cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Serhildana Şêx Ubeydullahê Nehrî
Sedem û armancên tevgera Şêx Ubeydela
Bi dûçûna nivîskar Salih Mihemed Emîn armanca Şêx Ubeydela ev bûn:
Cat Stevens
Cat Stevens an jî Yûsif Îslam (z. 21 tîrmeh 1948, London) nivîskar, stranbêj û îlahîbêjekî îngilîz e. Di sala 1977an de dînê xwe guherand bû misilman û navê kir Yûsif Îslam.
Mehmûd Halo
Astê xwandinê
- Her li sala 1977 hate wergirtin li kulîja kargêrî û abûrî li zankoya Musil, herwesa bi pila (here baş) bi dûmahî îna ... Ji ber vê yekê navê Wî derçû bo xwandina bilind (master), belê ne qebûl kirina Wî bo endametiya hizba Be's naçar dibit masterê qurbanî doza rewaya gelê Xwe bikit.
Kamiran Alî Bedirxan
Jiyana polîtîk
Bedirxan dijberê tevgera serxwebûnê ya Atatürk bû û di sala 1919an de ji aliyê dewleta Brîtanya ve li Stenbolê biryar hate dayîn ku beşdarî kongreya Sêwazê de û Mustafa Kemal Atatürk hevdîtin pêkbîne. Ew û gelek kes, birayê xwe, parêzgarê Xarpêtê û zabitê Brîtanî Edward Noel re ket rê lê hevdîtin pêk nehat.
Di sala 1960an de ew bû berdevkê Ewropî yê Kurdên Iraqê ya serokatiya Mistefa Barzanî. Wî têkiliyên girîng di navbera Kurdan û Îsraîl de danî. Îsraîl ji bo lawazkirina militraqa leşkerî û girêdana arteşa inraq li bakurê Îraqê Kurdan wek navgînek hêz dît. Sala 1962an de li Berlîna Rojava Îhsan Nûrî Paşa nas kir.
Kamuran di sala 1978an çû ser dilovaniya xwe. Piştî koça dilovaniyê hate bû hevdamezrênerê Enstîtuya Kurdî ya Parîsê. Berhemên wî niha li Enstîtuyê têne ragirtin.
Mehmûd Halo
Peywendî ya şehîdî li gel edeb û hûnerê Kurdî
Her çende şehîd derçûyê kulîja kargêrî û abûrî bû, lê şeydayê peyva kurdî bû û destekê zêrîn di biwarê nivêsînê jî da hebûye. Baştirîn belge ji bo vê çendê jî helbestên Wîne û bi dehan babetên edebî û siyasî jî nivêsîne. Li demê şureşê çendîn babetên Xwe di rojname û govarên wî serdemî da belav kirîne.
Alfabeyên kurdî
Zimanê kurdî herî zêde bi du alfabeyan têne nivîsandin. Yek ji van alfabeya latînî ya ku ji aliyê Celadet Alî Bedirxan ve ku di sala 1932an de bi navê alfabeya Bedirxan yan jî alfabeya Hawarê (li pey kovara Hawarê), alafabeya duyem jî alfabeya farisî-erebî bi navê alfabeya kurdî ya soranî ye.
Herfên nû ji bo dengên enfatîk
Celadet û Kamûran Alî Berdixan alfabeya kurdî ya bi tipên latînî, ya bi navê alfabeya Hawarê, amade kiriye. Ev alfabe alfabeyeke rihet/hêsan e, ji ber ku herkes bikaribe bi hêsanî hînî nivîsandina kurdî bibe. Lêbelê zimanê kurdan gelek dewlemend e  , ji ber ku pirr deng/fonem hene. Lewma li gor çend zimannasan wek Dr. Bahîzê Omerî (di gotarên wî li kovarên Peyv û Karwanê) ev tîpên nû, yên ku heta îro (2011) bi giştî nehatin pejirandin, pêşniyaz kirine:
Alfabeya latînî (zazakî)
Ev dengên cuda ku di Zazakî/Kirmanckî da hinek bi çh, kh, ph, th nîşan didin mîna dengên Kurmancî têne bilêvkirin. Ev nivîsandina bi du herfan jî hinekî bi pirsgrêke. Lewma gava ku tîpa h tê ber tîpeke din ew jibo ku dengekî hişk bide tê bikarhanîn û di sîstema Alfabeya Fonetîk da jî dengên hişk bi lêzêdekirina tîpa h têne nîşandan. Mînak: [t͡ʃʰ], [kʰ], [pʰ], [tʰ]. Lêbelê hinek vê di zazakî de jibo dengên ç, k, p, t, yên nerm bikartînin ku ev jî pirsgirêkekî jibo başfehmkirina xebitandina van tîpan dertîne holê.
Alfabeya latînî (kirmaşanî)
Kirmaşanî zarava sereke ya Kurdiya Başûrî ye. Kirmaşanî ji bilî çend guhertinek heman alfabeya Hawarê bi kar tîne. Di alfabeya Kirmaşanî de 33 deng hene. Sedema cudahiya navbera tîpên alfbaya Hawar û Kirmaşanî ew e ku li zarava Kirmaşanî dengên ł, ň, ř, ü weke fonem hene lê dengên ê&o nîne.
Ebû Ubeyde bin Cerah
Ebû Ubeyde bin Cerah (erebî: أبو عبيدة عامر بن عبدالله بن الجراح, jdb. 583 - m. 638), Ebū ‘Ubeydeh ‘Emir bin ‘Abdullāh bin al-Cerrah), sehabeyê Muhemmed pêxember ê ku bi cenetê ve hatiye mizgîn kirin. Di Dîroka îslamê cîhê wî giring e. Malbata Ebû Ubeyde bazirganiyê dikirin, Bi xwe ji eşîra Qureyş ji çiqila Benî Harîs bû û bi jêhatîbûn û dilnizmiya xwe be dihate naskirin.
Les Rives
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Gumgumok
== Cure û binecure ==
Kurdegaz
Kurdegaz, gundekî bi ser navçeya Patnos a Agiriyê ve ye.
Alfabeya kurdî ya erebî
Beriya alfabeya latînî kurdan alfabeya erebî bi kar dianî. Berhemên kurdî yên klasîk (mîna Mewlûd, Dîwan û helbestan) bi vê alfabeyê hatine nivîsandin. Ev alfabe mîna alfabeya erebî ye, çar herfên wek farisî پ (p), چ (ç), ژ (j), گ (g) û dengekî kurdî yê taybet ڤ (v) lê hatine zêdekirin. Alfabeya modern a ku îro li Başûrê Kurdistanê bi kar tînîn, çend herfên wek ڕ (rr), ڵ (ll), ە (e), ێ (ê), ۆ (o) jî lê hatine zêdekirin.
Romiguières
Romiguières, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Malpersazî
Malpersaziya Scriptan
Gelek malpersaz scriptên amade bi kar tînin. Ev jî bi kinasî wekî PHP-Nuke, joomla!, post nuke, php-fusion û ASP script bên rêzkirin. Malpersaz pakêta yekê dadixe ser komputera xwe û li ser komputera xwe saz dike. Ji bo sazkirinê divê bernameyeke localhost jî hebe. Mînak appserv-win32-2.5.6 tê sazkirin û li ser wê pakêtek scriptê tê danîn. Dûre jî malpera ku hatiye amadekirin bi riya bernameyeke FTP ji bo pêşkêşkerê tê şandin. Yanî di hostingê de tê bicihkirin. Wekî mînak bernameyeke FTP jî FileZilla hem belaş e, hem jî nivîsbariyeke azad e.
Saetlûya Bekir
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 559 kes (99 malbat) bûn.
Bogotá
Bogotá (bixwîne Bogotaa) navê paytexta Kolombiyayê ye. Di navbera salên 1991 û 2000'î de mîna Santa Fé de Bogotá dihat binavkirin. Bi nifûsa xwe bajarê herî qelebalix ê KolombiyayÊ ye. Bajarekî herêma Cundinamarca (bixwîne Kûndînamarka) ye.
Hewlêr (paytext)
Dîrok
Balafirgeha Navneteweyî ya Hewlêrê di 2005-an de li bajar hatiye vekirin.
Ebas bin Ûbade
Ebas bin Ûbade (erebî: العباسُ بن عبادةَ) sehabeyên Muhemmed pêxember e. Bi xwe ji eşîra Hezrec e. Jê re Ensarin muhacîrî tê gotin
Kolik, Patnos
Kolik, gundekî bi ser navçeya Patnos a Agiriyê ve ye.
Saetlûya Kûh
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 371 kes (79 malbat) bûn.
Derbendî Bot
Derbendî Bot, gundekî bi ser navçeya Berdereşê ya parêzgeha Dihokê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Émile Zola
Jînenîgar
Wî nivîsarên siyasî ji bo rojnameyan dinivîsîn û bi eşkirayî dijîtiya Napoleonê Seyê dikir ko dixwest bi awayekê qanûnî li goreyê hîmqanûna Komara duyê a Fransayê bibit serkomar. Napoleonê seyê serkomarî tenê jibo wê dixwest da kûdetayekê li ser hukmetê bikit û bi ser kevt.
Qijnîk
Qijnîk, qijnî an jî qirnî, lawirên biçûk û bêcir in. Ciyê ku gez dikin pê ve dizeliqin. Heta ku diwerimin xwînê dimijin. Ji bo ku serê wan bi birînê ve nemîne, mirov wan bi mûçingê bi zorê radike. Hewceyê mirov zû levenêrê, yan ji bo tenduristiyê pir xeterê. Qijnîk li daristanan gelek in, lê li deverên bi pir hêşinatiyê hene.
1994
Mirin
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
Romrod
Romrod, bajarekî navçeya (Landkreis) Vogelsbergkreisê li herêma Hesse ya Almanyayê ye.
Roqueredonde
Roqueredonde, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Lewheya Anatolyayê
Lewheya Anatolyayê, perçeyek tektonîkî ya parzemînê ye ku ji Lewheya Ewrasyayê bi Şikesteka bakurê Anatolyayê û ji Lewheya Ereban jî bi Şikesteka rojhilatê Anatolyayê ji lewheyan tê veqetandin. Erdhejên herî girîng ên li herêmê di dîrokê Erdheja Erzinganê ya sala 1939an şikeseka bakurê lewheyê pêk hatiye û erdheja wêrankar Erdheja Gurgum û Dîlokê ya sala 2023an e ku li başûrê rojavayê lewheyê li ser xeta Şikesteka rojhilatê Anatolyayê pêk hatiye.
Saint-Molf
Saint-Molf, komuneke li departementa Loire-Atlantiqueya Fransayê ye.
Blainville-Crevon
Blainville-Crevon, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Çamûrlû
Çamûrlû, gundekî ser navçeya Qerqeliya Wanê ye.
Sînemxan Bedirxan
Girêdanên derve
Hevpeyvînek bi Sînemxan Bedirxan re
Ronneburg, Turîngiya
Ronneburg, bajarekî navçeya (Landkreis) Greizê li herêma Turîngiyaya Almanyayê ye.
İbrahim Halil Baran
İbrahim Halil Baran, berniyas bi Îbram Xelîl Baran, nivîskar û lêkolînerekî kurd ê bi zimanê tirkî ye.
Hilweşandina Pira Morbî 2022
Pira sedsala 19'an pênc roj berê di dema Diwali û Sersala Gujarati de ji nû ve vebû, ku piştî girtina dirêj ji bo tamîrkirinê bû.
Paşbingeh
Pira Morbî 230 m, 1.25 m pira daleqandî ya peyayan li ser Çemê Machchhu, navçeyên Mahaprabhuji û Samakantha girêdide. Ew di sedsala 19'an de di dema desthilatdariya Brîtanyayê ya li Hindistanê hate çêkirin. Dîrokên avakirina wê cûda dibe, lê gorî niştecîhan ew di 1880'an de ji aliyê Waghji Thakore, maharajahê herêmî ve hate çêkirin. Di wê demê de li ser pirê carekê sînorekî 15 kesan hebû, ji ber ku avahiya teng tê vê wateyê ku ew bi giraniyek mezintir dihejiya.
Bersiv
Serokê Kongreya opozisyonê Mallikarjun Kharge û serokê partiyê Rahul Gandhi ji bo alîkariyê bang li xebatkarên partiyê kirin.
Taekwondo
Rêbaza Taekwondo, şêweyê û taybetmendiyên
Dibistana Koreyî li ser gavên berbiçav ên lezgîn têne damezirandin, ji ber vê yekê gav li erdê ronahî û nebawer in. Her weha, ev dibistan rasterast bi çekan napeyive, ji ber vê yekê em dibînin ku Taekwondo çekê bikar nayîne. Di derbarê dibistana Koreyî de tête zanîn ku ew bi giranî li ser ziviran radiweste ji ber ku ew taybetmendiyek diyar di wê de ye û Taekwondo bikar tîne ku ji destê bêtir êrîş bike û ev e ya ku ew ji yê din cuda dike ji ber ku ling dema ku punc dikeve destê dijberê.
Cilên Taekwondo
1- parêzgera sîngê (Huco)
Stanley Milgram
Stanley Milgram yek ji psîkologên navdar ên Amerîkayî ye. Di 15'ê gelawêjê 1933 li New York City ji dayîk bûye û di 20'ê berfanbarê 1984 jiyana xwe jidestdaye.
Sipûrxan
Sipûrxan gundekî ser bi nahiya nazlûyê bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Şêrê îranî
Wek sembol
Şêrê îranî ji li sembolan ariyan û li hindan heye, lê mirov kare li sembolan Ermanan jî bûnin.
Hu Xin
Hu Xin (Pinyin Hú Xīn; jdb. 1981 li Sîdney, Awistralya) lîstikvaneke awistralyayî ku bi eslê xwe çînî ye. Hu Xin bi taybetî di rêzefîlman de rol dilîst. Di rêzefîlma Spellbinder: Land of the Dragon Lord de ew rola Prenses Aya dilîst.
Wörrstadt (Verbandsgemeinde)
Wörrstadt şaredariyeke kolektîv (Verbandsgemeinde) a navçeya (Landkreis) Alzey-Wormsê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Daşqin
Daşqîn, gundekî bi ser navçeya Patnos a Agiriyê ve ye.
Çîkan
Çîkan gundekî girêdayî navçe Hewenge ya girêdayî Rihayê ye. Li vî gundî malbatek bi navê eşîra Rûtan heye.
Telî, Îslahiye
Telî (bi tirkî: Telli), gundekî bi ser navçeya Îslahiyeya Dîlokê ve ye. .
.dj
.dj navê navperê asta bilind e, ku ji bo bikaranîna înternetê ya koda welat Cîbûtî ye. (ccTLD)
Derkar
Derkar (tîpguherîna latînî ji alfabeya erebî Darkar) an jî gundê Derkarê, gundekî devera Sindiya Zaxoyê ye ku dikeve Badînan, Başûrê Kurdistanê. Roja îro nêzîkî 11.000 kesan tê de dijîn. Derkar 14 km ji Zaxo dûr e.
Castans
Castans, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Qoser
Qoser bi qanûn vexweriya jinên tûtina revok jî bi nav û deng e. Gor nîşanan di demên berê de sermijara Qoserê ji ya niha bêtir bû. Mizgeftek mezin bi navê ku gel lê kiriye "Mizgefta Kevn" heye. Li vê mizgeftê bi carekê 800 mirov dikarin nimêj bikin. Ve yeka mirov li ser demên berê yê Qoserê difikirîne ku: gor kû mizgeftek bi vî rengî heye tê wê wateyê, ku serjimara Qoserê pir bû. Yek ji gundê Qoserê, gundên Xursê bi tûtina xwe bi nav û denge.
Alfabeya kurdî ya latînî
Di zimanê kurdî de 31 deng hene û ji bo her dengekî jî tîpek heye. Bi tenê dengekî taybetî di zimanê kurdî de heye ku bi du tîpan derdikeve û bi kurdî jê re pevdeng û ewropî jî dîftong dibêjin. Ew jî tîpên xw ne. Dengê tîpa "x" bilind û xurt e û ya "w" jî nizim û zeyîf e. Carnan dengê "w" weha kurt û zeyîf e ku mirov nabihîse û bi tenê dengê "x" dibihîse. Loma jî di nivîsandina kurdî de herî bêtir çewtî di vî dengî de tê kirin. Ev dengê kurdî ku ji du tîpan derdikeve di zaravayê kurdî de ne wek hev e. Di zaravayê kurmancî de jî li gor herêman tê guhartin.
Kendivan, Serab
Kendivan, gundekî ser bi navenda bajarê Serab li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Çaqirbelg
Çaqirbelg, gundekî bi ser navçeya Patnos a Agiriyê ve ye.
Castelnaudary
Castelnaudary, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
2001
Mirin
tebaxê – Günter Dönges, nivîskarê alman mir.
Gelên îranî
Çanda Sintashta–Petrovka
Çanda Sintashta ku wekî çanda Sintashta–Petrovka jî tê zanîn yan jî çanda Sintashta–Arkaim, çandek arkeolojîk a Serdema bronzî a li bakurê Ewrasya li ser sînorên Ewropaya Rojhilat û Asyaya Navendî ye ku di heyama 2100an Asyaya Navendî û 1800 salên  de ye. Dibe ku ev diyardeya arkeolojîk a koma zimanê hind û îranî ye.
Komelgeha Bestesên
Bestesên, Besteseyn (bi guhêziya latînî ji alfabeya erebî: Bastasen), komelgeheke Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ye ku di sala 1978an de hatiye avakirin.
Get Heavy
Get Heavy, albûma şeşem a Lordi e. Li 'yê di 2002'an da albûm derket.
Montigny-lès-Condé
Montigny-lès-Condé, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Bilekurdikan
Bîlekurtikan, gundekî bi ser navçeya Patnos a Agiriyê ve ye.
Saint-André-de-Buèges
Saint-André-de-Buèges, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Belgrad
Belgrad yek ji kevintirîn bajarên li Ewropa û Cîhanê ye ku bi berdewamî mirovan lê jiyan kirine. Yek ji girîngtirîn çandên pêşdîrokî yên Ewropayê, Çanda Vinça ye ku di hezarsala 6an a de di nav deverê Belgradê de pêş ketiye. Di serdema kevnar de, Trako-Dakya li herêmê bicih dibin û piştî 279 salê de keltî li bajêr bicih bûne û bajêr wekê Singidûnê binav kirine. Belgrad ji hêla Romayiyan ve di bin serweriya Augustus de hatiye zeft kirin û di nîvê sedsala 2an de wekê bajarên Romayê hatiye diyarkirin. Berî ku bajêr di sala 1284an de bibe warê padîşahê serb Stefan Dragutin, di salên 520an de Slav li bajêr bicih dibin û rêvebiriya bajêr çend caran di navbera Împeratoriya Bîzansê, Împaratoriya Frankiyê, Împeratoriya Bulgaristanê û Padîşahiya Mecarîstanê de hatiye guheztin. Belgrad di dema desthilatdariya Stefan Lazarević de paytexta Despotata Serbî bû û piştre re ji aliyê cîgirê wî Đurađ Branković bajêr di sala 1427an de bajêr vegeriyaye Padîşahiya Mecaristanê. Lê xistina zengilên nîvro ku ji bo piştgiriya artêşa mecar li dijî Împeratoriya Osmanî di dema dorpêçkirina di sala 1456an de hatiye lêxistin, heya roja îro wek kevneşopiyek dêrê a berbelav maye. Di sala 1521an de bajêr ji aliyê osmaniyan ve hatiye dagirkirin û wekê navenda Sancaxa Smederevo hatiye diyarkirin. Bajêr gelek caran ji destê osmaniyan derbasî desthilatdariya Habsburgê dibe ku di dema şerên Osmanî-Habsburgê de piraniya bajêr hatiye wêrankirin.
Serdema navîn
Herêmên bakur ên ku niha Sirbîstan e, wekî Despotateya Sirbî berdewam kirin ku paytexta herêmê Belgrad e. Bajêr di bin destê Stefan Lazarević, kurê mîrê sirbî Lazar Hrebeljanović de geş dibe. Lazarević kelehek bi keleh û bircên ku tenê Birca Despot û dîwarê rojava dimîne ava dike. Wî dîwarên kevnar ên bajêr ji nû ve avakir ku bi vî awayî Despotate nêzîkî 70 salan li dijî êrîşên osmaniyan li ber xwe bide. Di vê demê de, Belgrad ji bo gelek gelên Balkan ên ku ji ber dagirkeriya osmanî direviyan dibe penagehek û tê texmîn kirin ku nifûsa bajêr di navbera 40.000 û 50.000 kesan de bûn.
Serdema mîrektî û keyaniya sirbîyan
Di destpêka sedsala 19an de, nifûsa Belgradê bi piranî di dema dagirkirina osmaniyan ji misilmanên ku koçê bajêr bibûn pêk dihat. Şopên desthilatdarî û mîmariya osmaniyan wekî mizgeft û bazar, diviyabû ku di sedsala 19an de beşeke girîng a bajaroka Belgradê bimîne.
Di 18ê nîsana sala 1867an de dewleta osmanî ferman da ku leşkerên osmanî ku ji sala 1826an vir ve nûnertiya dawî ya serweriya osmanî li Serbistanê bû ji Kalemegdanê vekişand. Di salên paşîn de, plansazê bajarvaniyê Emilijan Josimović bandorek girîng li ser Belgradê kir. Wî di sala 1867an de planek ji bo bajêr xêz kir ku tê de wî pêşniyar kir ku kolanên xerabûyî yên bajêr bi plansaziyek torê bê veguherandin.
Padîşahiya Yûgoslavyayê
Piştî şer, Belgrad dibe paytexta Padîşahiya nû ya Serb, Kroat û Sloven ku di sala 1929an de navê Keyaniya Yûgoslavyayê hatiye guhertin. Padîşahiya li banovinayan (awayên rêveberiya bin padîşahiyê) hate dabeş kirin û Belgrad, bi Zemun û Pančevo re du yekîneyên îdarî ya cuda ava hate avakirin.
Şerê Cîhanê a Duyem û dagirkirina almanan
Di havîn û payîza sala 1941ê de ji bo tolhildana êrîşên gerîllayan, almanan çend qetlîaman li hemberî welatiyên belgradî pêk anîn; bi taybetî, endamên civaka Cihû bi fermana General Franz Böhme, Waliyê Leşkerî yê Alman a Sirbistanê bi awayekî komkî rastî gulebaranan hatin. Böhme bi tundî qaîdeya ku ji bo her almanek kuştî, 100 sirb an cihû dê bihatana gulebarankirin. Belgrad bû yekem bajarê Ewropayê ku ji aliyê hêzên dagirker ên Nazî ve wekî Judenfrei hat ragihandin. Tevgera berxwedanê li Belgradê ji sala 1941ê heta girtina wî ya di sala 1943an de ji aliyê Major Žarko Todorović ve hat birêvebirin.
Topografî
Belgrade 116 mêtre ji asta deryayê bilind e û li ser hevberdena Memên Danubê û Çemê Savayê ye hatiye avakirin. Navenda dîrokî ya Belgradê, Kalemegdan, li peravên rastê ya herdu çeman e. Ji sedsala 19an ve bajêr ber bi başûr û rojhilat ve berfireh bûye ku piştî Şerê Cîhanê yê Duyem, Belgrada Nû li qiraxa çepê ya Çemê Savayê hate avakirin ku Belgradê bi Zemunê ve girêdide.
Li kêleka rastê yê Çemê Savayê, navenda Belgradê xwedan erdek çiyayî ye. Xala herî bilind a Belgradê Girê Torlak e ku bi 303 mêtre ji asta deryayê bilind e. Çiyayên Avalayê (511 m) û Çiyayê Kosmajê (628 m) li başûrê bajêr in. Li seranserê Çemê Savayê û Çemê Danubê, erd bi piranî deşte ku ji deştên aluvial û deştên loessial pêk tên.
Tuntenhausen
Tuntenhausen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rosenheim li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Ebas bin Ebdulmutelib
Ebas bin Ebdulmutelib di ciwaniya xwe de li Mekeyê tîcaretê kiriye. Pêşiyê Misilmantiyê nepejirandiye lê zêde jî li dijî îslamê derneketiye. Di şerê Bedîrê de li dijî misilmanan şer kiriye û hatiye girtin piştî dayîna fîdyeyê wî azad kirine û piştî salan bûye Misilman.
Soyen
Soyen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rosenheim li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Neçik
Çêkirina neçikê
Zîvara sêyem jî jê re çermik tê gotin. Çermik bi rahatî ji çêrmê pêlavên qetî tê çêkirin, sêwazê çermik çargoşe ye, û ji her du aliyên rast û çepê ve qulkirî ye, ev qul jî lastîk tê re derbas dibe û çermik bi xwe ve diçespîne. Ev her sê zîvarên navborî bi girêdanan bi hev ve tên çespandin û alaveke ku jê re dibêjin neçik peyda dikin.
Cînav
Cînav, cînavk an pronav, di rêzimanê de, wek ku ji navê vê gotinê jî diyar dibê, ew gotin in ku mirov dikare bike şûna navekî. Cînav li goreyê awayê bikaranînê ji hev vediqetin: cînavên kesî (bi îngilîzî: personal pronouns), cînavên lêveger (reflexive pronouns), cînavên beremberiyê (reciprocal pronouns), cînavên nîşander (demonstrative pronouns), cînavên pirsyarkî (interrogative pronouns), cînavên têkiliyê (relative pronouns) û cînavên nediyar (indefinite pronouns)
Civak
Werara civakan
Bi dirêjahî ya demê, hındek ji ferhengan ber bi şeklên pirgirêtir û aloztir yên rêkxistinê û kontrolkirinê werar kir. Vê werara ferhengî bandoreka xurt li ser şêwazê civakan hiştîye. Eşîrên nêşîrvan-komker li dora zadên demsalî akincî bûn û gundên cotkarî ava kirin. Gund mezin û mezintir bûn û bûn bajêrok û bajêr. Bajêr bûn Bajêr-welat û netewe-welat.
Keman
Muzîkjenên herî bi nav û deng di cîhanê de keman bi kar anîne, wek Bach, Beethoven û Mozart. Amûreya kemanê di her şevên senfoniyan de amade ne. Başbûna kemanê li ser başbûna textê ku jê hatiye çêkirin disekine. Berî text bibe keman tê veşartin û zuha kirin, ji bo ku di pişre şeklê xwe neguherîne. Keman gelek car li ser hev tê boyax kirin, ya ku bandorek mezin li ser kalîteya deng dike. Îtalya bi çêkirina kemanan gelek bi nav û denge û bi taybet malbata Amati û Guarneri û malbata Stradivari. Lê di destpêka sedsala 18-ê de malbata dawî gelek ji kemanê guherî ta ku gihişt keman îroyîn.
Rudy Tahlo
Rudy Tahlo (bi erebî: رودي تحلو) li bajarê Qamişlo yê parêzgeha Hesekê, li bakurê Sûriyê ji dayîk bûye. Di sala 2008 an de li zanîngeha El-Baath li Humsê beşa endezyariya petrokîmyayê xwend.
Mîtolojiya Mezopotamyayê
Enuma Elish
Efsaneya Enuma Elis (bi navê Enuma Elish jî tê nivîsandin) efsaneyek afirîdeya babîlî ye ku heta serdema bronzê dirêj be jî lê bi berhevokek ne diyar e. Wusa dixuye ku ev perçe di pîrozbahiyek merasîma sala nû ya babîlî de tê xwendin. Di efsaneyê de tê diyarkirin ku sedema afirandina cîhan û mirov ev e ku ji xwedayan re xizmet bikin û barê karê wan sivik bikin. Nîqaşa vegotinê li ser pesnê Marduk, xwedayê parastina Babîlê ye, ku cîhan, salname û mirovahiyê diafirîne.
Mijarên hevpar
Di destanên Mezopotamyayê de nemirî armanca berdewam a karakteran e. Çi guhertoya çîrokê be jî, mirovê ku ji lehiyê rizgar dibe, çi Atrahasis, Zi-ud-sura, yan Utnapishtim be, ji aliyê xwedawenda ve bêmirinî jê re tê dayîn. Piştre re ev karakter di Destana Gilgamêş de ji nû ve derdikeve holê, dema ku Gilgamêş piştî ku ji mirinê ditirse û ji cîhana jêr ditirse piştî ku çîrokên hevalê xwe Enkîdu dibihîze li ser tiştên ku piştî mirinê li benda mirovahiyê ne, digere. Enkîdu dibêje: "Di ketina Mala Tozê de, li her derê ku min lê nêrî, tacên padîşah li hev kom bûbûn, her cihê ku min lê guhdarî kir, ew hilgirên tacên yê ku di demên berê de serweriya welat dikir, lê yê ku niha ji Anu û Enlil re goştên pijyayî xizmet kir, konfeksîyon pêşkêş kir û ava hênik ji çermên avê rijand." Dema ku Gilgamêş dibihîze ku pozîsyona wî ya di jiyanê de di cîhana jêr de ne girîng e, ditirse û li Utnapishtim digere, yê ku ji lehiya ku ji hêla xwedayan ve ji bo tunekirina mirovahiyê şandiye xilas bûye, gihîştiye nemiriyê. Nemirî di efsaneya Adapa de jî tê behskirin. Ne pejirîna tesadufî ya Adapa ji bo xwarina nemiriyê ya ku ji hêla xwedayan ve jê re tê pêşkêş kirin, wekî ravekirina rastiya ku mirov dimirin tê bikar anîn.
Hestê bêhnkirinê
Çar gavên serekî yên bêhnkirinê
2. Guherandina kartêkira kîmyayî bo erkê kar.
Saint-André-de-Sangonis
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Otokrasî
Otokrasî, awayekî birêvebirinê ye ku tê de yek kes li ser dewletê desthilatdariya wî ya mutleq heye. Ev tê wê wateyê ku serwer xwedan kontrola tam li ser hukûmetê ye û ne di bin ti sînorkirinên qanûnî yên derveyî yan çavdêriya gelemperî de ye. Kesên otokratan xwedî wê hêzê ne ku bêyî ku li erêkirina kesek din bigerin, bi tenê bi serê xwe biryaran didin.
Qereyilan
Qereyilan, Mele Mihemedê Kurd Elîfê, Marê Reş, Xîzo yan Mihemedê Bazarcixê yek ji serîhildêrên kurdan e.
Gorî dîroka fermî ya dûgela tirk Mele Mihemed li Girê Nîskê (Sarmisak Tepe) ji aliyê frensiyan hatiye kuştin. Lê eşkere nîne ka bi çi awayî laşê wî hatiye mizgeftê. Hin jî dibêjin ew li ser nimêjê di mizgeftê de ji aliyê peyayên dûgela tirk hatiye kuştin.
Feno
Feno, mezrikeke Qerhêtanê ya bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.
Harrsjøen
Harrsjøen, goleke di nava sinorê parêzgeha Hedmarka Norwêcê de ye. Pîvana perava golê 9,25 kîlomêtre û bilindahiya ji asta deryayê 676 mêtre ye.
Geşebûn û peresîn di qonaxa pêşzayînê de
Di malzarokê de geşebûn û peresîna weçeyê wekî ducanî tê navkirin. Ji pîtîna xaneya hêkê, heta jidayikbûnê di pêvajoya ducaniyê de bûyerên wekî dabeşbûna xaneyan, koça xaneyan, gorankariya xaneyan, çêbûna şane û endaman rû dide. Bi van çalakiyan, ji xaneyek pîtandî (zîgot), korpeleyek bi graniya 3-4 kîlo û bi bejna 50 cm dirist dibe. Ev dabeşbûn û gorankariya xaneyan a ji bo diristikirina korpeleyê wekî geşebûn û peresîn tê navkirin.
Nurettin Elhüseyni
Nurettin Elhüseyni wergêrekî kurd e ku di sala 1954an de li Farqînê hatiye dinyayê.
Omîd Kurdistanî
Omîd Kordestanî  la daykboy piranshar.
Teokrasî
Têgîna teokrasiyê ji yewnanî ya Koîne θεοκρατία, ku tê wateya "Serweriya Xwedê". Ev têgeh Josephus ku ji bo padîşahiya Îsraêlê û cihûdayê bikar aniye, di vê awayê birêvebirinê de nêrîna ku "Xwedê bi xwe wekî serokê" dewletê ye tê pejirandin nîşan dide. Bikaranîna hevpar, gelemperî ya têgînê, wekî ku li jor li gorî serweriya ji aliyê dêrê yan serokatiyek dînî ya analog ve hatiye destnîşan kirin, dibe ku bi rengekî rasttir wekî rêveberiya dêrî were binav kirin.
Aciniya Navîn
Ancina Navîn, gundekî bi ser navçeya Patnos a Agiriyê ve ye.
Mihsin Qoçan
Mihsin Qoçan (1954) helbestvan û rojnamevanekê kurd e.
Jînenîgar
Endamê Yekîtiya Nivîskarên Kurd-Dihok li Kurdistana Îraqê e. Di piraniya kovar û rojnameyên kurdî da, helbest û berhemên xwe belav kirine. Di piraniya mîhrecanên edebî da beşdarî kiriye.
Turgut Özal
Piştî destdayîna leşkeran a li ser dezgehên dûgelê, di hikûmeta Bülent Ulusu de wekî cîgirê wezîrê karê aboriyê berpirsiyar dibe. Di yan de partiyeke bi navê Anavatan Partisi (Partiya Welatê Dayikê) dadimezirîne û serokatiya wê dike. Di hilbijartinên fermî yên yan biserdikeve û heya 1989an serokwezîrtiyê dike. Di [[31ê çiriya pêşîn| de bo serokkomariyê tê hilbijartin û heya mirinê didomîne.
Justin Trudeau
Bapîr û jidayikbûn
Trudeau bi eslê xwe Skotlendî û Fransî yên Kanadayî ye. Bapîrên wî karsaz Charles-Émile Trudeau û James Sinclair ê skotlandî bûn, ku di kabîneya Serokwezîr Louis St. Laurent de wezîrê masîgiriyê bû. Bapîrê zikmakî yê Trudeau Thomas Bernard li bajarê Makassar ya Îndonezya ji dayik bû û di sala 1906an de, di 15 saliya xwe de tevî malbata xwe koçî Penticton, Kolombiyaya Brîtanî kirin. Bi rêya malbata Bernard, xizmên Pêşvehatê Bandonê,  Trudeau neviyê pêncemîn ê Major-General William Farquhar e, ku rêberek di damezrandina Sîngapûra nûjen bû. Trudeau di heman demê de xwediyê etnîkê Malayî û Nias  e.
Destpêkên siyasî
Trudeau ji temenê ciwanî piştgirî da Partiya Lîberal, di hilbijartina federal a 1988an de, piştgirî da serokê partiyê John Turner. Du sal şûnda, ew parastina federalîzma Kanadayê bi beşdarbûna di çalakiya xwendekariyê li Koleja Jean-de-Brébeuf kir. Piştî mirina bavê xwe, Trudeau di salên 2000an de, bêhtir bi Partiya Lîberal re têkildar bû. Ligel Olîmpiyan Charmaine Crooks, wî bi hev re rêzgirtinek ji serokwezîrê derketî Jean Chrétien re li kongreya serokatiya partiyê ya sala 2003an kir û ji bo serokatiya karûbarê nûkirina ciwanan piştî têkçûna partiyê di hilbijartina federal a 2006an de hate tayîn kirin.
Dokkum
Dokkum, bajarekî li herêma Frieslanda Holendayê ye.
Muhemmedê Enaz
Piştê wefat kirina wî kurrê wî Husamdewle Farisê kurê Muhemmed hate ser.
Fîlolojî
Fîlolojî çiqilekî zanistê ye ku li ser zimanan e, çêbûna zimanan û dîroka zimanan lêkolîn dike. Ev peyva di Zimanê yewnanî de philos (hezkirin) û logos (peyv) ve hatiye afirandin.
Selîmkendî
Selîmkendî gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Kurdên Rêwî
'Di vê romana ‘Sehîdê Îbo ku di sala 1959an de nivîsandiye de ‘emir, rê û rism, urf-‘edet û rabûn-rûniştandina kurdên êzdî ji êla Ortiliya di ser axa qeza Qersê di dema bûyer û qewimandinên pir ‘eyan di destpêka sedsaliya 20an da zelal tê xuyakirin.
Mont-Saint-Jean, Aisne
Mont-Saint-Jean, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Paris Hilton
Jiyana berî
Hilton di 17ê sibata 1981an de li New York City wek keça Richard Hilton, karsazek  û Kathy Hilton, lîstikvaneke zarok a navdar ji dayîk bûye .Ew ji çar zarokan a herî mezin e û xwişkek wî heye, Nicky Hilton ( di sala 1983an ji dayik bûye), û du bira, Barron Hilton II ( di sala 1989an ji dayik bûye) û Conrad Hughes Hilton (1994 ji dayik bûye). Bapîrê wê yê ( ji aliyê bavî ve ) Conrad Hilton bû, ku Hilton Hotels damezrand, di heman demê de xaltîkên wê kesayetiyên televîzyonê Kim û Kyle Richards in. Hilton ji bav û kalên norwêcî, alman, îtalyan, îngilîz, îrlendî û skotlendî ye. Malbata wê katolîk in.
Dêrika Hemko
Bi navê Dêrika Hemko ji kevn de li serdemê Fransa weko qeza hate binav kirin bi navê qeza Dicle û ji hingî were her mezintir dibe û berfireh dibe. Xelkê wê nêzîk 20 hezar kesî ne. Navê wê ji navê dêreka filehan hatiye ko wî serdemî ber Dêrek tenê tê de bû, hemû petrola Sûriyê her ji vî bajarî tê û genim û pambû jî.
Farqînî (devok)
Kurmanciya Farqînê
Bêguman Xanî nehatibû Meyafarqîna hingê yan jî Silîvana îroj, da bibinê gelên kurmanc ên li wê deverê bi çi awayê kurmanciyê daxifin. Wî ev agahdarî ji silîviyên herêma xwe ya bi cih bûyî (Bazîdê) nasîbû û stendibû. Di nav wan de dima û loma dikarî lêbikole û tesnîfa kurmanciyê ya wê demê bike. Ev parvekirin (tesnîf/classification) di rewşa îrojîn de çend di cih de ye û çend na, tiştekî dinê ye.
Dêrika Hemko
Kurtedîroka bajêr
Dîroka bajêr û ya deverên bajarê Dêrikê parsek ji dîroka rojavayê Kurdistanê ye. Ev bajar li ser zemîneke kevin hatiye avakirin. Li devera Qereçox gundek dîrokî heye û dîroka xwe ji hezar salî pirtir e.Dîsa pira Romê ji şekir xaçê ye. Şikefteke kevin heye jê re dibêjin şikefta Zembîlfiroş. Ev hemû ji me re nîşan dikin ku dîrokeke kevin li ser vê zêmînê jiyan kiriye.
Refîq Sabir
Refîq Sabir (jdb. 1950 li Qaladzê, Başûrê Kurdistanê) helbestvanekî kurd e.
Saint-Bauzille-de-Montmel
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Cavanac
Cavanac, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Îşev (rêzefîlm)
Sezona duyem
Ji bo sezona duyem were kişandin li ser fongogo kampanyayek dan dest pê kirin ku maliyeta rêzefîlmê ji wir werê fînanse kirin. Kampanya bi serkeftî bû û sezona duyem lîstikvanên nû lê hatin zêde kirin. Şerîf Polat (Şikrî), Gulan Mîzgin Tekîn, Nalîn Aslan, Zeynep Demîrhan, Sema Çidik û Sînan Ayaz hin lîstikvanên nû ne.
C (zimanê bernamesaziyê)
C li ser nêzîkê her sîstemên kompûteran de dibe. Zimanên wek BASIC înterpretereke nav sîstema bikaranînê û bername de divê. Lê bernamên C, dema ku hatin nivîsandin û hatin xistin bername (compile), êdî bê tişteka din tên bikaranîn. Ji bo vê sedemê û hin yên din, wek hêsanbûna hînbûna vî zimanî, ti zimanekî bernamekirinê tunne ku wek C belav bûye.
Leeuwarden
Leeuwarden, bajarekî li herêma Frieslanda Holendayê ye.
Esmer Demir
Esmer Demir berniyas bi Xanê Sîpan (jdb. 1971 Qubîn - 22ê gulanê 2008 Herêma Kelareş), çalakvana siyasî û gerîlaya PJAKê bû.
Jînenîgarî
Esmer Demir di sala 1971ê de li gundê Dusayi ku bi ser Qubîna Êlihê ve ye ji dayîk bû. Esmer Demir ji malbatek kurdên êzidî bû. Di sala 1990î de ew ji Ewropayê tevlî Tevgera Azadîxwaza Kurdistanê bû û di sala 1992an de tevlî gerîlayên PKKê bû.
Esmer Demir di 22ê gulanê 2008an de tevlî şeş hevalên xwe bi navên Sertip Oruç, Salime Argun, Edibe Çetinkaya, Rehyan Çupan, Veysi Demir û Gulistan Feqe dikeve kemîna hêzên dewleta Îranê û li Herêma Kelareşê jiyana xwe ji dest didin. Ew bi birîndarî dikevê destê hêzên îranî bi îşkenceyê tê kuştin.
Erîtrea
Erdnîgarî
Yemen li Asyayê bes çend kîlomitira ji Erîtrea dûr e.
Soudan, Loire-Atlantique
Soudan, Loire-Atlantique, komuneke li departementa Loire-Atlantique a Fransayê ye.
Opera (gerok)
Opera 7.54 jî di meha Gelawêja 2004'an de derket. Di sala 2005'an de Opera 8.0 bi kurdî derket.
Amûdê
Amûde an jî Kanî Dara yek ji kevintirîn bajerên Rojavayê Kurdistanê ye.
Bajerekî navçeya Qamişloyê ye, li parêzgeha Hesîçeyê ye û dora 30 kîlometran rojavayî Qamişloyê û 80 kîlometran bakur û rojhilatî Hesîçeyê ye. Hejmara niştecîhên bajarê Amûdê (tevî 156 gundên wê) dora 200.000 e. Li gundên başûrî bajêr hejmareke mezin ji êzdiyan dijîn. Di 13ê çiriya paşîna 1960î de di Şewata Sînemaya Amûdê de, ku hikûmeta Sûriyê wek berpirsyarê wê hatiye napesinkarkirin, dora 200 şagirtên dibistanê mirin.
Dûrik, Çinar
Dûrik, mezrikeke Xarawara ya bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.
Zimanê bernamesaziyê
Zimanê bernamesaziyê, zimanê programsaziyê, zimanê bernamekirinê, zimanekî ku bi destê mirovan hatiye çêkirin, daku fermanên bikaranînê yên sîstemên şuxulandinê pê werin amadekirin. Ev ziman hem ji bo meriv, ê ku bernamayê dinivîse û hem jî ji bo kompûter, a ku wê ev bername li ser bixebite, divê bikaribe were xwendin. Zimanên bernamekirinê pêwîst in, ji ber ku zimanên xwezayî ji bo şuxulandinên kompûter, ên ku ji wan re fermanên zelal divê, pirrmenayî ne.
Ji gotinên zimanê bernamekirinê re, yên ku meriv dikare bixwîne, nivîsa çavkanî tê gotin. Karê ji bo çêkirina van bernamekirin e. Ev kar ji aliyê bernamekarekî tê kirin. Nivîsa çavkanî ji bo ku ji kompûterê were têgihîştin, divê were wergerandin. Ev wek wergerandina gotinên zimanekî li zimanekî din e wek ji kurdî bo almanî. Lê ev bi bikaranîna bernameka wergerandinê dikare were xwemeşwariyê. Di dawiyê de bernama xwejimêrê di destê me de ye.
Bêsnî
Bêsnî yan jî Behsnî yek ji navçeyên Semsûra Adiyemanê ye. Di dîroka Kurdistanê de xwedî cihekê girîng e. Li rojavayê Semsûrê dikeve. Firehiya erdê navçeyê 1.330 km², bilindahî ji rûyê avê 1.050 m ye. 8 şaredarî, 52 gund û 61 mezre girêdayî navçeyê ne. Gorî hejmartinên sala 2000´î hejmara niştecihên navendê 36.123 û bi tevî gundan 108.667 e.
Taşlîçaya Jorîn
Avkevira jorê an jî Avkevira Jorê, gundekî bi ser navçeya Avkevir a girêdayî Agiriyê ve ye navê wê yê Tirkî yukarı taşlıçay e.
Sarah Bolger
Sarah Bolger, (Dublin, Îrlenda) lîstikvaneke îrlendî ye. Sarah Bolger bi rol wergirtinên fîlmên wek Stormbreaker ya sala 2006an û fîlmê The Spiderwick Chronicles ya sala 2008an û bi lîstikvaniya rêzefîlma The Tudors ê tê nas kirin.
Steinheim am Albuch
Steinheim am Albuch şaredariyeke navçeya (Landkreis) Heidenheim li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Sarah Bolger
Jînenîgarî
Sarah di salên 2003 û 2009an de dibistana Şano ya Ciwanan a li Dûblînê û dibistana navîn a Loreto, Beaufort a li Rathfarnhamê xwend.
Mîrê Botan
Mîrîti, li Kurdistanê ku tê li ser ziman, weke ku nirxek werê li ser ziman dibêt. Dîroke mîrîtiyê, pir dîrêje. Hizrên ku hîmê mîrîtiyê diafirênin, di nav gelê de pir bi hest û rêz têne pêşwazî kirin. Her çend ku di van demên dawiyê de, navê mîrîtiyê newê bi karanîn ji, di demên berê de weke nirxeke ku hevgirtine kurdan di demên berê de li ser lingan dikir bû. Mîr, mîrîti weke dageriyê wê yekê ji bo ya di demên berê de.
İlyas Salman
Salman li Erxewan a Meletîyê jidayîkbûye. Di hemî jiyana xwe de Kurdbûna xwe aniye zimên. Van demên dawiyê di quncika xwe ya di kovara Türk Solu de diyar kir ku ew ne Kurd lê Tirkoman e. Zewicî ye û xwedî 2 zarokan e. Di şanoyê de dest bi jiyana aktoriyê kiriye. Niha jî him di şanoyan de, him jî di fîlman de rol digire. Herwekî Salman derhênerî jî kiriye.
Herwiha koma ku Salman di nav de cih girtiye, dijminiya Kurdan dikin, çalakîyên wekî "Ji Kurdan dan-stendinê nekin, xaniyên xwe nedin Kurdan, Kurdan nehêlin bajarên xwe û hwd." lidar dixin.
Navikebendik
Pêkhateya navikebendikê
Piştî jidayikbûnê, dergûş hê bi navikebendikê bi plasentayê ve girêdayî ye. Plasenta jî bi navpoşê malzarokê ve girêdayî ye. Gava korpele bi awayekî asayî dest bi henasedanê kir, girê li navikebendikê tê avêtin û navikebendik tê jêkirin, bi vî awayî dergûş jidayikê tê cudakirin.
Famîleya zirnevanan
Sîstematîk
Ev famîle sala 1789'ê ji aliyê Antoine Laurent de Jussieu ve di Genera Plantarum de bi navê „Aristolochiae“ hatiye binavkirin. Navên din ên vê malbatê, Pistolochiaceae J.B.Mull., Sarumaceae Nakai ne.
Kantona Cizîrê
Serokwezirê rêveberîya herêma Cizîrê Ekrem Hiso hat bijartin. BI wî re du alikaarên wî. Alîkarên wî jî Elîzabet Gewriyê ya Suryanî û Husên Ezem ê Ereb hat destnîşankirin.
Kurdên mesîhî
Bitevku piraniya wan mesîhiyên kurdnijad îro nasnameyeka din ji xwe re bijartine, hejmara kurdên mesîhî ên ku nasnameya Kurd diparêzin, roj bi roj pirtirdibin, jiberku gelek kurd ola xwe diguherînin ango derbasî ola xiristyan dibin.
Calden
Calden şaredariyeke navçeya (Landkreis) Kassel li Hessen, Almanyayê ye.
Cazilhac, Aude
Cazilhac, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Dilşad Seîd
Dilşad Seîd hunermendekî kurd e.
Cenne-Monestiés
Cenne-Monestiés, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Cépie
Cépie, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Ma'anshan
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2010an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 2.202.899 kesî
Serbistan û Montenegro
Dîrok
Dema ku Federasyona Sosyalîst a Yûgoslavyayê di sala 1992an de parçe bû, jêr-komarên Serbistan û Montenegro ji nû ve Komara Federal a Yûgoslavya yê ava kirin. Lê belê Neteweyên Yekbûyî û çend dewletan (di nav wan de Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê) qebûl nekirin ku dewleta nû wek cîgirê Yûgoslavyayê nas bikin û piştî guhertina rejîmê di çiriya pêşîn a wê salê de heta 1ê çiriya paşîn a  2000an ew dewleta nû nebû endamê Neteweyên Yekbûyî. Di salên 1990î de, Komara Federe ya Yûgoslavyayê tevlî şerên Yûgoslavyayê bû.
Di 4ê sibata 2003an de, her du komarên mayî yên Komara Federal a Yûgoslavyayê veguherî konfederasyona bêber a Yekîtiya Serbistan û Montenegro. Di salên 1990an de, dewlet ji hêla siyasî ve her ku diçe ji hev dûr ketibûn û Montenegro serxwebûna xwe ji Belgradê bi dest xist, bi sembolî bi danasîna ala nû û roja neteweyî di sala 2004an de.
Pembû
Pembû an jî pembo, riwekek avî ye. Ji ber berhema wî ya spî ku di gurzikan de ye di gelek karên îndustrî de dihê bikaranîn û disa ji ber zehmetiya çandin û avdan û berhevdana wî di çandinî de ciyekî grîng digre.
Kolberî
Kuştina kolberan
Ji ber bêkariyê û debarkirinê mêr, jin û zarok neçar in ku kolberiyê bikin.
Aldûş
Dîrok
Di sala 1954an de ku Semsûr ji Meletiyê veqetî û bû wîlayet, Aldûş jî kirin qeza wê. Wê demê Aldûş gund bû û bi Mirûnê (Pêtirgeyê) ve girêdayî bû. Aldûş kirin qeza û nave wê yê fermî jî kirin Gerger.
Navên Evînê
Navên Evînê  filmekî frensî ye ku navê wî bi ingilîzî The Names of Love û bi frensî Le Nom des gens ye û di sala 2010an de Michel Leclerc derhêneriya wî kiriye û ji aliyê   Leclerc û Baya Kasmi hatiye nivîsîn.
Celadet Alî Bedirxan
Jînenîgarî
Nifşa sêyem a Malbata Bedirxaniyan di serê sedsala 20ê da bi Celadet, Kamiran û Rewşen Bedirxan ve destpêdike û xeleka vê malbata serhildêr ya dawiyê ye. Bêguman di xeleka dawin a Bedirxaniyan da Celadet Bedirxan cîhê heri giring digre. Celadet Alî Bedirxan an jî bi navekê din Mîr Celadet li 26ê Nîsana sala 1893ê li Stenbolê hate cîhanê. Bavê wî ramyar û rewşenbîrê navdar Emîn Alî Bedirxan e ku ew jî yek ji kurên Mîr Bedirxan e.
Piştî şer dewletên serkeftî yên wekî Brîtanyayê li Kurdistanê ketin hin hewldanan. Celadet li sala 1919ê tevî birayê xwe Kamiran û Ekrem Cemîl Paşa û Faîq Tewfq çû Kurdistanê. Li cem wan Zabitên Siyasî yên Brîtanî Mîcer Edward Noel jî hebû. Armanca wan amadekariyên Peymana Sewrê bû.
Bi vê armancê Celadet tevî Haco Axa û Resûl Axayê Miheme li herêma Torê tevî suwarên kurd êriş birin ser qereqolên tirkan.
Her wiha, keça wan Sînemxan niha tevî malbata xwe li Hewlêra paytexta Herêma Kurdistanê dijî. Sînemxan li gel nivîskar û endezyarê neftê Salah Sadallah jiyana hevjîniyê pêkaniye û wê jî du zarokên bi Navê Dilnaz û Azad heye. Dilnaz li Zanîngeha Sorbuna Fransa beşa wergeriyê qedandiye û niha jî li gel zarokên xwe (Ciwan, Mîro, Alan) li Parîsê dijî. Azad Endezyarê Karebayêye û wî jî kurek bi navê Alan heye. Ew jî niha li Qeterê dijî. Sînemxan Bedirxan hewl dide hemû berhemên Bedirxaniyan kom bike û ji nû ve çap bike. Heta niha nêzîkî bîst û pênc berhemên Bedirxaniyan û berhemên hevjîna xwe Salah Sadallah çap kiriye. Niha bernameya wê ya herî girîng amadekirina Ansiklopediya Bedirxan e ku îsal li roja derxistina kovara Hawarê amadekariyên Ansîklopediya Bedirxan hate ragihandin. Armanca vê Ansîklopediyayê ewe ku hemû berhemên Bedirxaniyan li nav vê ansîklopediyayê kom bike û pêşkêşî xwendevanên kurdî bike. Useyma jî niha tevî malbata xwe(sê keç Şîrîn, Nesrîn, Ruşen) li Beyruta Libnanê dijîn. Bi destpêka Şerê Cîhanî zextên siyasiyên li ser rewşenbîrên kurd li Sûriyê careka din destpêkir. Dewleta Fransî di nav salên 1943ê û 46ê da bi zorê rûniştina li Şamê li ser Celadet ferzkir. Qedexe bû ku ew ji Şamê derbikeve. Ev bi zorê rûniştina li Şamê ji aliyê rejîma Sûriyê ve jî heta 1948ê hate domandin. Piştî destpêka Şerê Cîhanî yê Duyê Celadet dest bi karên rojnamevaniyê kir û li sala 1942ê li Şamê Kovara Ronahî weşand.
Mîr Celadet li 15ê tîrmeha sala 1951ê li gundê Hêcanê nêzîkî Şamê çû ser dilovaniya Xwedê û termê wî li kêleka bapîrê wî, Mîr Bedirxanî, li Goristana Mewlana Xalidê Nexşebendî li taxa kurdan li Şamê hate veşartin.
Konstanz
Konstanz bajarokekî navçeya (Landkreis) Konstanz li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Nampteuil-sous-Muret
Nampteuil-sous-Muret, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Gurco
Gurco, mezrikeke Sipyagê ya bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.
Wîkîpediyaya kurdî
Dîrok
Weşandina wîkîpediyaya kurdî di 7ê kanûna paşîn a sala 2004an de hatiye destpêkirin. Wîkîpediya kurdî di destpêkê de bi her sê zaravayên kurdî kurmancî, zazakî û soranî hate destpêkirin lê ji ber zehmetiyên teknîkî û zimanî, fikra berdewamkirina pirzaravayî di bin yek guhertuyek de bi ser neket û di 12ê tebaxê de ji bo kurdiya soranî (bi koda zimanî ya ckb) bi guhertoyek nû hate destpêkirin. Wîkîpediya kurdiya kurmancî ji ber ku kurmancî zaravaya kurdî ya yekem a wîkîpediyayê bû koda zimanî ya "ku" ji bo nivîsandina gotarên bi kurdiya bakur (kurmancî) hatiye hilbijartin. Ji bo ku sîstem bê meşandin di 28ê kanûna pêşîn a sala 2007an de, wîkîpediyaya kurdî ya soranî li wîkîpediyayê hate zêdekirin.
Molekul
Di zanistên molekulî da, molekul hebûneka kîmyayî ya têra xwe tebitî û ji aliyê karevayî ve bê-alî ye ko ji du an zêdetir atoman pêkhatîye. Têgeh anko konsepta molekula yek-atomî, her wekî ko di gazên nobel da dihêt dîtin, bi giştî tenê di bîrdoza livînkî (kinetic theory) ya gazan da dihêt bikaranîn. Di vê bîdozê da behsa kerî yên gazan wesa dihêt kirin herwekî ko yek molekul, bê guhdana bi pêkhata wê.
Singen
Singen bajarokekî navçeya (Landkreis) Konstanz li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Harlingen (şaredarî)
Harlingen, şaredariyeke li herêma Frieslanda Holendayê ye.
Pöcking
Pöcking şaredariyeke navçeya (Landkreis) Starnberg li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Markê
Markê, gundekî li bakurê rojavayê Licê li ser riya Licê û Darahênê ye û 20 km ji Licê dûr e. Gundekî avî ye. Firingî û xiyarên Markê di bazara Amedê de bi nav û deng in. Korxa li ser markê ye. Bi zaravayên dimilî û kurmancî dipeyîvin. Dewletê navê Ergin lê kiriye.
K'eb bin Zuheyr
K'eb bin Zuheyr (, K'ab bin Zuhayr), sehabe û helbestvanekê ereb bû.
Mevtwarê
Mevtwarê, mezrikeke Xarawara ya bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.
Yurî Gagarîn
Jiyana wî
Di dema şer de ezmûnek çêker jî hebû: Gagarîn dît ku pîlotek şerkerê Sovyetê li nêzî wî dadikeve da ku balafirek din a ku daketina awarte pêk anîbû bigire û bi vî rengî wî ji dîlgirtina Alman bifilitîne.
Piştî ku di havîna 1945-an de çû bajarê Gschatsk (niha Gagarîn), Gagarîn şeş pola xwend li dibistana navîn.
Dema ku di sala 1946'an de serlêdana Zoya ya ji bo wezîfeya hemşîre bi ser neket, piştî ku wê bi rastî di pirsnameyekê de diyar kir ku ew rastî dagirkerî û girtîgehê hatiye, li gorî gotinên paşerojê yên diya wî, wî ev yek wekî hişyariyek girt.
Sêylane
Sêylane gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Kurnewroz
Kurnewroz, gundekî bi ser navçeya Avkevir a girêdayî Agiriyê ve ye.
Lohfelden
Lohfelden şaredariyeke navçeya (Landkreis) Kassel li Hessen, Almanyayê ye.
Bertolt Brecht
Berhem
Li gor agahiyên weşanxaneya Suhrkamp Brecht 50 berhem nivîsîne. Helbest û pexşanên wî ku di sala 1998 ji weşanxaneya Suhrkamp hatibûn weşandin, bêhtir jı 70 Milliyon pirtûkî hatine firotin. Di bîranîna sedsaliya wî de di sala 1998an de, dramayên Brecht di cihê elmanîaxêv de û bêhtir ji 170 carî hatin lîstin. Berhemên Brecht hatine wergerandinî 42 zimanên cihe, di nav wan de jî Hindî, Marathî, Darî, erebî, û islandî heye.
Rezik, Amed
Rezik navê kurdî yê navçeya Bağlar a bi ser bajarê Amedê ve ye.
Îbn Heysem
Berhem
Pirtûka Optîkê
Cihûtî
Cihûtî, cihûdîtîyan jî mûsewîtî ola cihûyan e. Cihûtî oleke kevn e, berî zêdeyî 3000 salan destpêkiriye. Cihûtî li ser bingehên Peymana Kevin tê avakirin, bi taybetî, Pirtûkên Mûsa, yên ku ji pênc pirtûkên pêşîn pêk tên: pirtûka Destpêkirinê (Genesîs), pirtûka Derketina Îsraêl ji Misrê (Eksodus), pirtûka Lêwiyan (Levîtîkus), pirtûka Hijmartinê (Numerî) û pirtûka Vegerandin li Qanûnê (Deuteronom). Pirtûka pîroz a cihûyan Tewrat e. Zebûr an Zebûrên Dawid jî wek pirtûkeke pîroz tê pejirandin. Di cihûtiyê de Talmûd û şirovekirinên maliman jî giring in.
Kesrafan
Kesrafan gundekî ku bi navçeya Xesxêra Sêrtê ve girêdayî ye.
Eichstätt
Eichstätt bajarokekî navçeya (Landkreis) Eichstätt li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Zevîsora Jêrî
Zevîsora Jêrî, gundekî ser bajarê Geverê ye.
Saint-Étienne-Estréchoux
Saint-Étienne-Estréchoux, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Qalbolas
Qalbolas, Qalbûlas, gundekî bi ser navenda navçeya Baybûrdê ya parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.
Kîp
Kîp gundekî ku bi navçeya Xesxêra Sêrtê ve girêdayî ye.
Saint-Félix-de-l'Héras
Saint-Félix-de-l'Héras, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Xulaman
Dîroka navçeyê ji ya Kurdistanê ne cudatir e. Herêm ji aliyê madenên binerdî ve gelek dewlemen e. Ji 60 % derxistina krom a dinyayê li Xulamanê ye. Mixabin ji vê dewlemendiyê gelê herêmê sûdwernagire. Gelê herêmê ji aliyê aboriyê ve xizan e. Hemî dewlemendî bi destê fîrmayên dewleta Tirk ji Enqereyê re tên şandin. Mermerê herêmê heya Ewropa belav dibe. Gelê herêmê ji kêmahiya dibistanan, nebirêkûpêkbûna elektrîkê, xerabiya riyan, bêkarî û kêmahiya bijîşkan gilîdar e.
Rewşenbîr
Di çerçoveya gotina rewşen de ev dibê weke çûyinek bi hiş û hişmendî. Farqe di nava gotina "rewşenbîr" ya "nivîskar" de jî ew a ku nivîskar, tenê yê ku dinivîsêne ya. Mirovên nivîskar ên weke rojnemavan û hwd in. Rewşenbîr jî, zaneyên ku ramanê bihişmendî pêşdixin in. Mirov dikarê ji yekî rewşenbîr re di her rewşe de jî bêje nivîskar. Lê mirov nikarê ji yekî nivîskar re di her rewşê de bêje rewşenbîr. Rewşenbîr, bi ramana ku pêş dixe re xwediyê wê rewşenbîrîyê ya.
Zanîna ziman
Zanîna ziman, navê zanista ku ziman ji hîm ve lêkolîn dike ya. Hebûna gotina, çawa tên avakirin û bi hevdû re çawa tên bikarhanîn li ser wê lêkolîn dike. Di nava zanista zanîna ziman de beşên weke bêjazanî(morfolojî) ku weke ´peyvzanî´ tê bi navkirin, dengnasî(fonetik) ku ji hîm ve dengan û levkirina wan û pêvajoyên wan ên pêşketinê bi gotinê re lêdikolê. Zanîna ziman, weke zanistekê, dîroka ziman, rengê pêşketina wê, koka gotinan û pergalîya wê lê dikolê. Weke zanistên ku ziman lêdikolîn zanyarên ziman ên weke Ferdinand de Saussure, Noam Chomsky û hwd, ên lêkolînê bi pêşketina mirov û dîrokê re bi ziman re dikin in.
Piştêna hewzê
Hestiyê qûnê
Hestiyê qûnê li jêr û ber bi aliyê paşîyê piştêna hewzê de cih digire. Bi hestiyê rûv û kemaxê ve girêdayî ye. Gava mirov li ser qûnê rû dinê, giraniya mirov dikeve ser van hestiyan.
Saint-Félix-de-Lodez
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Mexmûr
Mexmûr bajarek ji Başûrê Kurdistanê ye. Mexmûr nav Mûsil, Hewlêr û Kerkûkê ye.
Çiyayê Agirî
Etîmolojî
Ji serdema navîn a dawî ve navên Çiyayê Agirî tê bikaranîn. Navê çiyayê di kevneşopiya kurdî de bi navê Koşaxî an jî Çiyayê Şaxî hatiye bi navkirin. Navê çiyê di kurdî ya îro de Çiyayê Agirî ye. Ev nav tê wateya "çiyayê bi agir" yan jî "çiyayê agrîn". Navê kevneşopî ya farisiyê de navê Çiyayê Agirî bi farsî کوه نوح Kūh-e Nuh hatiye binavkirin. Ev nav di farisî de tê wateya "Çiyayê Nûh".
Navê Ararat guherînek Yewnanî ya peyva אֲרָרָט ('RRṬ) e, ku di zimanê Îbranî de ji bo Urartiyan ku di demên kevnar de li zozanê ku Ermenî lê hebûn dihat bikar anîn. Her çend çiya li cîhanê bi gelemperî bi vî navî tê nas kirin jî, tu mirovên herêmî ev nav ji bo çiya bikar neanîne. Di Kevnariya Klasîk de, di xebata Geographica ya Strabo de, lûtkeyên Çiyayê Agirî wekî βος (Abos) û Νίβαρος (Nibaros) di Grekiya Kevn de hatiye bikaranîn.
Tirkiye
Mustafa Kemal Atatürk damezrîner û yekem serokkomarê Komara Tirkiyê ye.
Tirkiye tevî hêzên Neteweyên Yekbûyî beşdarî şerê Koreyê (1950-1953) bû, di sala 1952 de li dijî Yekîtiya Sovyetê tevlî NATO bû. Di encama derbeya ku di 15ê Tîrmeha 1974an de li Kîprosê pêk hat, çalakiyên EOKA-B, planên Enosîs (yekkirina giravê bi Yewnanistanê re) û gurbûna nakokiyên di nav civatan de, Tirkiyê leşkeran davêje ser sînor. girav di 20ê tîrmeha 1974an de. Piştî 9 salan, Komara Tirkî ya Kîpros a Bakur hat damezrandin û giravê bû du par, lê welat tenê ji aliyê Tirkiyê ve hat naskirin.