşvebirina çand û zimanê kurdî wekî polîtîka weşanê dide pêşiya xwe û wê xwerû bi kurdî be.
Surçî (devok)
erdnîgarî û tîr
Zimanê Sûrçîyan hinekî ji soranî û badînî cudatir e, lê ew bêtir badînî bi kar tînin, bi taybetî jî sûrçîyên bedînan, yên ku bêtir dişibin badînî, lê xwedîyê axaftinê cuda ne. Çemê Mezin (Çemê Badînan) Sûrçîyên Badînî û Soranî ji hev vediqetîne.Cihê erdnîgariya vê eşîrê li rojhilat navçeyên Syedkan, Soran û Herîr, li bakur çiyayê Pirs û Akrê, li rojava Roviyan û Berderaş û Hewlêr û Mexmûr e. li başûr.
Arîkareka Kesokî a Dîgîtal (PDA)
Nimûneyên herî nû yên AKD liser windows Mobile, Palm OS, Symbian an Androidê kar dikin. Kompniyayên mîna Nokiayê, Apple Inc.ê, Samsungê û HTCyê berhemînên seekî yên nimûneên serkevtî yên AKDyan in ko piraniya wan wekî telefonên berîkê jî dihên bikaranîn.
Ubuntu
Ubuntu reşaneyeke (dîstrîbusyoneke) Linuxê ye. Ubuntu bi sponsoriya şîrketa Canonical Ltd (Xwediyê wê Mark Shuttleworth e) ve tê birêxistin. Portala wergerandinê Rosetta jî girêdayî wê ye.
Traînou
Traînou, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Bikêr
Gundê Bikêrê heya salên 1900î di destê suryaniya de bû û girêdayî Dêra Zahferanê bû. Dêra erd û zeviyên gund bi hawayê cenanî dida mirovên ku bi wan ewle dibû. Ji van cenanan yek jê jî Şêxmûsê Hesenê Mistê yê Bilalî bû. Hîn jî şûn û warê wan li gund heye. Dêr û aşê bi avê hêj ji dema suryaniya mayî. Dêr anka Hemedê Mencê lê dirunê. Di sala 1900dî de ji gundê Alûca, Zuryeta Xalidê Alûcî (Remakî) mala Zêdo, Yasîn û mala Mahmûdê Osman tên gundê Bikêrê bi cîh û war dibin. Piştî komera tirkî ava dibe pêve, fermena fila radibe û gund ji nevîyên Xalidê Alûcî re dimîne. Heya salên 1970yê lê dimînin piştî wê ji wir belawela dibin. Paşê ji gundên derdorê weke Kurima, Qelendera, Zinnarê, Zeytûna û Bilalya malbat tên ji xwe re mal û milk dikirin. Anha jî kurimî (mala Hello, mala Muro û Mala Helika) Bilalî (Mala Heseno û Zarokên wî.) Zinarî (Mala Hecî Qadiro) Qelenderî, Mala Zêdo û hwd. bi cih û warin.
Haarlem
Haarlem, bajarekî bi ser parêzgeha Holenda Bakur a Holendayê ve ye.
Emendî
Emendî gundekî ser bi navenda bajarê Heris li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Qetmera Dîlokê
Qetmera Dîlokê, gelek dişibe ya Sêwas, Xarpêt û Rihayê. Deverûn, nanê tewikî yê rûnkirî, tewtew, eşîrkî, qatmer hevwate ne. Gorî pîvan û normên pêjgeha kurd, qetmer him şîranî ye (heger şekir an doşavî bikevê), him jî nîne. Heger bi şikevayê be û ne şîrîn be kilor, heger ji hevîrê çorsane be û pelhevîrkên wê gelek zêde stûr bin, dibe kate. Tenê ji girikên dagirtî be, dive parxaç.
Çêkirin
Ardê xwe têxin teşt an badiyekê, nava wê vebikin. Vi av û xwê bistrên, hevîrekî hişk amade bikin. Bi qasî hêkê, 10 girikan çêbikin, nîv saetê bidin rawestandin.
Marîpişta mirov
Marîpişta mirov, masiyê pişta mirov an jî hestiyê pişta mirov (bi latînî columna vertebralis) , stûnek movikan ku piştê mirov rast dike. Di laşkelêşî an anatomiya mirov û lawirên movikdar de, masiyê piştê ku di kevit pişta laşqolikê lawirên movikdar û ji 33 heta 35 movikan pêk hatiye.
Bradley James
Bradley James (jdb. li  Exeter, Devon, Înglistan) lîstikvanekî brîtanî ye. Di xeleka Merlin de bi rola Arthur Pentragon tê naskirin.
Erdheja Gimgimê 1966
Erdheja 1966ê du caran dibe. Yekem erdhej di 7ê adarê 1966ê de di katjimêr 03:16yê de bi hêza 5,6 richter rûdide. 14 kes jiyana xwe jidest didin, 75 jî birîndar dibin.
Binêbil
Binêbil, gundekî girêdayî navçeya Rişmilê ya girêdayî Mêrdînê ye.
Raperîna Babek
Raperîna Babek, di nave salên 816 û 838'an dibêt. Ew Serhildan, Kurdên Hûrrem û Horasane, dikin. Di deme ku Xalifê abbesî Mitasîm, raparîna Babek li ber wî dibêt. Di Serhildanê de, xalîf Abbasî diçê biser babekîyan de. Lê çendî ku diçêt bi wan de. dike û nakê ku wan têk nabê. Piştre gotinên qirêj di derbarê wan de dide derxistin û dide gotin ku "Kur bi dayika xwe re û keç bi bawê xwe re dirazihê". Bi vê gotinên ku ji devê hin alimên oplî re ku dide gotin re dixwezê ku bertekekê li dijî babkiyan bide çêkirin. Lê çê dike û nakê, dikarê wê berteke ku dixwest li dijî wan bide çêkirin. Piştre, bi awayekî xayintî, tê gotin ku serokê raperînê û keyê wan Babekê Xûrremî bixwe digir in. Piştî ku ew hat girtin, êdî pirr êşkenceyên mazin lê dikin. Lê çê dikin û nakin, ew radestî wan nabê. Li ber xwe dide heta dawiya kêlîka xwe. Piştre heredû ling û destê wî bi saxîtî jê dikin. Piştre dikin ku wî li ser hasp bi wî rengî di nava xalkê de bidina gerandin. Lê ew jî, di wê rewşê de jî ku dest û lingên wî jê dikin jî, ew li ber xwe dide. Berî ku wî bi dest û ling jêkirî, tê gotin babek, ji mirovên ku dest û lingên wî jêkirina, di xwezê ku hinek xwûna wî li rûyê wî bêxistin. Piştî ku ew wilo dibêje, edî yên ku dest û lingên wî jêkirina jê dipirsin ku ka çima ew vê yekê ji wan dixwezê, ew jê vê bersivê dide wan;
Ewilmomin
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Ewilmomin 116 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 25 e.
Mecaristan
Dîrok
Di 15ê adara sala 1848an de serhildan li dijî Habsbûrgan derket, salek û du sal Mecaristan gihîşte serbixwebûniya xwe. Paşê, Habsburgan bi alîkariya hêzên Rûsyayê carek din dîsa li hemberî desthilatdariyê rabû. Lêbelê, desthilatdarî di dawiyê de neçar ma ku tawîzên mezin bidin û bi Ausgleich ku lihev bikin ("wekhevî") û 1867an, padîşahiya dualî Awistirya-Mecaristan hate damezrandin. Mecaristan serxwebûna navxweyî ya mezin bi dest xist, lê desthilata li ser derve, berevanî û beşên siyaseta darayî li Viyanayê ma.
Erdnîgarî
Bajarê bêkêmasî yê serdest li welêt paytexta Budapeşt ye, bi zêdetirî du mîlyon niştecîh. Navçeya kevn a Buda li perava rojavayê Danub ye, û navçeya nûjen a Pest li perava rojhilatê wê ye. Avahiyên navdar Dêra Coronation û avahiya parlamentoyê ne. Bajar di salên 1541-1686 de ji aliyê tirkan ve hatiye dagirkirin. Di dema Şerê Cîhanî yê Duyem û serhildana 1956 de zirarek mezin çêbû.
Triguères
Triguères, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Girara şikevayê
Çêkirin
Riza we nerm bû, ava wê bidarivînin, berdin nava zebzeyên qelandî û bi hev re bi qasî 5 deqeyan biqelînin.
Îsot û xwêya xwe pê qerbikin, 5 stekan avê berdinê û bihêlin bila bikele. Girara we keliya, agirê wê nizm bikin, heya ava xwe kişand bikelînin.
E-kitêb
POD (Print on demand): Çapa li ser daxwazê, Print on demand, awayekê nû yê weşandina e-kitêban e. Faylên dîjîtal yên e-kitêban li nik çapxaneyan hene û gava ku mirov bixwaze mirov dibêje ka ji filan kitêbê ewqas hejmaran ji min re çap bike. Yanî dibe ku mirov yekê tenê bixwaze û hingê ew yekê tenê ji mirovî re çap dikin.
Mortiers, Charente-Maritime
Mortiers, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Diana Ross
Jînenîgarî
Di 14 saliya xwe de di sala 1958-an de, malbata wê koçî çîna karkir Brewster-Douglass Projeyên Xanî kirin ku li kolana St. Beşdarbûna Cass Technical High School, li zanîngehekê çar-dibistana amadeyî û amadekariya magnetiyê, li bajarê Detroit, Ross dest bi dersê kir, di nav de sêwirana kincan, kelûmêran, çêkirina pêşnumê, û cilûbergê, ji ber ku wî xwest ku bibe sêwiranek fashion. Wê di dibistanê de dersên modeling û kozmetolojiyê jî girt û dema ku li wir bû, beşdarî sê-çar çalakiyên dinên derveyî bû.
Dalû
Dalû, gundekî gundistana Kulltepea navçeya Zêwyeê ye. Zêwye ser şaristana Seqizê ye.
Bilind Mihemed
Wî ji rewşa aloza wî demî xwandina seretayî li çend cihên cuda cuda li seranserî parêzgehê biriye ser û navincî û amadeyî li Sêmêlê xwandiye. Peymangeha melbendî ya mamostayan li Duhokê bi dawî aniye.