cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Saint-Hilaire, Allier
Saint-Hilaire, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Martignas-sur-Jalle
Martignas-sur-Jalle, komuneke li departmenta Girondaya Fransayê ye.
Groß Kordshagen
Groß Kordshagen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Vorpommern-Rügen li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Ceilhes-et-Rocozels
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Ava Hêzil
Ava Hêzil an jî Ava Nezîl rûbareke piçûk a bi bizav e. Ji nava Herêma Botanê, çiyayên Botanê diherike û ji aliyê xoravayê ve di ber çiyayê Xamtûr de diherike û li biniya deşta Sindiya, li xala sînorê başûr û bakurê Kurdistanê li deriyê Îbrahîm Xelîl digehe Ava Xabûrê.
Kazuki Takahashi
Kazuki Takahashi (1961-2022), mangakayekî (xêzkarê mangayan) japonî ye ku bi taybetî bi rêzeya manga û anîmeya bi navê Yu-Gi-Oh! navdar bû. Ji berê de di sala 1991ê de ew bi rêzeyan ji wek çîroka gemşa profesyonelê Tennenshoku Danji Buray ji bo Weekly Shonen Jump dixebitî ku li Japonê de kovara mangayê ya herî giring e. Lêbelê ew di sala 1996an de bi Yu-Gi-Oh! navdar bû. Di ber mangayê her wiha listîkên xêvjimêrê, kartên listîkê û fîlmên Yu-Gi-Oh! hene. Berdewamiyên wê rêzê Yu-Gi-Oh! GX û Yu-Gi-Oh! 5D’s ne ji aliyê Takahashi ve tê xêzkirin.
Şorbeya keşkê
Şorbeya keşkê, şorbeya çortanê, germiya keşkê/çortanê, terhane ji şorbeya ku ji keşk an çortanê tê kelandin e.
Sikîtyan
Sikîtyan (ji yewnaniya kevn: Σκύθης Skúthēs, Σκύθοι Skúthoi)  an jî Îskît an jî Saka (ji yewnaniya kevn: Σάκαι Sákai; Latin: Sacae; Misriya kevn: 𓋴𓎝𓎡𓈉, romanized: sk, 𓐠𓎼𓈉 sꜣg;)  neteweyek rewend û  kevnar bû ku bi giranî li herêma bi navê Sikîtya tê zanîn dijiyan ku îro ji zerdên/çolên Ewrasyayê yên Qazaxistanê, zerdên/çolên rûsî yên herêmên Sîbîrya, Ûral, Volga û deverên Başûr, û Rojhilatê Ûkraynayê pêk dihat.
Ebu Musab El-Zarqawî
Zerqawî û Usame Bin Laden herdu weku Erebêt Efxanî hatine nasîn ku rêbera şerkerêt bîyanî dikir li şerê bi piştevaniya Amerîka dijî hêzêt Sovyetê li Efxanistanê li domahiya salêt 1980 yan. Lê piştî şikestina hêzêt Sovyetê sala 1992 Zerqawî digel rêbazeke Îslamiya tundrê vegerîyav Urdunê. Heft sale li Urdunê di zindanêde bû, bi tawana plangêranê bo ladana melîk û damezirandina Xilafeteka Îslamî. Piştî lêxoşbûneke giştî sala 1999 hate berdan, paşî ji welatî revî. Urdunê bêy amade bûna wî hukmê mirinê li ser dana bi tawana nexşekêşana hêrîşan li ser gerîdêt Amerîkî û Îsraîlî.
Şahan Axa
<P>Şahan Axa, encamekî eşîra Bextiyaran ê. Ew Eşîr li derdora Mamekîya û Xozat diji.<BR></P>
Yekta Geylanî
Jînenîgarî
Herwiha piştre Dr. Yekta Geylanî li Parîsê bi cîh dibe. 1982an lîsansa bilind û mastirê li ser nexweşiyên hundirîn dike.
2019 - Biryara Dewleta Tirk bo girtina Dr. Yekta Geylanî
Di 2015ê de li ser daxwaza Parlamenter ê Parlamena Ewropayê û cîgirê serokê komîsyona parastinê Parlamena Ewropayê MEP Jaromir Stetina û Yekta Geylanî bi hev re çûne Bakurê Sûriyê (Rojava) da ku li ser şerê dijî DAIŞê bo Parlamena Ewropa lêkolîn bikin. Piştî vegera xwe, Jaromîr Stetîna hem li ser rûpela xwe û hem jî li ser rûpela fermî ya Parlamena Ewropayê çend wêneyan li gel şerwanên kurd ku li dijî DAÎŞ ê şer dikirin weşandiye. Dr.Yekta Geylanî jî wan wêneyan bi destûra Jaromîr Stetina ser Twitterê xwe de parve kiriye. Di kanûna paşîn a 2019an de li Tirkiye Yekta Geylanî ku biraziyê Dr. Yekta Geylanî ye tê girtin. Derdikeve holê ku Tirkiye ji sedema van wêneyan biryara girtina Dr. Yekta Geylanî daye û bi şaşî biraziyê wî berçav kirine ku navê wî jî Yekta Geylanî ye. Dr. Yekta Geylanî hemwelatiyê Almanya yê ye, çendan parlamenterên Alman, Jaromîr Stetina û parlamenterên din ya Parlamena Ewropayê, PENa Kurd û gelek kesayetiyên navdarên Çek û Alman vê biryara dewleta Tirkan protesto kirin. Ew wêne ku bûye sedama bîryara girtina Dr. Yekta Geylanî ta roja îro jî li ser malpera fermî ya Parlamena Ewropî de zeliqandî ye û ji her kesî re vekiriye.
Esnandes
Esnandes, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Parîteya Hêza Kirînê
Parîteya Hêza Kirînê an jî bi kurte PHK, cudahiyên buhayê asta di navbera welatên ku rêjeya bi veguhastina pereyan e. Dema ku cotek pereyan bi rêjeya giştî ya ji bo pereyê cuda vegerî, dikare di hemû welatên ku di heman selikên mal û xizmetan bên kirîn.
Otobus
Otobus an bi kurtî bus ( – ji ) otoyeke mezin a veguhastinê ye. Li Kurdistanê otoya sereke ya veguhastina di navbera bajaran de ye. Li Ewropa û gelek cihan veguhastin li ser rêhesinê, bi trênan tên kirin, ango giranî li ser trênan e. Lê li welatên xizan, ji ber ku banên rêhesinê nînin an kêm in, giraniya veguhastinê dikeve ser otobusan.
Yêngîkend Xanêberq
Yêngîkend Xanêberq, gundekî ser bi navenda bajarê Benabê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Epsilon
Epsilon (bi yewnanî ; bi herfa mezin Ε, bi herfa biçûk ε) tîpa pêncem a alfabeya yewnanî ye. Tamarên vê herfê li herfa fînekî he ne.
Gladyator
Gladyator (bi latînî: gladiatōrēs, "şûrdar anko kesê şûrî bikar diînit" ji peyva gladius anko "şûr") şerkerên pîşekar anko profesyonel bûn ko li dema Roma Kevnare dijberî hevdu, lawirên kovî û hov û carina jî dijberî tawankarên ko sizayê mirinê li ser hatibû danan carina heta mirinê şer dikir. Ev şer piranî di hindek qad an erînayan da dihat kirin û xelkekê zehf mîna temaşavanan lê dinihêriyan. Ji dema Komara Romê heta Împeratoriya Romê ev şer li gelek bajaran dihatin kirin.
Cers, Hérault
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Transatlantîk
Û her wiha ji tiştên ku Atlantîkê derbas dikin (ji Amerîkaya Bakur ber bi Ewropayê ve diçin) re jî transatlantîk tê gotin.
Ûrûguay
Çem
Río de la Plata teva Okyanûsa Atlantîk dibe. Cîh lê tal dibe devokê herî mezina dine pêk tî ne.
Gel
Ûrûguay bi piranî, bi 88%, ji kesên ewropî yê koçkirî, 8% mestîzan û xulamên afrîkî yên ku hatin anîn de pêk hatî ye. Gelê xwe yê ji Ewropayê hatî: spanî, îtalî, îngilîz, portûgalî, rûs, îrlendî, fransî ne. Dimatiyên, anku, mirovên resas ên Ûrûguayê (charrúas, guanaes, yaros û chanaes in.
Tîkegoşt
Hostayên dîwaran jî ev nav ji batiyên zarokên lawîn (gun) girtine, lewra ji batiyên lawikan re tîke tê gotin. Ev nav wekî têgînekê derbasê pêjgeha kurd jî bûye, pirranî bo pîvana goşt tê bikaranîn. Ango divê goşt ne mezin, ne jî biçûk, bi qasî tîkeya hostayên dîwarê, yan batiyên zarokê be.
Mawerdî
Fiqihnas û hedîsvanê bi nav û deng e. Perwerdehiya xwe pêşî li Besreyê kiriye û piştî wê li Bexdayê berdewam kiriye. Tê gotin ku bavê wî karê ava gulan dikir, loma bi navê Mawerdî hatiye naskirin.
Coco Martin
Destpêka Jiyanê
Coco Martin li Sampaloc, li navçeya Manila hatiye dinê. Ew cahilvanek Nazareya Reş e. Di salên zaroktiya xwe de, ew bi gelemperî çû cem dêra Quiapo bi dapîrê xwe re ji bo rêberiya ji Nazarene Reş digere.
Masseilles
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan statîstîkên gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Çors
Çors ( an jî ), gundekî ser Pilêmoriya Dêrsimê ye. Gund ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Nokleon
Di fîzîkê da, nokleon navê komê yê du baryonan e: notron û proton. Ev herdu ji pêkhateyên navok a atomê ne û heta salên 1960an wekî keriyên hîmanî dihatin hesibandin. Wî çaxî karlêkkirinên wan (ko niha dibêjinê karlêkkirinên navnokleonî) wekî karlêkkirinên bihêz dihatin hesibandin. Niha ew wekî keriyên pêkhatî dihên dîtin ko ji kuarkan û gluonan pêkhatine.
Lurî (kurdî)
Bi rastî ev navekî alternatîf ê kurdiya başur e. Kurdên feylî li Îlam (Piştî Kûh), Kirmaşan û Xaneqînê xwe wek lur û her çiqas bi devokên herêmî yên kurdiya başur biaxivin jî wan jî wek lurî binavdikin. Dibe ku sedema vê binavkirina xwemalî binavkirina tevayî ya kurdên şiî ji aliyê farisan ve be. Faris kurdên şiî bi tevayî wek lur an lek binav dikin.
Lucius Tarquinius Superbus
Dawiya Seltenatê
Çirûskê ketinê bûyereke tecawizê destpêkir. Kurê key Sextus bi kêrekî dest direjî jina Lucius Tarquinius Collatinus, Lucretiayê kir. Lucretia heman demê de biraziya Tarquinius Priscusê bû. Piştî tecawizê Lucretia ji şerma bûyerê xwe kuşt. Bû sembola namûsê dayikedariya Romayê. Lucius Iunius Brutus(sonda tola Lucretiayê xwaribû) û Lucius Tarquinius Collatinus vê trajediyê ji bo hilweşandina keyaniyê emilandin. Her du di b.z. 509 de xwe wek konsûlên yekem îlan kirin. Lê key vê yekê wusa zû qebûl nekir. Piştî sirgûnkirina xwe key hin bajarên Etrûskan re hevbendiyan kir. Ew bajar, bajarê Cerveteri, bajarê Tarquinia û bajarê Veii bû. Hemû bi hev re erîşê Romayê kirin lê di Şerê Arsiayê da têkçun. Piştî vê şerê sala b.z. 508 da key, keyê Chiusi Lars Porsennayê jibo destxistina Romayê qayîl kir. Di gorî çavkaniyên cuda du encamên vê şerê çêbû ya pêkan ew e ku Lars Porsenna di vê şerê de serket û Roma kete bin kontrola Etrûskan.
Ensabu'l-Ekrad
Ensabu'l-Ekrad an jî Ensab Elekrad (erebî: أنساب الأكراد‎, Ansab al-Akrad) (kurdî: "Jêderka Kurdan" an jî "Nifşê Kurdan") pirtûka dîroknasê kurd a Dînewerî ku li ser kurdan nivîsiye. Di derbarê kurdnasiyê de pirtûka herî pêşîn e.
Di sedsala nehan de hatiye nîvîsandine lê ji ber sedemên nediyar hatiye veşartin. Her weha, yan sedemên siyasî an pirtûk dêje çîvatiya Herema Kurdistanê. Pirtûk nehatiye wergerandin tu zimanî.
Merge
Qalikên fringiyan tên girtin, ji hundirê wan tê çêkirin. Li Kurdistanê gel pirranî bi xwe çêdikin, nakirrin. Ji mergeyê jî mirov dikare ketçapê çêbike.
Fistîk
Fistîk, bûkinkê xar , mişkexore an fisos (Vormela peregusna) , cureyekî kûzeyan (Mustelidae) e.
Kamyon
Serpêhatiya kamyonê
1'ê kewçêrê 1896, Gottlieb Daimler, damezirênerê fîrmaya Daimler Motor li Cannstatt a nêzîkê Stuttgart, yekemîn kamyonê çêdike ki navê wê „Phönix“ bû.
Dêrik, Gimgim
Dîrok
Dêrika Gimgimê, Dêrika Moxiliyan an tenê Dêrik jî dibêjin. Lêkolînek bi zanistî nehatiye kirin.
Sinspelt
Sinspelt şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Sêrêgir
Di serêgir de gelek bavik di dijin.
Selekun
Selekun gundek e sirnaxê ya, hata 1983'yan nêzîka 35 mal bûn. Dûv ra ji ber ku sîstema feodal û zilm û tahdadariya dewleta Tirkî xira bû. Ji ber wilo niha gundiyên Selekun û Serê Gir li dinyayê vala bûne (le stambole u almanya).
Kroatya
Erdnigarî
Ew li rojava û başûrê rojava bi Îtalyayê re sînorek deryayî parve dike. Paytext û bajarê herî mezin ê Kroatya, Zagreb, bi bîst wîlayetan yek ji beşên bingehîn ên welêt pêk tîne. Welat qadek 56,594 kîlometre çargoşe (21,851 mîl çargoşe) vedigire, nifûsa nêzî 3,9 milyonî dike.
Keleh, Xesxer
Keleh, gundekî girêdayî navçeya Sêrtê Xesxêrê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye şewitandin.
Tyin
Tyin, goleke di nava sinorê parêzgeha Opplanda Norwêcê de ye.
Qirdim
Qirdim, gundekî ku bi ser navçeya Pilemora Dêrsimê ve ye.
Clapiers
Clapiers, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Dibistana Gûranî
Navenda vê kevneşopê bajarê Sineyê, li erdê Mîrgeha Erdelanê bûye. Ev dibistan e ku ji aliyê Ûsiv Yaska ve (m. 1638) hatibûye damezrandin. Ji sedsala 17'em şûnde kurdên hewramî (Kelawspî) û serzavaya kurdî ya hewramî (gûranî) di Mîrgeha Erdelanê de roleke mezin dilîzin û heya hewramî dibe zimanê dadgehan. Dîsa mîrên Erdelanê dibin destekdanê wêjeya hewramî ya ku di vê demeyê de bi awayeke giring pêşvedikeve. Dibe ku ji vê yekê di qesrên Babanî de Erdelan wek "welatê/dewleta gûranan" hatibûye binavkirin.
Owen Chamberlain
Jînenîgarî
Li heman zanîngehê sala 1958î dibe profesor. Sala 1959î bo demekê li Harvardê dixebite. Sê caran evînmarî bûye (zewiciye). Sê keç û lawekî wî çêbûne.
Martin Lewis Perl
Malbata wî Cihû bûye û ji Poloniyên Rûsyayê bûye. Sala 1948î enstîtuya polîteknîk a Brooklynê bidawî kiriye. Wî kariyera xwe li zanîngeha Michiganê kiriye. Li Stanfordê xebat û lêkolîn kiriye.
Hilary Hahn
Kemana wê
Modela kemana Hilary Hahn ya ê hostayê îtalî Guarneri del Gesù ye, lê Jean-Baptiste Vuillaume (hostayê fransî, bi dû wî de) ew keman 1864 çêkiriye. Kevanên wê modêla sedsala 19 ne. Têlên wê ji ên Domînant in û têla Mî ji modêla Pirastro-Zêrîn e.
Dîskografî
Filmmusik The Village – Das Dorf
Xwê
Xwê, solin mîneraleke xwezayî ye, bo bitehmkirina xwarina mirovan e. Di pêjgehan de cihekê sereke digire. Ji natrîûmklorîdê pêk tê. Zêde xwarina wê dikare ziyanê bide organîzmaya mirov.
Sydower Fließ
Sydower Fließ şaredariyeke navçeya (Landkreis) Barnim li Brandenburg, Almanyayê ye.
Miradxanê Bazîdî
Herwiha Mirad Xan di vê malikê de bi awayek vekirî dibêje, min ev destan sala 1190ê koçî nivîsiye. Ev sal beremberî sala 1776an a salnameya zayînî ye.
Mîr û wezîr hemû rabûn Lawik dîtin û înabûn Li ser textê mîr danabûn Şah û wezîr li pêş westabûn
Romanya
Niştecihbûna li cihê ku niha Romanya ye di Paleolîtîka Jêrîn de dest pê kir, bi tomarên nivîskî yên ku padîşahiya Dakyayê, fetha wê û dûv re latînîbûna wê ji hêla Împaratoriya Roma ve piştrast dibe. Dewleta Romanya ya nûjen di sala 1859-an de bi riya yekitiyek kesane ya Mîrekiyên Danubî yên Moldavia û Wallachia hate damezrandin. Dewleta nû, bi navê fermî Romanya ji sala 1866 de, di sala 1877 de serxwebûna xwe ji Împaratoriya Osmanî bi dest xist. Di Şerê Cîhanê yê Yekem de, piştî ragihandina bêalîbûna xwe di 1914 de, Romanya bi Hêzên Hevalbend re ji sala 1916-an de şer kir. Piştî şer, Bukovina, Besarabia, Transylvania û beşek ji Banat, Crișana û Maramureș bûne beşek ji Padîşahiya Romanyayê. Di Hezîran-Tebaxa 1940-an de, di encama Peymana Molotov-Ribbentrop û Xelata Duyemîn a Viyanayê de, Romanya neçar ma ku Besarabya û Bukovina Bakur bide Yekîtiya Sovyetê û Transîlvanyaya Bakur jî bide Macarîstanê. Di Mijdara 1940-an de, Romanya Peymana Sê alî îmze kir û, di encamê de, di Hezîrana 1941-an de li ser milê Axis ket şerê Cîhanê yê Duyemîn, heya Tebaxa 1944-an li dijî Yekîtiya Sovyetê şer kir, dema ku ew tevlî Hevalbendan bû û Bakurê Transylvania vegerand. Piştî şer û dagirkirina Artêşa Sor, Romanya bû komara sosyalîst û endamê Pakta Varşovayê. Piştî Şoreşa 1989-an, Romanya dest bi veguherînek ber bi demokrasî û aboriya bazarê kir.
Romanya welatek pêşkeftî ye ku xwedan aborîyek bilind e, di Indeksa Pêşkeftina Mirovî de di rêza 53yemîn de ye. Ji hêla GDP-ya navî ve xwediyê 47emîn aboriya herî mezin a cîhanê ye. Romanya di destpêka salên 2000-an de mezinbûna aborî ya bilez dît; aboriya wê niha bi giranî li ser xizmetguzariyan e. Ew bi navgîniya pargîdaniyên mîna Automobile Dacia û OMV Petrom hilberîner û hinardekarek netîce ya makîneyan û enerjiya elektrîkê ye. Romanya ji sala 1955an û vir ve endamê Neteweyên Yekbûyî ye, ji sala 2004an ve endamê NATOyê ye û ji sala 2007an ve endamê Yekîtiya Ewropî (YE) ye. Piraniya nifûsa Romanyayê ji etnîkî Romanî ne û ji aliyê olî ve xwe wek Xirîstiyanên Ortodoks ên Rojhilatî didin nasîn, bi zimanê romanî diaxivin. Dêra Ortodoks a Romanî dêra herî mezin (û kevneşopî) ya welêt e.
Clermont-l'Hérault
Clermont-l'Hérault, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Qizil Rebat
Qizil Rebat, bajarok û nahiye bi ser navçeya Xaneqînê ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Dingzhou
Dingzhou, bajarekî di asta wîlayetê de ya welatê Çînê ye û di herêma  Hebeiyê de cih digire.
Kamelot
Kamelot qesr û keleha efsanewî ye wê bi Key Arthur tê têkildarkirin. Destana Key Arthur derbarê gelek kesan e ku meriv dibêje ewna li vir dijîtin.
Saint-Nicolas-des-Biefs
Saint-Nicolas-des-Biefs, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Colombières-sur-Orb
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Busa dibistanê
DiBus, busa dibistanê busa ku xwendekaran dibe dibistanê û tîne ye. DiBus kurtkirina busa dibistanê ye. Busên dibistanê, busên xwerû bo veguhastina xwendekaran in.
Bleialf
Bleialf şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Qûrîceova
Qûrîceova gundekî Sûrgiyê yê bi ser Muhacîra Melediyê ve ye.
Îtalya
Dabeşkirina îdarî
Li gorî gotina nû ya makezagona 1948’an, Îtalya ji şaredarî, parêzgeh, bajar, herêm û dewletê pêk tê. Şaredarî, parêzgeh, bajarên mezin û herêm organên serbixwe ne ku di makezagonê de ray û erkên xwe yên xweser diyar kirine.
Parastin
Hêza Parastinê ya Îtalyayê ji Artêş, Hêzên Deryayî, Hêza Hewayî û Carabinieri pêk tê. Polîsê Malî, Guardia di Finanza, korseyek leşkerî ye ku girêdayî Wezareta Darayî ye.
Ebtîh
Ebtîh, Ebtîḧ, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.
Komek
Komek, bi romî navê wê kirine İkizbaşak, gundekî ser Dîvrîgiya Sêwasê ye.
Felix Bloch
Di dema şerê cîhanî yê duyem de li ser wizeya atomî radiweste û lêkolînan dike. Piştre bala xwe berdide îndûksiyon, rezonansa nukleer, rezonansa manyetîk û bipêşxistina teknîkên dîmengiriye hwd.
Lîsteya bajarên Kanadayê
Bajarên parêzgeha Newfoundland and Labrador
Tenê sê bajarên parêzgehê heye.
Bajarên Parêzgeha Northwest Territoriesê
Paytexta Herêmî ya parêzgeha Northwest Territoriesê
Saint-Plaisir
Saint-Plaisir, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Iresî
Iresî, gundekî girêdayî Navçeya Dêrsimê Nazmiyeyê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Taweşeht
Taweşeht, taweya şehtê xwarineke rûnbirêşkê ye. Di orjînalê de ji goştê bihestî yê erzan dihatiye çêkirin, lê niha ji pîrzolayê ye.
Mihemedê Gavan
Hin nimûneyên ji hunera wî
Hejmarek ji van stran û dîlokan, Radyoya Kurdî ya Qehîreyê di salên 1958-1967an de diweşandin.
Omeriyan
Herêm di navbera Nisêbîn, Midyad û Mêrdînê de ye û Mehsertê di nava herêm de ye. Omeriyan ji 99 gundan pêk tê û li gor tixûbên ku dewleta tirk avakiriye hatiye winda kirin.
Ziman
Çêbûn û pêşketina zimên
Ji ber ku jiyana mirovên destpêkê pêşket û di komên biçûk de jiyan kirin lewra neçar man ku gelek dengan derxin. Pêwîste ku mirov bizanibe ku ziman ne tenê li ser bingehî dengan derketêye, lê belê li rex deng, gelek hêman û nîşanên cuda hebûn. Girîngiya hereketan gelek hebû. Em vê yekêjî heya niha di hemû civak û zimanan de dibînin, ji ber ku arîkariya me ji bo danasîna tiştekî, peyvekî, navekî, pîvanekî û gelek wate û awayên ku em dixwazin bidin nasîn. Bi taybet jî hereketên destan, çavan û serî, ev hereketana li gel hemû gelan heye, û hemû kes dikarê bikar bîne, mînak: demê ku tu tiştekî naxwazî, tu serê xwe paşvadibî yanjî tu destê xwe didî pêş xwe.
Destpêka peydabûna zimên
Heta niha ji bo şarezayan nediyar e ku cara yekem mirov li ku dera cîhanê peyda bûne yan ji wir çûne ku û li ku niştecih bûne? Ya ronî û eşkere ew e ku mirov di li cihekî jiyane û bi zimanekî axivîne. bi derbasbûna demê hêdî hêdî zêde bûne, bi neçarî ber bi vî alî û wî aliyê cîhanê ve çûne û berbelav bûne. Bi vî awayî wekî civak, kom û deste hatine dabeşkirin. Her komekê jî ji xwe re şêwe û zimanekî taybet peyda kiriye. Hemû zimannas li ser vê li hev dikin ku ziman di destpêkê de sade bûye û dibêjin ku ziman ji dengê ba, baran, giyandar (jîndar) û kar û tevgera mirovan derketiye holê; paşê ku mirov bi pêş ketine û şaristanî bi dest xwe ve anîne, zimanê wan jî bi pêş ketiye. Ew şareza li gorî bîr û baweriyên xwe dengên ku di zimanê kurdî de hene bi vî awayî rave dikin: kalîna mîhê, lorîna gur, heftîn (hewtîna)a se, hêrîna bizinê, nirîna şêr, şêyîn-hîrîna hesp, waqîna rovî, qareqara mirîşkê, qebîna kewê, xuşîna avê, vizîna bayê, gurmîna topê, teqîna tifingê, çîkîna cûcikê, çîrîna derî, kilîna meşkê, xirçîna zebeş, zimîna pê, hirîna ewran, mewîna pîsîkê û hwd. ku di kurdî de mînakên bi vî awayî pir in. Tê zanîn ku mirovan di destpêkê de nekariye binivîse û alfabeyek jî ji bo nivîsandinê tune bûye. Dîroka alfabe û nivîsînê nayê zanîn lê wisa tê xuyakirin ku yekem xet nivîs pir sade û zakokane bûye û ji wê xetê re "Xeta Wêneyî" hatiye gotin. mirovan bi xêzkirina wênayan helwesta xwe ji hev re diyar dikir. Hêdî, hêdî di nava neteweyan de xet guheriye û jê re alfabe hatiye diyarkirin û navê "Alfabeya bizmarî" lê hatiye kirin. Bûyerên şerên xwe li ser kevir û zinaran bi vê xetê kolane. Xetên bizmarî yên îranî jî hemû xetên bizmarî yên Babîl û Aşûrî sadetir û xweştir bûne û her wiha cudahiyeke mezin di nav vê xetê û xetên navborî de hebûne. Çima ku gelê îranê alfabeya bizmarî ya babîlan guherî û elfabeyeke bi rêk û pêk damezirand. Ew kevirên nivîsî ku li Textê Cemşîd, Bêstûn, Hemedan û hin cihên din ên Îran û Kurdistanê hatine dîtin, nimûneyên ji wan xetên bizmarî ne. Hemû kevirên nivîsandî yên dema Hexamenişiyan bi xetên bizmarî hatine nivîsîn ku alfabeya wan 36 tîp in. Diyakonof di perawa "Dîroka med" de dibêje: Pêkanîn û şêwenivîsîna kevirên nivîsandî yên parsiya kevin bi taybetî dema ku mirov wan li çend beşan par dike derdikeve holê ku wan alfabeya xwe ji babîl û îlamiyan wernegirtiye, dibe ku wan ji ûrartûyan xwestibe. Ev yek jî nîşanî me dide ku parsiyan tîpên bizmarî ji medan wergirtine. Diyar e ku zimanê medan bandoreke mezin li ser zimanê parsî kiriye û bi vê yekê re mirov dikare bibêje ku û bi v3e yekê re mirov dikare bibêje ku wan alfabeya xwe jî ji medan wergirtiye. Lê heta niha kevirekî ku bi tîpên medî hatibe nivîsîn peyda nebûye ku vê rastiyê derxîne holê.
Zimanên hind û ewropî
Zimanên Hind-Ewrupî ku ki Asiya navîn heya beravên Rojavayê urupa,ev beşa di hindirê xweda dibê dû perçe,
Le Moulinet-sur-Solin
Le Moulinet-sur-Solin, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Corneilhan
Corneilhan, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Swêd
Komên etnîkî
Li Tornedalen, ku li ser sînorê bi Fînlendayê re li bakur-rojhilat û li bakur-rojavayê wêdetir ber bi Gällivare ve, herêma zimanê fînî ye û xwedî dîrokek e ku ji swêdî wêdetir diçe. Fîniya Tornedalî jê re meänkieli dibêjin. Piraniya axaftvanên fînlendî koçber an neviyên koçberên ku di salên piştî Şerê Cîhanî yê Duyem de ji Fînlendayê hatine û piraniya wan li bajarên pîşesazî yên li başûr û navenda Swêdê dijîn.
Dîn
Di salên piştî Şerê Cîhanî yê Duyem de, Swêd koçberiyek mezin û cihêreng wergirt, ku di heman demê de dîmena dînî jî guherand. Dînên wekî yê katolîk, yê ortodoks, îslam, bûdîzm û hindûîzm bûne hindikahiyên girîng, lê ya herî mezin hîn jî dêra luterî ya evangelîst e.
Dîroka destpêkê
Di vê heyamê de avhewa sartir bû û vê yekê cotkar neçar kir ku di zivistanê de heywanan di hundurê xwe de bihêlin, ku ev bû sedema peydabûna stokên zibilê ku piştre ji bo başkirina axê bi rêkûpêk were bikar anîn.
Di 1397 de, sê welat Norwêc, Denmark û Swêd di bin yek padîşah de bûn yek. Yekîtiya Kalmar ne sendîkaya siyasî, lê sendîka karmendan bû û bi rêya wê 15. sedsal t Swêd hewl da ku li dijî hukûmetek navendî ya Danîmarkî ya di bin keyê Danîmarkî de li ber xwe bide. Swêd di 1523 de ji Yekîtiya Kalmar veqetiya, dema ku Gustav Eriksson Vasa, ku paşê wekî Gustav I yê Swêdê tê zanîn, taca Swêdî ji nû ve ava kir. Li vir beşeke li ser dawiya serdema navîn winda ye
Dizik
Dizik an jî Dizike, gundekî girêdayî Navçeya Dêrsimê Nazmiyeyê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Coulobres
Coulobres, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Erfî'
Erfî' , gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.
Boziya
Boziya, gundekî girêdayî Navçeya Dêrsimê Nazmiyeyê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Kemaledîn Farisî
Kemaledîn Elfarisî ji bajarê Tewrêzê ye. Wî kitêba Îbn Heysem a Optîkê şerh kiriye. Xênc ji wî wekî din jî gelek kitêb nivîsiye.
Mawetan, Hacî Omeran
Mawetan, gundekî bi ser Hacî Omeran a navçeya Çomanê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Omerî (eşîr)
Navdarên Omeriya
Abbas Alkan
Jan Dost
Silêman Demir
Şerîf Omerî
Hemze Zerînî
çûyîna hemze bi tîma netewîya îranê
pîştî şeş meha hemze ji alîyê sêt kuwîç hate tîma netewî ciwana. pîşî yê hemze gelekî ne didane lîstînê lê paşê di kupa cihanê a hindê da çu û lîstîk wanekî serke bû ku hertim fîks dilîst. piştî pêşbirkên kupaya cihanî ya ciwana li hîndê ji alîyê park kimon hat tîma netewî ya mezînan û heya niha ji têda dilîze û gelekî jî serketî ye.
şanazîyên hemze yên şexsî
1.lîstîkwanê herî baş a AVC kapê 2.duyemîn îspekêr a hilbijartîna kûpa cîhanê ya japonê 3.sêyemîn pohananerê şampiyona japonê
Komara Agiriyê
Ala
Al yekem carî di dema tevgera ji bo serxwebûna Kurdistanê ji Împeratoriya Osmanî de xuya bû û dişibe guhertoyek berê ku ji hêla rêxistina Xoybûn ve hatibû afirandin, di serhildana Araratê ya 1930 de çalak bû, û di dema 1927 de ji hêla Komara Araratê ya veqetandî ve hat daliqandin. –1931.
Verzeqan, Verzeqan
gundekî ser bi navenda bajarê Verzeqan li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Millienhagen-Oebelitz
Millienhagen-Oebelitz şaredariyeke navçeya (Landkreis) Vorpommern-Rügen li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Rêzimana farisî
Halê eltezamî û emr
Bi farisî wek حال التزامی(halê eltezamî) û حال امر(halê emr) tê nivîsîn.
Ebdurehman Sûfî
Ebdurehman Sûfî (farisî: عبدالرحمن صوفی, jdb. kanûna pêşîn 903 – m. ) stêrnasê fars yê sedsala 10an e.
Cîhana Rojava
Cîhana Rojava an hema bi kurtî Rojava zaravek e ko li demên cida û deravên cida dikarit gelek ramanên cida bidit.
Brilon
Brilon, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Nordrhein-Westfalenê ye.
Banî, Milazgir
Axwêran, gûndeke bi ser navçeya Milazgir a Mûşê ve ye.
Dazwanî
Dîrok
Dîroka Dazwaniyan bi kombûna eşîreke cihû û yewnanî dest pê kir. Ji ber ku eslê xwe bindest bûn di xelîfeyê îslamê. Ebbas El Dazwan, kurê Osman El Dazwan, serkêşiya êrîşa li ser Ereb/Mehelmî ku nû li Kurdistanê bi cih bûne, kir (bi texmînî 370 Ereb û sê Dazwanî mirin). Ji ber qetlîama ku li hemberî Mehelmîyan pêk anîn, hebûna xwe winda kirin bûn karker û cotkarên asayî. Li bajarên wek Wêranşar û Mêrdînê di bin destê generalên Milan de hatin bikarkirin.
Yewnanistana kevnare
Serdema arxaîk
Serdema arkaîk bi Şerê Farisî li dijî Împeratoriya Hexamenişî diqede. Di van şeran de, hin ji bajar-dewletên yewnanî dibin yek da ku şerê êrişên farisan li Yewnanistan bikin. Du şahanşahên, Daryûsê Mezin û kurê wî Xeşeyerşa I, bi artêşên mezin êrîşî Yewnanistanê dikin. Yewnaniyan êriş şikestin. Du ji bajar-dewletên yewnanî yên herî bi hêz pêşengiya bajarên din ên yewnanî kirin ku li hember farisan li ber xwe didin: Atîna û Sparta.
Serdema Romê
Roma hembera seleukiyan jî serkeftî bû. Bi alîkariya bajarên Anatoliyayê jî, Romê 192 b.z.–188 b.z. de seleukî bin xistin. Romê li wê serkeftina şûnda xakên anatolî bi piranî dest xwe xistin. Paş makedon jî di 168an berî zayînê de bin xistin, Romayê yek bi yek xakên Yewnanistanê dest xwe dixistin. Di 146an berî zayînê de Yewnanistan êdî bi tûnî hundira Romayê bû. Di wê demê de Romê dîsa Kartacayê di Şerê Pûnîk ê sêyem de di 150–146 berî zayînê de bin xistin.
Armentières-sur-Ourcq
Armentières-sur-Ourcq, komunekî departmena Aisneê li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Tevîl, Verzeqan
Tevîl gundekî ser bi navenda bajarê Verzeqan li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Xanedana Xia
Xanedana Xia, xanedaneke niv-efsanevî ye ku di navbera B.Z. 2200 - B.Z. 1800an de li Çînê hukumdar bû. Delîlên dîrokî hebuna hebûna Xanedana Xia piştrast na ke.
Teşîreşkê biçûk
Teşîrêşkê biçûk, teşîreşkê biçûk an bangovik (Falco naumanni), cureyekî şimqaran (Falco) e.
Ian Somerhalder
Ian Joseph Somerhalder an ji Ian Somerhalder (jdb. 8ê kanûna pêşîn 1978 li Covington, Louisiana) aktorekî amerîkan e.
Qeyxaneya Mêrdînê
Berê ji bo jinên ducanî ne (hemîle) dihat çêkirin, lewra dims ji aliyê şekirê tiriyê ve (glukoz), zerika hêkê jî kolesterîna baş ve, dewlemend e.
Keleha Hewlêrê
Keleha Hewlêrê, (bi soranî: قەڵای ھەولێر Qelay Hewlêr) keleh û niştecihekî dîrokî ye ku li ser gireke çêkirî hatiye avakirin. Keleha Hewlêrê yek jingehên herî kevnê cîhanê ye ku dîroka kelheyê vedigere 6000 salên berî niha. Keleha Hewlêrê di 2ê nîsana 2019an de ji aliyê NASAyê ve hatiye diyar kirin dibe ku Keleha Hewlêrê wargeha herî kevintirîn a li cihanê ye ku bi domdarî mirovan lê jiyan kirine û neterikandine. .
Tomarên dîrokî yên pêşîn
Hewlêr yekem car di çavkaniyên edebî de li derdora sala 2300 berî zayînê di arşîvên Eblayê de dixuyê. Li gorî Giovanni Pettinato di du tabletan de wekî Hewlên wekî Irbilum hatiye binavkirin.
Paşê key Erridupizir ku keyekî Gutî bû di sala 2200ê de bajar bidest xist.
Forges, Charente-Maritime
Forges, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Bahattin Karakütük
Nûçegihaniya dîplomasiyê
Baha her tim bahs dikir ku ew herî zêde di wê demê de rojnamevantî hîn bûye. Li hemberî pirsa “çima” jî, wî ev bersiv dida : “Çimkî herî zêde di wê demê de min ji polêsan lêdan xwaribû.” Bahayê ku li wê derê rojnamevaniyê hîn dibe, pişt re bi gotina wî “tenê ji ber zanîna wî ya îngilîzî” derbasî nûçevaniya dîplomasiyê dibe. Baha, wekî nûçevanê rojnameya Özgür Gündemê, dîplomasiya Enqerê dişopîne û nûçeyên xwe bi navê Bahattin Karakütük diweşîne. Baha hingê di rojnameyê de nûçevanê yekane yê dîplomasiyê ye. Ji ber ku ew ji her dîplomatî pirsgirêka kurd dipirse, ji aliyê nûçevanên rojnameyên din ên di nav dîplomasiya Enqerê de wekî “Kurdperest” tê gazîkirin.
Karakutuk ji hêla hêzên tarî ve tê revandin
Tevî derketina rojnameya Özgür Gündemê, li hemberî rojnamevanên kurd polîtîkaya çavtirsandinê bi dijwariyeke ku heta hingê nehatibû dîtin, pêk dihat. Heta sala 1994an, ji 30î zêdetir rojnamevan û belavkarên kurd hatin qetilkirin. Di wê demê de Baha bi baweriyeke xurt rojnamevaniya kurd didomîne û ji ber vê yekê jî ev tewr dibe sedema revandina wî. Piştî revandina wî, ji bo Baha çi ji Tirkiyê çi jî ji derve saziyên mafên mirovan û saziyên çapemeniyê dikevin dewreyê û dest bi kampanyayeke mezin dikin. Bi saya wê kampanyayê, Baha bi şertê ku careke din nexebite tê berdan. Lê belê Baha tevî hemû êrîş û binçavkirinan xebatên xwe didomîne. Baha bi dorê ji bo rojnameyên Özgür Ülke, Yeni Politika, Demokrasi, Ülkede Gündem, Özgür Bakiş, İkibinde Yeni Gündem, û ji bo Yedinci Gündemê xebitî û li ser dîplomasiyê qunciknivîs nivisandin.
Projeya bernameya ROJNAME
Wî bernameyeke rojane, bi du zimanan, û bernameyeke nûçe-aktuel dixwest. Diviyabû bername niha heftiyê 5 roj bihata weşandin, lê piştre jî wê bibûya 6 roj. Baha terza ku ji bo bernameyê amade kiribû, tevî spot û flaş û manşeta xwe, ev bername wekî rojnameya televîzyonê pêşkêş dikir, ji ber wî navê bername jî wê bibûya ROJNAME. Tevî ku “ROJNAME” berhemeke nivîskî be jî, Baha li vî navî maneyên din bar dikirin: Yanî ji ROJ TV name. Her hêmana bernameyê wê xwerû bûya. Ji bo jenerîka bernameyê, Baha li Londonê bi pisporekî re lihevhatinekê pêk anî û ji bo şiklê wê jî tevî grafîkeran bi rojan xebitî. Bernameya Baha ROJNAME, li 2yê adarê hatibû dinyayê. Hem jî bi pêşkêşvaniya Baha ku bê dilê xwe rih û porê xwe qusandibû. Bultenên nûçeyan jî tê de, Baha bi tu awayî pêşkêşvaniya bernameyên xwe nedikirin, lê bernameya ROJNAMEyê ji ber ku bi dilê wî bû, êdî dikaribû pêşkêş bikira. Baha heta ku dawî li jiyana xwe anî, her tim hevalên xwe teşwîqî baştir çêkirina bernameyan, baştir nivîsîna nûçeyan dikirin. Wî her tim nalet dianî li wê rewşa ku ew mecbûrî jiyana xerîbiyê kiribû. Hempîşeyên Baha yên di medyaya kurd de pê re dixebitin, wê li bîranîna wî xwedî derkevin.
CERN
Welatên berendam in
Xuyakerên din(ALICE, ATLAS and CMS), jibo lihevqelibandin û lihevxistina Yonan û berhemanîna Plasmaya Quark-Gluon jî, tên bikaranîn û heya niha ew karîne di germahiya zêdetir ji 10 tirilyon dereceyan da, pilasmaya Quark-Gluon’ê, çêbikin.
Sûr Rûsta
Sûr Rûsta, gundekî ser bi navenda bajarê Benabê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
VY Canis Majoris
VY Canis Majoris stêra tewrî mezina tê zanîn e. Gorî hesabên tên kirin çapa wê 1800- 2100 carî ya rojê ye. Eger ew li şûna rojê bûya, hînga wê yê cîhekî heta Keywanê bigirta. Çapa wê 200.000 carî ya dinê ye. Eger çapa dinê 1 mm bûya, hînga çapa VY Canis Majoris ê 200 metre, ya rojê jî ê 1,8-2,0 metre bûya.
Ebas Mehmûd Eqad
Karên wî
Ji karên wî yên herî navdar ev in: "Sara", "Ellah" û "Elebqeriyat".
Rûşt Bozorg
Rûşt Bozorg, gundekî ser bi navenda bajarê Benabê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Lîga Keltan
Endamên berbiçav û berê
Hin endamên navdar ên Lîga Keltan Plaid Cymru, Gwynfor Evans, dîroknas û nivîskar Peter Berresford Ellis, û Winnie Ewing ji Partiya Neteweyî ya Skotlandî bûn.
Payeyên di nav Lîga Keltan de
B(retonî), C( Kornî), I(Îrlendî), M(anks), S(kotlendî), W(alesî)
Warşeng
Warşeng, gundekî bi ser Hacî Omeran a navçeya Çomanê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Şerefabad, Verzeqan
Şerefabad gundekî ser bi navenda bajarê Verzeqan li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Escallonia
Escallonia ji cinsekê riwekên famîleya eskalonyayan (Escalloniaceae) re tê gotin. Ev nav cara pêşîn ji aliyê Robert Brown ve, di Barthélemy Charles Joseph Dumortier (1829): Analyse des familles des plantes: avec l'indication des principaux genres qui s'y rattachent: 35, 37'ê de hatiye binavkirin. Di vê çînê de 147 cure hene.
Glomerul
Erkê glomerulê
Erkê sereke yê glomerulê di gurçikan de parzûnkirina plazmaya xwînê ye. Glomerul mîna amarekî bêjingê ye. Çawa ko tiştên hûrik di bêjingê de derbas dibin û yên gir li ser bêjingê de dimîne, herwisa madeyên hûrik ên nav plazmaya xwînê jî di glomerulê de derbas dibin lê proteînên gir û xaneyên xwînê derbas nabin.
Murathan Mungan
Murathan Mungan (jdb. a li Stenbolê ) nivîskar, nîvîskarê şanoyê û helbesvanekî naskirê ji Tirkiyê ye.
Jînenîgarî
Murathan Mungan di sala 1955a li Stembolê ji dayîk bû û li Mêrdînê mezin bû. Ji aliyê bav de ji malbatek kurd-ereb e. Ji bo ku lawê wî ji ber nasname û koka xwe rastî astengî û çavsorayiyan ji aliyê tirkan û dewleta tirk neyê, bavê Murathan li wî qedexe dikê ku bi kurdî bipeyivê. Bi vê yekê Murathan ji çûkaya xwe de di nav hevûdû qebûlnekirin û berberiya çandî mezin dibê.
Bonn
Bi taybetî li ser herêma hikûmetê û avahiyên dewletê bi pevguherandina paytexta Berlinê mezin hatiye guhertin. Deutsche Welle, Navenda Peymana Navnetewî ya Bonnê û rêxistinên din ên sektora gelemperî ya taybet ji bo vê derdorê bicih bun. 18 yekîneyên girêdayî yên li ser veşartina "Kampûsa NY" ya Neteweyên Yekbûyî li bajarê dîsa bi awayekî fermî xebatên xwe li ser pirsan di Tîrmeha 2006'an de dan dest pê kirin.
Bajar û Navçeyên Cîranî
Niederkassel, Troisdorf, Sankt Augustin, Königswinter, Bad Honnef, Remagen, Wachtberg, Meckenheim, Alfter û Bornheim cîranên bajarê Bonnê ne.
Arboy
Arboy ( bi  tirkî: Taşköy ) gundekî girêdayî navçeya  Nisêbîn a girêdayî Mêrdînê  ye.
Tecawiz li dêra katolîk
Destavêtina navneteweyî
Lêbelê, di sala 2010-an de bala ku li ser DYA bû çû Ewropayê.
El Salvador
Li 2019, Keşîşê El Salvador ê yê bi navê José Adonay Chicas Campos di dadgeheke tawanan de ji ber destavêtina zarokan sûcdar qebûl kir û 16 sal cezayê girtîgehê lê hat birîn.
Meksîk
Keşîşê Meksîkî navdar ê bi navê Marcial Maciel tecawiz li 60 zarokan kiribû û 3 ji wan hemza kiribû û bi her yekê re 2 zarok hebûn.
Amrîka
Di 19'ê Çileya 2023'an de keşeyekî bi navê Tîmothy Evans ji ber ku ji sala 1998'an heta sala 2003'an zêdetirî 100 caran tecawiz li zarokekî kiriye sewqî dadgehê hat kirin. Tecawiz dema ku zarok 13 salî bû dest pê kir û di 18 saliya xwe de bi dawî bû.
Awstirya
Di Mijdara 2010an de, komeke serbixwe li Awistirya yê ku ji bo alîkariya mexdûrên destavêtinê xeteke telefonê dixebitîne, raporek weşand ku kahîn, rahîb û karbidestên olî yên Awistiryayî destavêtin li ser 91 jin û 234 mêran kirine.
Kroatiya
3 zarokên ku di salên 2000, 2011 û 2012'an de hatibûn girtin, ji aliyê keşen katolîk ên Kroatya ve rastî destavêtinê hatin.
Îrlanda
Di Tebaxa 2018an de, lîsteyek hat weşandin ku tê de eşkere bû ku li Îrlandayê zêdetirî 1,300 oldarên katolîk tecawiz li zarokan kirine û ji wan tenê 82 kes hatine mehkûmkirin.
Îtaliya
ji sala 2000 heta 2018, sîstema dadgeha Îtalya yê 150 heta 170 kahîn, rahîb û metran ji ber destavêtina zarokan girtibû.
Awstraliya
Di sala 2019’an de, kahîn Vincent Gerald Ryan, ku ji sala 1973’an heta 1991’an ji ber îstîsmara zayendî ya li ser 34 xortan 14 sal di girtîgehê de mabû, ji ber destavêtina 2 xortan 14 meh cezayê girtîgehê lê hat birîn.
Çandûr
Çandûr-Mametan, gundekî girêdayî Navçeya Dêrsimê Mêzgirê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Kenneth N. Waltz
Kariyera akademîk
Waltz li salên 1966-1967an de wek sekreterê Komeleya Zanistên Siyasî ya Amerîkî kir kiriye. û paşê jî li 1987-1988an de wekî serokê wê wezîfedar bûye. Ew li salên 1966-1967an de Serokê Beşa New England ya Komeleya Vekolînên Navneteweyî bû. Ew endamê Akademiya Huner û Zanistên Amerîkiyê bû û di nav civatên sernivîserî û guhertinkarên çend kovarên zanistî de jî cih kar kiriye. Wî gotiye ku Hans Morgenthau bandorek mezin li wî kiriye.
Astên şirovekariyê
Ew teoriyên ku sedemên şeran şirove dikin ên ku li ce, Waltzî dikevin jêr sîbera wêneyê duyemîn, îdia dikin ku şer ji ber pêkhateya navxweyî ya dewletan çêdibin. Mînaka sereke ya ku Waltz behs kiriye, teoriya emperyalîzmê ya Lenîn e, ku dibêje sedema sereke ya şeran hewcedariya dewletên sermayedar amko kapîtalîst e. Ko bizavê dikin bazarên nû dirist bikin da pergala aborî di hindirê dewletê da berdewam be. Îro di cihana rojava de mînakek nastir ev e ku dewletên negelserwer anko nedemokratîk ji ber pêkhateya xwe ya navxweyî dest bi şer dikin.
Busveser
Busveser ji du yan sê vagonan in û ev vagon bi hev ve girêdayî ne. Pirranî wekî busa şaredariyê di nava bajaran de tên bikaranîn.
Armadîloyê nehbergî
Şayes û reftar
Armadîloyê bi neh bergan piçûk tev bi zîrên hestî girtiye û bi peçên tûj ji bo erdê bikole ji ber ku mûrîstan û kêzikan derîne.
Espondeilhan
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Mêşik Jêrî
Mêşik Jêrî, gundekî bi ser navçeya Şêxan a parêzgeha Dihokê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Zinarê Xamo
Zinarê Xamo yek ji wan nivîskar e, ku rojanê bi riya blogê ramanê xwe bi xwendevanê xwe di înternetê de parve dikê. Di gelek rojname, kovar û malperên kurdî de nivîsîye û di hinekan de jî (Armanc, Berbang, Hêvî, Hêlîn, Netkurd) endametiya redaksiyonê û redaktorî kiriye.
Geldîgan
Geldîgan, (1928: كولدبكان [sic] / Guldibigan [sic], Geldigiyan [sic]; ), gundekî bi ser Kaniya Xezalan ve ye.
Nérigean
Nérigean, komuneke li departmenta Girondaya Fransayê ye.
Nanê bigoşt ê Mêrdînê
Ravek
Binê tiyanê yan tebsiyê bi rûn bikin, bavêjin firneyê (firûn). Divê baldar bin ku ne zêde, ne jî kêm bipije.
Howard Aykin
Jiyana wê
Zanîngeha Harvard Mark I / ASCC IBM, milê çepê.
Yozyetaxî
Yozyetaxî, bi tirkî Yozyatağı, gundekî ser Dîvrîgiya Sêwasê ye.
Casalecchio di Reno
Casalecchio di Reno (bi zimanê emilian:  Caṡalàcc’ ), bajarekî komûn a Îtalyayê û yek ji bajarên herêma Emîliya Romanyayê ye.
Nanê bigoşt ê Soranê
Ravek
Têkela xwe ya ji goştê kişandî bikin nava şikevayê, bigirnijînin, wergerînin li piyana yan tebsiya binrûnkirî rêz bikin. Bi tevî tiyanê demekê bidin rawestandin. Girikên we nepixîn, kevçeyekê rûnê li ser rûyê wan bidin, bavêjin fireya pileya wê 250 ye. Bi qasî 10-15 deqeyan bipijînin. Êdî dikare were ser destexaneyê (sifre).
Kerîm Husamî
Jînenîgarî
Kerîm Husamî di jiyana xwe de gelek pirtûk nivîsandine û ji zimanên din jî wergerandine. Wî bîranînên jiyana xwe ya siyasî û rewşenbîrî di pirtûkeke bi navê “Le bîreweriyekanim” nivîsandine, ku ji 11 cildan pêk tê.
Esat Oktay Yıldıran
Esat Oktay jî wekî serbaz bo êşkencexaneyên Stenbolê peywirdar dikin û dişînin Stenbolê. Li wir wekî serdarekî artêşê kar dike.
Bezek
Bezek gundekî girêdayî navçeya Nisêbîn a girêdayî Mêrdînê ye.
Roşan Lezgîn
Xebatên nivîskariyê
Yekem kitêba wî ya çîrokan "Binê Dara Valêre de" (Weşanxaneya Apecê, Stockholm) bi kirmanckî û wergera wê "Li Bin Dara Biyê" (Weşanxaneya Elma, Stembol) bi kurmancî weşiyabû.
Warşova
Warşova dîroka xwe ji bajarokek masîgiran a piçûk ê bi navê Masovia werdigire ku li ser berdewamiya vê bajarokê hatiye pêşveketin. Dema ku Sigismund III biryar da ku paytexta Polonya û dadgeha xwe ya keyaniyê ji Kraków bar bike, bajêr di dawiya sedsala 16an de dest bi geşedaniyê kir. Warşova heta sala 1795an wekî paytexta defakto ya Hevbendiya Polonî-Lîtvanya paytextî dike û piştre jî wekî rêveberiya Dukaya Warşovayê ya Napoleon xizmet dike. Sedsala 19an û Şoreşa wê ya Pîşesaziyê geşbûnek demografîk anî ku bajêr dibe yek ji bajarên herî mezin û herî qerebalixê li Ewropayê. Bajêr di wê demê de bi mîmarî û bulvarên xwe yên berbiçav dihate zanîn. Warşova di destpêka Şerê Cîhanê yê Duyem de di sala 1939an de hate bombe kirin û dorpêç kirin. Di şer de piraniya bajarê dîrokî hat wêrankirin. Nifûsa cihêreng a bajêr û avahiyên dîrokî di dema serhildanên Serhildana Getoyê ya 1943an û Serhildana Giştî ya Warşovayê bi awayekî sîstematîk hate tine kirin.
Veguhastina bajêr ya derve bi balafirgeha navneteweyî ya Balefirgeha Warsaw Khopîn û bi balefirgeha piçûktir a Balefirgeha Warsaw Modlînê tê pêkanîn. Karûbarên veguhestina gelemperiya sereke yên ku li bajêr dixebitin Metroya Warşovayê, otobus, veguhastina rêhesinî û torgilokek tramvayê ya berfireh e. Bajar navendek girîng a lêkolîn û pêşkevtin, derxistina pêvajoyek karsaziyê û peydakirina teknolojiya agahdariyê ye. Borsaya Varşovayê li Ewropaya Navîn û Ewropaya Rojhilat borsaya herî mezin û girîng e. Frontex, Ajansa Yekîtiya Ewropî ji bo ewlehiya sînorên derve û ODIHR ku yek ji saziyên sereke yên Rêxistina Ewlekarî û Hevkariyê li Ewropayê ye ku navenda wan li Warşovayê ye. Ji sala 2022an ve Warşova xwediyê yek ji herî qada avahiyên bilindên li Ewropayê ye ku Varso Place bi bilindahiya 310 mêrte avahiya herî bilind ê Yekîtiya Ewropayê ye.
Niştecihên yekem
Di sala 1529an de Warşova ji bo cara yekem dibe cihê rêveberiya General Sejmek û rêvebiriyê ji sala 1569an ve bi awayekî domdarî birêve dibe. Zêdebûna girîngiya bajêr teşwîq dike ku avakirina komek nû ya berevaniyê ku di nav de nîşangeha Barbîkan heye ava bike. Mîmarên navdar ên îtalî anîn Warşovayê ku Keleha Qral, kolan û sûkê ji nû ve bisewirînin û di encamê de awayê îtalî ya destpêkê ya Bajarê Kevin derketin holê. Di 1573an de bajêr Konfederasyona Warşovayê hate binavkirin ku bi fermî azadiya dînî ya li Hevbendiya Polonî-Lîtvanî saz kir.
Gelhe
Ji hêla demografî ve, li gel hejmarek girîng a niştecîhên biyanî, Warşova bajarê herî cihêreng ê Polonyayê ye. Ji xeynî piraniya polonî, hindikahiyek cihûyan li bajêr hebû. Li gorî serjimêriya împeratorî ya ya sala 1897an ji tevahiya nifûsa 638.000 şêniyên bajêr 219.000 kes ji cihûyan pêk dihat (ji %34 nifûsa bajêr). Di sala 1933an de, ji 1.178.914 kesan 833.500 kes zimanê polonî wekî zimanê xwe yê zikmakî ragihandiye.
Motkî (devok)
Motkî (xwemalî: dimilkî) devokek kirmanckî ya li Motkî û li çend gundên Bedlîsê belavî ye. Axivên vê devokê ji xwe re xwemalî dimilî û ji zimanên xwe re jî dimilkî dibêjin. Motkî bi Hawêlkî, Ginî û Akseraykî ve yek ji deovekên dervê cografiya Kurdistana dimilîaxiv e û gelekî di bin tesîra kurmancî de ma ye.
Noaillac
Noaillac, komuneke li departmenta Girondaya Fransayê ye.
Jessica Simpson
Jînenîgarî
Di 2002 de ew bi Nick Lachey re zewicî û ew bûn yek ji zewacên herî hezkirî li Hollywood. Spas ji vê, wî albûma "Di çermê de" di 2003 de derxist û album serkeftinek baş bû û 5 mîlyon firot.
Jessica Simpson di tebaxa 2006an de albûma xwe ya stûdyona 5-an "A têkiliyek gelemperî" derket. Albûm di hefteya yekem de 100,000 difroşe û navnîşan di hejmara 5 de derdikeve. Rewşenbîr albûmê medrese dibînin û dibêjin ku piştî zewacê, karektera wî berbiçav ve diçe.
The Gay 100 (pirtûk)
Li gorî lîsteye ya pirtûkê herî pêşî 10 kes wanî hatiye rêz xistin:
Qîlê
Qîlê, gundekî girêdayî Efrîna başûr rojavayê Kurdistanê ye.
Landstuhl
Landstuhl bajarokekî navçeya (Landkreis) Kaiserslauternê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Ordonnac
Ordonnac, komuneke li departmenta Girondaya Fransayê ye.
Barana Şevê (albûm)
"Barana Şevê" albûma 4'emîn yê Xêro Abbas e. Di albûma "Barana Şevê" ji 11 stranan pêk tê.
Strana "Marşa Evînê" straneke bi stîla rock e.Dişibe strana "Nikarim" ya Xêro Abbas a di albûma "Axîn" de.Strana "Welat" bi meqama xwe yek ji balkeştirîn ya albûma "Barana Şevê" ye.Her wiha strana Narê ku bi avayê pop,hip-hop hatiye amade kirin wê bala gelekan bikşîne. "Barana Şevê" ji Kom Mûzîkê ve hatiye derxistin.
Qêsim
Qêsim, gundekî girêdayî Efrîna başûr rojavayê Kurdistanê ye.
Heisdorf, Almanya
Heisdorf şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Lauri Törni
Xelatên Leşkerî
Xelatên Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê
Hirçê biberçavk
Şayes
Dirêjiyê hirçê biberçavkê 1.3-2 m û giraniyê wî 60-200 kg.
Qenterê
Qenterê, gundekî girêdayî Efrîna başûr rojavayê Kurdistanê ye.
Qûya lal
Reftar
Qûya lal balindeyekî hêlînên mezin yên xwe bi gihayên beravê di avên nizm bi şêweyê giravên biçûk di navîna golan de.
Cibilgraw
Cibilgraw (bi  tirkî: Kuyular), gundekî Omerya ye ku girêdayî navçeya Nisêbîna Mêrdînê ye. Gund ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Cibiltîn
Cibiltîn ( bi  tirkî: Yolindi ) gundekî girêdayî navçeya Nisêbîn a girêdayî Mêrdînê ye.
Heckhuscheid
Heckhuscheid şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Quşxane, Mêzgir
Quşxane, gundekî girêdayî navçeya Dêrsimê Mêzgirê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Givrezac
Givrezac, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Venezuela
Nav
Yek din jî dibêje ko, erdnîgarîvan Martín Fernández de Enciso, yek ji hevalan Amerigo Vespucci, di pirtûka xwe "Summa de Geografía" de dinivîse ko xelkê wan deran xwe bi "Veneciuela" nav dikir. Ji bo wî navî ew dernan hat wiha navandin.
Ol
Gelê Venezuela bi piranî (dor %96) xiristiyanên katolîk ên romî, %2an xwe protestan. Olên din li kemaviyê dimen.
Ismailtenya
4-rolê edeb le şoreş u goranê di komelayetî de,1991.
Şêx Ebdurehmanê Garisî
Di wê navê re leşkerên tirkan, Pîrezîn Axa û kurê wî, Yaqûb Axa û kurê wî (her wekî Seyîd Riza û kurê wî), Gurgîn Axa û gelek şervanên dî girtine, birine li ber çemê Ava Kezerê ew tev gulebaran kirine.
”Wextê ku Şêx Ebdurehman hazirî dikir ku derbasî Bakûr bibe, nexweşiyeke xwîndarî di nêv Eşîra Garisan da peyda bûbû û hatibûn pey wî da here selaheta wan biket.”
Dibêjin ku li qontara çiyayê Arnosê, raserî gola Wanê kaniyek heye, li ber kaniyê abîdeyek û li teniştê jî mizgeftek, bi navê Şêx Ebdurehmanê Garisî ye.
Golwêran
Golwêran, bi tirkî navê wê kirine Gölören, gundekî ser Dîvrîgiya Sêwasê ye.
Lugo
Lugo, bajarekî komûn a Îtalyayê û yek ji bajarên herêma Emîliya Romanyayê ye.
Burgdorf, Hannover
Burgdorf, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Saksonya Jêrîn e.
Wêjeya amerîkî
Wêjeya amerîkî wêje ye ku bi piranî bi îngilîzî  li Dewletên Yekbûyî yên Amerîka û mêtingehên wê yên berê hatî nivîsîn an hilberandin. Berî damezrandina Dewletên Yekbûyî, mêtîngehên Brîtanî yên li perava rojhilata Dewletên Yekbûyî yên îroyîn bi giranî ji wêjeya îngilîzî bandor bûn. Kevneşopiya wêjeyî ya Amerîkî bi vî rengî wekî beşek ji kevneşopiya firehtir ya wêjeya îngilîzî dest pê kir. Lêbelê, hejmarek hindik wêje di zimanên koçber ên din de heye û hozên xwecihên Amerîkayê xwediyê kevneşopiyek dewlemend a çîrokbêjiya devkî ne.
Şerê ereb û misilman
Dîrok
Piştî ku peyman şikest, fetha Mekkeyê pêk hat û misilman bi ser ketin. Mekke wê bibûya xaka misilmanan û hemû peykerên xwedayên Ereb ên li Kabeyê wê bihatana hilweşandin û ola kevnar a Ereban bihata bidawîkirin.
Li ezmanan hezkirin (albûm)
Lê gorî raya xwe dikarim bêjim; ji dirutî û dijminatiya mirovan, têkîliyên mirovatiyê jî roj bi roj qirêj dibe. Ev têkiliyên qirêj jî, ji bo jîyenek bê hezkirin, bi serê xwe tenê bes in.
Ji ber vê yekê jî Şêxo, bi kilam û stranên xwe, bi melodiyên xwe banga jîyanek nu, jîyana ku li ser hîmê hezkirin û mirovatiyê bilind dibe, dike û wuha dibê je:
Çûva
Çûva ( bi  tirkî: Eskiyol ), gundekî girêdayî navçeya Nisêbîn a girêdayî Mêrdînê ye.
Burghausen
Burghausen bajarokekî navçeya (Landkreis) Altötting li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Qirqgoz
Qirqgoz, bi tirkî Kırkgöz, gundekî ser Dîvrîgiya Sêwasê ye.
Spî (mêş û mûr)
Spî, spih (mirov jî dibêjinê sipî û sipih) an espê (Anoplura) navê komeke ektoparazîtên pehnik e ku li ser guhandaran dijî û xwînê wan dixwe. Ji zêdeyî 500 cureyan pêk tê. Spî rişkan dikin, pişt re rişk dibin nûtik û nûtik jî dibin spî.
Adat û Rusûmetnameê Ekradiye
Adat û rusûmatnameê ekradiye (erebî; عاذات و رسوماتنامه ء اكرادية), bi kurdî Adetên kurdan an jî Adab û risûma kurdan, pirtûkeke Mele Mehmûdê Bazîdî ye.
Zêwe, Pêrtag
Zêwe ango Zêwyan, gundekî ser bi navçeya Pêrtaga Dêrsimê ve ye.
Shruti Haasan
Jînenîgarî
Haasan di ciwaniya xwe de bal kişand ser sînema û muzîkê. Ji bo ku di vî qadê de perwerde bibîne çû Amerîkayê û li Enstîtuya Muzîkjenan a Kalîforniyayê perwerdeya muzîkê wergirt.