cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Qotel
Dîroka gundê Qotelê
Duyemînê, li dorê gundî Qotelan du pire hene, yek ya li gundê Heweşê ye, yek li nêzikî gundê Sirgûcê ye, ji Romayan da mane. Li dor pireyê Heweşê li ser kevirekî nîvîsek heye dibêje: "Legio IIII Scythica Operosa Felix". Gorî vê nîvîsê em dizanine ku pire ji terefê Lejyona Skîtan ya Sisêyan ya Romayê de hatiye çêkirin. Em dizanin ku ew lejyona di sala 46 DZ da hat damezirandin.
Wetmanawê
Gelhenasî
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Wetmanawê 24 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 135 e.
Lahmu
Lahmu, weke yekî bi Pirç û parastvan û baş tê ziman. Zaroya Tîamat û Apsu ya. Bi Lahamu re bûya. Lahamu, dayika Anşar û Kîşar a. Lahmu, di hanîna wî ya ser ziman ya di kêvalbaran de weke yekî bi Reh a.
Banbanke
Şayes
Dirêjiya banbankeya Misrê di navbera 48–60 cm û teve dûvikê 33–54 cm. Giraniya banbankeya Misrê ji 1.7–4 kg.
Reftar
Banbankeya Misrê çalakgerê rojê ye. Banbanke heta 12 salî dijî ye,lê carna digihîje 20 salan di rewşa girtî da.
Borşç
Rûs û ûkraynayî ji kartol, pîvaz, kelema spî, gizêr, fringî û goştê dewarê çêdikin. Polonî bi çend awayên din jî dixwin.
Ashley Greene
Kariyera wê
Di sala 2013an de, Greene di fîlma dîrokî CBGB de li ser yaneya muzîkê ya berê ya Manhattanê bi heman navî lîst.
Eşxell
Gelhenasî
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Eşxell 45 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 269 e.
Gulnaz Xanim
Di arşîvên dewletê de gelek agahiyên derbarê wê de hene. Sîxurê heman demê yê dewletê Mehmet Şerif Fırat di pirtûka xwe ya navdar "Doğu İlleri ve Varto Tarihi -Parêzgehên rojhilatê û dîroka Vartoyê" de wiha behsa Gulnaz Xanimê dike:
Gulnaz Xanimê ji zarokên wê diqetînin. Zarokên wê dibin rojavayê Tirkiyê û di sêwîxaneyan de xwedîdikin. Ti agahî ji zarokên wê nîne. Gulnaz Xanim 3 sal di zîndana Milazgir, Mûş û di wargehên leşkeran de dîl digirin û didin xebitandinê. Piştî 3 salî nexweşiyeke giran dikeve laşê wê. Êdî nikare ji leşkeran re bixebite. Wê dibin ber Çemê Miradê û gulebaran dikin, dikujin. Meytê wê li wir vedişêrin. Derbarê kuştina wê de hin agahiyên din jî hene.
Thérondels
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Wald, Palatîna Jorîn
Wald şaredariyeke navçeya (Landkreis) Cham li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
James Joule
Joule digel Lord Kelvin li ser peyîska serberdayî ya demayê anko temperature lêkolîn kirin. Wî vedît ku eger sirêma karevayê ji gehînekê derbas bibe germa peyda dibe. Ev yek wekî Qanûna Joule hatiye niyasîn.
Qeretepe, Miyanduaw
Qeretepe gundekî ser bi navenda bajarê Miyanduawê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Qedexe
Qedexekirin yek ji têgînên bingeh ên sansûrkirinê ye. Dewlet an dîktator, hez ji mihalefetê nakin, nêrîn û helwestên dijbereyê asteng dikin. Qedexekirin rêbazeke sereke ya sansûrê û têgîneke dadî ye. Di şerê psîkolojîk de herwiha tê bikaranîn.
Qedexekirinê de îgnorekirin, nebihîstin, nedanbihîstin, nedîtin, nedandîtin heye. Qedexeker dixwaze rastî û rastegîniyekê bide jibîrkirin, jiholê rake. Pirranî bi derketina dewletên neteweyî ve hatibe bikaranîn jî, dîroka wê gelek kevn e. Ji Îskenderê Mezin heya Sezar, gelekan sansûr û qedexe bikaranîne. Di pêvajoya Şerê Sar de herdu blokên dijber ên cîhanê, nêrîn û helwestên bera dijber sansûr dikirin. Bo mînak weşanên TVê yên mihalîf qedexe dikirin.
Famîleya baqilan
Li gorî agahiyên fermî (binêre:Royal Botanical Gardens) 730 cins û bêhtirî 19,400 cureyên riwekan hene di vê komê de. Bi hejmara bêhtirî 2,000 cureyan cinsê herî mezin gonî, darcêwî zêdetirî 900 cure, Wesme nêzîkê 700 cure ye. Cinsekî din ê mezin heye ku Crotalaria, xwediyê 600 cure ye û giyaşîrîn jî 500 cure.
Kobrayê çolê
Şayes
Dirêjiya kobrayê çolê derdorî 0.5 m, lê carinan digihîje 1.3 m.
Parlamena bi rêveberiya tund û bişidet ve
Pênasên berdewam
Di wateya fireh behsa Parlamena kêmtir dike ku hêza birêvebirinê tu sort yên sîstema siyasî ya ku hikûmetê ji aliyê parlamenê hate hilbijartinê û her tim li ser bawerîya ji parlamenê girêdayî ye pêk tê.
Partiya Çep a Kesk
Li gorî tweetên Selahattin Demirtaş, ku di berê hilbijartinê de PDG were girtin, partiya siyasî ye ku siyasetmedarên PDGê beşdar dibin û dibe ku îhtîmal heye siyasetmedarên PDGê bi Partiya Çep a Kesk beşdarî hilbijartinê dibin.
Herêmên xweser ên Spanyayê
Li wan bêtir li beravên Afrîkayê jî du bajarên Spanyayê Sebta (Ceuta) û Melilya jî hene. Ew herdu bajaran ne herêmên xweser, bajarên xweser in.
Pergala parlamenter
Pêşketina têgehî û sazîyan
Bi navdêr teswîrê navê "Parlamen" ji peyva ferhenga Fransîya Kevn hate nîqaş kirin û peyva "parlement" di gotûbêjan de hate axaftin. Yekem peyva Fransî di sedsala 12'mîn de têne ji civînan re emperyal yên Padîşahê Frankîş xûya kir. Li Îngilîstanê yên sedsala 13'an de, di hevpeyvînekê de ku di navbera padîşah û standên "parliamentum" hat gotin, ku îro esas di koka pergala parlamanî de ne. Ev heta nîvê sedsala 19'an de jî hevbeşê li Almanya bu, lê ji alîyê pêşbirkê de hin bi mercên mîna "Roj" an "Civîn" (Bundestag, NRW).
Lîbîdo
Gorî Freud heger nakokiyên navbera îd û Superego yan daxwazên bingehîn û etîka civakê safî nebin, dibin sedemê neurozan. Freud dibêje, heger mirov lîbîdoyê bêî ku binpêkirin têxe bin kontrola jiyana xwe, mirov di jiyanê de serkeftî dibe, lîbîdoyê bi erênî bikartîne. Gorî Freud di kesayetiyê de du hêzên sereke yên lîbîdoyê hene: Lîbîdoya erênî û lîbîdoya neyînî. Herdu jî di asta kontrolkirina ego û sûperegoyê de bandora xwe li jiyan û avakirina kesayetiyê dikin.
2ê nîsanê
Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)
EMEP
Helwesta wê ya îdeolojîk li gorî xeta ICMLPO ye. EMEP di bernameya xwe de armanca xwe wek avakirina “Tirkiyeya serbixwe û demokratîk” dide nasîn. Partî rojnameya Evrensel diweşîne.
Ziyaret, Kele
Ziyaret (bi tirkî: Ziyaret), gundekî bi ser navçeya Keleya Dîlokê ve ye. .
Saint John's
Nifûsa xwe 81 799 û rûerdê xwe 10 km² ye.
Sêrta Azad
Rojnama Sêrta Azad ji bo xwendin û nivîsandina Kurdî pêş de here gelek caran kampanyayên ziman û bi Enstîtuya Kurdî ya Stenbolê re pêşbaziya Zargotina Kurdî li dar xistiye. dîsa cara yekemîn bi awayeke fermî li Sêrtê afişên Kurdî yên ji bo pêşbaziyê aliqandiye. Ev rojname ne girêdayî tu rêxistin û komeleyî ye rojnameyek bi taybet û serbixweye. Niha arşîva rojnamê malpera Dengê Botan Sêrt de tê weşandin.
Zayenda biyolojîk
Heywan
Animals bi piranî destan in û li derve a partner ji sex pêşberî bo mating. Heywanên ku di nav avê de dijîn dikarin bi çêkirina fertilîzasyona derveyî, li ku derê hêk û sperm têne berdan û têkevin hundurê avên derdorê, li hev dikin. Piraniya heywanên ku li derveyî avê dijîn, lêbelê, ziravkirina navxweyî bikar tînin, spermê rasterast ji jinê re veguhestin da ku pêşî li zuwabûna gametan nehêle.
Nebatan
Mîna heywanan, nebatan gametên mêr û mêran ên pispor pêşve xistine. Di nav nebatên tov de, gametên nêr di nav tozên hişk de hene, polê digirin. Gametên jin ên nebatan di hundurê ovulan de tê de hene ; ku yek carî bi polês ve tê fêkandin van tovên ku, mîna hêkan tê de hene, rûnên ku ji bo pêşkeftina nebatê embryonic hewce ne digirin. Cinsên jin (çep) û nêr (rast) cinsên organên zayînê yên pine û konfonansên din in. Piraniya nebatan xwedî gul in û ev organên cinsî yên wan nebatan in. Kulîlk bi gelemperî hermaphroditic e, û hem gamerê nêr û hem jî mê çêdike. Parçeyên jin, li navenda a flower, in pistils, her yekîneya ku ji nefela, a style û nerîn. Dibe ku yek an jî zêdetir ji van yekîneyên hilberîner werin hevber kirin ku ji bo pêkanîna pişîkek yekgirtî ava bikin. Di hundurê carpelan de ovules hene ku piştî zikbûnê dibin tov dibin. Parçeyên male ji flower in stamens : ev ji filaments dirêj sazkirin di navbera pistil û belgên ku berhemên polên li pêk anthers li tips xwe. Dema ku axa genim û polên li ser jinebî li ser style a nefela, wê aj ji bo hilberîna a tube polên ku mezin dibe û bi rêya ku destmal ji style nav nefela, ku ew xelas dikit gamete mêr bi zibil an ovule ku di encamê de di nav de pêş toxim.
Di pines û din Mexrûtî organên sex in cones conifer û xwedî formên jin û mêr de. Konikên jin ên bêtir naskirî bi gelemperî dirêjtir in, hundurê hundurê ovules hene. Konên nêr piçûktir in û polê çê dikin, ku bi bayê zevî di nav kortikên jinan de tête veguhestin. Wekî ku bi kulîlkan re, tovê piştî şilkirinê, di hundurê kîrê jinê de çêdibe.
Çûkê mirov
Çûk, kîr, penîs an jî endamê zaûzê yê nêrînê (bi latînî: penis), endamê cotbûnê ye.
Çûk coga herî dawî ye bo derkirina sperm û mîzê. Ango du erkên sereke yê çûk heye; guhêztina sperman ber bi nav coga zaûzê ya mêyê û derkirina mîzê.
Çizçizonek
Têtî, an jî Çûkê zad (Alauda arvensis), cureyekî torxeyan Alaudidaee.
Belavbûn
Li her deverên Kurdistanê dihên dîtin.
Eggenthal
Eggenthal şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ostallgäu li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Qişlaqî Tilxab
Qişlaqî Tilxab gundekî ser bi navenda bajarê Miyanduawê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Selpin
Selpin şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rostock li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Eisenberg, Bavyera
Eisenberg şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ostallgäu li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Georg Cantor
Georg Cantor (wekî Georg Kantor bixwîne) an jî Georg Ferdinand Ludwig Philipp Cantor (3ê adarê / bi şêwaza kevn 19ê sibatê, 1845 – 6ê kanûna paşîn, 1918) bîrkarekî alman bû. Ew bingehdanerê bîrdoza komê ye ku niha di bîrkariyê da bîrdozeka esasî ye.
Qetar
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 818 kes (188 malbat) bûn.
Adem Geverî
Adem Geverî (jdb. 2ê adara 1978an, Gever , Colemêrg ) mamoste, siyasetmedarekî kurd û parlamenterê Partiya Demokratîk a Gelan yê Wanê ya serdemên 25 û 26an a Meclîsa Mezin a neteweyî ya Tirkiyeyê ye. Li Fakulteya Perwerdehiyê ya Atatürk ya Zanîngeha Marmarayê beşa mamostetiya erdnîgariyê qedand.
Frankenstein
Frankenstein: or The Modern Prometheus ku bi kurtahî mîna "Frankenstein" tê naskirin, romaneke îngilîzî ye hatîye nivîsandin ji hêla nivîskar Mary Shelley ve. Ev Roman di (1ê kanûna paşîn a 1818an ) de hat weşandin û weka yek ji çîrokên pêşî yên tirsê tê hesibandin.
Derhêner James Whale di sala 1931ê de ji vê romanê fîlmekî kişand û Boris Karloff serlîstikvaniya wê kir; fîlm di nav yek ji fîlmên navdar cih girt.
Heudreville-sur-Eure
Heudreville-sur-Eure, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Seksa oral
Bêjenasî
Heger hîjyenîk nebe hemî cureyên seksê dikare bi xwe re hin nexweşiyên mîkrobîk belav bikin. Zerika reş û zerika zer dikare bi riya seksê derbas bibe. Vîrûsên Papilloma dikarin şêrpenceyê li dev derînin. HIV jî herwisa.
Zêwe, Gewirkî nellên
Gelhenasî
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Zêwe 14 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 90 e.
Tilenzît
Tilenzît, Tilenzîg, Tilenzîk (bi ermenî: թլանցիկ, Tlantsik,, , ), gundekî bi ser nahiya Melakendiyê ya navçeya Xarpêtê ve ye li parêzgeha Xarpêtê (Elezîz).
Qimîşlû
Qimîşlû gundekî ser bi navenda bajarê Miyanduawê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 82 kes (18 malbat) bûn.
Pîkardî
Picardie yek ji herêmên Fransayê ye.Ew li bakura welata Fransayê dikeve û ji Départementên Aisne, Oise û Somme pêk tê. Serajarê herêmê Amiens e.
Kutha
Di belgeyên Asûran de, di dema Salmanassar jî bahs tê kirin. Key Şulgî ku berê wê bi navê "dungî" jî tê naskirin li wir, parastgaha Nergal ava kir.
Xweşk
Xweşk (xweh, xweşka, xwehka, xwekan) di navê zaroyên Keç ên xwedî Bira na. Beremberê xweşkê dibê bira. Keçkên malê ji birayên xwe re dibina xweşk. Ji aliyê ve bi gotin û nerîna li keçika malê, bi navkirina wê, divê xweşk.
Ronahî (fizîk)
Sê rehendên ronahiyê
Ji ber saloxetên duanî yên pêl-keriyan, ronahî saloxetên herduan nîşa didit. Lêkolîna li ser ronahiyê ko bi navê optîks dihêt niyasîn, yek ji tayên giring ji fîzîka nûdem e.
Seksa anal
Heger ne hîjyenîk be, gelek nexweşî dikarin belavbibin. Ji aliyê HIV, zerika reş, hepatît C ve gelek bixetere ye. Ji bo vê yekê divê mirov kondomê bi kar tîne.
Sawan
Sawan, gundekî gundistana Gewirkî nellêna bexşa Weznêê ye. Weznê ser şaristana Serdeştê ye.
Meravetepe (navçe)
Meravetepe yek ji navçeyên parêzgeha Gulistan e ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Meravetepe e.
Cimar
Cimar, gundekî girêdayî navçeya Amedê Lîceyê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Aschères-le-Marché
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Qerequlak
Qerequlak yek ji navçeyên Ezirganê ye. Navê wê di sala 1973'î de kirine Otlukbeli. Di sala 1971 ´î de bûye şaredarî û 1991 ´î de jî bûye navçe. Gorî hejmartinên sala 2000'î hejmara niştecihên navendê 4.252 û bi giştî jî 5.434 e (li ser vê hejmartinê şik hene). Tenê 10 gundên navçeyê hene. Firehiya erdê navçeyê 254 km² û 1.750 m ji rûyê avê bilind e. 148 km dûrî bajarê Ezirganê dikeve.
Hopferau
Hopferau şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ostallgäu li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Grevên birçîbûnê yên kurdan
Di salên 1980-1990'î de grevên birçîbûnê
Di vê deme sale 1980´î û hinekî weke piştre bi du salan re gireva birçîbûnê ya li zindanê di pêşengiya Kemal Pir, Akif Yılmaz, Mehmet Hayri Durmuş, Ali Çiçek û girtiyên siyasî yên din de dest pê kir. Greva birçîbûnê ya vê demê, bi mirina van mirovên ku heta roja me di dilê gelê kurd de dijîn re bi encam bû. Piştre, bi wan re, kevneşopiyeke greva birçîbûnê di nava kurdan de bi wan re dest pê kir. Piştî wan re, dem bi dem li zindanan hertimî girêvên birçîbûnê bûn û ketina rojavê de. Greva herî zêde ku ket rojevê de ya di salên 1996 û hwd bû ku di encama wê de 12 mirovan jiyane xwe ji dest da.
Piştgiriya ji gelê kurd û dordorên demokrat a ji girêvên birçîbûnê û xwestekên wan re
Piştî ku girtiyên kurd bidest girêva birçîbûnê kirin, êdî kurdan li derve jî bi girêvên birçîbûnê ên bi dorveger ên 3 rojî bidest girêvê kirin bo piştgiriyê. Li her bajarên kurd, xwepêşanên girseyî ji aliyê gel ve li her bajarê Kurdistanê bûn. Lê hêzên dewletên ên polîs jî, di her xwepêşandinê de hêrîşî girtiyan kirin. Ne dihiştin ku kurd xwepêşandinan li dar bixin. Lê tevî wê jî, gel bi biryarî xwepêşandinên xwe li dar xistin tevî ku li wan hêrîşên hêzên dewletê dibûn jî.
Nêzîkatiya dewleta tirk ya li ber grevên birçîbûnê
Lê hemû akadamisyen û rewşenbîran jî, hertimî hanîn ser ziman ku her mudahele wê armancên wê xirab bin. Wê mudahele bi xwe re çareseriyê neyêne. Bi vê yekê, hemû dordorên demokrat li dijî gotina Mudaheleyê berteke xwe dan nîşandin. Heman dordorên demokrat û kurdan xwestekên xwestekên girtiyan ên mirovên werina bicihhanîn. Xwestin ku qadaxaya li ser zimanê kurdî were rakirin. Bi wê re jî, xwestin ku tecrîda li ser serê Abdullah Ocalan weere rakirin.
15ê çiriya paşîn a 2012an: rojiya mirinê di 65 rojiya xwe de ye
Bi wê re jî, li her bajar û bajarokên Kurdistanê û li her der û devera ku lê kurd hene li wir xwepêşandan û grevên birçîbûnê ên bi dem û dorveger hatina kirin bi armanca piştgirîkirina girtiyan. Bi wê re jî, bi armanca ku balê kişênina ser girêva biçîbûnê û di dema kin de xwestekên girtiyan werina li cih û girêv bêî ku ti mirin têde bibin bê bi dawî kirin. Lê rayadarên dewletê, hertimî zimanekî bi tahrikî bi karhanîn. Ev zimanê rayadarên dewleta tirk, di nava kurdan û raya giştî de wilo hat fahm kirin ku dewlet dixwezê ku mirin bibin, wusa hat fahm kirin. Recep Tayyip Erdoğan, nîqaşa "îdamê di çapameniyê de da dest pê kirin. Bi vî rengê û bi nîqaşa wê re, Îdam li cijî girtiyan û kurdan weke "şantajê" hat bikarhanîn.
Bedras
Bedras gundekî girêdayî navçeya Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.
Gorewîlk
Gorewîlk an guhreşk (Caracal caracal), cureyekî pisîkên kovî ji cinsê guhreşkan (Caracal) e.
Kûpik
Her du newal li binê gund ku tevlê hev dibin navê wan dibe Newala Qemlaxan. Ev newal ji gundên; Dawalî, Çet, Goma Pocê, Karê, Canîg û hin gundên din ku derbaz bu tevlê Çemê Pêre dibe.
Li rojhilatê gund, gundê Şowagê; li Bakûr Qurqurik; li Başûr gûndên wekî Çet Û Dawalî; li Rojava jî gundê Lodekên hene.
Soløyvatnet
Soløyvatnet, goleke di nava sinorê parêzgeha Nordlanda Norwêcê de ye. Gol, bi qasî 5 kîlomêtre li bakurê rojhilatê bajarê Bodøyê ye.
Zerendiye (navçe)
Zerendiye yek ji navçeyên parêzgeha Merkezî ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Zerendiye e.
Belotî
Belotî gundekî girêdayî navçeya Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.
Kobrayê tifok
Belavbûn
Kobrayê tifokê li bine-Sahara li Afrîkayê navîn û başûrê tên dîtin.
Nîkîta Krûşçev
Krûşçev di sala 1894an de li gundekî rojavayê Rûsyayê hatiye dinyayê. Di xortaniya xwe de wek karkerê metalê xebitî û di dema şerê navxweyî yê Rûsyayê de komîserê siyasî bû. Di bin sponsoriya Lazar Kaganovich de, wî di hiyerarşiya Sovyetê de xebitî. Wî piştgirî da paqijkirinên Yosîf Stalîn û bi hezaran girtin pejirand. Di sala 1938 de, Stalîn ew şand ku rêveberiya KSS ya Ukraynayê bike, û wî li wir paqijkirinan berdewam kir. Di dema ku li Yekîtîya Sovyetê wekî Şerê Wetenyê yê Mezin dihat zanîn, Krûşçev dîsa komîser bû, di navbera Stalîn û generalên wî de navbeynkar bû. Krûşçev di parastina Stalîngradê de amade bû, rastiyek ku wî di tevahiya jiyana xwe de serbilindiyek mezin pê girt. Piştî şer, ew vegeriya Ûkraynayê berî ku wekî yek ji şêwirmendên nêzîk ên Stalîn li Moskowê were vexwendin.
Xarpêt (parêzgeh)
Elezîz an Xarpêt (tr: Elazığ) parêzgeheke Bakurê Kurdistanê ye ku dikeve nav sînorên komara Tirkiyê.
Kevnor
Kevnor, gundekî girêdayî navçeya Amedê Lîceyê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Xelxal, Merend
Xelxal gundekî ser bi navenda bajarê Merend li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Serî mêrganî nellênê
Serî mêrganî nellênê, gundekî gundistana Gewirkî nellêna bexşa Weznêê ye. Weznê ser şaristana Serdeştê ye.
Teşeyên helbesta kilasîk
Malik (beyt)
Melayê Cizîrî
Newa (wezn, kêş)
Kesê mihnet dî û firqet, vexwarî cureya hicrê
Qalibên helbesta kilasîk
Helbesta kilasîk di gelek şikl û qaliban de hatiye hûnandin lê hinek qalibên wê ji hemiyan zêdetir hatîne bikaranîn ku em ê li ser wan bisekinin û taybetmendiyên her yekê bidin nasandin.
Xezel
Xezel ew cur helbest e ku rêzika wê ya yekem di gel hemû rêzikên cot hevqafiye be û hejmara malikên wê herî kêm 5 û herî zêde 12 heya 17 malikan be. Pirrhejmartirîn qaliba helbesta kilasîka kurdî ye û ji her qalibî zêdetir hatiye bikaranîn. Mijara wê zêdetir evîn û îrfan e lê helbestvanên hevdem Xezelê ji bo hemû mijarên ciwakî bi kar tînin. Xezel qalibeke helbestê ye ku hem pirr tê heskirin û hem zêde tê jiberkirin. Em dikarin bibêjin Dîwana Melayê Cizîrî mizintirîn û menzûmeya Xezela kurdî bidin nasandin wekî din dehan helbestvanên mezinên xezelnivîsên kurd hene ku ji wan mirov dikare Xanî, Bateyî, Nalî, Mehwî, Wefayî, Hêmin, Palî, Fethî, Şêx Evdirehmanê Axtepî, Şêx Eskerî, Siyahpûş û … nav bibe.
Çarîn (rubaî)
Be balîn xiştim û bester zemîn e
Amt Am Stettiner Haff
Amt Am Stettiner Haff şaredariyeke kolektîv (Amt) a navçeya (Landkreis) Vorpommern-Greifswald li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Koendama henaseyê
Difin
Difin endamê henaseyê û endamê hesta bêhngirtinê ye. Difin deriyê serekî ye ji boy henasegirtinê. Hewa ji herdu kunên pêşî yê difinê dikeve hundirê difin. Herdu kunên difinê bi dîwarek kirkiragî ya bi navê septum, ji hev cuda dibin. Septuma kirkiragî bi hestiyêkî difinê ya bi navê vomer ve yek dibe û difinekelênê dike du beş, beşa çepê û a rastê. Rûyê hundirî yê kunên difin, bi lîncemade û mû dapoşrav e. Hewa ji derve bi navbeynkariya kunên difinê derbasî difinekelênê dibe. Difinekelên ne pêkhteyek girtî ye. Ji aliyê pêşî ve bi kunen pêşî, ango bi kunên difinê, ji alîye paş ve bi kunenên hundir ve girêdayî ye. Kunên hundir hewaya nav difnekelênê arasteyê qirriq dikin. Li ser dîwarê difnekelênê de sê cot hestiyên tenik, ên ko dişibin qalika sedefê (mîdye)heye, navê van hestiyan wekî konka(bi îngilîzî: concha) tê bi navkirn. Konka rûyê difnekelênê firehtir dike. Herwiha hewayê ji derve tê, gava rastê konkayan tê, serûbin dibe û belavî nav difnekelênê dibe, bi vî awayê karê henasedanê hêsantir dibe. Rûyê difinekelênê û konkayan bi rûkeşexaneyên kûlkdar (bi îngilîzî:ciliated epithelial cells) û lîncemade dapoşî ye. Rûkeşexaneyên kûlkdar, xaneyên derdanî lixwe digirin. Navê van xaneyan, xaneyên goblet e. Xaneyên goblet madeya lînc der dide. Hewayê henasegirtinê di nav difin û difinekelênê de tê parzûnkirin, paqijkirin, germkirin û şêdarkirin. Bi vî awayê egera tûşbûna borrîhewa û pişikan a bi hokarên nexweşiyê, kêm dibe, guhaztin û alûgora gazên nav hewayê hêsantir dibe. Gava hewa ji kunên difinê derbasê hundir dibe, rastê mûyên difinê tê. Ji ber gurrahiya mûyan û hebûna lîncemadeyê, hewa li vir tê parzûnkirin û paqijkirin. Di bin linceperdeya difnekelenê de jêrelinceperde heye, jêrelînceperde gellek zêde mûlûleyên xwînê lixwe digire. Gava hewa di nav difin de derbas dibe, ji ber cudahiya germahî ya navbera laş û hewayê, di navbera xwîn û hewayê de alûgorkirina tînê dest pê dike. Heke hewa sar be, ji xwînê tîn diherike nav hewayê û hewa germ dibe, na heke hewa germ be, vê gavê ji hewayê tîn diherike nav xwînê û hewa hênik dibe. Hin caran dibe ko hewayê henasedangirtinê pîçek zuha be. Hewayê zuha gava li ser lînceperdeyê de ber bi qirrikê ve xiş dibe, ji lînceperdeyê molekûlên avê tevlê hewayê dibin û hewayê nav difin şêdar dikin. Gerdên (molekul) bêhndar bi hewayê henasegirtinê dikeve nav difin, di nav lînca difinê de dihele û ji aliyê hestewergiran wekî kartêker tên girtin û ber bi mejî ve tên şandin, boy peydabûna hesta bêhngirtinê. Loma dive difinekelên hertim şil be û bi lîncemadeyê dapoşî be ko bêhna molekûlan bên girtin.
Borrîhewa
Borrîhewa, trake, zengilor an jî kirkirog, borriyek kirkiragî ye, di navbera pişik û qirrikê de hewaye henaseyê diguhezîne. Hewa, ji qirrikê derbasî borrîhewayê dibe. Borrîhewa li pêş soriçikê, ji qirrikê dirêjê sîngekelênê dibe. Pêşî û kelekên borrîhewa kirkiragdar e, paşiya borrihewayê bê kirkirag e û bi soriçikê ve girêdayî ye. borrîhewa 16 heta 20 kirkiragên netemam, yên bi şêweya pîta C lixwe digire. Rûyê navî ya borrîhewayê bi lîncemade dapoşî ye. Di binê lîncemadeyê de çîna rûkeşaşane ya rûkeşexaneyên kûlkdar û xaneyên goblet heye. Xaneyên goblet lîncemade der dide. Xaneyên kûlkdar madeyên biyanî yên ko ligel hewayê henasegirtinê ketiye nav coga borrihewayê, ber bi qirrik û gewriyê pal dide. Di sîngekelênê de borrîhewa dabeşî du liqa dibe, van liqên ziravtir, wekî yekemîn liqê borrîhewayê bi nav dibe. Her yekê ji yekemîn liqê borrîhewayê dikeve nav pişikek. Paşê yekemîn liqên borrîhewa jî di nav pişikan de dabeşê liqan dibin, bi vî awayê, liqên borihewayên hê ziravtir peyda dibe. Ev liqên zirav jî wekî duyemîn liqê borrîhewayê tê bi navkirin. Liqê borrîhewa jî wekî mîna borrîhewayê, kirkirag lixwe digire û rûyê liqê borrîhewa bi rûkeşxneyên kûlkdar û lîncemade dapoşî ye. Di nav pişikan de dabeşbûna liqê borrîhewayê didome, heta ko cogên pir zirav peyda bibe, ev cogên herî ziravtir wekî borrîkêhewa tê bi navkirin. Kotahiya borrîkehewayê de sikildanokên hewayê heye.
Navpençik
Navpençik pêkhateyek masûlkî yê bi şeweya qubbe ye. Navpençik di nav sîngekelên û zikekelênê de cih digire. Rûyê qoqiz li aliyê sîngekelênêde, rûyê çal jî li aliyê zikekelênê de dimîne. Navpençik ji masûlkeyên peyker(peykeremasûlkê) pêk tê. Girjbûn û xavbûna navpençikê xwenewîst e. Li gel peykeremasûlkeyan, navpençik jêyek navendî lixwe digire. Dema masûlkeyên navpençikê xav in, jêyê navendî ber bi jor ve qoqiz e, û di asta birrbireyê  sîngê yê 8emîn e. Gava masûlkeyên navpençikê girj dibin, îcar navpençik ber bi jêr ve dilive, masûlkeyên navpençikê jêya navendiyê heta asta birrbirreyê sîngê yê 9emîn dikişîne, bi vî awayê navpençik piçek pahn dibe û qoqiziya wê kêm dibe. Bi vî awayê sîngekelên fireh dibe. Zêdebûna qebareya sîngekelênê dibe sedema kêmbûna pestoya hewayê nav pişikan. Asta pestoya hewayê pişikan ji pestoya hewayê derve nizimtir dibe, loma hewa ji derve ber bi pişikan ve diherike. Ango henasegirtin rû dide. Bi xavbûna masûlkeyên navpençikê, jêyê navîn ê navpençikê ber bi jor ve hildikişe, Ji ber rûyê qoqiz a navpençikê, qebareya sîngekelenê kêm dibe, pestoya nav pişikan zêde dibe. Bi vî awayê hewa ji pişikan ber bi derve diherike, ango henasedayîn rû dide.
Dia
Diaya sunîtî
Nimêj, limêj, mêj, bi taybetî, di misilmantiyê de awayekî bergî ê duakirinê ê taybet e. Lê di kurdî de, di wate diakirinê de jî dihê bikarhanîn. Mêj, beremberê di zimanê erebî de "sala" ye. Dia, mînak, weke fatîha, tahiyatû û hwd, in. Di mêjkirinê de tê xwandin. Her misilman, her roj, ku sibê, Nîvro, Asr, Mexreb, Aşa bê, rojê pênc caran mêj dikin û dua dikin. Mêj, her ku tê kirin, berî wê Destnimêj tê girtin. Destnimêj jî, ku Dest, Rû, Ling û beşên din yên laşê mirov ku tên şîştin in. Rojên Înan jî, Mêja Înê tê kirin. Mêj, li her her misilmanî ferza ku bike. Bi wê re Rojîgirtin, ku derfet hebin çûna hacê û hwd jî, çend ji wan pêdivîyên yên ku tên bicih in.
Koendama henaseyê
Henasedana derve
Derdorên sikildanokên hewayê bi mûlûleyên xwînê dorgirtî ye. Xwîna nav mûlûleya xwînê ya xwînberoka pişikê, kêmoksîjenî ye. Pestoya qismî ya oksîjenê ya beşa xwînber a mûlûleyê(PO2)40 mm Hg ye. Di heman mûlûleyan da pestoya qismî ya CO2 yê 44 mm Hg e. Cudahiya xestiya gazên nav xwînê ji yên nav sikildanokên hewayê, dibe sedema alûgorkirina gazên henaseyê. Hewayê henasegirtinê ya nav sikildanokên hewayê, têroksîjenî ye û xestiya karbona dîoksîdê jî gellek kêm e. Lê beravajiyê wê, di nav xwîna mûlûleyên xwînê yên derdora sikildanokan de xestiya oksîjenê kêm e û xestiya karbona dîoksîdê jî zêde ye. Wek encam, pestoya qismî ya oksîjena nav sikildanokan, ji oksîjena nav xwîna mûlûleyan bilindtir e. Herwisa pestoya kismî ya karbona dîoksîda sikildanokan jî ji ya xwînê nizimtir e. Rûyê navî ya sikildanokên hewayê bi çînek avê dapoşî ye, av belavbûniya (dîfuzyon) gazan hêsantir dike. Di sikoldanokan de pestoya oksîjenê 100 mm Hg ye, di nav xwînê de pestoya qismî ya oksîjenê 40 mm Hg ye. Ji ber cudahiya pestoya qismî ya oksîjena sikildanokê û ya xwînê, oksîjen ji sikildanokan ber bi xwînê ve belavbûnî dibe. Aresteya belavîbuniya karbona dîoksîdê beravajiyê ya oksîjenê ye. Xwîna mûlûleyan kêmoksîjenî ye lê pestoya qismî ya karbona dîoksîdê 44-45 mm Hg ye û ji ya nav sikildanokan bilindtir e. Loma karbona dîoksîda nav xwînê ji parzûna xaneya mûlûleya xwînê û parzûna xaneya sikildanokê derbas dibe dikeve nav hewayê sikildanokê. Belavbûniya karbona dîoksîdê didome, heta ko pestoya karbona dîoksîda xwînê dabikeve 40 mm Hg yê.
Guhaztina karbona dîoksîdê di nav xwînê de
Xurekên wekî glukoz, asîdên amînî û çewrî di nav xaneyên de tên hilweşandin ji boy bi destxistina gerda ATP yê. Ev karê xaneyê wekî henasedana xaneyî tê bi navkirin. Bi henasedana xaneyî li gel ATPyê hin madeyên din ên wekî av, karbona dîoksîd û amonyak jî peyda dibin. Karbona dîoksîd û ji boy xaneyê madeyek ziyanbexş e, divê ji xaneyê bê dûrxistin. Xane ji pişik û sikildanokên hewayê dûr in, loma divê CO2 a xaneyê bi navbeynkariya xwînê ber bi pişikan ve bê guhaztin. Aresteya guhaztina CO2ê, ji xaneyên şaneyan ber bi pişikan ve ye. Xestiya CO2a xaneyan, ango pestoya qismî CO2a xaneyan ji ya nav xwînê bilintir e, loma CO2 bi hêsanî ji parzûna xaneyê belavbûniya nav xwînê dibe.
2.Guhaztina li gel hemoglobînê bi şeweyî karbamînohemoglobîn
Dia
Diaya cihûyan
Cihû, bi kurdî: Cihû; bi erebî: yahûdî navê xelkekî ku li Rojhilat dijî. Navê cihûtiyê dibê navê baweriyê jî. Li Îsraêl dijîn. Cihûtî digihijê nebî Mûsa. Serpêhatiye nebî Mûsa, ji Misira kevnare dest pê dike. Ew ji, wir di ravê û tê welatê Medya ku li ber Diclê ava ye. Hingî, êzîdîtî weke ola yekyazdanî serdest bû. Kurd hemû êzîdîtî bûn. Nebî Musa, 40 salî li wir dijî û baweriya xwe pêş dixe. Bandora êzîdîtiyê, li cihûtîyê bûye. Heta dem were derketina cihûtiyê, wê êzîdîtî, bi hezar salan demne dirêj bi bihurêne. Ew demên ku cihûtî wê derkevê jî, berî wan deman, bi têgihiştina yekyazdanî, ku Laleşê Nûranî pêxemberê wê ye êzîdîtî pêşketiye û bûye pergaleka civakî li herêmê li ber Dîcle û Firat ê. Piştî ku nebî Mûsa, xelkê der derdixe ji Misra kevn, têne vê herêmê û demne dirêj ew jî li wê herêmê dijîn. Baweriya vê herêmê nas dikin û di nav xwe de bicih dikin. Li gor wê demne pêşketinê di buhurênin. Ew demên pêşketinê, wê bine temenê demên pêşketinê ên cihûtiyê.
12ê nîsanê
Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)
Çemê Qêntir
Çemê Qêntir gundekî girêdayî navçeya Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.
Augerville-la-Rivière
Augerville-la-Rivière, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Parêv
Çawa tê çêkirin
Li gorî goşt êdî ka goştê berxan be, an jî goştekî bi dohn be li gorî wî goştê nazik dihêlin nava tenûrê. Her goşt nabe parêv, divê goştê berxa be û goştê herî spehî be. Zivistanê wextê payizê paşî goştê hevûriyên xesî tê çêkirin. Ew goşt êdî spehîtir çêdibe. Ji bilî pezê hevûriyan ji van jî tê çêkirin. Zivistanê berx tunin, ji kaviran çêdikin. Payîza paşide ji gîskan jî tê çêkirin.
Parkkirina dîskê
Pergala orîjînal bi avakirina herêmek Zevûna Şîn re hate destnîşan kirin. Zeviyên şîn ên li navendên bajêr destûrê didin parkkirina belaş bi qasî 2 saetan bi karanîna dîska parkkirinê ya ku ji hêla bajêr ve hatî derxistin bikar bînin dema ku deverên parkkirinê yên din dikarin ji hêla metreyên parkkirinê ve xwedan kontrolek hişktir bin.
Partiya Komunîst a Yekîtiya Sovyetê
Rêxistina ciwanên Sovyetê Komsomol rêxistina ciwanan a partiyê bû. Her wiha Komîteya Rêxistinên Ciwanan a Yekîtiya Sovyetê jî hebû, ku hemû rêxistinên ciwanan tê de cih digirtin.
Şordiriq
Şordiriq gundekî ser bi navenda bajarê Merend li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Theodor W. Hänsch
Jînenîgarî
Sala 1969î li zanîngeha Ruprecht-Karls-Universität Heidelbergê perwerdeya xwe bidawîdike. Doktoraya xwe li ser bandora du kanên lazerê ya li ser atomên neonê dide. Di akademiyeke bo NATOyê de dixebite. Li DYAyê li ser fîzîka lazeran dixebite û lêkolînan dike. Endamê akademiya zanistiyê ya Bayern e. Herwekî endamê gelek akademiyên matematîk û zanînên xwezayî ye.
Xebat û girîngî
Di ciwaniya xwe de bala xwe dabûye fîzîka lazeran û qûantan. Li pîvandina tîrêj û bandora lazeran geriyaye û spektroskopiya lazerê bipêşxistiye. Li ser cemedkirina lazerî, neutron û protonan jî lêkolînên wî gelek in.
Sîremêrg
Gelhenasî
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Sîremêrg 9 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 64 e.
Randy Pausch
Jînenîgarî
Ew li Baltimor a Marylandê hat dinyayê, û li wîlayeta Kolombiyayê mezin bû. Li gulana 1982'ê bakaleryosa xwe di zanistên kompûterî da li Zanîngeha Brown wergirt û li tebaxa 1988'ê jî doktoraya (PhD) xwe her di zanistên kompûterî da li Zanîngeha Karnêgî Melon wergirt.
Aulnay-la-Rivière
Aulnay-la-Rivière, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Herê
Herê, gundekî girêdayî navçeya Amedê Lîceyê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Cilwe
Beşa duyem
Ez bi tevahiyarêbazên ku baş dizanim, xelat û ceza didim mirovan. Li rûyê erdê û binî erdê çihebe, di kontrola min de ye. Ez alîkariya ji bo netewên din nagirim ser xwe, jibaşiya ji bo wan jî dûr namînim. Ez alîkariyê ji civata xwe ya hilbijartî re ûyên ku bi ya min kirine qet kêm nakim. Ez kontrola selahiyeteke çalak didim mirovênku min ew ceribandine. Ev mirov li gor îradeya min, di rewşên diyarkirî de,alîkarî dane kesên ku ji min bawer kirine. Yê ku dide jî ez im, yê distîne jî.Yê dewlemend jî dike ez im yê xizan jî dike ez. Yê bêhêvî dike jî ez im. Ev tevli gor derdorê û li gor demê pêk tên. Tu hêzek nikare têkilî karê min bibe ûmirovekî/ê ji kontrola min derîne. Yên ku dixwazin ji min re astengiyê derîninez êş û nexweşiyan bi ser wan de dibarînim. Kî li fermana min guhdar bike, wekkesên din namire. Ez tehemul nakim ku tu kes di vê dinyaya ketî de zêdetirîdema ku min jê re diyar kiriye bimîne; lê ku ez bixwazim wî/ê li vê dinyayê ducar, sê car yan jî zêdetir paşve vegerînim, giyanê wî/ê têxim bedeneke din; evzagoneke gerdûnî ye.
Amt Löcknitz-Penkun
Amt Löcknitz-Penkun şaredariyeke kolektîv (Amt) a navçeya (Landkreis) Vorpommern-Greifswald li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Hanî
Hanî, weke xwûdayekî piçûk tê tefsîrkirin. Di dema Akad de navî wê tê kifşkirin. Weke xwûdayê bahozê derdikeve pêş. Têkiliya wî bi Adad re tê danîn.
Çilbazar
Gundê Çilbazar berpala çiyan de hate avakirin. Ewilîn kurd é welaté jér (Botan) ji boy pezé xwe mehé havîné biçérîne hatiye vanderan û bi zeman ve li vir cih bûne. Té zanîn ku xeynî kurda geleke qedîm û kevnar Ermenî jî li vir dijiyan.
Hemoglobîn
Hemoglobîn di pişikê mirov de bi oksîjenê ve tê girêdan, ev rewşa hemoglobînê wekî oksîhemoglobîn bi nav dibe. Rengê oksîhemoglobînê sor e. Hemoglobîna bêoksîjen bi rengê şîn e. Hinek ji karbona dîoksîd ji xaneyan bi navbeynkariya hemoglobînê, ber bi pişikan ve tê guhestin. Pêkhateya hemoglobîn û karbona dîoksîd wekî karbomînohemoglobîn tê navkirin. Eger di pişikan de li gel oksîjenê, karbona monoksîd jî hebe, hemoglobîn ji dewsa oksîjenê, pêşî bi karbona monoksîdê ve girêdan çê dike. Girêdana hemoglobîne ya bi karbona monoksîdê, ji girêdana oksîjenê zexmtir e. Ev taybetmendiya karbona monoksîdê dibe sedema bijehrêketina karbona monoksîdê. Hin caran mirov ji ber dumana sobê bijehrêdikeve, sedem karbona monoksîd e.
Çilbazar
Şéniyé gund bi piranî debar a xwe bi pez dike. Gund çarsed xaneyan pék té.Xelkên gund bi piranî welatparêz in.
Amt Lubmin
Amt Lubmin şaredariyeke kolektîv (Amt) a navçeya (Landkreis) Vorpommern-Greifswald li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Aşorî
Aşorî, Aşûrî, gundekî bi ser navçeya Xarta parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.
Acgî
"Kê yekî weka sipahî û xweşik li keşê hanî û dî? Kîjan dayikê ew lehengekî weke Acgî hanî dunyê? Hinekan jineka weke Nîntud mazin dît?"
Şêwawkan
Şêwawkan, gundekî gundistana Gewirkî nellêna bexşa Weznêê ye. Weznê ser şaristana Serdeştê ye.
Rêveberiya awarte
Bûyerên wiha piştî derbeya leşkerî dibe (wek Tayland di sala 2006 û 2014'an de); dema ku ji aliyê protestokirina gel gef li (Çîn, protestoyên meydana Tiananmen 1989); ji bo tepisandina muxalefetê yên siyasî (Polonya, di sala 1981'an de); an jî ji bo aramkirina serhildanên an serhildanên fêm (Kanada, Krîza Cotmehê di sala 1970'an de).
15ê nîsanê
Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)
Berlîna Rojhilat
Berlîna Rojhilat ji sala 1949an heta 1990an paytexta defakto ya Komara Demokratîk a Almanyayê (KDA) bû.
Drastamat Kanayan
Drastamat Kanayan (jdb. 31ê gulana 1884an - m. 8ê adara 1956an), ku bi navê Dro (Դրօ) ji tê nasîn, fermandar û siyasetmedarekî ermenî bû.
Elemût
Elemût an keleya Elemûtê kelayeke li ser girekî çiyayên Elburz, başûra Deryaya Mazenderan li Îranê ye. Nêzî bajarê Gazor Xan, li parêzgeha Qazwênê, derûdor 100 km dûrî Tehrana îroyîn e. Lê belê, îroj bi tenê xopanên keleyê dimînin. Ew kele di sala 840î de li 2.100 m bilindahiyê hatibûye çêkirin û ji bo vê yekê dagirkirina wê gelek dijwar bû.
Berlîna Rojava
Berlîna Rojava bi fermî ji hêla Hevalbendên Rojavayî ve dihate kontrol kirin û bi tevahî ji aliyê Berlîna Rojhilat û Almanyaya Rojhilat dorpêçkirî bû, yên ku di bin kontrola Sovyetê de bûn. Berlîna Rojava di dema Şerê Sar de xwedî girîngiyeke sembolîk a mezin bû, ji ber ku ji aliyê rojavayiyan ve wekî "girava azadiyê" û hevtayê herî dilsoz ê Amerîkayê li Ewropayê dihat hesibandin. Ew bi giranî ji hêla Almanyaya Rojava ve wekî "pêşangehek rojava" dihate piştgirî kirin. Wek bajarekî dewlemend ê wê demê, Berlîna Rojava ji ber karaktera xwe ya berbiçav wek kozmopolît û navendek perwerde, lêkolîn û çandê dihate nas kirin. Digel nêzîkî du mîlyon niştecîh, Berlîna Rojava di serdema Şerê Sar de ji hemû bajarên Elmanyayê xwedî nifûsa herî mezin bû.
Mizgefta Mezin a Amedê
Gorî dîroka Osmaniyan ev mizgeft berê dêr bûye û wergerandine mizgeftê. Bi texmînî di sala 639'î de ji dêrê wergerandine mizgeftê. Lê mêjûyê avakirina wê nayê zanîn. Nêzîkî Deriyê Mêrdînê ye.
Villeneuve, Aveyron
Villeneuve, komuneke departementa Avairona li başûrê Fransayê ye.
Heşhaşî
Li dema Reşîd ed-Dîn heşhaşiyan di navbera 1150an û 1193an de li Mesyafê (Sûrî) mêrkujiyên mezin kirin.
Navdartirîn mêrkujiya wan a herî pêşîn di 1092an de ya Nizam el-Mulk bû. Di 1122an de wezîrê fatimî yê el-Efzel; di 1124an de jî qadiyê Bexdayê Ebû Seîd el-Herewî kuştin. Wan di wê demê de hin xaçperestan li xakên pîroz jî kuştî bûn. Di 1152an de Raymond II kargera Trablûs; di 1192an de Konradê Montferrat (Conrad del Montferrat); di 1242an de wan lawekî Cengîz Xan jî kuştin.
Bêdod
Bêdod, gundekî bi ser navçeya Mêrgesor ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye, yek ji gundên eşîra Şêrwanî ye.
Pforzen
Pforzen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ostallgäu li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Nisriyê
Nisriyê, gundekî girêdayî Efrîna başûr rojavayê Kurdistanê ye.
Numîzmatîk
Pisporên ku wekî numîzmatîst tên zanîn bi gelemperî wekî xwendevan an berhevkarên pereyan tên karekterîzekirin, lê belê dîsîplîn di heman demê de lêkolîna berfireh a pereyan û awayên deyndayînê yên din yên ku ji bo çareserkirina deyn û pevguhartina tiştan tên bikaranîn jî dihewîne.
Kawlanê
Kawlanê, gundekî gundistana Gewirkî nellêna bexşa Weznêê ye. Weznê ser şaristana Serdeştê ye.
Forbes (kovar)
Forbes Magazine kovareke aborî ye û li DYAyê tê weşandin. Di sala 1917'î de ji aliyê Malcolm Forbes ve bingeha wê hatiye avêtin. Kovara aboriyê ya herî serkeftî ye. Navenda wê li Fifth Avenue a New York City ye.
Henarey Xwarû
Henarey Xwarû, gundekî bi ser Herîra navçeya Şeqlaweyê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Niyazi Tatlıcı
Niyazî Tatlici yek ji siyasetmedarên kurd e. Ji Farqînê ye. Damezrînerê ''Partiya Karkerên Tirkeyê yê lijneya Farqînê ye. Bi Mehdî Zana re li Farqînê karê terzîtiyê dikir. Ji ber nexweşîna pençeşêrê jiyana xwe ji dest da.
Viviez
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Beaulon
Beaulon, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Hesenê Sebah
Hesenê Sebah (bi farisî: حسن صباح, Hasan-e Sabbah, bi erebî: حسن الصباح‎, Hassan aṣ-Ṣabbāḥ), (1034 li Qum, Îran - 1124) yek ji serokê terîqeteke Îsmaîlî bi navê Xaşxaşî tên zanîn.
Lîsteya gundên Melekanê
Navên gundên Melekanyê bi rêza alfabê:
Tux (Linux)
Tux sembola Linuxê ye.Wêneyê orîjînal ji aliyê Larry Ewing hat amadekirin.
Laizhou
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2008an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 902.000 kesî
Dalkurd FF
Dalkurd FF tîmeke gelek serketî ye. Sala 2016'an di duyemîn lîga (Superettan) Swêdê de dilîze.
Navê "Dalkurd" hevxistina navê herêma Dalarna (ku tê de bajarê Borlänge tê dîtin) û peyva kurd e.
True Beauty
True Beauty (bi koreyî: 여신강림, Yeosin-gangnim) rêzefîlmek televîzyona Koreya Başûr e ku Moon Ga-young, Cha Eun-woo, Hwang In-youp, û Park Yoo-na dilîze. Ew ji 9ê Çileya Pêşîn a 2020an heya 4ê Sibata 2021ê her Çarşem û Pêncşem saet 22:30 li tvN-yê tê weşandin.
18ê nîsanê
Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)
Baccon
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Juillac, Gironde
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan statîstîkên gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Eloşîş
Eloka nêr re Eloşîş an Eleşîş an jî Eleşîşk dibêjin.
Kuştina Hande Kader
Rewşa mafê kesên LGBT li Tirkiyê û kuştina Hande Kader
Kuştina Hande Kader piştî çend rojan ji kuştina penabereke sûrî yê hevzayend pêk hat, ku bi tenê çend kîlometran dûrî cihê ku cesedê Hande Kader lê hatibû dîtin, serjêkirî hatibû dîtin. Penaber beriya kuştina xwe bi kuştinê hatibû tehdîdkirin, revandin û tecawiz lê hatibû kirin.
Nerazîbûnên siyasetmedaran
Hem ji bo balê bikşînin ser sûcên nefretê yên transfobîk û hem jî ji bo vexwendina berpirsên siyasî, da ku gumanbar bêne dîtin, li ser banga rêxistinên LGBTI û parlementerên Partiya Gel a Komarî, li meclîsa Tirkiyê civîneke çapemeniyê hat lidarxistin. Tê de hat destnîşankirin ku êrîşên li dijî kesên transgender û cînayetên transfobîk siyasî ne.
Bûrsa Hande Kader
Klûba Xwendekarên Lêkolînên LGBTyê ya Zanîngeha Bosforê (BULGBTÎ) ji bo rêzgirtina Hande Kader, hevalbendiyek bi navê "Bûrsa Hande Kader" ragihand, ku dê ji sala xwendinê ya 2017-2018-an pê ve li zanîngehê ji xwendekarek trans re bihata dayîn. Lê nivîsgeha serokatiyê daxuyand ku ev hevalbendî ne di agahiya wan de ye û bexşînan îade kirine.
Rêberên êzdiyan
Babê Şêx
Destnîşankirin ûpeywirdar-kirina peywirdarên olî.
Ji lidarxistinacejn û serlêdanên Perestgeha Lalişê, peytandin û birêvebirina merasîmanberpirsiyar e.
Koçek
Derwêşekî oldar e. Ev nav ji peyvên “Guh” û “çak” pêk hatiye. Kesekî ku razên olî bi dest xistiyeye. Şîretan li gel dike weazan dide û wan perwerde dike. Ji nav kesên ku ji gelek aliyên Kurdistanê hatine û li Lalişê niştecih bûne tên hilbijartin. Koçek ji kesên ku tirba Şêx Adî diparêzin re serokatiyê dikin. Bi qewalan re sembola Melekê Tawus a çarmil a tûncîn û bi meşaleyên ku ji çirayan hatine çêkirin li gundan, li nav gel digerînin. Û bi vî awayî gel li dora baweriya êzîdîtiyê dicivînin. Ji bilî vê temamkirina her cure pêdiviyên Lalişa Nûranî jî di nav peywîra koçekan de ye.
Micêwir
Biryarên têkildarîcivata êzîdiyan meclîsa ji 6 kesên ruhanî Mîr, Babê Şêx, Şêx Wezîr, Peşîmam, Babê Gavan û Qewal pêk tê, didin.
Percy Williams Bridgman
Percy Williams Bridgman (jdb. li Cambridge, Massachusetts; m.  li Randolph, Nû Hampshire) fîzîknasekî DYAyî bû. Sala 1946î Xelata Nobel a fîzîkê wergirtiye.
Mehabad (navçe)
Gelhe
Li gor Serjimariya Mirovan û Malana Îranê, di sala 2006an de, hejmara rûniştivanên vê bajêristanê 201,049 kesane.
Igoville
Igoville, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Şikeftika
Erdnîgarî
Berê nêzî 70 malan bû. Sê taxên wê hebûn. Gund hîn jî li dereke rast û taxeke biniya kêş de ye. Di nav gund de bestek jî diçe. Ev best ji gundê Kawa tê û di nav gund re diherike û di nav Kerboranê re dibore.
Siyasî
Lê belê dema ku gund ji aliyê artêşa tirk ve hatin şewitandin, gund vala bû. Ev bûye 2-3 sal ku hinek mal vegeriyane.
Dolar
Dîroka Dolarê
Cara pêşîn ji bo bicihanîna pêdiviyên artêşa brîtanî di sala 1690î de li koloniya kendava Massachusetts hatiye çapkirin. Di 1739ê de li çapxaneya Benjamin Franklin li Fîladelfiya bi dîmenên xwezayî û bi teknîkên çapkirinê yê li dijî sextekariyê hatiye nûkirin. Bikaranîna dolarê 1764î de ji aliyê brîtaniyan ve hatiye qedexekirin. Ev qedexe heya 1775î didome. Ji wê salê heya niha gelek cureyên dolarê hatine çapkirin.
Diyarê Kurd
Berhem
1 album ya hey bi navê Barovên Eşqê. Ev albume Li studyoya Deng û Reng hatye drostkirin bi harîkarya muzîkjenên kurd û tirk, albuma Barovên Eşqê li sala 2009 belafbo.
Veqetandek
Di kurmancî de du peyv bi alîkariya hinek qertafan bi hev ve têne girêdan ango têne îzafekirin, ji wan qertafan re veqetandek(zêder) tê gotin.Bi riya veqetandekê tiştek ji yên din ji aliyê zayend û mêjerê ve tê veqetandin, ji ber vê sedemê ji wan qertafan re veqetandek hatiye gotin.Ango di dema ravekê(îzafe) de mirov zayend û mêjera bêjeyan jî nas dike.
Di bersivê de veqetandeka a yekser cihê pirtûkê digire. Celadet Alî Bedirxan jî li ser binyada veqetandekan ev nirxandin kiriye: Şaneka tarîxî
/-eke/: guleke sor. dareke sêvê. maleke li pala gund. şûneke xweş. /-ekî/: xaniyekî biçûk. deriyekî fireh. çiyayekî bilind. darekî stûr.
James A. Garfield
Jiyan
Bi navê birayê wî yê miribû James Ballou Garfield, tê binavkirine. Dema bavê wî jiyana xwe jidest dide 18 mehî ye. Ji aliyê dê û apê ve tê mezinkirin. Zarokatiya wî di nava xizaniyê de dibore.
Barville-en-Gâtinais
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Dianna Agron
Dianna Elise Agron ( li Savannah, Georgia, DYA) lîstikvan, stranbêj û danserekeamerîkan e.
Da Nang
Da Nang (bi viyetnamî: Da Nang), serbajarê herema Nam Trung Bo ya Viyetnam e. Bajar 750 km li başûrê paytext Hanoi ye. Nifûsa bajêr nêzikî 880.000 (2009) ye.
Mîrgeha Banê
Îxtiyariyan an mirên Baneyê, mîrgeheke herêmî li navîn rojhilata Kurdistanê bûye (Bane û Serdeşt). Mîr Şerefxan di derbarê damezarindina vê mîrgehe de agahiyan nade. Çar mîrên Baneyê di Şerefnameyê de tên binavkirin: Mîr bin Muhamed Beg, Budak Beg, Silêman Beg û Bedîr.
Demarekoendama çêwe
Beşa Laşî
Mînak;
-Bi girîna dergûşê, pelên dengê dergûşê digihîje guhê dayikê.
Miley Cyrus
Jînenîgarî
Destiny Hope Cyrus di 23-ê çiriya paşîn a 1992-an de, li Franklin, Tênêsî, [9] to Leticia (Tish) Jean Finley û stranbêja welêt Billy Ray Cyrus hat dinê. Dê û bav wê sala din zewicandin. Cyrus bi tachycardia supraventricular re çêbû, rewşek ku dibe sedema dilek dilêş a mayînde. Navê wê jidayikbûnê, Destiny Hope, baweriya dêûbavên xwe anî ziman ku ew ê karên hêja pêk bîne. Dêûbavên wê jê re "Smiley", ku ew piştre kurt kirin "Miley" kurt kirin, ji ber ku ew gelek caran wekî bebek dixeniqî. Di sala 2008-an de, wê navê xwe li Miley Ray Cyrus guherand; Navê navîn rûmeta xwe, siyasetmedarê demokrat, Ronald Ray Cyrus, ji Kentucky digire. Xwedawendê Cyrus Dolly Parton entertainer e.
Li dijî şîreta şirketa tomara bavê wê, dêûbavên Cyrus bi dizî li 28ê Kanûnê 1993, salek piştî zayîna xwe zewicandin. Wan du zarokên din bi hev re bûn, kurê Braison û keça Nûh. Ji têkiliyên berê, dayika wê du zarokên din jî hene, Brandi û Trace. Zaroka wê ya yekem, Christopher Cody, di Nîsana 1992 de ji dayik bû. Ew bi diya xwe, Kristin Luckey, li Karolîna Başûr mezin bû.
Benjamin Harrison
Jiyan
Dema şer bidawî dibe, li dadgehxaneya bilind a Ohioyê peywirdar dibe. 1881ê dibe senatorê Indiana yê senatoya DYAyê. Piştî serokdewletiyê vedigere Indianapolisê û bo cara duyemîn bi Mary Dimmick re marî dibe.
Deylem (navçe)
Deylem yek ji navçeyên parêzgeha Bûşehrê ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Bender Deylem e.
Türk Solu
Kampanyaya Türk Solu li dijî kurdan
Kampayayek dide meşandin ku tirk dijminahiya kurdan bikin, têkilî bi kurdan re daneynin. Herwiha bi kurdan re danûstendinê nekin, xaniyan nedin wan, xwarinên kurdan nexwin hwd. Rojname ji aliyê pirraniya çepgîrên Tirkiyê ve wekî alaveke dewleta kûr tê dîtin. Gorî wan ev devedor, rola Rojnameya Aydınlık ya ku wekî rojname û rêxistinek xwe di salên 1960-1980'î de birêxistin kiribû dilîze. Li provokasyon û berhevkirina agahiyan bo sîxuriya Romê digere.
Stalînîzm
Pîşesazîbûn bi fermî ji bo lezkirina pêşkeftina ber bi komunîzmê ve dihate sêwirandin, û hewcedariya pîşesaziyê li Yekîtiya Sovyetê dihate destnîşan kirin ji ber ku Yekîtiya Sovyetê berê ji hêla aborî ve li gorî welatên rojavayî paşde mabû. Wan bawer dikir ku civaka sosyalîst hewceyê pîşesaziyê ye ji bo rûbirûbûna dijwarî û dijminên komunîzmê yên hundir û derve. Pîşesaziya bilez bi kolektîfkirina girseyî ya çandiniyê û bajarîbûna bilez re pêk hat û gelek gundên piçûk veguherîn bajarên pîşesaziyê. Ji bo lezkirina pêşveçûna pîşesazîbûnê, Stalîn malzeme, raman, pisporî û xebatkarên ji Ewropaya rojava û Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê îthal kir. Wî bi awayekî pragmatîk bi pargîdaniyên sereke yên taybet ên Amerîkî yên wekî Pargîdaniya Ford Motor re, ku di binê çavdêriya dewletê, di pêşxistina bingeha pîşesaziya aboriya Sovyetê de ji dawiya 1920-an heya 1930-an de bû alîkar. Piştî ku kargehên taybet ên Amerîkî erkên xwe qedandin, pargîdaniyên dewleta Sovyetê dest danîn ser.
Daşbilax, Melekan
Daşbilax gundekî ser bi navenda bajarê Melekan li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Maregîsk
Margîsk, Maregîsk an jî Marê mirdarok (Vipera), cinsek jehremarekî ji binefamîleya maregîska rast (Viperinae) û ji famîleya margîskan(Viperidae) e.
Êlxan
Êlxan ji zimanê tirkî tê. Sîstema îdarî ya mixolan ji bo rêvebirina parzemînê dagîrkirî bi navê sîstema îlxanî tê nas kirin. Heta ku navê zincîreya wan jî bû îlxanî. di vê systemê de serokê êlekê dibû îlxan anjî êlxan. Xan di zimanê mixolî de wate mezin. Bi dû vê systemê êdî peyva xan bûye paşnavek ji bo mezinên êl û eşîran; bo mînak Emîrxanê Biradostî an Sadiqxanê şikak û hwd.
Pêşangeha Pirtûkan a Amedê
Pêşangeha Pirtûkan a Amedê wekî Fuara Pirtûkan jî tê naskirin, pêşangeha pirtûkan a ku ji sala 2010'an û vir de bi awayekî salane li Amedê ji aliyê TUYAP (Tüm Fuarcilik Yapim, AŞ) û Yekîtiya Weşankarên Tirkiyeyê ve tê sazkirin. Di Navenda Pêşangeh û Kongreyan a Amedê de tê pêkanîn.
Qirrik
Qirrik (bi înglîzî: larynx )beşa serî ya borrîhewa ye, gewriyê bi borrîhewayê ve girê dide. Bi henasegirtinê hewa ji difin û dev de arasteyê gewrî dibe. Gewrî ji bo xurek û hewayê coga hevbeş e. Ango serê soriçik û borrîhewayê di gewriyê de digihîjin hev. Ji xeynî dema daqurtînê, rêya borrîhewayê hertim vekirî ye.