cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Zerdeşt
Zerdeştî
Di dema Zerdeşt de bingehê jiyanê bi regezeyên hevpar, bi dadi, azad û serbilind hatibûn danin. Demê ku ew olên din ji hatin afirandinê ji xwere ew bingeh esas girtin û serketin. Piştre ji bo meslehatên xwe û yê wan desthelatan der û dor ê xwe, her tişt guhêrandin û nakokiye ke dijwar xistin bingehê jiyanê. Û jiyana civakê xistin taxê dubendiya belengaz ketiyê û dewlemend buyinê,u xirabi xistin nav jiyanê. Ev nakokî bû xwîn kete nav civakê, mirovan ji hevre tehemul nekir in, ked û mafê wan ji holê rabû. yên dewlemend bi heyiya zêr û diravan bandureke tadeyi li civatê kirin. qanunên wan tenê ji bo parastina dewlemendi û malbatên wan bu bu..
Zerdeşt û felsefa zerdeştî
Keşîş ji inta xwe nedihatine xwar: "Çi dibe bila bibe pêwîst e ku Zerdeşt were kuştin". Roja din Zerdeşt birin nav garana ga û gamêşan. Bi sedan ga û gamêş li meydaneke civandin. Zerdeşt danîn nav meydanê da ku ga û gamêş pê lê bikin û bikujin. Gamêşekî xurt hat li ser Zerdeşt sekinî û ew ji binpêkirinê parast. Dîsa tiştek bi Zerdeşt nehatibû. Li ser vê bûyerê keşîş û matran hîn bêtir tirsiyan.
Piştî çend mehên din, dîsa xwestin Zerdeşt bikujin. Li derveyê gund şikefteke tarî û kûr hebû. Dêlegurek har li wir dijiya. Zerdeşt birin li ber şikeftê danîn da ku dêlegur bê û Zerdeşt bixwe. Dêlegurê ew nexwar û hemand heta ku diya Zerdeşt Bêrîvan (Dughdova) hat û Zerdeşt bir malê.
Çavkanî
*Li gor Lêkolîneran ji bo bawermendiya yek Xwedayî, vê serast ji wê bawermendiya yek Xwedayî Zerdeşt Pêxember ji hemiyan zêdetir li gor ramanzaniyê dibînin. *ji bo hatina Zerdeşt pêxember li dinê du dîtinên diyar bûne: 1-Dîtina yekem; --- Zerdest, di sala 660 BZ (Berî Zayînê) ji dayik buye....
Daner: Dilpêt Jêlî .............................. Rast û duristî: Salanê Zerdeşt
Tabu (aktrîs)
Jînenîgarî
Tebessum Fatma Hashimi, ji dêûbavê Jamal Ali Hashimi û Rizwana li malbateke misilmanên heyderabadî ji dayik bûye. Dê û bavê wê piştî demeke kurt ji hev qetiyan e. Diya wê mamosteya dibistanê bû û bapîrên wê yên dayikî profesorên teqawît bû ku dibistan bi rê ve dibir. Bapîrê wê Mohammed Ahsan profesorê matematîkê bû, dapîra wê jî profesorê edebiyata inglîzî bû. Wê perwerdeya xwe ya destpêka zanîngehê li Dibistana Bilind a Saint Ann a Koloniya Vijayanagar a Hyderabadê wergirt. Di sala 1983an de li Mumbaiyê yê du sal li Zanîngeha Saint Xavier de xwend.
Schlieben
Schlieben bajarokekî navçeya (Landkreis) Elbe-Elster li Brandenburg, Almanyayê ye.
Zevîkiran
Zevîkiran, gundekî girêdayî navçe Gercana bi ser Erzînganê ve ye.
Qazanlû
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 748 kes (177 malbat) bûn.
Wekhevî
Wekhevî termek zimanê matematîk û zanistî ye. Nîşan dide ku du pirranî yan jî mezinahî yeksan in. Di nivîsandinê de herdu pirranî li du aliyê nîşana wekhevyê (=) tên martin. mînak: x + 3 = 5\,
Kitaro
Ciwaniya wî (1954–1976)
Kitaro li Toyohashi, devera Aichi (Japon) hatiye dinyayê. Ew mezûnê Lîseya Toyohashi Commercial e. Piştî mezûnbûnê, Kitaro çû Tokyoyê ji bo ceribîn û bûyîna parçekê muzîka sehneyê û li wir wî sîntesayzir (amûreke elektronîk e) keşf kir. Sîntezayzira wî ya pêşîn analog bû.
Dermîs
Çermê (pêst) mirov ji du çînên serekê pêk tên; epîdermîs û dermîs.
Lippetal
Lippetal şaredariyeke navçeya (Landkreis) Soest li Nordrhein-Westfalen, Almanyayê ye.
Farmakolojî
Dermannasiya psîkolojîk (Psîkofarmakolojî)
Tesîrên dermanî li ser rih ;çavnêriyên li ser guhurîna beden û hiş, û bûyerên molekûler çawa li ber çavin li ser formên tevgeran yên ku tên pîvan
Hest
Xoy ji bo jîyanê pêvist e. Lê zêdebûna wê dikare jîyanê tehdît bike. Loma ye ku mirov bixweze jî nikare tiştên pir şor bixwe û vebixwe, jê îkrah dike.
Çavkanî
4. Carroll E. Izard: Die Emotionen des Menschen. Eine Einführung in die Grundlagen der Emotionspsychologie. Aus dem Englischen übersetzt von Barbara Murakami. Beltz, Weinheim/Basel 1981.
Rêveberiya Xweser a Bakur û Rojhilatê Sûriyeyê
Rêveberiya Xweser a Bakur û Rojhilatê Sûriyeyê, berî ku were ragihandin demek dirêj amedekerî bo wê hatina kirin û temenê wê hat pêşxistin. Li herêma Rojavaya Kurdistanê saziyên civatî ên rêveberinê, perwerde û çandê û hwd, hatina ava kirin. Piştî rêveberî, desthilatdarî û hikimeta herêma başûrê kurdistanê, ev herêma rojavayê kurdistanê avakirina wê, bû duyemin herêm ku kurdan bidestê xwe li wan rêveberiya xwe cewherî ava kirin. Di destpêkê de, dewletên herêmê ên weke tirkiya komên tundrew bi rêxistin dikirin û didane hêrîşkirin li ser rêveberiya xweser a rojavayê kurdistanê. Hemû deriyên alikariyê li rojavayê kurdistanê hatina girtin. Bi tememî ambargoyaka jidahî li ser rojavayê kurdistanê hat danîn. Rêveberiya başûrê kurdistanê jî, tevî ku rêveberîyek kurd bû, ew jî tevlî hêzên ku ambargo danîna er rojavayê kurdistanê û hemû deriyên ku ji başûrê kurdistanê diçûna rojavayê kurdistanê ên weke "deriyê sêlmalka", hatina girtin û ne hiştin ku ne mirov û ne alikarî di wan bi buhurê. Tenê ji mirovên ku ji rojava bazdidan û goç dikirin ew derî vekirin. Piştî ku rêveberiya rojavayê kurdistanê û hikimeta wê hat avakirin, êdî hemû kurd ketina nava hewkariyê de ku wê pêş bixin. Ji bakûrê kurdistanê, rojhilat, û başûrê kurdistanê jî alikarî ji wê re dikirin. Lê li başûr, partiya kurd PDK, ku weke partiya ku di hilijartinan de bi serketibû û partiya mazin bû, wê alikarî neda rêveberiya xweser a rojavayê kurdistanê. Vê yekê jî, dilê hemû kurdan şikand. Kurd xamgin kirin. Kurdan, ew helwesta partiya kurd a PDK, li dijî rabûn û gotin ku "ev ne li gorî nirx û kevneşopiya me ya" û şermazar kirin. rêveberiya xweser a rojavayê kurdistanê, dema ku konfaranse CEnev´ê li Cenevê dihat li darxistin de hat ragihandin. Gelek dordoran jî şîrovekirin û gotin ku "ji ber ku kurd ne hatina dewetkirin li konfaranse û ji ber ku ne dixwestin li lozanek din a duyemin were serê wan, rêveberiya xwe ragihandin. Rêveberiya kurd, li rojavayê kurdistanê piştî hat ragihandin, bi alikariya tirkiya û welatên din ên herêmê komên tundrew bi rêxistin kirin û dan hêrîşkirin li ser wê rêveberiya xweser a rojavayê kurdistan. Ji ber ku welatên herêmê li dijî pêşketina statûya kurdan bû, ev hêrîş li wê rêveberiya kurd dan kirin.
Hesperîd
Parastina hin zînetên xwedawendan dîsa hesperîdan dikirin. Lehengê navdar Perseûs hewceyî wan zînetan bû. Ev zînet filalên bi du bask, çenteyekî bi sîhrî, laçika Hadêsê kesên ku yên wê wegrî nêxuya dike, pêk dihatin. Lê Perseûs cihê ku Hesperîdan dijîn nizaniya. Cihê wan tenê Graîayan dizaniyan. Perseûs bi kutekî agahiyên cihê Hesperîdan ji Graîayan stand. Hate ba Hesperîdan, zînetên ku ew xwestî ji wan stand. Perseûs pê wan peywirên xwe qedand, zînetan da Hermêsê. Hermês jî wan dîsa da Hesperîdan.
Smallville (rêzefîlm)
Têgihiştina rêzefîlmê vegotina ciwaniya leheng, ku wekî Clark Kent li bajarokê biçûk ê aşopî Smallville li Kansas mezin dibe û tenê di şiyana rêzê, jêderk û bangkirina wî de agahdar dibe, pêşbîn dike. Wekî din, ronîkirina têkiliya bi dijminê paşê Lex Luthor re roleke diyarker digire. Ji bilî karakterên nû, hevalên naskirî, dijmin û superlehengên din ên gerdûna Superman jî ji nû ve têne şîrove kirin.
Gaza rondikbar
Rîsk
Li gel hemû çekên nekûjêr an jî kêmkûjêr, hindek rîskên brîndarbûnên ciddî-mayî an jî mirin heye bi bikaranîna gaza rondikbar.
Ebdullah bin Emr
Ebdullah bin Emr (erebî: عبد الله بن عمرو بن العاص, r. 615 - m. 684), Sehabeyê Muhemmed pêxember ê ku pir Hedîs nivisiye.
Girava Rishiri
Gund û bajarokên Rishiriyê
• Numaura
Hêsîrgeh
Hêsîrgeh, gundekî girêdayî navçe Gercana bi ser Erzînganê ve ye.
Kezniq
Kezniq, gundekî ser bi navenda bajarê Tebrîzê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Erdheja Wanê Mijdar 2011
Bîlanço
2 otel û 25 avahî bi temamî xera bû û 21 avahî valabû lê du otel jî tijî bû di encama erdheja duyemîn de 1 ji wan japon 37 kesan jiyana xwe dest da û 30 kes jî birîndar bûne.
Endezyariya petrol û gaza xwezayî
Endazyariya petrol û gaza xwezayî yan endezyariya neft û gaza siruştî, endezyariya li ser dîtin û derxistin, veşartin û firotina neftê û gaza xwezayî ye. Li Tirkiyeyê ev beşa endezyariyê li Zanîngeha Teknîkî ya Rojhilata Navîn û İTÜ'yê heye. Endezyarên ku ji van deran mezun dibin di şirketên petrolê de dixebitin. Li Amerîkayê (DYA) endezyariyeke pir di pêş de ye.
Lîstikvan
Lîstikvan, aktor (aktrîs), hunermendên ku di fîlman de û li ser şanoyê karaktereke diniwînin. Îro di sînema, televîzyon, şano, radyo an jî înternetê de dixebitin. Peyva "aktor" ji yewnaniya kevin ὑποκριτής (hîpokrîtes) tê. Ev peyv tê wateya "kesê ku dilîze, kesê ku diniwîne".
Girmelêva
Gundekî li ser girikekî hatiye avakirin. Li aliyê başûr rêzeke darên çaman û di nava wan de hewzek avê û du-sê mal hene.Li aliyê rojava bexçekî darên zeytûn,biîv û mêwên tirî heye. Li aliyê bakur dîsa sê rezên tirî hene. Li kêleka riya gund ku ji Qosarê ber bi çiya ve dihere û di nava gund de derbas dibe mezelê gund heye. Gund ji Qosarê bi 3,5 km dûr e.Dibistaneke seretayî li gund heye. Gund ji ber darûberên li dora wê dîmeneke rengîn tîne holê. Dema ku mirov ji qosarê temaşeyî gund dike weke wahayekê dixuye.
Şinatala Jorîn
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 368 kes (70 malbat) bûn.
Somaya Binî (gundistan)
Somaya Binî, gundistanek li bexşa Soma yê ye ku dikeve bakûra rojavaya Ûrmiyê. Rûbarê Bêrdûkê di nava wê gundistanê de diherike. Navenda vê gundistanê gundê Heştiyan ê ye.
Gundên Somaya Binî
Gundên di vê gundistanê de ev in:
Hêştirek
Gundê Hêştrekê, gundeke jî yên Eşîra Dorikan ye. Piranîya hemwelatiyên Hiştrekê Dorikane û hin ji Eşîra Atmankî/Etmankî ne.
NGC 2084
NGC 2084, cîsmeke asîmanî ye. Ji aliyê astronoma Sikatî James Dunlop ve, di sala 1826an de hatiye vedîtin.
Kendesure
Kendesure (bi tîpguhêziya latînî ji alfabeya erebî: Kandasura), gundekî bi ser Navenda Silêmaniyê ya navçeya Silêmanî ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Reşan
Sê gundên bi vî navî hene:
Tepeköy
Tepekoy, gundekî navçe Haymanaya ser bi Enqereyê ve ye. Ev gund yek ji gundên kurdên Anatoliyaya Navîn e.
Qebîlan
Qebîlan, gundekî girêdayî navçe Gercana bi ser Erzînganê ve ye.
Kampanyaya Navneteweyî bo Qedexekirina Tepînkan
Tirkiye û gelek welatên din, vê normê dipejirînin lê tepînkan di şerên navxweyî de bikartînin. Lewra hêzên navneteweyî nikarin tevlî karê navxweyî bibin.
Sala 1997ê kordînatora rêxistinê Jody Williams li ser navê ICBLê Xelata Nobelê ya Aştiyê werdigire.
Hîçperestî
Hîçperestî, hîçparêzî, tuneperestî, nînperestî an jî nîhîlîzm têgehiştineke felsefî ye ku neyîniya yek an bêhtir nêrînên jiyanê yên pejirandî pêşniyar dike.
Hecî Bihemed
Hecî Bihemed gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.
Neunkirchen (Siegerland)
Neunkirchen (Siegerland) şaredariyeke navçeya (Landkreis) Siegen-Wittgenstein li Nordrhein-Westfalen, Almanyayê ye.
Cerny-en-Laonnois
Cerny-en-Laonnois, komunekî departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Greding
Greding bajarokekî navçeya (Landkreis) Roth li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Qereqoynlû, Şahîndij
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 791 kes (164 malbat) bûn.
Qûcûr
Qûcûr gundekî ser bi navenda bajarê Heştrûd li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Qurxudubaş
Qurxudubaş (bi tîpguhêziya latînî ji alfabeya erebî: Qurkhudubash), gundekî bi ser Navenda Silêmaniyê ya navçeya Silêmanî ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Ksenofon
Bi berhema xwe ya Anabasîs tê naskirin.
Taillant
Taillant, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Bruno Bettelheim
Awistriya
Bi hevre bingeha stratejiya lijiyanêmayînê ya psîkolojiya terorê davêjin. Li kampê 11 mehan dimîne, bi daxwaza Eleanor Roosevelt a taybet sala 1939 serbest tê berdan û diçe DYAyê. Nazî payeyên wî yên hebûn betal dikin. Sala 2004, payeyên wî yên bidestxistibûn lê tê vegerandin.
Şîranî, Selmas
Şîranî, Selmas gundekî ser bi navenda bajarê Selmasê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Mehmed Emîn Bozarslan
Bozarslan wek siyasetvan
Piştî ku leşkerên Komarê di sala 1971a de dest danîn ser hukim, wekî gelek rewşenbîr û siyasetmedarên Kurd û Tirk, Bozarslan jî hem ji ber pirtûkên xwe hem jî ji ber endametiya DDKOyê kete zîndana Diyarbekirê û di doza DDKOyê de jî hat dadgehkirin. Xebatên Bozarslan, ji ber sazumana leşkerî heta sala 1974a sekinî an jî bi nêhînî dom kir. Di van salan de çi pirtûkên wî nehatin çapkirin. Bi lêborîna giştî re gelek rewşenbîr û siyasetmedarên Kurd ji zîndanan derketin û dest pê kirin rêxistinên xwe damezrandin. Bozarslan jî, carekî din bi eşkereyî dest bi wergêrandin û nivîsîna pirtûkan kir. Ew, durî rêxistinên Kurda nema, lê di nav tu rêxistinên ku wê demê hatibûn damezrandin, cîh negirt.
Haserich
Haserich şaredariyeke navçeya (Landkreis) Cochem-Zellê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Dîroka Mezopotamyayê
Serdema Sumeriyan
Yekem delîlên dîrokî dide nîşan ku serdema bi navê "proto-xanedanî" bi pêşdîtina dora sala 2900ê û heta destpêka geşbûna bajarê Lagaşê, dora 2600, bi delîlê kêm hatiye delîlkirin. Serdema Sumeriyan a klasîk di sala 2400ên de bi dagirkirina Akadiyan a Mezopotamyayê bi dawî dibe. Bi serdema Gueto di salên 2200 û 2000ê de Sumerî hinek bihêz bû. Serweriya Sumeriyan heta sala 1730an ku Mezopotamya ji aliyê Amorîtan ve hate dagirkirin û di bin serweriya Babîlan de tov bûn, bi temamî bi dawî bû.
Hevkêşeya dîferensiyel
Nermalav
· SageMath
Degaga, Seqiz
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Degaga, Seqiz 366 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 61 e.
Muzeya Orsayê
Muzeya Orsayê li Parîsê (Fransa) muzeya tewrî mezin û bi nav û deng a hunerê ye. Di sala 1986an de mirov ev muze vekir. Rûberê muzexaneyê 57 400 m² ye.
Kurdistan
Dîrok
Di qirna 19an de ku kapîtalîzm ber bi navnetewebûnê ve bi pêş diket, hewldanên ji bo guherandina nexşeya cîhanê jî zêde dibûn. Hinekî jî bi bandora bizav û tevgerên azadiya neteweyî, Împaratoriya Osmanî ber bi hilweşîne ve rûbirû mabû. Herêma ku împeratorî bi Rojhilat û Asya ve girêdida Kurdistan bû û ji ber vê yekê jî Kurdistan qada herî stratejîk ya împaratoriyê bû. Ji bo cihê xwe yê stratejîk, hebûna Kurdan bala dewletên wê heyamê yên bi hêz dikişand ser xwe. Bi taybetî jî, projeyên Riya Hesinî ya Berlîn-Bexdayê ku diviyabû di Kurdistanê re derbas bibe, ev proje welat kir egera bihevketinên dijwar di navbera dewletên Osmanî, Brîtanî, Fransî, Almanî û Rûsî de.
Rêzimana kurmancî
Tevî hemû dijwarî, nezelalî û kêmasiyên lêkolînên ko li ser dengzanî (fonolojî, [[peyvsazî (morfolojî) û hevoksaziya (sîntaksa) zimanê kurdî hatine kirin, nîşan dane ku zimanê Kurdî, zimanekê serbixwe yê xwedî dîrokeka taybetî ya pêşveçûnê ye û vê rastiyê di warê zimannasiyê de xwe daye pejirandin.
Dîn
Berê Îslamiyetê piraniya kurdan li ser dînê Zerdeşt bûn navê dînê Zerdeşt Behdîn e, piştî ku Îslam li Kurdistanê hate belakirin piraniya kurdan hatine misilman kirin.
Ala
Ramana rengan ji eve:
Şehîdxerabe
Şehîdxerabe, gundekî bi ser navenda Xinûsa parêzgeha Erzîromê ve ye.
Cîhan Roj
Cîhan Roj, di sala 1993 an de dest bi nivîsandina bi zimanê Kurdî dike. Di heman salê de helbest û çîrokên wî têne weşandin. Di salên du hezarî de ew hinek termên matematîgê diafirîne û ji Enstituya Kurdî re bi rê dike. Ew xebat di sala du hezar û şeşan de di Azadiya Welat de tê weşandin. Nivîskar ji sala 1993 yan heya sala 1997 an li Mêrdînê, li sendîkaya kedkarên qada perwerdehiyê, wekî sekreterê perwerdehiyê rêveberî dike. Di sala du hezar û yekî de, bi pêşniyara wî, li Îzmîrê, ‘Konferansa Nivîskaran’ tê lidarxisitin. Li dû konferansê, ew qerar digire û bi tenê bi edebiyatê re mijûl dibe.
Berhem
BERHEMÊN HATINE WERGERANDIN:
Mezra Xan
Mezra Xan, gundekî girêdayî navçe Gercana bi ser Erzînganê ve ye.
Sûte
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Sûte 122 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 19 e.
Dersên hilbijarî yên kurdî li Tirkiyeyê
Bi giştî rewşa zimanê kurdî li Tirkiyeyê
Bi avabûna Komara Tirkiyeyê zextên li ser zimanê kurdî dest pê kirin. Di demên pêşî de di fermiyetê de sizayên pereyî ji wan kesan re dihate dayîn ku bi kurdî xeber didan. Di destpêka salên 1930î de dirûşma kampanyaya hikûmeta Tirkiyê, "Hemwelatîno, bi tirkî xeber bidin!" bû ku ji bo asîmîlekirina gelên netirk ên li Tirkiyeyê bû. Di vê kampanyayê de serokwezîrê tirk İsmet İnönü îlegalbûna zimanên din ên nefermî îlan kir. Di pey vê kampanayayê de hikûmeta komara Tirkî dest bi sizakirina her kesekî ji xeynî zimanê tirkî xeberdayî dikir.
Dîsa bikaranîna zimanê kurdî di saziyên fermî de hate qedexekirin. Bi Qanûna Tewhîdê Tedrîsatê (bi tirkî Tevhidi Tedrisat Kanunu) zimanê perwerdehiyê yên li dibistanan bi temamî wek tirkî hatibû diyarkirin û hê jî wisa ye. Li dibistanên xisûsî jî bi mewzuat û praktîkê rê li ber perwerdehiya bi kurdî hatiye girtin. Ji ber xeberdana zimanê kurdî çendîn kes li bajarên tirkî hatine êrîşkirin.
Liesenich
Liesenich şaredariyeke navçeya (Landkreis) Cochem-Zellê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Dersên hilbijarî yên kurdî li Tirkiyeyê
Tarîx
Tê gotin ku gelek kes jî ji ber nebûna haya wan a ji dersên kurdî, kurdî nabijêrin.
Xerabreşk, Dêrika Çiyayê Mazî
Xerabreşkê gundekî êla Metînan e li herêma Qerejdax. Gund bi ser Dêrika Çiyayêê Mazî ve ye. Heta salên 1990'î jî li gund deveyên ku li daristanê diçêriyan dihatin dîtin. Rê, ceryan û telefon nediçû gund. Ji ber ku gundekî çiyayî ye, di gund de çandiniya genim, ceh, nîsk û nokan pir dereng dest pê kir. Heta salên 1990'î jî li gund piştî çinînan pûş, ka, rêsî û hemû hatina erdan bi deve û hêstiran dihate dişandin. Her wisa çûna aşê arvan jî bi deveyan dihate kirin. Piştî salên 2000'an riya gund hatiye çêkirin.
Qizilqiyey Xwarû
Qizilqiyey Xwarû gundekî ser bi navenda bajarê Şahîndijê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Xola Alcerî ya Futbolê
Lîstikvanên tîma netewî
Goalci:
Reşkan
Reşkan, gundekî girêdayî navçe Gercana bi ser Erzînganê ve ye.
Holzwickede
Holzwickede şaredariyeke navçeya (Landkreis) Unna li Nordrhein-Westfalen, Almanyayê ye.
Qizilqiyey Navend
Qizilqiyey Navend gundekî ser bi navenda bajarê Şahîndijê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Lewend
Lewend, gundekî girêdayî navçe Gercana bi ser Erzînganê ve ye.
Dulkadiroğlu
Ol û civak
Ola navçeyê îslam e. Henefîtî û elewîtî zavên teşkîl dikin. Li navçê kurd û tirk rûdinin.
Hesenkurd
Hesenkurd, gundekî girêdayî navçeya Qosera Mêrdînê ye.
Xirabe
Xirabe, gundekî girêdayî navçe Gercana bi ser Erzînganê ve ye.
Şahkobra
Pirbûn
Şahkobra bi hêkan pir dibe. Şahkobrayê mê di navbera 20- 50 hêk dike di mehên Avrêlê, Gulan an Pûşperê û piştî 60-90 rojan wan hêkan ji qalikên xwe derkevin. Di vê demê de mê hêlîna xwe dihêlî ne û çêlikên wê bi xwe xwedî dikin.
Şêx Huseyn
Çavkanî
Hîlmî Akyon: Şêx Huseyn 21.10.08
Hüllhorst
Hüllhorst şaredariyeke navçeya (Landkreis) Minden-Lübbecke li Nordrhein-Westfalen, Almanyayê ye.
Têmir, Selmas
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 860 kes (233 malbat) bûn.
Sêro
Sêro, bajarekî taze di gundistana Biradostê di bin bexşa Somabiradot ê de ye ku navenda wê gundistanê û herwiha bexşê te hisab. Ev bajar di sala 1379 koçiya rojî bi hevdana çar gundên Sêro, Nocewan, Bihîk û Korava çê bû. Dûratiya vê bajarî ji bajarê Ûrmiyê 55 km e. Vî bajarî hewayek sar û xweş heye û di nav çiyayan cî girtiye. Ev bajar nêzê 1634 metroyan ji asta deryayên azad bilindtir e. Xellkê vî bajarî bi giştî kurdên kurmancin.
Ternant, Charente-Maritime
Ternant, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Pontifícia Universidade Católica de Minas Gerais
Zanîngeh di sala 1958an de hat damezirandin.
Akrag
Çar gundên bi vî navî hene:
Holokost
Nîjadkujî gav bi gav
Partiya Naziyan NSDAP sala 1938 di şeva 9-10ê çiriya paşîn de bi navê Şeva krîstalî tevçalakiyek lidardixin, kinîşt, dikan û xaniyên Cihûyan dişewitînin. Gelê Cihû dikujin û mirandin. Bi van çalakiyan reaksiyonên almanan û cîhanê dihatin pîvandin, testkirin.
Baregehên mirinê
Di heman demê de li kampan li ser mirovan ceribandinên curbecur dihatin kirin. Josef Mengele yek ji wan kesan bû ku li ser girtiyan ceribandinên dijmirovane dikir.
Soza hevala
Soza hevala, anku Soza hevalan (ロミオの青い空 Romio no aoi sora, "Romeo's Blue Skies"), rêzefîlmekî anîme ye ku ji aliyê şirketa Nippon Animation ve hatiye hilberandin. Sernavê bi kurdî "Soza hevala" (Soza hevalan) wergera sernavê erebî "عهد الأصدقاء" " ye. Digel ku "Romeo's Blue Skies"  wergera sernavê japonî ye, sernavê resen ku ji aliyê Nippon Animation ve hatiye danîn: "Romeo and the Black Brothers" e. Çîroka Soza hevalan li ser romana almanî Die schwarzen Brüder ("Birayên reş") binyatkirî ye. Ew roman ji hêla Lisa Tetzner ve hatiye nivîsandin.
Mizrahîm
Bi nav kirin
Berî damezirandina dewleta Îsraelê peyva mizrahî car caran ji bo cihûyên ereb dihate bikaranîn. Lê ew bi xwe vê binavkirina wan a wek cihûyên ereb an ereb qebûl nedikirin, û sedema vê yekê dijminatiya dewletên ereb li hemberî wan bû.
Arkadya
Ji ber ku di dema êrîşa Dor an de (1100 BZ-1000 BZ) de ne dagirkirî bû, zaravayek taybetî ya Yewnaniyên ku li Qibrisê bi cih bûne parastiye. Struktura wê ya etnîkî bi koçberên Slavî yên di sedsala 8'an a PZ û koçberên Arnavutî yên di dema Împeratoriya Osmanî de gelek guherî.
Resûl
Resûl, gundekî girêdayî navçe Gercana bi ser Erzînganê ve ye.
Arîn Mîrkan
Dema ku Şoreşa Rojavayê dest pê kir Arîn tevlî YPJê bûye û di sala 2014an de di Berxwedana Kobaniyê de şehîd ket. Di roja de çeteyên DAÎŞê ber bi Çiyayê Miştenûr ê Kobaniyê hatin çiya bidest bikin. Di vê wextê de Arînê bombe bi bedena xwe ve girê da û reviya nava çeteyên Daîşê wan biteqîne. Nêzikî saet 16.00an de Arîn ket nava çeteyên Daîşê û xwe tevlî çeteyan teqand. Di nav encama teqinê de 77 çete mirin û tangek dorpêç bû.
Sifrek
Sifrek, gundekî giredayê navçe Xinûsa bi ser Erzîromê ve ye.
Kanala Euripos
Kanala Euripos an jî bikurtî Euripos (yewnanî: Εύριπος, Évripos) tengaveka li Yewnanistanê bi tengiya xweyê 40 metrê li şûna xweya herî teng, tengava herî tenga dinê ye. Bi wê tengavê girava Euboia ji reşahiyê Yewnanistanê bingeh vediqete.
Siyanezar
Siyanezar, gundekî gundistana Zûlfeqara navçeya Sirşîwê ye. Sirşîw ser şaristana Seqizê ye.
Tatar hoyuk
Tatar hoyuk, gundekî navçe Balaya ser bi Enqereyê ve ye. Ev gund yek ji gundên kurdên Anatoliyaya Navîn e.
Tîzxerab
Tîzxerab gundekî ser bi navenda bajarê Selmasê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Keko (dengbêj)
Keko di sala 1909an de li bajarokê Mêzgirê ya Muxundî, li gundê Goman ji dayik bûye. Di 6 saliya xwe de bavê wî di Şerê cîhanî yê yekem de dimire. Dayika Keko bi pênç êtîma ve têne dimîne. Keko bi şevîtî mezin dibe. Di cîwantiya xwe de dest bi gotina kilam û çîrokên dengbêjî dike. Gava Keko dibe bîst salî, li herêma Dêrsima jêrîn de dengbêjekî bi nav û deng e. Dengbêj Keko 3 caran zewicî bû, ji jina wî ya pêşîn, Kewê, pênc zarên wî tev dimirîn. Ji jina wî ya dawîn jî 8 zarok, 4 keç û 4 kurên wî hebûne. Gelek kasetên Keko bi amaturî di nav gel de digerin.
Împeratoriya Bîzansê
Serdema Bîzansê ya Navîn
Di dawiya sedsala 7'an de li rojhelat êrîşên misilmanan, li rojava jî êrîşên Slav û Balkanan dewam kir. di navbera 661–668'an de paytext bira Siracusa, lê paş ew mir şunda paytext şunda hat anîne Konstantînopolîs e.
Seferên Xaçiya
xast ku Sefera Xaçiyayê Çaram dar xa jî, wî ji bo textê ji dest bavî xwe bistîna ew wergera ser Konstantînopolîs kir. Bi serweriya Wênîsiyan di 1204an de Şovalyan Konstantînopolîs dagir kirin û saz kirin.
Çand û avakarî
Di sala 1453an de gava Konstantînopolîs‎ ji aliyê osmanan ve tê dagirkirin, çan û gelek xemilandinên xirîstiyan ên Ayasofyayê tên jêbirîn.
Euboia
Euboia (, Eúboia an jî bi bilêvkirinê îroj: Εύβοια, Évvia) bi rûerda xwe ya 3.660 km² û bi nifûsa xwe yê nêzî 220.000 kes (2005) ji pê Kretayê re duyemîn girava mezin a Yewnanistanê ye. Paytexta wê giravê Chalkida ye û bo wê berê wek Chalkis jî dihat nav kirin. Girav bi du pirayan bi reşahiyê Yewnanistanê bingeh ve tê girêdan. Niştîmanê giravê di demên antîk de wek Abantes dihatin navkirin.
Kerşaf
Navê wê yî berê Kasir şamo
Parsîzm
Parsîzm (an jî Farisîzm) ji jêgirtiyên farisî ya nû yên di zimanê kurdî de re tê gotin. Jêgirtiyên farisî ya nû (û zimanên îranî din) yên di zimanên din de re "îranîzm" dibêjin.
Pêşangeha Pirtûkan ya Frankfurtê
Heya sedsala 17 li Ewropa Frankfurt weke navenda pêşangeha pirtûkan dimîne.
Kesnezanî Quştepe
Kesnezanî Quştepe, gundekî bi ser navçeya Deşta Hewlêrê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Şîpaneco
Şîpaneco, gundekî gundistana Zûlfeqara navçeya Sirşîwê ye. Sirşîw ser şaristana Seqizê ye.
Îtakê
= Di Mîtolojiyê da girav = Di mitolojiya yewnanî de girav pir girîng e. Welatê Lehengê Şerê Troya yê Odîseûs e. Beriya şer Odîseûs keya giravê bû. Pirtûka Odîseya hin beş behsa wegera rêya vê giravê dike, hin beşên din jî li vê giravê derbas dibe.
Xcas
Xcas bernameyek komputerê ye ku ji bo mathematics bikar tîne. Xcas ji interfaceê giac e ku gihiştiye ku Baskê bi Pergala Algebra Computer (CAS) ji bo Microsoft Windows, Apple macOS û Linux / Unix. Giac di zimanên programa C++ de hatiye nivîsandin. <https://www.projet-plume.org/en/relier/giacxcas >
<https://www.scribd.com/document/363002275/Xcas-Calcul-Formel-Lycee>
<http://www-fourier.ujf-grenoble.fr/~parisse/giac/cascmd_en.pdf>
Dîrok
Großalmerode
Großalmerode, bajarekî navçeya (Landkreis) Werra-Meißner-Kreisê li herêma Hesse ya Almanyayê ye.
Quzlûy Serû
Quzlûy Serû gundekî ser bi navenda bajarê Şahîndijê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Mam Sêwedîn
Mam sêwedîn, gundekî gundistana Zûlfeqara navçeya Sirşîwê ye. Sirşîw ser şaristana Seqizê ye.
Oskar Daubmann
Di sala 1930an de ew li Offenburgê bi cî dibe, wekî terzî dixebite û di 1931 de bi Kreszentia Allgeier re dizewice. Ji ber sedemên aborî, wî jina xwe ya ducanî (ya ku heman salê doza veqetînê kir) di sala 1932an de hişt û hewl da ku were Cezayirê da ku beşdarî Lejyona Biyanî ya Fransî bibe.
Mizîzex
Aborî
Gundiyên Mizîzexê bi gelemperî ji bo ihticayên xwe di cotemeniyê de kar dikin.
Komkujî di sala 1915 an de
Di sala 1915 an de, dema ku komkujiya hemberî suryaniyan pek hat, qasî 70 malbatên aramî û 50 malbatên kurd li Mizîzexê dijiyan. Dema ku komkujiya hemberî Xristiyanan dest pê kirî bû gelek malbatên aramî koçberiya Aynwardoyê kirî bûn. Li wir 50 roj man û dema ku pistî agirbestê vegeriya bûn gund, li rê de hinek hatin kuştin. Hinek malbat koçberiya Suriyê kirî bûn. Piştrev gele malbat koçberiya Ewrûpa kirin.
Sankt Aldegund
Sankt Aldegund şaredariyeke navçeya (Landkreis) Cochem-Zellê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Pêçiyên Bûkê
Navê kûlîlkê bi latînî
Sernavê cinsê van kulîlkan ku wekî Sempervivum tête zanîn, xwe ji zimanê latînî digre. Ew nav sernavê famîleya Pêçiyêbûkê ye. Ji ber ku, bi zimanê zanistê de Semper (herdem) û vivus bi wateya (jîndar) e. Ji bo supervivuma, kulîlka ku ‘’herdem jînbar’’ tê gotin. Çimkî ev kulîlk, mînanî darê merxê dikarin hemû demsalan hêşîn bimînin û şert û mercên dijwar ên mezinbûnê de berxwe bidin. Lê hin dewerên ku berf zehf lê dibare de, ew piştî kûlîlkvedanê nikarin ji ber serma zivistanê talmîş bidin.
Kila ron
Di sedsala 19em de ji aliyê damezîrênerê fîrmaya Rimmelê Eugene Rimmel ve hatiye deranderîn. Di gelek zimanan de bi paşnava Rimmel tê binavkirin. Bêjeya mesqere jî ji îtalî ye, tê wateya rûpoşê. Mesqereyên îro tên bikaranîn ji aliyê T.L. Williams ve di sala 1913yê de hatiye çêkirin.
Ji şemayê (şima) ye. Berê toza komirê û vazelîn tevlîhev dikirin, mesqereyên xwe wisa çêdikirin. Fîrmaya Williams a bi navê Maybelline, yekem car firotina mesqereyên îro jî tên bikaranîn kiriye.
Tengava Bass
Di tengavê Bass de dorê 60 girav hene.
Şemdin Sakık
Sakik di girtîgehê de dibe îtîrafkar. Cezayê îdamê werdigire lê ji ber nûjenkirina zagonan cezayê wî bi hepsa temendirêjiyê (miebet) tê guherandin.
Langenberg, Nordrhein-Westfalen
Langenberg şaredariyeke navçeya (Landkreis) Gütersloh li Nordrhein-Westfalen, Almanyayê ye.
Sîbera kêlîçê
Di formên toz, krem, pişrik, lîkît de tên çêkirin. Mirov dikare gelek rengan bi hevre jî bikarbîne, sînorekê wê nîne. Pirranî sîbera kêlîçê bi kil, kila ron ve tê bikaranîn.
Hermêdol
Hermêdol, Hermêdoł, gundekî gundistana Zûlfeqara navçeya Sirşîwê ye. Sirşîw ser şaristana Seqizê ye.
Kyushu
Erdnîgarî
Navê Kyūshū ji neh parêzgehên kevnar ên wekî Chikuzen, Chikugo, Hizen, Higo, Buzen, Bungo, Hyūga, Osumi û Satsuma tê ku navê Kyūshū bi zimanê japonî tê wateya "neh parêzgehan".
Gelhe
Nifûsa Kyushu ji sedî 10,3 nifûsa Japon pêk têne. Piraniya nifûsa Kyushu li bakurê rojavayê giravê, li bajarên Fukuoka û Kitakyushu, bi korîdorên nifûsê yên ku li başûrê rojavayê Sasebo û Nagasaki û li başûrê Kumamoto û Kagoshima dirêj dibin dijîn. Ji xeynî Oita û Miyazaki, deryaya rojhilat kêmbûnek giştî di nifûsê de nîşan dide.
Koma zencefîlan
Koma zencefîlan (Zingiberales) komeke riwekan e, di êla riwekên bi kulîlk de cih digire.
Großenhain
Großenhain, bajarekî navçeya (Landkreis) Meißenê li herêma Saksonyaya Almanyayê ye.
Zilma li ser kurdên feylî
Di salên 1945an de ji aliyê hindek ticar û rewşenbîrên feyliyan ve Komeleya Feyliyan hate ava kirin. Vê komeleyê ji bo zarokên feyliyan du dibistan ava kirin. Ji bo çakkirina jiyana feyliyan gelek xebat dikirin
Deimos (peyk)
Nav
Deimos lawê Arîs (yezdanê şêr yê yewnaniyên berê) bû. Navê Arîs bi latînî Mars (Behram) e ji bo wilo navê heyvê kirine Deimos. Deimos cewiyê Fobos e. Navê vê heyvê bi kurdî tune ye, lê Deimos tê wateya "tirsîn".
Richard Wilson
Richard Wilson (navê bi rastî Iain Carmichael Wilson; jdb. 9'ê tîrmeha 1936 li Greenock,Renfrewshire, Skotlenda ) lîstikvan, derhênerê şanoyê û pêşkeşvanekî skotlendî ye.
Jiyan
Richard Wilson hevzayendxwaz e.
Melesok
Melesok  gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.
Groß-Gerau
Groß-Gerau, bajarekî navçeya (Landkreis) Groß-Gerauê li herêma Hesse ya Almanyayê ye.
Melho, Qoser
Melho gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.
Dodo
Dûdû an jî dodo (Raphus cucullatus), cureyekî balindeyên nemabûyî an nemayî ye ji sedsala 17′an ji cinsê Raphus ji famîleya Columbidae kevokan ku berê li girava Mauritius dijî bû.
Baram
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Baram 148 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 26 e.
Qîzkorpî
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 900 kes (200 malbat) bûn.
Girdesor
Girdesor, gundekî bi ser navçeya Deşta Hewlêrê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Meşqoqa Piçûk
Meşqoqa Piçûk  gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.
Fatih Portakal
Fatih Portakal, (jdb. 2ê sibatê 1967, Nazilli, Manîsa) rojnamevan û pêşkêşvanekî tirk e.
Dema xebatê
Di navbera salên 1997 û 2005an de di Star TV de wek nûçegihan xebitî. Di sala 2005’an de li ser pêşniyara rojnamevanê navdar Muhammed Alî Birand ji bo kanala D. Di Gulana 2010 de, li ser pêşniyara Irfan Djurmanji, pêşkêşvanê kanala nûçeyan a FOX, ew ji bo vê kanalê hate veguheztin.
Meşqoqa Simêla
Meşqoqa Simêla  gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.
Johnny Depp
Johnny Depp dest bi karê fîlmçêkirinê kir bi lîstina rolê Glen Lantz di fîlma tirsê A Nightmare on Elm Street de, ya ku di sala 1984 an de hatibû çêkirin. Ew dîsan di fîlmên sala 1986 an de xwiya bibû wek fîlma Platoon bi aktorên din Charlie Sheen, Tom Berenger, û Willem Dafoe re. Di salên 90 an de fîlmên ku Depp têde lîstibû ev bûn Cry-Baby (1990), Edward Scissorhands (1990), Arizona Dream (1993), What's Eating Gilbert Grape (1993), Ed Wood (1994), Don Juan DeMarco (1995), and Donnie Brasco (1997). Û di fîlma Fear and Loathing in Las Vegas wek Raoul Duke (1998), The Ninth Gate wek Dean Corso (1999), û Sleepy Hollow wek Ichabod Crane (1999) lîstibû.
Eliyawey Xwarû
Eliyawey Xwarû,  'Eliyawey Xwarû (bi tîpguhêziya latînî ji alfabeya erebî: Aliyaway Khwaru), gundekî bi ser Navenda Silêmaniyê ya navçeya Silêmanî ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Firîna bi şev (pirtûk)
Firîna bi şev ( sernavê resen Vol de Nuit) ku di sala 1931an de hate weşandin, romana duyem a nivîskar û balafirvanê fransî Antoine de Saint-Exupéry bû.
Dereziyaret Serû
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Dereziyaret Serû 259 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 51 e.
Qoçgîr
Qoçgîr, Qoçgir an Koçgirî navçeyeke Sêwasê ye. Li navçeyê gelek gundên kurdî hene û xelk bi kurmancî dizane. Li Şerefiye, Bolîcan û navenda navçeyê mirovên him kurdîaxêv û tirkîaxêv dijîn. Zimanê wan ê zikmakî kurdî ye, bav û kalên wan jî hatine ji Anatoliya Rojhilatê. Di navçeyê de li gundên Bekparê û mezrayên dimiliyan zazakî jî diaxivin.
Yalqûzaxac
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 1247 kes (293 malbat) bûn.
Qeremezre
Li Bezkiyê
Qeremezre li 30emîn kîlometreya rêbejahiya Bîrecîk û Xelfetiyê ye. Heft kîlometreyan ji Xelfetiya Kevn ya ku di bin ava bendavê de maye, dûr e. Cihê lê ji derûdora xwe bilindtir e. Li hember heybeta çiyayên Semsûr û Mereşê sekinî ye. Hebûna van çiyayan bayekî hênik bi xwe re tîne ser gund. Çiqas dûr bin jî rêzeçiyayên Semsûrê û Çiyayê Nemrûdê di hewayên vekirî de bi çavan dikare bên dîtin.
Dara Reşo
Li gorî hinek gundiyan Dara Reşo li hemberî girîngiya xwe bi dehan salan bêxwedî mabû û bi tenê ev yek bûbû serdema tunebûna xwe.
Dara Zaretê
Dara Zaretê ku li ser tepeya gundê Qeremezrê radiweste û ji her çar aliyên gund ve baş tê dîtin lewma bûye sembola Qeremezrê û ji aliyê gundiyan ve gelek tê hezkirin. Her buharê gundî diçin zaretê û di bin siya darê pîknîkan dikin.
Zozana Qesîl
Qesîl navê zinar û zozaneke di nava du qotan e. Qasî 10-15 salan berê di rojên biharê de Qesîl bi keskawî û kulîlkên rengdar xwe dixemiland. Ji ber vê yeke malbatên Qeremezrî her sal diçûbûn ser zozana Qesîlê. Keç û xortên gund di bin siya zinar de çikofte digoşandin, zarok jî li ser zozanê bi hev re lîstokên mîna futbol û çavqurşnekê dilîstin.
Ji ber ku di sala 1999an de, bendava Bêrecûgê hat lekirin, bajarê Xelfetî kete bin avê û Xelfetiya Nu li hemberi gundê Qeremezre hat lêkirin. Li nêzî cihê ku bi navê Qesil tê nasîn. Piştî sala 1999an Xelfetiya Nu her ku çû meztir bû. Û Qesil jî edî ketibû nava kembera bajêr. Qesîl bi timî wenda nebû, na. Ji dûr ve hîn jî te xuyan e. Lê, ya xemgîn ev e ku Qesîl, bi zinar û zozana xwe, bi xweza û dîroka xwe…. û bi hemî bîraninên ku li cem xwe vedişêre êdi wek kanalîzasyoneke qeçax tê bikaranîn.
Li cihê ku bîranînên gelek neslan verşartî ne, neha avên qirêj ên malên bajarê nu derbas dibin. Avên qirêj ên kanalîzasyonê, him wareke pîroz yê civatekî xeraw dikin: him jî bi behn û celba xwe ye genî ji xweza, derdor û merivan re tehluqeyeke ciddî peyda dikin.
Paralar
Paralar gundekî ser bi navenda bajarê Heştrûd li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Akbiyikli
Akbiyikli, gundekî navçeya Mecîdiyeya ser bi Qîrşehir ve ye. Ev gund yek ji gundên Kurdên Anatoliya Navîn e.
Champs-Élysées
Champs-Élysées (anku "Zeviyên Êlîseyî" bi zimanê fransî) an jî Şeqama Şanzelîzê şeqameke bi nav û deng a Parîsê ye. Dirêjbûna şeqamê ji Place de la Concorde heta Place Charles-de-Gaulle nêzîkî du kîlometre ye. Li Place Charles-de-Gaulle nîşana bîranînê ya Arc de Triomphe tê dîtin.
Alan (gund)
Alan, gundekî navçeya Mecîdiyeya ser bi Qîrşehir ve ye. Ev gund yek ji gundên Kurdên Anatoliya Navîn e.
Oşendêl
Oşendêl gundekî ser bi navenda bajarê Heştrûd li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Rîçala îsotê
Rîçala îsotê ne tenê li başûrê rojhilata Asyayê tê bikaranîn. Mirov dikare wekî mergeyê jî binavbike. Di pêjgeha kurd de, bi taybetî di pêjgeha Tolhildanê de tê bikaranîn. Bîber (îsot) û şekir berkeliyên (melzemeyên) sereke ne. Lê li Rihayê şekir tevlî nakin.
Tenochtitlán
Peşan baytaxti Aztek bo balam lem rojana shari Mexico City le ajnen jegay Tenochtitlán.
Tarix
Shari paytaxti Aztek bo. Tenochtitlán drost kra la naw deryayek nawi Texcoco. Balam sali 1519 espaniek hat nawi Hernan Cortes bo. Maliki aw kata nawi Moctezuma II bo. La paytaxti Tenochtitlán aw dwo mrova yek di jan dit. Balam dway mawejek Moctezuma II dajir kra naw qalati xoy bowey ager xopicandan bkan jakser bikojn. Sali 1521 Espniakan sharakay Tenochtitlanjan swotand w shari Mexico City drwost ka la jiati Tenochtitlán.
Şeqbûn
Xaneyên nû yên bi şeqbûnê hatine çêkirin, wekî “blastomer” tên navkirin. Hemû blastomer ji aliyê bomaweyî (genetîkî) ve kopyayên hev in.
Gêder
Gêder, gundekî navçe Çiçekdaxiya ser bi Kırşehir ve ye. Ev gund yek ji gundên Kurdên Anatoliya Navîn e.
Nûbihara biçûkan
Xanî Nûbihara Biçûkan ji bo Biçûkêt Kurmancan bi şiklê mesnewiyê nivîsiye. Ew berhem ferhengek menzûm e û Ehmedê Xanî ji bo ku xwendekar û feqiyên li medresê Quranê xilas dikin xwe li Erebiyê aşîna bikin, ev ferheng nivîsiye.
Dêstpêka Nûbihara biçûkan
Hemd û sena û şukranî Ji bo wî Xaliqê Rehmanî
Ûmîda me ji tifalan Ku me ‘emel betalan
Bi du’an me bîr bînin Fatîha ji mera bixwînin
(13)
Zerîndere
Zerîndere gundekî ser bi navenda bajarê Selmasê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Shikoku
Shikoku (四国, Shikoku, bi wateya "çar wilayet"), yek ji çar giravên sereke û girava herî biçûk a Japonê ye. Dirêjahiya wê 225 km e û firehiya wê di navbera 50 û 150 km de ye. Li gorî daneyên sala 2015an nifûsa Shikokuyê 3,8 milyon e û 3,1 ji sedî nifûsa Japonê pêk tîne.
Famîleya peltîrikan
Famîleya peltîrikan, famîleya marantayan (Marantaceae) [famîle]]yeke riwekan e, di koma zencefîlan (Zingiberales) de cih digire. Navê xwe ji riweknasê îtalî yê sedsala 18em Bartolomeo Maranta digire. 31 cins, 525 heya 550 cureyên vê famîleyê hene. Ji xeynî Awistraliya, li cihên tropîk belavbûyî ye.
Emily Blunt
Kariyera wê
Di sala 2006an de bi Meryl Streep û Anne Hathaway re di The Devil Wears Prada de derket ser dikê. Ji bo vî fîlmê ji bo BAFTA û Xelata Kûreya Zêrîn namzet hate nîşandan.
Semelê
Çîroka wî
Jina Zeusa ya hesûd Hera, dema ku Semele ducanî ye, ji vê bûyerê haydar dibe. Hera bi şiklê pîrejinekî(an go dadîka wî Beroe ) bi Semeleyê re hevaltiyê dike û baweriya wê bi dest dixe. Ji ber vê yekê Semele sira xwe eşkere dike û jê re dibêje ku Zeus mêrê wî ye û bavê zarokê wê ye. Hera'ya pîrejin, xwe dike ku ji Semeleyê bawer nekiriye, bi vî awayî tovên gumanê di hişê Semeleyê de diçîne. Semele di nav guman de Zeusê dixwaze ku bi hemî taybetmendiyên xwe yên xwedayî li ber wê derkeve, da ku ew bawer bike ew xweda ye, ew bi rastî Zeus e. Her çend Zeus hewl dide fikra wê biguherîne û daxwaza Semeleyê red bike jî, nikare bi ser bikeve û bi israra Semeleyê razî dibe ku xwe nîşan bide. Lê belê, ji ber ku mirov bêyî mirinê nikarin li xwedawendekî binerin, Semele li ber mezinahiya xwedawenda Zeus di nav agir de dimire. Di nav vê bûyerê da Zeus bi mûcîzeyî cenîna Dîonîsos ê dibine.Ew bi pelên mêwan ji şewatê filitiye. Zeus wê rizgar dike û lingê wê didirû. Piştî çend mehan, Dionîsos ji dayik dibe. Ji ber vê yekê, Dionysus carinan wekî "du caran çêbû" tê binav kirin.
NGC 2097
NGC 2097, cîsmeke asîmanî ye. Ji aliyê astronoma brîtanî John Herschel ve di sala 1834an de hatiye vedîtin.
Seyîd Eliyê Findiqî
Seyîd ‘Elî kurê Seyîd Silêman, kurê Seyîd Îbrahîm, kurê Seyîd ‘Umer, kurê Mele Hesenê Xetîb e. Ev malbat bir riya Ebdulqadirê Geylanî digihêje Hesen.
Seyîd ‘Elî zaroktiya xwe li Findikê derbas kir. Pêşî li nik babê xwe xwend. Piştre weke adetên demê ji Findikê derket û çû Harûnan. Harûnan eşîreke cînarê wan e. Seyda li wir qederekê feqîtî kir. Piştre li gundê Bafê, li nik Mele Îsmaîl, li Kercosê li nik Mele Necmeddîn, li Bişêriyê, li nik Mele Îbrahîmê Korikî xwend. Piştre çû Farqînê, li Mizgefta Behlûl Beg li cem Muftî Seyîd Evdilrehman, Mele Hesenê Kiçik, li cem Mele Yaqûb û Mele Hamîd heft salan (ji 1333’an heta 1340’î) xwend. Di van salan de dersa feqiyan daye.
Li ser daxwaza ehlê Cinibrê, Şêx Seyda destûra wî da, çû Cinibrê. Cinibrê gundekî Cizîrê ye. 25 salan li Cinibrê ma; ders da û bi fetwayan mijûl bû.
Memaş
Memaş, gundekî giredayê navçe Xinûsa bi ser Erzîromê ve ye.
Talecer, Zûlfeqar
Hejmara rûniştvanan
Li gor Serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Talecer 250 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 48 e.
Zengo
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 208 kes (38 malbat) bûn.
Erich Kästner
Erich Kästner (23'ê reşemiyê 1899, Dresden – 29'ê tîrmehê 1974, Munîh, Almanya) nivîskarekî alman bû.
Zivla
Zivla gundekî ser bi navenda bajarê Selmasê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
NGC 2098
NGC 2098, cîsmeke asîmanî ye. Ji aliyê astronoma brîtanî John Herschel ve di sala 1826an de hatiye vedîtin.
Mazuwar, Zûlfeqar
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Mazuwar 146 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 28 e.
Sefaxane
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 1356 kes (266 malbat) bûn.
Rêkeftina Rêwîtiyê ya Trans-Tasmanî
Rêkeftina Rêwîtiyê ya Trans-Tasmanî (TTTA) rêkeftineke ku di navbera Awistralya û Nû Zelenda ye ku rê dide tevgera azad a hemwelatiyên welatekî din. Rêkeftin, di sala 1973an de ket meriyetê û destûra hemwelatiyên ji welatên din bi hinek qedexeyan, rûniştin û xebatê dide. Agahiyên rêkeftinên din bi demê re cûda bûne. Ji 1 tîrmehê sala 1981an ve ji hemû kesên dikevin Awistralyayê (tevî hemwelatiyên Nû Zelenda) pêdivî ye ku pasaportek hilgirin. Ji 1ê îlonê 1994an vir de jî, Awistralya xwedî pêdiviya vîzeya gerdûnî ye û bi taybetî ji bo domandina tevgera azad a Nû Zelendayên ber bi Awistralyayê ve tê peyda kirin, Vîzaya Kategoriya Taybet ji bo Nû Zelendayên hate danîn.
Akira Toriyama
Jiyan
Akira Toriyama ku li prefektoriya Aichiyê hatiye cîhanê, di zarokatiya xwe de jî fanekî xêzeroman û filmê karton bû. Bi fîlmê kertonê "101 Dalmatians" yê Walt Disney ve di cara pêşîn daxwaza wê hedibû ji bi xwe li ser kaxizê xêz bike.
NGC 2099
NGC 2099, cîsmeke asîmanî ye. Ji aliyê astronoma skatî James Dunlop ve di sala 1826an de hatiye vedîtin.
Sefyarxan
Sefyarxan gundekî ser bi navenda bajarê Şahîndijê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Noxodabad
Noxodabad gundekî ser bi navenda bajarê Heştrûd li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Qereqûyê
Qereqûyê  gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.
Qirix, karîkatûr
Karîkatura Qirix ji hêla televizyona yekem ya kurdan Med TV ve jî mîna rêzefîlm hate kişandin lê belê wê rêzefîlmê nekarî serkeftina karîkaturê bi dest bixe.
Hikmet Adil
Actar
Hikmat Adil bi kariyera xwe ya modayê re, di sala 2012an de dest bi lîstikvaniyê kir di gelek dramayên TV yên navxweyî û erebî de, niha dramaya bi navê "Beyrût 303" dike. dramaya "Beyrût 303", dramayeke hevbeş (Sûrî-Lûbnanî), çîrokeke tijî bûyerên hovane dihewîne. Bûyerên dramayê diqewimin piştî ketina firokeya 303 a ku ji Stenbolê ber bi Beyrûtê ve diçû, diqewime, ew ê rola yek ji ekîbên balafira xerabûyî bilîze.
Mühlhausen/Thüringen
Mühlhausen/Thüringen, bajarekî navçeya (Landkreis) Unstrut-Hainich-Kreisê li herêma Turîngiyaya Almanyayê ye.
Piyazmaş
Piyazmaş, piyaza maşê li herêmên Soran û Tolhildanê bêhtir tê xwarin. Mezeyeke ji pêjgeha kurd e, gelên herêmê jî di meze û seleteyên xwe de maşê bikartînin. Navê maşê bi latînî vigna sinensis e.
Çêkirin
Ava lîmonê berdin ser binikan, bi dendikên hinarê bixemilînin. Êdî dikare were ser destexaneyê (sifre).
Valailles
Valailles, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
La Vergne, Charente-Maritime
La Vergne, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Jîr Dilovan
Sala 1956'an li gundê Hêştireka Midyadê hatiye cîhanê. Dibistana seretayî li gund, ya navîn li Midyadê û dibistana mamostetiyê jî li Kirşehir bajarê Tirkiyeyê, sala 1975an qedandiye. Dû re jî xwendina xwe ya bilind li Zanîngeha Anatolî ya Eskîşehirê kuta kiriye. Di gelek kovar û rojnameyan de nivîs û helbestên wî hatine weşandin. (Welat, Welatê me, Rewşen, Jiyana Rewşen, Nûdem, Huner, Amara, Kovara W) Di kovarên Huner û Amara de di desteya weşanê de cîh girtiye. Leyîstika wî ya bi navê Qolinc (15 beş) û gelek skeçên wî di Med Tv de hatine weşandin. Di Televizyona Mezopotamya de, di bernameya Rojbaş Kurdistan de, dersên zimanê Kurdî dane û demekê bernameya "Destpêka Rojê" amade û pêşkêş kiriye. Di Radyoya Dengê Mezopotamya de, sê bernameyên wêjeyî yên bi navê "Ji Kaniya Wêjeyê," "Şana Helbestê" û "Li Benda Rojê" amade û pêşkêş dike. Niha li Almanya dijî.
Haîtî
Haîtî an jî Komara Haîtiyê (bi kreoliya haîtiyî: Repiblik Ayiti, bi fransî: République d'Haïti), welatê herêma Karîbê li rojavayê girava Hispaniola ye. Li rojhilatê wê Komara Domînîkan hevsînor e. Paytexta Haîtiyê Port-au-Prince e.
Qurûn
Gund bi nêzî 15 km li rojavayê Qoser ê dikeve, rojhılata gund, Hanika Şêx Eli û Merelik, rojavayê gund Tawo û Cihoşî, bakurê gund, Elidizk, başurê gund Boqetar û Sinara cîrantiyê ji gundê Qurûn ê're dikın.
Têhranbend
Têhranbend gundekî ser bi navenda bajarê Heştrûd li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Mülheim an der Ruhr
Mülheim an der Ruhr, bajarekî serbixwe ye li herêma Nordrhein-Westfalen a Almanyayê ye.
Têhn (fizîk)
Heta serê sedsala 19ê jî baweriya fîzîkzanistvanan ew bû ko germa tiştekê nedîtî bi navê kalorîk (caloric) di keristeyan da heye ko têhna wan diguhêrit. Wan bawer dikir ko tiştên bitêhn kalorîkeka zêdetir heye û dema ew digehin tiştên kêmkalorîktir (kêmtêhntir) hindekê ji kalorîka xwe berdidin nav wan. Lê di navbera salên 1840ê heta 1849ê, fîzîkzanistvanê Brîtanyayî James Prescott Joules (bilêv bikin: Ceymzê Preskot Jûl) bi ezmûn û ceribandinên xwe yên hûr selimand anko îsbat kir ko germa coreyekê enerjî anko wizeya di guhastinê da ye.
Serê Kaniyê, Riha
Serê Kaniyê an Serêkaniyê, navçeyeke Rihayê li bakurê Kurdistanê ye.
Avhewa
Bûharê baran baş dibarî. Deşta Sêrekaniyê bi beybûna dixemilî. Robara Circip bi çoşîk mezin diherikî. Bajêr û Girê Sêrekaniyê şindidi. Havînî ji germa laşe mirov dişewitî û baran nayê, çêle baran tê û sare.
Demografîk
Ligor serjimêra sala 2000'ê hejmara niştecihên bajêr 45.641 bû. Niştecihên herêmê 85 % wan Kurd in û 15 % Ereb in.
Abori
Gelê navçê jîyana xwe bi çandinî û bi xwedî kirina heywana didomînin. Li navçe cotgehîk pir mezin ji heye û gelê navçe li ve cotgehe karker ye dikin. Li navçê nîsk, pembo, nok, genim, fistixê entabê, kenevir tê çandin.
Mehmed Uzun
Jînenîgarî
Ew endamekî çeleng ê PENê û Yekîtiya Nivîskarên Swêdê ye. Wî li sala 2001ê xelata Torgny Segerstedt wergirt.
Don Kîşot
Mijara romanê
Alonso Quixano xwendekarek jîr e. Gelek romanên romantîk xwendine. Di bin bandora romanên romantîk ên Şovalyeyan de dimîne. Xwe wek Şovalyeyêk wê demê hîs dike. Ji bo ku ew sîstem û civaka Şovalyetiyê ji paş ve bîne, civatek wisa damezirîne, ji bo vê îdeala xwe, bi rê dikeve. Lê çi mixabin ku îdeal û rastî gelek ji hev dûr in. Ne dem ew dem e, ne civak ew civak e, ne jî Alonso yek ji wan Şovalyeyan e. Her du jî ji hev pir dûr in û hîç bi hev nakevin. Wisa dijberên hev in ku kena mirov bi rewşa wan tê. Don Kîşot, têkosînên xwe, bi metodek henekî sîstemê, nehekiyan û jîyana Şovalyeyan dinirxîne.
Di demek pir kin de Sancho fêm dike ku ew nikare çîftlikê îdare bike. Ji berpirsiyariyê îstîfa dike. Di heman demê de Don Kîşot jî di duşerkiyek de têk diçe. Herdu jî mecbûr dimînin bi paş ve vedigerin gundên xwe. Pir dem derbas nabe Don Kîşot nexweş dikeve. Lê êdî ne dîn e. Keşe tê cem û wî ji gunehên wî azad dike. Pîştî azadbûna xwe ya ji gunehên xwe dimire.
Serê Kaniyê, Riha
Ol û Bergeran
xwedê qebûl bikê
Ji bo fitrê ji ev mebest te gotin:
Çidali
Çidali, gundekî navçe Boztepeya ser bi Kırşehir ve ye. Ev gund yek ji gundên Kurdên Anatoliya Navîn e.
Serê Kaniyê, Riha
Peykersazî
Li gundê Axirtoş peykervanî tê ava kirin. Li vî gundî peykervanê Musa Cengiz bi peykervanî dixebite û peykerên xwe dişîne derve (Ewropa).
Delilo
Govend bı nıge rast despe dıkı. Govendgêr sê gav davejı dûvre nıge çep davejı peşye. Veger bı nıge çep despe dıkı sê gav pışdı te avetın û pozisyana peşye ten sıtendın û wılo berdewam dıkı.
Tezeawa
Tezeawa gundekî ser bi navenda bajarê Şahîndijê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Alexandra Vandernoot
Fîlmnîgarî
* 1991 : Les secrets professionnels du Dr Apfelglück
Nivîskar
Nivîskariya psikolojiyê û felsefe wê
Hin kes jî nivîskarên zanistî ne anku berhemên zanistî anku agader dinivîsin.