cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gurçik
Gavên çêbûna mîzê di gurçikan de
Dubaremijîn, tevgera bijartî ya madeyên bikêr ên nav lûlekên nefronan e. Gluko z, asîdên amînî, hin cor iyon û av bi dubaremijînê ji lûlekên nefronan derbasî nav şileya derveyî, ji wir jî dikeve nav mûlûleyên xwînê yên derdora lûlekên nefronan. Madeyên bêkêr an jî ziyanbexş di lûlekên nefronan de dimînin û ber bi cogên berhevkirinê diherrikin. Dubaremijîn bi guhaztina çalak an jî bi guhaztina neçalak rû dide.
Kevirê gurçikan
Ji ber hin cor xurek, kêm av vexwarin, qelewî û zanyariyên bomaweyî, li mirov de egera tûşbûna nexweşiya kevirên gurçikê rû dide. Îyonên nav mîzê yekdigirin, pêkhateyak bi şeweyê krîstalî peyda dibe, ji vê pakhateyê re tê gotin kevirê gurçikê(bi înglîzî: kidney stone). Bi gelemperî di hewza gurçikan de ji ber zêdebûna xestiyê, hin xwêyên nav mîzê telp dibin û wekî kevirên hurik di hewzê gurçikê de an jî di borrîmîzê de berhev dibin. Kevirên gurçikê bi gelemperî ji kalsiyum okzalat an jî asîda ureyî pêk tên. Qebareya kevirên gurçikê guharbar e.
Diyalîza gurçikan
Hin caran li mirov de sistîya gurçikan an jî têkçûna gurçikan rû dide. Di rewşek wisa da gurçik têra xwe karê paqijkirina xwînê û dabînkirina hevsengiya navekî nake. Ji bo mîrovên bi vê nexweşiyê, li dewsa gurçikên mirov, gurçikek destkar tê bikaranîn. Ev rewş wekî diyalîz, hemodiyalîz an jî diyalîza gurçkê tê navkirin. Xwîna mirovê nexweş li derveyê laş di makîneya diyalîzê de tê parzûnkirin û paqijkirin.
Bavan Somabiradost
Bavan Somabiradost gundekî ser bi nahya Soma Biradostê bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Marina Abramović
Jiyan
Dê û bavên Marina Abramović partîzan bûn: dayika wê seroka leşkerî, bavê wê jî qehremanekî neteweyî bû. Bavpîrê wê Varnava Rosić ji sala 1930'î heta 1937'an ve patrîkê dêra sirbî-ortodoks bû. Abramović ji sala 1965'an heta 1970'yî di akademiya hunerên xweşik a Belgradê de nîgarekariyê xwend. Ji sala 1986'an pê ve wê nivîs, nîgar û xebatên bi gelale weşand û ji sala 1973'an pê ve êdî dest bi nîşandayîna performansên hunerî kir. Di salên 1970'yî de wê li Akademiya Hunerên Xweşik a Novi Sadê perwerdehî da û di sala 1975'an de ew tevlî leyîstoka Hermann Nitsch bû. Ji sala 1976'an pê ve ew bi hezkiriyê xwe Ulay re xebitî û hevkariya wan bi ji hev veqetîna wan a di sala 1989'an de ajot.
Raman Ehmed
Nivîskarê pirtûka Analîza Devoka Kobanîyî.
Marina Abramović
Xebatên wê
Di çend dîmenan de Abramović behsa kevneşopên cûda dike û piştî qalakirina wan ew kevneşopî bi rêya sehneyên kin tên nîşandan.
Alexis Ford
Alexis Ford ( jdb. 24ê nîsan 1988 li New York, DYA ) pornostêrkeke amerîkî ye.
Serhildana Bedirxan Beg
Serhildana Bedirxan Beg li sala 1842yê destpê kir û heta sala 1846ê berdewam kir. Bi sirgûnkirina Bedirxan Beg bi dawî bû.
Gehînkeya demarûmasûlke
Tewere raste rast bi lewheya serê ya livînê re temas nake. Di navbera kotahiya tewereyê û ya sarkolemayê de valahiyek biçûk heye, ji re dibêjin gehînkeqelîş. Sînyalên elektrîkî bi şeweyê erkê kar ji laşê demarexanêyê derbasî tewereyê dibin, heta kotahiya tewereyê tên guhêztin. Erkê kar li tewerekotahiyê de dibin sedema hilweşîna cemsergiriya parzûnê, ango berevajîbûna cemsergirî rû dide. Bi berevajîbûna cemsergiriyê cogên kalsiyumê yên li ser kotahiya tewereyê ve dibin. Paşê, kalsiyumên li derdorê ber bi nav tewerekotahiyê diherikin. Bi hatina kalsiyumê, ji çikildanên gehînkeyê ya demarexaneya livînê, demareguhêzera asetîlkolîn tê derdan. Astîlkolîn (ACh) belavê nav gehînkeya demarûmasûlkeyê dibe. Li ser rûyê sarkolemayê de wergirên asetîlkolînê hene. Asetîlkolîn bi van wergiran ve girê dibe. Bi girêdana asetîlkolînê, cogên wergirê asetîlkolînê ve dibin, Îyonên sodyumê diherikin nav masûlkerîşalê. Ev rewş dibe sedema hilweşîna cemsergiriya masûlkerîşalê. Di masûlkerîşalê de erkê kar dest pê dike. Di nav sarkoplazmaya masûlkerîşalalan de tora lûlekên berwarkî heye, ev tor wekî lûlekên T tên navkirin. Dema demareguhêzer digihîje ser rûyê sarkolemayê, sînyal bi navbeynkariya lûlekên T belavê nav sarkoplazmayê dibe. Lûlekên T erkê kar digihînin retîkûlûma sarkoplazmî. Cogên kalsiyumê yên retîkûlûma sarkoplazmiyê ve dibin, kalsiyuma embarkiri ji retîkûlûma sarkoplazmî belavê nav masûlkerîşalokan dibe û rêzeçalakiyin ji bo girjbûna masûlkeyê dest pê dike. Gava asetîlkolîn li ser wergirên asetîlkolînê dimînin cogên sodyumê jî vekirî dimînin, ango masûlerîşal çalak dimîne. Lê divê piştî ragihandinê, heta demareragihandinek nû, divê çalakiya masûlkeyê jî raweste. Ji bo girtina cogên sodyumê dive asetîlkolîn ji gehînkeqelîşê bêne dûrxistin. Di gehînkeqelîşê de enzîmek heye bi navê asetîlkolînesteraz. Ev enzîm hilweşînerê asetîlkolînê ye. Enzîma asetîlkolînesteraz, asetîlkolînê hildiweşîne bo asetîl û kolînê. Hinek ji asetîlkolînê jî bê ko bên hilweşandin, ji gehînkeqelîşê ber bi kotahiya tewereyê tê mijandin. Bi vî awayê cogên sadyumê yên li ser sarkolemaya masûlkerîşalê tên girtin ko çalakiya masûlkeyan raweste.
Alfaya Kentaurî
Alfaya Kentaurî, α Centauri (Alpha Centauri) an Toliman stêreke dorî 4,34 sala roniyê dûrî dinyayê, ya bi sîstema stêrcêwî, ya di komstêra Kentaur de ku di nîvkada başûrî ya ezmanê de dimîne ye. Ew ji stêra zer a Alfaya Kentaurî A û ya tirinciya Alfaya Kentaurî B pêk tê. Navê wê Ricel Kentaur.
Hagenbach
Hagenbach, bajarekî navçeya (Landkreis) Germersheimê li herêma Rheinland-Pfalz a Almanyayê ye.
Tintenfisch
Pirtûka Tintenfisch (Kurmancî: Supya) mîna salnameyeke wejeya almanî bû û gelek helbestvan û nivîskarên bi nav û deng ên alman jî di vê salnameyê de helbest û nivîsên xwe weşandine. Di nav wan nivîskar û helbesvanan de Heinrich Böll, Max Frisch û Günter Grass jî hebûn. Helbesta Erich Fried a bi navê Höre Israel (Bibihîse Îsraêl) jî di hejmara pêşi ya vê Salnameyê de hate weşandin.
Cejnîkanî Necim
Cejnîkanî Necim, gundekî bi ser navçeya Navenda Hewlêrê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Scheibenhardt
Scheibenhardt şaredariyeke navçeya (Landkreis) Germersheimê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Ûncelî
Aborî
Aborîya gund li ser cotkarî û xweyikirina heywanaye. Pincara şekir gellek tê avîtin û gellek giringe ji bo debara gund.
Vasslivatnet
Vasslivatnet, goleke di nava sinorê parêzgeha Sør-Trøndelaga Norwêcê de ye.
Bibihîse Îsraêl
Dema ku stem li me dikirin
hûn bibin mîna gelên din
Jin, Jiyan, Azadî
Swêd
Parlamentera swêdî ya PE ya iraqî Ebîr Al-Sahlanî di dema axaftineke xwe ya li Parlamena Ewropayê de bi kurdî û îngilîzî got "jin, jiyan, azadî" berî ku pora xwe ji bo hevgirtinê bi xwepêşandanên li Îranê qut bike.
Bibihîse Îsraêl
We ferman da yên têkçûyî:
Mişextî mizgeftên mezin yên mirinê
Qirikan
Qirikan gundekî Tatosa bi ser Erziromê ve ye. Qeleyçî yek ji cîranên vî gundî ye. Yek ji gundên ku Şêx Seîd serhildan di çarê meha çileyê 1925'an jê da destpêkirin Qirikan bû. Li wir Şêx Seîd Efendî gelek mela, feqî, şêx û gundî li xwe kom kirin û ew ji bo serhildanê amade kirin.
Neuenhagen bei Berlin
Neuenhagen bei Berlin şaredariyeke navçeya (Landkreis) Märkisch-Oderland li Brandenburg, Almanyayê ye.
Chevregny
Chevregny, komunekî departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Muzîkvan
Muzîkvan kesek e ku amûrekî muzîkê dilîze an jî bi muzikê jêhatî ye. Her kesê ku muzîkê li hev dike, rêve dibe yan jî muzîkê dike, jê re muzîkvan tê gotin.
Badîkens
Badîkens, gundekî girêdayî navçe Norgeha bi ser Erziromê ve ye.
Jiyanên reş girîng in
Tevger di Tîrmeha 2013-an de dest pê kir, bi karanîna hashtag #BlackLivesMatter li ser medyaya civakî piştî beraetkirina George Zimmerman di kuştina ciwanê Afrîkî-Amerîkî Trayvon Martin de 17 meh berê di Sibata 2012 de. Ew ji bo xwepêşandanên kolanan ên li dû mirina 2014-an a du Afrîkî-Amerîkîyên din, Michael Brown-di encama xwenîşandan û nerazîbûnan ​​de li Ferguson, Missouri, bajarokek nêzîkî St. Louis- û Eric Garner li New York City. Ji xwenîşandanên Fergusonê ve, beşdarên tevgerê li dijî mirina gelek Afrîkî-Amerîkîyên din bi kiryarên polîs an dema ku di bin çavan de ne, xwepêşandan kirin. Di havîna 2015 de, çalakvanên Black Lives Matter beşdarî hilbijartinên serokatiyê yên Dewletên Yekbûyî yên 2016 bûn. Damezrênerên hashtag û banga çalakiyê, Alicia Garza, Patrisse Cullors, û Opal Tometi, projeya xwe di nav torgilokek neteweyî de ji 30 beşên herêmî di navbera 2014 û 2016 de berfireh kirin.
Popularîteya Black Lives Matter bi demê re guherî. Digel ku raya giştî di sala 2018-an de negatîf bû, ew di nav 2019 û 2020-an de pir zêde bû. Anketek Hezîrana 2020-an a Navenda Lêkolînê ya Pew dît ku 67% ji mezinên Amerîkî hin piştgirî ji tevgera Jiyana Reş Girîng e. Anketek paşîn a ku di îlona 2020-an de hate kirin destnîşan kir ku piştgirî di nav mezinên Amerîkî de daketiye 55%, digel kêmbûna berbiçav di nav spî û îspanî de, di heman demê de piştgirî di nav mezinên reş de berbelav ma. Heya Gulana 2022-an, piştgirî ji bo Jiyana Reş Matter di nav hemî demografîkên nijadî de, di nav Afrîkî-Amerîkî de, pir kêm bû.
Emil von Behring
Emil Adolf von Behring (jdb. 15'ê adarê 1854 li Hansdorf, (Parêzgeha Rosenberg i. Westpr. an parêzgeha Rosenberg) a li rojavayê herêma Prûsyayê dikeve, wekî Emil Adolf Behring; (m. 31'ê adarê 1917 li Marburg) bakteriyologekî navdar ê alman bû. Yekemîn xelatwergirê Xelata Nobel a bijîşkiyê ye ku sala 1901'ê hate dayîn.
Sefera xaçperestan a sêyem
Richard I û Philippe II
Richard I û Philippe II di tîrmehê 1190an de li Marsêy ji bo hena Sîcîlya û zivistanê lê derbaz kin di derya re derketine sefere. Dûv zivistanê re Philip 30'e adarê 1191an de ji bo hera Filstîn li Sîcîlya der ket. Richard pê wî re encax di 10ê nîsanê li Sicilya der ket. Lê keştîyen Richard ji bo bahozakê nêza Kîpros bûn. Li wir mîrzayê Kîpros dê û jina Richard dîl hel girt. Richard û leşkerên xwe çûna e. Ji bo dîlan bifilitînin Richard û leşkerên xwe êrîşa Kîprose kirin. Richard girav çend rojan de ji Isaak stand. Di avrêlê 1191an de Philippe û Richard li gehîştina hev. Richard û Philippe teva Xaçiyên Akka dorpêç kirinî bûn. Ew dera di gelawêjê 1189an de bin dorpêçkirina, keyê Keyaniya Orşelîmê, de bû. Guy de Lusignan di Cenga Hattin dîl bû, lê Selahedîn di 1189an de de ew di zindanê de serbbest ber da. Paş leşkerên Friedrich IV hatî bûn ji Akka hîn nikanî bûn dagir kirinî bûn.
Dêrîş, Stewr
Weke gundên dora xwe ew jî gundekî kevn û dîrokî ye. Li gund gelek şikeft û zinarên ku ji zemaniyan ve mane he ne. Gelek gund û malbat ji vî gundî zêde bûne.
Weke tirî, dims, bastêq û mewîjên wê toraq û kevirê wê yê dêrîşî (kevzgal) jî li herêmê navdar in.
Şerê Dimdimê
Şer
Li ser şerekî dirêj ê navbera salên 1609-1610’an de di navbera Kurdan û Dewleta Sefewiyan de vegotinên dîrokî yên baş hene.Kurd ji aliyê hijmarî û teknîkî ve di dezavantajê de bûn. Piştî dorpêçeke ku nêzî salekê dom kir, wezîrê mezin ê sefewî Hatem Beg keleh vegirt û garnîzona kurdan qirr kir.
Bolkesjø
Bolkesjø, goleke di nava sinorê parêzgeha Telemarka Norwêcê de ye. Deverên golê niha wekê cihek geştiyariyê û seyrangehê tê bikaranîn.
Seferên xaçperestan
Sefera xaçperestan a çarem (1201–1204)
Ew bi banga Papayê ku Qudisê bistînin daxwaz dikir ve, bi pêşengiya Wênîsiyan ve hat derxistin. Lê wan birê ve nêta xwe guhert û çerxa ser Konstantinopolisê bûn û li wir Împeratoriya Latinî saz kirin.
Akademiya Mahsum Korkmaz
Akademiya Mahsum Korkmaz akademiya yekem a PKK'yê bû. Di sala 1981'an de li Libnanê hat damezrandin. Armanca akademiyê perwerdehiya leşkerî û siyasî bû. Li wê derê bingehên gerîlayê hatin avêtin.
Duçerxe
Duçerxe, piskilêt, bisiklêt, bisîklet , payskil an jî paysgil yek ji alavên bêmotor ên veguhastin, werzişê ye ku wekî navê wê li ser e ji du çerxan (pêçke, taye, totik, dolav) pêk tê. Navê vê alavê yê giştî çerxe ye, ango çerxeyên siwarbûnê.
Wate û cudatî
Di hin devokan de dudolav, baskîl, bîsîklet, dutotik, dupêçke, biskilêt ûêd jî tên bikaranîn, lê bêjeya herî lê tê çerxe ye. Mixabin ji ber ku tevahiya wan nêzîkê hev in, an jî ji bo heman armancê tên bikaranîn, carnan tevlîhevî derdikevin.
Vidiq
Vidiq, gundekî ser bi navenda bajarê Colfayê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Pîrê
Pîrê, pîrik, pîrehebok, an jî pîropind, komek e arakdniyan ji filûma Artropod an girêçikpiyan e. Pîrê xwedî heşt pê  û devê bi dirantûjên ku dagirtîne bi jehr.
Yima, Henan
Yima, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Henanê de cih digire.
Beyrok, Pasûr
Beyrok gundekî girêdayî navçeya Amedê Pasûrê ye.
Yima, Henan
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2007an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 141,532 kesî
Sobarto
Deriyê yekem
Ev hevok bi xwe, tu mehneya wê tuneye. Metafor û hêmaya ku di vê hevokê de ji bo şewitîna zarokan ya trajîk hatiye bikaranîn qet li bûyera ku tê vegotin nakin. Ev ziman ne zimanekî edebî ye. Mirov tê nagihêje bê ka nivîskêr xwastiye çi bibêje.
Seqetiyên tevna vê romanê
3-           Di serî de mamoste Xanim weke jineke biyanî tê naskirin (r.31) û temsîla zimanê dewletê dike û zarokên polîsan diparêze. Lê bi dû re ji nişka ve (r.44) ev Xanim dibe sobariyeke ji bavekî şoreşger û heta bi zewaca Belqîsê jî an jî hilweşîna sowyetê weha dimîne.
Çend mînak ji xeletiyên gramer û rastnivîsandinê
9-     Hayê nivîskêr ji hevok û paragrafan tuneye. Nizane bê mirov di ku de hevokê xelas dike û bê di ku de paragrafeke din an jî beşekî din dide destpêkirin.
Chierry
Chierry, komunekî departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Sobarto
Serkevtinên vê romanê
3-     Nivîskar bi xwe mîna ku ew jî ji ber êşên lehengê xwe diêşe dixuye. Mînak: monolog an jî prologa di navbera nivîskêr û lehengê wî de (r.113) vê yekê diyar dike, û ji ber wê jî zimanê ku di romanê de hatiye bikaranîn wek zimanê êşê xwe rê dide.
4-      Di hin deverên romanê de qerf bi awayekî hostehî hatiye bikaranîn ku bi rêya mînakan rexne li hin têgehên ku bi xwe dûrî civatê ne lê di nava civatê de hene û hêlên marjînal temsîl dikin hatiye girtin.
Haidmühle
Haidmühle şaredariyeke navçeya (Landkreis) Freyung-Grafenau li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Ye (tîp)
Ye ( ي ) herfa bîst û heştem û dawîn a alfabeya erebî ye.
Hinterschmiding
Hinterschmiding şaredariyeke navçeya (Landkreis) Freyung-Grafenau li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Çemedûbiz
Çemedûbiz, gundekî bi ser navçeya Navenda Hewlêrê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Şerefname
Wergera kurdî ya nûjen
Berhema ku di 2007an de derketiye, dest bi nivîsareke Emîr Hesenpûr dike, paşî pêşgotina Ziya Avci heye li ser wergera kurmancî. Kitêb pêşgotina Mam Hejar a wergera soranî jî pêşkêş dike. Pêşgotinên din jî tê de hene: Muhemmed Elî Ewnî li ser Şarefnameya farisî û Kemal Mezher li ser Şerefnameya di kurdiya Sovyetê de û Vladîmîr Zîrnov li ser çapa fransî ya Şerefnameyê.
Pornostêrk
Pornostêrk ev kes in ku di fîlmên pornografîk de dilîzin û loma dibin navdar.
Chivres-en-Laonnois
Chivres-en-Laonnois, komunekî departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Kviteseidvatn
Kviteseidvatn, goleke di nava sinorê parêzgeha Telemarka Norwêcê de ye.
Chivres-Val
Chivres-Val, komunekî departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Dewlet Xatûn
Ev pîreka melîkê xurşîdiyan ê 12'em Îzedîn Mihemed bûye. Gava ku merê wê dimire, kurên wan ê şehzadeyê berbijarê text, zarokek 8 salî bûye. Ji ber wê dayika wî Dewlet Xatûn 4 salan di şûna kurê xwe de serweriye li dewleta xurşîdiyan (Lûrên Kûçik) dike. Piştê 4 salan textê ve dewletê derbasê ezbeteke din, ya mala bavê Dewlet Xatûn dibe. Birayê we Îzedîn Mihemed II dibe melîkê Lûristana piçûk.
Agelastes
Agelastes, celebek teyr e ku ji famîleya Numididaeyê ye.
Çolyak
Êşa çolyakê yan kelyak an jî selyak, êşek e ku rê li ber helandina hin xwarinan (bi taybetî berhemên genimî) digire.
Lîsteya gundên Çaroymaqê
Navên gundên Çaroymaqê bi rêza alfabê:
Amt Märkische Schweiz
Amt Märkische Schweiz şaredariyeke kolektîv (Amt) a navçeya (Landkreis) Märkisch-Oderland li Brandenburg, Almanyayê ye.
Zêrmasî
Nimûneyek hêsan a otomatê de ew e ku kontrola rêwîtiyê ya otomobîlê ye: ew wesayît bi rengek domdar ya ku ji hêla şofêrê ve hatî destnîşankirin, pêk tîne, bêyî ku tengasiyên (şileya rê, berxwedana bayê, û hwd.) Bimîne. James Clerk Maxwell, di gotara xwe de "Li ser Rêvebiran" 1 (1868), bi vî rengî pergala rêziknameyê ya ku wî xilaf kirî destnîşan kir: "Qeymeqam beşek ji makîneyê ye bi wateya ku leza makîneyê hema hema yekalî digire., tevî guhertinên di hêza ajotinê an jî berxwedanê de ". Ev pênase binavkirinek xwerû ya xwerû ye.
Tengava Cîbraltarê
Di deryayê de li rûyî tengavê de li rojava ber bi rojhilat şîpeke mezin û lez heye.
Pêçkeyên tirimbêlê
Formên din ên çerxeyan
Pêçkeyên otomobîlan ji skeleta metalî, lastîk, jant, nepoxa nepixandî (pifkirî), sîbopa nepoxê, borxiyên wê pêk tên. Ev form standard e, pêçkeyên firokeyan jî di heman formê de ne. Helbet gorî giranî, leziya otomobîl û firokeyan tên guhertin.
Kurteserpêhatiya lastîkan, pêçkeyên otomobîlan
Cara berê lastîkên ku nava wan ji kaûçukê tijekirî bûn, sala 1895'ê derdikeve firotinê. Ev lastîk nediteqîn, ajotina bilez gemgaz dikirin.
Veysiye
Veysiye, gundekî bi ser navçeya Ceyhana Edeneyê ve ye.
Dêrsim (herêm)
Nav
Ji ber madenên herêmê navê Dêrsimê ji gotina (Der- sîm: Dera Sîmê yan jî zîv) tê. Di serhildana Dêrsimê de, tevgera leşkeri ya Tirkan bi navê  Tunceli  li dijî Kurdan dest bi şêr kirin. Navê bajar jî wek Tunceli ji alî Tirkan ve wê demê hatiye guhertin. Hinek kes ji bajarê heremê rê Kalan jî dibêjin.
Bûze Mehabad
Bûze, gundekî ser bi navenda bajarê Mehabadê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Amt Neuhardenberg
Amt Neuhardenberg şaredariyeke kolektîv (Amt) a navçeya (Landkreis) Märkisch-Oderland li Brandenburg, Almanyayê ye.
MeToo
Piştî eşkerekirina gelek îdiayên îstîsmara zayendî ya li dijî Harvey Weinstein di Cotmeha 2017an de, tevger dest pê kir ku bi vî rengî wekî hashtag li ser medyaya civakî belav bibe. Di 16ê Cotmeha 2017an de, lîstikvana amerîkî Alyssa Milano li ser Twitterê nivîsandibû, "Eger hemû jinên ku rastî tacîz û destdirêjiya seksî hatine, 'Ez jî' wek statûyekê binivîsînin, dibe ku em mezinahiya pirsgirêkê bidin mirovan." ku wê fikir ji hevalekî xwe girt. Gelek post û bersivên navdar ên amerîkî Gwyneth Paltrow, Ashley Judd, Jennifer Lawrence, û Uma Thurman, di nav yên din de, di demek kurt de peyda bûn.
Kamyaran
Kamyaran an jî Kamêran, navê yek ji bajarên li parêzgeha Kurdistanê ye, ser bi Rojhilatê Kurdistanê ve. Girêdayî dewleta Îranê ye.
Winden, Germersheim
Winden şaredariyeke navçeya (Landkreis) Germersheimê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Møsvatn
Møsvatn, goleke di nava sinorê parêzgeha Telemarka Norwêcê de ye. Gol di nav deh golên mezin ên Norwêcê de ye. Pîvana perava golê 78,31 kîlomêtre çarçik e û bilindahiya ji asta deryayê 919 mêtre ye.
Han Gaozu
Binêre
Lîsteya Monarşiyên Çînê
Perlesreut
Perlesreut şaredariyeke navçeya (Landkreis) Freyung-Grafenau li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Nisser
Nisser, goleke di nava sinorê parêzgeha Telemarka Norwêcê de ye.
Şivan Perwer
Zarokatî û hunera wî
Ew civata weha ne azada kû bi vî awayî nedikarî biser bikeve helbet, bêhtir di bergehê çande û hunerî de kariye serfiraz bibe. Derktina Şivan jî mînakek ya vê yekê ye. Weke li jor hati gotin, hunermendên kurdên bi kurdi digotin di jiyaneke berteng, zehmetiyên wê pir, şexsiayata hatî êxisitn, bi deng remanên xweş çiqas hîkarî (tesîr) li civatê bikiran jî, ji ber êxistina xwe ya şexsî nexwdiyê tû biryarê bûn. Hunermendên kurdan yên li gor fermanên (emrên) dewletê hereket dikirin jî, ji rûmerên netewî dihatin dûrxistin, vê carê jî çiqas xwediyê derfetên (imkan) mezin jî bin, diketin derecek ya bê şexsiyetiyeke din (ya dûwem). Ango an bi kurdî bibêje, li rûmetên xwe xwedî derkeve di bin emrê axayê kurd de bimîne, bibe mirîdê şêx, bibe dengbêjek basit, an jî dest ji rûmetên netewî tevan berde, bibe xwediyê derfetên maddî, lêbelê mina qaşmerê zordestan hereket bike. Va ye weha bû rewşa çandê, hunermend, muzîsyen, hozan û nivîskarên kurd. Şivan Perwer li van tevan îsyan kir û çi bigre (çi bibe bila bibe) bi armanca çêkirina herî rind pêkbîne tembûra xwe hilda, hestên xwe yên di kurahiyên giyanê (ruh) wi de kombûyîn, bûyerên di mejiyê wî de çêbûyîn bi stranên xwe dan gelê xwe.
Şivan Perwer bi profesyonelî 1975ê dest bi hunermendiyê kiriye, li gor bûyerên li dinyayê hatin guhartin her sal berhem afirandine, bi klasîkên gelêrî mijûl bûye, di vî bergehî de rê şanî gelek hunermendan kiriye û bûye mînak ji wan re.
Attila İlhan
Lê gava jê bihata pirsîn xwe wekî sosyalîst, marksîst, komunîst binavdikir. Di salên 1990î de ku kurd dihatin qirrkirin wekî pirraniya ronakbîrên tirk, wî jî dengê xwe dernedixist, kirinên dewletê normal didît.
Arwane
Arwane, gundekî navça Rihayê Wêranşarê ye.
Werdeka pekînî (xwarin)
Werdeka pekînî (çînî: 北京 烤鴨 / 北京 烤鸭, pinyin: Běijīng kǎoyā) yek ji xwarinên herî navdar ên pêjgeha çînî ye. Berkelî pir tevlihev e, lewma jî bi piranî di xwaringehên taybetî de tê amadekirin û xwarin. Reçeteya werdekê pekînî ji Xanedana Ming tê. Li Viyetnamê varyantek heye ku jê re dibêjin Vịt quay Bắc Kinh.
Berkelî
Bi werdeka pekînî, girîngiya taybetî li ser çerm tê danîn. Ji ber vê sedemê, ajalên piştî qirkirinê di bin prosedurek taybetî de ne ku bi werdekên bazirganî nayê kirin.
Pûrtên werdekê tên kişandin, lê nayê gur kirin, serî û lingan di destpêkê de nayên rakirin. Biçûkek li stûyê çerm mîna balonek werimî dike da ku ew bi tevahî ji goşt veqetîne. Paşê hundir bi çêkirina birrîna gengaz a herî piçûk a li binê perî têne rakirin. Ling têne birrîn. Naha werdek bi stûyê ve tê daleqandin, bi ava kelandî re tê şewitandin, li dora wê bi hingiv an maltozê ku di ava germ de tê çareser kirin tê pêçandin, û dûv re tê hiştin ku çend demjimêran li cîhek baş-hewayî ziwa bibe.
Amadekirin û servîskirin
Çerm  tê birîn, rûn tê perçiqandin û di nav pankakên pir tenik ên bi sosek taybetî (bi gelemperî sosê hoisin) û pîvazên biharê wekî meze tê servîskirin. Dûv re goşt tê dabeşkirin, perçeyên tenik ên bîhnxweş, û wekî xwarinên sereke bi xwarinên cûda yên cûda re.
Pîran, Kop
Pîran, gundekî navçeya Kopa bi ser Mûşê ve ye.
Seyîd Fehîmê Arwasî
Jînenîgarî
Di warê tasawufê de ji zanyarê nexşebendî yê navdar, Seyîd Tahayê Hekarî, li Nehrîyê dersên taybet digire. Demekê dirêj bi birayê xwe Seyîd Salihê Arwasî re li medreseyan dersdariyê dike. Piştî wefata birayên xwe sala 1865ê tê gundê xwe Arwasê, medreseya gund bipêşdixe. Di nav de muftiyê Wanê Mihemed Emîn Efendî, Evdilhekîmê Arwasî jî, 60 şagirtan perwerde dike.
Brhanlû
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 433 kes (110 malbat) bûn.
Kişanek
Du salîsa(qutb) Kişanekê
F=B.i.\ell
i: Tezûya ku ji ser têlê derbas dibe.
\ell: Dirêjiya têlê ye.
Mîr Dorek
Sê kurê Mîr Dorik hebûn; Mîr Muzek, Mîr Abdîn û Bekran. li gor nivîskar Chaldean Tom ê Merdîs (Chaldean Historian Tom of Merdîs sala 1650), ji zarwên Mîr Dorik; Muzek û Bekran Mîrê Armenia mezin bûn li Kurdistana Bakur li Bedlîsê.
Kure Mîr Dorik Mîr Abdîn mîrê Hesenkêfê bû. di mizgeftê de, li ser nimêjê de, bi xayintî hate kûştin û Kûştina wî heya weke vê demê di herêma Tor Abdîn de, di çîrok û pirtukan de tê bi bîranîn û ew mizgeft bûyî cihê Sardana Kurdan û nevî wî Dorikan (pirtûk Elodîn, nivîskar Îsa Hesê).
Teraşkan Mehabad
Teraşkan, gundekî ser bi navenda bajarê Mehabadê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Gûlegûle
Nifûsa gund
Li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê ya di 2016an de, nifûsa vî gundî 124 kes (25 malbat) bû.
Qizilce
Erdê Qizilcê mîna navê wê sor e û pirr berdan e. Gundî û cotkar li zeviyên mezin nîsk, genim, lazût, gulên berbîro, zebeş û qultixan (qawûnên piçûk) diçînin/dajon. Li deşta gundê Qizilcê mermerekî delal û has derdikeve. Bi demekî dirêj hinek fîrmayên li vê derê bi kepçan û kamyonan mermer derdixistin û dibirin bajarên din difirotin. Lê derxistina vî mermera Qizilcê pirr bi zexmete û di nav de tîş derdikevin. Lomaye ku êdî di derxistina wî dest hatîye berdanê. Qizilce bi ava xwe yê şor û bi germika xwe yê li gola şorê û gola kûpik meşhûre. Va ava ji bona mirovên ku kevir li gurçikên wan da hene baş e. Germik jî ji bona pirzik û xurê şîfayekî mezin e. Ji ber vî yekê her sal ji derdora Oxiyê bi sedan mirov tên erdê Qizilcê, ava şor vedixwin û dikevin germikê.
Yeşim Salkım (kirmanckî)
Yeşim Salkım yew kaykera Tirka. Aye sînema û têatro de kay kerd.
Gûyaxac
Gûyaxac gundekî ser bi navenda bajarê Tîkabê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Megan Joy Knudsen
Megan Joy Knudsen yan jî Megan Joy, (Sandy, Utah, DYA) Navê Jidayikbûnê Megan Joy Knudsen e û bi navê Megan Joy Corkrey tê naskirin. Joy stranbêj û lîstikvana amerîkî ye û ji bajarê Sandy ya Utahê ye. Megan Joy di sezona heştem a American Idol de bû fînalîstê 9emîn. Bi fînansekirina alîgirên wê bi rêya Kickstarterê yekem EPa  xwe çêkir. Piştgirên projeyê di 27ê nîsana 2012an de EPyê stendin. Joy di de albûma xwe ya pêşîn bi i navê Megan Joy. derxist.
Sigudlî
Sigudlî, yan jî Soxtilî, gundekî navçeya Kopa bi ser Mûşê ve ye.
Esxîlos
Jiyana wî
Li ser gazîkirina Hieron ê çû Sîsîlyayê demekî şun de li wir mir.
Qûlik
Qûlik, gundekî navça Rihayê wêranşarê ye.
Tianjin
Gorî jimartina Adar 2011 an ,hejmarên niştecîhên bajar 10,01 milyone.
Mihri Belli
Kemalîst bû yan sosyalîst?
Malbata wî ji parêzgeha Rihayê çûye Stenbolê. Di koleja zarokên dewlemendan lê dixwînin, Robert Koleji de dixwîne. Li zanîngeha Stenbolê perwerdeya aborînasiyê dibîne.
Qirmît
Qirmît, taxeke bi ser navenda Sirûca Rihayê ve ye. Piştî pejirandina qanûna bi hejmera 6360 di sala 2012an de bûye tax.
Jessica Alba
Wêneyê wê şirîn xedar e: Ew di beşa Hot 100 ya kovara Maximal de tê xuya kirin û ji malpera îngilîzî AskMen.com re jina herî xweş a 2006-an hat dengdan. Her weha ew di 2007-an de ji hêla kovara FHM-ê ve jina "Jina Seksî Li Cîhanê" hat binavkirin û ew di eynî salê de ji bo 2008an e. Ew li ser kovara Playboy
Fîlmnîgarî
2000: Paranoid John Duigan: Chloe
Guh
Pêvajoya bihîstinê
2. Veguherandina enerjiya pêlên dengê bo erkê kar
Jessica Alba
Fîlmnîgarî
2007: The Ten by David Wain: Liz
Guh
Pêvajoya bihîstinê
Perrê guh pêlên dengan ber bi coga bihîstinê araste dike. Li dawiya coga bihîstinê de perdeya guh heye. Pêlên deng gava rastê perdeya guh tên, dibin sedema lerizîna perdeyê. Hestîkên bihîstinê bi perdeya guh ve girêdayî ne, loma leriza perdeyê di heman demê de hestikên bihîstinê jî dilerizîne. Ji zengû leriza pêlên deng digihîjin ser kuna hêlkeyî. Lerizên hestîkên bihîstinê kuna hêlkeyî ber bi aliyê navî pal dide, kuna hêlkeyî jî şileya nav coga naverastê tehn dide, şile cih diguherîne. Bi vî awayê leriza pêlên dengê tên veguherandin bo pêlên pestoya şileyê. Pêlên pestoyê li guhê navî, di kuna hêlkeyî de dest pê dike û di nav şileya perîlîmfê ya coga serî (dalanî) de pêl bi pêl pêş ve diçe. Di vê gavê de perdeya dalanî jî ji ber pestoyê dilerize. Leriza perdeyê dibe sedama çêbûna pêlên pestoyê di nav şileya endolîmfê ya coga naverastê. Pêlên pestoyê perdeya binî ya coga naverastê dilivîne. Li ser perdeya binî de endamê Corti heye. Endamê Corti hestewergirên mîkanîkî yen ji bo wergirtina deng lixwe digire. Ji ber livîna perdeya binî, kûlkên mûxaneyên endamê Corti ditewin(diçemin). Bi tewîna kûlkan, mûxane demareguhêzer der dide, demareguhêzer di demearexaneyên bihîstinê de erke kar didin destpêkirin .Bi vî awayê pelên dengê tên veguherandin bo demareragihandinê. Demareragihandin bi demarên bihîstinê ber bi talamusê ve tê guhêztin. Piştî tekuzkirinê, demareragihandin tê şandin ji bo beşa bihîstinê ya tûkila mejî. Şîrovekirin û têgihîştina deng di pila cênikê (cênikepil) ya mejî de rû dide.
Hevsengî
1. coga pêşî (coga jorî)
Jessica Alba
Fîlmnîgarî
2010: Machete ji hêla Robert Rodriguez û Ethan Maniquis: Sartana
2010: Bav û bavê min û me (Fokerên Piçûk) ji hêla Paul Weitz: Andi Garcia
2013: Kuştina Machete ya Robert Rodriguez: Santana
2016: Vejû ji hêla Phil Joanou: Maggie Price
Gîlekeran
Gîlekeran navê gundekî li navçeya Astara ya li başûrê Azerbaycanê ye. Li gund gelê taliş dijîn.
Motorçerxe
Motorçerxe, motorsîklet ji çerxeyên bimotor re dibêjin. Pirranî di forma duçerxeyan de, bi du çerxeyan bin jî, gelek formên wê hene. Motorsîkletên di forma sêçerxe, çarçerxeyê de jî tên bikaranîn. Alaveke veguhastin û werzîşê ye.
Şahciwana Iraqê
Şahciwana Iraqê (bi îngilîzî Miss Iraq) pêşbirka bedewiya jinan e ku di sala 1947an de ji bo jinên ciwan li Iraqê hatiye damezrandin.
Xwediyên franchise a neteweyî
Şahciwana Iraqê vegeriya û di pêşbirkên Lîga Mezin de wek Miss Earth di sala 2016an de û dûv re Şahciwana Gerdûnê di sala 2017an de dest pê kir.
Prestvannet
Prestvannet, goleke di nava sinorê parêzgeha Tromsa Norwêcê de ye.
Îlheqkirina Krîmê ji aliyê Federasyona Rûsyayê ve
Pêşveçûyîna bûyeran
Piştî pêvekirinê, Rûsyayê hebûna xwe ya leşkerî li nîvgiravê zêde kir û gefên nukleerî kir da ku statuya nû ya li ser erdê saxlem bike.
Hikûmeta Rûsyayê dijbertiya etîketa "pêvegirtinê" kir, ku Pûtîn referandumê li gorî prensîba xwerêvebirina gelan tevdigere, diparêze.
Delugul
Delugul, Deluguł, gundekî bi ser navçeya Navenda Hewlêrê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Şêxwelyan
Şêxwelyan, anku Şêxweliya gundekî navçeya Kopa bi ser Mûşê ve ye.
Weißensee, Turîngiya
Weißensee, Turingîya, bajarekî navçeya (Landkreis) Sömmerdaê li herêma Turîngiyaya Almanyayê ye.
Google Earth
Google Earth nermalava pargîdaniya amerîkî Google LLC ye ku gilokeke virtual nîşan dide.Ew dikare dîmenên satelîtê û esmanî yên çareseriyên cihêreng bi daneyên ve bizeliqîne û wan li ser modelek bilindbûna dîjîtal a erdê nîşan bide.
Qozan, Edene
Qozan navçeyeke parêzgeha Edeneyê ye.
Falkenberg, Märkisch-Oderland
Falkenberg şaredariyeke navçeya (Landkreis) Märkisch-Oderland li Brandenburg, Almanyayê ye.
Germahiya Curie
Çavkanî
Wikipedia - Werger
Bûraşan
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 140 kes (35 malbat) bûn.
Concevreux
Concevreux, komunekî departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Rîbozom
Erka rîbozom, çêkirina proteîn e. Rîbozom li gor zanyariyên ku ADN bi navbeynkariya mARN dişîne, ji asîdên amînî proteîn çê dike. Her rîbozomek ji du binebeşan pêk tê. Binebeşa gewre û binebeşa piçûk, dema çêkirina proteînê ev binebeşan tên ba hev û mARNyê digirin nav xwe. Ku çêkirina proteînê qediya, herdu binebeş ji hevdu diqetin. Rîbozom ji proteîn û ARN ya rîbozomî (rARN) çê dibin. Ji boy reaksiyonên biyokîmyayî pêdivî bi enzîman heye. Hemû enzîm jî proteîn lixwe digirin, loma divê xane hertim proteîn çê bike. Ji bo çêkirina proteînan pêwistî bi rîbozoman heye. Hejmara rîbozoman di xaneyê de li gor çalakbûna xaneyê, kêm an jî zêde dibe. Her çiqas di hemû xaneyan de rîbozom hebe jî, rîbozomên di xaneyên navikdestpêkî (prokaryotî) û ên eukaryotî ne jihev in. Rîbozomên prokaryotiyan wek 70S (50S û 30S), ên eukaryotiyan wek 80S (60S û 40S) tê bi nav kirin. Wateya S, rêjeya telpbûna molekul e. Telpbûna molekul di bin hêza navendrevî (santrîfûj) de yê. Ji du molekulan, a gir zûtir telp dibe, lê rêjeya telpbûnê rasterast bi giraniya molekul ve girêdayî nîn e. Theodor Svedberg (1884–1971) kîmyagerekê swêdî bû, ji bo xebata xwe ya li ser santrîfûj û rêjeya telpbûna partîkûlan, di sala 1926an da Xelata Nobelê a beşa kîmyayê stend. Yekeya Svedberg bi tîpa S tê nîşandan. Gava em dibêjin rêjeya telpbûna rîbozomên bakteriyan 70S e, divê bên zanîn ku ev rîbozom dema di santrîfûjê de ye di çirkek (sanîyekî) de 70x10 -13 mîkrometre rê diçe.
Zeus
Çanda Yewnanî de Zeus
Di çand û jiyana rojane de hebandin û perestina Zeus'ê gelek cihek giring digirt. Ji ber wê peykerên wê pir û taybet bûn.Pîranî bi heybet û kerhatî tê teswîr kirin. Nêrînên wê jî giran in. Porên wê dirêj ,rihên wê kurs û dirêj e. Pozên wê mezin û rast e. Di peykerên xwe de destê wê da birûsk heye.
P (tîp)
P (bixwîne: pê) tîpa nozdehem a alfabeya kurdî ye.
Çavê mirov
Xala kor
Li ser toreyê xalek heye ko demarên bînînê ji çav derdikevîn û ber bi mejî ve dirêj dibin. Di wê xalê de ne xaneyên qoçekî û ne jî xaneyên çîlkeyî heye, tenê tewereyên xaneyên girêk hene, loma li wir ronahî nayê mijîn û bînîn rû nade. Ev beşa toreyê wekî xala kor tê navkirin. Ji xeynî xala kor, hemû beşên toreyê çalak e ji bo hestê bînînê.
Xaneya qoçekî
Di çavê mirov de hejmara xaneyên qoçekî ji ya xaneyên çîlkeyî gellek kêmtir e, loma belavbûna van herdu cor xaneyan a li ser beşên toreyê ne wekhev e. Asta derazînkê ya xaneyên qoçekî bo kartêkirên ronahiyê gelek bilind e. Loma xaneyên qoçekî tenê di ronahiya geş de çalak in. Ji ber vê yekê xaneyên qoçekî wekî wergirên bînîna ronahiya geş tên navkirin. Herwisa xaneyên qoçekî berpirsiyar in ji bo bînîna zelal û rengîn. Li mirov de hestê bînînê, bi bînîna rengîn a sêrengî (trichromat) rû dide. Bînîna rengîn a li mirov ji aliyê sê cor xaneyên qoçekî ve tê diristkirin. Her yek ji van xaneyan corek ji ronahiya bînraw dimijîne. Pîgmenta corek ji xaneyên qoçekî herî zêde ronahiya şîn, pîgmenta cora din ronahiya kesk, pîgmenta cora dawî jî herî zêde ronahiya sor dimijîne. Xaneyên qoçekî tên polenkirin li gor cora dirêjiya pêla ronahiya ji aliyê wan ve tên mijandin. Xaneyên qoçekî yên ko herî zêde ronahiya şîn a dirêjiya pêla wê 420nm (nanometre) dimijînin, wekî qoçekên şîn an jî qoçekên kin (bi îngilîzî: S cones) tên navkirin. Yên ko herî zêde ronahiya kesk a dirêjiya pêla wê 530 nm dimijînin, wekî qoçekên kesk an jî koçekên navîn (bi îngilîzî: M cones) tê navkirin. Xeneyên qoçekî yên ko herî zêde ronahiya sor a dirêjiya pêla wê 562nm dimijînên, wekî qoçekên sor an jî qoçekên dirêj (bi îngilîzî: L cones) tên navkirin. Hejmara xaneyên qoçekî di çalika navendî (bi latînî: fovea centralis) ya lekeya zer ( bi latînî: macula lutea) a beşa toreyêde hê pirtir in.
Kürt Şiiri Antolojisi
Kürt Şiiri Antolojisi (bi kurdî: Antolojiya Helbesta Kurdî) navê pirtûkek e, ku ji alî helbestvan û nivîskar Selîm Temo ve hatiye amadekirin, ji aliyê Pirtukxaneya Agora hat weşandin.
Rêwas
Xwarin
Rêvaserûn: Rêvasan spî kin û hûr kin. Hinek rûn bêxin miqilkê (tawê). Rêvasan têde sor kin, ku rêvas nerm bûn biharatan bavênê û hêkan bişkênin ser. Hûn dikarin kutilkentirş jî jê çêkin. Dewsa kartolan, spanaq û mendê, hûn rêvasan bêxinê. Mirov dikare xweşavê jî jê çêke. Wek xweşavên hemi fêkiyan. Kek û paste: Rêvasan spî kin û li gor dilê xwe hûr kin nav avê. Qasî 15 deqan bikelînin bila nerm bibin. Ku nerm bûn, ava wê biparzinînin û bila sar be. Paşê li gor dilê xwe wek hemi fêkiyan bêxin nav kekan û pastan. Û noşîcan be!
Çavê mirov
Kêmasiyên çav / Kêmasiyên bînînê
Ji bo bînîna zelal a asayî, divê tîrojên ronahiyê ji wêneyê şewq bide paşê ji korniye, bîbik û hawêneyê derbas bibe û rasterast li ser toreya çav de were tîşkokirin. Lê hin caran dibe ko wêne ne li ser toreyê lê li pêşî an jî paşiya toreyê de were tîşkokirin. Ev rewş wekî kêmasîya (qisûr) bînînê an jî kêmasiya çav tê navkirin. Sê corê kêmasiya bînînî heye, nêzîkbînîn, dûrbînîn û astîgmatî. Ev hersê kêmasî jî ji ber ne asayîbûna giloveriya goga çav, an jî ne asayîbûna qoqiziya hawêne û korniyeyê rû dide.
Çavê dûrbînî
Goga çav ne gilover e, tîreya asoyî li gor tîreya stûnî ya çav, piçek kin e. Li hin mirovan jî qoqiziya korniyeyê an jî hawêneyê kêm e. Tîşkoya hawêneyê ne li ser toreyê, lê li paşiya toreyê çê dibe. Mirovên bi çavê dûrbînî, tiştên dûr dibînîn, lê yên nezîk baş nabînîn. Ji ber vê yekê vê kêmasiya çav, wekî dûrbînî (bi îngilîzî: hypermetropia / farsightedness) tê navkirin. Dûrbînî bi alîkariya berçavkên bi hawêneya qoqiz tê saxkirin.
Şevkorî
Heke di xaneyên çîlkeyî de bi têra xwe rodopsîn berhem nebe, çalakiya xaneyên çîlkeyî têk diçe. Têkçûna xaneyên çîlkeyî dibe sedema çêbûna nexweşiya şevkoriyê. Bi eslê xwe nexweşiya şevkorî, nexweşiyek bomaweyî (genetîk) ye. Lê kêmasiya vîtamîna A jî dibe sedama çêbûna nexweşiyê. Xaneyên çîlkeyî ji nav sîtoplazma û xepleyên pîgmentê de vîtamîna A digirin û rodopsîn berhem dikin. Ji ber ko retînal ji vîtamîna A berhem dibe, heke di laşê mirov de bi têra xwe vîtamîna A tune be xaneyên çîlkeyî nikarin rodopsîn berhem bikin loma nexweşiya şevkorî li mirov peyda dibe.
Dep
Çiya û çem
Çemê Pêrê: çavkaniya Pêrê li bajarê Gêxiyê ye. Çemê Pêrê wekî sînorê di navbera Depê û Nazmiye (Qisle) û Mêzgirtê di başûr de diherike gola Kebanê. Li ser çemê Pêrêyê sê pirê ji beton û sê pirê ji dar hene. Di bihar û payîzê de ne gengaz e ku, mirov derbazî hêla din bibe.
Gabar Çiyan
Xelatên girtine: ji hêla polîtîk ve:
Mirovnasiya zimannasiyî
Ziman ji bo çandê pir girîng e. Çand bi rêya ziman tê veguhestin.
Ferromanyetîk
Madeyên ferromanyetîk, çêkirina amûrên wekî motora elektrîkê, jenerator, trafo û hwd. de tê bikaranîn.
Zurgebat
Zurgebat, gundekî bi ser navçeya Navenda Hewlêrê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Danjiangkou
Danjiangkou, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Hubeiyê de cih digire.
Mîrektiya Soran
Keyaniya Soran gelek caran bi împeratoriya Osmanî re şer kiriye. Di sala 1836an de desthilatdariya binemala Kolos têkçûye û dawî li împeratoriyê hatiye.
UTC+0:20
UTC+0:20 navçeyakê demjimêrî ye. Ew li Holanda di 1909an de heta 1940an hat bikaranin û wek Amsterdam Time dihat zanîn. Dema li wir bi rast GMT +0d 19d 32.13s bû. Ew di 17'ê adarê, 1937an de, wek UTC+0:20 hat guhertin. Kengê Nazîyan Holanda dagir kir ew wek Berlin Time hat guhertîn û ew êdî wiha ma.
Girava Sentinel a Bakur
Erdnîgarî
Sentinel a Bakur 36 km li rojavayê bajarê Wandoor li başûrê Girava Andamanê, 50 km li rojavayê Port Blair û 59,6 km li bakurê hevtayê wê başûr e. Qada rûerda giravê bi qasî 59,67 km² ye.
Kerîmawa, Tîkab
Kerîmawa, Tîkab gundekî ser bi navenda bajarê Tîkabê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Kloroplast
Dirûvê Kloroplastan
9. kerbonat
Karisma Kapoor
Karisma Kapoor, (Mumbaî, Maharaştra, Hindistan) lîstikvaneke fîlimê ya hindî ye û yek ji aktrîsên fîlimên hindî ya herî populer a navbera salên 1990 û 2000an e. Karisma Kapoor, xelatgirê Xelata Fîlimê ya Neteweyî û çar Xelatên Filmfarêye.
UTC+8:30
UTC+8:30 yek ji beşên demjimêrê ye. Li Korêya Bakur wek Demjimera Pyongyangê tê zanîn û demjimera standard a vî welatî ye.
Karoş Teha
Karoş Teha (tîpguhêzî Karosh Taha ); (jdb. 1987 li Zaxo, Başûrê Kurdistanê) nivîskareke kurd-alman e. Wê ji bo nivîsên xwe gelek xelat wergirtine, di nav de Xelata wêjeyî a Hohenemsê û Bûrsa Rolf Dieter Brinkmann.
Jiyan
Karoş Teha di sala 1997 de bi dê û bavê xwe re hat Almanyayê, li wir li Duisburgê mezin bû - ji deh salan zêdetir tenê bi statuya "hîştin".Ji ber ku karê nivîskariyê di destpêkê de ji bo statûya wê pir xeternak xuya bû, wê li Zanîngeha Duisburg-Essen û li Dewletên Yekbûyî bi bûrsek mamostetiyê qedand.Wê li lîse li Essenê ji bo zimanê îngilîzî û dîrokê mamoste xebitî, piştî romana xwe ya yekem wekî wek mamosteyek cîgir xebitî û di sala 2021an de bi tevahî dev ji mamostetiyê berda. Romana wê ya pêşîn Beschreibung einer Krabbenwanderung ( Danasîna koçberiya kevjalan ), ku li ser bingeha kurteçîroka Displaced persons ( Kesên jicîhûwarkirî ) hatî çêkirin, ji hêla weşanxaneya DuMont Buchverlag ve di sala 2018 de hate çapandin. Nivîskar di wê de çîroka malbateke kurd a ku her diçe ji hev dûr ketiye vedibêje.Vebêjerê kesê yekem Sanaa di navbera "serbestî û kontrolkirina civakî" de diqelişe û bi "nerazîbûna" pêkhateyên malbata koçber re rû bi rû dimîne. Guhertoya şanoya radyoyê ya romana wê di sala 2021an de li ser WDR3 û COSMO hate weşandin.
Romana wê Im Bauch der Königin ( Di zikê keybanûyê de ), ku di sala 2021an de hat çapandin, wekî "pirtûkek zivirî" hatiye sêwirandin: du çîrokên vebijêrk ên li ser karakterê sereke yê nekonvansîyonel Shahira - ku ji gelek peymanan diqete - û - wekî di romana yekem de - li ser jiyana kuji aliyê civakeke kurd-almanî ve li rûniştgeheke xaniyên bilind tê gotin.
Mektelan
Mektelan, taxeke bi ser navenda Sirûca Rihayê ve ye û 8 kîlometran Rojhilatî bajarê Sirûcê ye. Piştî pejirandina qanûna bi hejmera 6360 di sala 2012an de bûye tax. Li taxa Mektelanê ji malmezinên deşta Sirûcê mala polikan niştecih ne. Polikan giradayê eşîra Asiyane û ji malmezinên Berazanin û jixwe merîyê Mîrên Berazan malê Şehîn begê ne. Gundê Mektelanê başûrê wê taxa Axwêran, rojhilatê wê taxa Qerê, rojavayê wê taxa Girêgewr û bakurê wê jî gundê Xindirxêz û Imêrk ê hene. Ji ber ku axa gund deşt e û bê kevir e xaniyên gund ji kerpiçan çêbûne.
Li gund xwarinên herî navdar boranî, dimsê tirî û bastêq in.
Corbeny
Corbeny, komunekî departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Jesse Jane
Cindy Taylor ( jdb.16ê tîrmehê 1980an) pornostêrka karbes û modeleleke amerîkî ye ku bi bernavkê xwe yê Jesse Jane tê zanîn. Di dirêjahiya kariyera xwe ya di pîşesaziya pornoyê de, wê gelek xelat û berendam wergirtiye, di nav de ketina nav Hall of Fame ya AVN û XRCO .Jane di heman demê de ji bo çiriya paşîn a 2010ê Peta Mehê ya Kovara Penthouse a Awistralya ye.Di navbera 2002 û 2014 de ew lîstikvana peymana taybetî ya ji bo Digital Playground  bû. Di kanûna paşîn a 2015an de, wê bi Jules Jordan Video re peymaneke du-salî ya taybetî navîşand.
Kariyera wê
Ew li gel hevkarên xwe yên Digital Playground Devon û Teagan Presley, pêşkeşvaniya pêşandana axaftinê ya zindî DP Tonight, ku li ser înternetê pêk tê, kir.Pêşandan gotegotên pîşesaziyê, stêrkên fîlmên erotîk wekî mêvan, û pêwendiya temaşevan-mêvandar vedihewîne.
Hesen Ibeşh
Jiyana wî
Di hêla modêrnîsta Çilan û xweşkirina de wergirtine.
Padîşehê Holanda /WElIEM ALEkSENDER/sipasiyên teybetî ji bo wî şand.
Plastîd
Cureyên plastîdan
Sê cureyên plastîd hene. Leukolpsat, Kromoplast û Kloroplast. Kloroplast kesk e, kromoplast sor, zer an jî tirincî yê, leukoplast bê reng e. Ku pêwistî pê hebe, dibe ku leukoplast veguhere kloroplast an jî kromoplastan. Her wisa kloroplast jî dikare veguhere kromoplast û leukoplastan. Ango li gor pêdiviya xaneyê,navbera plastîdan de veguherîn çê dibe.
Elaioplasts
Elaioplast (Lipidoplasts, oleoplasts), Rûn(lîpîd) embar dike. Bi gelemperî di tov, kakil û fêkiyên riwekan de zêde hene.
Kloroplast
Di nav tîlakoîde de pîgmenta klorofîl heye. Ev pîgment kesk e. Stroma fena sîtoplazma ya xaneyan e ye. ADN,rîbozom,ARN û hin enzîmên ji bo fotosentezê di nav stromayê de belav bû ye. Kloroplast dikare bi serê xwe dabeş bibe û hejmara xwe zêde bike. Enerjiya roniyê li nav garanûmê tê mijandin(absorb,kişandina hundir). Klorofîlên di nav tîlakoîdê, enerjiya roniyê vediguherîne enerjiya kîmyayî. Beşek reaksiyonên fotosentezê ên ku bi roniyê girêdan e, di nav granûmê de çê dibin, reaksiyonên bi roniyê ve ne girêdayî ye, di stromayê de çê dibin. Kloroplast bi fotosentezê hem molekulên organîk çê dike hem jî oksîjena ji parçebûna avê derdikeve holê, belavê atmosferê dike.
Mercedes Carrera
Kariyer
Ji dema ku ketiye pîşesaziyê, wê bi pargîdaniyên hilberîner ên pêşeng ên wekî Bang Bros, Girlfriends Films, Devil's Film, Elegant Angel, Zero Tolerance, Penthouse, 3rd Degree, Adam & Eve, Evil Angel, Axel Braun Productions û Brazzers re xebitiye û di di zêdetirî 530 fîlman de lîstiye.
Di sala 2015an de, wê ligel hevakarên xwe Nina Elle û Nadia Styles, ew beşdarî vîdyoyek ji bo malpera Funny or Die bû, ku tê de wan  fîlmê Fifty Shades of Grey rexne kir ku fîlm bi dijminiya jinan e, ne baş nivîsandî ye  û " seksê  bêyî seksê nîşan bide."
Ummet
Wateya peyva umet
Umet tê wateya zarokên ku ji yek dêkî ji dayîkbûbin re tê gotin.
Înax
Wateya navê gund
Gorî xebatên di salên 1970yî de, li ser navên gundên Gimgimê, ji aliyê ASDK-DER û TÖB-DERê ve hatibûn kirin, rastiya navê gund Înax e. Wekî Înaq, Înaqan, Înaxan, Înaxa jî tê bilêvkirin.
Şêxpîr
15 km ji Gimgim, 63 km ji Mûşê dûr dikeve.
Înalî
Dîrok
Li ser dîrok û bingeha gund lêkolîneke zanistî nehatiye kirin. Herêm pirr ji berê ve cihwar bûye. Bermahiyên Mediyan, Urartû, Bîzans, Roma, mîrîtiyên kurd gelek hatine dîtin. Bi texmînî bingeha gund di sedsala 16. de hatiye avêtin lê carnan ji ber şerên Osmanî û Îranê, Kurd-Osmaniyan, gund vala maye. Bi navê Îno û Tato du mêrxas hebûne lu herêmê, bira bûne. Hin dibêjin ji parêzgeha Dêrsimê hatine herêma Gimgimê. Dibe ku navê xwe dabin gundên Înalî (Înaliyan) û Înaqan.
Mînos
Piştî mirina wî, ew di dinyaya binerdî de bû dadgerê miriyan.
Mistefa Barzanî
Jiyan
Mela Mistefayê Barzanî bavê 10 kuran e. Sabîr, Luqman, Ubêdullah, Îdrîs, Mesûd, Sîdad, Nîhad, Dilşad, Sîhad û Wecîh navê kurê Mela Mistefayê Barzanî ne.
Pesan
Pesan gundekî ser bi nahiya Silîvanayê bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Teqil
Formûla wê
Li vir derê:
Çavkanî
Wikipedia-Werger
Şêx Ehmedê Barzanî
Kurê Şêx Mihemedê Barzanî bû û yek ji pênc kurên bavê xwe bû. Van her pênc birayan jî bo kurdan û azadkirina Kurdistanê têkoşîn dane. Di pêngava sala 1914an de, birayê wî yê mezin Ebdulselamê Barzanî ji aliyê rejîma Îraqê ve tê dardekirin. Barê şoreşê bi giranî dikeve stûyê wî. Hêjayî gotinê ye ku Şêx Ehmedê Barzanî alîkarî dida Şêx Mehmûdê Berzencî
Serhildan
Ji aliyê îngilîzan ve wî û malbata wî sirgûnê başûrê Îraqê dikin. Ehmedê Barzanî li sirgûnê têkilî bi kurdan re datîne, wan ji nû ve birêxistin dike û sala 1937ê li dijî artêşa ereban şerekê dijwar lidardixe. Ewçend bi merdî û wêrekî şer dike, fermandarê ereban hurmetê jê re nîşan dide. Fermandar Abdul Cabar al-Barjnî pirr şûnde dibe hevalê Ehmedê Barzanî. Ehmedê Barzanî di heman demê de bi Xoybûnê re têkildar e û bi hemî hêza xwe alîkariyê dide serhildana Agiriyê ya Îhsan Nûrî Paşa serokatiya wê dike. Piştî têkçûna Agiriyê, xwedî li penaberan derdikeve. İsmet İnönü giliyê Ehmedê Barzanî bi serokwezîrê Îraqê Nûrî as-Sadî dike. Inonu dibêje "heger hûn li dijî Ehmedê Barzanî tevbigerin, dê Tirkiye jî alîkariyê bide artêşa Îraqê".
Miroveke oldar, laîk û xwezaparêz bûye
Di tevahiya jiyana xwe de bi karê xwezaparêziyê ve mijûl bûye. Ji bo parastiya daristanan gelek qedexe derxsitiye.
Kotanî Serû
Kotanî Serû gundekî ser bi navenda bajarê Tîkabê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Axkûs
Ev gund li herêma Kavarê ye. Piştê 2004an gundiyên ku ji gund hatî bûn derxistin carek din vegeriyan gundê xwe û niha ev gund dîsa ava ye, lêbelê piraniya gundiyan dîsa li derve ne.
Axkûs 20 km ji Tetwanê dûr e û dikeve li ser riya Wanê.
Mehmet Sait Arzu
Berhemên wî
* Bir Daha, Helbest, Weşanên J&J, 2016 - Amed
* Çokeşli Evlilik, Lêkolîn, Weşanên J&J, 2016 - Amed
* Banga Bêdengiyê, Helbest, Weşanên J&J, 2019 - Amed
Qercewêran
Qercewêran, gundekî girêdayî navçe Kopa bi ser Mûşê ve ye.
Derwêş Serhedî
Ji çaxê zarokatiyêde Derwêş di Serheda dengbêjperweran de bû evîndarê kilam û stranên Kurdî yên otantîk. Ev evîn û rûhiyet ji malbata wî mîna mîrasekê gehiştibûyê. Di malbata wî de her çiqas ji bilî bilurvan û dengbêjê navdar Rizayê Fetî (Mamê Derwêş) hunermendekî bi nav û deng derneketibe jî, lê di nava rihê hemû endamên malbatê de rihekî hezkirinê yê ji bo folklor û stranên Kurdî heye. Ev bû sedem ku Derwêş him ji rûhiyeta malbatê û him jî hewesa xwe ya kûr ya ji bo hunera dengbêjiyê, hêz û evîneke bêdawî bistîne. Mirov dikare bêje ku ji temenê zarotiyê de Derwêş zû rêya xwe peyda kir û ket li ser reya hunerê, lê hunera Kurdî ne ew hunera ku di kar û bare sîstema serdest de bû. Herçend ji bo firotina hunera Kurdî gelek derfet jî jere peyda bûn, lê wî nexwest ku bi hunera gelê xwe bazirganê bike. Derwêş di xewna û ramanên zarokatiyê de xwe mîna hunermendekî pêşerojê didît. Ji ber wê yekê jî dibistan û xwîndin ji bo wî ewqas pêwîst nebûn. Lewra çûyîna zanistgehê zêde girîng nedidî.
Di sala 1997an de berhemê Derwêş ya yekemîn (Kûra Çayê) di nava gel de hat weşandin. Piştî wê di sala 2000an de berhema wî ya duyemîn( Stranên Gelêrî  Xecê-Siyabend ) derket û di nava muzîk hezên Kurd de bi germî hat pêşwazî kirin.
Zêw
Zêw cejnên ji bo pîrozkirina salvegera mirin yan jidayikbûna kesên wek şêxan in. Mirov di rojeke taybet de diçine ser ziyaretên van kesan û wan bi bîr tînin. Wek mînak em dikarin navê zêwa Hêştrekê bikin; Hêştrek gundekî Midyadê ye. Li vir dîsa derwêş, dengbêj û mitirb jî kom dibûn û heryekî hunera xwe pêşkêş dikir. Li herêma Torê (Turabdîn) zêw mîna şêhran belav in.
Zimanê spanî
Bêjenasî
ji bo bêjenasîya terma "español" peşnîyazên ciyawaz hatîye pêşkêşkirin. Li gorî Royal Akademîya Spanî español ji peyva hispaniolus ya zimanê Vulgar Latin hatîye dariştin. ew jî peyva latînî ya navê parêzgehê Hispania tê ku li nivgiravê Îberî jî nav Hispania de bû.
Dîrok
Zimanê spanî ji zimanê Vulgar Latîn werar bu ku ew ziman ji aliyê romiyan di demê Şerê Duyem ê Pûnîk de, le sereta 210 BZ de li nîvgravê Îberî hat.