cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sarpêdon
Mirin
Dema ku Patraklos bi zirxên Axîleûs ket şer, Sarpedon li qada şer rastê wê hat. Zeus qedera Sarpedonê dizaniya.Sarpedon di destê Patraklosê can bida lê Zeus hêj biryar nedabu mûdaxeleê qederê bike ya na. Heger Hera bi bîra wî nexistibûya ku kurên xwedawendên din jî şer kirin û mirin, û kurên xwedawendên din jî qedera mirinê ne, dê wisa bikira. Heger Zeus diviyabû kurê xwe ji qedera wî xilas bikira, xwedawendekî din dikaribû heman tiştî bikira, lewra Zeus ji Sarpedon hişt ku di şerê xwe yê bi Patraklos re bimire. Di dema şerê wan de, Zeus dilopên baranê yên bi xwîn bi ser serê Troyayan de barandin û şîna mirina kurê xwe diyar kir.
Navê meteorîtek ji lehengê Trojan, 2223 Sarpedon, hatiye girtin.
Dimbiliyan
Herêma Dimilyan zozan e û sar e. Rez tunin. Li herêma Dimbilyan sebzeyên payîzê gelek in. Li Licê bi tenê ribês li herêma Dimbilyan hene. Berhemdariya hingiv li herêmê zêde ye. Hema hema di her gund û gomên herêma Dimbilyan de darên gûzan hene. Gûzên herêma Dimbilyan li herêmên Licê û Amedê gûzên herî baş in. Li Dimbilyan bêtir bizin tên xwedî kirin. Çiya rê nadin û yek li peyî yê din e. Di navê de newal û geliyên kûr hene. Ji bo bar hêstir (qantir) bi kar tînin. Li Dimbiliyan dewletê dereng dibistan çêkiriye. Piştî salên 1975 an hema hema li her gundê herêmê dibistanek hatibû çêkirin. Lê vê rewşa ha dûr û dirêj dom nekir, piştî 1990î gund bi dibistanan ve hatin xerab kirin û gundî li herêmê neman. Ji başûr ve ber bi bakur, ev gund û gom li herêma Dimiliyan hene:
Hendîf, li bakurê Licê li herêma Dimbilyan e û 31 km ji Licê dûr e. Bi zaravê dimilî dipeyivin. Dewletê navê Yorulmaz lê kiriye
Qora Berber
Xweylîn, li bakurê rojavayê navenda Licê, li herêma Qora Berber e û 23 km ji Licê dûr e. Navê xwe ji kanên xwê digire. Li nêzîkî gund kanên xwê hene. Di dema Osmanî de dewletê ji wir xwê derxistiye. Hîn îro jî kanalên xwê yên xerabe hene. Piştre ji ber sedema ku ev kanên xwê mesrefa xwe dernexistine, girtine. Dîsa kanên cisê jî li herêma Xweylînê hebûn. Xelkê ji wir kevirên cisê danîn, di kûreyan de dişewitand û cis çêdikir. Gundiyê Xweylînê cis danî li Licê difrotin. Xweylîn gundekî avî ye. Firing, xiyar û sebzeyên Xweylîne li bazara Amedê bi navûdeng in. Gûzên Xweylînê yên qaşil tenik û kakil spî ne. Ava Licê ji Xweylînê tê. Çend aşên xweylîne hene. Bi tenê Gomeke wê heye û navê wê Soxa ye. Li gund dibistana sereta heye. Xelkê gund bi zaravayê dimilî dipeyîve. Dewletê navê Tuzla lê kiriye.
Li Kurdistan û Ewropayê greva birçîbûnê
'Li Kurdistanê', destpêka ketina 2012´an de, girêvên birçîbûnê li kurdistanê dest pê kiribûn. Berî wê, li Kurdistanê û Tirkiye girêvên birçîbûnê dest pê kirin. Piştre bi ketina sale 2011´an de li ewropa jî kurdan bi girseyî bidest girêvên birçîbûnê kirin. Biteybetî li ewropa li gelek bajer û paytaxtên wê girêvên birçîbûnê dest pê kirin. Lê bi teybetî Srasbourgê li dêra Sanmorê ya, weke girêva navendî derket li pêş. Kurdan, di wan girêvên birçîbûnê sê xwestekên xwe sereke hanîn ser ziman, 1, şerê ku kurdistanê bê bidawî kirin, 2. statûya kurdistanê were naskirin, 3. qaxadaya li ser zimanê kurdî were rakiirn û perwerdehiya bi zimanê dayikê bê kirin û serokê gelê kurd birez Abdullah ocalan tecrida li ser were rakirin û azadiya wê were kirin, bû. Ev her çar xwestek di temenê girêvên birçîbûnê de bû.
Adar Jiyan
Adar Jiyan nivîskarekî kurd e.
Rosario
Dîrok
Dîroka navçeya ku îro bi Rosario hatiye dagîr kirin, ji sedsala 17an dest pê dike. Berwarê dirûstê damezrandin ne diyar e. Yekem xwediyê erd û zevî Serpol (Kapten) Luis Romero de Pineda bû, û yekem nîştmanê hêstokal ê fermal (resmî) jî bi Santiago de Montenegro, ku li sala 1751an de wesa şaredar hate hilbijartin, sereta bû.
Zimanê lîtvanî
Alfabe
a ą b c č d e ę ė f g h i į y j k l m n o p r s š t u ų ū v z ž
Rêziman
10.Baneşan (Jaustukas)
Hin Peyv
Mal/Xanî : Namas
Şekir : Cukrus
Xew : Miegas
Bêran
Çêkirin
Goştê bikin quşxaneyê bikelînin. Gelek caran kêfa wê bigirin. Paşê agirê wê kêm bikin, bila dîsa bikele. Di quşxaneyeke din de birinca xwe bikelînin û li binikên xwarinê parve bikin.
Zimanê lîtvanî
Jimare/Hejmar : (Skaičius, Kiekis)
Sê : Trys
Dozdeh : Dvylika
Hivdeh : Septyniolika Hijdeh : Aštuoniolika
Bîst û yek : Dvidešimt vienas (dvidešimt vieneri) Sî/Sih : Trisdešimt
Nod : Devyniasdešimt
Sed : šimtas
Cînavên Kesan : (Priklausomas įvardis)
Hûn/Win : Jūs. Ewan/wan (Nêr) : Jie
Beilstein, Rheinland-Pfalz
Beilstein şaredariyeke navçeya (Landkreis) Cochem-Zellê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Zimanê lîtvanî
Dem/Wext: (Laikas)
Vakar : Duh
Hesenawa, Qerehesen
Hesenawa, Ḧesenawa, gundekî Qerehesenê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
Alb-Donau-Kreis
Alb-Donau-Kreis, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Baden-Württembergê ya Almanyayê ye.
Belerofon
Peywirên Belerfonê
Peywira yekem kuştina Xîmerayê bû. Xîmera mexluqatek wisa bû ku serê wê şêr, beden yên bizina dûve wê jî marekî ku agir diavêje. Belerofon newêriya nêzîkê wê bibe. Rimekî ser zirinç amade kir serê rimê dirêjî Xîmerayê kir, Xîmêra pê agirê dûvê xwe êrîş kir, zirinç heliya. Pê hilma zirincê cinewar xeniqî û mir.
Dêrxeyd
Di vê herêmê de Dabilo ciyekî xwe yê girîng û mezin heye. Dabilo zemanekê bi nifûsa xwe ji gelek gundî mezintir bû. 35-40 mal bû. Bi peyatî saet û nîv ji navenda Licê dûr e. Hîn îro jî Dabilo ne gund e û mezreya navçê ye. Dabilo Ciyekî avî ye. Di kontara çiyê de aveke weha xurt û sar derdikeve ku him bexçe û him jî aş li ber digerin. Ciyê ku av jê derdikeve re çavî dibêjin. Çaviya Dabiloyê bi qasî 100 metre çargoşe û gilover e û ji du metreyî jî kûrtir e. Aveke weha sar û qerisî ku di kela-kela havînê de mirov nikare dest û lingê xwe bike navê. Me zarokan têde melevanî (aslamberî) dikir. Em ji aliyek heta diçûn aliyê din ji sermanan diqefilîn, diranên me li hev diket. Ji Çaviya Dabiloyê cûweke avê dikişe ku dide pişt çoka mirov. Ew cû ber û berî bexçan ji kîlometreyekî  dirêjtir bexçeyên Dabilo av dide û diçe ser aşan. Darên ku di bexçeyên Dabilo de hene piranî sewl in. Licî ji darên spîndarên rast û dirêj re sewl dibêjin. Di nav wan de darên mişmiş, gûz, sêv, încas, bîhok ûhwd. jî gelek in. Her darekî gûzê bi hezaran gûz digirin. Li ciyên bêdar jî firingî, xiyar û îsot tên çandin. Licî ji îsotê re bacik jî dibêjin.
Sassey
Sassey, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Biraşka bi bacanreşkê
Çêkirin
2 kevçî runê xwe bihelînin, ardê xwe berdin navê. Bi tevdanê bi qasî 3-4 deqeyan biqelînin. Şîrê sar tevlî bikin, tevdin. 5-6 deqe keliya bacanên xwe hûrbikin, bipelixînin. Biguvişînin, ava wan derînin, tevlî vê sosê bikin.
Markkleeberg
Markkleeberg, bajarekî navçeya (Landkreis) Leipzigê li herêma Saksonyaya Almanyayê ye.
Saint-Fort-sur-Gironde
Saint-Fort-sur-Gironde, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Edîb Polat
Jiyan û kar
Edîb Polat ji bo van pirtûkên xwe û çalakiyên ji bo ramana azad pênc sal û nîvan di zîndanê de ma.
Markranstädt
Markranstädt, bajarekî navçeya (Landkreis) Leipzigê li herêma Saksonyaya Almanyayê ye.
Xanî
avahîya ku ji alî mirovan hatiye çêkirin û mirov yan jî ajalên kedî tê de dijîn.
Mary Wollstonecraft
Zarokatiyeke dijwar jiyaye. Neçûye dibistanê û xwandin-nivîsandinê bi keda xwe hînbûye. Nexwastiye bizewice û malbata xwe terikandiye. Di gelek karên dijwar de xebitiye. Yekemîn pirtûka wê ya bi navê Mary û pirtûka duyem Perwerdeya keçikan bala weşanger Joseph Johnson kişandiye û Johnson ew wekî edîtorê weşanxaneyê girtiye cem xwe. Gelek zimanên ewropî fêrî wê kiriye û jiyana nivîskariya Wollstonecraft a pisporî ji wisa destpêkiriye.
Hêyavka artîşokê
Çêkirin
Artîşokên xwe bişon, hinekê di nava ava bi lîmonê de bihêlin. Gizêra xwe pakij bikin, bişon, hinekê bixaşînin, tîke bikin (awayê kûbîkî). Wan tevlî şoqilan (baqilê xatûnî) bikin.
Helal
Ji bo ku goşt "helal" be divê bi navê xwedê hatibe serjêkirin.
Parlamen
Peyva parlamenê
Parlamen ji peyva fransî parlement hatiye ko ramana wê "axivtin" anko "danûstandin" e. Bi vî awayî parlamen cihê danûstandina li ser babet û mijaran e. ji ber vê jî di zimanê kurdî de peyvên "civaka niştîmanî" an "civaka qanûndananê" an "encumena niştîmanî" ji bo parlamenê dihên bikaranîn.
Erkê parlamenê
Di pergalên parlamenî da parlamen dikarit desthilata bicihkirinê dabimezirînit û hilbiweşînit û hukmet jî dikarit daxwaza zûtir hilweşandina parlamenê bikit.
Li piraniya welatan parlamen ji du hola an çamberan pêkdihên. Lê parlamen yek holî jî hene. Bi giştî holên nizimtir holên destpşkanî jibo danana qanûnan in û holên jortir ji bo lênihêrîna wan an pejirandin û nepejirandina layîhe yên hikûmetê ne.
Qebeẍllû, Temoẍe
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Qebeẍllû 721 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 158 e.
Şoreşa Sibatê
Raperîna Petrograd
Di sibatê 1917an de, di sermê zivistanê de, encamên wê krîzê ekonomîk der ketine meydanê. Li hemû Rûsyayê kêmaviyê nên û xwarinan hebû û xelkê di birçîbûnê de zikê xwe mist dida. Şoreşê di dest pêka Sibatê de bi raperîn û karberdanên karkerên Petrogradê dest pê kir. Ew raperînên der bi der der diketinî bi rojên pê re li gîşk derên Petrogradê belav bûn. Di 23'ê sibatê de (8'ê adarê gorî texwîma gregorian), yê ko Roja Jinên Cîhanê bû de, ew raperînan hîn bişidet bûn û pêşandaran bo xelas kirina Şerê slogan avitin.
Priyamani
Prîya Vasudev Manî Iyer (Bangalore, Karnataka, Hindistan), bi profesyonelî wekî Priyamani tê zanîn, lîstikvanek fîlimê hindî û modela berê ye, ku bi piranî di fîlimên bi zimanê telugû, kannadî, tamîlî û malamalî de rol wergirtiye. Priyamani, wergirê Xelata Fîlima Neteweyî ya Lîstikvana Herî Baş û sê Xelatên Filmfare ye.
Pêjgeha Ewropayê
Pêjgeha Ewropayê, yan bi gotineke din pêjgeha rojavayî, binavkirineke giştî bo xwarin-vexwarin, çand, teknîk, dab û nêrîtên pêjgeha parzemîna Ewropayê ye.
Dilyar Dêrikî
Perwerdehî li Kurdistan û Libnanê
Li Dêrikê wî dibistana sertayî û navendî û dibistana bilind xwendiyê û piştî wê du salan wî zanko li Libnanê xwend, beşê yasa, lê wî nekarî berdewam bike, çûnkî ji aliyên  hêzên awlekariya Sûrî ve hate xwestin. Di dawiya sala 1994an de wî xwe gihand Holendayê û jiyana xwe berdewam kir.
Tavgîn
Tavgîn, gundekî girêdayî navçe Kemaxa bi ser Erzînganê ve ye.
Eldrevatnet
Eldrevatnet, goleke di nava sinorê parêzgeha Sogn og Fjordaneya Norwêcê de ye. Gol, bi qasî 15e kîlomêtreyan li aliyê başûrê rojhilata gundê Borgundê ye>
Mote
Mote, gundekî gundistana Temoẍea navçeya Navendiya Seqizê ye. Navendiya Seqiz ser şaristana Seqizê ye.
Qehwexane
Qawexane, kafê (café), kaftirya (cafeteria) yan kofîşop (coffee shop) ew cêgeyeye ke qawe û xwardinewey dî wekî çay têda pêşkeş dekirê, û hendêkcarîş dekirê xwardinî wek sandwîç û kêk û hewîrkarî dî têda pêşkeş bikrê, le wellatanî Rojhellatî Nawîn zorcar nêrgeleşî têda dekêşrê.
Dirankargeh
Dirankargeh bi înglîzî Dental Laboratory, ew ciyê ku diranên Mirovan bi awayekî teknîkî û zanistî amededikin bi riyê dirankaran yan diran teknîkaran. Dirankargehan bi destgeh û teknolojiyên nûjen hatiye amedekirin.
Seleteya siyaleyê
Ev terîfe ji aşxaneyên parêzgeha Kurdistanê Dîlokê hatiye wergirtin. Hinekê biharbêhna erxewanê (kulîlka hinarê) ku navê xwe daye navçeyeke Meledîyê, hat pêwerkirin, çêjdar dibe.
Hêcanan
Hêcanan, gundekî gundistana Temoẍea navçeya Navendiya Seqizê ye. Navendiya Seqiz ser şaristana Seqizê ye.
Mûşekrek
Mûşekrek, gundekî girêdayî navçe Kemaxa bi ser Erzînganê ve ye.
Saint-Samson, Calvados
Saint-Samson, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Serhûye
Rewşa xwendin û perwerdeyê
Ji 1066 kes rûniştvanên Serhûye, 660 kes dikarin bixwînin u binivsînin (395 mêr, 265 jin).
Heftqelî
Heftqelî, qelandina pincaran, qeliya biharê, qeliya heftreng cureyeke xwarina pêjgeha kurd, pêjgeha Tirkiyeyê e.
Helbest
Xweparastin, watedartirkirin û helbest
Ev beyta li jor bi me dide zanîn ku și’r ne tenê vegotineke ciwakariyê ye an belaxat e. Herwiha ne ragihandina fikr, hizr an ramanekê ye. Și’r di heman demê de sekneke li hember jiyanê ye. Hewldan û rêwitiya ber bi ruh û giyanî ye. Têgihîștin, nasîn û duristkirina têkiliya di navbera „heyîn“ û „hebûn“ê de ye. Ev çalakiya hiș û dilî li ser rastiya heqîqetê bilind dibe. Lê ne rastiyê, ji bo bidestxweveanîna rastiyê rê û rêçikên wê șanî me dide.
Baş Xelec
Baş Xelec gundekî ser bi navenda bajarê Heştrûd li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Ebû Xuyme
Ebû Xuyme, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.
Saint-Georges-des-Agoûts
Saint-Georges-des-Agoûts, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Singor
Singor, gundekî girêdayî navçe Kemaxa bi ser Erzînganê ve ye.
Koma darşimşîran
Kom darşimşîran (Buxales) komeke riwekan e, di çîna riwekên kulîlkdar Magnoliopsida) de cih digire. Li ser riwekên Eudikotyledonen tê hejmartin.
Hezarik
Hezarik, gundekî girêdayî navçe Kemaxa bi ser Erzînganê ve ye.
Cibrayîl
Cibrayîl an Gavriyel (bi îbranî: גַּבְרִיאֵל, Gavrî-El, tê wateya „hêz û lehenga/ê min Xwedê ye“ ; bi erebî: جبرائيل, Jabra'îl) di sê olên mezin ên di nava gelên samî de rû dane (cihûtî, xiristiyanî û îslam) de, yek ji firîşteyên sereke ye. Mizgîna bûyîna Îsa pêxember daye Meryemê. Di ola xiristiyaniyê de di dirûvê keçekê de tê sêwirandin.
Cibrayîl di îslamê de
Navê yek ji çar firîşteyên mezin e û di gora ola îslamê Cibrayîl ji pêxamberan re wahiya Xwedê tîne. Di Quranê de navê Cibrayîl di çend ayetan de derbas dibe û ji wî re Ruhil Qudis, Ruhu’l-Emîn, Ruh û Resûl jî tê gotin. Cibrayîl firîştyekî bi hêz, serkeftî û zana ye. Li ba Xwedê li cîhekî bilind de ye û serokê gelek firîşteyên din e.
ISO 3166
ISO 3166 yek nav Koda yekîtîya geografî ye, tê weşandin ku ji Rêxistina Navnetewî ya Standartî (RNS) ye.
Xosor, Licê
Gundê Xosor, li bakurê Licê, li herêma Dimbiliyan e û 27 km ji Licê dûr e. Gund bi gomên xwe ve cîranê gundên Darahênê ne. Heşt gomên wê hene: Lêxosor, Keşkware, Dewaxê, Horsel, Mezra Eliyo, Baxşo, Xaso û Mezra. Bi zaravayê dimilî dipeyîvin. Dewletê navê Yalımlı lê kiriye. Hingivê Mezra Eliyo bi nav û deng e. Li serê çiyayê Koz zîyarete heye û jê re bi dimbilî dibêjin Ziyara Koz. Xelkê herêmê rojên înê diçin û ziyaretê tewaf dikin.
Komara Sovyet a Sosyalîst a Belarûsê
Komara Sovyet a Sosyalîst a Belarûsê (belarûsî: Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка, rûsî: Белорусская Советская Социалистическая Республика) li 1ê kanûna paşîn 1919an de hatibû sazkirin. Demeka kurt pê re jî ew bi Lîtvanyayê ve bû yek û wan tev bo demeka kurt Komara Sovyet a Sosyalîst a Lîtvanya-Belarûsê pêk anîn. Di sala 1922an de KSS ya Belarûsê teva YKSS bû û heta ko ew di 1991ê de belav bû teva wê ma. Di 1991ê de Belarûsê serbixweya xwe ji YKSS da zanîn.
Pêjgeha îtalî
Çend ji destexaneya îtalî
Meqarneyên navdar: Şîraniyên navdar ên îtalî: Penîrên navdar: Şerabên klasîk û navdar:
Tengava Sunda
Tengava Sunda tengaveka navbera giravên Endonezyayê Sumatra û Java de dimê ye.
Lieg
Lieg şaredariyeke navçeya (Landkreis) Cochem-Zellê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Miguel Benasayag
Miguel Benasayag (jdb. 1953 li Arjentîn) psîkoanalîst, fîlozof û weşangerekî Arjentînî ye.
Nexşeya hişî
Rêberên nexşeya hişî
Zanistvan Buzan ji bo çêkirina nexşeyên hişî van rêbazên li jêr pêşniyar dike :
Farqîn
Silîvan
Di nav gel de bi piranî "n" ya dawî dikeve û wek Silîva tê bikar anîn; herwekî Botan, Xerzan û Şikakan. Silîvan navê yek ji sê federasyonên eşîrên Kurmancên e: Xelîkan, Milan, Zîlan û Silîvan. Ji zozanên xwe yên li Sîpana Xelatê heta germiyanên xwe yên li Rojhilat û Bakurê rêzeçiyayên Qerejdax-Mêrdîn-Torê wek bergeh dane ber xwe, lê wanderên danîne û dêmanî bûne. Di danîna hengên Hemîdiyê de seltenet vê taybetiyê daye berçavê xwe û li wê gorê ji Milan Brahîm Paşa, ji Zîlan Kor Huseyn Paşa, ji Silîvan jî Seyfedîn Paşa (Sêvdîn/Sêrdîn) kiriye paşayê wan herêmên. Di wê demê de Farqîn hem biye baregeha qeymeqamiyê û hem jî ya Sêfedîn Paşa ku li navçê bi navê Sêrdîn Paşa tê nasîn.
Yustîniyanpolîs
Împeratorê Bîzansê Yustîniyan I di 527an a piştî zayînê de dertê ser text. Kela Farqînê tamîr dike û tîne şeklê iro. Navê bajêr tê guherandin û dibe Justîniyanopolîs.
Meyafariqîn - Meyafarqîn - Farqîn
Ewliya Çelebî ji bo navê Farqînê û avakirina Farqînê ewe dinîvîse: "Bajar di navbera çemê Farqînê û cemê Êlihê de hatiye avakirin. An ku Farqîn bi daxweza Hz. Cercîs, bi aliyê Hindîk ve hatiye avakirin."
Dîrok
Li gor çavkaniyekê, Farqîn di dema asûriyan de hatiye avakirin û mîna Miferket an Mifirkert hatiye bi navkirin. Li gor efsaneyekê jî, bajar di dema urartuyan de ji aliyê Marusu Layuta ve hatiye avakirin. Îdîayeke din jî ku ev bajar ji aliyê dewleta Tîgran ve hatiye avakirin û yek ji bajarên herî mezin û girîng a dema helenîstîkî bûye û navê bajêr Kerta bûye. Dewleta Tîgran a Ermeniyan beriya zayinê di sala 77an de hatiye avakirin. Li gor Moltke jî, bajarê bi navê Tîgranokerta ku ji aliyê Tîgranê Mezin ve beriya zayinê di salên 80'yî de hatiye avakirin û Meyafarqîn heman bajar e. Ev bajarê bi navê Tîgranokerta cara yekem ji aliyê kumandarê romayî Lukulûs (Lucullus) ve, paşê jî di dema kumandarê Neron, Korbulo (Corbulo, 7-67 p.z.) ve tê dagîrkirin û bajar heta dawiya sedsala VII an jî girîngiya xwe diparêze. Li gor dîroknas Ibn el-Ezreqê Farqînî jî, piştî şerê navbera Rromî û Sasaniyan (387 p.z.) Pîskoposekî Farqînî bi navê Mar Maruthan, bi destûra împeratorê Bîzansê û zoranê Îranê Yezdîgirt, şehîdên Xiristiyan li vê herêmê vedişêre û bajarek li ser ava dike û navê Martyropolis an ku, Bajarê Şehîdan lê dike. Bajar, di sedsala VIan de, yek ji wargehên leşkerî yên herî girîng ê Împeratorê Bîzansî Justinianus bûye.
Serdema Merwaniyan 983-1085
Dewleta Merwaniyan ji aliyê Bazê Dostikî ve tê damezirandin. Di pey mirina Edudedewle de 983 p.z. (372ê koçî), Baz Meyafarqînê dike bin desthilatdariya xwe û ev xanedaniya Kurdan ji sed salî bêtir li ser piyan dimîne. Xanedanê duyem ê Merwaniyan Mumehidedewle (997-1011 p.z.) ye. Mumehidedewle dîwarên kela Meyafarqînê tamîr dike û navê xwe li ser dide nivîsandin. Li dema Merwaniyan de demeke dûr û dirêj Amed bi xwe bi Meyafarqînê ve hatiye girêdan ango paytêx Meyafarqîn bûye. Di serdema Merwaniyan de çand û huner li Meyafarqînê gelek bi pêş dikeve. Bi taybetî Nesredewle (1011-1061 p.z.), ji her deverên ku destên wî digihîjinê, hunermend û nivîskaran tîne û dike bin xizmeta xanedaniya xwe. li vê dewletê de her çendî bandor û motîvên Îslamî zêdebin jî, dewleta Kurdan a herî temendirêj e. Lewra Kurd wê demê bi giranî Misilman bûne û ew dem serdema pêşketina Misilmaniyê bûye.
Serdema Selçûqiyan 512-1118
Bajarên li derûdora Amedê û Amed bi xwe jî, di sala 1085an an de dikeve destê Selçûqiyan.
Serdema Ertuqiyan 1118
Piştî ku Îl-Xazî di sala 1122'yan de dimre, kurê wî Temurtaş dikeve dewsa wî û li ser bajarên Mêrdîn û Meyafarqînê sî sal desthilatdariya xwe didomîne. Piştî mirina Temurtaş jî, di 1152an de, Meyafarqîn demeke kurt di bin destê Ertuqiyan de dimîne.
Hozan Sefkan
Kurtejiyan
Şehîd Sefkan di sala 1982'an de digel Şehîd Mizgîn derbasî Ewropayê (Swîsrê) dibe û ew li wir yekemîn komeleya çand û hunerê ya Ewropê ya bi navê Huner Kom'ê dadimezirînin. Di heman demê de ew koma muzîkê ya bi navê Koma Berxwedan avadikin, ya ku di muzîka kurdî de yek ji komên herî girîng ên tevgera azadiya kurdan e.
Farqîn
Mîrên Meyafarqînê
Piştî kuştina Behlûl Beg, kurê wî Emîr Xan Beg kar û barên welêt bi rê ve birin. Piştî kuştina Emir Xan Beg jî, birayê wî Omer Begê kurê Behlûl Beg bû desthilatdarê Meyafarqînê. Lê karê desthilatdariyê jê nedihat û di vî karî de kêm ket. Ji ber vî qasî, li ser daxweza Mîrêmîran ê Amedê û defterdarê wî, Dîwana sultan Mihemed Xan (1595-1603) rêvebiriya kar û barên mîrektiya eşîrên Kurdan û Meyafarqînê da Îbrahîm Begê Aqsaqê kurê Cîhangîr Beg.
Kela Farqînê
Kela Farqînê li gor Ewliya Çelebî, bi kêmayî bi qasî kela Amedê kevn e. Daneyên çavkaniyên kevnar didine duyan ku, Sûrên Silîvan jî mîna yên Amedê hê di dema Xorriyan de û ji hêla wan ve hatine lêkirin. Bermahiyên avahî û daneyên kevnar, ev têz piştrast dike. Dîsa Ibnul Ezrak ê Farqînî di pirtûka xwe a "Dîroka kurdên Merwanî" de destnîşan dike ku, ev sûr pir kevnar bûne lê Merwanî careka din û jinûve ew zexm û xurt kirine û hema bibêje jinûve ava kirine.
Mizgefta Selahedînê Eyûbî
Camî ji kevir û qubeya wê ji tuxlayan hatiye çêkirin. Çapa qubeya camiyê 13,50 m ye.
Kela Zembîlfiroş
Kela Zembîlfroş, kela herî kevn a Farqînê ye. Tê gotin ku di dema Tîgranê Mezin de hatiye restorekirin û mezinkirin. Pişt re Marûta (Marûsa) kela mezin avakiriye.
Kaniya Navîn
Li kêleka Kaniya Mezin e. Ava bajêr a ji bo vexwarinê ji vê kaniyê li bajêr tê belavkirin. Paşê ava Kaniya Mezin jî li ser hatiye zêdekirin.
Qolek
Kaniya Qolek, di navbera Moşrîtê û Kaniya Navîn de ye.
Mirovnasî
Mirovnasî yan jî antropolojî (ji yewnanî: ἄνθρωπος, ánthropos: mirov; -λογία logía yan logos: zanist) zanista mirovan e. Antropolojî li ser çêbûn, pêşketin û qanûnên guhertinê yên fizîkî yên çandên mirovan û nijadên mirovan lêkolînan dike. Di navbera xwe de bi du beşan tê veqetandin.
Mirovnasiya biyolojîk (an jî mirovnasiya fizîkî)
Beşeke zanistê ye, ya ku lêkolîna li ser peresana biyolojîk û irsîtî, lihevkirin û guheran, şêwezaniya prîmatan û peresana mirovan û tomarkirina fosîlan dike. Di sedsala nozdehan de avabûye. Tê pejirandin ku avakerê vê beşê Paul Broca ye.
Farqîn
Siyapoş
Gundê Seyfilmilûk jî ku Siyapoş li ser nivîsiye, li ser rêya Bismilê ye. Gora Seyfilmilûk bi xwe jî li wî gundî ye û navê wî li gund danîne. Ku mirov diçe Bismilê, di navbera Bismilê û gundê Seyfilmilûk de çem heye, çemê Diyarbekirê. Piştî ku mirov ji Diyarbekirê derdikeve bi 10 km yan gundê Seyfilmilûk li wir e. “Mihbetê kuştî Siyapoş şubhetê Seyfilmilûk lew li ser me ferz û eyn e secdeya pûtxaneyê”.
Zanîngeha Mêrdînê
Rektorê Zanîngeha Mêrdînê Dr. Serdar Bedii Omay e (2010).
Sipîbin
Rewşa xwendin û perwerdeyê
Ji 165 kes rûniştvanên Sipîbin, 97 kes dikarin bixwînin u binivsînin (43 mêr, 54 jin).
Tavče Gravče
Amadekirin
Fasûlî û lovî tên pakijkirin, şuştin, di nava ava sar de bi qasî 3 katjimêrî tên nermijîkirin. Di quşxaneyê de tên kelandin. Kel bi avê ketm ava wê tê guhertin. Ango ava yekem tê rijandin.
Redmi
Telefonên Redmi li ser sîstema Android-ê kar dikin. Cûdahiyaya herî girîng a radmmi ji smartphoneyên din ew e ku ên Xiaomi (Redmi)  pêkhateyên kêm-biha bikar tînin û bi vî rengî bihayên wan kêm e. û her wesan telefunên wan taybetmendiyên bilind û herî beş in. lewma ev kommpaniya yek ji kompaniyên herî baş u hevrikiyê li dijî Kommpaniyên wek Apple û Samsung-ê dike.
Dîrok
Yekem têlefonê Redmi, ku di 2013-an de hat weşandin, yekem car li ser malpera Xiaomi hate destpê kirin, bi firotina xerîdaran di 12-ê Tîrmeha 2013-an de dest pê kir.
Heather Mitchell
Heather Lee Mitchell ( jdb. 1958) lîstikvaneke awistralyayî ye.
Fîlmnîgarî
1995: Bathing Boxes (Kurtefîlm)
1998: A Little Bit of Soul
2005: Da Kath & Kim Code (fîlma wêneguhêzê)
2006: Irresistible
2011: Crownies (rêzefîlm)
2012: Jack Irish: Bad Debts
2013: The Fragments (Kurtefîlm)
Zîndana Evîn
Dîrok
Zindana Evîn di sala 1972an de di serdema Mihemed Riza Pehlewî de hatiye avakirin. Ew li quntara çiyayên Alborzê li ser mala berê ya Ziaeddîn Tabatabaee ye, ku di salên 1920-an de demek kurt serokwezîr bû. Sîstema dadwerî ya Îranê li ser bingeha qanûnên îslamî an jî şerîetê ye. Pergal di bin çavdêriya Wezîrê Dadê û Serdozgerê Komarê de ye ku ji aliyê Rêberê Bilind ve têne tayînkirin.
Ebdulreqîb Yusif
5- Yekem kurdên ku li dijî desthilatdarên mezin çûne hem di dema rejîma Beas de û hem jî di bin desthilata herêmê de ji bo parastina dîrok û mîrata medenî ya Kurdistanê dema ku Seddam biryara hilweşandina kela Kerkûkê da hat hilweşandin û her wiha li dijî artêşa Iraqê ku di sala 1988an de plan dikir hêzên Kurdistanê tune bike her wiha sê pirtûk ji bo parastina sê malperên Kurdistanê, kela Hewlêrê, kela Kerkûkê û malpera arkeolojiya Heskîfê li bakurê Kurdistanê danîne.
7- Yekem kesê ji 100 hezaran zêdetir wêne û vîdeoyên derbarê Kurd û Kurdistanê de girtiye.
11- Yekem Kurdê ku malpereke mezin a înternetê damezrand, ku tê de 221 pirtûkên ji 500 rûpelî belavbûyî hene, ji bilî 31 hezar wêne ku hemû hatine girtin û tomarkirin tevî nêzî hezar û 700 vîdeo û kabîneyên dengî jî di malperê de heye.
Şorbeya bazirganan
Şorbeya bazirganan ji şorbeyeke ku çêkirina wê hêsan e re tê gotin. A rastî heger ava wê kêm be, mirov dikare wekî sosekê jî binav bike. Bi taybetî li herêma Xerzanê pirr tê xwarin. Li hin herêman ji vê şorbeyê re, şorbeya bacgiran jî dibêjin.
Nan tê pişirandin, wê dixin badiyekê yan binikên xwarinê. Ava dikelînin, sîra kutayî û rûnê nivîşkî davêjin navê. Ango sosekê tê amadekirin. Ev sos li ser nanê hûrkirî tê rokirin.
Dibêjin gundiyan ev xwarin didabûne karmend û bacgirên mîran, lewra hez ji wan nedikirin, ji bo gundiyan bacgir mêvanên hêja nebûn. Zivistanan xwarinên wiha hêsan bo zarokan çêdikin.
Kg
Kg (ya kg) pir menên xwe heye:
Mehyeddin Hussein
Li dezgeha medyayî ya almanî Deutsche Welle û herwiha li Bernama Kurdî ya WDR COSMO dixebite. Berê edîtor û prodûserê nûçeyan bû li televizyona Rûdaw li Hewlêrê.
Şirin Payzın
Şirin Payzın (1968, Stembol), rojnamevan û pêşkêşvaneke tirk e.
Şekalok
Şekalok xwarineke ji pêjgeha kurd e. Pirranî li herêma Xerzanê tê xwarin. Xwarineke zivistanî ye. Li hin deveran bi navên cuda tê binavkirin. Şorbeya zivistanê jî hema bigire ev bi xwe ye.
Holsavatnet
Holsavatnet, goleke di nava sinorê parêzgeha Sogn og Fjordaneya Norwêcê de ye. Gol bi qasî 12 kîlomêtreyan dikeve rojhilata bajarê Førdeyê û bi qasî 9,5 kîlomêtreyan li rojhilatê gundê Brulandê ye. Gundê Holsenê li aliyê rojhilat ve li ser perava golê ye.
Robert De Niro
Jiyana zû û perwerde
Robert Anthony De Niro Jr. li navçeya Manhattan li bajarê New Yorkê di 17 -ê Tebaxê, 1943 -an de ji dayik bû, Bavê wî bi eslê xwe îrlendî û îtalî bû, lê diya wî eslê xwe Hollandî, Englishngilîzî, Frensî û Elmanî bû. Dêûbavên wî, li Provincetown, Massachusetts di dersên wênesaziyê de hevdu dîtbûn, gava dê û bavê wî ji hev veqetiyan ew du salî bû piştî ku bavê wî ragihand ku ew (gey) e. Ew ji hêla diya xwe ve li taxên Greenwich Village û Little Italy li navçeya Manhattan mezin bû. Bavê wî li cihekî nêz dijiya û di temenê zarokatiya xwe de li cem De Niro dima. bi navê "Bobby Milk" dihat naskirin ji ber rengê wî yê zer, De Niro bi gelek zarokên kolanê yên li Italytalî re hevaltî kir, ev jî bû sedema nerazîbûna bavê wî. Lêbelê, hin kes, hevalên wî yên heta hetayê mane. diya wî li Presbyterian mezin bû lê ew wekî mezin bû ateîst, di demkî da ku bavê wî ji 12 saliya xwe katolîk bû Li hember daxwazên dêûbavên wî, dapîr û bapîrên wî De Niro bi dizî imad kirin li Dêra Katolîk dema ku ew di dema veqetîna dêûbavên xwe de bi wan re dima.
Wêser
Rewşa xwendin û perwerdeyê
Ji 470 kes rûniştvanên Wêser, 233 kes dikLAin bixwînin u binivsînin (145 mêr, 88 jin).
Barzan Şasiwar
Barzan Şasiwar li gundê Dezgir ser bi bajarê Urmiyê di sala 1957’ê de hatiye dinyayê û li gundê Rajanê mezin bûye. Medreseya xwe ya bilind li bajarê Urmiyê qedandiye. Li beşa Radyo ya Tehranê beşa kurdî wek çiroknivîs û leyistikvan çîroka şevê ku gelek nav kurdan da gelek hez lê dihat kirin xebat dikir. Piştî demekê Îran û Kurdistan bi cî hêla û koçberê welatê Swêdê bû. Bi destpêkirina yekêmîn TV'ya esmanî ya kurdî Med TV sala 1997 li beşa hunerî ya vê da bernameyek bi nave “Şaneşîn” rêxist ku di nav gelê kurd da ciyê xwe yê taybet girtibû. Barzan demekê di TV'ya Newroz ku li Stockholmê weşana xwe dike dixebitî. Barzan demekê yek ji bernamevanê herî jêhatî di nav TV'yên kurdî de buye.
Xanedana Zendiyan
Dîrok
Serokê Qaçaran Mihemed Xan ji bo ku şahîtiya Zend hilweşîne di nav hewldanên pir mezin de bûye. Di sala 1779an de Elî Xanê xwarziyê Kerîm Xan xwe wekî şahê nû îlan dike. Elî Xan heta sala 1794an li ser rêveberiyê dimîne.
Cilîn, Stewr
Li derdora wê Şûtê, Xindeq, Çilstûn, Ewîna he ne. Piştî salên 1990î ev gund jî weke gundê derdora xwe hat şewitandin û talankirin. Pişti vê şewitandin û talankirinê devletê ji gundiyan xwest ku bivin cerdevan an jî gund vala bikin. Lê gundi ne bûn cerdevan û ji gundê xwe derneketin. (Ji ber vê bûyerê ji gundiyan re dibêjin ku ew pir serhişkin.) Piştî vê bûyerê hinek gundî çûn Bismila Amedê niştecih bûn. Niha gund ji 150 mala pêk tê.Gund li nava çiyaya ava bûye. Avhewaya wê hişk e. Zivistanî serma û berf e, havînî jî zûha û germ e. Gund 35 km dûrî Stewrê, 52 km jî dûrî navenda Mêrdîn e.
Ferhengê Grûba Xebate ya Vateyî
No ferheng, grûba Grûba Xebate ya Vateyî amade kerdo û Weşanxaneyê Vateyî zî Îstanbul de çap kerdo. Qismê Tirkî-Kirmanckî (zazakî) 4000 û yê Kirmanckî-Tirkî zî nezdiyê 8000 çekuyan o.
Hepleran
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 348 kes (61 malbat) bûn.
Organopónicos
Organopónicos, bexçeyên organoponîk, pergalek çandiniya bajaran e ku bexçeyên organîk bikar tîne. Ew li Kûbayê çêbû û hîn jî bi piranî li wir balê dikişîne. Ew timûtim ji dîwarên betonî yên nizm ên ku bi madeyên organîk û axê ve hatine dagirtin, û bi xêzikên avdana dilopê li ser rûyê medyaya mezinbûyî hatine danîn, pêk tê. Organopónicos teşeyek çandiniya herêmî ya bi ked-xebat e.
Rewşa heyî
Zêdeyî 35,000 hektar (zêdeyî 87,000 donim) zevî tenê li Havana di çandiniya bajaran de têne bikar anîn.
Thierville
Thierville, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Timix
Timix, gundekî girêdayî navçe Kemaxa bi ser Erzînganê ve ye.
Hambûrger
Hambûrger normal bi goştê sor e ema bi goştê mirîşk jî heye (mirîşkbûrger). Hambûrgereke bi şêrtekî penîr jî he û jê re penîrbûrger (bi înglizî: cheeseburger) dibêjin. Her wiha hambûrgera bi masî (masîbûrger) û ya vejetaryan jî (vejîbûrger) hene. Navê "hambûrger" ji navê bajarê almanî Hamburg tê.
Xeta Kanadayê
Avahî
Avakirin di Cotmeha 2005an de dest pê kir û di Tebaxa 2009an de qediya.
Baqlawa
Baqlawa, navê yek ji gundên gundistana Kellaterzan, li navçeya Kellaterzan, ser bi şaristana Sine ye.
BMW
Ji ber ku berê hilberîna motorên firokeyan dikirin, amblema fîrmayê de şîn rengê esmanê, spî jî baskên firokeyê temsîl dikin. Herwiha ev reng ên Bayernê ne jî. Ango di ala federedewleta Bayernê de spî û şîn hebe.
Paul Newman
Paul Newman 28 îlon 2008an jiyana xwe ji dest da.
Etora hişk bi penîrê qaşarê
Çiye balol, çiye etor?
Etor jî nanê loş ê li xwarinan tên pêçîn, pê loq, çop tên çêkirin e. Bi bandora romî (tirkî) kurdên Bakurê Kurdistanê jî niha durum ekmegi dibêjin.
Çêkirin
Penîrê xwe bikin keriyên qasî 2 cm. Bexdenûsê hûrbikin navê. Pîvazan hûrane hûrbikin. Di nava rûn de biqijilînin, zerayî pê ket daynin û bihêlin bila sar be.
Demokrasiya Parlemenî
Demokrasiya Parlemenî evê nîşan dide:
Serkel
Serkel, gundekî gundistana Seraya navçeya Navendiya Seqizê ye. Navendiya Seqizê girêdayî şaristana Seqizê ye.
Mishan
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2013an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 433.800 kesî
Çemê Neva
Neva (bi rûsî: Нева, Nyevá) çemekî bi dirêjahiyê 74 km yê li Rûsyayê ko tala Deryaya Ladogayê di Deryaya Rojhelat dibe ye. Ew ser Sankt Petersburg re derbaz dibe û pê re jî tala deryayê dibe.
Anne Brontë
Anne Brontë ( li Thornton, Yorkshire, Brîtanya; m. 28ê gulana 1849 li Scarborough, Yorkshire) yek ji nivîskar û helbestvanên navdar ên brîtanî bû. Xwişka biçûk a Charlotte û Emily Brontë bû.
Ramya Barna
Jînenîgarî
Ramya Barna, li navçeya Coorg a Karnataka ya Hindistanê ji dayik bû. Bavê wê Alîkarê Rêveberî Giştî yê RBI'yê ye. Wê perwerdeya dibistana seretayî li Bangalore û li Mumbaî xwend. Lîsansa xwe ya Geşt û Tûrîzmê ji Koleja Jyotî Nîvas a Bangalorê qedandiye. Wê salekê li Navi Mumbai di BPO de bi Wîpro dest bi kariyera xwe ya karê kir. Di sala 2010an de ji Zanîngeha Sikkim Manipal ê perwerdeya xwe ya MBA'yê xilaskir û bi awayekî paralelî jî kariyera xwe ya sînemayê dewamkir.
Saon
Saon, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Treis-Karden
Treis-Karden şaredariyeke navçeya (Landkreis) Cochem-Zellê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Kuçik Xwarû
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Kuçik xwarû 222 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 46 e.
Guernica (tablo)
Wênekar Picasso vê tabloyê weke reaksiyon li dijî bombekirin û hilweşandina bajarê bask Gernika, ya ku di roja 26ê nîsana 1937an de çêbûbû, boyax kir. Balafirên elman û îtalyayî bi alîkariya hêzên nasyonalîst ên spanî ve bajar di Şerê navxwe yê Spanyayê de bombebaran kiriye, rûniştvanên sivîl kuştine û tunekirine. Herwiha, ev êrîş weke Legion Condor yê elmanan jî kete dîrokê.
Vas
Vas, gundekî girêdayî navçe Kemaxa bi ser Erzînganê ve ye.
Simkoyê Şikak
Secerename û nasnameya êla Şikak
‎Kela Smayîl Xanê Mezin (bapîrê Simko yê mezin, bavê Elî Xanê bapîrê Simko) li ‎nêzî çemê Berandizê li herêma Urmiyê ye û ev keleh wek şûnewarekî dîrokî di nava kurdan de weke ziyaretgehekê tê hesibandin.
Xotîrek
Xotîrek, gundekî girêdayî navçe Kemaxa bi ser Erzînganê ve ye.
Simkoyê Şikak
‎ Xebat û Hewldanên Simko
Simko pir xebitiye ku bi kesayetî û bizavên ku li dijî rejîma Îranê serî hildane, têkiliyên siyasî ‎deyne. Ew bi şoreşgerê azerbayecanî Mihemed Xiyabanî re di nava peywendiyan de bûye. Herwiha ‎Simko û serdarê şoreşa bakurê Îranê Mîrza Kuçik Xanê Cengelî xebitîne ku di navbera şoreşa ‎Kurdistan û bakurê Îranê (Gîlan) de dan û standinên siyasî pêkbînin, lê gûherandinên siyasî ev derfet ‎nedaye wan ku vî karê dîrokî bigehînin encamê.
Bajarê Nû
Bajarê Nû an jî Yenîşehir navê navçeyeke ku bi ser bajarê Amedê ve ye. Li Bajarê Nû zêdeyî 178.972 (sala 2008) rûniştvan dijîn û navçe ji 30 taxan pêk tê.
Saint-Aignan, Gironde
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Şêx, Erzîrom
Şêx, gundekî girêdayî bajarê Erzîromê ye.
Purîcey Baba
Purîcey Baba, gundekî bi ser navçeya Deşta Hewlêrê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Muslîm bin Hecac
Muslîm bin Hecac an Îmam Muslîm an jî bi tenê Muslîm (erebî: أبو الحسين مسلم بن الحجاج القشيري النيشابوري‎) (jdb. 821 Nîşabûr - m. 875 Nîşabûr) nivîskarê hedîsan ê Ereb e. Pirtûka wî a "Camiu's Sehîh" navdar e ku di nav Kûtûbî Sîte de ye.
Marke
Ji herêmê hinek bergeh
Marche
Sassy, Calvados
Sassy, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Le Thuit-de-l'Oison
Le Thuit-de-l'Oison, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Lawija Mesîh
Lawija mesîh
1) Lo ma ev çi deng e, çi heydan e, çi xurxur e li cozman a, Dengê nefîr we zurna we borîzana, Hin dibêjin qiyamet e û hin dibêjin êxirzeman a.
6) Lo dengekî bilind ji cozmana hatiya Go bilezînin, mizgînî ji miriya re bibin, bera ji tirba rabin Û xemlê xwe li xwe kirin, weke kulîlkêd rengîna Lê buharê qiyametê hatiya, milyaketê xwe li qabil bi rê kirina
7) Lo xafil ji cozmana hatiya me hay jê tunîna Go mirîno ji tirba rabin lê qiyamet hasil yeqîna Xwe ji axa û risamê daweşînin û balgehê qiyametê wergirin û serê xwe herînin, weke gul û giyayê buharî lê heşîna
8) Lo dengê nefîr ji cozmana hatiya We ji heybet felek hejiya We stêrik rijehan Yeqîn miqatê wa ye go çiyayê bilind bihelin, bîr û bahr bibin meydana Go haşir û mahşûr bê, go hewzê li pê bikevin, yê ku hakim in nêta xwe bikin dîwana
Salût
Salût, gundekî girêdayî navçe Kemaxa bi ser Erzînganê ve ye.
Lawija Mesîh
Lawija mesîh
21) Lê dinê, malxirabê te nehişt em tidarekê mirinê bikin, te em berdan nav suhrayê De sebir bikin bi dilê xwe mirin dûr e, niha nayê Ay dinê bêbavê te em xapandin, mirina malxerab em xafil girtin, ne hişt em têr sefa bikin li vê dinyayê, betalê
22) Lê dinê tu cewil nîşaniya me didê heçî sefa û xweşî ya Û paşî ti dilê me tişi dikê ji jahr û tek û tahliya Û veca zikrê mirinê ne yê xêrê bê Go daîma ew siwar e, li ser me dilezînê Me tişt û malê xwe bi carekê me şemiland, me dest bi rihê xwe kiriya
26) Lo qulingo sergerdano, tu qewî hawar dikê, tu wer derdînê Go lo e jê direvim, dengê gurgurê agirê dojehê dikim dilê mi dikuwînê Digo ne xwuzî bi cihê heramxwira Ê go keda bi zilmê dixwê, ê go ji xebera dewbavê xwe bider a Cihê wa azabekî dijwar a Xwudê mede tukes nebînê
40) Gelî birano ev çi buharekî şîn e, bi me re hatiya Ez girêdam, li va mêrga û li va guhera û li va diyara Min jê çinî baqik rihan û gulçîçeka ji civata nadir a Rehmel li dêwbavê qewlgot û dêwbavê guhdêr û hazira
Mayonez
Mayonez soseke qalind û sare û ku normalî ji bo balolk û seleteyan tê bi kar anî. Ew emulsiyoneke qayîm ji zêd, zêrika hêķê, ava lêmûn an jî sirke ye. Proteîn û lesitîn ji zêrika hêkê li mayonezê wek emulgator tê bi kar anî. Rengê mayonez bi cidatî ye ema zêdetir spî, rengê kremê an jî safirî ye.
Avaspî
Avaspî gundekî navçeya Rûbaroka bi ser Hekariyê ve ye.
Saint-André-de-Cubzac
Saint-André-de-Cubzac, komuneke li departementa Girondaya Fransayê ye.
Hebekî
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Hebekî 201 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 43 e.
Taoîzm
Taoîzm êdî wekî felsefeyek tê ditin. Tao (an jî Dao, 道) navê "hêz" an jî "rê" ye ku Taoists bawer dikin ku her tiştê li dinyayê çê dike. Taoîst wisa difikirin ku peyv nikarin bi awayek rast felsefeya Tao dîyar bikin. Xeta yekem a Tao Te Ching (道德 经), nivîsa herî girîng a Taoîzmê, dibêje "Riya ku dikare bi gotinan were dîyar kirin riya rastîn nine." Gelek nivîsarên pîroz ên din jî ji hêla mamosteyên Taoîzmê hatine nivîsandin hene.
Tirbe Spiyan
Tirbe Spiyan, gundekî bi ser navçeya Deşta Hewlêrê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Castres, Aisne
Castres, komunekî departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Sêzimî
Sêzimî, gundekî girêdayî navçe Kemaxa bi ser Erzînganê ve ye.
Ay lê gulê (albûm)
Ay lê gulê, albûmeke hunermend Mihemed Şêxo ye û ji aliyê Kom mûzîkê ve hatiye tomarkirin. 13 stranên albûmê hene.
Pêşveçûn
Genetîka
Gava bi vî awayî guraniya van taybetiyan di nava gelheyekî de pirtir an kêmtir dibin, meriv qala peresînê dike. Guranî yan ji ber bijareya siruştî an xwezayî pêk tê (şansên cuda yên mucadeleya jiyanê û rêjeya yekbûnê) yan jî rasthatinî bi rêya cihêbûn û guherandina genetîkê.
Kela Pozreş, Stewr
Debara gund li ser xwedîkirina heywanan û çandiniya avî û bexçan e.
Nîşana Brezîlê
Nîşana Brezîlê bi vî formê ji dema 23ê sibata 1968'an ve bi kar tînin.
Periya deryayî ya biçûk
Periya deryayî ya biçûk (bi danîmarkî: Den lille Havfrue) çîrokeke nivîskarê danîmarkî Hans Christian Andersen e.
Deepika Padukone
Padukone wek keça lîstikvanê badmintonê Prakash Padukone vli Kopenhagê ji dayik bû û li Bangalore mezin bû. Wekî ciwan, wê di şampiyoniyên asta neteweyî de badminton lîst, lê kariyera xwe di werzîşê de hişt ku bibe modelek modayê. Wê di sala 2006an de wekî karakterê sernavê fîlma Kannada Aishwarya yekem lîstikvaniya xwe kir. Paşê Padukone di yekem fîlma xwe ya Bollywoodê de, fîlma romantîk ya Om Shanti Om (2007) de li hember Shah Rukh Khan rolek dualî lîst, ku wê xelata Filmfare ji bo Debuta Jinê ya Herî Baş wergirt. Padukone ji bo rola xwe ya di fîlma romantîk ya Love Aaj Kal (2009) de pesnê xwe girt.
Satîr
Satîr (yewnanî: σάτυρ) di mîtolojiya Yewnanî de cureyekî xwedawendên biçûk in. Ew kesayîtkirina ruhên azad, kovî, serbestên daristanê ne. Di encamê tekildarkirina wan ji kovitiyê re şiklên wan jî belav û sik e. Kepiyên wan mezin û rast, guhên wan tuj, di nav eniyên wan de qiloç,çermê wan bipirç û xwediyê duvekî biçûk hatine teswîr kirin.
Koma guhûşk û gihanavinciyan
Sîstematîk
Koma Cornales ji van famîleyên riwekan pêk tê:
Refî Cevat Ulunay
Rojnamevan Refi Cevat Ulunay, di 1890’î de li Şamê ji dayik bû. Di 1909’an de salên ku Lîseya Galatasaray a Rojnamevanan qedand dest bi rojnamevantiyê kir; li Tanin û İkdamê xebitî. Di sala 1912an de li Stembolê rojnameya Alemdar derxist. Di salên 1914-1918’an de ji ber sedemên siyasî li Sînop, Çorum û Konya’yê sûrgûn jiya. Di vegera xwe de cardin dest bi derxistına Rojnameya “Alemdar” kir. Di vê rojnameyê de li dijî Şerê Rizgariyê yê Tirkiyê rawestiya.
Bilêçkan, Stewr
Bilêçkan, gundekî girêdayî navçeya Stewrê a girêdayî Mêrdînê ye.
Swisttal
Swisttal şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rhein-Sieg-Kreis li Nordrhein-Westfalen, Almanyayê ye.
Dêreşoran
Dêreşoran, gundekî girêdayî navçe Kemaxa bi ser Erzînganê ve ye.
Hermêle
Hunermendê navdarê kurd Hesen Zîrek li wê gundê ji dayik bûye.
Jean Cocteau
Jean Maurice Eugène Clément Cocteau (jdb. 5ê tîrmeha 1889 - m. 11ê çiriya pêşîn a 1963) nivîskar, derhêner û wênesazekî fransî bû.
Şaristan
Şaristan an jî şehristan, ji yeke yên Dabeşkariya Wilatiyên Îranê ye. Ev yeke, li parêzgeh biçûktir û li navçe mezintir e. Her parêzgeh çend bajaristan li xo digire û her bajaristan çend navçe.
Brohl
Brohl şaredariyeke navçeya (Landkreis) Cochem-Zellê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Sîstema dergehî ya kezebî
Sîstema dergehî ya kezebî di anatomiya mirov de ev sîstem e ku ji derîxwînhênera kezebê û şaxên wê pêk tê.
Mohîzm
Mohîzm (çînî: 墨家; pinyin: Mòjiā), felsefe yeke Çîn î ya kevnare ku ji alîyê Mozi ve hatîye pêşve xistin. Mohism bi gelemperî gazî evîn ê dike û daxwaza çareserkirina aştiyane ji bo hemû nakokiyan dike. Mohism hema hema di heman demê de bi Konfusiyanîzm, Taoîzm û Legalîzm ra pêş ket. Ew di navbera salên 770-221 B.Z. de bûye yek ji çar dibistanên felsefî.
Tourneville
Tourneville, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Tendure
Tendure, gundekî bi ser navçeya Deşta Hewlêrê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Alltûn Xwarû
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Alltûn xwarû 322 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 58 e.
Derdêliyê
Gundekî Kercews^ê ye di navbear Heskîfê û Kercewsê de ye.Li derdora wê gundên Merwaniyê û Xirbêta he ye.
Toqad
Toqad (, îro bi fermî: Tokat) yek ji bajar Tirkiyê ye.
Rûberê wê 9.958 km² e. Beriya Qirkirina Xirîstiyanan (Fermana Filehan) gelek ermenî li vir dijiyan. Hemî navên cografîk ên berê hatine qedexekirin.
Navçeyên Toqadê
Merkez Almus | Artova | Başçiftlik | Erbaa | Niksar | Pazar | Reşadiye | Sulusaray | Turhal | Yeşilyurt | Zile
Alltûn Serû
Alltûn serû, gundekî gundistana Seraa navçeya Navendiya Seqizê ye. Navendiya Seqiz ser şaristana Seqizê ye.
Lîsteya kodên ISO yên dewletan
M
ma Morocco mc Monaco md Moldavia mg Madagascar mh Marshall Islands mil    USA Military mk Makedonyaya Bakur ml Mali mm Myanmar mn Mongolia mo Macau mp Northern Mariana Islands mq Martinique (French) mr Mauritania ms Montserrat mt Malta mu Mauritius mv Maldives mw Malawi mx Mexico my Malaysia mz Mozambique
Evan Rachel Wood
Kariyera wê
Wood ji sala 1994an ve di rêzefîlmên TVyê de dest bi lîstikvaniyê kir. Di sala 1996an de, dê û bavê Wood ji hev veqetiyan (pişt re berda). Ji ber vê yekê Wood çû Los Angeles, ku aliyê diya wî lê bû. Piştî demsalekê ku di rêzefîlima Profiler de lîst çû rêzefîlmek din a televîzyonê Once and Again bi rola bi navê Jessie Sammler, dest bi lîstikvaniyê kir.
Warren G. Harding
Warren Gamaliel Harding (jdb. 2ê çiriya paşîn 1865 li nêzîkê Corsica, Morrow County, Ohio; m. 2ê tebaxê 1923 li San Francisco, Kalifornien) siyasetmedarekî amerîkî û 29em serokdewletê DYAyê bû. Li ser postê serokatiyê jiyana xwe jidest dide.
Dojeh
Dojeh an cehnem berevajiya bihuştê ye ku li gorî baweriyan.
Ehmed Dilzar
Jiyana wî
Ehmed Dilzar sala 1952an de hat berdan. Ji wê demê de bi rengekî veşartî li ser rêça komonîstiyê bû. Ji bo ku neyê girtin, zû bi zû cihê jiyana xwe diguherand. Ji Koye çû Hewlêrê û ji Hewlêrê derbasî Kerkûkê bû. Ji Kerkûkê jî derbasî Helebcê bû. Lê li wir hat girtin. Destpêkê, ew şandin girtîgeha
Pîza
Tişte ku li ser pîza e kivark banan filfila şirin u sor filfila tûj, zeytûn, ananas, canberî, mîdye, guhikê, sedefa deryayî masiyê ton îsot, bîber, hîçhar xes, xas, kahû, marol spariş, wesandin, qewîtî, veqetandin lazût, garisê misirî, genime şamî (genimok) bezelye, polke goştê hêta berazan, jambon sos, avdonk (a goşt, masî, sebze û hwd.) rûn, dohn, zeyt sîrke, xel, sihk. sîr pîvazok. gelek çuren goşti le hene merişk beraz çilek masi.
Saint-Avit-de-Soulège
Saint-Avit-de-Soulège, komuneke departementa Girondaya li herêma başûrê rojavayê Fransayê ye.
Meuselwitz
Meuselwitz, bajarekî navçeya (Landkreis) Altenburger Landê li herêma Turîngiyaya Almanyayê ye.
Derînsû
Derînsû gundekî ser bi navenda bajarê Heştrûd li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Qoşê, Stewr
Qoşê Menda gundekî girêdayî navçeya Stewrê   a girêdayî  Mêrdînê  ye. Li derdora wê gundê Melemûs, Binama, Bîrikê, Kopeklû he ne. Li gund girekî bilind ê axî ku dîrokî ye he ye. Debara gund li ser çandinî û xwedîkirina heywanan e. Li gund çemikek jî he ye.
Sêgiran, Stewr
Sêgira, anko Sêgiran, gundekî bi navçeya Stewra Mêrdînê ve girêdayî ye.
Saint-Avit-Saint-Nazaire
Saint-Avit-Saint-Nazaire, komuneke departementa Girondaya li herêma başûrê rojavayê Fransayê ye.
Wilayeta Diyarbekirê
Wilayeta Diyarbekirê wilayeteke Împeratoriya Osmanî bû ku di sala 1864an de hatiye sazkirin.
Dotmam (albûm)
'''Dotmam albûma Şivan Perwer e ku di sala 1985'an de hatiye belav kirin. Di albûmê de 10 stran cih digirin.'''
10 - Çi Tolaz û Serserî Hene
Damnab, Heştrûd
Damnab gundekî ser bi navenda bajarê Heştrûd li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Serçawe
Serçawe, gundekî gundistana Seraa navçeya Navendiya Seqizê ye. Navendiya Seqiz ser şaristana Seqizê ye.
Yêyla Mewlid
Yêyla Mewlid, gundekî navçe Cihanbeyliya ser bi Qonyayê ve ye. Ev gund yek ji gundên kurdên Anatoliyaya Navîn e.
Dünfus
Dünfus şaredariyeke navçeya (Landkreis) Cochem-Zellê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Bihuşt
Bihuşt, di dînên îbrahîmî de, beravajiya dojehê ye. Cinnet, cennet jî dibêjin lê ev ji zimanê erebî tê. Bihuşt bi kurdî ye.
Bihuşt li gorî misilmanan
Bihuşt, di îslamê de, ew cihê ku Xwedê ji bendeyên xwe yê qencîkar ra piştî mirinê û dîsarabûnê (vejiyan) û hesab wekî xelatê amadekiriye û ew ji tiştên neberçav in (xeyb) yenî riya nazkirina wê tenê Qur´ana pîroz û fermûdên peyxember in. Baweriya bi bihuştê beşek ji beşên bawerbûna bi roja axretê (roja xelatûcelatê) ya ku ew jî yek ji şeş sitûnên baweriyê ye di îslamê de. Musilman bibawer in bê bihuşt wargeha xweşiyê ye. Tu kêmanî tê de tune ye û qet kes tê de xemgîn nabe û mêjî nikare wê xweşiyê berçav bike. Îdî Xwedê Te´ala di fermûd (hedîs)a pîroz de gotiye: Min ji bendeyên xwe yên qencîkar re tişkî amade kiriye, tişkî ne çav dîtiye û ne jî guh bihîstiye û ne jî li ser dilê mirovan derbas bûye. Heger hûn bixwazin gotina Xwedayê cîhanê bixwînin.
Emê (albûm)
Girêdanên derva
Girêdana yt musicê
Evîn Çîçek
Parastvaniya mafê mirovan
Di sala 1988an de ewi hin welatparêzên din « Komela Mafê mirovan » beşa bajarê Sêrtê avadikin. Evîn Çîçeki hin kurmancên Sêêrtê dibin rêvebir. Çîçek sala 1990-1992an da dibe seroka vê komelê. Di sala 1990an da, rêxistina navneteweyî, Human Right Watch (HRW) (Komîteya Çavdêriyê Heqê Meriyan) Xeleta Parastina Mafên Mirovan dide wê.
Komi kuflet
1984 an dizevice. 1993an va bi zariyên xwa va dibe penaber, tenê dimîne. 1999an da bavê zariyên xwe berdide. Bi herdu lawên xwe re dimîne. Nezevicî ye.
Girê Spî
Girê Sipî an jî Til Ebyed, bajarekî kurdan e, ya li Rojavayê Kurdistanê. Ew li ser sînorê di navbera Sûrî û Tirkiyeyê de ye, li hemberî bajarê Kaniya Xezalan yê li aliyê Tirkiyê. Li Girê Sipî bi piranî kurd, hinekî jî ereb û ermenî dijîn.
Mendîlbeser
Mendîlbeser, gundekî gundistana Seraa navçeya Navendiya Seqizê ye. Navendiya Seqiz ser şaristana Seqizê ye.
Çemheskê
Çemheskê an jî çemê heskê li gundekî navçeya Elkê ye. Ji nêzî 50 (pêncî) malan pêk tê. Cîranê gundên Şekalwa û Bîşî ye. Gundî bi ajalvanî û cotyarî jiyana xwe derbas dikin. Akinciyên vî gundî girêdayî eşîrata jîrkiya ne.
Keryene
Rewşa xwendin û perwerdeyê
Ji 135 kes rûniştvanên Keryene, 78 kes dikarin bixwînin u binivsînin (42 mêr, 36 jin).
Qolîta
Qolîta, ango Qolîtan (bi tirkî: Sağlik), gundekî navçeya Cihanbeyliya ser bi Qonyayê ve ye. Ev gund yek ji gundên kurdên Anatoliyaya Navîn e.
Wîkîpediya îbranî
Wîkîpediya Îbranî (bi Îbranî: ויקיפדיה: האנציקלופדיה החופשית), malpera wîkîpediya ya bi zimanê Îbranî ye.
Kürten
Kürten şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rheinisch-Bergischer Kreis li Nordrhein-Westfalen, Almanyayê ye.