cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hisamedînê Çelebî
Jînenîgar
Piştî mirina Selahedînê Zerkûb, xelîfeyê yekê yê Mewlanayî, ew bû xelîfe. lê piştî mirina wî li sala 683ê mişextî beranberî 1286ê piştî zayînê, di navbera mirîdên Mewlanayî da lihevnehatinek peyda bû. Ji ber ko hindek ji mirîdên wî dixwast ko pis anko kurê Mewlanayî, Siltan Weled li şûna Mewlanayî bûba şêxê terîqetê. Lê Siltan Weledî bi xwe got ko Hisamedîn ji wî hejîtir bû. Bi vî awayî tenê piştî mirina Hisamedînî Siltan Weled bû şêxê terîqetê. Hisamedîn li Qonyeyê mir û li wî bajarî jî hat veşartin.
Cîns
Cîns, şalê kot navê cure şalek e. Ji cawê amerkan (denim) tê dirûtin. Ji ber ku berê ji cawê amerkan, tenê ev pantolon hatiye Kurdistanê, kurd ji qumaşê wê re jî jeans an kot dibêjin. Bandora zimanê romî (tirkî) jî bûye. Ango him ji vê qumaşê re cîns tê gotin, him jî cilûbergên ji wê tên çêkirin. Cawê amerkan bestirek ji pembûyê ye, rengê wê şîn e. Qumaşeke çorsane (sade) ye.
Bingeha navê wê
Eskerên amerîkayê di Şerê Cîhanî yê Duyem de dibin Ewropayê, li wir jî belav dibe. Aktorên fîlmê James Dean û Marlon Brando jî di belavbûna vê şalê de bandora xwe dikin. Li Komara Demokratîk a Almanyayê li dibistan û mercên fermîtî de xwekirina wê tê qedexekirin. Yekemîn car sala 1948'ê li Ewropayê hilberîna wê tê kirin.
Talulah Riley
Talulah Jane Riley-Milburn yan jî navê ku pê tê zanîn Talulah Riley (Hertfordshire, Brîtanya) lîstikvanekî brîtanî ye. Riley, di filmên wek Pride & Prejudice, St Trinian's, Boat That Rocked, St Trinian's 2: The Legend of Fritton's Gold, û fîlma Inception de rol wergirtiye. Talulah Riley, rola xwe ya di rêzefîlmê televizyonan de rêzefîlma western a honaka zanistî ya Westworld a televîzyona HBO yê de lîstiye.
Kariyera wê
Di sala 2015'an de li Mojave li gel Oskar Îshaq, Garrett Hedlund û Louise Bourgoin re di fîlman de rol wergirt. Di heman demê de di fîlmê The Bad Education Movie de jî dilîst. Bi derhêneriya filma xwe ya yekemîn a fîlma bi navê Scottish Mussel çêkir. Sala din bi rola rêzefîlma HBO westworld û fîlma Driving in Troubled Waters de derkete pêşbirkê.
Îslampena Abadî Nû
Îslampena Abadî Nû gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Hamm (Sieg) (Verbandsgemeinde)
Hamm (Sieg) şaredariyeke kolektîv (Verbandsgemeinde) a navçeya (Landkreis) Altenkirchenê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Mantova
Gelhe
Di navbera sedsalên 19e û 20an de grafîka geşiya niştecihên bajêr wiha ye:
Misirnasî
Lêkolînerên ewil
Lêkolînerên herî pêşîn ên Misrê kevnar Misiriyên kevn bi xwe bûn. Bi îlhama xewna ku wî dîtibû, Thutmoseyê çarem kolandina Sfenksa mezin a Gizayê bi rê ve bir û ravekirina xewnê li ser Stûna Xewnê nivîsand.Kêmtirî du sedsal şûnda, mîrza  Khaemweset, kurê çaremîn  yê Ramses II, dê ji bo berçavkirin û nûkirina avahiyên dîrokî, gor û perestgehan, tevî pîramîdan, binavûdeng bû paşê wekî yekem misirnas hate hesibandin.
Nagold
Nagold bajarokekî navçeya Calwê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Gultepe, Bismil
Debara gund li ser xwedîkirina heywanan,çandinî û masîvaniyê ye.
Selahedînê Eyûbî
Jiyan
Ji pê van bûyeran re Selahedîn bo ku Xaşxaşiyan li ortê rake di tebaxê 1176a de qerargahê wan Kelayê Masyafê dorpêç dike. Lê bo ku Reşîdeddîn bi kuştinê malbatê wî Selahedîn tehdît dike, Selahedîn dorpêçê radike. Gorî riwayetê Xeşxaşiyan jî Reşîdedîn Sînan di şavê tarî de heta çadirê Selahedîn tê û bi xetekê nîşekê ber dide û şunda vedigere, Selahedîn xetê dibîne û li ser xetê "Tu yî di destên me de yî" dixûne û li ser vê ve dorpêçê ra dike.
Selahadîn di 18 pûşberê 1183a de pê sal nîveka ku es-Salih dimire re bi torenê dikeve bajarê Helabê û Suriyê bi temamî dixe nav destên xwe.Pê vê re Selahedîn şunda vedigere Misrê û ji bo îmara welatê xwe dixebite. Lê tu car Filistîn ji bîra wî dernakeve û dilê wî de tim dest xwe xistina bajarê Qûdisê miqades û pîroz hebû. Carekî din berê xwe dide Filistînê û Berûdê digre. Cara yekemîn deverên ser Mûsilê, Sîncar û Diyarbekrê bi welatê xwe va girêdide. Digihîje Enteb û Halebê. Sala 1185an da cara duduya êrişî Mûsilê dike. Piraniya Mezopotamyayê û Kurdistanê dike bin hukumdariya xwe. Nav hukumdarê misilman da dibe xwedî ciyê herî bilind. Lê dilê wî da daxwazek wiyê girîng dimîne, ew jî girtina hemû axa Filistînê ye.
Siltan Selahedîn li Filistînê
Ser girtina Qudusê Imperatorê Alman, keyê îngilîz û yê Fransayê bi kîn û nefretek mezin ordiyek mezin amade dikin û berê wî didin Filistînê. Artêşa wan wexta ku êrişî Filistînê dike, ne Xelîfe ne jî siltanek misilman ji bo alîkariya Siltan Selahadîn tu tiştek nakin.
Avsîra nîska
Avsîra nîska cureyekî avsîrê ye, navê xwarineke ji pêjgeha kurd e. Bi taybetî li bajarê Agirî û hêrema Serhedê tê xwarin.
Tell Kurdu
Tell Kurdu  ango Tilkurdû yan jî Girê Kurdû şûnwarine dema kalkolîtîk a kevn û navîn (5-6 hezar salî berî zayînê) in ku roja îro dikevin ser deşta Amuqê, li Rihaniyê (Reyhanlı), li parêzgeha Xetayê (Tirkiye). Li gorî hin serçaviyan dibe ku niştecihên şûnwarên dîrokî yên Tell Kurdu bi kurd û îbraniyên îroyîn ve girêdayî bin. Bi tirkî, navê Tell Kurdu, Kürttevekkeli e.
Etîmolojî
Bi îbranî  em dibêjin "tel / תל" ji bo "girên biçûk, evrazî, yan nişîvî". Weke "Tel Avîv". Bi erabî dibêjin tall, tell, till.
Estavayer-le-Lac
Estavayer-le-Lac, bajarekî Swîsreyê ye û yek ji bajarên kantona Fribourga li herêma Broyeyê ye.
Îbn Cezerî
Pirtûkên wî
Îbn el-Cezerî li ser dîrok û qiraet, îcmayê nêzikî 90 pirtûk nivisandiye ji wana çen hev ev in;
Astara, Îran
Astara bajarekî li bakurê Îranê li ser sînorê Azerbaycanê ye û li ser çemê Astara ye.
L'Argentière-la-Bessée
L'Argentière-la-Bessée, komuneke li departmena Hautes-Alpes a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Hestiyepeykerê mirov
Hestiyê sîngê
Di laşê mirovên pêgehiştî de hestiyê sîngê hestiyek dirêj û pan e, li ser dîwarê pêşî ya qefesa sîngê de di navbera parsûyan de cih digire. Li gel parsûyan, dil û pişikan diparêze. Hestiyê sîngê ji sê hestiyên bi hev re zeliqî pêk tê û dişibe xencerek. Hestiyê beşa jorîn hestiyê herî fire ye, dişibe destika xencerê û wekî manubriyum (manubrium) tê navkirin.
Parsû
Parsû hestiyên dirêj, kevaneyî û pan in Parsû li aliyê paşîya qefesa sîngê, ji herdu aliyên birrbirreyên sîngê ber bi pêşiyê, heta hestiyê sîngê dirêj dibin. Parsû kelêna singê (singekelên) ava dike. Hemû mirov, mêr û jin xwediyê 12 cot parsûyan e. Hemû cotên parsûyan li aliyê piştê, rasterast bi birrbirreyên sîngê ve girêdayî ne.
Îbn Seîd
Îbn Saîd, Îbn Saîd el-Mexrîbî, carna wek Îbn Saîd el-Endulusî tê naskirin. Koleksiyonerê Emewiyên Endulusê ê dîrok û erdnîgariyê ye.
Muharrem İnce
İnce wek namzedê serokomariya yê CHPê di hilbijartinên serokomariya Tirkiyê yên sala 2018an de ji sedî 30ê dengan bidest xist û bi rêjeya ji sedî 53ê li pişt serokomarê Tirkiyê yê tûra yekem Recep Tayyip Erdoğan di rêza duyem de bi cih girt.
Altenkirchen
Altenkirchen tê çend maneyan:
Ajansa Nûçeyan a Dîcle
Dîrok
Ajansa Nûçeyan a Dîcleyê di 4ê nîsana 2002an de, bi dirûşma "Ji rastiya tu demê tawîz nayê dayîn" dest bi xebata xwe ya rojnamegeriyê kir.
Kargeran
Kargeran, gundekî ser bi navenda bajarê Xoda Aferîn li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Malzarok
Anatomiya malzarokê
Bi gelemperî qebareya malzaroka mêya neducanî bi qasî kulmek guvaştî ye. Dirêjiya malzarokê bi qasî 7.5 cm, firehiya wê 5 cm e, stûriya dîwarê wê 2.5 cm e. Giraniya malzarokê bi qasî 40-50 gram e. Malzarok ji sê beşên sereke pêk tê; biniya malzarokê, laş û stûyê malzarokê
Biniya malzarokê (bi latînî: fundus)
Beşa ko li aliyê jorê devê cogên hêkê dimîne wekî binîya malzarokê tê navkirin. Ev beş bi şêweyê qubeyî ye.
Stûyê malzarokê (bi latînî: cervix)
Li aliyê jêr de malzarok teng dibe û ber bi nav zêyê dirêj dibe, beşa teng wekî stûyê malzarokê tê navkirin. Stûyê malzarokê pêkhateyek lûleyî ye, di beşa herî jêrê malzarokê de cih digire, malzarokê bi zêyê ve girê dide. Beşa nêzikê malzarokê wekî devê navî tê navkirin. Beşa nêzîkê zêyê jî wekî devê derve tê navkirin. Coga stûyê malzarokê di navbera devê navî û devê derve de cih digire. Stûyê malzarokê lince made der dide.
Camboulazet
Camboulazet, komuneke departementa Aveyrona li başûrê Fransayê ye.
Rexneya wêjeyî
Rexneya wêjeyî navê xebat, nirxandin û şirovekirina wêjeyê ye. Rexneya wêjeyî ya modern bi gelemperî ji aliyê teoriya wêjeyê ve tê salix dan ku gotûbêja felsefî ya method û armancên teoriya wêjeyê ye. Her çi qas ev herdu çalakî têkildariyeke nêz li bal hevdu hebin jî, rexnegirê wêjeyê her gav ne teorisyen in û heta niha jî hertim teorisyen nebûne.
Dîroka Bakurê Kurdistanê
Hewlên Mustafa Kemal
Mustafa Kemal Atatürk 3yê kanûna pêşîn a 1920ê li gel Bolşevîkan Peymana Gumruyê destnîşan kir. Bi vê peymanê Qers, Erdêxan û Artvin bûn milkê tirkan. Her wiha tehdîda ermenan bi vê peymanê ji holê rabû. Li gel Îtalyayê jî peymanek li sala 1921ê destnîşan kir ku di encamê de Îtalya ji Rojavayê Anatolyayê derket. Her wiha li gel Fransayê jî 20ê çiriya pêşîn a 1921êde Peymana Enqereyê destnîşan kir ku sinorê Suriye û yê Tirkiyeyê aşkera bû. Her wiha sinorek kişandin di navbera Rojavayê Kurdistanê û Bakurê Kurdistanê de. Ev peymana li gel Fransayê tê wê wateyê ku Fransa dê dest ji Peymana Sevrê vekêşe û hêviyên Kurdistana Serbixwe dê pûç bibin. 11 çiriya paşîn a 1922yê jî şerê li gel İngilîzan sekinî. İngilîz mecbûr man ku li gel Hikûmeta Enqereyê pêk bihên. Şerê Rizgariya Tirkiyeyê gihişt armanca xwe û sinorên Tirkiyeya modern kifş kirin. Êdî rê li ber van hêzan vebû ku biçin Lozanê.
Konferansa Aştiyê ya Parîsê(18-21 kanûna paşîn 1920)
Ji bilî van navendên hêzên dîplomatîk û artêşî di konferansê de Îranê jî hewl dida ku hinek parçeyên Kurdistanê û Qefqasya bixe bin kontrola xwe. Îranê diparast ku li Kurdistanê gelekê misliman, nijad û zimanê wan jî fars dije. Diparast ku ev memleket di navbera Osmaniyan û Farsan de hatiye parve kirin. Lord Curzon jî di vê derbarê de wiha dibêje;
Konferansa San Remoyê(18-26 nîsan 1920)
Konferansa San Remoyê, gelek li ser mijara kurdan sekinî. Her çend gelek biryarên têkildarî kurdan wergirtibin jî, gelek rexne li civaka kurd jî hatiye kirin. Lord Curzon digot ku şexsiyetek tine di nav kurdan de ku rêberiya kurdan bike, her wisa digot her kurd tenê berpirsiyaretiya eşîra xwe dike
Di konferansê de têkildarî kurdan hindek biryar hatin wergirtin;
Çolê Erebistanê
Çolê Erebistanê an jî Çolê Rojhilatê beşekî çalakiyên çolên li Saharayê ya li rojhilatê Çemê Nîlê ye, ku di navbera Deryaya Sorê de ye. Ev ji bakurê Misrê û li başûrê Erîtreayê lihevnekirine û jî birîtî ye parçeyên Sûdan û Etiyopyayê pêk tê.
Dîroka Bakurê Kurdistanê
Peymana Enqereyê(1926)
Bi vê peymanê parçebûna Kurdistanê temam bû. Êdî li her parçeyê Kurdistanê siyaseteke cûda tê meşandin. Lê bersiva hemû kurdan eynî ye; Serhildan
Bêdengiya siyasî (1938-1959)
Li ser hişyarbûna gelê bakur Dr. Şivan wiha dibêje;
Avabûna Civîngehên Çandî yên Şoreşgerên Rojhilat(1969)
Civîngehên Çandî yên Şoreşgerên Rojhilat di tebaxa sala 1969ê de di bin sîwana Partiya Komûnîst ya Tirkiyeyê de avabû. Di wexteke kin de jimara endaman gihişte 20 hezar kesan
Parçebûna PDKê û avabûna KUKê (1974)
Bi tirkî wek “Kürdistan Ulusal Kurtuluşçuları” dihatin nas kirin.
Beşaret
Hêlîpan: 37.2552°
Frauenfeld
Frauenfeld, bajarekî Swîsreyê ye û yek ji bajarên kantona Thurgauya li herêma Frauenfeldê ye.
Lodi
Gelhe
Di navbera sedsalên 19e û 20an de grafîka geşiya niştecihên bajêr wiha ye:
Balîsan
Balîsan, nahiye, navend û gundekî bi ser navçeya Şeqlaweyê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Kund
Girêdanên deve
North America:
Camjac
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Wîkîpêdîya
Sirûşti Wîkîpêdîya
Wîkîpêdîya curîg e ke her kesîg tuwanîd we endam bîn wetaregan wirazîd ya binûsîd. Gişt nişanegan û redipayeli wirastinegan mînîd û dîyar bud ke kî çe kirige û çe nekirige.
Bêşdere
Nav: Bêşdere;  Besh Darreh;      بشدره
Balafirgeha Stembolê
Karxistina balafirgehê (2018)
Geşta yekem ji aliyê firokeya THYê Boeing 777 di 31ê çiriya pêşîn de bo Enqere bê kirin. Di destpêkê de rojane 5 firoke dakevin û rabin.
Zivistan û baweriyên kurdên Xorasanê
Zivistan û `Geriyan`
Ez karê xwe dewînmi xelko je şansê pest e
Şevek hatim elê lê, we mêvanî girda min
Çarşema sor
Şeva çarşemiya herî dawîn a salê ne tenê li nav kurmancan belkê li gişt deverên Îranê wek Çarşema Sor (Çarşenbê Sorî) tê binavkirin ku van salan bi coş û kelecaneke zêde û bêmînak tê lidarxistin û her sal jî li bajar û deverên cûrbicûr gelek birîndar ji ber vê bûyerê çê dibin. Helbet ev babet li berê kêmtir li nav gundên kurmancan hebû yan ez bêjim qet tunebû û pirtir sê şevên dawiya çileya biçûk weku li jor hat gotin, bi lîstina bi êgir pîroz dikirin.
Eyda Gir (Newroz)
Gelek babetên folkolorîk û taybetiyên çandî yên kurmancên Xorasanê hene ku mixabin nehatine nivîsîn. Dema ku em li çand û folklore kurmancên Xorasanê dinêrin gelek babetên hevpar ligel kurmancên êzdî, elewî û her viha yên din li deverên cûrbicûr wek Ermenistan, Anatoliya Navîn, Dêrsîm, Semsûr, Sêwas û hwd hene.
Campagnac, Aveyron
Campagnac, Aveyron, komuneke departementa Aveyrona li başûrê Fransayê ye.
Schömberg, Calw
Schömberg şaredariyeke navçeya Calwê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Şîrovekirina xewnan
Bi hezaran salan berê xewnan bala mirovan kişandiye. Mirovan li sedemên xewnan geriyane, gorî zanyariya xwe têkilî di navbera xewnan û sirûştê de avakirine. Gihîştine wê baweriyê ku di navbera xewnan û paşeroja mirovan de têkilî hene. Çînî, Hindistanî, Ewropayî, Misirî hwd gorî xwe sîmbol ên ku di xewnan de tên dîtin sedemê bûyeran nirxandine. Di nava Kurdan de jî bawerî bi şîrovekirinên xewnan heye. Lê zanîstî tiştinên ku bi metodên zanistiyê nehatine tesbîtkirin napejirîne.
Argueil
Argueil, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Nibbles
Nibbles mîyanê kayane Gnome Games dewo.
Zawe Ashton
Jînenîgarî
Ashton di 25ê Tîrmeha 1984 an de li bajarê Hackney ê Londonê ji dayik bû. Ashton ji sê zarokên ji dayikek ûgandayî, Victoria, û bavê îngilîz Paul Ashton e, her du dêûbavê wê mamoste ne. Bavê wê paşê di BBC û di Channel 4ê de wek Edîtorê Komîsyonê xebitî. Bapîrê wê yê dayikiyê Paûlo Mûwanga Serokkomar û Serokwezîrê Ûgandayê bû. Ashton beşdarî Dibistana Şanoyê ya Anna Scher bû û endamê Şanoya Ciwanan a Neteweyî bû. Ashton hem çû dibistana Elizabeth Garrett Anderson û hem jî di Dibistana Hill a Parlamentê xwend. Piştî xwendina Zanîngeha City and Islingtonê, piştre li Dibistana Manchester a Şanoyê xwend iye û li wir di lîstikvaniyê de pileya xwe bi dest xist.
Veysel Vesek
Veysel Vesek helbestvan û parêzerê kurd e.
Di sala 1979an de li Hezexê li gundê Bafê hatiye dinê. Dibistana seretayî û ya navîn li navçeya Hezexê qedand. Ji ber şerê li welêt tevî malbata xwe koçî Edeneyê kir û li wir lîse qedand. Li Zanîngeha Dîcleyê beşa hiqûqê xwend. Di dema xwendekarîya xwe ya zanîngehê dest bi nivîsandina kurdî kir. Helbest û nivîsên wî di kovarên Kulîlka Ciwan, Zembîlfiroş, W, Tîroj, Hawara Botan û di rojnameya Azadiya Welat de hatin weşandin. Di 2015an de di Komxebata Hiqûqê de cih girt. Veysel Vesek zewicîye û bavê du zarokan e vê gavê li Mêrdînê parêzertîyê dike. Zêdayî berhema wî ya yekem e.
Rothselberg
Rothselberg şaredariyeke navçeya (Landkreis) Kuselê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Hêwirzeya Cindaran a Sêûlê
Bûyer
Girseya gel saet di 22:20 de bi dema herêmî (KST) li ser kuçeya nêzikî derketina duyemîn a stasyona Itaewonê û Otela Hamiltonê qewimî. Komên medya yên herêmî gotin ku xelk di nav barekê qerebalix bûn ji ber gotegotek navdarê nenas amade ye, an şêraniyên bi narkotîkên klûban têne belavkirin.
Bertek
Serok Yoon Suk-yeol beşdarî kurteya awarte bû. Wî pêşniyara bilez, dermankirina birîndaran û vekolîna ewlehiya cihên cejnê kir. Tê payîn ku ew di 30'ê cotmehê de di saet 09:45 li welêt biaxive, û paşê serdana cihê bûyerê bike. Ji aliyê Serok Yoon ve şîna neteweyî hat ragihandin. Şaredarê Sêûlê Oh Se-hoon di wexta bûyerê de li sefera Ewropayê bû, ku vegeriya Sêûlê.
Yaqût (gel)
Yaqût an jî saxayî komeki tirkî ye ku bi giranî li Komara Yaqûtyayê ya Rûsyayê dijî. Yaqût ji şaxê zimanên tirkî yê Sîbîryayê ye.
Sarlî
Dîrok
Gorî dîroka devkî ya sarliyan ew şaxeke êla kurdan a bacelan in. Bacelan êleke mezin li Başûr û Rojhilatê Kurdistanê ne û di heterodoksiya olî ya di nava gelê kurd qenebe nomînel pêwendî ne. Li Mûsil terîqeteke şiîtiye ya aşirî bi navê Bacewenî heye, ya ku bi êla bacelan re tekildar e. Bacewenî û sarlî cîranên hevin û eynî zaravayê diaxivin, belê aliyê olê de hinek cûdayiyên wan hene. Paşbendika -wenî taybetmendiyeke navên eşîrên lek e. Herwiha li Lekistanê êleke bi navê bacewenî dijî, belê teoriyên derbarê hêla hatina wan tiştekî vebir nadin dest. Hinek dibên Bacewanî ji Mûsilên koçê Lekistanê bûne yên din bawer dikin ku baceweniyên li Mûsilê ji êla hemannav a li Lekistan veqetiyan e. Çibe jî navê vê êlê bi heterodoksiya olî ve li Kurdistanê girêdayî ye.
Cixal
şûnên nîzik:
Sorsivang
Sorsivang, gundekî girêdayê navçeya Miks a Wanê ye.
Werqanis
Tirbeya (Merqeda) Sêx Mihemedê Xanîyê Reş li vî gûndêye. Sê taxên gûnd hene: taxa xarê, taxa jorê û taxa navîn. Niha exlebî, gelê pîr li gûnd manê û gelê ciwan li Stembolê cîh gîrtine. Herwiha, li sedema xapandina olî ku hevalîtî bi dewleta tirkre dike, xelkî Werqanis roj bi roj ji kurdîtîyê xa dur dikeve.
Birnbach
Birnbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Altenkirchenê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Sudoku
Sudoku kayekey serê cakerdîşê reqamandewo.
Kundê şaxdar
Şayes û Reftar
Kundê şaxdar, kundekî guhbel e û dirêjiya wî 37 cm e. Li Kurdistanê bi tenê li herêma Kurdaxê-çiyayên Kurmênc (?) hene û dibe ku li daristanên bakur-rojhilata Kurdistanê jî bimînin. Dengê nêrê kundê şaxdar hûû-hû-hû ye.
Xwarin û parêzî
Kundê şaxdar, kojer, guhandar û balindeyên biçûk dixwe.
Kurdên Holendayê
Çalakiyên siyasî
Di 13ê gulanê a 2015an de, "polîsê holendî êrîşî civînek veşartî ya endamên Partiya Karkerên Kurdistanê (PKK) li Holendayê kirin". Nivîsgeha dozgerên holendî şirove kirin "ku Partiya Karkerên Kurdistanê ciwanên kurd li Holendayê ji bo têkoşîna xwe ya çekdarî li dijî arteşa tirk dikişa nav xwe".
Îşkesû, Bradost
Îşkesû, Bradost gundekî ser bi nahya Soma Biradostê bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Karl Gustav Jung
Di derûnînasiyê de deriyên nû vedike. Întroversiyon û ekstroversiyon, arketîp, sih, anîma, anîmûs, binhişê hevpar hwd. Herwekî Jung li ser wêje û teologiyê jî xebatên têr zîrekî dike. Ew jî wekî Sigmund Freud teknîka şîrovekirina xewnan bikartîne. Lê Jung şopa kûraniya xewnan di jiyana mirovahiyê ya demên panteîstîk de digere. Gorî wî, pêşketina mirov a bi deh hezaran salan di laş û kesayetiya mirov de hin rêçan hiştiye û dihêle. Bo mînak mirov ji avê hezdike, lewra jiyan ji deryayê destpêkiriye. Mirov ji daran û daristanan hezdike, lewra bi deh hezaran salan di daristanan de jiyaye hwd.
Kobe Bryant
Kobe Bean Bryant (jdb. 23ê tebaxa 1978 li Fîladelfiya ya Pensîlvanya (DYA) – m. 26ê kanûna paşîn a 2020 li Calabasas, Kalîforniya) basketbolvanek amerîkî bû. Bejna wî 1.98 metre bû û yek ji efsaneyên NBA bû. Wî di pozîsyona skorer gard û sazkariya lîstikê de peywir girtibû ser milên xwe.
Di sala 1996an de ji bo NBA yê hatibû hilbijartin û ji wê rojê de bîst salan di tîma Los Angeles Lakers de lîstibû. Ew li ser navê DYA yê ligel tîmê çend caran beşdarî olîmpiyatan jî bûbû.
Barret-sur-Méouge
Barret-sur-Méouge, komuneke li departmena Hautes-Alpes a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Kobe Bryant
Dîsa di sala 2005-2006an de di maçekê de tam 81 hejmar bi dest xist û bi vê yekê piştî Chamberlain (pîvotê efsanewî yê Fîladelfiyayê bi navê Wilt Chamberlain ku di maçek de 100 hemar bi dest xistibû) bû duyemîn lîstikvanê di maçekê de herî zêde hejmarê diavêje.
Şûr
Şûrên kurdan gelek navdar bûne, bi qasî tê zanîn li Kurdistanê li bajarên Mûsil, Riha û Amedê şûrxane hebûn. Bav û kalên kurdan mediyan û mîtaniyan bi tîr û gurzên xwe navdar bûn. Şûrê mediyan dişibiyabûne nikulên qajan, pozçanqil bûn. Şûrên Merwaniyan mezin û pirr biqîmet bûn. Debanên wan li gorî dewlemendiya xwediyê xwe, carnan ji zêr û zîvê bûn.
Dîroka Şûr
Di serdema navîn de pêşketina çêkirina şûran digihîje asta herî bilind. Şûr di vê serdemê de gelekî hatiye bikaranîn. Cureyên şûran yên weke şûrê eceman, seyfe û qilîc di vê serdemê de derketine holê û bikaranîna wan belavbûye. Di artêşên Xaçperestan de şûr dibe parçeyek ji zirxa şervanan. Dema şervanekî nû dibû şovalye, merasîma wê bi şûran pêk dihat. Piştî serdema navîn bikaranîna şûran di dema nûjen de hêdî hêdî kêm dibe. Di roja me de şûr mîna aksesûaran tên bikaranîn.
Huseyn Gulî Xan
Jiyan û desthilatdarî
Huseyn Gulî Xan di sala 1834an de wek kurê serokekî din ê feylî yê ku li ser axa xwe desthilatdar bû hatiye dinê. Di xortaniya xwe de li dijî bavê xwe Ebas Gulî Xan serî hildaye û çend salan tê sirgûnkirin û li bajarên feylî Xaneqîn û Mendelî yên ku di bin destê Împeratoriya Osmanî de bûn, geriyaye. Paşê Huseyn Gulî Xan ji bo berdewamiya serhildana xwe vegeriya farisan. Di pevçûna Huseyn Gulî Xan û Ebas Gulî Xan de, gelek giregir û serekên leşkerî piştgiriya Ebas Gulî Xan kirin û ev yek jî bû sedem ku Huseyn Gulî Xan careke din xwe bispêre axa osmanî. Di serhildana xwe ya din de, bi piştgirî û alîkariya leşkerî ya serokê eşîra kurdên Balawand, Mîrê Holêlanê Lotf Elî Xan Esfendiarî, Huseyn Gulî Xan karîbû Ebas Gulî Xan bi ser bikeve û li parêzgeha Îlamê ya îroyîn serdest bû, ku piştî wê bi lez û bez kontrola xwe zêde kir. Xaka Huseyn Gulî Xan tevaya Pîştî Kuh ku ji parêzgeha Îlama îroyîn pêk tê, beşek ji parêzgeha Kirmaşanê, parêzgeha Loristanê, parêzgeha Xûzistanê û navçeyên kurdistanî yên parêzgeha Diyalayê pêk tê. Serweriya Huseyn Gulî Xan li ser Piştî Kuh ji aliyê Xanedana Qacaran ve hat naskirin.
Daqdar
Şûn: Îran, Xorasani Rezevî, Şaristani Deregez, Dêhêstani Qerebaşlo Nav: Daqdar;     Dāghdār;              داغدار
Rûber: 15.97 hêktar
ziman: kurmancî serjimarî 1385: 130 malbat; 570 kes
Hêlîpan: 37°20’43.55″N ( 37.3455°)
Biederbach
Biederbach şaredariyeke navçeya Emmendingenê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
1635
Jidayikbûn
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)
Birkenau (Odenwald)
Birkenau (Odenwald) şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bergstraße li Hessen, Almanyayê ye.
Jêdera kurdan
Çîrokên jêdera kurdan
"Rastiya ku Kurd ji xulamên genimê Siltan  Silêman têne derxistin. Li gorî baweriyê, şah Silêman şand Ewropayê da ku pêncsed rûkulên wî yên bedew ji bo hearema xwe bîne. Lêbelê, wan bihîst ku Siltan Silêman mirî bû heya ku Cîna xweş dît û vegeriya Îsraêl. Cîn di çiyayên Zagros de bi cîh bûn, û bi jinên ku wan anîn re zewicandin û wan zarokên di cîhana bedewî û hêz û hêza ku di cîhanê de bêhempa ne, li dûv hev, ku dûv re zarokên ku ji wan re dibêjin Kurd ".
Hêgmatane (kirmanckî)
Hêgmetane nameyê keheno şaristanê Hemedan o ku paytextê Împeretoriyê Medan bî. Hêgmetane yeno maneyê "cayo kombiyayişê şari". Hêgmetane şaristanê tewri kehenê Îran ra yewo. Xelkê Hemedani nika fars, azerî, kurdê. Hemedan pir reyi hetê fars û împeretoryetê mengol û Teymûr ra ameyê wêran kerdiş. Kurroj (Kurûş) kurrî Mendana yê şehzadeyê Medya wextê Dewletê Madî kerdo dagir, serwet û dewlemendî û kilturê Şaristanê Hemedanê berdo şaristanê Parsa (Parsepolîs).
1572
Mirin
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
La Bâtie-Montsaléon
La Bâtie-Montsaléon, komuneke li departmena Hautes-Alpes a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Haçîko
Haçîko an Hachikō (ハチ公, 10ê çiriya paşîna 1923an - 8ê adara 1935an) kûçikek Akîta yê japonî bû ku ji ber dilsoziya xwe ya berbiçav a ji xwediyê xwe Hidesaburō Ueno re tê bibîranîn. Wî piştî mirina xwediyê xwe Ueno zêdetirî neh salan li benda wî ma.
Pergall
Pergall (we êngilîsî: system) deseyg le terekerkêyl (fêlûinfî'alel) ya bewendeli serwexuwe'se ke gişkîg hewparçe durus ken.
Maneyli Pergall
Muhît û merzegan: têorî pergall dinyay îme cûri pergallîg diwînîd. Îme tuwanîmin yê pergall we şinasîni merzeganî wîna (tesewur) bikeymin. Ey yanî îme baye hellwijarîmin (intixab bikeymin) ke kam bewendel le naw pergallege bûn û kam le deri pergall. Duma ey kare îme tuwanîm modêl erra peragllege pîşnîyar bikeymin û wey rewişe akareganî pîşwînî bikeymin.
Qasimê Xelîlî
Qasî çend pirtûkan helbestên wî hene û pirtûka wî ya bi navê Durr û Mercan çap bûye.
La Bâtie-Neuve
La Bâtie-Neuve, komuneke li departmena Hautes-Alpes a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Şewata Sînemaya Amûdê
Li gorî gelek kesan dewleta Sûriyê ev bûyer pêk aniye, lê li gorî hin şahidên şewatê jî agir bi xwe ji ber elektrîkê derketiye.
Rewaz Fayeq
Siyaset
Fayeq di sala 2014ê de weke parlamenterekî YNKê, di dema nakokiyên ligel Serokwezîrê Iraqê Nûrî Malikî de, rexne li Serokê PDKê Mesûd Barzanî kiribû û gotibû, "Mafê Barzanî nîne biryarê li ser çarenivîsê/paşerojayê Herêma Kurdistanê".
Azad Berwarî
Di hema salê de (1979) dema ku rêjîma Baas hewl dide Mesûd Barzanî li bajarê Viyena bikuje, Azad Berwarî wê demê li wir bû ye, wî dixwest bi Mesûd Barzanî re vegere Kurdistanê, di dema êrîşê de xwe davêje pêşiya serok Barzanî û wî diparêze, ew di wê êrîşê de birîndar dibe.
Jarava, Dûl
Jarava, Dûl gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Fatma Savcı
Zarokatî
Bav û kalên wê ji Hêştrekê, gundê Midyadê ne. Li gundê Girê Mîran dibistana bingehîn xwendiye. Tevlî têkoşîna doza azadiya kurdan bûye.
Helbestên wê
Helbestên wê di gelek kovar û malperan de wekî Jiyana Rewşen, Azadiya Welat, Tîroj, Peyv, Kovara W, Hîwa, Mavî ve Kent hatine weşandin.
Kemalê Amedê
Navê wî yê rastî Kemal Yaman e. Di sala 1978an li Baxlara Amedê ji dayîk bûye. Ji ber dijwariya şertên jiyanê û kêşeyên aborî ji Amedê koç kir Enqereyê.
La Beaume
La Beaume, komuneke li departmena Hautes-Alpes a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Hevalên derewîn
Hevalên derewîn an jî hevalên çewt (bi înglîzî: false friends) hin peyv hene ku bi temamî yan pirr wek hev in lê ziman yan zaravayên cuda de yan jî li deverên cuda maneya wan cuda ye. Mirov bawer dike ku ew peyvên nas in lê dibe ku mirov xelet wan fehm bike. Navê peyvên wisa "hevalên derewîn" yan "hevalên çewt" e.
Nimûneyine hevalên derewîn
Bo nimûne, peyva pirr di kurmancî, soranî û zazakî de heye lê di kurmancî de wateya wê gelek e lê di soranî û zazakî de maneya wê tijî, tije, dagirtî ye.
Grasellenbach
Grasellenbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bergstraße li Hessen, Almanyayê ye.
Împeratoriya Hexamenişî
Împeratoriya Hexamenişî împeratorî ya mezina neteweyên îranî bûye (559 b.z.–330 b.z.) ko piştî herifyana desthilata pêştir ya neteweyên îranî, Med anko Mîdiyan, desthlata banî ya Îranê girt destê xwe. Di dîroka kevin da ew împeratorî mezintirîn, xurttirîn û berfirehtirîn emperatorî bûye. Demezrênerê Hexamenişiyan Kûrûş bû. Navê împeratorî û Xanedana Hexamenişî anko Exmînî (bi farsiya kevn: ; ; ) ji damezrênerê xanedaniyê, Hexameniş (bi farsiya kevn: ;, ) e.
Mehmûd Xelanî
Mehmûd Xelanî, anku Meḧmûd Xelanî, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.
La Capelle-Balaguier
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Xabûr
Du çem bi navê Xabur (carna jî Xabûr) hene. Yek dikeve Dîcleyê, yê din dikeve Firatê. Binêre: Çemê Xabûr, yê ku li bajarê Hesekê ve diherike, dirêjbûna wî 320 km ji Bakûrê Kurdistanê diherike ta ku dighêji Rojava
Dorengt
Dorengt, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê.
Dêrelûk
Dîrok
Nahiyeya Dêrelûkê yêk ji nahiyeyên ser bi qezaya Amêdiyê ve ye, dikevîte rojhelata qezayê. Nahiyeya Dêrelûkê pêk hatiye ji çendîn devera ku li ser destê rejîma be's a faşil di sala 1975ê ta 1978ê jiber helbûna çirîska şoreşa gûlan a pêşkeftinxwaz, bi merema lawazkirina şoreşê xelkê gundên deverê hatine veguhastin bo kûmelgehan û gundên wan hatin şewitandin.
Lautertal (Odenwald)
Lautertal (Odenwald) şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bergstraße li Hessen, Almanyayê ye.
IPhone 12
Ew iPhona ji nifşê 14ê ne, ew bûne cihgirên iPhone 11-ê. Ew di Çalakiyek Taybet de li Kompaniya apple, di 13-ê Çiriya 2020-an weka iPhone 12 Pro û iPhone 12 Pro Max li Apple Park li Cupertino, California hatin pêşandan. Pêş-emirên ji bo iPhone 12ê ew di 16-ê Çirî, 2020-an de ketine ber dest. û têlefon di 23-ê Çirî, 2020-an de dest bi şandinê hate kirin. Preorders ji bo iPhone 12 Mini on 6.11. 2020 dest pê dike, û bi telefonê shipping di 13.11.2020 dest pêkin
Neqşbendî
Neqşbendî terîqeteka sofîtîyê ya Îslamî ye ko Behaedîn Neqşbendî yê Buxarî damezrînerê wê ye. Ev terîqet bi xwe tayek ji terîqeta Xwacekanî ye ko damezrînerê wê jî Xwace Yusifê Hemedanî bû.
Sorîn, Bane
Sorîn gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Bane ye.
Neqşbendî
Alîgirên wê
Di nav şopînerên Şêx Xalid de du kes hebûn ku di dîroka Kurdistanê de bûn sedema rolên mezin. Yek ji wan Seyîd Ebdullahê Nehrî bû yê din jî damezrînerê malbata Barzaniyan Şêx Tacedîn bû
Mamoste
Gotina "mamoste/a" ji peyvên mam(ap) û hoste/a pêk dihê. Dibe ku ji ber hezkirin, dilovanî, rehm û nêzikbûna mamê(apê) mirovî ev peyv hatibe bijartin. Herwiha ji bo wateya "pedagog" jî peyva "hoste/a" hatiye bijartin. Bi wî awayî gotina "mamhoste" durist bûye û ji bo bilêvkirina hêsan awayê "mamoste/a" peyda bûye.
Hector Berlioz
Yek ji binavûdengtirîn senfoniya wî "Senfoniya Fantastîk" e ku bi serkeftineka gelek mezin bi destê xo ve hîna û navûdengeka gewre ji cîhanê hunera muzîkî ji bo xo peyda kir.
Hartford
Navê xwe ji bajarê Samuel Stones, Hartford, Brîtanya digire ku ew yek ji avakerên bajêr tê zanîn.
Merzabad
Merzabad, gundekî ser bi navenda bajarê Xoda Aferîn li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
La Capelle-Bonance
La Capelle-Bonance, komuneke departementa Aveyrona li başûrê Fransayê ye.
Kolombiya
Dîrok
Ev malperana ji heyama Paleoindian (18,000-8000 de BZ) ye. Li Puerto Hormiga û malperên din jî, şopên ji serdema Arkaîk (~ 8000-2000 BZ de) hatin dîtin. Kevneşopên li herêmên El Abra û Tequendama ya li Cundinamarca nîşan didin ku dagirkirina zû bûn. Ji kevintirîn kûzxane li Amerîkayê li ba San Jacinto ji dewrana 5000-4000 BZ de vedîtin.
Erdnîgarî
Kolombiya li rojavayê Amerîkaya Başûr de cih digre û sînorên li ser Atlantîkê (1626 km bendikê peravê) û sînorên li ser Okyanûsa Pasîfîk de (1448 km) cih digre. Li başûrê Kolombiyayê sînorên li ser welatên cîran wek Ekuador (590 km sînor) û Perû (1626 km), li başûrê Brezîlê (1645 km), li bakurê Venezuela (2050 km) û li bakurê rojavayê li ser sala 1903'an de hevqetandina ji aliyê Kolombiyayê ve Panama (225 km) ye.
Reute (Breisgau)
Reute şaredariyeke navçeya Emmendingenê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Siwîrew, Bane
Siwîrew gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Bane ye.
Ekvator
Navçeyên nêzîkê Xetta Istiwayê, baştirîn cih jibo çandina Qehwe û Kaoçoyê ne.
Herêma Dilfu
Dilfû ankû Dilfo (farisî: Dilfan), qezake parezgeha Îranê Luristanê ye. Navê xwe ji hoza kurdê Lekan a Dilfan girtiye. Serbajarê Dilfo Nurebad (bi lekî : nuîrawa) e. Xelkê qezaye hemî Lekê yarsan u Şîe (an Şiîtî) in ji hozên Dilfan, Kakavend, Mîrbeg u ... . zaravaya xelîk lekî, a kû li vê herême wek Eleştirî tê navkirin, diaxivin. Dilfo ji du nahiyan pêk tê: Kakawen und Navend. Gelheyê wê 137,385 kes e.
Kevan
Serpêhatiya kevanê
Bi qasî wêjeya devkî de hatiye bikaranîn em dizanin, mîrîtiya Soran tevayiya çekên serdemê bi xwe çêkirine. Dîsa li Kurdistanê gelek kargehên çekan hildiberînin hebûne. Li bajarê Semsûrê, herwiha li Erzîrom û Amedê, tîr û kevan dihatine çêkirin û li bazaran dihatine firotin.
Usama bin Ladin
Êrişên 11'ê îlona 2001'ê li New Yorkê
Rêxistina Bin Ladin di 11'ê îlona 2001'ê de bi firrokeyên revandî li New Yorkê û Washingtonê da.
Herêma Kurdistanê
Dewleta Kurdan
Helwesta Osmanî ew bû ku herêm hîn jî bi qanûnî di bin serweriya wan de bû, tevî agirbestê. (Agahiyên bêtir: Pirsa Mûsilê) Wan dewleta kurdî nas nekir. Berevajî vê yekê, karbidestên Keyaniya Yekbûyî yên li qadê, tevî ku bi fermî di warê Başûrê Kurdistanê de siyasetek baş diyarkirî tune, hevkariya Kurd qebûl kirin hilbijartin.
Di destpêka serhildanê de, Kurdan bi kemîna serketî ya stûnek Britanya ya sivik ku ji cemçemal dûr ket, hin serfirazî dîtin. Li her du aliyên sînor, eşîran ji bo ykêx Mehmûd xwe îlan kirin. Serhildan ne domdar bû: Rayedarên Brîtanî du tugayên ku di 500-ê hêza Kurd de li Pasyan Bazyan di 18ê hezîranê de têk birin, civandin û di 28-an de Helebce dagir kirin, dewleta kurdî bidawî kir.
Îraqa piştî melîk Faysalê yekem re
Îraq, ne di deme Melîk Faysal de û ne jî di demên pişt wî re de gihişt aramiya xwe. Melîk Faysal, Sûnîyek bû. Li Îraqê ku sînorê wê hatibûbûna kifşkirin de Şiî jî hebû. Hate ku sal tê salên 1928an de, wê şiî jî li parlamane ku hate wê demê hatiya û ji 88 kesan pêk tê û 26 ji wan şîî bûn. Bi vê re, mirov karê bêje ku şiî jî di wê demê de xwediyê hêzeka xwe bûn. Lê kurd, li her qadê ji rêveberiyê hatina dûrkirin. Li herêmên wan jî ji rêveberiyê hatina dûrkirin. Di wê parlamene Îraqê de ti nîmînêrê kurd nebûn. Piştî Melîk Feysal re yê ku navê Hikmet Silêman derdikeve derkete pêş. Lê ew zêde namêne. Piştre ku dem tê sale 1936an, hewldanaka derbeyê li Îraqê pêk were. Yê ku wê hewldanê dike jî, ku bi eslê Kurd bû û navê wî Bekîr Sidqî bû, bidest darbe kir û bi ser jî ket. Bakîr Sidqî, hingî artiş, li pişta wî bû. Ew hêz û serokatiya Artêşa Îraqê di destê wî de bû. Lê piştî derbeyê wê bi carekê re ew hêz û komên di nav artişê de jî wê yek bi yek piştgiriya jê bikişênin. Di Bakîr Sidqî, hizir dikir ku li Îraqê, sê herêmên bi serê xwe biafirêne û ereb jî, û şîî jî û kurd jî bigihina mafê xwe yê desthilatdariyê. Bakîr sidqî piştgiriya kurdan hemûyan stand. Şîiyan jî piştgirî dayê de. Ku ne hemû konên araban jî bin, wê pirraniyên araban wê piştgîrya xwe bidinê de.
Rewşa herêmê ya ku li dijî kurdistan tê afirandin, bi vê xate pêşketinê re tê afirandin. Başûrê kurdistanê, ne di deme Melik Fayselê yekem û ne jî di dem emelik Feysalê duyem de û ne jî di demên piştre de tê başkirin. Hertimî ew rewşa ku bi peymane Lozanê de hatiya afirandin û piştre tê berdewam kirin, li gor wê di xatekê de tê bi pêşveçûyin. Başûrê kurdistanê, li ber vê rewaş statûqûyî hertimî li berxwedide. Ev rewşa statûqûyê ya ku bi paxta baxdadê re tê afirandin, tirkî ji ber beşa kurdistanê ya ku kiriya nav sînorê de di nav de ya û di wê berdewamkirina rewşê ye bi hev re de bi hêzên din re di yekitiyekê de ya. Piştî baxte baxdadê, wê peymane Cezayîrê bê mohrkirin. Bi wê peymane jê re wê başûrê kurdistanê û tekoşîna wê ya azadiyê wê derbeyek amzin bixwe. Lê ev xate pêşveçûnê, hemû jî, di xatekê tê bi rê ve birin. Kurd, bi tememî ji aliyê xwe ve li dervî wê hatina hiştin. Mafê wan, ji ti aliyê ve nayê naskirin. Li Başûrê kurdistanê, ku çawa ku Melik feysalê yekem, bi şîiyan re dikeve têkiliyê de û wan di parlamenê de digihêne andaman, ti carî berê xwe nadê kurdan. Hertimî çûna bihêzî ya bi ser kurdan de heya. Nexweşiya berê ya di deme Şêx Mehmûdê Berzencî ku bi Brîtanî re bi şerkirina bi hev re afirî bû, piştî wê re, heman rewş hatibû afirandin û berdewam kirin. Paxta baxdadê, çendî ku hê bi tememî ne hatibe vekirin û hê hin ali û belgeyên wê veşartî jî bin, dii aslê xwe de ev paxt, di wê demê de derbeye dî ya li kurdan a û di berdêla bertekên li ber avakirina Îsrailê de firotina kurdan ya carek din a. Bi vê yekê re başûrê Kurdistanê, hate roje me jî bi pisgirêk a. Bi gîyane Peymana Lozanê, Paxta Sadabadê, Paxte Baxdadê û Peymana Cezayirê re di xate pêşveçûnê de li ber kurdan hatiya sekin in û mafê wan ji destê wan hatiya standin.
Newşîrwan Mistefa
Newşîrwan Mistefa yek ji damezrênerê YNK'ê bû û heta berfanbara 2006'a endamê polîtburoyê û cîgirê sekreterê YNK'ê bû. Di sala di 2009ê de bi hindek hevalên xwe Tevgera Goran ava kir.
Şûrbadok
Şûrbadok cureyek ji şûran e. Bo bihevçûn û êrîşên taybet dihatin bikaranîn. Ev şûr hinekê giran e, 3-4 kg. Hin formên wê yên ku bi herdu destan tên girtin jî hene. Ewropayî dibêjin ev şûr ji Swîsreyê belav bûye.
Sîçan, Bane
Sîçan gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Bane ye.
Glasnost
Li Împaratoriya Rûsyayê ya dawiya sedsala 19an, ev peyv bi taybetî bi reformên pergala dadwerî ve girêdayî bû. Di nav van de reform hebûn, yên ku destûr didan ku çapemenî û raya giştî beşdarî dadgehan bibe û biryarên dadgehê êdî bi dengekî bilind bêne xwendin. Vladîmîr Lenîn gelek caran girîngiya glasnostê wekî taybetmendiya herî girîng a demokrasiyê destnîşan dikir. Di nîvê salên 1980an de, glasnost ji hêla Mikhail Gorbaçov ve wekî sloganek siyasî ji bo zêdekirina şefafiya hukûmetê li Yekîtiya Sovyetê hat populer kirin.
Serdema zêrîn a îslamê
Di serdema zêrîn a îslamê de rewşa kurd an
Li aliyê dinê jî di wê serdemê de kurdan gellekî dewletên serbixwe jî ava kirine, Ji wan dewlet û xanedanên kurd an hinek ev in;
Spîrêz
Berhemên Spîrêzê
Lîsteya hin pirtûkên Weşanxaneya Spîrêzê:
Arkadiy Gaydar
Jiyan
Neviyê wî Yegor Gaidar di sala 1992an de Serokwezîrê Rûsyayê bû. Asteroîd (1835) Gajdariya navê wî Arkadi Gaidar e.
Dejavû
Dêjavû, ew hest, hestê ku weke mirov berê ev jiyan jiyabe, weke ev buyera ku nûha qewimîye, berê jî ev bûyer qewimîbe anjî weke cîhekî ku mirov berê ev cîh dîtibe.
Kitêba zimanê kurmancî bona dersxana çara (pirtûk)
Kitêba zimanê kurmancî pirtûkek e ji bo dersxaneya 4an a kurdên Ermenistanê ya ku di sala 1936an de ji Neşra Hukumeta Şewra Ermenistanê ya Rewanê derket. Pirtûk ji aliyê Emînê Evdal ve hat amadekirin.
Emre Uslu
Emre Uslu (bixwîne wekî Emre Ûslû, navê rastî Emrullah Uslu ) fermandarekî saziya ewlekariyê ya Romê (Tirkiye), pisporê teknîkên belavkirina agahiyan, nivîskar û rojnamevanekî tirkan e. Bi salan di daîreya emniyetê ya terorê de li dijî kurd û mihalîfan têkoşiyaye.
Prince
Prince Rogers Nelson (7ê hizêrana 1958 - 21ê nîsana 2016), stranbêj, muzîkvan, hilberînerê qeydkirî û fîlmmakerekî amerîkî bû.
Şûrê romiyan
Şûrê romiyan, şûrbelê biçûk (bi tirkî: yatağan) cureyek ji şûran e. Mirov dikare bêje ku şûrbelê biçûk e. Li Ewropa ji ber ku osmaniyan bikaranîne jê re şûrê osmanî, şûrê romiyan (tirkan) dibêjin.
Cabir bin Heyan
Cabir bin Heyan an jî Ebû Mûsa Cabir bin Heyan (erebî: ابو موسی جابربن حیان, jdb. 721 Tûs, Îran - m. 815 Kufe, Îraq) Stêrnas, matematîknas, kîmyager û fîzîknasekî  fars bû. Perwerdehiya xwe li Tûsa Îranê girtiye û dû re koçî Kufeyê kir.
Grenchen
Grenchen, bajarekî Swîsreyê ye û yek ji bajarên kantona Solothurna li herêma Lebernê ye.
Arnold Schwarzenegger
Jiyana wî
Arnold Schwarzenegger li bajarê Graza Awistriyayê hatiye dinê. Bi kurtî jê re Arnie jî tê gotin. Di sala 1979an da Zanîngeha Wisconsinê qedand. Di 22 saliya xwe da bû mîlyoner û ji vî temenî şunda dest bi lîstikvaniyê kir.
Buket Aydin
Buket Aydin derhênereke kurd e.
Murat Balkî
Murat Balkî derhênereke kurd e.
Aqilvan
Aqilvan yan jî Eqilvan, gundekî girêdayê navçeya Miks a Wanê ye.
Ampfing
Ampfing şaredariyeke navçeya (Landkreis) Mühldorf li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Îfîgenia
Îfîgenia (yewnanî: Ἰφιγένεια) mîtolojiya yewnanî de keça key Agamemnon û keybanû Klîtemnêstrayê ye. Çîroka wê di destanên Homêros jî derbas dike lê agahiyên derheqê wê de piranî trajediyaya Eurîpîdês de ew lehengekî bi jin derketiye holê.
Bickenbach, Hessen
Bickenbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Darmstadt-Dieburg li Hessen, Almanyayê ye.
Kûliq
Kûliq gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Zalbûna netemam
Zalbûna netemam di riweka berêvarê de
Di riweka berêvarê de kulîlka sor û kulîlka spî yekreg in. Heke riweka kulîlksor bi perîna xweyî were lêkdan, hemû weçeyên yekem(F1) bi kulîlkên sor peyda dibin. Heke riweka berêvarê ya kulîlk spî bi perîna xweyî were lêkdan, vê gavê hemû weçeyên yekem bi kulîlkên spî peyda dibin. Bi lêkdana riweka kulîlksor bi ya kulîlkspî ve weçeyên pembeyî yên dureg peyda dibin. Rengê pembeyî rûxsarebabeta navencî ye.
Nasriye
Nasriye, gundekî Dûbisê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
Bazirganî
Bazirganî karê kirrîn û firrotin û danûstandina pertalan û xizmetkariyan di astekê berfireh da ye, nemaze heker ew pertalên danûstandinkirî li herêmekê ji bo herêmeka dî bihên veguhastin.
Castelmary
Castelmary, komuneke departementa Aveyrona li başûrê Fransayê ye.
Nivîskarê kurmanca efrandina duda (pirtûk)
Nivîskarê kurmanca efrandina duda pirtûkek e ku di sala 1934an de ji Neşra Hukumetê, seksiya Nivîskarê kurmanca ya Rewanê (Ermenistan) derket. Amadekarê pirtûkê Heciyê Cindî ye.
Aschau am Inn
Aschau am Inn şaredariyeke navçeya (Landkreis) Mühldorf li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Eppertshausen
Eppertshausen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Darmstadt-Dieburg li Hessen, Almanyayê ye.
Rojavaya Kurdistanê
Kantonên Efrînê, Kobanî û Cizîrê yên Rojavaya Kurdistanê (2014)
Di 21ê kanûna paşîn a 2014an de Rêveberiya xweser a rojavaya Kurdistanê hat damezirandin. Rêveberiya Xweser a Rojavaya Kurdistanê wekê sê kantonan hat ragihandin. Rêveberiya xweser a kantona pêşî di 21ê kanûna paşîn de hat ragihandin, Rêveberiya xweser a kantona Cizîrê bû. Rêveberiya xweser a kantona duyem di 27ê kanûna paşîn a 2014an de hat ragihandin, Rêveberiya xweser a kantona Kobaniyê bû. Kantona sêyem jî, ku rêveberiya wê di 29ê kanûna paşîn a 2014an de hat ragihandin, Rêveberiya xweser a kantona Efrînê bû. Her sê kanton jî, rêveberî û hikûmeta xwe ya demkî ragihandin. Piştî ragihandina Rêveberiya Xweser a Rojavayê Kurdistanê jî, êdî di nava kurdan de bi rojan bû sedema şahiyan.
Kulengî
Kulengî gundekî ser bi nahya Soma Biradostê bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Castelnau-de-Mandailles
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Herisau
Gelhe
Li gorî daneyên salan hejmara gelheya bajêr wiha ye:
Amazon (kompanî)
Jeff Bezosî li sala 1994ê ev kompanî damezirand. Amazon ji alîyê dahatê û sermayeyê ve mezintirîn kitfiroşa înternetî ya cihanê ye, û ji aliyê firotina giştî ve, piştî kompaniya Alibabayê kompaniya duyê ye. Malpera "Amazon.com"ê li destpêkê wekî kitêbfiroşgeheka serhêlanî dest bi karê xwe kir û paştir karê xwe berfirehtir kir û dest bi firotina wînokan anko vîdeoyan û mp3yan, kitêbdengan anko audiobookan, nermalavan, lîstikên wînokanî bi rêya dagirtinê, herwesa firotina amûrên elektronîkî, kincan û qumaşan, navmaliyan, xwarinê, lîstikên zaroyan û tiştên dî kir. Her weha, tayekê weşanê yê wê kompaniyê (Amazon Publishing), tomargeheka anko stodyoyeka filman (Amazon Stodyo), tayekê berhemînana amûrên elektronîkî ji bo karberan (e-xwînera Kîndle, depik anko tabletên Fire Fire TV, û amûrên Echo jî têda) û mezintirîn xizmetkara dûrberisandinê (IaaS û PaaS) ye.
Psîkopatolojî
Psîkopatolojî yek ji beşên zanîstiya psîkolojiyê ye. Lêkolîn, lêgerîn û dermankirina li ser nexweşiyên derûnînasiyê (psîkolojî) dike, zagonên anormaliteyê kivşe dike. WHO (Rêxistina Tenduristiyê ya Dinyayê) dide zanîn ku ji 1800´î zêdetir nexweşiyên psîkolojîk hene.
FC Rubin Kazan
FC Rubin Kazan yaneyeke Rûsya ya futbolê ye û ligel Moskva yaneyeke futbolê ya Rûsya yê ya herî navdar e. Yarîgeha Rubin Kazan Central Stadiumye
Hafiz Qazî
Binere herwiha
Yek bû ji damzrênerên yaneya »Serkewtinî Kurd« li Bexdayê, sernivîskarê kovara yaneyê »Hîwa«yê, xudanê îmtiyaza kovara yekê ya bi kurdiya kurmancî li başûrê welatî »Ronahiyê«, beşdar bû di avakirina Komeleya Rewşenbîrî ya Kurdî de li Bexdayê, di beşa kurdî ya radyoya Bexdayê de kar dikir û program tê de pêşkêş kirin. Ew yek bû ji navên diyar di avakrina Yekîtiya Nivîskarên û di tevgera nivîskarî û rewşenbîrî ya kurdî ya wî serdemî de.
Castelnau-Pégayrols
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Fischbachtal
Fischbachtal şaredariyeke navçeya (Landkreis) Darmstadt-Dieburg li Hessen, Almanyayê ye.
Îşbonos
Îşbonos, gundekî bi ser navenda navçeya Baybûrdê ya parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.
CSKA Moscow
PFC CSKA Moskva yaneyeke Rûsya ya futbolê ye û ligel Moskva yaneyeke futbolê ya Rûsya yê ya herî navdar e. Yarîgeha Moskva Luzhniki Stadiumye
Pozîsiyon 2018/19
<...>
Paulo Coelho
Berhemên wî
3. Ziyaret (O Diário de um Mago), 1987.
Elektrîk
Etîmolojiya nav
Gotina kareba ji gotina kevirê kehrîban tê. Di yewnanî de kehrîban elektron e. Elektrîk jî ji elektronê tê. Yanî ji rêçûna elektronê elektrîk çêdibe.
Dîrok
Elektrîk pêşîn hatiye fehmkirin di çaxê Yewnanê Antîk û Misrê Antîk. Li Misrê mirovên lêgerînên xwe destpêkirine bi masîyên elektrîkê. Ew masî ji bo parezandinê xwe elektrîkê dikaranî. Di welatê yewnanî de kehrebar hat bikaranîn û bi wî awahî ew hêz re gotin elektrîk.
Pertew Begê Hekarî
Pertew Begê Hekarî li bajarê Hekariyê ji dayik bûye. Di nav prens û zarokên Mirekên Hekariyê de, zarokatiya xwe derbas kiriye. Di temenê medreseyê de çûye medreseyê û pêşî Qurana pîroz xwendiye û dû re dest avêtiye pirtûkên dînî. Li gorî agahiyan, giraniya xwendina wî di Seraya Hekariyê de, ango di Medreseya Humayûn de, xwendina xwe qedandiye. Lê vî zatî tu caran mîrîtiya Hekariyê nekiriye. Di nav giraniya gelê me de, Pertewî, Pertew Beg û Pertew Begê Hekarî tê nasîn û tê binavkirin. Lê di henek qeyd û deveran de, ev zat, bi navê “Şah Pertew”, “Şah Perto”, “Şah Pertewê Hekarî” û “Şah Pertewê Hekarî Ebas” jî tê bikaranîn. Bi xwe di dîwana xwe de, bi mexlestî Perto, Pertew û Pertewî bi kar aniye. Di dîwanê de xebitandina van navan, derenceya yekem "Pertew", a duyem "Pertewî”, ya sêyem "Perto" dixuyê.
Lézignan-la-Cèbe
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Hasselbach, Altenkirchen
Hasselbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Altenkirchenê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Causse-et-Diège
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Şehînan, Bane
Şehînan gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Bane ye.
Essigny-le-Petit
Essigny-le-Petit, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Îd
Îd, bingeha kesayetiyê ye. Bi Kurdî ajez an binez e.
Ego
Ego divê desthilatiye li ser ezderê jî neke. Li vir ezder an eziya bilind(superego) ez a ku ji bandora demedorê, bi saya sosyal çêbûye ye. Heger kesê ku demedorê nede berçav, piçûk bibîne ji wan re egoîst tê gotin, ango bi Kurdî Ezeperest.
Xorasan
Kurdên Xorasanê
Ew lî zemanê koç kirne pirrtir ji 45000 malbat bûn. Lî zemanê qacar bi Xorasana bakûr ra digoten Kurdistanê şarq.
La Cavalerie
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Lek, Ûrmiye
Lek, Ûrmiye gundekî ser bi nahiya nazlûyê bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Essômes-sur-Marne
Essômes-sur-Marne, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Nêçîrvan û komker
Nêçîrvanî û komkerî adaptasyona mirovahiyê ya yekem û ya herî serkeftî bû ku bi kêmî ve ji sedî 90ê dîroka mirovahiyê nêçîrvanî û komkerî bû. Li dû dahênana çandiniyê, civakên nêçîrvan û komker li piraniya deverên cîhanê ji hêla komên çandiniyê ve hatin koçberkirin an jî dagirkirin.
Ali Bulaç
Di kovara bi navê Hareket (tevger) (1976), Düşünce (raman)ê de demekê dinivîsîne. Sala 1984ê weşanxaneya bi navê İnsan Yayınları dadimezirîne. Di nava salên 1985-1992yê de kovara Kitap Dergisi dertîne. Di heman demê kovara werzane Bilgi ve Hikmet jî bi keda wî derdikeve.
Xwedî nêrînên îslamî ye. Bala xwe daye çareserkirina nakokiyên civakên îslamî, pirsgirêkên cîhana nûjen jî. Piştî serhildana ku bi ser neket, ew li 27.07.2016 tevî gelek rojnamevanên din jî hat girtin.
Superego
Gorî Sigmund Freud kesayetiya mirov ji 3 radeyan pêk tê. Îd (ajez, binez), ego (eze) û Superego.
Îd kana energiya kesayetiyê ye. Zarok dema ji dayîk dibe cara pêşîn radeya yekemîn temam dike, ango îdê. Îd pêdiviyên organîk û stimulusên genetîk (êrîşkarî, sexûalite, birçîbun hwd) dihewîne.
Mirov cara duyemîn egoya xwe çêdike û herî dawî jî superegoyê. Serez an ezder, kesayetiya mirov a ku ji bandora derve çêdibe ye. Xûyakirina mirov a di nava civakê de ye.
Miriyên We
Ew êdî ne miriyên we ne
Yên nedesthilat, yên ku zor û zext li wan dihat kirin
Miriyên we aliyê xwe guhertin bûn yên me
Û ew nikarin êdî we fêm bikin
Totem
Her mirovek ji dayîk bûnê dibû xwedî totemek. Diviyabû mirov rêz ji wan re hebûya. Heger totem ajalek e, di xela û birçîbunên herî mezin de jî diviyabû mirov ew nexwara. Kê rêz ji toteman re nebû bi cezayên giran dihatin cezakirin û bi pirranî jî ceza mirin bû. Mirovek diviyabû him ji totemê bera diya xwe û him jî ji yê bera bavê xwe re rêz bigirta. Lê pirranî yek ji yê din birêztir dihate pejirandrin. Li navenda Afrîka pirranî totemê rêztir ya bera dê bû.
Le Cayrol
Le Cayrol, komuneke departementa Aveyrona li başûrê Fransayê ye.