cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sadık Yalsızuçanlar
Di pirtûka xwe ya bi navê Televîzyon û Pîrozî de nivîsên xwe yên li ser sirûştiya televîzyonê civande hev. Ev pirtûk bala teorîsyen û rexnegirên ku beşa ragihanê de dixebitin kişand. Li nav welêt û li dervayê welêt ji hin tezên master û dozîneyê(doktora) re bû mijar. Li ser televîzyona mijar a binîskok û mîna pisgirêkên antîtelevîzyon, gelek nivîsên wî hene. Hinek belgewarên nivîskar, li nav welêt û li dervayê welêt diyariyên cur be cur sitendin, tevlî festîvalan bûn. Zewicandiye û pênc zarokên wî hene. Li Enqerê dijî.
Gundê Mîran
Gundê Mîran (bi romî kirine: Çayçatı) gundekî navçeya Gimgima Mûşê ye.
Qûrdî, Xinûs
Gelhe
Gelhe li gorî salan:
Navendî ya Djibouti
Navendî ya Djibouti
Kurdên lek
Teoriya Yekem
Çawa zimanê û çand lekan jî eşkere dike, baweriya bipiranî ew e ku lek ji bakur ve koçberê Lekistanê bû ne. Gorî Mînorskî şahê Îranê di sedsala 16'emin de eşîrên lek ji bo piştgirtiya waliyê Luristanê dawetê Luristanê kiriye. Sedema vê gazîkirinê serhildana eşîrên Luristanê li hember walî bû ye.
Humanîzm
Hinek nivîskarên ku bi vê cûreyê berhem nivîsandine ev in;
Dante Alighieri (1265-1321), Francesco Petrarca (1304-1374), Giovanni Boccaccio(1313-1375), François Rabelais (1490-1553), Pierre de Ronsard (1524-1585), Michel de Montaigne (1533-1592), Miguel de Cervantes(1547-1616), William Shakespeare (1564-1616)
Brusk Zanganeh
Xelatên ku stendiye
Muzîka kevneşop a kurdî bala wî dikşîne û bi muzîkjenên ku di vî warî de navdar in re xebitiye.
Snapdragon
Snapdragon, hilberînerek pîjik (çîp) ya telefonên mobîlê ye ku ji hêla Qualcomm ve tê hilberînekirin. Pergal, bi pirranî li pergala xebitandinê ya Androidê tê bikaranîn. Di cîhanê de pergala herî tê bikaranîn û modela herî pêşverû ya mobîl li cîhanê ye. Yek ji taybetmendiyên pergalê ya herî girîng eve ku pêvajoyên bi mîmariya 64 bit heye û bi pergala xebitandinê ya Windows re jî dixebite.
Hüseyn Kartal
Kartal di pirtûkên xwe de şûna herfê ş sh û şûna ç ch dinîvîse.
Muhemed Umran
Jiyan û karûbar
Yek ji endamên damezirînê yên lijneya leşkerî bû,<span class="mw-ref" id="cxcite_ref-2" rel="dc:references" contenteditable="false" data-sourceid="cite_ref-2"> [note 1]  <span class="mw-ref" id="cxcite_ref-2" rel="dc:references" contenteditable="false" data-sourceid="cite_ref-2">   lê bêtir wek serok tevdigeriya.<span class="mw-ref" id="cxcite_ref-FOOTNOTESeale199062_1-2" rel="dc:references" contenteditable="false" data-sourceid="cite_ref-FOOTNOTESeale199062_1-2"> [1]   <span class="mw-ref" id="cxcite_ref-FOOTNOTESeale199062_1-2" rel="dc:references" contenteditable="false" data-sourceid="cite_ref-FOOTNOTESeale199062_1-2">  Heta sala 1963an anku şoreşa 8ê adarê, Umran berdevkê lijneyê bû û herwiha temenmezintirîn endamê wê bû jî.<span class="mw-ref" id="cxcite_ref-FOOTNOTEMoubayed2006346_3-0" rel="dc:references" contenteditable="false" data-sourceid="cite_ref-FOOTNOTEMoubayed2006346_3-0"> [2]   <span class="mw-ref" id="cxcite_ref-FOOTNOTEMoubayed2006346_3-0" rel="dc:references" contenteditable="false" data-sourceid="cite_ref-FOOTNOTEMoubayed2006346_3-0">  Di destpêkê de, armanca lijneya leşkerî ew bû ku ji nû ve partiya baesê ava bike ku piştî Komara Ereb ya Yekgirtî (KEY) bi serokatiya Cemal Ebdilnasir hatibû ragihandin û herwiha bi fermana wî hemû partiyên siyasî li Sûriyeyê hatibûn fesixkirin ku baes jî di wan de bû û herwiha armanc jî ew ku serokatiyeke nû ji partiyê re deynin. <span class="mw-ref" id="cxcite_ref-FOOTNOTESeale199063.E2.80.9364_4-0" rel="dc:references" contenteditable="false" data-sourceid="cite_ref-FOOTNOTESeale199063.E2.80.9364_4-0"> [3]  <span class="mw-ref" id="cxcite_ref-FOOTNOTESeale199063.E2.80.9364_4-0" rel="dc:references" contenteditable="false" data-sourceid="cite_ref-FOOTNOTESeale199063.E2.80.9364_4-0">  Di serdema KEYê de, Umran û Cidîd diçûn welatî ta ku pêwendiyê bi birêveberên berê yên partiyê re deyinin lê ti carî behsa lijneya leşkerî nedikir .<span class="mw-ref" id="cxcite_ref-FOOTNOTESeale199064.E2.80.9365_5-0" rel="dc:references" contenteditable="false" data-sourceid="cite_ref-FOOTNOTESeale199064.E2.80.9365_5-0"> [4]   <span class="mw-ref" id="cxcite_ref-FOOTNOTESeale199064.E2.80.9365_5-0" rel="dc:references" contenteditable="false" data-sourceid="cite_ref-FOOTNOTESeale199064.E2.80.9365_5-0">  Piştî têkçûna yekitiyê û jihevketina komarê, Umran xwe gihand endamên din yên lijneyê û pirsî bê gelo dikarin derbeyekê çêkin û ji nû ve yekitiyê pêk bînin. Dest bi pilanan kir û hesab kir bê paritya Baesê li pêşberî reqîb û dijberên xwe çiqasî xurt e û wisa biryar da ku derbe pêkan e.<span class="mw-ref" id="cxcite_ref-FOOTNOTESeale199080_6-0" rel="dc:references" contenteditable="false" data-sourceid="cite_ref-FOOTNOTESeale199080_6-0"> [5]  <span class="mw-ref" id="cxcite_ref-FOOTNOTESeale199080_6-0" rel="dc:references" contenteditable="false" data-sourceid="cite_ref-FOOTNOTESeale199080_6-0">
Umran di konreyea neteweyî ya 5an a Baesê de delegasyon  bû  û ji Mîşel Efleqî re qala niyeta lijneya leşkerî kir– Efleq derbeya lijneya leşkerî, bi armanca desthilatdariyê qebûl kir lê ti peyman derbarê şêweya parvekirina hêzê nehat çêkirin.<span class="mw-ref" id="cxcite_ref-FOOTNOTESeale199075_7-0" rel="dc:references" contenteditable="false" data-sourceid="cite_ref-FOOTNOTESeale199075_7-0"> [6]  <span class="mw-ref" id="cxcite_ref-FOOTNOTESeale199075_7-0" rel="dc:references" contenteditable="false" data-sourceid="cite_ref-FOOTNOTESeale199075_7-0">  Piştî şoreşa 8ê adarê di sala 1963an de, Partiya Baesê- beşê Sûriyeyê bû desthilatdar li Sûriyeyê. Umran li Humsê bû serokê lîwaya 5an .<span class="mw-ref" id="cxcite_ref-FOOTNOTESeale199079_8-0" rel="dc:references" contenteditable="false" data-sourceid="cite_ref-FOOTNOTESeale199079_8-0"> Umran kabîneya Selaheddîn Elbîtar, bû cîgirê serokwezîrî, ew hikûmet hikûmeta yekem ya baesê di dîrokê Sûriyeyê de bû. <span class="mw-ref" id="cxcite_ref-FOOTNOTEMoubayed2006346.E2.80.93347_9-0" rel="dc:references" contenteditable="false" data-sourceid="cite_ref-FOOTNOTEMoubayed2006346.E2.80.93347_9-0"> [8]  <span class="mw-ref" id="cxcite_ref-FOOTNOTEMoubayed2006346.E2.80.93347_9-0" rel="dc:references" contenteditable="false" data-sourceid="cite_ref-FOOTNOTEMoubayed2006346.E2.80.93347_9-0">
Banka Oromia ya Navneteweyî
Bi armanca karsaziya bazirganiyê ya bazirganî ya OIB, O xizmetkarên bazirganiya bazirganî ya cîhanê wek saz kirina mobîlîzasyonê, ji diravkirina pereyan, xizmeta veguhestinê, û xizmeta bankeya navneteweyî û bankeya belaş balkêş e. Bank ji niha ve hilberandinên banking ên elektronîk ve wekî destûra ku bi Oro-Card (ATM û POS), Banking Mobile, wek Oro-Cash, Bankê Agent Banking-Oro û Navnetewî ya Înternetê nameyek li ser Oro-Kart. Hejmarek hebên OIB-ê li seranserê Ethiopyayê 225 hema sîstemê pergala banking a bingehîn ve girêdayî ye. Banka Oromia Int'l li navenda Girtîgeha Getu Commercialê li ser kolanê ya Addis Ababa xweda xaniyek 13 storey heye. Bank niha yek ji navdarên herî taybet û bandor ên taybet ên li Ethiopyayê ye û herweha ji bo xizmeta bankeya xizmetê ya berjewendiya balkêş e.
Hesenava, Ûrmiye
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 98 kes (21 malbat) bûn.
Bazirgan, Giyadîn
Bazirgan, gundekî bi ser navçeya Giyadîna Agiriyê ve ye. Bazirgan gundeki kevn e. Li vî gundî goristanê kurd û ermenan hene. Aboriya gund piranî li ser ajalvanî u çotkariyê ye. Erdnîgariya gund bi gelemperî çiyayî ye, Li jora gund çiyak heye û navê wî Mozik e, çeme ki gur jî di nava gund re derbas dıbe.
Çiya Surx
Çiya Surx, gundekî bi ser Qoretûya navçeya Xaneqînê ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Kaag en Braassem
Kaag en Braassem, şaredariyeke bi ser parêzgeha Holenda Başûr a Holendayê ve ye.
Sainte-Terre
Sainte-Terre, komuneke departementa Girondaya li başûrê rojavayê Fransayê ye.
Leyla Zana
Jînenîgarî
Li xêve ango hezîrana sala 2002ê Dadgeha Mafên Mirovan ya Ewropayê Tirkiye ji ber doza nedadwer bi 50.000 Euroyan ciza kir.
Xencer (pirtûk)
Tarîxa çapê: Çiriya pêşiyê 2007
Weşanxane: DOZ
Başok, Şingal
Başok, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.
Çarşema Sor
Çarşema Sor, cejna êzdiyan ya herî naskirî ye ku her sal, di yekemîn çarşema meha nîsanê ya li gorî salnama kevin de tê pîrozkirin. Li gorî baweriya êzdiya, Xwedayê alemîn her sal melekekî rê dike ruyê erdê, ji bo ku nebaşiya li nav însanan ji holê rake û başî di nav însanan de belav bibe.
Dêrbendê
Gundî debara xwe bi xwedî kirina heywanan (yên wek mî, bizin, çêlek) û bi çandinî dikin.
Reutlingen (navçe)
Bajarok û şaredarî
• # Eningen
Diam's
Diam's di sala 1980'an de ji dayik bûye. Ew yek ji rapvanên jin ên navdar ên Fransayê ye. Diya wê fransî ye û bavê wê yewnanê Kîprosê ye. Diam's di sala 2009'an de bû misilman û serê xwe girt.
Biroyê Heskî Têlî
Serhildan
Bi alikariya Îran, YKSS, Brîtanyayê serhildana Agiriyê têk diçe. Bi hezaran pêşmergeyên kurd ji bo ji nû ve xwe amade bikin, derbasê rojhilatê Kurdistanê dibin. Li rojhilatê jî şer gurr dibe.
Hesar, Axbilax
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 424 kes (73 malbat) bûn.
Niştergerî
Dibe ko ji her kiryareka niştergeriyê re bi sadeyî niştergerî an jî hema emeliyata niştergeriyê bihêt gotin.
Kirîvatî
Hetanî dawîya salên 1980 jî, her lawikekî Kurd dema hatiye sûnetkirin, bêguman di pêşa yekî de sûnet bûye. Ango her Kurdekî mêr ku jiyê wî ji 20-30î hevraztir be, bêguman kirîvekî wî jî heye. Lê mixabin ev rûdanên di van salên dawîn de wisa kiriye ku êdî nema zêde kes zarokên xwe yên lawîn di pêşa hinan de sûnet dikin.
Gayinc
Gayinc, gundekî bi ser navçeya Navenda Hewlêrê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Welatê Baskî
Welatê Baskî an Baskistan ( an jî, , ) welat û herêmeke li başûrê rojavayê Ewropayê di navbera dewletên Fransa û Spanyayê ye.
Kelhûrî (Kirmaşanî)
Kurdiya jêrîn/başûrî (Kirmaşanî) bi kurmancî û soranî ve yek ji serzaravayên zimanê kurdî ye. Kurdiya başûrî herêmên Kirmanşan, Loristan, Gûran û Îlamê û li hindek herêmên Başûrê Kurdistanê wek Xaneqîn, Mendelî, Cesan tê axavtin. Binavkirina vê zaravayê wek 'kurdiya başûr' nebesî ye. Birastî kurdiya başûr dibin hemî zarava û devokên kurdî yên ji tîpên devokên Kirmaşanî û lekî. Ev serzarava nêzîkê hev in. Ev dûrayiya navbera xwe ya îroyî ji bandora lûrî û farisî ya li ser lekî re deyndar in.
Lansingerland
Lansingerland, şaredariyeke bi ser parêzgeha Holenda Başûr a Holendayê ve ye.
Qada Bêriyan
Gund li sê parçêyan li cih bûye. Obê Jêr, Obê Jor u Xirabe. Obê Jer û Obê Jor di taxa navenda gund de ne. Xirabe ji mezrekî 500 m bakurê navenda gund pêk tê. Di nav Obê Jor û Obê Jêr kaniya gir û meydaneke pê dibejin "Boza" hene. Li Xirabe, jêmayên şaristanekî kevn hene. Lê ti lêgerînek derbarê ve şaristanê de tine ne.
Dîrok
Gundê Qadabêriyan gundê eşîra Atmî ye. Hemû kes li vê gundê Kurd û Elewî ne.
Gund dû - sê sed salan ji ber vê li cihêki çiyayî, li Rojavayê Bakûrê cîhe îroyîn hatiye saz kirin. Piştî sazkirina komarê Tirkiyeyê li cihê xwe yê îroyîn bi cîh bûye.
Ji gundê Qadabêriyan pênç malbat hene. Qadabêriyan, Şahînan, Qaroşan, Çiman û Coşkun û 40 xane dihewîne.
Mizgefta Feqiyê Teyran
Mizgefta Feqiyê Teyran mizgefteke kurdan e li Fransayê li bajarê Marsêyê ye. Mizgeft ji aliyê kurdan ve hatiye çêkirin. . Navê Meleyê mizgeftê Mele Nejmedîn e.
Hesar, Babagence
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 72 kes (15 malbat) bûn.
Burcmensûr
Axbazara Jêrîn, gundekî bi ser navçeya Xamûr a Agiriyê ve ye.
Hesenê Eskerî
Hesenê Eskerî an jî Hasan ibn ‘Alī ibn Muhammad (6ê kanûna pêşîn 864 - 1ê kanûna paşîn 874) îmamê şia yê yazdehem ê ku ji malbata Ehlê Beyt e. Li bajarê Medîne ji dayik bûye. Navê bavê wî Eliyê Hadî ye. Dema bavê wî di 1ê tîrmeha 868an de tê kuştin, ew bi temenê xwe yê 22 sal dibe îmamê yazdehê. Lê piştî vê bi şeş salan di dema hikûmdariya xelîfeyê Ebasî El-Mutemîd de tê kuştin û li bajarê Samarrayê tê veşartin.
Zanîngeha Rojava
Fakûlteya Bijîşkî-tib
Beşa tendurustiya beşerî-mirovî giştî û xwendina xwe 6 salin û li bajarê Qamişlo ye
Hemawend
Hemawend an Hemewend an Hemewenî niştecihên navçeya Çemçemalin bi taybetî jî li herêma Bazyan in. Her wisa li Rojhilatê Kurdistanê jî dijîn. Di sedsala 19ê de ev eşîr gelek caran dibû sedema şerê Osmaniyan û Îraniyan. Wî wextî serokê vê eşîrê Ciwanmîr Axa bû. Her wisa wek Cewamîr, Jwamêr jî dihate nasîn. Hêjayî gotinê ye ku Şêx Mehmûd Berzencî li gel vê eşîrê xizmanî kiribû û di gelek şeran de alîkariya Şêx Mehmûd kirine.
Leidschendam-Voorburg
Leidschendam-Voorburg, şaredariyeke bi ser parêzgeha Holenda Başûr a Holendayê ve ye.
Veniyasîn
Veniyasîn destnîşankirina xwerisk û sedemên dîyrdeyeka dîyarkirî ye. Veniyasîn di her warekî da bi şêwazeka cida mifayê ji mentiq (lojîk), şirovekarî û ezmûnan dibînit da bikarit havilîyeka sedem-û-bandorê di navbera diyardeyan da dîyar bikit. Di endazyarîya pergalan û zanistê kopmûterê da bi rengekê berçav ew ji bo diyarkirina sedemên berjengan, çareserkirinan dihêt bikarînan.
Sanna Marin
Siyaseta derve
Di adara 2022an de, wê got ku YE hewce dike ku girêdayiya xwe ya bi nefta Rûsyayê bi dawî bike, û got ku "ji aliyekî ve van cezayên aborî yên pir dijwar li ber destê me ne, û ji hêla din ve em bi kirîna neft, gaza xwezayî û sotemeniyên din ên fosîl ên Rûsyayê şerê Rûsyayê fînanse dikin."
Vîdyoyên şahiya taybet
Di tebaxê 2022an de, vîdyoyên ku Marin di apartmanek taybet a Helsinki de şahî û dans dike, eşkere bûn, û bi awayeke viral hatin weşandin. Ji ber ku gotegotên ku Marin jê re digot "îdiayên ciddî yên di qada gelemperî de" di derbarê karanîna narkotîkê de hebûn, wê di 19ê tebaxê de bi dilxwazî ceribandinek narkotîkê kir "ji bo [wê] parastina qanûnî [û] ji bo paqijkirina her gumanan". Encamên testê negatîv derketin.
Hecîbega Jor
Dîrok
Axa herêmê ji gelek şarezayiyan ve mazûbanî kiriye. Mediyan, Roma, Bîzans, ûrartû, mîritiyên kurd, osmanî, rûs ûêd. Li ser bingeha gund lêkolîneke zanistî nehatiye kirin.
Linus Torvalds
Linus Torvalds (28ê berfanbara 1969, Helsînkî, Fînlenda) "bavê" Linuxê ye. Torvalds damezirîner û heta îro koordînatorê projeya Linuxê ye. Torvalds fînlendî ye.
Cejna Qurbanê
Şafiî
Gorî şafiîyan qurban kirin suneta mûekkede ye. Ew kesên, jin an jî mêr, qanda Nîsab malî xwe heyî re qurban kirin suneta mûekede ye.
Malikî
Gorî malikîyan qurban kirinê suneta mûekkede ye. Ew merên qanda Nîsab malî xwe heyî re qurban kirin suneta mûekkede ye.
Henbelî
Gorî henbelîyan ew kesî rewşa xwe rind re ferza kifaye ye. Ew merên qanda Nîsab malî xwe heyî re qurban kirin ferza kifaye ye.
Redmi 10
Redmi 10 jî hin guhertoyên xwe hene:
Hesar, Terekman
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 243 kes (57 malbat) bûn.
Lindenau, Almanya
Lindenau şaredariyeke navçeya (Landkreis) Oberspreewald-Lausitz li Brandenburg, Almanyayê ye.
Hesar, Tirmenî
Hesar, Tirmenî gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Lîsteya e-pirtûkan kurdî
Li vê derê lîsteyeke e-pirtûkan bi kurdîheye. Mijarên têkildar: Lîsteya e-pirtûkxaneyên kurdî
Veganên Kurdistanê
Roja Cîhanî ya Vegan
Evê rêkxirawê li Roja Cîhanî ya Veganan li 1ê mijdara 2018, piştî pênc heyvan ji damezirandinê, êkem çalakiya xo ya fizîkî encam da. Li sêmaniyê bi stafekê pênc kesî ve li Parka Azadî bi nûnerayetiya cêgrê serokî Jiyar Elî û li Hewlêrê jî bi stafekê çar kesî ve li Parka Samî Ebdulrehman bi nînerayetiya bexşî bixo ku xudanê rêkxirawê ye birêvebir.
Hemûgê
Aborî
Aborî bi giranî li ser alîkariyên koçberbûyan e. Ajalvanî û çandinî jî tên kirin.
Arwînawa
Dîn û ayîn
Ekserê xelkê vî bajarî mislimanên şiî ne. Her wisa bawermendên yaresan jî hene ku bi giştî ji eşîrên goran in. Li gel van hinek mislimanên sunî, cihû û mesihî jî dijîn.
Associated Press
Nûnerê rojnameya ‘’Journal of Commerce’’ Davide Hale; di derbarê vê mijarê de wiha gotîye: ‘’Di navbera rojnameyên New York’de, jibû malîyet û mesrefa telegrafê were pêşwazîkirin, hewildan û karparvekirinekê hatîye destpêkirin. Jiber kû nûçe komkirin bi telegrafê gelek giran liser malyetê di raweste. Ger raya giştî bixwaze nûçeyan ji Welatên Yekgirtî yên Amerîka û cîhanê agehdar bibin û herwiha bixwazin nûçeyên ji welatên rojava agahdar bibin, Rojnameyên me bi hevre biryardane û wê bihevre nûçeyan belav bikin’’.
Bi avabûna ajansa Asoociated Press’re, didemek gelek kurde gelek rojnameyên weke; Rojnameyên Boston, Yeketîya Rojnameyên Rojava (Western Associated Press). Yeketîya Rojnameyên Başûr (Southern Associated Press) û Yeketîya Rojnameyên Fîladelfiya (Philadelphia Associated Press) tevlî ajansê bûne.
Di sala 1875’de bi kêşana xetên telefonê yên despêkêre, dinavbera New York û Washington’de rojane bi 20.000 peyvên nûçeyên bûltenan hatine weşandin û belavkirin. Li Washingtonê despêkê yek peyamnêrê ajansa Associated Press hebû, lê di roja meya îrode ji 150 rojnamevanan zêdetir têde kar dikin. Di heman nivîsîngehê de nêzî 100 xebatkarên televîzyon û radyoyê jî kar dikin.
Dinava Ajansa Ap’de ji derveyê nûçegihanên wêne û nûçeyan, nêzîkî 600 pisporên teknîkî û ji 3.000 zêdetir kes têde di xebitin. Ajansa Associated Press di roja meya îrode tenê li Amerîkayê, jibû  1.700 rojnameyên bi zimanê Înglîzî weşanê dikin xizmetê dike. Di heman demêde ji derveyê van rojnameyane, ajansa Ap xizmeta 230 rojnameyên bîyanîjî  dike û bi giştî xizmeta 6.000 îstasyonên televîzyon û radyoyan jî dike.
PHP
PHP dikare çi bike?
Standina daneyên formê, çêkirina rûpeleke naveroka wê çalak an jî di pêkanîna bicihanîna nasyaran de, her tiştê ku bernameyeke wekî CGI pêk tîne, dikare bîne cih. Di PHP'ê de tişta ku herî pir bal dikişîne jî desteka fireh a ku ji bo karên danegirê dike ye. Çêkirina dokumaneke têkildarî danegirê, bi PHP'ê pir hêsan e. Niha hemû danegirên ku navên wan li jêr hatine nivîsîn tên destekirin:
Lût
Di Tanaxê de
Lût tevî keçên xwe direve Zoarê. Sibehê gava dibîne ku dûman ji bajarê Sodomê derdikeve, ditirse û li gor emrê Xweda direve çiyê û li wir di şikeftekê de dimîne. Dû re keçên wî dibêjin ku li welêt ti mêr nemaye ku nijada wan bide, lewma bavê xwe serxweş dikin, pê re radizên û ducanî dibin. Ji ber vê yekê Lût dibe bav û di heman demê de kalikê her du kurên Moab û Ben-Ammi, ku gelên Moabî û Amonî ji wan derketine (Destpêbûn 19:30-38 YE). Li gorî vegotina dîrokî-rexneyî, ev efsaneyeke polemîk e li ser koka gelên cîran ên ku dijminên Îsraêliyan bûn.
Derbeya leşkerî ya îlona 2022an li Burkîna Fasoyê
Reaksiyon
Ev derbe ji aliyê serokê Tevgera Mafên Mirovan a welat wekî "gelekî xemgîn" hat binavkirin, ku rexne li artêşê ji ber parçebûn û nekarîna li dijî tundrewiyê kir.
Mahmût Guden
Di dîroka têkoşîna gelê Kurdistanê de, wekî gelek deverên Kurdistanê, Dêrika Çiyayê Mazî jî, di roja ewil de cihê xwe stendiye û heta vê rojê jî vê helwesta xwe didomîne. Di van 30 salên dawî de, gelek xort û keçên vê navçeyê beşdarî nava refên têkoşînê bûn û ji wan gelekan jiyana xwe ji dest dan. Yek ji van lehengên, ku jiyana xwe di nava vê têkoşînê de ji dest daye jî, Mahmût Guden`ê (Mahmûdê Gula datlîcî) ku ji aliyê bi çûk û mezinên Dêrikê ve tê naskirine.
Darlo
Darlo, Gundekî navçeya Amedê Bismilê ye e.
Qota Berçem
Qota Berçem an jî Qota ber Çem gundekî neolîtîk e li Bakurê Kurdistanê ye ku li navçeya Erxenî ya bi ser Amedê ye. Cihwarê arkeolojîk ji 8630 heta 6800 salên pêşketiye. Gundê neolîtîk çil kîlometre li bakurê rojavayê Amedê, li quntara Çiyayên Torosê ye. Girê arkeolojîk li ser girekî berwar û fireh bi pîvanên 160 x 350 mêtre û bi bilindahiya 4.5 metre, radiweste.
Rencber Ezîz (kirmanckî)
Serranî 1980 ra heta ewro na deyîr biya sey yew deyîra anonîm û mîyanî çewlîgijan de vajîyena. Semedo ke sey yew belgeyî tarîx de bimano, ez wazen ma na deyîr Vate de vejî. No munasebet a ez wazen nê hîrê heme welatperweranî erjîyayan ser o zî çend rêzan binusî û nînan reyna bîyarî vîrî şarî ma.
Çime
Rençber Eziz
Henry VIII
Salên dawî
Di 1540 an de, çar sal piştî mirina Jane, Henry bi Anne ye Cleves'ê re zewicî û ew piştî şeş mehan zewaca hevdu berdan. Henry, di heman salê de bi pismamê Anne Boleyn, Catherine Howard, re zewicî. Piştî ku du salan bi Catherine Howard re zewicî, ku sî sal ji wî piçûktir bû, wî Catherine ji ber zînayê bi Thomas Culpeper û Francis Dereham re girt û ew bêyî darizandin xenaq kir. Di nav kesên hatin xenaqkirin de; jina George Boleyn, Jane Boleyn jî hebû. Henry, salek şûnda bi Catherine Parr re zewicî û heya mirina xwe bi Catherine re zewicî ma.
Saint-Genis-du-Bois
Saint-Genis-du-Bois, komuneke departementa Girondaya li başûrê rojavayê Fransayê ye.
Derebucak
Derebucak navçeyek Qonyeyê ye. Derebucak yek ji navçeyên Kurdên Anatoliya Navîn e.
Sarinc (alav)
Dîroka sarincê
Cara berê, ji bo pêdiviya malê sala 1913'yê li Chicagoyê hatiye çêkirin. Markaya wê Domelre bû û bi elektrîkê dihate xebitandin. Derî û skeleta wê ji darê bû. Motora wê li jorê bû û bi qasî nivê sarincê mezin bû.
Dalahû (navçe)
Ziman
Xelkê vî şaristanê bi giştî Kurdin û bi zaravayên Cafî û Kelhûrî diaxivin.Her wiha du gundên bi navê Zerde û Tutşamî bi zaravayê Hewramî û du gundên bi navê Gurecab Qeşlaq û Gurecab Meradebyek jî bi zaravayê Goranî diaxivin.
Rizyane
Bijîşkiya gelêrî ya kurd de
Li Kurdistanê berê didan zarokên zeîf mane ku madê wan vebe. Dîsa tê gotin şîrê dê zêde dike, serêşa tûreyî der dibe, kilmûçê (belxem) pakij dike. Lê dikare xewê bibe, hin kes dema pirr biharatên wê bikarbînin, nikarin bixewin.
Qoruxçî
Debara gund bi çandinîya pembo, garis, şebeş, genim, nîsk, ce û hwd û xwedîkirina heywanan û masîvanîya li ser Çemê Dîcleyê ye.
Elîcûla
Elîcûla, gundekî ser bi navenda bajarê Çaroymaq li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Girê Mirazan
Avahîsazî
Girê Mirazan şiklekî geometrîk dişopîne. Ev şikil sêgoşeyek e ku her goşeya wê wekhev in û dorpêçên A, B û D bi hev ve girê dide. Ev tê vê maneyê ku kesên ku Girê Mirazan ava kiriye, herî kêm xwedî zanîna geometriyê ya seretayî bûn. Lêgerîneke ji sala 2020an bi navê "Geometrî û Plankirina Avahîsaziyê li Girê Mirazan" dide pêş ku dorpêçên A, B û D hemû ji kompleksekê pêk tên û tê de hiyerarşiyek heye ku dorpêça D li herî jor e. Ev lêgerîn red dike ku her dorpêç yek bi yek hatine avakirin û bikaranîn.
Gir
Herwiha platformeke ku hatiye qutkirin û bi du qulan ku van stûnan hildida û sehneyeke pehn heye. Ev platform kompleksên ji Qonaxa III teqabil dike. Navê "kompleksa E" lê hatiye kirin. Ji ber ku dişibin avahiyên li Newala Çorî, ev kompleks carinan wek "Mabeda Kevirî" jî hatiye binavkirin. Zemîna wê bi dîqetî hatiye tiraşîn û pehnkirin. Li bakura rojavayê ya vî cihî qulên wek sarincan hene ku tên bawerkirin parçeyeke kompleksa E ne.
Şoreşa zayendî
Şoreşa Zayendî di tevgera xwendekarên 1968 de
Nûnerên yekem ên tevgera homoseksuelan jî ji tevgera 1968-an hatin hilbijartin, ku di nav wê de nakokiya di navbera azadîyên siyasî-giştî û kesayetî-ferdî de bû sedema cûdahiyên mezin ên ramanan.
Îsmaîl Taha Şahîn
Îsmaîl Taha Şahîn civaknas û nivîskarekî kurd e û danerê Ferhenga Amed e. Ew di 24ê hezîrana 1957an de li gundê Seyzarê Jêrîn ê devera Sêmêlê hatiye ser dinyayê.
Di sala 1994an de li Kolîca Şerî'et û Dîrasatên Îslamî li Dihokê wek mamostayê zimanê kurdî hate damezrandin û çar salan li serêk zimanê kurdî û derûnzanî û binemayên vekolanê û binemayên perwerdeyê li kolîca navbirî gotîne.
Jacinda Ardern
Perwerde û malbat
Demek kin piştî ku dest bi wezîfeya Serokwezîriyê kir, Ardern li ser xwesteka wê ya xwedîkirina zarokan li Projectê ji hêla mêvandar Jesse Mulligan û paşê jî ji hêla Mark Richardson ve di TV3's AM Show de hate pirsîn. Wê bertek nîşan da û got, wekî ku di Qanûna Mafên Mirovan a sala 1993an de hatiye destnîşankirin, nayê qebûlkirin ku jin li ser daxwaza wan a xwedîkirina zarokan bi karê xwe re bê pirsîn. Wê destnîşan kir ku ew neqanûnî ye ku kardêr li hember karmendek heyî an potansiyel cudakariyê bike ji ber ku ew ducanî ye an jî ji ber ku ew dixwaze di pêşerojê de bibe xwedî zarokan. Ev bû sedema nîqaşek giştî ya neteweyî, ku tê de pirraniya bersivdaran pejirand ku gotinên Andern rast in.
Siyaseta wê wek serokwezîr
Ardern xwedî siyasetek pêşverû ye. Ew bi siyaseta piralî û parastina avhewayê ji bo şerkirina germbûna gerdûnî pabend e. Weke serokwezîr, wê di nav tiştên din de, pergala bacê ya çaksazkirî ji bo malbatan, piştgiriyek çêtir ji bo herêmên gundewarî û tedbîrên ji bo xaniyên arzan pêş xist.
Kelkit
Kelkit an jî Kêlkît qezayeke Gumuşxaneyê ye.
Antolojiya çîrokên Nûbiharê (pirtûk)
Antolojiya Çîrokên Nûbiharê jî, ji van çîrokan pêk tê, ên ku di kovara Nûbiharê de weşiyane.
Ayhan Geverî di pêşgotinê de her wisa ji bilî hilbijartina çîrokan, behsa maceraya çîroka kurdî jî dike, antolojiyên çîrokên kurdî ên heya niha hatine weşandin jî dinirxîne.
Pîrê Jêrîn
Gundê Pîrê Jêrîn, gundekî bi ser navçeya Avkevira Agirîyê ve ye.Aboriya gund lı ser sexelan e. Li gund demsala zivistanê zehf sar û sermê derbasdibe. Lê bihara wira hinek kurt be jî disa jî pir xweş e. Gellek pincarên beyani û kari  li gund şîn dibe.
Nerîman Oyman
Hunermendeka esilkurd e û ji eslê xwe ve, ji bajarê Wanê ye. Di sala 1965-ê de li Stenbolê hatiye dinyayê. Di navbera salên 1990- 1992- an de, xebatên xwe yên    wênekêşiyê li kargeha “Avni Memedoglu ” domandiye. Yekemîn pêşengeha xwe ya şexsî, di sala 1992-ê de vekiriye û ji wê salê ve xebatên xwe li kargeha “Asmalîmescîdê” didomîne.
Gezine
Gezine, gundekî bi ser navçeya Navenda Hewlêrê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Heval Îbrahîm
Heval îbrahîm, ( li Mûsilê) hûnermend û strannivîsekî kurd e ku cûreya muzîkên pop û muzîka slow a bi kurdî dibêje.
Saint-Germain-du-Puch
Saint-Germain-du-Puch, komuneke departementa Girondaya li başûrê rojavayê Fransayê ye.
Geziney Hacî Xidir
Geziney Hacî Xidir, Geziney Ḧacî Xidir, gundekî bi ser navçeya Navenda Hewlêrê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Akşehir
Akşehir navçeyek Qonyeyê ye. Akşehir yek ji navçeyên Kurdên Anatoliya Navîn e.
Kemal Burkay
Jînenîgarî
Burkay, ta ji 17-18 salê xwe dest bi nivêsandinê kirîye. Berê tenê bi tirkî dinivêsand. Wê wextê kovar, rojname û kitêbên kurdî di dest da tinebûn û wî jî xwandin û nivêsandina kurdî ne dizanibû. Di salên 1960 da li Tirkiyeyê di hin kovaran da -ew jî gelek kêm- nivêsên kurdî xwe nîşan dan û çend kitêbên kurdî derketin. Burkay piştî sala 1972, ku derkete Ewrûpa dest bi nivêsandina kurdî kir û cara pêşîn di kovara Ronahî da nivêsand. Ew kovar li Almanya bi destê rêxistina "Hevra" derdiket. Ew jî bû endamê vê komelê.
Perwerdehiya zayendî
Rewşa îroyîn li cîhanê
Pratîkên perwerdehiya zayendî li welat, dibistan, malbat, û mercên civakî-çandî pir diguhezin, bi gelemperî li dû azadiya exlaqî û azadiya zayendî, an berevajî vê yekê li dû paşveçûnên mafên mirovan paşde diçin. Lê piraniya welatan niha pê dihesin ku ji bo başbûna giştî û pêşkeftina kesane ya zarok û ciwanan hewce ye ku ji jiyanek zayendî ya bextewar re amade bibin.
Çevrêbî
Çevrêbî, gundekî giradayê navçeya Elbak a Wanê ye.
Westvoorne
Westvoorne, şaredariyeke bi ser parêzgeha Holenda Başûr a Holendayê ve ye.
Dadgeha Ewlekariya Dewletê
Dadgehên Ewlekariya Dewletê (, DGM) cureyekî taybet yên dadgehên Komara Tirkiyeyê ne, ku ji aliyê leşkeriyê ve tên rêvebirin. Di binçavkirin û cezakirina bi hezaran kurdan de Dadgehên Ewlekariya Dewletê roleke berbiçav û neyînî lîstin.
Axûlî
Navê gund ji "axû" yê tê. Berê gund li ser tûm (tepe) a kêleka Çiyayê Şanz a Mezin bûye. Gundî ji êrîşên mara ciyê xwe guhertine û daketine jêr.
Aboriya gund li ser ajalî ye. Hinek civanên gund li Stembolê demsalî dixebitin.
Hêyderabad, Çaroymaq
Hêyderabad, gundekî ser bi navenda bajarê Çaroymaq li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Bangîn
Helîm Yûsiv
Kelb Elîxan Nexşîwan
Kelb Elîxan Nexşîwan (jdb. 1891 li Naxçivan - m. 1931, li rojhilatê Kurdistanê), serfermandarê duyemîn artêşa Îranê ya li di serhildana Agiriyê de li dijî pêşmergeyên kurd têkoşiyaye bû. Fermandarê yekê jî Mihemed Elîxan bûye. Kelb Elîxan Nexşîwan ji aliyê pêşmergeyên kurd ve hatiye kujtin.
Wuxue
Wuxue, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Hubeiyê de cih digire.
SIL
Navenda SIL'ê li parêzgeha Dallasa DYA'yê ye.
Bane Şîrwan
Berhema hunerî
Yekemîn pêşandana Bana di bernameya televizyona kurdî de Îdil bû ku li kanala Kurdsat belav bû û karî bû bigihîje qonaxên rasterast û dawî yên bernameyê û piştî temambûna wê bernama televizyona Bana yekemîn strana xwe bi stranbêjê Rojhilatê Kurdistanê Navîd Zerdî re bi navê "Go" got û stran di nav ciwanên Kurd de navdariyeke baş bi dest xist Ya sêyem jî vîdeoyeke bi navê "Çima" ye ku di 24ê çiriya pêşîn a 2019an da hatiye weşandin. Di 17 saliya xwe de yekem strana xwe bi Nawîd Zerdî re belav kir Yekemîn strana ku wî bi tena serê xwe got, di sala 2019an de bû, dema Efşîn Şukrî nivîskar û derhêner bû. Vê stranê ew bêhtir populer kir. Di sala 2020an de strana "Crazy" derxist.
Zwijndrecht, Holenda Başûr
Zwijndrecht, şaredariyeke bi ser parêzgeha Holenda Başûr a Holendayê ve ye.
Bane Şîrwan
Berhema hunerî
Hin stranên wê:
Peykeremasûlke
Peykeremasûlke an jî masûlkeya peyker (bi înglîzî:skeletal muscle) yek ji sê corên masûlkeyan e.
Di laşê mirov de sê cor masûlke heye; peykeremasûlke, lûsemasûlke û dilemasûlke. % 50yê laşê mirov ji masûlkeyan pêk tê. Di laşê mirov de masûlkeya herî zêde ya peykeremasûlke ye. Bi qasî 650 peykeremasûlke di laşê mirov de cih digirin. Peykeremasûlke masûlkeya hêldar e (bi înglîzî: striated muscle). Di nav xaneyê de dezîyên barîk û stûr di bin mîkroskobê de wekî beşên tarî û ronî xuya dibin, ji van beşan re dibêjin hêl. peykeremasûlke bi awayekî xwewîst kar dikin. Ango çalakiya masûlkeyan li gor xwesteka mirov, di bin kontrola demarekoendama mirov de rû dide. Gelemperiya peykeremasûlkeyan bi navbeynkariya jêyan, bi hestî ve girêdayî ne, hestî bi peykeremasûlkeyan ve dapoşrav e. Livîna hestiyên laş ji ber girjbûn û xavbûna (sistbûn) masûlkeyan rû dide.
Rêkxistina peykeremasûlkeyê
Tevahiya masûlkeya peykerê di nav kalanek de cih digire. Kalanê masûlkeyê bergek ji bestereşaneyê ye û wekî epîmîsyum (bi grekî: epimysium ) tê navkirin. Bi eslê xwe peykeremasûlke ji gurzên ( bi latînî: fascicle ) masûlkexaneyê pêk tê. Her gurzek masûlkexane jî di nav kalanek de cih digire. Kalanê gurzê masûlkexaneyan wekî perîmîsyum (bi grekî: perimysium) tê navkirin. Perîmîsyum bergek ji bestereşaneya şidayî ye. Di nav gurzan de, her masûlkexane (masûlkerîşal) bi çînek tenik a bestereşaneyê dapoşrav e. Ev berga tenik jî wekî endomîsyum (bi grekî: endomysium) tê navkirin. Ev hersê kalanên ji bestereşaneyê li gel masûlkexaneyan li seranserê masûlkeyê de dirêj dibin. Kalan li cemserê masûlkeyan de bi bestereşaneya rîşalî ve yek dibin, ji vê yekbûnê jê peyda dibe. Jê, masûlkeyan bi bergê hestî ve girê dide. Li tevahiya masûlkeyê de hebûna çînên bestereşaneyê, ji bo masûlkexaneyan girîng e. Bi vî awayî hêza girjbûnê ya ji her masûlkexaneyê hê hêsantir tê guhestin ber bi cemserê masûlkeyên ko bi hestî vê girêdayî ye.
Museyib Gulşenzade
Di 25ê kanûna pêşîn a 2019an de li gundê Şahinabada Ûrmiyê ji nexweşiya şêrpenceyê çû ber dilovaniya Xwedê. 58 salî bû.
Peykeremasûlke
Bîrdoziya xilîska deziyan
2.Asetîlkolîn belavê nav qelîşê dibe bi wergirên li ser lewheya serî ya livînê re girê dibin. Bi girêdana asetîlkolînê, cogên sodyum û potasyumê ve dibin. Sodyum diherike nav masûlkerîşlê, potasyum ji masûlkerîşalê diherike derve, lê herika sodyumê ji ya potasyumê zêdetir e. Loma masûlkerîşal bi bargeya pozîtîv bar dibe û di xaneyê de erkê kar dest pê dike.
Çavkaniyên enerjiyê bo çalakiya peykeremasûlkeyan
1. Di nav masûlkerîşalê de belavbûna erkê kar.
Total Nonstop Action Wrestling
Total Nonstop Action Wrestling (TNA)  kompaniyeke Gemşa profesyonel'e, di 2002'an de bi destê Jeff Jarrett û Jerry Jarrettî hate damezirandin. TNA li ser televîzyonê û înternetê hate pexiş kirin, vêga şovek bi navê Impact Wrestling tê nîşandan li ser kanala Spike, vêga Dixie Carter serokê kompaniyê ye.
Hozan Dilgeş
Kaseta pêncan
Di kaseta xwe a pençan de (1983) banga Karkeran dike: “Ey Karker û Proleter tu dixebitî şev û roj / dunya li pişta teye tu çima birçiye lo şev û roj.” Bi destpêkirina şerê çekdarî li kurdistana Bakur bandora xwe dide ser hunera Dilgeş jî.
Wentworth Miller
Wentworth Earl Miller III ( jdb. 2ê hezîrana 1972an li Chipping Norton, Oxfordshire, Keyaniya Yekbûyî) lîstikvan, fîlmnamenivîs û modelekî amerîkî ku li Keyaniya Yekbûyî hatiye cîhanê.
Terîhejok
Reftar
Xwarina wan bi granî kêzik, kulî û ajalên nermok in. Gewdê wan zirav û drêj e. Nikulên wan zirav, drêj û tûj e. Teriya gişan ji gewdê wan drêjtir e. Nîşana wan ya bingehîn terî hejandin e.
Recke
Recke şaredariyeke navçeya (Landkreis) Steinfurt li Nordrhein-Westfalen, Almanyayê ye.
Anaksagoras
Anaksagoras (, ; 500–428 b.z.) feylesofekî yewnanî yê pêşsokratî ye. Feylesufêkî pêş sokratîye. Be pêy gêrranewey epollodoros, kurrî hêgêsbollosî xanedanî klazomênyay asyay bçûkew le mawe heftahemîn xulî ollompyadda (500–497 p.z.) ledayk buwe, le yekemîn sallî xulî heştaw heştemîn ollompyadda, wate le sallî 428 da le serû hefta sallîyewe mirduwe. Hezî kirduwe xoy terxan bkat bo zansit, boye desberdarî mullk û saman û kes û karekey debêt û rûdekate esînaw lewê debête hawellêkî nzîkî pêrîklês û pyawanî nê,darî şar. Hendêk pêyan waye anaksagoras mamostay sokrat bûbêt û sokratîş le qsekanîda amajey kirduwe bo ewey ke ktêbêkî anaksakorasî xwêndotewe. Be pêy gêrranewey dayocînyesî layirtosî, anaksagoras qutabî anaksîmanês buwe.
Anaksakoras bawerrî be efrandin û lenawçûnî ştekan nebuwe, bellku weku parmênîdês lewbawerreda buwe, ewaney hen ewanen ke hebûn û her ewanîş demênnewew halletêk nye bitwanîn pêy bllêyn nebûn. Le "derbarey sruşt"da nusîwyetî: Yonanîyekan hellen eger bllên ştekan peyda debin û lenawîş deçin. Hîç ştêk nayete bûn û hîçîş lenaw naçêt, bellku awêey yekdegrin û le yektirîy cyadebnewe. Ewey heye yekgirtin û cyabûneweye".
Şîr
Pêşveçûna sîstema hînbûnê û alerjî
şîrê dayîkê dibe sedema zû pêşveçûn û pêşketina sîstema hînbûnê (ya li hember mîkroba diberxwedanê û hwd) jî.
Hinenîs
Li Kurdistanê berê jê boyax çêdikirin, di bijîşkiya gelêrî de sud jê digirtin. Boyax ji koka riwekê dihate çêkirin. Bi boyaxa xwê hirî dihate boyaxkirin. Herwiha ji koka wê ya hişkkirî û pişirandî tozekê çêdikirin û wê tozê tevlî hin dermanên gelêrî dikirin. Kulîlka ya ku jê boyax çêdikirin mor, ya tevlî dermanan dikirin jî zer bû.
Rotînda
Nave xebata min a nu, AR_JAN bawerim u hevi dikim di ve xebata min de we her kes we jana dile xwe, kesera welat u esa gele me bibine.
Golparêz
Nimûne
Li jêr daxuyaniyên gulîyên werzîşê tên pêkanîn
Miza Ehmediş
Miza Ehmediş, Miza Eḧmediş gundekî bi ser navçeya Navenda Hewlêrê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Dagirên H1-wergirên hîstamînê
Nifşên yekem ên dagirên H1
Piperazines (Pîperazîn)
Xiantao
Xiantao, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Hubeiyê de cih digire.
Bêranwenî
Bêranwenî, Bêranwendî yan jî Beyranwendî devokek zaravêye Kurdî yê Lekî ye. Li herêma Loristan, ji aliyê êla Bêranewen ve tê axavtin.
Zinar
Zinar navê kevirên bilind yan jî yê hevgirtinên ji kevir (formasyonên jeolojîk) e.
Zoro Metînî
Jiyan
Sala 1969ê li Bêrûtê di akademiya hunerê rindiyê de dest bi perwerdeyê dike. Ji wir bawernameyê digire. Sala 1972'yê di pêşbaziyekê de ji nava 100 hunermendên berendaman xelata duyem a akademiya hunerê ya amerîkayî werdigire.
Pêşangeh
Wêneyên Mettînî li Bêrût, London, Parîs, Malmö, Helmstadt, Rotenburg, Hamburg, Berlîn û Münchenê hatine pêşandan.
Golparêz (futbol)
Golgir, bi piranî b kurt kirina GK (Îngilîzî golker: goalkeeper) tê zanîn. Hejmara formayê, bi gelemperî 1 e. Daxuyaniya IFFHS'ê ya herî dawî, got ku golkerê herî baş di desteya Real Madrid de xwekirina forma Iker Casillas e.
Abdulmelik Fırat
Di sala 1991’ de di Partiya Riya Rast (DYP) de dîsa bû parlementer û kete parlementoya Tirkiyeê. Piştre, ji ber gotinên xwe yê kurdewarî, ji vê partiyê veqetiya.
Qewal
Ber û eşîrên qewalan
Mana vê jî ev e: Pewist e, ku qewalên li şibabê dixin ji diduyan kêmtir nebin û li milê Tawisê yê rastê rûnin û qewalên defê dixin ji sisiyan kêmtir nebin û li milê Tawisê yê çepê bin. Ji bo vê yekê ye, ku coqa Tawisê ji pênc qewalan kêmtir nabe. Mezinê qewalan jî heye û ew ji eşîreta Dimilian e, bi rêka meclisa rûhaniya êzidiyan ya bilind û mezinên êzîdiyan tê nîşankirin. Niha mezinê qewalan Qewal Silêman e kurê Qewal Sivo ye, ew li Behzanê dimîne û emrê wî zêdeyî 70 salî ye.
Qewal û fêrbûna ilm û mûzîka dînî
Berî 70 - 80 salî dibistana dînî li gundê Behzanê hebû. Ew mekteba fêrbûn û pêgihandina qewalan bû. Zarokên qewalan ji emrê 7 - 10 saliyê diçûn wê mektebê û fêrî qewl, beyt, diwa, lêdana def û şibaban û hwd dibûn. Baştirîn û jîrtirîn qewal li wê mektebê dihatin kivşkirin, qewalan ders didan zarokan, da ku ew di paşerojê de bibin qewal. Dibêjin ku Qewal Mam Îso mirovekî kor bû, lêbelê heta bêjî ew jîr û pahlewan bû û ew mamostayê dawî yê mekteba qewalan bû. Wî, komeke baş û navdar ya qewalan pêgihandibû, wekî Qewal Ilyas, Qewal Qewal û hwd.
Hemdon
Hemdon, Ḧemdon, gundekî Şiwanê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
Qewal
Mezinê Qewalan
Wekî me di dest pêkê de jî got, mezinê qewalan ji Eşîreta Dimiliya ye û rûniştvanê gûndê Behzanê ye.
Li Lalişê
Di berbanga sibehê de yanî berî ronahiya rojê derkeve, qewal Beyta Cindî li gel Def û Şibaban dibêjin û hanê dikin, ku Êzîdî ji xewê rabin û îbadeta xwe bikin û herin karên xwe.
Roja dawiya cejna Cemayiyê li heft ciyên cuda sematên giran wekî li ber derê Kaniya Spî, li ber Şêx - Şems, li ber Mîr Êzdîn û li gelek ciyên din tên kirin.
Tübingen (navçe)
Tübingen, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Baden-Württembergê ya Almanyayê ye.
Givîce Qele
Givîce Qele, gundekî ser bi navenda bajarê Çaroymaq li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Xiaogan
Xiaogan, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Hubeiyê de cih digire.
Hejmar
Hejmar an Jimar (bi soranî: jimare, ژمارە) tiştekî matematîkî ye kû li hejmartin û pîvandin de tê bikaranîn. Ji bilî wan, hejmar ji bo lêdanê mork û nîşan (nimûne: jimara telefon), rêzkirinê tiştan (nimûne: jimara seriyal), û bi kod kirinê (nimûne: ISBN) jî tê bi kar anîn.
Elî Ekber Muradî
Jînenîgarî
Muradî di zaroktiya xwe de dest bi muzîkê dike. Ji muzîkarên wekî Welî Huseyînî, Mîrza Kafaşyan, Mehmûd Elewî, Allahmûradî Hamedî perwerdeyê digire. Sala 1971ê li bajarê xwe, yekem konsera soloyê pêk tîne.
Şer
Tektîk
Taktîk, bi teybetî, armanca, kêmkirina hêzên ku li dijî wan şer dikin û an jî bi demê re bê û an jî bi nêzîkatîyên ku tên nîşandin bê rêya wan ya şer guharandinê bê. Bi vê yekê re, ku bike ku êdî yê ku li dijî wê şer dike serwerîya wan di şer de nemabê. Bi wê re, êdî aliyê ku serwerîya wan di şer de kêmbûna, wê li ber aliyê din yê ku serwerîya wan zêde heya, bin bikevin.
Du
Hejmara 2, pişt yekê û pêş sê ye. Ew jî di nav koma hejmarên xwezayî de ye.
Jajiya hêlizê
Ji hêlizê re pîjinda, şiwît (şiwêt, şewid) jî dibêjin ku di zanistiyê de navê wê anethum e.
Gûreser Sofla
Gûreser Sofla, gundekî ser bi navenda bajarê Çaroymaq li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Enaksîmander
Enaksîmander (z. 610- m. 546 BZ). Eger tallîs yekemîn feylesuf bêt le cîhanî xorawada, ewa Enaksîmander fêrxwaz û hawrrêy yekemîn û dêrîntirîn feylesufe ke nusrawî felsefî hebêt û geyiştbêt be destî ême.. Pazde sall le tallîs mindalltire û le heman sallî mirdnî tallîsda, ewîş mirduwe (hendêk dellên çiwardesall lew mindalltire û sallêkîş ber le tallîs mirduwe). Lew biwaraneda karî kirduwe ke îmrro pêyan dellêyin cugrafya û bayolojiya, herweha be yekemîn feleknasî zanistgeraş leqellem dedrêt, nexşey cîhan û gerdûnî kêşawe û matmatîkzanêkî lêhatûş buwe. Ewîş weku tallîs le mîlîtos ledayik buwe, ke benderêkî deryayî buwe û êsta dekewête naw turkyawe. Gêrranewekan dellên piyawêkî gerrîde buwe û bayexîşî dawe be poşak û edgarî xoy û cidîyetêkî sernicrrakêş le sîmayda hebuwe. Deşllên piyawêkî siyasetmedar buwe û çendan pile û payey billindî wergirtuwe, yekêk lew postaney werî girtuwe, fermanrrewayî yekêk le nîştecê taze dozrawekanî epollonya. Her le mawey maneweyda lew posteda bîrî le giriftî zorbûnî danîştuwan û qereballixî şare yonanîyekan kirdotewe û bediway çareserêkda gerrawe. Le gerran û pişknînekanî seretay sedey bîstemda peykerêkî Enaksîmander dozrawetewe ke xellkî ew şare boyan dirust kirdibû.
Be pêy eresto û syofrastosî qutabîşî, yekemînî feylesufanî yonan le esll yan prensîpî bûnyan kollîwetewe, wek pêştir basman kird lay tallîs ew yekemîn prensîpe aw buwe, welê anaksîmander lay wabuwe ew prensîpe bêpayanî yan nakotayî yaxud bêsnurîy buwe. Argîwmêntekanî dakokîkirdin lem têze le rêgay erestowe geyiştunete destman û dellêt anaksîmander pêy wabuwe ke bêpayanî hîç esllêkî nye, çunke ew xoy esllekeye, leber ewey hîç esllêkîşî nye, kewate hîç snurêkîşî nye, boye le hîç ştêkî trewe peyda nebuwew lenawîş naçêt. Pêştir yonanîyekan aşnay xudawende homîrîye nemrekan bûn, welê anaksîmander dû xeslletî dîkey bo ew çemke zyad kirdu weku prensîpe bnerretîyekey xoy dayna: bêsnurî û peydanebûn le hîçî tir. Herçonêk bêt renge mebestî le eypîron ewe bêt ke matiryallêkî snurnekrawew natwanrêt be hîç core wesfêkî berhest bnasrêtewe, çunke xoy le xoyda le cîhanî pêkhatûda bûnî nye
Bangkok
Nav
Navî Bangkok bi kurdî gundek di nav çiftelan da ye. Navî fermî yê Bangkok bi zimanê taylandî ev e:
Hersîn
Harsîn, navçêyeke Kirmaşanê ye. Gelê navçeyê bi piranî kurdên lek in.
Kêranlix, Gimgim
Navdarên Kêranlixê
Melle Abdulrahman düre Abdulrahim Altinmakas
Peykerê Zeus ê Olîmpiyayê
Peykerê di hundirê Perestgeha Zeus da bû. Çermê peykerê ji diranên fîlan bû. Ru, por û kincên wî ji zêr bû. Ji ber ku di dawîya korîdoreke tarî da bû, diranên fîlan çav ên mîrovan dikişand û kûr bandor dikir.
Bn
Bn kurtenavê binêre ye
Yichang
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2010an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 4.059.686 kesî
Keçan
Aborî
Şer aboriya gund xirab kiriye. Gundî mecbûr mane herin bajarên mezin ên Tirkiyeyê û Ewropa, bixebitin. Aboriya gund ji ajalvanî û çandiniyê pirrtir, li ser karkeran û koçberbûyan e.
Deryaya Navîn
Şaristaniyên kevnar
Di kevnariya klasîk de şaristaniyên herî berbiçav ên Deryaya Navîn bajarên bajarên yewnanî û fenikî bûn ku her du jî bi berfirehî li peravên Deryaya Navîn kolonî dikirin.
Trîreşik
Trîreşik an helhelik (?) (bi latînî: Rubus sp.), giyayek ji gulan û fêkiya wê.
Deryaya Navîn
Serdema navîn û împeratorî
Pêşveçûna keştiya deryayê dest pê kir ku bandor li tevahiya Deryaya Navîn bike. Carekê, piraniya bazirganiya di navbera Ewropaya Rojava û Rojhilat de di herêmê re derbas dibû lê piştî salên 1490an pêşvebirina rêyek deryayî ber bi Okyanûsa Hindî ve hişt ku biharatên asyayî û kelûpelên din bi rêya benderên Atlantîkê yên rojavayê Ewropayê werin firotin.
Di sala 1869an de bi vekirina Kanala Suezê ya bê kilît, herikîna bazirganiya di navbera Ewropa û Asyayê de bi bingehîn guherî. Rêya herî bilez niha di Derya Navîn re ber bi Afrîkaya Rojhilat û Asyayê ve diçû. Ev dibe sedem ku tercîhek ji bo welatên Deryaya Navîn û benderên wan ên mîna Trieste yên ku rasterast bi Ewropaya Navendî û Ewropaya Rojhilat ve girêdayî ne, zêdebûnek aborî ya bilez hate dîtin. Di sedsala 20an de, Şerê Cîhanî yê Yekem û Şerê Cîhanî yê Duyem û her weha Krîza Suezê û Şerê Sar bû sedema veguheztina riyên bazirganiyê ber bi benderên bakurê Ewropayê ve ku bi yekbûna ewropî, çalakkirina silk, dîsa ber bi benderên başûr ve guherî.
Oşînografî
Herikîna net a avê ji Okyanûsa Atlantîkê bi vî awayî ye. 70,000 m3/s or 2.2e12 m3/a. Ava Okyanûsa Atlantîkê nebûya asta deryaya Deryaya Navîn dibe ku salê bi qasî 1 mêtrekî kêm dibe.
Anna Hausburg
Jiyana wê
Anna Hausburg ji serî de dixwest ku bibe danser û di balet, caz û dansa kolanan de perwerde kir. Ji sala 2011ê ve ji aliyê lîstikvan Heiko Pinkowski ve waneyên lîstikvaniyê girt.Di sala 2017an de li Zanîngeha Humboldt a Berlînê dîroka hunerê xwendiye.
Saint-Léger-de-Balson
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Yicheng, Hubei
Yicheng, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Hubeiyê de cih digire.
Sêgiran
Sêgiran (bi tirkî kirine: Diktepeler), gundekî navçeya Gimgima Mûşê ye. Sêgir, Dewa Sêgiran jî tê gotin.
Lee Ryan
Lee Ryan  (jdb. 17ê hezîrana 1983 li Kent, Keyaniya Yekbûyî) stranbêj, strannivîs, bestekar û lîstikvanekî brîtanî ye ku berê endamê koma muzîkê Blue bû. Ew di nav salan de di pandomîm de jî xuya kir; rola wî ya herî dawî di sala 2017an de rola Prensê li Darlington Hippodrome bû.
Jiyana berê
Lee Ryan li Chatham, Kent hat dinyayê. Dê û bavê wî veqetî bûn dema ku ew şeş salî bû. Ryan bi piranî bi dayika xwe, xwişka Gemma û dapîrê xwe re dijiya. Ryan çû Dibistana Bedonwellê berî ku beşdarî dibistanên hunerî yên pêşbazî bike, di nav de Dibistana Wellingê û Independent Performing Arts School Belcanto London Academy (BLA), ku wî yekem gewreyên xwe pêşxist, piştre jî dibistanên şanoyê yên serbixwe û bipere  Sylvia Young Theater School û Italia Conti Academy of Theatre Arts.
Helece
Helece, gundekî bi ser navçeya Navenda Hewlêrê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Saint-Loubès
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Amersfoort
Amersfoort, şaredariyeke bi ser parêzgeha Utrechta Holendayê ve ye.
Başmixare
Başmixare, gundekî bi ser navenda Kilîsê ve ye.
Rengîn Kardelen
Rengîn Kardelen, nivîskareke kurd e ku di 1974an de li Sûra Amedê hatiye dinyayê.
Spreenhagen
Spreenhagen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Oder-Spree li Brandenburg, Almanyayê ye.
Koma Mizgîn (Almanya)
Koma Mizgîn komeke muzîk a kurdî ye.
Xalis Begê Sipkî
Bi tirkî nizane
Di de leşker tên ser text. Wekî tevayiya giregirên DPyê, Xalis Beg jî digirin, didarizînin. Di darizandinan de ji ber ku ew nikare bi tirkî derdê xwe bêje, herçendî zimanê kurdî qedexe bû jî, dadger îfadeyên wî bi alîkariya wergerekî digire. Dadgeh 10 salan lê ceza dibirre.
County Armagh
County Armagh (an ) wîlayetek Îrlendaya Bakurê ye, perçeyek Keyaniya Yekbûyî li girava Îrlenda.
Mûskan
Gundî bi zaraveyê kirmanckî (zazakî, dimilkî, kirdkî) diaxivin û ji aliyê olî ve baweriya Elewî dihewînin. Malbatên bingehîn Osmanijan, Sormemedan, Cafkijan, Şerkijan, Alkijan, Ferkijan û Dewdijan in. Tê gotin wextekê ji aliyê Ezirgan û Dêrsimê hatine.
Di erdheja sala 1966 de ziyan dîtiye, li dora 20 kesan jiyana xwe jidest dane. Şer û xizaniyê li vê gundê jî bandor kiriye, gelekan bar kirine.
Yarimce, Hewlêr
Yarimce, gundekî bi ser navçeya Navenda Hewlêrê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Kay, Ûrmiye
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 381 kes (51 malbat) bûn.
Tule
Cureyên wê yên li Kurdistanê
Mixabin kîjan kîjan e, navê wan ên zanistî çine, florîstên kurd rave nekirine. Navên li deşta Rewanê derbas dibin ev in:
Gosen-Neu Zittau
Gosen-Neu Zittau şaredariyeke navçeya (Landkreis) Oder-Spree li Brandenburg, Almanyayê ye.
Muhemmed Ratib Elnabilsî
Muhemmed Ratib Elnabilsî, nivîskar û bangexwazekî îslamî yê sûrî ye. Ew di 29ê kanûna paşîn a 1939an de hatiye dinyayê.
Komkujiya Zîlanê 1930
Komkujiya Zîlanê, komkujiya Geliyê Zîlanê, terteleya Zîlanê komkujiyeke pirr mezin e ku ji aliyê Tirkiyeyê ve li dijî kurdan hatiye kirin.
County Carlow
County Carlow an wîlayetek Îrlenda ye.
Gorij
Gorij, goriş (Peucedanum) komekê riwekan e ji famîleya bexdenûsan (apiaceae) e. Carekê bê ajotin, her sal bi xwe digihê. Li Kurdistan, gelek welatên Asya, Ewropa û Afîkayê tê dîtin. 170 cureyên wê hene. Lê çend ji wan li Kurdistanê digihên ne diyar e. Li Ewropayê 29 cureyên wê tên dîtin.
Hirç
Hirç an hurç (Ursidae), famîleyekî goştxweran ku gelek hov û kûvî ye. Bi pirranî li bakurê Afrîkaya Bakur, Amerîka, Ewropa û Asyayê dijîn. Li cihên darî de dijîn. Hirç di demsalê zivistanê lena xwe de dikeve xewa zivistanê. Der biharê derdikeve derva û heta payiza dereng êmîşê çolê yên wek dendereşk, biyok, hurmiyê beyani dixwe. Hirç goşt û hêşinayiyê dixwe.
Celalettin Yöyler
Di 1997an de bûye endamê enstîtuya kurdî ya Stembolê. Di endamtiya xwe de xebata senatoya enstîtuyê digel hevalan daye meşandinê û bûye endamê navenda HADEPê. Dûv re bûye endamê rêveberiya enstîtuya kurdî ya Stembolê. Yöyler digel xebata enstîtuyê, heft sal li ser şiroveya dîwana Melayê Cizîrî xebitiye û ev berhem pêşkêşê enstîtuyê kiriye. Di beriya dîwanê de, di sala 1997î de berhemek bi navê Gelperwerî û Nîjadperestî nivîsiye.
Yidu
Yidu, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Hubeiyê de cih digire.
Hameln
Hameln, bajarekî navçeya (Landkreis) Hamelin-Pyrmontê li herêma Saksonya Jêrîn a Almanyayê ye.
Tîtî
Şayes
Tîtî heta 18 santîman mezin dibe û giraniya xwe digihêje 45 graman. Rengê xwe qehwayiyekî bêmirês e, nikula xwe xurt û tewandî ye, lingên xwe li gorî bejna xwe dirêj in, baskên xwe mezin û berayî ne û li ser serê xwe qubek heye. Rengê konikên xwe qehweyî ye lê li ser konikan çizgiyên grî hene. Binê tîtî (zika xwe) gewr e û derdora baskan hindik sor e. Kenarên boçika tîtî jî gewr in.