cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Baxçe
Baxçe, gundekî navçeya Kanîreşê ya ser bi Çewlîgê ye. Di qûntara çiyayê Qeralixê de ye. Malbata hunermenda navdar Eyşe Şan ji vî gundê bûne û dû re jê koç kirine û çûne.
Gundê Baxçe di nav gundên Kanîreşê de sêyemîn gundê mezin e. Ji rojavayê gund de çiyayê Qertel, ji bakurê gund de çiyayê Çavreşî, ji rojhelata gund çiyayê Çewlîkê û ji başurê wê de jî çiyayê Şerevdînê hene.
Gundên cîran
Bakurê wê de gundê Cevan, rojhilata wê de gundê Boran, rojavayê wê de gundê Gamêşan û ji başurê wê de jî gundê Qerebalçix hene.
Queens
Tiştên hêjayî dîtinê
Hên tiştên hêjayî dîtinê:
Xatûnabad
Xatûnabad, gundekî ser bi navenda bajarê Bostanabadê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Hewldana pêkanîna derbeya leşkerî li Tirkiyeyê 2016
Hewldana pêkanîna derbeya leşkerî li Tirkiyeyê, hewildaneke derbeya leşkerî li dijî hikûmeta tirkî ya Recep Tayyip Erdoğan bû ku di navbera rojên 15 û 16ê tîrmeha 2016an de li çend bajarên mezin ên Tirkiyeyê çêbûn, bi taybetî li Enqere û Stembolê.
Paşbingeh
Ji ber ku dewleta nûjen a Tirkiye di sala 1923'an de ava bû, Hêzên Çekdar ên Tirk (TSK) di salên —1960, 1971, û 1980'an de—sê caran bi derbeyên leşkerî li welat xistin û di sala 1997'an de bi rêya muxtiraya leşkerî mudaxeleyî kirin. Avakirina dîrokî ya leşkeriyê bin Mustafa Kemal Atatürk ve ji bo Dewleta Tirkiyeyê wek çavderên laîk hate dîmenkirin.
Bûyer
Di saet 00:02 dema herêmî (EEST) de, ev bi destê Reutersê de hate ragihandin ku leşkerên tirk di nava avahiyên ya kanala dewleta Tirk, di Saziya Radyo û Televizyonê (TRT) li Enqerê bûn. Di dema hewldana derbeyê de, leşkeran bi zorê daxuyaniya pêşkêşkarê nûçeyên a TRTê Tîjen Karaş da xwendin û got, "bi serweriya laîk û demokratîk yên qanûna ji aliyê hikûmeta niha jî lawaz hatiye dîtin" û Tirkiye niha ji aliyê "konseya aştiyê" ku dê "misogerkirina ewlekariya xelkê" ve hat birin. Di daxuyaniyê de hat xwendin ku di vê beşê de "Hêzên Çekdar ên Tirkiyeyê bi temamî li ser rêveberiya welêt girtin û ji bo aktîvkirina destûra bingehîn, maf û azadiyên mirovan, bi serweriya yasa û ewlekariyê giştî re derbe bû. […] Hemû lihevhatinên navneteweyî hê jî derbasdar in. Em hêvî dikin ku hemû têkiliyên me yên baş bi hemû welatan wê dewam bike". Plangerî, diyar kir ku ew "kirinên ji bo parastina sazûmana demokratîk û serweriya qanûnê kiribû, divê pêşanî bimîne". Di daxuyaniyê de herwiha îdîaya fermana desthilata demkî cengîyane kir ku destûra bingehîn a nû "di demekî kurt de" bên amadekirin. Kanala TRT ji hewayî ve hate binçavkirin.
Li dor saet 01:00 (EEST de, Erdoğan hevpeyvîneke ji FaceTimê bi CNN Türk re pêk anîna li ser alîgirên xwe kir ku li dijî berbendkirina-leşkerî derkevin kolanan û ti astengî guhdar nekin. Herwiha ferzkirinê de got: "Ti hêzeke li ser hêza gelê me heye tune ye". Ew çi dixwazin bila wî bikin, ji wan re meydanên giştî û balafirgeh vala û berfireh e".
Eren Derdiyok
Kurtejiyan
Eren Derdiyok di sala 1988an de wek zarokê penaberên kurd li bajarê Baselê, ji dayik bû. Dê û bavên wî kurdên elewî ne û wek xebatkar koçî Basel (Swîsre) kiribûn. Bajarê Baselê bi nasnameya xwe ya pirrçandî nas e û xwediyê jimara herî mezin a kurdên Swîsreyê ye.
Fleroviyûm
Fleroviyûm (, ji navê ) metalek û yek ji elementan e.
La Villeneuve-au-Châtelot
La Villeneuve-au-Châtelot, komuneke li departmena Aubeê ya herêma Grand Est e ku li bakur a navnedî ya Fransayê ye.
Zimanê sumerî
Kronolojî
Têgîna "Post-Sumerian" tê vê wateyê ku dema ku ziman ji hêla Babîliyan û Asûriyan ve ji holê rabûbû û tenê ji bo mebestên olî, hunerî û zanistî wekî zimanek lîturgîkî û klasîk hate parastin. Winda bûna zimanê sumerî bi awayekî kevneşopî heta dawiya Xanedaniya Sêyem a ye.
Kategorîkirin
Li gorî nêrîna giştî ya di cîhana zanistî de, Sumerî zimanek veqetandî ye ku têkiliya wî bi tu zimanê naskirî re tuneye, zimanekî îzolekirî ye. Tevî ku lêkolînên amator û profesyonel ji bo sazkirina têkiliyan bi malbatên zimanên cihêreng re hatine kirin, lê ev lêkolîn bi gelemperî hêj nehatine pejirandin.
Pergala nivîsandinê
Dema ku axêverên Sumeran li dor sala 1900ê berî zayînê winda bûn, zimanê wan ji aliyê Akadiyan ve berdewam bû. Bi kêmbûna axêverên zikmakî yên sûmerî re zimanê sûmerî berdewam kir û wekî zimanê navgînek vegotina edebî û çandî hate bikaranîn.
Baltimore
Baltimore bajarekê DYAyê ye û Parêzgeha Maryland cih digire. Bajarê herî mezin ya parêzgehê ye.
Dîrok
Sal 1729an de bajar hatiye ava kirin.
Haaretz
Haaretz (bi îbranî: הארץ‎, Haarets), rojnameyeke îsraelî ye ku di sala 1918an de dest bi weşanê kiriye. Wateya gotina haaretz tê "nîştiman". Weke rojnameya welatê Îsraelê ya herî kevn jî tê dîtin. Ku bi hefteyî bê, wergerendine wê bi îngilîzî jî li Amerîkayê derdikeve.
Baxlo
Baxlo, gundekî girêdayî navçeya Kanîreşê ya ser bi Çewlîgê ve ye. Di quntara zozanê Şerefdînê de ye, hemû gundî sunnî ne û kurmancî diaxivin. Di serhildana 25'an de gelek kes hatine dardakirin. Dîsa Şehîd Selhattîn Teymuroglu ku sala 1992'an de li gundekî Mûşê şehîd keti bû ji vî gundî ye.
Qarîciq
Qarîciq bajarokekî bi ser navenda Semsûra Adiyemanê ve ye.
Alaya keskesorê
Dîrok
Baker û 30 minêkar ji bo meşê du prototîpa mezin a alaya keskesorê bi desten xwe dirût û boyax kirin. 8 bendikên alayê hebûn û rengên wan ji hev cuda bûn û her reng aliyekê civaka hevzayendan temsil dikir. Sor jiyanê, tirincî başbûn û pêşketinê, zer tavê, kesk xwezayê, şîna nîl aheng û guncaniyê, binefşî manewiyatê, şînê vekirî hunerê û pembeya çirt zayendiyê temsîldikir.
Baker ji bo sala 1979an bê bikaranîn ji bona hilbirîna serî ser li Şîrketa Alayê ya Paramountê da. Ji ber ku şînê vekirî û pembeya çirt li piyasayê nedihat dîtin ji rengên alayê hat derxistin. Ev alaya nû ya ji şeş bendikan pêk dihat, ji San Franciscoyê bajarên din belav bû û di demekî kin de bû sembola bîrbûn û çeşîtdariya hevzayendan. Bi riya fermî ji aliyê Kongreya Çekerên Alayê ya Navnetewî ve hat naskirin. Di sala 1994an de li meşa 25. a Stonewallê alaya keskesorê ya 9 metre firehî û 1,9 kîlometre dirêjahî ji aliyê 10 hezar kes ve hat kişandin.
Dî Jêr
Dî Jêr, Gundê Jêr (bi tirkî: Aşağıköy) yek ji gundên bi ser Çirmika Meletiyê ve ye û li Bakurê Kurdistanê ye.
Dewleta Îslamî ya Iraq û Şamê
Rûxandinên DAIŞê
Edward Snowden (ku berê di CIA (îstîxbarata DYE) dişixwilî) dibêje ku DAIŞ bi destê îstîxbarata Îngilîz, Îsraêl û Amerîkayê ve hatiye çêkirin.
Şingal
Şingal, herêmek Kurdistanê ku navenda Kurdên Êzdî ya. Care pêşî DAIŞ di 19 tabaxê de bidest hêrîşê li şengalê Kurd û bi de hezaran Kurd bikuj kir û bi sed hezaran Kurdên Êzdî di encama wan hêrîşan de bûn koçber li cihanê û herêmên dîn ên kurdistanê. Care duyem, 19ê çiriya pêşîn a 2014an de cardin bidest hêrîşê li herêmên şengalê ên weke dahola, namze û hwd kir. Lê rastî berxwedana hêzên parastina Şingalê ên Kurd hat.
Villeneuve-au-Chemin
Villeneuve-au-Chemin, komuneke li departmena Aubeê ya herêma Grand Est e ku li bakur a navnedî ya Fransayê ye.
Tebeqlû
Tebeqlû, gundekî ser bi navenda bajarê Bostanabadê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Zanîngeha Çankayayê
Zanîngeha Çankayayê (navê fermî bi tirkî: Çankaya Üniversitesi, yê ku tê wateya Zanîngeha Çankayayê) zanîngeha weqife ya ku li bajarê Enqereê ye. Di sala 1997an de hat damezirandin.
Mala Ciwan û Çandê a Mêrdinê
Mîsyona Mala Ciwan û Çandê a Mêrdinê:
Qiz qele xoy
Qiz qele xoy  gundekî girêdayê ser bi  beşa navenda bajara xoy li Azerbaycana Rojava ya îranê ye.
Gemrûkê
Gemrûkê, gundekî girêdayî Efrîna başûr rojavayê Kurdistanê ye.
Some Sofla, Meraxa
Some Sofla gundekî ser bi navenda bajarê Meraxa li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Damblainville
Damblainville, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Grayan-et-l'Hôpital
Grayan-et-l'Hôpital, komuneke li departmenta Girondaya Fransayê ye.
Kazem Al-Saher
Kazem Al-Saher (12ê îlonê, 1957 -), stranbêj û bestekarê iraqî ye ku hem neteweyên Kanadî û hem jî yên Qatarî heye, [6] Kazem Cebar Îbrahîm al-Saher al-Samerayî [7] [8] [9] al-Musli ye. Tê zanîn ku wî heya nuha, ji xeynî çend stranên ku wî çêkerên din bikar aniye, hemî stranên xwe bi xwe çêkirine. Gelek sernavên wî hene, ya herî girîng "Balyozê Strana Iraqî" û "Qeyserê Strana Erebî" ye, ku ji hêla helbestvanê nemir yê Sûrî Nizar Qabbani ve hate xelat kirin.
Ew ji hêla îngilîzîstan, Fransa, Italya, Amerîka, Kanada, Malezya, Cezayîr, Fas, Misir, Tûnis û dilsoziya ji gelê xwe yê îraqî ve hate birûmet kirin.
Wî Oscar ji bo strana Erebî û navê Balyozê Strana Iraqî di 1996 de ji Bexdadê stend.
Wekî ku ji hêla Qral Huseyîn ve hatî emir kirin, wî Medaliya Xwerûyê hate xelat kirin, û Qralîçeya Nûr di sala 2000/2001 de medalya da wî.
Kazem di kategoriya Rojhilata Navîn, Afrîkaya Bakur û Iranranê de Xelata Muzîka Cîhanê, û di 2004-an de xelata guhdarvanan stend.
Prosselsheim
Prosselsheim şaredariyeke navçeya (Landkreis) Würzburg li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Tazekend, Mêhran
Tazekend, Mêhran, gundekî ser bi navenda bajarê Bostanabadê li Azerbaycana Rojhilat a Îranê ye.
Seîd Gabarî
Seîd Gabarî (jdb. 13 nîsan 1956 - m. 4 gulan 2020), tembûrvan û hunermendekî kurd e ku di 13ê nîsana 1956an de li gundê Xirbê Kejê yê bi ser bajarê Hesîçeyê yê Rojavayê Kurdistanê ve hatiye dinyayê.
Keça deryayê
Efsaneya Keça deryayî
Kesên ku keçên deryayî dîtine wan wek mirovên bê-axaftin û bi porê kesk, reş, qehweyî yan jê zer tînin ziman. Bedena wan ji nîvî de masî ye û bi gelemperî wan wek jînewerên ku di okyanûsan de û hinek caran jî di çeman de avjeniyê dikin, binav dikin.
Di serdema nûjen de di hinek stranên kurdî de helbestên di derbarê keça deryayî de hatiye gotin. Di strana stranbêja kurd Rêzan Şîrvan de, strana wê ya bi navê siwarê evînê de helbest a ku di derbarê keça deryayî de hatiye nivîsandin ev e: Lê yarê! Qezî dirêj, çev xezalê Tu deryajînek di nava behra Wanê de, li ser rûyê erdê tu nikarî bijî, tu yê bimirî Ez jî berfek im li serê sîpanê xelatê, dixwazim bêm cem te Edî ku nagihêjim erdê, ez dihelim û namînim Erê yarê, dil bi zarê
Komňa
Komňa (bixwîne weke:komna) navê beldeyeke li navçeya Uherské Hradiště ye ku dikeve herêma Zlín a Çekyayê. Nifûsa wê 578 kes e û 28 km dûrî Uherské Hradiště ye. Cara pêşî di berhemên nivîskî de, di 1261'an de qala wê hatiye kirin.
Ferrières-Saint-Hilaire
Ferrières-Saint-Hilaire, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Foligno
Foligno, bajarekî komûn a Îtalyayê û yek ji bajarên herêma Umbriyayê ye.
Ferhad Pîrbal
Ferhad Pîrbal, nivîskar, helbestvan û lêkolînerekî kurd e. Ew di sala 1961ê de li Hewlêrê hatiye ser dinyayê.
Maregîska şanikdar
Belavbûna erdnîgarî
Binefamîleya maregîska şanikdar li parzemînên Cîhana kevn têne dîtin, ku ji rojhilata Ewropayê destpêdike û bi aliya Asyayê ta Japon, Taywan, Indoniziya, dirûvgirava Hindê, Nepal û Srî Lankayê diqede. Lê li parzemînên Amerîkayan, belavbûna vê binefamîleya ji başûrê Kanadayê destpêdike, ku bi aliya başûrî ta Amerîkaya navîn û başûta Amerîkaya Başûr diqede.
Reuters
Reuters mezintirîn ajansa nûçeyan a navneteweyî ye û navenda wê li Londonê ye. Pirranî bi nûçeyên aborî re bilîdibe. Bingeha wê ji aliyê Paul Julius Reuterê Alman ve di sala 1850'î de li bajarê Aachen hatiye avêtin. Navenda xwe di sala 1851'î de biriye Londonê.
Samîlenda
Welatê Samîlenda (yan jî Laponya) tucare nebûye dewletek serbixwe û di navbera herçar dewletên Norwêc, Swêd, Fînlenda û Rûsya hatiye parvekirin. Gelê samî gelekî kevnarê ê herêma bakurê Skandînavê ye. Li demên berê mirov bi awayekî ne rind digotê lapî an jî laponyayî. Li herçar dewletan gelê sámî weke kêmnetewe dijî.
Yan'an
Yan'an, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Shaanxiyê de cih digire.
Mittelreidenbach
Mittelreidenbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Birkenfeldê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Korytná
Korytná (bixwîne weke:korytna) navê beldeyeke li navçeya Uherské Hradiště ye ku dikeve herêma Zlín a Çekyayê. Nifûsa wê 994 kes e û 22 km dûrî Uherské Hradiště ye. Cara pêşî di berhemên nivîskî de, di 1331'an de qala wê hatiye kirin.
Lezbiyenî
Dîrok
Metnên herî kevnên ku qala têkiliyên li navbera jinan dikin li serdema Yewnana kevnare hatiye berhemandin. Sappho ku li girava Lesbos jiyaye, di helbestên xwe de bi aşkere qala zayendî û evîndariya ber bi jinan kiriye. Aliyê din hin çavkaniyên kevnare anîne ziman ku Sappho bi mêran re jî ketiye têkiliya evînê. Bi ser de Maximusa Tyreyî îdîa kiriye ku evînên Sapphoyê ya bi keçikên dibîstanê re ava kiriye, li asta platonik mane. Zanyariya modern texmîn dike ku nêzîkahî li navbera hetîwbaziya Yewnana kevnare û têkiliyên Sappho û xwendekarên wê hene û bandora pedagojî li ser van her du têkiliyê hene.
Ewropa
Etienne de Fougères di pirtûka xwe de ya bi navê "Livre des manières" (nêzîkî 1170) henekên xwe bi lezbiyenan re kiriye û wan şibhandiye mirîşkên ku xwe wekî dîkan dihesibin. Vê nêrîna nivîskar nêrîna serdema xwe dide der ku wê demê him derdorên laîkan û him jî oldaran bawerî dikirin ku jin heta nebin mêr nikarin zayendiyek baş tecrübe bikin.
Polîtîkayên giştî
Doktrînên ola Cihûtî her çiqas tevgerên mêrên hevzayend bişermînin jî pir hindik qala tevgerên lezbîyenan dikin. Lê qanûnên dewleta Îsraelê ya modern ku piraniya gelheyên wê laîk in, berpêbûniyeke wek li ser hevzayendan zorkerî nesepandin pêşan dide. Her çiqas li Îsraelê zewaca hevzayendan neyê pejirandin jî zewaca hevzayendan a li welatên din dipejirîne. Aliyê din zarê kesên hevzayend dibe ku ji aliyê partnera wê/wî kesê/î re bê ewladkirin. Li Tel-Avîvê her sal meşa rûmetê tê lidarxistin.
Natacha Atlas
Di malbata wê de kokên misirî, filistînî û îngilîzî hene û ew bi xwe hemû cîhanê geriyaye, lewra cihên wek Bruksel, Yûnanistan, Misir û Îngilîstanê jê re bûne war. Tecrûbeyên wê yên digel çandên cuda bandorek erênî da muzîka wê. Ji bilî projeyên wê yên solo ew solîsta koma Transglobal Underground e. Wekî din, wê bi hunermendên wek Sinead O'Connor, Juno Reactor, Jean Michel Jarre, Nitin Sawhney, Peter Maffay, Peter Gabriel, Nigel Kennedy, Mick Karn, Sarah Brightman, Indigo Girls, Jah Wobble, Jaz Coleman, Yasmin Levy û Franco Battiato re hevkariyên hunerî kiriye.
Dirêjan
Ji ber ku ev gund di dema osmaniyan de di lîsteya "gundên dijmin" de bû, li wan gelek zilm hatibû kirin. Bi damezrandina dewletê ve jî heman pêkutî berdewam kir. Wekî heqaret dewleta tirkî navê gund kir Budalausağı, "gundê bêhişan". Gundî ji eşîra kurd a dirêjan in. Di salên 70'î de dewletê navê gund kir Isıklı. Aborî pirranî li ser xwedîkirina ajalan e. Pirraniya gundiyan ji gund barkirin. Dewleta tirkî dixwaze kurd birevin û axa wê bidin kirkên koçber.
Mela Mehemed Elîyê Hunî
Mela Mehmed Elî 1930 de Hun de ameyo dinya. Lacê Mela Husênî yo. Nufûs de nameyê ey M. Ali Öztürk o. Hun, yew nehîyeya Pali ya. Dewleta Tirkiya nameyê aye bedilnayo, kerdo “Bayhan”. Hun, Pali ra teqrîben 50 kîlometre dûrî de miyanê Dara Hênî û Pali de, verê royê Muradî de yew nehîye ya. Xeta tirêne ke Xarpêt ra şina hetanî Tûx (Tatwan), uca ra viyarena.
Maregîska şevê
Maregîska şevê (Causinae), binefamîleyek e marên jehrî ji famîleya margîskan e, ku bes li bineçola Afrîka yê dijî.
Şayîs
Ev maregîska ne pir dirêj e ku bêtirî 1 m mezin nabe li piraniya cinsên wê.
Guillac, Gironde
Guillac, Gironda, komuneke li departmenta Girondaya Fransayê ye.
Berazê erdê
Berazê erdê (Orycteropus afer), cureyekî guhandarên bidiranên borî ku mûrîxwer e û xweciyê Afrîkayê ye.
Wohlen, Aargau
Wohlen, bajarekî Swîsreyê ye û yek ji bajarên kantona Aargau ya herêma Bremgartenê ye.
ITAR-TASS
Navenda wê li Moskowê ye û di sala 1904an de bingeha wê hatiye avêtin. Ji sala 1992an ve bi navê ITAR-TASS karê xwe dimeşîne.
Yverdon-les-Bains
Gelhe
Li gorî daneyên salan hejmara gelheya bajêr wiha ye:
Abdullah Kiran
Abdullah Kiran di sala 1965an de li Diyarbekirê (li gundê Duderya yê bajarokê Pasûrê) hat dinyayê. Dibistana seretayî û navîn li Farqînê (1973-81), lîse (1981-84) li Licê xwend. Di sala 1986an de dest bi xwendina zanîngehê kir, li Zanîngeha Stembolê beşa felsefe, zimannasî û têkiliyên navneteweyî xwend û di sala 2000î de, bi teza xwe ya bi navê "Li Rojhilata Navîn Av" doktoraya xwe temam kir. Di salên 2004-2005an de li Zanîngeha Beykentê, di salên 2006-2009an de li Zanîngeha Amerîkî ya Kîprosê, di havîna 2013an de li Zanîngeha Bîlgiyê ders dane. Havîna 2011an, li Amerîka, li Zanîngeha Georgetownê wek akademîsyenê mêvan lêkolîn kiriye. Bi nasnavên wek Felat Dilgeş, Alan Merwanî û hin nasnavên din, bi kurdî pirtûk, gotar û wergerên wî çap bûne; di gelek kovar û rojnameyên cihê de nivîsên wî derketine. Di sala 2002an de, di derxistina kovara edebî Gulistanê de roleke bingehî leyîstiye û wek gerînendeyê giştî yê kovarê xebitiye. Ji sala 2010an vir ve, li Zanîngeha Alparslanê ya Mûşê, di beşên kurdî û siyasetnasiyê de dersê dide û serokê beşa têkiliyên navneteweyî ye. Ew bi zimanên kurdî, tirkî, farisî, îngilîzî; piçekê erebî û grekî dizane.
Rêkan (eşîr)
Eşîra Rêkan,Rêdkan navê eşîreke kurdan e li Başûrê Kurdistanê.
Pradinas
Pradinas, komuneke departementa Avairona li başûrê Fransayê ye.
Villiers-le-Bois
Villiers-le-Bois, komuneke li departmena Aubeê ya herêma Grand Est e ku li bakur a navnedî ya Fransayê ye.
Zofingen
Zofingen, bajarekî Swîsreyê ye û yek ji bajarên kantona Aargau ya herêma Zofingenê ye.
Tilêlan
Tilêlan, an jî Tilêla, gundekî ser navçeya Hezexa Şirnexê ye. Gund ji aliyê dewleta tirk ve hatiye şewitandin[Rewşa gund di sala 2015an de çawan e?].
Rodyûm
Rodyûm metalek û elementek e.
Gay Liberation Front
Pêşketina GLF ya li New Yorkê
Piştî salekî ya damezrandinê li nav GLFê di her yekşemê de civînên giştiyê hat lidarxistin ku li her carê 70-80 kes tevlî civînê dibûn. 19 komên çalakiyê, 12 komên bîrewerkirinê, 3 komunên jiyan û koma xebatên radîkal avakiribûn. Ji xêndî vana li her çarşemê mêran û her yekşemê berî cîvîna giştî jinan civîn lidardixist. Jê cihê GLF rojnameya Come Out! û komuna GLF ya li 17th Streetê kovarekî bi navê Gay Flames derdixistin.
Sarûce, Meraxa
Sarûce gundekî ser bi navenda bajarê Meraxa li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Ziniq
Ziniq gundekî ser bi navenda bajarê Meraxa li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Mozanî
Mozanî, gundekî girêdayî navçeya Kanîreşê ya ser bi Çewlîgê ve ye.
Asmara
Asmara (bi tîgrînî: ኣስመራ, Asmera; erebî: أسمرة, Asmara) paytexta Erîtreayê ye. Di sala 2017an de nifûsa bajêr 804.000 kes bû.
Pezmijoka deqder
Pezmijoka deqder, pezmijoka pitkpitkî an Varanus varius, cureyek e pezmijokan ji famîleya pezmijokan ku li Awistraliya têne dîtin.
Geliya Kevn
45 km ji navçeyê dûr dikeve. Aboriya wê li ser çandinî, mozhinguvî û xwedîkirina ajalan e. Hinguvê gund navdar e.
Yêngce, Meraxa
Yêngce gundekî ser bi navenda bajarê Meraxa li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Mahmut Alinak
Mahmut Alinak (jdb. 1952 li Dîgor/Qers) nîvîskar, parêzer û siyasetmedarekî kurd e.
Xirbak
Xirbak, gundekî girêdayî navçeya Şirnexê Hezexê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye şewitandin.
Mizgevtog
Mizgevtog, gundekî girêdayî navçeya Şirnexê Hezexê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye şewitandin.
Lidya
Lidya (bi Asûrî: Luddu,, ; ) welatek û herêmekê dîroki di dewera Anatoliya bû, niha dikeve ser parizgehên Îzmîr û Manisa li Tirkiyeyê. Paytextê wê, bajarê Sardîsê bû.
Lidya beri zayine 2000'de li rojavaye Anatoliya da ava bû. Zimanê Lidya zimaneki hind-ewropa bu. Paytexta Lidya Sardîs bu û di sala 687 ji aliyê şahê Lidya  (716-678 ) hate avakirin. Di sala 546 de Persan dawi li dewlata Lidya anîn. Lidî yekem millete, ku pere peyda û danûstendin pê kirin.
Veitshöchheim
Veitshöchheim şaredariyeke navçeya (Landkreis) Würzburg li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Senonches
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Bedirxan Sindî
Berhem
Ev pirtûkên jêrî gehandîne çapê:
Joachim Jungius
Joachim Jungius (jdb. 22ê îlonê 1587 li Lübeck; m. 23ê îlonê 1657 li Hamburg)  fizîknas, matematîknas û fîlozofekî alman bû.
Virey-sous-Bar
Virey-sous-Bar, komuneke li departmena Aubeê ya herêma Grand Est e ku li bakur a navnedî ya Fransayê ye.
Eskerê Boyîk
Jiyan
Piştî tamkirina dibistanên gundê xwe û gundê cînar Elegezê ew sala 1961ê înstîtûta Malhebûna Gundîtiyê ya bajarê Yêrevanê da tê qebûlbûn û sala 1966an bi qîmetên here bilind dawiyê li wê tîne. Demekê li înstîtûteke zanyaryê-lêkolînê ya Yêrêvanê da wek pêşekzanê sereke dixebite, paşê Instîtûta zanyaryê ya Aboriya Malhebûna Gundîtiyê da dikeve Aspîrantûrayê (xwendina standina dereca doktoriyê).
Quldûman, Dêrika Hemko
Quldûmam (bi erebî navê wê kirine an-Najaf), gundekî ser Dêrika Hemko ya Hesîçeyê ye.
Eskerê Boyîk
Jiyan
Kuliyê nazik Kuliyê berfê Nerm dibarin Têne erdê.
Usa qerqaş, Usa amin, Mîna têlê Porê dya min.
Gelek helbestvanên kurd xwe di warê sêwirandina helbest, poêziya welatevîntiyê û miletevîntiyê da cêribandine. Eva tiştekî metelmayînê nine, gava em qedera gelê xwe ya dîrokî ya pir giran, ya tirajîk digrin ber hesab, ber çavan. Lê bi bawariya min helbesteke vê babetê ya here baş, ya here bi hunura helbestvanîêye bilind, ya naveroka xwe va gorî vê qedera gelê me Eskerê Boyîk raberî xwendevana kirîye:
Weke kifş dibe, li ber rewşa milete girane tirajîk helbestvanê dilnazik, diltenik, welatevîn ji kerba, ji qehra, ji îaca dilê xweyî kulî birîn rengan zêdetir, bêtir tîr û tarî dike, ku her bi tenê boyî we yekê bala me bikşîne ser kêmanî û şaşiyên nava civaka me kurdan da çêbûyî, ku em wana zûtirekê ji navê rakin. A bi vê fikirê hinek gotinên helbestvan yên tel û tûj, ku me kurdan re dibêje tê bêjî tên “xwerinê”, “daqurtandinê” û bi hesabê dewî- “fikirînê”. Poyêziya Eskerê Boyîk ya welatevîntiyê xurte him bi jimara helbestan û him jî nemaze bi hunera wan ya helbestvantiyê. Em êdî wê yekê nabêjin, ku ew bi hişkî, bi tûndî dijî zor û zulma dagerkirên Kurdistanê radiweste, ya ku rojên me da berdewam dike. Awa tenê sernivîsên çend helbestên wî bi babeta welatevîntiyê-miletevîntiyê: “Heta kengê ?”, “ Ballad derheqa tifaqê da”, “Keser”, “Dilo bihare”, “Kurdistan” “Cimeta xwe re”, ”Rêkviyêm ser şihîdên Helebçê”, “Ewra bare xwe dagirtîye” û gelek gelekê din. Lê evîndariya wîye weletvaniyê xweşbînî ye. Ew bi şerdarya gelê xwe yê azadariyê da baware, bi hîvî û gumane ku gelê wîyî mêrxas wê serkeve û ji zulma dagerkiran rizgar be:
Sebeb çi bû, ku Eskerê Boyîk berê xwe da zanînên dîrok, civaknasî û ola kurdên êzdî? Belkî ji êzdiyatiya wî bû, ku ew bi xwe jî ji kurdên êzdî bû? Helbet, ev yek jî hebû, lê ew ne meniya bingehîn û ya tek-tenê bû. Sebebê bingehîn ew bûyê, ku dagerkirên Kurdistanê (civakî û olî), dijminên gelê kurd bi dewr û zemana ji bo desthilatdariya xwe Kurdistanê da biparêzin, xurtkin cudatiya olê bi kar anîne, dutîretî kirine navbera kurdên êzdî û musulman, ew rakirne rûyê hev, li hev kirine dijmin, li hev dane qirkirinê. Heger em bi awayekî dine jî vê fikirê eyan bikin, dikarin bêjin, ku eynî dagerkiran, eynî dijminan ola misilmantiyê, ku piraniya gelê kurd dabûn qebûlkirinê dijî menfet, berjewandiyên gelê me bi kar anîne, ku hetanî îro jî ew siyaset berdewam e. A, ji ber vê yekê jî bilî, ku lêkolîna ola êzdîtiyê ji aliyê zanyariyê da pêwûst bûye, ew her usa jî têma, babetekî aktûêl bûye ji bona lêkolînaran û di nav wan da bona yekî weke Eskerê Boyîkî miletevîn.
Şorbeguh
Berkeliya şorbeguhê
Bo ava şorbeyê;
Eskerê Boyîk
Jiyan
Derheqa wê dutîretiyê ji aliyê zemîn da ya here nû, here dewî, ku ew jî bi xwe li Ermenistanê bû şede, di lêkolîna xwe “ Êzîdiyatî, Mîrzikê Zaza, Fermanên Reş” da wa dinivîse: “Her kes bi evden bê pişt û bê tifaq dilîzin… Birek kurdên êzdî ketin tora partiyake ermeniya ya desthilatdar ya nijadperest, gotin: “Em kurd nînin. Êzdî kurd nînin”. Hinek ji bo berjewendiyên şexsî u qezenckirina navên erzan ketin li nav wê lîstila qirêj, hinek jî bi dilê sax gihîştin wan… Pak bû xelkê bi alîkariya rewşembîrên wure kurd ( li vê tangê rasttir dibû Esker zelaltir bigota: “ Rewşenbîrên kurdên êzdî” ber ku yên kurdên musulman wî zemanî da li Ermenistanê êdî ne mabûn.- W.E.) zû tê derxistin, ku li bin wê lîstikê da çi nêta xirab, veşartî heye û ji sedî pênc jî li pey wan “êzdiyan” neçûn “. ( rûp. 6). Piştî wê Eskerê Boyîk eyînî pirtûkê da li ser pêwîstî, aktûêliya bicîanîna lêkolînên zaniyarî yên dîrok û ola kurdên êzdî radiweste û wa dinivîse: “ Heger lêkolînên wisa hebûna ( yên ku me hêja besa wan kir-W.E.), gel rastiya dîroka xwe bizanbûya, serwext bûya çima, çawa ew buyer pêk hatin (bûyarên birakujiyê navbera kurdên musulman û yên êzdî da- W. E.) dijwar êzdîkî helalî bi sidqê qenc hebûya, ku pey wê koma “êzdiyên” sexte û miletçiyên ermenî biçûna û qewimiyeta xwe, koka xwe, kurdîtiya xwe înkarkirina…” ( rûp.7). Pêwîste em li vê tangê wê rastiyê kifş bikin, ku Eskerê Boyîk wek rewşenbîrekî kurdî welatperwer, miletparêz cêrgên ronakbirên kurd yên pêşin da dimeşiya, singe xwe kuta bû nîze, rimên xêrnexwez, nezan û menfetçiyan bona parastina yekîtî û navê miletê kurd.
Eskerê Boyîk hinek lêkolînên dine yên ser civaka kurdên êzdî û wisa jî romana xwe: “Xezeva Xwedê ” da ku bi dû cildan (2004 û 2008) hatîye weşandin, ser zor û zulma rêjîmên dagirkerên Kurdistanê, cihana misilmaniyê û navê da, sed mixabin, ya beşeke rêvabirên kurdên musulm an himberî êzdiyan disekine. Eskerê Boyîk di vê pirsê da cuda dibe ji hinek nivîskaran, ew wê zor û zulmê bi çavên kurdîtiyê mêze dike û tiradêjiya kurdên êzdî wek ya temamîy kurdan dihesibîne. Ewa helwesta here rast e, heger em wê yekî bigrin ber hesêb, ku ne ku kurdên misilman wek beşeke gelê kurd ya here mezin, here giran zor û zulm li êzdiyên hindikaya gel kirine, lê rêjîmên dewletên dagerkir, bi tebyetî ya Tirkiya Osmaniyê û xulamokên wan kurdên misilman jî nav da hebûn bi şikilê axa û began.
Mala Êzdiyan ya bajarê Oldênbûrgê, ku niha bûye navendeke rewşenbîriyê, kurdzaniyê-êzdîzaniyê, keda Esker di wê yekê da pir e. Bi berpirsyarî, însatîv û tevbûna wî salê da bi dehan sênînar, konferans û çalakiyên civakî-zanyarî biçûk û mezin têne biçanînê, malpera wan ya “Dengê Êzdiyan” bûye malpereke kurda, bi taybyetî ya Kurdên êzdî ya here eyan, weşena “Dengê Êzdiyan” bi deha pirtûk daye weşandin.
Şorbemaş
Çêkirin
Şorbeya we êdî dikare were ser destexaneyê (sifre).
Hecerê Xerbî
Hecerê Xerbî, gundekî girêdayî Efrîna başûr rojavayê Kurdistanê ye.
Pruines
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Yogvirg
Yogvirg gundekî ser bi navenda bajarê Meraxa li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Remzî Nafî
Berî Operasyonê
Remzî Nafî di sala 1942an de bi demeke kin piştî hatina xwe ya Enqereyê, bi çend endamên yekîneya îstîxbarata leşkerî ya Almanyaya Nazî, Abwehr re, ku ji taktîk, sîxûr û rahênerên leşkerî yên binavûdeng û xwedî ezmûn pêk dihat, re têkilî danî. Wan li qehwexaneyekê bi Remzî Nafî re civiyan û li ser îhtimala çêkirina planeke mîna nexşerêyekê ji bo yekbûna kurdan di berdêla serhildanên kurdan de li dijî îngilîzên dagîrkirina bîrên petrolê yên Kerkûkê gotûbêj kirin. Plana bi navê "Operasyona Şewitandina Rojhilat" ji du planên heyî û yên nû pêk dihat, yek li Iraqê û ya din jî li Îranê. Plana li Iraqê ji berê de ji aliyê Adolf Hitler ve hatibû amadekirin û bi kesane hatibû pejirandin; Navê wê “Operasyona Mammut” e, ku behsa Şêx Mehmûd Barzencî dike. Plan ew bû ku Gottfried Müller û endamên kontra-îstîxbaratên Naziyan li Kurdistanê derkevin û eşîrên ku bi Şêx Mehmûdê Berzencî ve girêdayî ne, li dijî Îngilîzan serî hildin. Armanceke din a vê planê ew e ku eger mimkun be, Şêx Berzencî yê ku ji ber serhildana xwe ya li dijî Îngilîzan ketibû zindanê, rizgar bike. Ev serhildan, eger serketî be, dê li gorî îşgaleke Almanî ya tevayî ya li ser Hindistan û Filistînê, bi armanca derxistina Îngîlîzan, bi alîkariya malzemeyên û çekan ku ji aliyê Kurdan ve hatiye fînansekirin û bi piştgiriya hewayî ya Luftwaffe KG 200, be.
Kurdistan (rojname)
Rojnameya Kurdistan û destpêka rojnamegeriya kurdî
Miqdad Midhet Bedirxan di sergotara yekem a rojnameya Kurdistanê de li ser rewşa aborî û civakî ya gelê kurd jî radiweste.
Viviers-sur-Artaut
Viviers-sur-Artaut, komuneke li departmena Aubeê ya herêma Grand Est e ku li bakur a navnedî ya Fransayê ye.
Çemê Kexteyê
Çemê Kexteyê an jî çemê Gendereyê li ber çiyayê Nemrûdê, li parêzgeha Adiyemanê (Bakurê Kurdistanê) ye.
Til Eren
Til Aran an jî Til Eren peyva "til, tel" di zimanê semîtîk de tê wateya gir. Girekî gelek mezin û qadeke arkeolojîk e. Ji ber derbirîna erebî bûye Til E'ran, bajarokekî kurdan li başûrê rojhilatê Helebê ye. Bi devera Sifêreyê ve girêdayî ye. Li derdoré 35.000 mirov lê dijîn. 24 km dûrî Helebê ye. Aboriya vî bajarokî li ser cotkarî, baxçevanî û bazirganiye ye.
Qerebalçix
Qerebalçix, gundekî girêdayî navçeya Kanîreşê ya ser bi Çewlîgê ve ye.
Hamit Ulaş
Amed Serdoz, (1976 li Farqîna Amedê, 21ê hezîranê 2010, li Kelkita Gümüşhaneyê, Tirkiye) şervan û têkoşerekî kurd bû.
Berken Bereh
Heta niha helbest û nivîsarên wî di gelek kovar û rojnameyên kurdî mîna (Tîrêj, Nûdem, Jiyana Rewşen, Hîwa, Azadiya Welat, Tîroj û yên internetî û hwd.) de belav bûne. Di sala 1999an de bi navê "Kulîna Kulîlkan" kovareke internetî amade kir. Çar hejmar derket. Ev yekemîn kovara internetî li Bakur bû. Pirtûkek helbestan bi navê "Êş" Di sala 2001ê de, herweha yek bi navê "Şagirtên Evînê" di 2003yan de bi rêya Weşanên Sî li Stembolê û "Pandomîm" 2006 li Amedê Weşanen Belkî û "Şîna Helbestê" 2008 weşanên Doz çap bûn.
Stacy Silver
Kariyera pornoyê
Wê di çil sernavan de derhêner bû.
Kronolojiya dîroka Kurdistanê
Ew Gotar Kronolojiyê Kurdistanê ye.
Heste
Di demên kevn de kevirê heste li hevûdu dihate xistin û plîska (çîka) ku derdihat bi qirşokên ziravane dihate pêxistn. Paşê hin metalên din û pola jî hat bikaranîn û ristekên hesteyê yên curbecur derketin.
Casimê Celîl
Di nav helbestên Casimê Celîl de welathizî û enternasyonalîzmê cîhikî fireh girtiye. Di sala 1954an de pirtuka Casimê Celîl ya pêşîn bi navên Elegez li Erîvanê hat çapkirinê. Pey vê pirtukê ra di sala 1960în de Casimê Celîl pirtukeke bi navê "Roja min" nivîsî. Di vê pirtukê de nivîskar nîşan dide ku, gelên Sovyet, wusa jî pareke kurdên li Yekîtiya Sovyeta berên çawa paşî Şoreşa Çiriya Pêşîn hatine gîhîştine van rojên dilşa, bextewar û azad.
Mehmet Boncuk
Mehmet Boncuk di sala 1974'a li gundê Mişecerkê ku girêdayî Pîrsûsa Rihayê ye hatiye dinê. Di malbateke xwedî çar bira û çar xwîşk mezin bûye. Xwendina xwe ya pêşin û navîn li Pîrsûsê, ya bilind jî li Zanîngeha Anadoluyê di beşa Civaknasiyê kir. Dema xwendina xwe di hin rojnameyên herêmî de dest bi nivîsê kir. Di sala 1998'a bi derxistina rojnameya Fıratta Yaşamê Jiyana li Feratê li Dîlokê bi cîh bû. Xebata xwe ya di Fıratta Yaşamê de heta sala 2002'a berdewam kir. Niha di rojnameya Sabahê de xebeta xwe ya rojnamegeriyê berdewam dike.
For The Gambia Our Homeland
For The Gambia Our Homeland sirûda neteweyî ya Gambiyayê ye. Ji hêla Virginia Julia Howe ve hatiye nivîsandin û ji hêla Jeremy Frederic Howe ê jî sirûd hate çêkirin. Piştî îlankirina serxwebûnê 1965ê çêkirina ala û sirûdê kete pêşbaziyê û paşê hatiye qebûl kirin.
Çavkanî
Wîkîpediya Îngilîzî
Moşe Barazanî
Barzan navê herêmek e bo gelek malbatan bûye paşnav
Malbata wî ji herêma Barzan a başûrê Kurdistanê ye, lewra jî paşnava wan Barzanî ye. Herêmên Kurdistanê herwiha bûne paşnavên malbatan jî. Barzan him bûye paşnavê kurdên misilman, him jî yên cihû û xrîstiyan. Di vir de divê mirov jibîr neke, Barzan navê herêmek e. Di nava malbata Mele Mistefa Barzanî û Moşe Barazanî de ti xizmatî (lêzîmtî, eqrebatî) nîne. Ji ber ku tev jî li Barzanê jiyane, ev paşnav girtine.
Xişok (gund)
Xişok, gundekî girêdayî navçeya Kanîreşê ya ser bi Çewlîgê ve ye.
United Press International
UPI (United Press International), yek ji ajansên nûçeyan ên DYAyê û di qada navneteweyî de xebatê dike.
Sedî
Sedî navbera salên 600 heta salên 615 qemerî hatîye dinyayê. Texelusa (navê wî di helbesta da)sedî ku ji nave etabek mizeferedîn sedî kurê ebubekir kurê sedê zengî hatîye girtin. Di ciwanîya xwe da çû ye xwendîngeha nizamî ya bexda yê û wira li Iraqê ders xwendî ye. Xwendîna wî li bara edeb û fiqh u hikmetê da bûye. Piştî wê çûye Şam û merakêş û hebeşê û hicazê bo seyranê û piştî wê vegerîye şirazê li Îranê li welatê xwe. dest bi nvîsandina berhemên xwe kirî ye. Wî di sala 655 qemerî de berhema xwe ya yekem bi navê sedîname an jî bûstan name nivîsîye. piştî wê di sala 656 de berhema xwe ya duem nivîsîye binavê gulistan. Ji xeynî wana sedî berhemên din ji nivisî ne weke xezelîyat, qesayîd, ribaîyat, ku hemî wana navê awayek ji helbesta e. Sedî navbera sala 690 ta 694 lî şirazê çû ye ber dilovanî ya xwedê.
Nûçeyên derewîn
Gelek stratejiyên ji bo şerkirina nûçeyên derewîn niha bi aktîvî têne lêkolîn, ji bo cûrbecûr nûçeyên derewîn. Siyasetmedarên li hin welatên otokratîk û demokratîk bi şêwazên cihêreng daxwaza xwerêveberiya bi bandor û bi qanûnî ya medyaya civakî û motorên lêgerînê yên înternetê dikin.
Paywêran
Paywêran navê gundekî Qereyaziyê ye.
Süleyman Demirel
Di nava AP (Partiya dadmendiyê) de dest bi jiyana polîtîk dike. Siyaseteka pragmatîst û rojane dimeşîne. Her gava leşker dest didin ser desthilatiyê vedikişiya û leşker diparast. Dema leşker xwe sistdikirin, dîsa derdikete qada polîtîkayê. Demirel bi dirêj axavtina xwe dihate nasîn û tişta ku îro didot sibeyê lê xwedî dernediket. Ji ber wê di komediya (mîzaha) Tirkiyê de cihekê wî yê girîng heye.
Demirel di pirsgirêka Kurdistanê de herdem piştgiriya leşker û rastgîr û nîjadperestan dikir. Xwedî desthilatdariyeke serbixwe nebû. Gelek caran serokwezîrtî kiriye. Di jiyana xwe de 6 carî parlamentariya Isparta kiriye. Herwekî 6 carî ji desthilatiyê ji aliyê leşkeran ve hatiye daxistin, 7 carî desthilatî avakiriye.
Piding
Piding şaredariyeke navçeya (Landkreis) Berchtesgadener Land li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Zewaca hevzayendan li Belçîkayê
Îstatîstîk
Li gorî Bultena Fermî ya Belçîkayê di navbera hezîrana 2003an û nîsana 2004an de nêzîkî 300 cotên hevzayend zewicîn (di 2003an de 245, di 2004an de 55). Ji cotên hevzayendan ku zewicîn 3 parên wan mêr ên din jî jin bû. Di 22ya tîrmehê ya 2005an de hikûmeta Belçîkayê weşand ku ji pejirandina qanûnê ve 2.442 cotên hevzayend mehrkiribûn.
Irgûn
Fermandarî
Ji vê rêxistinê gelek komikên nû derdikevin. Sala 1952yê nameyeke bombeyî dişînên bo serokê Almanyayê Konrad Adenauer, lê nameyê polîs vedikin û di teqînê de polîsekî alman jiyana xwe ji dest dide.
Rieupeyroux
Rieupeyroux, komuneke departementa Avairona li başûrê Fransayê ye.
Rignac, Aveyron
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
David Hume
Fîlozofî
Wî teoriyên empîrstên ko, digotin agahiyên mirov ji hesan pêk tê, wî hîn pêşxistin.
Biraşka sêvaxînê
Çêkirin
Hûn dikarin bi kêfa xwe terbiyeya wê amade bikin. Herwiha hûn dikarin tîkeyên goşt an zebzeyeke din jî li ser şîşê rêz bikin lê di orjînalê de goşt nîne.
Rasyonalîzm
Epîstemolojîyê (lêkolîna zanînê) Rasyonalîzmê li felsefe derve di beşên zanyariyên din jî hat nerîtandin.
Kitêbeke Hisabî
Klasîkên kurdî
Klasîkên kurdî
Di vê bendê de emê bê awerteyî qala hemî şahir û edîbên kurdmanc bikin yên ko bi kurdmancî nivîsandine. Heye ko, hinekê wan bi tenê şahirê dîwanê ne û ne klasîk in. Bila misenifê klasîkan bi wan mijûl bibe û klasîkan ji neklasîkan bibijêre; û heqê herkesî li gora hêjabûna wî bidiyê.
Tirliyê çavzer
Şayes
Bilindahiya wî 40 cm, graniya wî jî ji 300 gram heyta 500 gramî dibîne. Firehiya bazikên wî bi hawê vekirî di derdora 80cm yî de ye.
Kerxa tivilmanî
Kerxên tivilmanî ew pergalên elektronîkî ne ko li şûna îşareta analog îşareta tivilman bikardiînin. Elektronîka tivilmanî yek ji mişetirîn nûnerên Cebra Bûlî û binaxe a hemî kerxên tivilmanî yên kompiyoteran, telefonên gerok e.
Komkujiya Qerqeliyê 1943
Îsmet Înonû, ku li got hin gotina ku dihat gotin ku ew biaslê xwe kurd jî bûya, li herêmê, ji bo ku bi wê derizandinê xwestibû ku derkeve li pêş weke mirovekî demokrat. Lê wê derizandinê jê, piştî ku hatibû kirin jî, piştre, tişta ku dewletê armanc dikir û xwestibû jî, bidest ne xistibû. Dewletê, komkujiya Qerqeliyê, ji bo çavtirsandinê pêkhanîbû. Ji ber vê yekê jî, piştî darizandinê re, ji bo ku bandûra ku wê di xwest ku bidest bixe, ji bo ku bi darizandinê re ji holê nerabê, navê Mistefa Muxlalî, da qişlaya artêşa tirk ya sêyem. Peykerê wî jî, li wir da çikandin. Bi wê navdayinê û peyker danînê re xwest ku wê armanca xwe ya ku ji bo wê ew komkuji pêkhanî bû, li gorî wê were li cih. Hertimî, ku kurdên wir li wî peykerî meyîzendin û navê qişlayê bihîstin, ew tirs bikeve dilê wan de û êdî zêde gavên xwe neavêjin.
Hevêrkan
Omerka:
(Dorika ne Hevêrkan e)
Bûtika:
Mezinên wan mala Hesê Berekêt in. Gundên Batêlê, Serêkanî, Memolan, Evdika û Eleqemş dikevinê.
Sûserek
Sûserek an jî Sewserek, gundekî ser bajarê Melediyê ye.
Qerehiyûk, Semsûr
Qerehiyûk, ango Girê Reş gundekî bi ser navenda Semsûra Adiyemanê ve ye.
Terminiers
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Peykervan
Peykervan û an jî peykerkar, ji yên ku peykeran bi qûsandinê re çêdikin re tê gotin. Peykervan, bi qûsandin û qawartinê peykeran çêdikin. Ew, ku bixwezin peykerê çi çê bikin, wê li gor xoslet û teybetmendiyên wî tişt û an jî jîndîyî, Kevir bi qawêrên. Peykervan, çêkeriyên ku bi têgihiştinê re li ser xoslet û teybetmendiyan re şekil û awa didina kevir û an jî text. Bi qawartin û qaşartinê re, li gor xoslet û teybetmendiyê ku di serê xwe de bicihkirina û an jî li berçav dibînin çêdikin.
Peyk (teknolojî)
Peyik an jî satelît, alavek e ku ji esmên weşanê dike.
Mil
Mil, ango Thou (kurtkirina ji bo Thousands on an Inch) yekeyakê dirêjahîyayê  Angloamerîkanî ye. 1 mil (Thou) = 1000 (inch) = 0,0254 mm.
Michelle Trachtenberg
Jiyana berî û perwerde
Trachtenberg li New York City ji dayik bû, wek keça ciwan di nav du keçên  Lana, rêvebereke bankê, û Michael Trachtenberg, endezyarekî fiber-optîkê, koçberên cihûyî ji Rusya û Almanya, bi rêzdarî. Trachtenberg oldar gihîştandî bû, û bapîrên û dapîrên   wê li Îsraêlê rûniştî bûn. Ew ligel xwişka xwe mezin, Irene jiyana xwe li Sheepshead Bay, Brooklyn derbas kir, li wir beşdarî dibistana navîn a Akademiya Huner û Zanistên Bay. Ew piştre li Sherman Oaks, Kalîforniya, çû Dibistana Bilind Notre Dame. Ew dikare zimanê rûsî ji pir baş bipeyve.
Dongxing, Guangxi
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2011an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 130.000 kesî
Felsefeya îslamê
Tesewif
Çendî ku Hemedanî yek ji mitesewifên şair û wehdet el-wicûd parêz bû jî lê piştî wî, hê di dema Îbn Erebî de û bêhtir jî piştî wî serdema mitesewifên şair dest pê kiriye ku şairên mîna Ettar (m. 1229), Îbn Farid (m. 1235) û Celaledînê Îranî/Rûmî (m. 1273) û yên din dest pê kirine di şi´rên xwe de babetên xwedayî û mistika rehmanî honane.
Indila
Jînenîgarî
Indila di hevpeyvînekê de bi rojnameya fransî Le Parisien re, diyar kir ku navê "Indila" navê navîn e û anî ziman ku bi eslê hindî ye.
Ji sala 2007an vir ve ew bi hilberîner û stranbêjê Pascal Boniani Koeu, an DJ Skalp re zewicî ye.
Sê Bira
Koma Sê Bira. yek ji komên pir kesî yên sitranbêj in.
Amt Krakow am See
Amt Krakow am See şaredariyeke kolektîv (Amt) a navçeya (Landkreis) Rostock li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Gog
Gogên lîstikê
Çêkerê naskirî ên gogan:
Diyarbekir (parêzgeh)
Dewlemendiyên bin erdê
Hesin (asin), qirşûn, çînko, manganez, asbest, sifir, barît, fosfat, malzemên ji bo tuxla û kiremîdan, rijiya kevir û van salên dawiyê jî bi taybetî li hêla Farqîn û Bismilê damarên petrolê jî hatine dîtin, lê ev hîn nehatine bikaranîn.
Şorik, Gimgim
Dîrok
Lêkolîneke zanistî li ser bingeh û dîroka gund nehatiye kirin. Tirkan ev nav wergerandine ser tirkî û kirine Tuzlu (ango şor).
Erdnîgarî
Gundên nêzîk Stûkuran, Mûskan, Şeman in. 22 km ji Gimgim, 82 km ji serbajarê parêzgehê Mûşê dûr dikeve.
Aborî
Ji ber şer aboriya gund xirab bû. Xelkê gund mecbûr man herin bajarên mezin ên Tirkiyeyê yan Ewropa, bixebitin. Ajalvanî, çandinî tê kirin.
Elfan, Stewr
Gundê Elfanê jî weke gelek gundên Kurdistanê ku ji aliyê dewleta tirk ve hat şewitandin. Berî ku Elfan bibê bajarok muxtarê Elfanê yê dawî Şêxmûs Oral bû.
Fatimok
Fatimok an fatfatok an jî qumrî balindeyekî bedew mîna kotran e lê biçûktir e. Bi qasî kotran kedî nîne lê dikare kedî jî be.
Thimert-Gâtelles
Thimert-Gâtelles, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Çaroymaq (navçe)
Çaroymaq yek ji navçeyên parêzgeha Azerbaycana Rojhilat ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Çaroymaq e.
Zotika mirov
Zotik an jî anûs di anatomî de ew qulika dervayî ji rektum (ji latînî hatiye, ango rast). Zotik beşeke navende di qûnê mirov de û beşa dawî ji sîstema givêrdarê (hezmê) de ku mayînên laşê wek gû (feces bi Înglîzî) ji têne avêtin ku ji bi Înglîzî defaction tê gotin, û ev jî erkeke bingeh û gelek pêwîste ji erkên (fanksiyonên) zûtik û qûn di laşê mirov de. Zotik roleke di zayenditî de dilîze di kirdarê anal seks ango kirdarê zayendî bi riya qûn yan qûnetî (lotî) ku li pir civaktiyên wek civaktiyên misilmana gune ye û dijî olê Îslamê ye. Bi riya zûtik çend înfeksiyonan peyda dibe wek şêrpençîr (cancer). Bo tendirustiya zûtik û qûn pakî (paqijî) divê bi av û sabûn pey destavê û di serşûştinê ne bi pelê tuwelêtê ku baş paqij nake.
Kurdish Human Rights Project
Kurdish Human Rights Project (KHRP) projeya mafên mirovan ya kurd ye. Navenda saziyê li Londonê ye.
La Roque-Sainte-Marguerite
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Adnan Menderes
Menderes wekî kes, xwedî nêrînên demokratîk û lîberal bû. Miroveke nûjen û oldar bû. Lê carekê artêşê wî ji çav derxistibû. Di cûntaya leşkerî ya 27ê gulanê 1960 de tê girtin û darizandin. Bi tevî Hasan Polatkan û Fatin Rüştü Zorlu di 17ê îlonê 1961î de li girava İmralı tên xeniqandin.
Gujan-Mestras
Gujan-Mestras, komuneke li departmenta Girondaya Fransayê ye.
Xirbemêzin
Xirbemêzin, gundekî girêdayî navçeya Mêrdînê Şemrexê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye şewitandin.
Zimanê kornî
Zimanê kornî an jî zimanê kernevekî (bi kornî: ' an ') zimanekî keltî ye ku ji nêz ve bi walesî û bretonî re têkildar e, ku heya dawiya sedsala 18an li Cornwall dihat axaftin û di sedsala 20an de ji nû ve zindî bû. Navê zimanê Kernowek an Kernewek (britann. Kornobika), wekî navê welat, ji niştecîhên kevnar ên kevnar ên Cornwall, Cornovii, hatiye.
Thiron-Gardais
Thiron-Gardais, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
La Rouquette
La Rouquette, komuneke departementa Avairona li başûrê Fransayê ye.
Zlín (herêm)
Li gorî serjimara 2005an bajarok û gundên li herêma Zlínê ku nifûsa wan bêhtirî pênc hezar kesî bûn li jêr in:
Eflehî
Eflehî, gundekî bi ser navçeya Zaxoyê ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Thivars
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
1954
Mirin
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
Behdînan
Erdnîgariya Herêmê
Herweku tête zanîn Kurdistan bi giştî ya dewlemende di warê çavkaniyên avê da. Herwesa çendîn rîbarên navdar jî li vê deverê hene weku rûbarên: Dîcle, Hîzil, Ro-Şîn, Zêyê Mezin, Xabûr, Nihnik, Xazir, Sîrwanê Mezin û gelek rîbarên dî.
Kargêrî û parêzgeha Badînan
Daniştiyên vê deverê di navbera 3.000.000 ta 4.500.000 in. Li parêzgeha Dihokê bi tinê nêzîkî 1500.000 kesan dijîn. Ji wana 600.000 li malbendê (merkezê) parêzgehê dijîn, yan mirov dişêt bêje 26,19% ji daniştiyên parêzgehê li bajêrê Dihokê bi xwe dijîn. Dihok dikeve navenda devera Badînan. Dihok nêzîkî 75 kîlometran ji Kurdistana bakûr dur e.
Mêjo
Dîrok dîdevana çerxê 20 ye û karesatên devera Badînan. Badînan li salên 80 yan ketibû ber şepolên kêmyabaran û enfalan. Bi 1000an mirovên bê goneh bibun qorbaniyên van karesatên enfalan yên hovane. Bi 100an mirov bune qorbaniyên kîmyabaranan û bi 1000an gund hatine wêrankirin.
Heris (navçe)
Heris yek ji navçeyên parêzgeha Azerbaycana Rojhilat ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Heris e.
1956
Mirin
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
1957
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Jidayikbûn
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)
Mirin
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
Thiville
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Mixat
1. Mixat gundekî girêdayî navçeya Mêrdînê Şemrexê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye şewitandin.
Teyare (tax)
Teyare wateya wê a bi Kurdî Balefir. Teyare Taxeke Agiriyê ya kevn e. Teyyare (Kazim Karabekir mah) (di dema serhildanên Agirî (1926-1932) de balefirên tirka vê derê rabûne ji ber wê gel gotiye Teyyare).
1958
Mirin
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
Cîgerkebaba Amedê
Cîgerkebaba Amedê, biraşka cîgerê, kebaba kezebê ya Amedê navê cîgerkebabeke kurdî ye. Di pêjgeha kurdî de gelek cîgerkebab hene. Ji cîgerê re herwiha kezeb jî tê gotin. Li parêzeghên Riha û Dîlokê vê biraşkê di taştêyê de dixwin. Li herêmên din jî ev kebab tê pijandin lê li Amedê deng daye, wekî xwarineke Amedê tê zanîn.
1960
Mirin
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
Sommerhausen
Sommerhausen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Würzburg li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Elsas
Dîrok
Ji pê ew ji destên Romayê de der ket re ew keta bin destên alemannan. Frankan di sala 496an de ew dera dagir kirin û dawiya serweriya alemannan dan. Di wê demê de Elsas ji hêla almanan de wek ali-saz (Şûna biyanî) dihat nav kirin.
Diyasporaya kurdan
Diyaspora û kurd
Kurdên ku hatina goç kirin li herêmên tirkan, bo ku ew werina asîmle kirin, ew hatina goç kirin li wan herêman. Bi vê armancê, dewletê, gelek kurd dan goç kirin li wan hereman. Lê bi wê re jî, li welatên ewropî û hwd jî, bi tavahî, tê taxmîn kirin ku ne bin 3 milyonan re na. Kurdên ku ne dikarîn werina welatên ewropa, goçî welatên kafkasya û Rusya kirin.
Sedemên diyasporaya kurdan
Ku mirov bahse sedema dîyaspora kurdan bike, divê ku mirov weke sedema pêşî û ya sereka sedema şerê dewletên weke Îran, Tirkiye, Îraq û Sûrî ê bi kurdan re bêne ser ziman. Ji ber ku ji welatên Ewropî ên weke Almanya, Fransa, Brîtanya û Emerika û hwd, piştgirîyeka mazin ji wî şerê bikurdan ên welatên weke Tirkiya, Îran, Îraq û Sûrî re hebû, êdî ew şer jî bi deh salan domiya. Kurdan, zêde bo sedemên aborî, welatên xwe ne berdana. Ji ber ku civate kurdan civateka kevneşopî û bi nirxên xwe girêdayî bû, zêde ji bo wan sedeman goç ne kirin. Ji sadî 90´î sedemên diyasporaya kurdan, ew şweê ku ji destpêka sadsalê destpê kirîya û ta dawîya sadsalê domîya ya û piştre di sadsale 21´ê de jî hê jî ku didimê, ew a ku sedema sereke ya diyasporaya kurdan.
Mele Mehmûdê Bazîdî
Mele Mehmûdê Bazîdî (jdb. 1797 Bazîd - m. 1863 Erzîrom) Kurdnas û nivîskarê kurd e ku damezrînerê paxşana kurdî ye. Bazîdî di sedsala 19an de Mem û Zîn a Ehmedê Xanî bi şeklê pexşanî nivîsiye ku berhema wî yêkemîn çîroka nûjen tê hesibandin. Herwiha Mele Mehmûdê Bazîdî di nav nivîskarên kurdan de piraliya xwe ve balê dikişîne.
Bazîdî yekem pexşannûs û çîroknûsê kurd, yekem wergêrê kurd, yekem civaknasê kurd, yekem dîroknasê kurd ku berhema xwe bi kurdî nivîsîye bû.
Muxabere
Buroyên saloxgeriyê yên Sûriyê
Bi destdanîna malbata Esad li ser desthilatdariyê ve bingeha saziyên sîxuriyê jî hatine avêtin.
Sê beşên bingehîn ên Muxabereya Sûriyê
Beşa Buroya Saloxgeriya Siyasî pirranî ji bo kurdan û muxalifên rejîmê hatiye damezrandin. Heya îro bi deh hezaran kesên dijber bi destên vê beşê hatine girtin. Gelek rêxistinên mafên mirovî di wêbaweriyê de ne ku Muxabere êşkenceyê dike, mirovan dikuje, seqet dihêle yan ji holê radike. Dîsa ew di wê baweriyê de ne ku Muxabere bi rêxistinên terorîst ên navneteweyî yên wekî Elqaîde, Hizb at-Tahrir, ITC û hwd re di têkiliyan de ye.
Mele Mehmûdê Bazîdî
Salên Pêşîn û Navîn, 1797-1848
Li Bazîdê dest bi xwendina medreseyê kiriye. Ji xeynî Qur'anê, hin behremên wek Mewlûda Melayê Batê, Nehc-ul Enam a Mele Xelîlê Sêrtî û Nûbihara biçûkan a Ehmedê Xanî xwendiye. Di xurtaniya xwe de çûye Tewrêzê û li wir di nav gencîneya edebiyata serdest ya farisî û erebî de xwendina xwe diqedîne. Li gel vê welatê xwe ji ber ku zimanê dewleta Osmanî ye fêrî tirkî jî dibe. Ango Mela Mehmûd ji bilî zimanê xwe kurdiya kurmancî; erebî, farisî û tirkî dizanibû. Piştî ku perwerdeya xwe qedandiye li welatê xwe Bazîdê heya sala 1854an li ser rêça Ehmedê Xanî li medreseya xwe dersdayîna xwe domandiye.