cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Duygu Canbaş
Erdhej û nîjadperestî
Di erdheja Wanê 2011'yê de di nûçeya xwe de şabûna xwe tîne ziman ku qurbanî kurd bûne. Canbaş viya wisa bilêv dike: "Herçendî erdheh li rojhilatê, li Wanê bûbe jî, dîsa jî mirov xemgîn dibe".
Zer
Zer rengekî di pêlên dîtbar de ye. Meziniya pêla zerê di navbera 565-590 nanometre de ye.
Kaniya Elî
Ji aliyê cografîk jî gund mîna bihuşta li ser rûyê cîhanê tê nasîn. Xwedî şînahiyek mezin û dewlemend e.
Şehrek Payîn
Şehrek Payîn gundekî ser bi navenda bajarê Heris li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Dirîk, Selmas
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 55 kes (294 malbat) bûn.
Lalan
Lalan   gundekî girêdayî navçeya  Şemrex a girêdayî Mêrdînê  ye.
Abdullah Demirbaş
Evdila Demirbaş şaredarê berê yê Sûra Amedê ye.
Xelatên Ku Girtiye
û gelek xelatên din wer girtiye.
Seyfiyê Şoşî
Binemala wî
Wesa ya navdar e ko binemala şêxên Şoşê di binyatê xwe de digihine binemala mamê pêxemberî-silav lê bin-`Ebbasê kurê `Ebdilmutelebê Haşimî yê Qureyşî, lew bi nasnavê `Ebbasî dihête nasînê. Rehmetî şêx Tahirê Şoşî –ku yek ji zana û navdarên vê binemalê ye–dibêjit: wesa ya hatiye gotin û belavkirin ku em digihine Fedlê kurê Ebbasê kurê Ebdulmutelebî, mamê pêxember-silav lê bin- û zincîra navên binemala heta bapîrê me zanayê rebanî şêx (Şemsedîn) ê kurê şêx (Îzedîn) ê Şoşî yê Quseyrî yê Ebbasî ya nasiyar e, û di gel zêde pêkol û lêgerînan min neşiya zincîra binemala wî bi dest xwe bêxim.. Ji vê dête zanîn ku binemala şêxên Şoşê di zincîra neseba xwe de dighête şêx (Şemsedîn) û di ser şêx (Şemsedîn) re û hetta Fedlê kurrê Ebbasî zincîr bi dirustî nehatiye zanîn! Her çawa bit vê binemalê hijmareka zana û edîb û şairan pêşkêşî milletê Kurd kirîne yên ku roleka wan ya baş heye di pêşvebirina karwanê zanîn û rewşenbîriyê li kurdistanê de ji wana: Şêx Şemsedîn bi xwe ku zanayekî navdar bû, û şêx Islam kurê şêx Ebdilrehman ê ku yek ji xelîfên Şêx Nûredînê Birîfkanî bû û xwedanê pirtûka (Rahetul Fûad) û (Milhemelekbad)e,û Şêx Tahir (1917-1962z) helbestvan û zanayê dehsehel xudanê vehînoka kurmancî(Gulzar)ewa ji 13 hezar malikan pêkhatî…û helbestvanê me Seyfî jî.
Gûlik
Ji koka wê melhem û zelîqokê çêdikin
Ji ber ku ji kokên wê melhem û zelîqok tên çêkirin, hin fîrmayên romiyan (tirk) li Kurdistanê vî karî dikin, bêî kontrol kokan dertînin, ev jî dibe sedem ku niha li Kurdistanê gûlik ketiye koma riwekên hebûna wan di xetereyê de ne. Li herêma Serhedê saziyên dewletê jî wextekê ev kar dikirin. Xwezaya Bakurê Kurdistanê gelek hatiye guhertin û tehrîbkirin.
Seyfiyê Şoşî
Destnivîsa Seyfî
Bi tenê çar li cihan dîroka nivîsînê hatiye nivîsîn, ew jî bi vî rengî ye:
Babanis, Colemêrg
Babanis, gundekî ser bajarê Colemêrgê ye.
Siware Îlxanîzade
Helbest û Pexşan
Swara ElXanizad wek kesê sêyem û siwarê helbesta kurdî ya nû li Rojhilatê Kurdistanê tê hesibandin [3] 1962-1963, dema ku wê giraniya bajêr çêkir û bi vî awayî dest bi strandina helbestên bajêr li ser nakokiyên di navbera bajar û civaka gund de kir, paşê helbestên Xewberdîna, Şingswar û keça Beyan (6) Tevî ku naveroka bernameyên xwe yên radyo û televîzyonê hez nedikir û ji nasên xwe gelekî bal kişandibû jî, Li Radyoya Tehranê dest bi xebatê kir û şûşeyên ku bi salan e tê de hene nivîsand û nivîsand. Ew berdewam kir û piştre di seranserê pirtûkê de hate komkirin û niha jî hin beşên dengê wî di helbestê de hatine nîşandan û her wiha jiyanek asoyî bi rewşenbîrên kurd ên wê demê ku çavkaniya berhemên wî bûn tevlihev kirin. [8] [9]
Helbesteke Swara
Em ne xema me ne!
Elîşêr Koçgirî
Li Enqereyê tê girtin û bi salan li zîndanê dimîne. Piştre tevlî nava ARGKê dibe. Li herêmên Dêrsim, Qoçgirî, Zagros, Garê, Xakurkê, Zap û gelekan pêşmergetî (gerîla) dike. Dibe fermandar û di meclîsa HPGê de cih digire.
Kewlan
Kewlan, gundekî bi ser Simîlana navçeya Çomanê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Siware Îlxanîzade
Helbesteke Swara
Kom vegeriya!
gelek kujer hene
Piştî çend salan li Nûrê Durîman
Bijî tilîl, bijî, bijî!
Dilzî
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 2.039kes (309 malbat) bûn.
Şalî Heris
Şalî Heris gundekî ser bi navenda bajarê Heris li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Bob Marley
Marley, ku li Nine Mile, Jamaica Brîtanî ji dayik bû, di sala 1963an de dest bi kariyera xwe ya muzîkî ya profesyonel kir, piştî damezirandina Bob Marley û Wailers. Kom di sala 1965an de albûma xwe ya yekem a Stadyûma The Wailing Wailers serbest da, ku tê de singa yek "One Love / People Get Ready"; stran li seranserê cîhanê populer bû, û kom wekî reqeyek mezin li reggae damezrand. Wailers piştre yanzdeh albûmên din ên studyoyê derxistin; Dema ku di destpêkê de karanîna sazûmanên stranbêjî û stranbêjiyê dikir, kom di destpêka salên 1960an û destpêka 1970an de dest bi çêkirina strana bingeha rîtmîk kir, ku ev yek jî bi veguherîna stranbêjê re Rastafarianism re. Di dewsê de Marley li Londonê vegeriya û kom bi derketina albûma The Best of The Wailers (1971) rengvedanek muzîka xwe tîp kir.
Peter Pan
Naverok
Di çîroka J.M.Barrie de Peter Pan û Periyeke bi navê Tinker Bell li Londonê seyran dikin. Li vir ew herdu tên li mala keç Wendy Darling. Peter Wendy û birayên wê John û Michael bi xwe re dibe li Neverlandê li ku Wendy ji bo Peter û lawên windabûn wek dayike. Ewna hemû gelek serpêhatî bi çavên xwe dibînin. Di dawî de zarokên Darling ji bîra mal û debavê xwe dikin û Peter lema wana gêrî dibe malê.
Kuftesîr
Kuftesîr, kufteya sîrê, cureyek kufteyê ji pêjgeha kurd e. Ji koma xwarinên sîr û mastê ye ku di xwarinên kurdî de cihekê taybet digirin.
Asten, Awistirya
Asten, şaredariyeke Linz-Landa Awistriyayê ye.
Sandhikharka
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2011an hêjmara gelhe ya bajarê 40.422 kes hatiye hejmartin
Blérancourt
Blérancourt, komunekî departmena Aisneê li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Lîsteya zanyarên kurd
Ev lîsteya zanyarên kurd ên di dîrokê de ye.
Farisiya nûjen
Farisiya nûjen, farsiya ku niha li Îranê tê axivtin. Piştî li nav çûna farsiya derî di serdema meşrûtiyet di Îranê de zaravaya Tehranî ya farisî bû zaravaya standard û bêje û hevokên erebî heta astek baş ji nav der avêtin. Di zaravaya Tehranî bi ciya "e" di dawiya bêjeyan de dibêjin "ê" mînak: "madde" bû "maddê" ya jî "heste" bû "hestê". Hin ciyawaziyên din jî yên vê zaravayê hene.
Tirûş
[[Wêne:Tiruş (5).jpg|thumb|200px|Tirûşan
Meşkûnan
Meşkûnan, gundekî ser bajarê Colemêrgê ye.
Xavier Naidoo
Baweriya Naidoo bi Xrîstiyantiyê heye, lewra stranên Naidoo bi gelemperî derheqê olperweriya Xrîstiyantiyê, qiyametê, xêrxwazyê û dijberiya nijadperestiyê hatine nivîsandin.
Gadhimai, Rautahat
Gadhimai, Rautahat, bajarekî welatê Nepalê ye û li Herêma Jimare 2 (Province No. 2)  de cih digire.
Bake
Bake, gundekî ser bajarê Colemêrgê ye.
Alim
Alim (bi erebî: عالم; "zanyar") peyveke ye ku di ola Îslamê de ji bo mirovên xwedanî agahiyên dînê tê gotin. Alim ji mele û şêxan re dibêjin. Pirhejmara peyva alim ulema ye. Ji jina re jî Alime tê gotin.
Sainte-Marie-Outre-l'Eau
Sainte-Marie-Outre-l'Eau, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Vaye (kovar)
Kovara Vaye her ji hijmara (0'a heta 11'a) hat weşandin. Di mehê carekê de di hate belavkirin û nêzîkê 3000 daneyan dhatine firotinê bi bihayê 3500 dînarên Îraqî. Bi zimanê kurdî bi tîpên erebî û du berperên zimanê erebî jî têde di hatine nivêsîn. Di sala 2012an de jî sekinî. Di kovara Vaye de pitir ji 550ê Gotaran têda hatibuna belavkirinê.
Rebet, Colemêrg
Rebet, gundekî ser bajarê Colemêrgê ye.
Seyîaway Cunya
Seyîaway cunya, gundekî gundistana Turcana navçeya Navendiya Seqizê ye. Navendiya Seqiz ser şaristana Seqizê ye.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Seyîaway cunya 57 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 9 e.
Kesmaşî
Ango we dema girhûrikên xwe di nava rûn de qeland, ava wê berdin ser û dîsa bikelînin. Hûn dikarin mast jî tevlî bikin. Xwêya wê kontrol bikin û bi germî bînin ser destexaneyê.
Laurasiatheria
Laurasiatheria taxek yan grûpek gelek mezin e ji guhandarên Placentalia ku ji başûrê joreparzemîna Laurasia hatiye gor baweriya zanyaran.Guhandarên vê grûpê wek: Perçemk,yûnis,jîjo û gele guhandarên goştxur yan ji Carnivora.
Exyan
Exyan gundekî ser bi navenda bajarê Selmasê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Hecîawa
Hecîawa gundekî ser bi navenda bajarê Şahîndijê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Saint-Ouen-de-Pontcheuil
Saint-Ouen-de-Pontcheuil, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Eestûnreş
Eestûnreş gundekî ser bi navenda bajarê Selmasê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Xirbesimaq
Xirbesimaq  gundekî girêdayî navçeya  Şemrex a girêdayî Mêrdînê  ye.
Xelîlan, Colemêrg
Xelîlan, gundekî ser bajarê Colemêrgê ye.
Mafên kesên LGBT li cîhanê
Nemaze, ji tîrmeha 2022an ve, 32 welatan zewaca hevzayendan nas kirine. Berevajî vê yekê, bêyî jimartina aktorên ne-dewletî û kuştinên bê daraz, tenê welatek tê bawer kirin ku cezayê îdamê li kiryarên cinsî yên hevzayendî yên lihevhatî ferz dike: Îran. Cezayê îdamê li Morîtanya, Erebistana Siûdî, Somalî (li dewleta xweser a Jubaland) û Mîrektiyên Ereb ên Yekbûyî bi awayekî fermî qanûn e, lê bi gelemperî nayê pêkanîn. Her wiha li Afganîstana di bin desthilatdariya Talîbanê de û li herêma Çeçenîstanê ya Rûsyayê jî LGBT bi kuştinên bê daraz re rû bi rû dimînin. Sûdanê di sala 2020-an de cezayê îdamê yê ji bo seksê anal (hetero- an homoseksuel) betal kir. Panzdeh welatan wek ceza ji bo zînayê, kevirkirinê danîne, ku dê zayenda homoseksuel jî tê de hebe, lê ev yek ji hêla desthilatdarên qanûnî yên Îran û Nîjeryayê ve tê sepandin.
Arxavk
Ji arxavkê heya omletê
Ji bandora zimanên rojavayî pirranî ji vê koma xwarinê re omlet tê gotin. Omlet bi xwe jî bêjeyeke ji zimanê fransî ye. Di wêjeya devkî ya kurd de, bo omletê arxavk, hêkerûn, qeyxane hatiye bikaranîn lê ev hemî ne yek in, cureyên omletê ne.
Arxavk, ji mentiqa amadekirina xwarinê tê. Lewra ev ne xwarinên giran, bizehmet in, di ber de tên çêkirin, zû tên amadekirin. Arê (agirê) nizm û xav jî têra wê dikin. Arxavkî, di wateya "xwarinên wekî mezeyê" yan "xwarinên xurînî", xwarinên zû tên amadekirin" de, herwiha hatiye bikaranîn.
Hêkerûn
Hêkerûna Colemêrgê
Li hin deveran kulmekê ard (arvan) pê werdikin, bi taybetî ardê lazûtê ku tehma xwe dide xwarinan.
Ruch, Gironde
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Bonnesvalyn
Bonnesvalyn, komunekî departmena Aisneê li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Zimanê silesî
Silesî an jî zimanê şilesî (bi silesî: ślůnsko godka, ślůnski, carina jî pů našymu) zimanê xelkê herêma Silesyaya Jorîn a Polonyayê ye. Li Çekiya û Almanyayê jî tê axavtin. Li gor mirovjimêriya Polonyayê ya sala 2011an li dor 509.000 kesan zimanê silesî wek zimanê xwe yê zikmakî dan zanîn. Silesî nêzîkî zimanê polonî ye, ji bo vê yekê ji layê gelek zimannasan ve wek zaravekî polonî tê hesibandin.
Sabiha Gökçen
Sabiha Gökçen (jdb. 22ê adarê, 1913 li Bursa an Dîlok, an jî Cîbîn, Xelfetî di parêzgehê Rihayê – m. 22ê adarê, 2001 li Enqere)yekem pîlota şerê ya Tirkiye û cîhanê ye. Dê û bavê wê û hemî xizmên wê di Komkujiya Ermeniyan de hatine kuştin. Ji aliyê dewleta Tirk ve hatiye dîlgirtin û mezinkirin. Ew yek ji heşt zarokên Mustafa Kemal Atatürk bû.
Di sêwîxaneyan de hat xwedîkirin û di sala 1925an de ji aliyê damezrênerê Komara Tirkiyê Mustafa Kemal Atatürk ve wekî "keçika manewî" hat hilbijartin. Atatürk ew parast, wê bi fermana Atatürk perwerdeya pîlotiya şer dît û bi fermî bûye yekem pîlota şer a cîhanê.
Keça manewî ya Atatürk
Atatürk di 19ê berfanbara 1934an de paşnavê "Gökçen" lê kiriye, ku di tirkiya wê demê tê maneya "dostane, xweşik". Ew bi kurtî bi mezinekî Hêza Hewayî re zewicî bû ku di sala 1943an de mir.
Keça ermenî Hatun Sebilciyan
Heya salên 90î kesê ne dizanî ku Gökçen bingeh ermenî bû û dê-bavê wê di komkujiya ermeniyan de hatine kuştin. Rojnamevanê navdar ê tirk Uğur Mumcu cara pêşîn ev yeka han diyarkir. Piştre Gökçenê bi xwe jî di hevpeyvînan de ev yeka han pejirand. Herçendî hin nîjadperestên tirk hêj jî vê yekê înkar dikin û navên misilmanan ji dê û bavê wê re dibînin jî, wekî wê diyarkiribû, ew keseka bingeh-ermenî bû û xwe êdî wekî tirk dipejirand.
Di gotareke Hrant Dînk a ku di 6ê sibata 2004an de di rojnameya Agosê de hat weşandin, hat îdiakirin ku ev jina "tirk" a sembola modernîteyê, bi rastî jî sêwiyeke ermenî bû ku malbata wê di qirkirina ermeniyan de winda bûye. Çavkaniya îdiayan Hripsime (Sebilciyan) Gazalyan, ermeniya Dîlokê, bû. Gazalyan da zanîn ku navê rastî yê Sabiha Gökçen ku xaltîka wê bi xwe ye Hatun Sebilciyan e. Piştî ku malbata xwe di qirkirinê de winda dike, di sêwîxanê de tê bicihkirin û piştre hîn dibe ku Hatun ji aliyê Atatürk ve hatiye qebûlkirin. Wê diyar kir ku wan hewl da xwe bigihînin wê, lê nekarîn tiştek bikin û wê bi wêne û belgeyan piştgirî da wan.
Hesenlû, Şahîndij
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 508 kes (98 malbat) bûn.
Eşnek
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 482 kes (88 malbat) bûn.
Jorge Luis Borges
Hin ji berhemên Borges
Borges di jiyana xwe de gelek xelatên wêjeyî û şerefî wergirtiye.
Mindelstetten
Mindelstetten şaredariyeke navçeya (Landkreis) Eichstätt li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Bony, Aisne
Bony, komunekî departmena Aisneê li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
La Ronde, Charente-Maritime
La Ronde, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Sablons, Gironde
Sablons, Gironda, komuneke li departementa Girondaya Fransayê ye.
Sosyalîzm
Sosyalîzm qadeka berfirh ji bîrûbawer û bizavên siyasî vedigirit ko alîgirî ya dozeneka aborî-civakî dikin ko milkînî û dabeşkirina zengîniyê di bin desthilata civakê da ye. Wekî dozeneka aborî, sosyalîzm girêdayî xwedîtiya tevane an dewletî ya alavên berhemanînê ye. Ev xwedîtî dibit ko bi awayekê rastûrast (mîna Civatên Karkeran) an jî bi awayekê nerastûrast (mîna dewletê) bit.
Mîdas
Mîta li ser Mîdas
Destê Mîdas ji çi tiştî biketa ew diba zêr. Ew qabiliyet ji aliyê Dionîsos hatibû dayîn. Ew diyarî ji bo mevandariya keyê li hemberê satîr Sîlênos hatibû dayîn. Key derheqê muzîka Pan de gotiye ku ji muzîka Apolon çêtir e. Ji ber wê Apolon ceza da û guhê wî kire guhê keran.
Destdayîna Mîdas
Rojek ji rojan key di baxçekê de rastî satîrekî serxweş hat. Ew satîr bi zanabûna xwe navdar Sîlênos bû, lê wê demê bêhiş bû. Mîdas alikariya wî kir, xwarin da wî û wî dîsa anî ser hemda xwe. Piştî başbûna wî, wî dîsa da Dionîsos. Versiyoneke din de jî: Mîdas dafikek çêkirîbû ji bo Sîlênosê wê wîsa bidestxistibû. Lê dawiya çîrokê heman bû. Mîdas satîrê dida Dionîsos.
Li Yewnanistana kevnare û cihana kevnar de bi rastî jî ew çem damara xwe yên zêr ve navdar bûn. Dihat bawerkirin ku ew zêr ji Mîdas maye.
Elyasî
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 73 kes (13 malbat) bûn.
Hisênawa Sefaxane
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 61 kes (12 malbat) bûn.
Bourne (film series)
Filmên Bourne rêzeke filmên heyecander ên aksiyonê ya amerîkî ye ku li ser karakterê Jason Bourne ( Matt Damon ) hatiye avakirin. Jason Bourne kujerekî CIA-yê ye ku ji amneziyaya dîsisyoetîv ketiye lewra hewl dide bizane ka kî ye. Ev karakter ji hêla nivîskarê Robert Ludlum ve hatiye afirandin.
Sozdar
Sozdar naveke jinên kurd e. Gelek kes bi vî navî hene:
Hesar Şahîndij
Hesar Şahîndij gundekî ser bi navenda bajarê Şahîndijê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Maskan
Maskan an jî Meskanê Karêr, gundekî girêdayî navçe Azarpêrta bi ser Çewlîgê ve ye.
Sablonceaux
Sablonceaux, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Saint-Philbert-sur-Risle
Saint-Philbert-sur-Risle, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Anthipes
Anthipes, celebek ji çûkên biçûk e ku ji famîlyaya Muscicapidaeyê ye.
Boué
Boué, komunekî departmena Aisneê li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Hestiyê pitew
Pêkhateya hestiyê pitew li bin mîkroskobê de
Şaneya hestiyê pitew ji çînên bazinî yên tenik pêk tê. Çînên bazini wekî perik tên navkirin. Perik li derdora cogên navendî de bi awayekî yeknavendî rêz dibin. Coga navendî û koma perikên dora wê, bi hev re wekî lûle an jî sîstema havers (, ji Clopton Havers, an ) tê navkirin. Lûle di hestî de bi awayekî paralelê hev û paralelê doxa hestî dirêj dibin.
Zimanê lazî
Zimanê lazî (bi lazî: Lazûrî yan Lazûrî Nena) zimanê lazan e. Li başûrê rojavayê Deryaya Reş û li hin komarên berê yên YKSSê tê axavtin. Hejmara axavdaran li Tirkiyê zêdetirî 5.000 in. Mixabin gelek laz îro nema dikarin zimanê xwe biaxivin, hatine asîmîlekirin.
Rişteya bi sosa merzekewê
Kurd ji rişteyê gelek xwarin, şîraniyan çêdikin. Niha pirranî rişteyên nûjen ên di fabrîkan de hatine hilberîn, tên bikaranîn. Rişteyên nûjen rengîn in, siyale, penîr, kuvark, zebze ûêd gelek tişt tevlî ne.
Heçesû
Heçesû gundekî ser bi navenda bajarê Şahîndijê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Heemstede
Heemstede, şaredariyeke bi ser parêzgeha Holenda Bakur a Holendayê ve ye.
Meral Danış Beştaş
Dozgeriyên siyasiyên li dijî wê
Ji ber bangawaziya HDPê ku gel li dijî êrîşa DAIŞê li ser bajarê Kobanê ku banga li gel kiriye ku gel bertek nîşanî vê êrişê bide, Meral Danış Beştaş di 30ê çileya sala 2017an de ji aliyê dewleta tirk ve bi sûcdariya ku ew beşdarî civîna lijneyê ya rêveberiya HDPê ku ji ber êrîşa DAIŞê a li ser Kobanê hatiye lidarxistin, hatiye girtin. Ew di 21ê Nîsana 2017an de li benda dadgehê hat berdan. Ji ber ku ew bi neheqî hatiye girtindi di sala 2018an de Dadgeha Destûra Bingehîn biryar da ku xezîneya Tirkiyê 20.000 lîreyên tirkî bide Beştaş. Biştre hatiye diyarkirin ku Meral Danış Beştaş di nav vê civîna HDPê li dijî ji bo êrîşa DAIŞê tine bûye. Dozgerên Tirk di 13ê sibata sala 2018an de ji bo Beştaş 25 sal cezayê girtîgehê xwestiye. Di 17ê adara sala 2021an de serdozgerê dewleta tirk a Dadgeha Cezayê Giran a Tirk Bekir Şahin ji bo wê û 686 siyasetmedarên din ên HDPê 5 sal qedexeya siyasetê xwestiye, serî li Dadgeha Destûra Bingehîn daye.
Sîrmastok
Sîrmastok ji sosên ku ji sîr û mastê tên çêkirin re tê gotin. Helbet mirov dikare wekî xwarinên çorsane jî binav bike, ji ber ku sos wekî xwarinek jî dikare were ser destexaneyê.
Todd Fuller
Todd Douglas Fuller (jdb. li Fayetteville, North Carolina) yek ji basketbolîstên navdar ên DYAyê ye.
Saint-André-de-Lidon
Saint-André-de-Lidon, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Sun Ra
Sun Ra (jdb. 22 gulan 1914, Birmingham, Alabama (DYA) - m. 30 gulan 1993, Birmingham, Alabama) cazkomponîstê pêşeng (avantgard), muzîknasê cazê û enstrumantalîstê navdar ê DYAyê ye.
Evliq
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 642 kes (162 malbat) bûn.
Nûzakî
Nûzakî, mindalokî, zarzimanî, zimanê zarokên biçûk ji axavtin, awayê ristina hevokan û bi giştî ziman û cîhana zarokên ji 3 salê biçûktir re tê gotin.
Martin Luther
Di sala 1518an de ji aliyê Papa li Romayê li dijî Luther doz tê vekirin. Jê tê xwestin ku nêrînên xwe şûnve bikşîne û li dijî sazûmaniya rûniştî ya dêrê dernekeve. Heya bigire ji aliyê key Maximillian tê aforozkirin. Luther hin caran bi nameyan lêborîna xwe ji Papa Leo X dixwaze, lê ji ramanên xwe nayê xwar. Papa Leo X wî di 15 Pûşper 1520an de bi belavokek aforoz dike ango ji dîn dertîne.
Famîleya dartehlokan
Sîstematîk
Leitneria floridana Chapm.: Li DYAyê.
Ayasofya
Ayasofya ku mînaka herî dawî ya mîmariya antîk e, dêra sereke ya Împeratoriya Bîzansê û navenda olî ya xirîstiyanên ortodoks bû.
Ferhengoka kurdî ya nûzakî
Li vir berhevkirina bêjeyên pitik û zarokên biçûk hene û tên rêzkirin. Ango bi giştî bêjeyên zimanê nûzayan. Helbet tenê yên nûzayên kurd bikartînin, li vir bi alfabetîkî tên rêzkirin.
Kuştiyên pevçûnê
Pevçûnê de hate kuştin, ji bo kesên ku di dema şer de jiyana xwe ji dest yek bikaranîna leşkerîya têgeh e. Wezareta Parastina Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê vê peyvê ji bo ti pevçûna bi leşkeran re kar ne gule nav dijmin an doza agir dostane. Bi vî awayî kesên ku jiyana xwe di êrîşên dijminên terorîst bi an bê qezayên bi wesayîtên ji dest da bi destê vê pênase sergirtî ne. Hemû erdê di warê vê pevçûnê de hatiye dîtin ji bo deryayê an hewayî hêzên bikaranîn.
Li gel vê, KIA têgeha tenê ji bo li qada şer de, dema ku li ser rê an ji ber birînên xwe li nexweşxaneyê, ji bilî mirinê ji herêmên şer piştî ku ziyana mirin wek tê binavkirin. Welatên girêdanê NATO'yê jî ev wek DWRIA binav dikin. DWRIA ye. Bi kurdî; Pevçûn ji ber birîna mirinê ye. Dîroknas û yekîneyên leşkerî gelek caran bi navê kurt de bi kar tînin.
Modernîzm
Modernîte peyva “liberation”ê ango rizgariyê pir tîne ziman. Em dibinîn ku sê bîrdozî(îdeolojî) derdikeve holê: kapîtalîzm, komûnîzm û faşîzm.
Desthilatî, ji berê zêdetir dikeve jiyana mirov. Michel Foucault ji bo vê, têgiha bîyo-desthilat bi kar tîne. Ji desthilatê tu kes nikare xelas be.
Cîxcîx
Cîxcîx gundekî ser bi navenda bajarê Keleyber li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Çerxût
LÎNKA MENUYA MALBATÊ http://aslanoglu.atwebpages.com
Jin -1 Îs (İslim) Law -3 Ahm (Ahmet) Jin - 2 Îs (İslim) Dind Law - 2 El (Ali) Hus (Hüseyin) Keç - 2 Med (Medîne) Xec (Hatice) Hus (Hüseyin) Jin - 2 El (Elif) Eyş (Ayşe) Law - 4 El (Ali) Qadir (Kadir) Evd (Abdullah) Badîn (Bahattin) Keç - 2 Îs (İslim) Xanim (Hanım) Mis (Müslüm) Jin - 1 Bes Law - 3 Mihemed (Muhammed) Zîya Keç - 4 Zulfî(Zülfiye) Îslim Xanim (Hanım) Emîne Keç -2 Med (Medîne) Rihan (Reyhan)
Bîrdoziya xilîska deziyan
Gavên girjbûna masûlkeyan
5. Bi avabûna panîpire, Pi  ji serikê miyozînê diqete. Ev rewş li serikê miyozînê de dibe sedema peydabûna hêza paldanê (bi înglîzî: power stroke).
Serpêhatiyên Derasayî yên Nils Holgersson (pirtûk)
Çîrok
Pirtûk li derbarê lawikekî bi navê Nils Holgerssonê ye. Nils zarokekî şûm e, hem dê û bavê xwe û hem jî ajalên ku li cotgehê malbata wî dijîn her acîz dike, hetta ku hemû ajalên cotgehê ji destê wî êdî bêzar bûne. Rojekê Nils, kengî dê û bavê wî cûbûn dêrê, Nils pêrgî Tomteyekî (cûreyê cînekî Skandînavî) tê. Tomteyê bi pepûle-torekê ve dixe dafê û pêdigire. Tomte dibêje ku ger ew ê wî berde, ew ê jê re sîkkeyekê kevn, kevçiyekê zîv, û pereyê zêrîn bide. Lê Nils pêşniyarê tomte qebûl nake. Tomte jî hêrs dikeve û bi efsûnê ve Nils’ê hem cûce (bejnbost) dike hem jî wer dike ku Nils êdî dikane zimanê ajalan fahmbike û bi wan re bipeyîve. Bêgûman, niha ku Nils biqasî pêçiyekê pîçûk bûye, heywanên cotgehê pê dilşa dibin û dikin ku tola hemû eziyetê ku Nils hetta niha li wan kirine hilbînin. Serdem meha Adarê ye, destpêkê biharê. Komên qazkovî di ser cotgehê re difirin. Qazekî spiyê kediyê cotgehê jî dixwazê bi komê qaskûvî re bifire, ji cotgehê dûr bikeve û bikeve rêwitiyekê dûr û dirêj. Bi hatina komekê din a qazkoviyan ve, qazê kedî jî hewl dide, baskên xwe ba dike, û berbi qazkoviyan ve dikeve firê. Gava Nils dibîne ku qazê wan dê ji cotgehê dûr bikeve, bi bejna xwe ya kin baz dide ser stûya qazê da ku wî pêgire û bi fir ketina wî asteng bike. Lê ji ber ku ew biqasî pêçiyekê pîçûk bûye, qazê kedî Nils jî bi stûya wî ve difire, bilind dibe, û tevlê qazkoviyan dibe. Ji vê û pê ve rêwîtiya Nils a dûr û dirêj a li hêremên Swed’ê dest pê dike.
Pablo Neruda
Çend helbestên Nerûda
Strana Genimê
- nan, mey, evîn ű hêrs -
Ne şev û ne xewn
Înçe, Şahîndij
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 281 kes (41 malbat) bûn.
Álvaro Colom Caballeros
Álvaro Colom Caballeros (jdb. li Bajarê Guatemala - ) serokdewletê guatemalî yê berê yê partiya Unidad Nacional de la Esperanza (UNE) bû.
Saint-Manvieu-Norrey
Saint-Manvieu-Norrey, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Tilê
Tilê, gundekî girêdayî navçe Misirc a ser bi Sêrtê ve ye. Ev gund li herêma Bamerdê ye.
1903
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Germavîç
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 390 kes (76 malbat) bûn.
Hamadriad
Hamadriad di gorî mîtolojiya yewnanî nîmfêyek e. Ew ji nîmfêyên drîadan e. Bi zayina wê ra dar jî şîn dibe ew mezin dibe dar jî mezin dibe mirina wî re dar jî dimire. Heşt periyan pê dihatin diya wan Hamadrias û bavê wan Oksîlosê bû.
Heşt nîmfê
Ew heşt nîmfê her yekî rêberiya heşt darên cuda dikirin. Navê wan ew in :
Xewn
Naverok û fonksiyona xewnan di serdema dîroka tomarkirî de bûne mijarên balkêş ên zanistî, felsefî û dînî. Şirovekirina xewnan di hezarsala sêyemîn a BZ de ji hêla Babîliyan ve û ji wan kevintirîn jî ji hêla Sumeriyên kevnar ve hatiye kirin. Şîroveyên xewnan di dema Babilî û Sumeriyan de di çend kevneşopan de di nivîsên dînî de bi girîngî cih digire û di psîkoterapiyê de rolek sereke lîstiye.
Li ser xewnê, hin hizrên ku hatine ser ziman weha ne, hin zanist dibêjin ku di deme ku mirov westahî bê, hingî, mejiyê mirov pirrtir û bêhtirî bi tevger û aktîv ê û hingî, êdî ji xêva mirov dîmen û dîtinên ku têde hatina qaydkirin tên berçavên mirov. Lê mirov nikarê bi tememî, hingî wan kontrol bike, ji ber ku mirov ji hêz ketiye. Hizreke din jî, ya ku tê ser ziman weha ye, tê gotin ku xewn, hin aqil û an jî jîrîn ku xêve mirov çê dike ne.
Pitiktî
Pirranî yek du kîte bin jî ev jî bêje ne, bi giştî dewlemendiya zimanekê ne. Hin ji wan bêjeyan derbasê zimanê mezinan jî dibin. Bo mînak, di kurdî de ji mînder û rûniştekên dergûşan re çûço dibêjin ku ev ji zimanê nûzakî ye. Herwiha di civatan de ji ber fediyê ji penîsê re bilik dibêjin.
Pircan
Erdnîgarî
35 km ji Azarpêrt, 100 km ji Çewlîgê dûr dikeve. Bilindahiya axa wê ji rûyê avê 1.740 m ye.Gundên nêzîk Hirçik, Darebî, Şîrnan in.
Avhewa
Klîmaya gund çiyayî ye. Wexta ku berf barîya, rê û dirb hatin girtin, ne réwî tên, ne xewer tên ne jî tiştekî nu xuya dike. Her roj wek hev, sibe û êvar, roj derbaz dibun. Bé wé yéké rojên Karéré da tişt tune. Berf pir dibare, carcaran berf xwe dide ber sivîgan, kanî bin berféda dimînin tasek av anîn jî gelek zehmet dubea bo gundîyan.
Roja Newé
Di 15'ê gulanê sala 1963'an de li Stenbolê dest bi weşanê kir. Rojnameyeke mehane bû û bi dirûşemeya "rojnmaya wêjeyî, ramanî û siyasî" derdiket. Xwediyê rojnameyê Doğan Kılıç Şıhhesenanlı, berpirsê nivîsan Halîl Kılıçkara û gerînendeyê giştî yê rojnameyê jî Hasan Buluş bû. Heta niha nayê zanîn ku çend hejmarên vê rojnameyê derketiye. Di wan salan de cara pêşîn bû ku di rojnameyê de nivîsên bi zaravaya Dimilî cih girtin.
Kawîs Axa
Kawîs Axa dengbêjê bi nav û deng bû. Bi navê xwe ê rastî Kawês Axa Ehmed Cemîl Kanebî yê Herkî ye. di sala 1889an de li zozana Carcelî a êla Herkiyan ji dayika xwe dibe.
Selfkant
Selfkant şaredariyeke navçeya (Landkreis) Heinsberg li Nordrhein-Westfalen, Almanyayê ye.
Saint-Ciers-Champagne
Saint-Ciers-Champagne, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Şêrwanî (eşîr)
Şêrwanî (شێروانی) Êla Kurd e li herêmê Avaşînê li sinorê parêzgeha Hewlêr، başûrê Kurdistan ê. Di keve devera Barazan, yek ji heft eşîrên Barzane. Di pirtûkê Mark Sykes de têne behsa wan.
Tayirbuxe
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Tayirbuẍe 269 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 38 e.
Zimanê kurdî
Zimanê kurdî
Di nav zaravayên kurdî de zaravayê ku herî zêde pê tê axaftin kurmancî ye. Kurmancî li hemû deverên ku kurd lê dijîn pê tê axaftin. Piraniya kurdên ku kurmancî û zazakî diaxivin li bakurê Kurdistanê dijîn. Her wiha li Qerejdaxa bakurê Kurdistanê û li çend deverên mîna Anatolya Navîn şêxbizinî lê dijîn. Şêxbizinî devokeke kelhurî ye ku li bajarê Kirmaşan û Îlamê bi heman devokê diaxivin. Tevlihevîya di warê zaravayan de pirî caran jî, ji ber navlêkirinê tê. Bo nimûne, ji bo kurmanciya bakur, li başûr behdînî û li rojhilat jî şikakî tê gotin. Her wiha ji bo zaravayê kurmancîya jêrîn jî, kurmanciya xwarû, soranî tê gotin. Heman tevlihevî di warê dimilkî de jî balê dikişîne. Navên wekî kirdkî, kirmanckî, dimilî, dêrsimkî, sobê û hwd têne bikaranîn. Ji bo hewramî jî navê goranî jî heye.
Kurmancî, kurdiya bakur
Kurmancî jî yek ji zaravayên kurdî ye. Ji bo kurmancî, kirdasî, Bahdînan, û şikakî û kurmanciya bakur jî tê gotin. Kurmancî li her çar parçeyên Kurdistanê jî tê axaftin.
Rêzimana kurmancî
Ji bilî van tiştên ku li ser zimanê kurdî hatine nivîsîn, berhemên hin rojhilatnas, zimannas, gerrok û mîsyonerên biyanî hene. Ji xeynî vê, divê em xebatên wan dewletên ku Kurdistan bindest kirine û yên hin derûdorên ku hin hesabên wan li ser Kurdistanê hene jî nîşan bidin. Ev xebatên wiha yên li ser zimanê kurdî ne bi armanca zanistî, lê bi ya siyasî, hatine kirin. Ewan ne ku xwestine rastiyên zanistî derxin holê, lê xwestine îdîa û safseteyên ko xizmeta mexsedên wan ên siyasî dikin li nav gelî belav bikin. Dewleta Tirk ji ber ku heta îro hebûna gelê me înkar kiriye, muhawele kiriye ko kurdan wekî perçeyekê ji qewmên Tirk ên Asyaya Navîn bide nîşandan. Li ser zimanê kurdî jî îdîa kiriye ko ev ziman, zimanê civakeka tirknîjad (tirkên çiyayî) e û di netîceya asîmilasyonê da bûye zimanekî destkir (sunî) ku ji çend hezar peyvên erebî, farisî û tirkî pêkhatiye.
Kirmaşanî/Kelhurî
Kelhurî yek ji zaravayên kurdî ye. Çawa ku ji bo zaravayên din navên cuda cuda tên gotin, her heman tişt ji bo kelhurî jî heye. Ji bo kelhurî; feylî, kirmaşanî, û kurdiya başûr tê gotin; lê esasen hemû jî eynî zarava ne yanî kelhurî. Divê em di bin banê kelhurî de behsa şêxbizinî jî bikin. Şêxbizinî her çend li hin deverên bakurê Kurdistanê li hin gundan bê axaftin jî, zêdetir li Anatolya Navîn tê axaftin. Li gorî lêkolîneran şêxbizinî jî beşek ji kelhurî ye. Kelhurî her çend bi piranî li rojhilatê Kurdistanê bê axaftin jî, li başûrê Kurdistanê jî li Xaneqîn û Mendelî tê axaftin. Feqet kelhurî bi Kirmaşanê tê naskirin.
Alfabeyên kurdî
Alfabeyên ku heta niha kurdan bi kar anîne ev in:
Rampo Edogawa
Edogawa Ranpo ( bi japonî 江戸川 乱歩) an jî latînîkirin Edogawa Rampo, navê wî yê rast Hirai Tarō (平井 太郎); z. 21'ê kewçêrê 1894 li Nabari, Honşû, Japon - m. 21'ê tîrmehê 1965) rexnegirê wêje û nivîskarekî japon bû. Ew weke damezrînerê wêjeya polisye ya nûjena japonî tê hesibandin. Gelek çîrokên wê derbarê detektîv bi nav Kogoro Akechi de ye  ,ku di romanên paşî de pêşengê koma lawên detektîv bi nav Yaneya Detektîvên Law (少年探偵団 Shōnen tantei dan) ye.
Scarlett Johansson
Jînenîgarî
Di 27ê îlona 2008an de bi Ryan Reynolds re ku bi Berg û Blade III de, di rêzefîlma "Du Guys and Girl" de dilîza bi merasîmek navmalbatî li Kanadayê zewicî. Lê ew piştî ku Ryan Reynolds bi Sandra Bullock re hate dîtin ji hev qetiyan. Bi rojnamevanê fransî Romain Dauriac re di çiriya pêşîn a 2012an de dest bi hevrebûnê kir. Di îlona 2013an de pêwendiyên xwe eşkerekirin. Johansson di sala 2014an de bi zarokê xwe ya yekem ducanî bû û li Fransa dest bi jiyanê kir û keçekê wan, di îlona 2014an de hate dinê. Di kanûn a 2017an de, Johansson bi Colin Jost re têkiliyek da dest pê kirin. Johansson û Jost di Gulana 2019an de zewicî.
Kariyera wê
Di sala 2003an de, ew di fîlmên Di Wergêranê de winda bûyî û Keçikek bi Guhark de, û di Festîvala Fîlman a Venedîkê de Xelata Lîstikvana herî çêtirîn stend. Wê di heman salê de bi van her du fîlman du namzetên cuda Xelata Kûreya Zêrîn bi dest xist.
Qela Erbet
Qela Erbet, Qeła 'Erbet, Qella 'Erbet, gundekî Dûbisê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
Saint-Martin-de-Bienfaite-la-Cressonnière
Saint-Martin-de-Bienfaite-la-Cressonnière, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Langedijk
Langedijk, şaredariyeke bi ser parêzgeha Holenda Bakur a Holendayê ve ye.
Bad Bunny
Şêweya muzîka wî wekî trap latino û reggaeton tê pênase kirin. Ew di sala 2016an de bi strana xwe ya Diles derket pêş û bi stranên wekî Soy Peor û hevkariyên bi Farruko, Karol G, Ozuna, J Balvin û Drake re populerbûna xwe domand.
Florence Nightingale
Florence Nightingale (jdb. 12ê gulanê 1820 li Florenz, Îtalî; m. 13ê tebaxê 1910 li London, Brîtanya) yek ji xûşkejînên (hemşîre) navdar ên ku wekî pîşe, hemşîretî bipêşxistiye ye.
Lîsteya eşîrên Botan
Şilît
Batûyan, Teyan, Xêrkan, Kiçan, Mûseresan.
Darberk
Sîstematîk
Cinsê Betula sala 1753'yê ji aliyê Carl von Linné ve, di Species Plantarum, 2, rûpel 982'yê de hatiye binavkirin. Bi qasî 60 heya 100 cureyên darberkê hene:
Dengê Penaber (kovar)
Hejmara rûpelên kovarê 32 bûye. Navenda kovarê li kampeke penaberan a li bajarê Ueckermünde yê li federedewleta Mecklenburg-Vorpommernê bûye. Ueckermünde nêzîkî sînorê Polonyayê ye.
Karîkatur
Şêweyên karîkaturan
Di nav rojname u kovarên kurdî de karê xêzikvanî xebate ke hêsanî ye.bê qedr u qîmete u sivik tê girtinê. ji ber ku rexne girtin u rexne li xwe girtin bi rê yek demokratîk hê venebuye. tehamül jî jê nayê kirinê. tenê ji bo pesndanê hinek rêxistin di kovarên xwe de xêzikên bi ramaniya sîyasî u bi jêre not ên nivîsandî diwşînîn. ew jî xetere ke mezin e. ji ber ku karê xêzikvanî bi xêzikane,demê ku xêzikvanek xêzikek çêbike u di binde ramaniya xwe binîvîsîne ew tê vê manê; ta ku ev bi vekîrî dibêje,min ne kariya hunera xwe bi xêzikan karbînîm u bidim fahmkirinê, ji ber kêmasiya xwe bi nivisandinê dide fahmkirinê. u ew ne karê xêzikvanî yê ye.
Lîsteya navçeyên Almanyayê
Almanya li 401 navçeyên îdarî hatiye dabeşkirin; ev ji 294 navçeyên çolter ( [li Nordrhein-Westfalen û Schleswig-Holstein] û ' li herêmen din), û 107 navçeyên bajarî ( an jî ' tenê li Baden-Württembergê – bajarên ku bi serê xwe navçeyan pêk tînin).
Bêrîtan (fîlm)
Bêrîtan fîlmek li ser jiyana Gerîlaya ARGK(Arteşa Rizgariya Gellê Kurdîstan) ya jin Bêrîtan (Gülnaz Karataş) e. Fîlm di sala 2006'ê de li çiyayên Kurdistanê di nav Gerîlayên HPG de hatiye kişandin. Fîlm di nava raya giştî û rexnegerên sînemayê de dengekî bilind veda û ji aliyê naverokê û kalîta filmçêkirinê de rexneyên baş wergirtin.
1640
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Jidayikbûn
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)
Saint-Coutant-le-Grand
Saint-Coutant-le-Grand, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Dettelbach
Dettelbach, yek ji bajarên navçeya (Landkreis) Kitzingenê li herêma Bavyeraya Almanyayê ye.
Saint-Pierre-du-Vauvray
Saint-Pierre-du-Vauvray, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Heikki A. Alikoski
Alîkoskî şagirtê stêrnasê fînî Yrjö Väisälä bû.Ew di navbera salên 1937 heta 1957an de wek asîstenê wî di çavdêrîxaneya li Turku de kar kir.Wî di vê demê de 17 asteroîd kefş kir.
Lev Tolstoy
Lev Nîkolayevîç Tolstoy (bi rûsî: Лев Никола́евич Толсто́й, Lev Nikolayevich Tolstoy) nivîskarekî rûs e. Ew di 1828'an de li Yasnaya Polyanayê (Tula, Rûsya) ji dayîk bûye û dijiye û di 1910'î de li wir jî miriye. Berhemên Tolstoy ên herî navdar Şer û aşîtî (Война и мир, Voyna i mir, 1865–69) û Anna Karenîna (Анна Каренина, Anna Karenina, 1875–77) ne.
Alyawa, Kelaterzan
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Allyawa 697 kes e (355 mêr, 342 jin). Herwisa hejmara malbatên vê gundê 146 e.
Zimanê medî
Pir nivîsên zimanên kevn ê îranî yên zimanê avestayî û farisiya kevn hene. Pirtûka pîroz Avesta bi wî zimanî ye.
Dilbixwîn Dara
Jînenîgarî
- Ew ji sala 1990 de li Almanya dijî.
Weşanên Bajar
ji nirxandin.com
Gobe
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 346 kes (77 malbat) bûn.
Serjimariya Giştî ya Mirov û Malan a Îranê
Nûtirîn serjimarî, di sala 2006an de, nîşan dide ku apora Îranê nêzîk 70 milyon kesan e.
Qalikdarên nerm
Dabeşandin
<Gallery> Wêne:Sally lightfoot crab.jpg|Grapsus grapsus Wêne:Nebalia bipes.jpg|Nebalia bipes Wêne:Odontodactylus scyllarus3.jpg|Odontodactylus scyllarus Wêne:Porcellio scaber and Oniscus asellus - Zalné20070205.jpg|Porcellio scaber û Oniscus asellus Wêne:Cancer pagurus.jpg|Kevjala mor </Gallery>
Bêyk Kendî
Bêyk Kendî gundekî ser bi navenda bajarê Heştrûd li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Saint-Martin-de-Mieux
Saint-Martin-de-Mieux, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Bray-Saint-Christophe
Bray-Saint-Christophe, komunekî departmena Aisneê li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Diemelstadt
Diemelstadt, yek ji bajarên navçeya (Landkreis) Waldeck-Frankenbergê li herêma Hesse ya Almanyayê ye.
Rojhilat û Sarim
Li ser Tûtê zûgotiniyeke weha heye ku zarok di nav xwe de dibêjin ka kî dikare zû bêje û xwe şaş neke.
Saint-Sébastien-de-Morsent
Saint-Sébastien-de-Morsent, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Beser Şahîn
Beser Sahîn bi gelek hevalên xwe re di bin mercên giran de ji sala 1989an heya sala 1991an dest bi xebatek berfireh kirin ku “ Navenda Çanda Mezopotamiya ” li bajarê Istembolê damezrînin. Bi damezrandina NÇM wan karîn di demeke kin de di nava dilê Tirkiyê de bi sedan ciwan hunermend, helbestvan û nivîskar li dora hev bicivînin û germiyek mezin di nava Kurdên koçber di nava meterepolên Tirkiyê de biafirînin. Berî wê Beser di nava du komên Koma Serhildan û Koma Çiya de bû ku têde him xebatên muzîkê û him jî xebatên folklorê pêskês dikirin.
Di kitêba "Hunerkom Akademî Mîr 1978-2006" de beşek li ser jiyan û xebatên Beser Şahîn e. Kitêbê ku Firaz Baran nivîsandiye ev agahî têne dayîn: "Beser Şahîn di sala 1989an de dest bi strîna stranên Kurdî kir. Di heman salê de berhemek bi navê ‘Bêrîvan’ derxist. Di Koma Serhildan a govendê de hem govend lîst hem jî stranên kurdî got. Ev kom di sala 1991ê de di kongra HEPê ya Stenbolê lîstikên xwe pêşkêş kir û stranên kurdî yên Beser Şahîn bandoreke mezin kir. Ew ji damezrenerên Koma Çiya ye. Di xebatên damezrandina Navenda Çanda Mezopotamyayê de jî cih girt. Bi Gulîstan Perwer û Merziye Rezazî re konser da. Ev konser ji aliyê rojnamevanê Kurd Duzgun Denîz ve weke ‘troykaya muzîka Kurd’ hat binavkirin." (Rûpel 44-45, Hunerkom Akademî Mîr 1978-2006: Firaz Baran, Weşanên Mezopotamya, Neuss)
Quşqaye
Quşqaye, gundekî Dûbisê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
Kehil Xwarû
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 303 kes (62 malbat) bûn.
Saint-Omer, Calvados
Saint-Omer, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
PressKurd
PressKurd.com malpereke kurdî ye û zêdetir nûçeyan dide.
Gûlan, Zilaçay
Gûlan, Zilaçay gundekî ser bi navenda bajarê Selmasê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Playboy
Kovar bi kevneşopiyeke dirêj kurteçîrokên nivîskaran wekî Arthur C. Clarke, Ian Fleming, Vladimir Nabokov, Saul Bellow, Chuck Palahniuk, P. G. Wodehouse, Roald Dahl, Haruki Murakami û Margaret Atwood weşandiye.Bi karîkaturên rengîn ên bi rêkûpêk tije rûpel, ew bû pêşangehek ji bo karîkaturîstên wekî Harvey Kurtzman, Jack Cole, Eldon Dedini, Jules Feiffer, Shel Silverstein, Erich Sokol, Roy Raymonde, Gahan Wilson, û Rowland B. Wilson.
Şaîrê Kurda yê Efsanewî Evdalê Zeynikê
Şairê Kurda yê Efsanevî Evdalê Zeynikê ji yek pirtûkên yê nivîskar û lêkolîner Ahmet Aras e.
Ewêheng
Ewêheng, navê yek ji gundên gundistana Jaweroya Rojava, li navçeya Kellaterzan, ser bi şaristana Sine ye.
Fehmarnbelt
Tengava Fehmarn an jî Fehmarnbelt (danîmarkî Femern Bælt) tengaveka bi firehiyê nêzî 18 km ya navbera nîvgiravên Lolland û Fehmarnê li rojavaya Deryaya Rojhelat dimê ye û Belta Mezin Û Belta Biçûk bi hev ve girê dide ye.
The Last Girl (pirtûk)
Keça Dawîn: pirtûkek xweser a Nadiye Murad e ku tê de ew serpêhatiya xwe vedibeja ka ew di dema ji hêla Dewleta Islamî ve hate girtin û kole kirin. Pirtûk di encamê de bû sedem ku Xelata Aşitiyê ya Nobelê ya 2018an bidin Nadiya Murad.
Refleks
Refleksên zikmakî
Refleksên bomaweyî (genetîk) in. Hewce bi fêrbûnê nîn e. Wekî mînak dergûş bi refleksa mijînê ji dayik dibe, kes dergûşê hînê mijîna şîr nake. Çêlikên werdekê piştê ji hêkê derdikeve, bihesanî dikare avjenî bike. Ango çêlikên werdekê avjeniyê paşê hin nabin, avjenî refleksa zikmakî ye ji bo çêlikan. Cora refleksên zikmakî taybet e ji bo cora zîndeweran.
Kevanê refleksê
Bertek nîşandana bi rêya refleksan, gellek bi lez e, lê çalakiya piraniya refleksan gellek aloz e.
Kevanê refleksa destkişandinê
Gava destê mirov bêhemdî li sobeya sor dikeve, hema di heman demê de bê ko mirov ji germahiya sobê agahdar bibe an jî êşa şewata destê xwe hest bike, refleksa destkişandinê rû dide. Piştê refleksê, haya mirov ji xeterê tê.
Fetîr
Li parêzgehên Sêwas, Erdêxan, Îdir, Qers û Wanê jî bi vê navê tê navkirin.
Mamalû
Mamalû gundekî ser bi navenda bajarê Şahîndijê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Saint-Symphorien, Eure
Saint-Symphorien, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Eşo Mamedî
Eşo Mamedî ya Erşed Mamedî (ارشد مامدی) yek ji navdarên dewera Ûrmiyê û Selmasê e ku pêş serhildana Îranê di sala 1348 mişextiya rojî de ji ber zextên Emniyeyên Şahê Îranê SAVAK) ser bi çol û çiyayan dana û di dawî da hat û ew kesên ku casûsiya wî kiri bûn di mizgevta gundî de ser nivêja înê kuştin. Jimara wan kesan 51 nefer bûn. Piştî vê bûyerê Eşo Mamedî  dijî dewleta şah şoreş kir û daxwaziyên ramyarî (siyasî) ji hukometê kir. Di dawî de jî xayînek xizmê (kurmam) wî ew xist kemîna dewletê û hat kuştin.
Cochem (Verbandsgemeinde)
Cochem şaredariyeke kolektîv (Verbandsgemeinde) a navçeya (Landkreis) Cochem-Zellê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Segmasî
Segmasî an semasî (Selachimorpha), jorekomek e masiyên hov bi qîqên an qeltaxê kartîlacînosî ku bêtir 470 cureyên wî hene û li deryayên erdê dijî. T. Ji segmasiyên nas: segmasiyê spiyê mezin, segmasiyê piling, segmasiyê hêşîn, segmasiyê mako û segmasiyê sermîrkut.
Yavuz Ekinci
Yavuz Ekinci di sala 1979 li gunde Mişrita li Kozluke li bajare Batmane hatye dinye. Dibistana seretayî li gunde xwe, ya navincî (Siirt İmam Hatip Lisesi) li serte u lisaye (Batman Endüstri Meslek Lisesi) li Batmane xwend. Yavuz Ekinci di sala 2001 Zaningaha Dicleye beşa Pedagojiye (Siirt Eğitim Fakultesi) li Serte qedand. Yavuz Ekinci hetta nuha çend xelaten edebiyi pür giring vergirtiye.Xelate wi ev in: Xelata Haldun taner ya Çiroka (Haldun Taner Öykü Ödülü-2005), Xelata Yunus Nadiyi Çiroka (Yunus Nadi Öykü Ödülü-2008) Xelate Gila Kohen ya Çiroka (Gila Kohen Öykü Ödülü-2005) u Xelata Navenda Mafen Miron ya Çiroka (İHD Öykü Ödülü-2005). Ji ber ku Yavuz Ekinci zimane kurdi baş nizane, çiroken xwe bi zimane tirki dinvise. Nuha Yavuz Ekinci li bajare Batmane li dibistana GAP İlk öğretim Okulu mamostahiye dike.
Coravan
Coravan, gundekî ser bi navçeya Pêrtaga Dêrsimê ve ye.
Raymond Battegay
Ji sala 1976 heya 1997 li Zanîngeha Baselê dersdariya psîkiyatrî û psîkoanalîzê dike. Di heman demê wekî birêveberê klînîka zanîngeha Baselê kar dike.
Xwînguhaztin
Di laşê mirovek gihîştî de bi qasî 5 lître xwîn heye. Dibe ko mêjera xwîna mirov ji ber nexweşiyên wekî kêmxwîniyê, şêrpence ya xwînê an jî ji ber niştergeriyê, birindarbûne  kêm bibe. Heke ji xwîna mirov bi qasî 1,5 lître kêm bibe, mirov bi metirsiya mirinê rû bi rû dimîne. Loma divê xwîn bidin kesên wiha. Ango pêdivî bi xwînguhaztinê çê dibe. Xwîna mirov şaneyek sirûştî ye, tenê di laşê mirov de tê dirûstkirin. Ango guhaztina xwîn di navbera du mirov de rû dide, ê ko xwînê dide wekî xwînbexşer an jî xwînbexşîner bi nav dibe, ê ko xwînê digirê jî wekî xwînwergir tê navkirin. Hin caran xwîn raste rast ji xwînbexşer tê destxistin, lê bi gelemperî xwîna xwînbexşer di navendên xwînê (benqeyên xwînê) de tê embarkirin. Gava pêdiviya mirovek bi xwînê hebe, xwîn ji wê navendê tê peydakirin.
Guncîna komeleyên xwînê
Kesên bi xwîna komeleya O li gel komeleya O, dikare xwîn bide komeleyên A, B, û AB yê, loma kesên bi xwîna komeleya O wekî xwînbexşerên giştî tê navkirin.
Turanis
Turanis, gundekî girêdayî navçeya bajarê bakurê Kurdistanê Wanê Şaxê ye ku ji aliyê dewleta Tirk ve hatiye valakirin.
Cibrî
Cibrî, gundekî girêdayî Cizîrê ye.
Mihemedawa, Şahîndij
Mihemedawa, Şahîndij gundekî ser bi navenda bajarê Şahîndijê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Navenda Çanda Kurd a Ahmet Kaya
Êrîşa li dijî navendê
Navenda Çanda Kurd a Ahmet Kaya di 23ê kanûna paşîn a 2022an de rastî êrîşekê hat. Di êrîşê de yek jê stranbêjê kurd Mîr Perwer û sê kesên di jiyana xwe ji dest da û çar kes jî birîndar bûn.
Nunavut
Nunavut, bi zimanê înuktîtut: ᓄᓇᕗᑦ, nunaˈvut, bi wateya "welatê me", bi fransî: Nunavut, parêzgeheke welatê Kanadayê ye li herêma Bakurê Kanadayê.
Mehmûdawa Serû
Mehmûdawa Serû gundekî ser bi navenda bajarê Şahîndijê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Beznî Çêraxmerdan
Beznî Çêraxmerdan gundekî ser bi navenda bajarê Heştrûd li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Saint-Paul-du-Vernay
Saint-Paul-du-Vernay, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Sirsirk
Sirsirk, gundekî navçe Hezex a bi ser Şirnexê ve ye.
Alan Botan
Alan Botan di sala 1960an de li Botanê ji dayik bû ye. Dema ew 6 salî bû binemala wî çû Başûrê Kurdistanê û li wê derê bi cîh bû. Di 9 salî wî de malbata wî li Başûr Rojavayê Kurdistanê bi cîh bû. Demê ew 21 salî bû di sala 1981ê li Başûrê Kurdistanê bû pêşmerge. Li şoreşê pir nexweş ket û xwendekarekî înglîz nişterî li ser wî kir û ew ji mirinê rizgar kir.
Brunehamel
Brunehamel, komunekî departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Qereqola Navendî ya Bonnê
Dîrok
Qereqola yekem di 1844 de ji hêla Pargîdaniya Rêhesin Bonn-Cologne ve, wekî beşek ji Rêhesina West Rhine, hate çêkirin. Avahiya niha di navbera 1883 û 1884 de hate çêkirin. Ji 1870- an ferîbotek trênê qereqola Bonn-ê bi Rêhesina "East Rhine Railway". Bi vebûna Voreifel Railway a ber bi Euskirchen ve, qereqol bû girêkek rêlê.
Darebiya Anêrê
Bo navê Darebî du gund hene li Gimgimê yek ev e, yek jî nêzîkê Qeremêşê ye. Navê wê yê bi tirkî, Dutözü ye.
Revo Uninstaller
Revo ev amûran dihewîne
-Rêvebera Destpêkê
Kurdiya vê bernameyê ji aliyê Occo Mahabad ve hatibû kirin.
John Bardeen
Jînenîgarî
Kurê (lawê) profesorê anatomiyê Charles R. Bardeen û mamoste Althea Harmer e. Diya wî sala 1920ê dimire ku wê demê ew 12 salî ye. Bavê wî bi Ruth Hames a ji Milwaukee, Wisconsinê ye re marî dibe (dizewice). Di dibistanan de zîrekiya wê tê dîtin û gelek caran bêî ku polekê bixwîne, derbasê ya jor dibe. Li zanîngeha Wisconsinê li ser fîzîk, matematîk û elektroteknîkê perwerde dibîne.
Sîwan (herêm)
Sîwan, dikeve rojavayê Qora Berber û ji Xana Kelê şûn ve dest pê dike. Herêma Sîwanê gelek fireh ye, bi tenê beşeke biçûk li ser Licê ye. Zevî û axa Sîwanê ji çandiniyê re dest nade. Herêmeke feqîr û çiyayî ye. Sîwan bi tûwên xwe bi navûdeng e. Ji derî xwarina tûwên teze şîreya tûwên teze jî derdixin û pê bastêx çêdikin. Yên mayî jî hişk dikin û jê e qawindên tûwan dibêjin. Di zemanê berê de qawindên tûwan dibirin di herêmên din û Licê de, bi genim re diguhartin. Niha dibin bajêr difroşin.
John Bardeen
Laboratoriyên Bell û transîstor
Hersê heval bi vê xebatê sala 1956ê Xelata Nobelê ya Fîzîkê digirin. Sala 1972yê jî Bardeen, bi têvî Leon N. Cooper û John R. Schrieffer, bo cara duyem heman xelatê digire. Yekem mirovê ku heya niha du caran Nobel girtiye ye.
Beredêh
Beredêh gundekî ser bi navenda bajarê Heştrûd li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Saint-Pierre-Canivet
Saint-Pierre-Canivet, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Thea Bauriedl
Thea Bauriedl (jdb. li Berlin wekî Thea Kraus) psîkolog û psîkoanalîsteke navdar a Alman e. Li bajarê Münchenê dijî.
Jiyan û girîngî
Thea Kraus li dibistanên Tirol, Oberbayern û Münchenê dixwîne, sala 1956 dibistana amadeyî bidawî dike. Di serî de perwerdeya mûzîk û zimanan dibîne. Ji mêrê wê yê berê du zarok jê re dibin.
Seleteya kuzelê
Çêkirin
Badiyekê de rûnê zeytê, xwê û ava hinarê biçelpînin. Kuzelê pencemorkî (ango 2-3 cm) hûrbikin, xiyar û sosa seleteyê (li ser daxwaza we ye) jî tevlî bikin, tevbidin. Ser wê bi kakilê gûzê û hebikên hinarê bixemilînin, bînin ser destexaneyê (sifre).
Sarpêdon
Bînemaliya Sarpedonê
Sê kevneşopiyên cihê hene ku lêkolîna binemaliyê Sarpedon, birayê Minos û lehengê şerê Troyayê dikin.