cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bilind Mihemed
Helbet di demê mana wî de li kunc û zindanên tarî ve ku bo demê salekê hatibû berzekirin û tu kesan deng û behsên wî nedizanîn, li demî ketibû jêr eşkence û azardaneke herî giran û bi êş.
Narîs
Narîs, gundekî bi ser Simîlana navçeya Çomanê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Qerejdaxî (devok)
Minakî
Mînak: Standart: 1-bira-yê min 2-tene-yê me 3-mange-ya sor
Nature (kovar)
Yekemîn hejmara wê di 4'ê sermawezê 1869'î de derhatiye. Ji aliyê Nature Publishing Group ve tê derxistin. Gerînendeyê giştî yê karê nivîsaran ê niha Philip Campbell e.
Kelpîn
Kelpîn (bi tirkî: Gülpınar), gundekî bi ser navçeya Şahînbega Dîlokê ve ye. .
Le Mung
Le Mung, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Alfabe
Alfabe koma sembolên standard (tîp) yên di zimanekî de ji bo nivîsandinê tên bikaranîn e. Peyva alfabe ji zimanê grekên berê tê. Alfabe ji navên herdu tîpên grekî yên pêşin, Alfa û Beta, çêbûye. Paşê jî ereban alfabeya xwe çêkirin û navên wan tîpên siftê Elif û Be bûn. Wê lewma şûna Alfabe, berê digotin Elifba.
Saint-Denis-d'Augerons
Saint-Denis-d'Augerons, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Fizyolojî
Bi awayekî kevneşopî, fizyolojî dabeşî fizyolojiya giyayî û lawirî dibin, lê di rastiyê da binemayên fizyolojiyê gelemperî ne û ji bo herduyan wek hev in.
Star TV
TV niha ne wekî berê ye, xwedî gelek kanalan e. Li ser satelît û dijîtalê weşana xwe dike. Dîsa sala 1999'î bo cara yekemîn weşana dîjîtal li Tirkiyeyê daye destpêkirin,
Lozan
Ev bajar li nîveka herêmeka berhemanîna meyê (şerabê) hatiye avakirin.
Lindenfels
Lindenfels, bajarekî navçeya (Landkreis) Bergstraßeê li herêma Hesse ya Almanyayê ye.
Cenevre
Jenev an jî Cenevre ( /ʒənɛv/, /gɛnf/, /dʒi'neːvra/) bajarê pirhêşet ê duyê (piştî Zürichê) li welatê Swîsreyê û pirhêşettirîn bajarê Romandî anko para fransîaxêv a Swîsreyê ye. Ew dikeve ser bihevra gehiştina Gola Léman û rûbarê Rhône. Jenev paytexta komar û kantona Jenevê ye.
Nachamps
Nachamps, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Viglain
Viglain, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Waşşûkanî
Cih û warê bajarê Waşşûkaniyê roja îro
Tê bawerkirin ku êdî li ser warê Waşşûkaniyê bajarê kurd Serê Kaniyê dihat avakirin.
Francis Bacon
Francis Bacon (tê xwendin: Fransis Beykin) (22ê kanûna paşîn, 1561 - 9ê nîsanê, 1626) fîlozof, mirovê dewletê û nivîskarê înglîz bû.
Tange
Tange, gundekî bi ser Simîlana navçeya Çomanê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Qerenaw, Kultepe
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Qerenaw 156 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 33 e.
Erdheja Ezirganê 1939
Xizanî û koçberî
Bi salan şûnde Tirkiye ji bo koçberên tirk ên nû hatine, avahiyan, gundan çêdike, axa bikêr dide wan.
CDA
Mallperry CDA
CDA
Îndeksa birçîbûna gerdûnî
Metodolojî
Li ser bingeha nirxên çar nîşaneyê, xaleke ÎBG li ser pîvanek 100-xalî tê hesibandin ku giraniya birçîbûnê nîşan dide ku 0 xala herî çêtirîn e (bê birçîbûn) û 100 jî xala ya herî xirab e. Xala ÎBG ya her welatekî ji hêla rewşa giran ve, ji rewşa nizm û heta rewşa zehf xeternak ve tê dabeş kirin. Îndeksa birçîbûna gerdûnî 4 dabeşên nîşaneyan berhev dike: Di sala 2022an de daneyên 136 welatên ku pîvanên tevlêbûna di ÎBGyê de bicîh anîne, hatine nirxandin û xalên ÎBG ji bo 121 ji wan welatan li gorî daneyên 2017 û 2021an hatine hesab kirin. Daneyên ku ji bo hesabkirina xalên ÎBGyê têne bikar anîn ji çavkaniyên Neteweyên Yekbûyî yên ku hatine weşandin (Rêxistina Xwarin û Çandiniyê ya Neteweyên Yekbûyî, Rêxistina Tenduristiyê ya Cîhanê, UNICEF û Koma Nav-ajansê ji bo Texmîna Miriniya Zarokan), Banka Cîhanê û Demografîk û Lêkolînên Tenduristî hatine wergirtin.
Bomaweya têkçûnên bezîw ên bi kromozoma X-ê ve girêdayî
Her yek ji mirovên nêr û mê yên asa 23 cot kromozom lixwe digire, 22 cot wekî kromozomên laşê (bi înglîzî: autosomes), û cotek kromozom jî wekî kromozomên zayendê (bi înglîzî: sex cromosomes) tên navkirin. Di xaneyên nêr û mêyan de hejmar û şêweyê kromozomên laşê (laşekromozom) mîna hev in. Lê cota kromozomên zayendê di mê û nêran de ji hev cuda ne, ango kromozomên zayendê taybet in ji bo zayenda mirov.
Li ser kromozomên zayendê ne tenê genên ji bo dîyarbûna zayendê, lê genên din jî cih digirin. Pirraniya genên li ser kromozoma X-ê, ne ji bo diyarbûna zayendê ye. Wekî mînak genên ji rengkoriyê û nexweşiya hemofîliyê berpirsiyar in, li ser kromozoma X-ê de cih digirin ev herdu nexweşî di herdu zayendê de jî xuya dibin, lê nêr ji mêyan pirtir bi van nexweşiyan dikevin. Bi gelemperî nexweşiyên bi kromozoma X-ê ve girêdayî, têkçûnên bezîw in.
Qeleler
Qeleler gundekî ser bi navenda bajarê Heris li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Tsunamî
Piştî vê karesatê, japonan hawar-hawara alîkariyê kirin. Bi vê hawarê re ev peyv li cîhanê belav bû û ket nav zimanên cîhanê.
Mirov çawa dikare xwe ji tsunamiyê biparêze?
6. Tsunamî, li gor mezinbûn û awayê pêkhatina erdhejê, di nav 10-15 deqan de xwe li qeraxa deryayê dide xuyakirin. Ango ava behrê yan bilind dibe yan jî kêm dibe (vedikişe). Ev pêla pêşî ya lawaz xebera 2-3 pêlên din yên bi hêz ku li rê ne dide. Di rewşeka weha da divê mirov tavilê ji qeraxa bahrê bi dûr bikeve. Kesên ku di nav behrê de seyehetê dikin jî divê ber bi ava kûr biçin ku xwe ji qeraxa behrê bi dûr bixin û xwe û wesayîta xwe ji tsunamiyê biparêzin. Kesên ku li qeraxa behrê ne, divê ji behrê bi dûr bikevin û herin cihên bilind.
Tirîfe Doskî
Nivîs û helbestên wê li kovarên Nûbûn û Peyvê û li heftinameyên Evro û Çavdêrê derketin.
Nantillé
Nantillé, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Villemoutiers
Villemoutiers, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Erdheja Licêyê 1975
Bandora erdhejê xwe li Erxenî, Farqîn, Hênê, Hezro, Pasûrê jî dide der. Li van deran jî li dora 20 hezar avahî ziyanê dibînin, gelek kes jiyana xwe jidest didin.
Beaumé
Beaumé, komunekî departmena Aisneê li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Sainte-Colombe-la-Commanderie
Sainte-Colombe-la-Commanderie, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Migrakom
Çavkanî
mus.gen.tr
Tîlkîheyûgî
Tîlkîheyûgî, bi tirkî Tilkihüyük, gundekî ser Qenxala Sêwasê ye.
Zaravanasî
Vekolîna li ser zaravayan di nîvê dawî ji sedsala 19an de dest pê kir.Fikira vekolîna zaravayan ji aliyê Georg Wenker di sala 1876an de dest pê kir. Georg Wenker ew kesê ku nameyên rapirsînê li seranserî bakurê Almaniyayê diandine. Van nameyan komek ji hevokên bi Almaniya standard hatiye nivîsîn dihundirand. Ev hevok dû ra dihatin transkirîptkirin bo zaravayên cuda, bo destnîşana cudahiyên zaravayî. Gelek vekolîn ji vê lêkolînê bi pêşketin û di sedsala dîtir de zaravanasî li hemû cîhanê belav bû.
Lêkolînên lasayî bi derxistin û nîgarkirina nexşeya bi rêya çêkirina sînorin aşopî di navbera herêman de, ji bo nîşandana herêmên zaravayan, tê sepandin. Ji bo xelasbûna ji wan şêwe û rêçên lasayî, lêkolîn li ser bingehên civakî hatin kirin.
Metodên lêkolînê û danheva agahiyan
Bi giştî di rêya rapirsînê de lêkolîn pêk tên; ew jî bi di şêweyan pêk te:
Tûvî
Tûvî, gundekî ser bajarê Colemêrgê ye.
Neulles
Neulles, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Mîrasên Cîhanê
Cihên Mîrasên Cîhanê, ji aliyê Komîteya Mîrasên Cîhanê ve tê îdarekirin. Ew dever di bernama parastinê de navê xwe hene, bêhtir ji daristan, gol, çol, binahî û bajaran pêk tê. Armanca bernameyê, peydekirin û katalogkirina cihên çandî û xwezayî ye û parastina wan e. Bername di sala 1972 de hatiye pejirandin. Gelek ji welatên cîhanê pê re ne.
Gundik, Bileh, Colemêrg
Gundik, gundekî girêdayî mixtariyeta Bilehê ye ku ser bajarê Colemêrgê ye.
Sifinc Bob Çarçikşort
Sifinc Bob ( sernavê resen: SpongeBob SquarePants) rêzefîlmekî filme kertonî ya amerîkî ye ku ji hêla pedagog û deryanasê amerîkan  Stephen Hillenburg ve ji bo Nickelodeon hat afirandin. Rêzefîlm derbarê serpêhatî û hewildanên ji karakterê sernavê û hevalên wî yên avê li bajarokê aşopî ya Bîkîniyê de ye. Fîlma kertonî ya amerîkî ya pêncem-dirêj-xebitîn, populerbûna wê ev yek wekî franchisek medyayî çêkiriye. Ew xwedan pirtirîn belavkirî ya Nickelodeon û Viacom Media Networks ye, rêza herî bilind a hewa ye. Heya dawiya sala 2017, pargîdaniya medyayê ji bo Nickelodeon dahata bazirganiyê 13 mîlyar dolar hilberand.
Byhleguhre-Byhlen
Byhleguhre-Byhlen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Dahme-Spreewald li Brandenburg, Almanyayê ye.
Misir
Misir welatek welatê Ereb e ku ji aliyê rejîma komarî ve tê birêvebirin. Piraniya niştecihên welatê ji erebên misilman pêk tên. Paytext û bajarê herî mezin ê welêt bajarê Qahîre ye. Serokê welat Abdülfettah el Sisi ​​ye û serokwezîrê wî jî Mustafa Madbuli ye. Organa yasayî ya Misrê Meclîsa Gelê Misrê ye.
Dîroka Misirê nêzî 7000 sal e. Di dîrokê de mal û malên şaristanî û neteweyên pêşîn bû û ji Serdema Kevnare vir ve gelek hikûmet, dewlet û eşîr hatine û derbas bûne. Herêm ji aliyê rêveberên wî demê ji aliyê Firawn na ve hatiye birêvebirin. Piştê vê serdemê herêm kete bin desthilatdariya împaratoriyên Romî û Bîzansî yan. Her çend di destpêka sedsala 19an de ji hêla Imperatoriya Sasaniyan ve hatibû girtin jî, dîsa di bin desthilatdariya Bîzansiyan de bû. Di sala 642an de, dema ku artêşa misilman ên Ereb yên Xelîfe Omer herêm ji Bîzansiyan stend û Misir ket bin destê desthilatdariya Îslamî  Paşê, Xanedana Tûlûniyan, Ebbasî, Ihşidî, Fatimidî, Eyûbî, Memlûk û Osmanî, gelek dewletên misilman li Misirê serdest bûn. Herêm bû vilayet Imperatoriya Osmanî. Di sala 1922an de ji Yekîtiya Yekbûyî serxwebûna xwe bi dest xist û di sala 1953an de komar li welêt hat îlankirin. Bi Şoreşa Misrê ya dawî re Hosnî Mubarek ku 32 salan li Misrê hukum kir, derket û welat dest bi pêvajoya derbasbûna demokratîk kir. Ev pêvajo bi derbeya 3’ê Tîrmeha 2013’an dema ku yekemîn serokkomarê hilbijartî Muhammed Mursî ji wezîfeyê hat dûrxistin, hat qutkirin.
Misir di qada navneteweyî de gelek têkiliyên xwe hene. Di dema ku endamê Rêxistina Hevkariya Îslamî, Yekîtiya Erebî û Yekîtiya Afrîkayê ye, bi her du welatên Rojhilat û yên Rojavayî re peywendiyeke hevseng diparêze.
Dîrok
Heta piştî şerê cîhanê yê duyemîn jî Brîtanya yek ji desthilatê Misirê bû. Li sala 1936ê de di navbera hikûmeta Misirê û Brîtanyê de hevpeymanek hate destnîşan kirin. Misirê serxwebûna xwe daxuyand û di heman salê de jî Misir bû yek ji endamên Cemiyeta Neteweyan. Bi dûçûna vê hevpeymanê dagirkirina Brîtanyê ji bilî ya li derdora Kanala Sûveyşê, hate bidawî kirin. Lê derdora kanala Suveyşê di navbera her du dewletan de bû pirsgirêkeka mezin. Her wisa rêvebirina Sûdanê jî di navbera her du dewletan de pirsgirêkek bû.
Îrîştêr
Çavkanî
mus.gen.tr
Misir
Aborî
Balkêş e ku meriv perestgehên Misira Kevnare, ku wekî yek ji sê şaristaniyên herî girîng ên cîhanê, li tenişta Nîlê tê pênase kirin, û gerên keştiyê yên ber bi Aswanê ve bibînin. Dibe ku balkêş be dîtina mînakên şaristaniya Misrê ya Jorîn û jiyana rojane ya ku li Muzexaneya Aswan hatine pêşandan, û têkiliya bi Sudan re ku ji hêla kesayetiyên xwecihî ve têne piştgirî kirin. Perestgeha Mezin, ku di dema avakirina Bendava Aswan de ku ji hêla Cemal Abdünnasır ve hatî çêkirin, wekî yek ji mezintirîn bendava li cîhanê hate veguheztin û Roma ku hûn ê li kêleka wê bibînin. Nîl bi avahîyên Fîrewns. Perestgehên Împeratoriya Romê di warê nirxandina zanîna mîmarî ya wê rojê de bi qasî pîramîdên Gize bi qîmet in. Li bajarên ku li ser du peravên Nîlê hatine damezrandin, li bazarên ku hilberên kevneşopî yên herêmî lê têne peyda kirin, divê hem di warê danûstendina bi kalîte û hem jî di warê bihayê de, bi taybetî ji bo hilberên papîrus yên navdar ên cîhanê baldar bin. Di bazarên wek Hanü'l-Halil de li dikanên herêma Gîzayê ku ji xwe re enstîtuya papîrusê bi nav dikin, papîrûsên ku ji buhayên giran bi erzankirinên mezin têne firotin, dikarin bi çaryeka bihayê dawîn bikirin.
Neuvicq
Neuvicq, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Pakçîn
Pakçîn gundekî ser bi navenda bajarê Heris li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Villevoques
Villevoques, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Jaguar
Belavbûn
Jaguar xwecihî herdu parzemînên Amerîka (Başûr û Bakur). Jaguar yê sêyem di mezinahî di Felidae pê piling û şêr, ku niha pisîkeke nemabûyî ye li Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê ye.
Sînka
Sînka (bi erebî: سنكرلي) gundekî Efrînê ye. Li wir nêzîkî 2800 kes dijîn.
Şerê Grunwaldê 1410
Şerê Grunwaldê (bi lîtvanî: Şerê Zalgirîsê, almanî: Şerê Stembarkê ) di 15'ê tîrmeha 1410'an de bi yekîtiya Mîrîtiya Mezin a Lîtvanya û Keyaniya Polonyayê li hemberî Şovalyeyên Tîtonî (îng:teutonic knights) li gundê Grunwaldê qewimî. Bi zewaca mîrê Lîtvanya Jogaila û keybanûya Polonyayê Jadwiga yekîtiyek bihêz di navbera Lîtvanya û Polonya de çê bûbû. Şerê Grunwaldê; şerek ji şerên herî mezine ku di çaxa navîn de li Ewropa qewimîye. Fermandarê Şovalyeyên Tîtonî Ulrich von Jungingen bû û serwerê hêzên polonî Jogaila û yê lîtvanî Vytautas (an jî Wîtold) bû. Van her du serweran hêzên xwe di 2'yê tîrmeha 1410'an de li hev civand û êrîş birin ser Keleha Marienburg (Malbork)'ê. Hejmara şervanên her du aliyan jî bigumanin lê bi gelemperî tê zanîn ku nêzîkî 16.000 siwarî û 9.000 piyadeyên Tîtoniyan û 18.000 siwariyên Polonî û 8.000 siwariyên sivik ên Lîtvanyayê hebûn. Di dawiya şer de hêzên Polonî-Lîtvanî bi ser ketin.
Tixûb
Tixûb, gundekî gelek kevnare ye berî miladê bi 1500 salî hatiye avakirin. Girêdayî navçeya Rişmilê ya girêdayî Mêrdînê ye. Tixûb dikeve 25 km başûrê rojhilatê Mêrdînê. Li gund dehl û rez cihekî girîng digirin. Gundiyên wê Kurd in. Neviyên Şêxdawid abbasi û gelek malbatên din lê rûdinên. Ziyaretgeha Şêxdawid abbasili dihewîne.
Jamlitz
Jamlitz şaredariyeke navçeya (Landkreis) Dahme-Spreewald li Brandenburg, Almanyayê ye.
Hüda Kaya
Têkoşîna wê
Keçên Hûda Kaya yên 16 û 17 û 18 salî ji aliyê dewleta tirkî ve li dibistana navîn a Îmam Hatîpê ve hatin desteserkirin û hatin dadgehkirin. Kaya û zarokên xwe koçê Pakistanê bûn û piştî salekê dîsa vegeriyan bajarê Stenbolê.
Gehrden
Gehrden, bajarekî navçeya (Landkreis) Hanoverê li herêma Saksonya Jêrîn a Almanyayê ye.
Akin Birdal
Berhem
Akin Bîrdal li ser kooperatîfiyê û mafê mirovan de gelek qûncik û lêkolînên hatin weşandin nivîsand. Wekî din niha sê pirtûkên Bîrdal ên ji bîranîn, ceribandin û çîrokan pêk tê hene.
Akin Bîrdal, di hilbijartinên sala 2007’an de, ji lîsteya ‘Hezar Hêvî’ ji bajarê Amedê weke berendamê parlementeriyê hate nîşandan û di lîsteya rêza 23êmîn de hate hilbijartin. Bîrdal piştî ku weke parlementerê serbixwe hate hilbijartin, tevlî koma partiya DTPê bû.
Halsey
Halsey ji mêj ve yek bi yek albûmek li ser Billboard 200 bi Hopeless Fountain Kingdom (2017), û her weha du hejmar-du albumên bi Badlands (2015) û Manic (2020) re qezenc kiriye. Wê li ser Billboard Hot 100 bû stranbêja yekem, di nav de "Closer", hevkariyek bi The Chainsmokers, û "Bê Me"; wê di heman demê de bi strana "Bad li Love" gihîşte nav hêjmara top 5ê. Bi tevahî, Halsey li zêdetirî yek mîlyon albûm firotiye û li Dewletên Yekbûyî bi temamî şeş mîlyar car tamarên wî hatine firotin. Her sê albûmên studyoyê yên wê ji hêla seredanek serhêl ve hatine piştgirî kirin. Halsey ji bo dengê xwe yê stranbêjê balkêş tê nîşandin. Xelate kî wergirtî ye û namzedên çar xelatên Muzîka Billboard e. Xelatek Muzîkê ya Amerîkî wergirt. yek ji GLAAD Media û sê xelat ji Guhertoyên Guinness World Record û A MTV Video Music Award û du xelatên ji  Grammy Award wergirtiye Derveyî kariyera xwe, ew di hişmendiya pêşîlêgirtina xwekujî û parêzvaniya qurbaniya êrîşa cinsî de heye.
Bergê hestî
Çîna derve ya bergê hestî wekî çîna rîşalî tê navkirin û ji  bestereşeneya şidayî, pêk tê. Çîna navî ya bergê hestî wekî çîna xaneyî tê navkirin û ji xaneyên çêkerê hestî  pêk tê.
Xaneyên bergê hestî dikarin dabeş bibin û çînên nû li hestî zêde bikin, loma bergê hestî, tîreya hestî zêde dike, hestî stûr dibe. Jê û bester  bi navbeynkariya bergê hestî, bi hestiyan ve tên girêdan. Ji xeynî beşa hestiyê ya ko bi hestiyek din ve geh ava dike, hemû rûyê hestî bi bergê hestî dapoşrav e. Rûyê beşa gehê ya hestî bi kirkirk dapoşrav e.
Mahsum Korkmaz
Di sala 1986ê de Fermandarê Hêzên Rizgariya Kurdistanê (HRK)ê Mahsum Korkmaz (Egîd) li çiyayê Gabarê şehîd ket.
Cancîn
Cancîn an jî Cencîn, bi tirkî navê wê kirine Canova, gundekî Qoçgîra Sêwasê ye.
Mem û Zîn
Mem û Zîn an jî Memozîn pirtûka herî girîng ya Ehmedê Xanî ye. Tê de evîna mezin nav Mem û Zîn tê îfadekirin.
Vimory
Vimory, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Zanist
Stêrnasî û fizîk
Encam
Metodên hemdem ên ku tên bikaranîn
Îro, tendûrîstî û hemû beşên din ên zanistiyê, pirr mazin pêşketina. Di tendûrîstiyê de, kifşkirina genetikê, û bikarhanîna, Kifşkirin di derbarê teknolojiya Molekulan de, û hwd hena û bandûra wan pirr mazin a. Teknoloji, pirr mazin pêşketiya. Kompîtûr, teleskop, mikroskopên elektronîkî û hwd, pêşketina û bi wan ceribandin û lêkolîn û kifş tên kirin. Kompîtûrên ku qaydên ceribandinan digrin, êdî xwediyê arşîveke mazin ku êdî di her demê de ji wan sûd tê girtin in.
Lêkolînerên zanîngeha Illinois bi serpereştiya Scott White, karîne maddeyek pilastîkî ku ji polymera bi navê Resin Epoxy pêktê, berhem bînin ku dema diherişe, diqelişe yan jî beşek jê xera dibe, dikare xwexwe, xwe temîr û termîm bike. Ev madde polymerek taybet e ku wek hemû polymerên din ji zincîrên mulukûlên bihevzeliqyayî pêktê. Lê ciyawaziya vê polymerê, ew e ku dema di navbera zincîrên mulukûlên wê da qelş, herişîn yan jî birrînek(jêbûnek) çêdibe, hingî beşa xerabuyî û nuqsan vediguhere renga sor. Eger beşa xerabuyî demeke kin li ber tîrêjên Tavê bimîne, bi şêwazek pir ecêb, cardin ew zincîrên mulukûlan dizeliqin hev û beşa xerabuyî sedîsed jinûva termîm dibe. Ev keşfa balkêş û girîng, dikare bibe sedema guhertinên pir mezin bi taybet di warê berhemanîna berhemên senetî û bihdaştiyê da. Bînin ber çavê xwe ku Telefona destan, tu car neherişe û monitora wê timitim wek berê bimîne. Yan jî erebeya ku rengê wê sîs buye yan jî herişiye, xwexwe xwe termîm bike û hezaran mînakên din. Ev keşf dikare bibe bersiva çawaniya pêkanîna gelek xeyalan ku meriv herdem jibo hin tiştan dikir û dixwest ku bi wê maddeyê, alav û amûrên ku xwexwe xwe termîm dikin, çêbikin. Derbarê çawaniya pêkhatina vê prosesê jî, yek ji lêkolîneran yê bi navê Brett Krull, wiha dibêje: Ev yek di 2 merheleyan da pêktê di merheleya yekem da mixtura navbirî di dema 30 saniyan da vediguhere jêleyeka nerm ku karibe bi rehetî têkeve nava beşa herişî, qelişî yan jî xerabuyî û ev yek dibe sedema tijîbûna beşa qelişî ji maddeya bibandor. Di merheleya duyem jî ku tê da maddeyên kîmyayî nermiya xwe ya berê jidest didin û req dibin, ligor pêkhate û tîrbûn yan jî renbûna maddeya navbirî, karê bihevzeliqandin û jinûvaçêbûna polymerê pêktîne û ev yeka han dikare di jêr kontrola me da be. Maddeyên kîmiyawî yên ku jibo termîma polymera han tê hilbijartin jî divê taybetmendiyên wê ligor mezinahiya qelş, herişîn û xerabûna wê be, mînak eger mezinahiya qelşê ji 8mm mezintir be, hingî pilastîk diçeme(diteve) û xilloxwar dibe, yanê xwexwe xwe termîm dike lê forma wê îdî wek berê nabe û mehkembûn û xweragirtina wê ya lihember germa, serma, derb û pestoyan jî ligor pilastîka saqlem, hinek dadikeve. Lêkolînerên Amerîkî dibêjin ku hê riya me, pir dûr û dirêj e, çimku em dixwazin pilastîkek çêbikin ku piştî xerabûn û termîma xwebixwe ya wê, ew sedîsed wek beriya xerabûna xwe be û tu daketin di xweragirî û taybetmendiyên wê yên di dema berhemanîna wê da pêkneyê.
Dîn
Ku em bahse olê bikindivê ku em biyetê, bahse dîrokeka pirr dem dirêj bikin. Ji dema Sûmeriyan û heta ku tê roja me, pêşketina wan bûya. Ola pêşî ya di temenê totem û animismê de ya. Piştre mîtoloji pêş dikeve- Wê piştî wê re jî dînên yek xwûdayî pêş bikevin. Ola pêşî ya yek xwûdayî jî Zerdeştî. Ola duyemin ya yek-xwûdayî Cihûtî ya. Ola sêyem ya yek xwûdayî Xiristiyanî ya. Û ola çarem ya yek-xwûdayî jî Îslamiyet ye.
Teoriya dîtbar û ankû teoriya rolatîvt
Teoriya dîtbar, avakerê weke Albert Einstein bû. Ji du beşan pêk dihat. "Teoriya rolativt a teybet" û "teoriya rolativt ya gelemper" û ankû giştî bû. Ev teorî, di wê de, matamatîk, gaomatrik û û hwd bi hevdû te bia wayekî sereke tên bikarhanîn. Formula teoriya Rolativt jî E=mc² a.
Çemê Seravinis 2
Çemê Seravinis 2, gundekî ser bajarê Colemêrgê ye.
Xarpêt (navçe)
Çiyayên herêmê
Çiyayê bilindtir yê herêmê çiyayê Sipî (Akdax) e (2.620 m). Çiyayê Hezar (2.347 m), Mastar (2.171 m) û Hesan (1.864 m) jî çiyayên bilind yên herêmê ne.
Pîvok
Taybetiyên pîvokê
Riwekek herdemî ye, ango heger bê çandin di kîjan werzê de be, aj dide. Lê ji bo ew bijî axa çiyayî, sar û berfî pêwîst e.
Akos
Akos, gundekî ser bajarê Colemêrgê ye.
Vrigny, Loiret
Vrigny, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Visterflo
Visterflo, goleke di nava sinorê parêzgeha Østfolda Norwêcê de ye.
Rûbarok, Colemêrg
Rûbarok, gundekî ser bajarê Colemêrgê ye.
Greva birçîbûnê
Greva birçîbûnê ji berê ve li hemû cîhanê weke berxwedana siyasî tê bikaranîn. Wek di hemû grevan de, mangirtina birçîbûnê ya siyasî jî rêpîvaneke elenî ye û xwediyê armancekê berbiçav e. Ferqa di nava greva birçîbûnê û rojiyê ev e.
Derozan Serû
Derozan serû, gundekî gundistana Saḧêwa navçeya Zêwyeê ye. Zêwye ser şaristana Seqizê ye.
Soranî Jêrî
Soranî Jêrî, gundekî bi ser navçeya Mêrgesorê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Stoka
Stoka, gundekî ser bajarê Colemêrgê ye.
Kemetû
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Kemetû 241 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 50 e.
Aynur Bozkurt
Jînenîgarî
Bavê wê ji Mêrdînê, diya wê ji Amedê ye. Piştî xwendin û mamostetiya li ser zimanên bernamekirina komputerê li Amedê, Aynur Bozkurt ji destpêka sala 1992yan şûn ve li Stembolê, di rojnameya hefteyî ya kurdî Welat, rojnameya hefteyî Welatê Me û di rojnameya hefteyî Azadiya Welat de xebatên rojnamevaniyê kir.
Katie McGrath
Jînengarî
Katie McGrath di heman demê de li Channel 4 di fîlma pênc-beşî The Queen de xuya bû, ku jiyana Elizabeth II di rola Prenses Margaret a ciwan de nîşan dide. Di sala 2011an de, ew di fîlma A Princess for Christmas de tevî Roger Moore lîst. Wekî din, ew rola Thelma Furness di dramaya fîlmî ya brîtanî W.E. de girt û di sala 2012 ew di fîlmê Labyrinth dihat xuyandin. Di sibata sala 2013ê de, ew tevî Jonathan Rhys Meyers di rêzefîlmê wêneguhêz a NBC ya Dracula dilîst û rola Lucy Westenra  wergirt. Di sala 2014 de, ew di fîlmê Jurassic World de, parçeya çaremîn a rêzêya Jurassic Park dilîst. Her wiha ew di fîlmên Leading Lady û The Throwaways de jî lîst. Di sala 2015an de, ew sezona pêşîn a rêzefîlma Slasher kişand, ku tê de rola serlîstikvaniya  a Sarah Bennett girt. Weşandina destpêkê di adara 2016 de li DYA û di nîsana 2016 de li Kanada pêk hat. Ji sala 2016an ve, ew di rêzefîlma superlehengên Supergirlê ya CW ya amerîkî de ye ku wekî rola aliyê ya Lena Luthor li pêş kamerayê ye. Vê rolê ji sezona sêyemîn, ku di 2017an de dest pê kiriye, karekterek girîng bû ye.Projeyên din tê de muzîkala Buttons, ku di kanûna pêşîn a 2018 de hatiye derxistin, û fîlma King Arthur: Legend of Sword, ku di sala 2017 de hatiye derxistin.
Erdheja Agirî-Dutaxê 2007
Bandora erdhejê li rojhilata Kurdistanê, Ermenistanê jî dide. Avahiyên kevn ziyanê dibînin. Di erdhejê de, gorî tomarkirinên fermî, kesê jiyana xwe jidest nedaye.
Nicole Scherzinger
Nicole Scherzinger stranbêj, strannivîs û dansvaneke amerîkî ye. Ew di 29ê hezîrana 1978 an de wekî Prescovia Elikolani Valiente  li Honolulu, Hawaii ji dayik bû. Ew wekî jina pêşîn a The Pussycat Dolls hate nas kirin. Digel kariyera xwe ya muzîkê, ew wekî lîstikvan jî çalak e.
Saint-Étienne-du-Vauvray
Saint-Étienne-du-Vauvray, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Çopa lolasê
Çêkirin
Lolasê pakij bişon, ji êvar ve têxin nava avê. Sibeyê dîsa bişon, berdin quşxaneyê. Avê bikin ser, bixaşînin. Xwê bavêjinê û bi tevî xwêyê jî bi qasî 4-5 deqeyan bikelînin. Ji agir daynin, bidarivînin, bişon.
Byrkjelandsvatnet
Byrkjelandsvatnet, goleke di nava sinorê parêzgeha Rogalanda Norwêcê de ye.
Kurzêlê
Kurzêlê, gundekî girêdayî Efrîna başûr rojavayê Kurdistanê ye.
Xaneqay Şêx
Xaneqay şêx, gundekî gundistana Saḧêwa navçeya Zêwyeê ye. Zêwye ser şaristana Seqizê ye.
Daşkesen, Şahîndij
Daşkesen, Şahîndij gundekî ser bi navenda bajarê Şahîndijê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Le Puy, Gironde
Le Puy, Gironde, komuneke li departementa Girondaya Fransayê ye.
Qazelî
Qazelî, gundekî ser bi navçeya Pêrtaga Dêrsimê ve ye.
Derman
Dabeşandin
Derman bi gelek rêyan dikare bê dabeşandin. Mînak bi pênasên kîmyewî an jî bi rêyên sepan an jî bi tesîrdana sîstema biyolojîk an jî tesîrên tedawîker. Sîstema dabeşandin ya belave Sîstema dabeşandina anatomîk a terapeutîk a kîmyewî (koda ATCê) ye. Rêxistina Tenduristiyê ya Cîhanê lîsteya dermanên sereke tomar dike.
Ji bo sîstema rehikan ya navendî
Dermanên tesîrdarên sîstema rehikan ya navendî van dihundirîne: psîkedelîk, hîpnotîk, anestezîk, antîpsîkotîk, antîdepresan (trîsîklîk antîdepresanan, înhîbîtorên monoamîn oksîdazAN, lîtyum û înhîbîtorên selektîf ya reuptakeya serotonîn (SSRI) dihundirîne), antîemetîk, antîkonvûlsan/antîepîleptîk, anksiyolîtîk, barbîtûrat, dermanên nexweşiyên hereketê (mînak;Nexweşiya Parkînson), hişyarker-stîmulan (amfetamînan dihudirîne), benzodîazepîn, sîklopîrolon, antagonîstên dopamînê, antîhîstamînîk, kolînerjîk, antîkolînerjîk, emetîk, kannabînoîd û antagonîstên 5-HT (serotonin)
Ji bo êş û hiş (dermanên analjezîk)
Beşên sereke yên êşbiran NSAID, opiyoîd û hindek cureyên orfanan wek parasetamol.Dermanên din jî yên wekî anestetîk dikare bo kêmkirina êşê an jî bo tevizandina hiş bê bikaranîn.
Ji bo nexweşiyên maskûlî-kakûtî
Kategoriyên sereke yên dermanên nexweşiyên maskûlî-kakûtî ev in : NSAID(înhîbîtorên selektîf yên COX-2 dihundirîne),maskûle sistker, dermanên noromûskûler û antîkolînesteraz
Ji bo çermî
emolîyent, antîprurîtîk, antîfungal, dîsînfektant, skabîsîd, pedîkûlîsîd, berhemên qetranê, retînoîd, analogên vîtamîn D, keratolîtîk, abrasîv, antîbiyotîkên sîstematîk, antîbiyotîkên topîkal, hormon, ajanên deslojîng, eksuda mêjker, fîbrînolîtîk, proteolîtîk, kremên rojê, antîperspîrant, kortîkosteroîd
Gemünden am Main
Gemünden am Main, bajarekî navçeya (Landkreis) Main-Spessartê li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Lehiya Riha û Semsûrê 2023
Ji ber lehiyê Gola Masiyan a dîrokî li Rihayê ziyaneke mezin dîtiye. Masiyên golê di bin metirsiyê de bûn û gelek masî ji ber bê oksîjeniyê mirin. Çend roj piştî lehiyê ku ava lehiyê zelal bû hatiye dîtin ku hinek masiyên golê li cihê xwe mane.
Xebatên rizgarkirinê
Ajansa rêveberiya karesatan a Tirkiyê ragihand ku zêdetirî deh kolberên pispor beşdarî xebatên rizgarkirinê li her du parêzgehan bûne. Li taxa Xelîliyê îtfaiyeyê kesên ku di bin derbasbûnê de asê mabûn xilas kirin.
Abdurrahman Dürre
Abdurrahman Dürre (jdb. 1930 − m. 11ê çiriya pêşîn, 2012), helbestvan û nivîskarekî kurd bû. Ew di sala 1930î li gundê Kêranlixa girêdayî navçeya Milazgirê hatiye dinê.
Enwerê Mayî
Dîsan Mayî li radyoya kurdî, li Bexdayê kar dike û di rojnamegeriyê de rolekî mezin dileyîze; herweha dibe endamê yekemîn, endamê desteka birêvebir ya yekîtiya rewşenbîrên Îraqê û endamê sendikaya rojnamegeran li wî çaxî, ji ber ku Mayî mirovekî aktîv bûye, bi taybet di warê rewşenbîrî û siyasî de. Ji bo zêdetir ku rewşa Kurdan û çalakiyên wan li cîhanê bide naskirin, di sala 1959an de çûye Çîna Milî. Li gel grupeke milî ji aliyê hikumeta Îraqê ve, çaxê vedgere, diçe Sovyeta berê û hind hevdîtinan li gel hind nivîskar û rewşenbîrên kurdên sovyetê pêk tîne; yên weke Qanatê Kurdo û Dr. Selmasî û hindên din. Ji ber ku Mayî bi jiyana siyasî ve girêdayî bû, ji lew re di karên xwe yên mamostatî, fermanberî û rojnamegerî de nekarîbû berdewam be, ji ber ku tûşî astengiyan dibû û pir caran tat zîndanî kirin û dûrxistin bo herêmên dûr weke sizadan. Mayî neçar ma di destpêka 1962an de tevlî şoreşa kurdî bibe; ew dibe perpirsê cepeyê Xaneqîn bo maweyê salekê, paşan bi fermana şoreşê hate herêma Badînan - bi karê şoreşê. Lê mixabin li wir jiyan nekir, ji ber ku di êvara şemî, 22 huzeyrana 1963an de ji aliyê rijêma Îraqê ve bi hêrişeke firokan tê gulebarankirin û şehîd dibe, dibe stêreke geş li asmanê şoreş û berxwedana gelê Kurd de.
Deravê
Deravê, gundekî ser bajarê Colemêrgê ye.
Pêla web
Pêla web (yan jî Pêla nûçe) yek jî formata daneyên kû ji bo bikarhênerê Internetê, rojanekirina naverokekê tê bikaranîn.
Teupitz
Teupitz bajarokekî navçeya (Landkreis) Dahme-Spreewald li Brandenburg, Almanyayê ye.
Aydin Budak
Aydin Budak, di sala 1968'an de ji dayik bû. Berî ku ji bona hilbijartinên şarederiyê vegere Cizîrê li Stenbolê bi bazirganiyê re mijûl bû. Di hilbijartinên adara sala 2004'an de bi namzetiya DEHAP'ê bû serokê şaredariya Cizîrê.
Binçiya
Binçiya, gundekî ser bajarê Colemêrgê ye.
Geneyik
Geneyik (bi tirkî: Geneyik), gundekî bi ser navçeya Şahînbega Dîlokê ve ye. .
Meḧmûawa
Meḧmûawa, gundekî gundistana Saḧêwa navçeya Zêwyeê ye. Zêwye ser şaristana Seqizê ye.
Çamoziya Jêr
Çamoziya Jêr, bi tirkî navê wê kirine Aşağıçamözü, gundekî Qoçgîra Sêwasê ye.
Berazê avê
Berazê avê yan kapîbara (Hydrochoerus hydrochaeris), cureyekî guhandaran e ji cinsê Hydrochoerus, ji famîleya Caviidae û ji koma kojeran yan Rodentia e.
Etîmolojî û navkirin
Navê kapîbara (Capybara) yê îngilîzî ji zimanê portugalî ku ka'apiuara û bi rola xwe ji zimanê tupî hatiye ango giyanxwer e. Lê navê zanistî Hydrochoerus hydrochaeris ji zimanê yewnanî yan grêkî hatiye (ὕδωρ, hydor "av" û χοίρος, choiros "beraz").
Belavbûna erdnîgarî
Berazê avê yan kapîbara li welatên parzemîna Amerîkaya Başûr dijî ye wek Brezîlê.
Meqarneya bi sosa avokadoyê
Berkelî (bo çar kesan)
Bo sosa wê:
Dolanqîr
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 67 kes (17 malbat) bûn.
Ortinik
Ortinik , gundekî girêdayî Navçeya Dêrsimê Zerenikê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Loqme
Girêdan
2. Bamya çikolata
Partiya Demokrat a Kurdistana Îranê
Danasîn
Deftera Siyasî ji sekreterê giştî, cihgirê sekreterê giştî û hejmareke endamên Komîteya Navendî, ku ji aliyê Komîteya Navendî ve tên hilbijartin, pêk tê. Di dema navbera du civînên Komîteya Navendî de, Deftera Siyasî organa herî bilind a birêveberî û berpirsê cîbicîkirina biryarên Komîteya Navendî ye. Deftera Siyasî civînên xwe pêka hewcehiyê pêk tîne û rapora xebata xwe dide Komîteya Navendî.
Di sala 2006ê de di nava vê partiyê de şer derket, lihevnebûn çêbûn û paşî grûbek ji vê partiyê veqetî û bi navê HDKÎ partiyek ava kir.
Dîrok
Li sala 1964ê de rewşenbîrên PDKÎyê bang kir ku li dijî rêjima Îranê şerê çekdari bikin. Di encamê de ji 50 kesan bêhtir endamên PDKÎ, ku serokeşîr, mela, karker, rençber di nav de, jiyana xwe ji dest dan. Piştî van rûdanan PDKÎyê xebatên xwe nepenî kirin. Di van salan de PDKÎyê nekarî bi şerê çekdarî mafê xwe ji rejîma Îranê bistîne. Her wisa li Partiya Demokrat a Kurdistanê bi rêberiya Mistefa Barzanî, têkiliyên xwe li gel Îranê xurt dikirin ku li dijî Îraqê şer bike. Ji ber van sedeman di nava PDKÎ de dudilî derket ku li gel Îranê şer bike an na. Li sala 1967ê grûbek ji PDKÎ veqetî û li Îranê şer dijî Îranê dan destpê kirin lê biserneketin û gelek ji wan hatn kuştin.
Piştî raperîna xelkê Îranê dijî desthilata şah, li sala 1979 û rûxana rejîma şah, li Rojhilata Kurdistanê û Îranê de valahiyeke leşkerî rûda. Di vê rewşê de PDKÎ û hindek rêxistinên din yên kurdî li Mahabad û derdora kontrol kirin. Xûmênî dema şoreşa Îslamî çêbû sozdabû kurdan ku Kurdistan bibe xweser û daxwaz û armancên rêxistinên kurdî jî ew bûn. Lê piştî serketina Şoreşa Îslamî ew soz hatin jibîr kirin û di navbera rêxistinên kurd û pasdarên Îranê de şer derket. Di vî şerî de PDKÎ, Komele û kesê bi navê Şêx Îzedîn Huseynî rêbertî ji bo kurdan kirin. Di gelawêja sala 1979ê de kurdan bajarê Pawe ji destê leşkerên Îranê derxist. Dest danîn ser çekên wan. Lê li sala 1984ê rêjima Îranê hemî herêmên kurdî dîsa dagir kirin. Li sala 1989ê de jî serokê PDKÎ Ebdulrehman Qasimlo di hevdîtîna wî li gel rêvebirên Îranê de hate kuştin. Li sala 1992yê de jî serokê piştî Qasimlo, Mihemed Şerefkendî bi suîkastekê jiyana xwe ji dest da.
Gol
Gol li gor pevajoyên jeolojîk cihêreng in, ango li hin herêman, dema ku şetandinên jeolojîk çêbûne, lat û zinarên xwe lar bûn, nexwe, xak pir hilweşiye, û golên mezin çêbûne, û li hin herêman jî zinar û lat hişk û sert bûn, lewma golên çêbûbûn biçûk bûn.
Queyrac
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Erdheja Milazgirdê 1903
Erdheja Milazgirdê 1903 an erdheja Kelê, erdheja 29ê nîsanê 1903, katjimêr 01:46ê de li parêzgeha Mûşê, di axa Milazgirdê (Kelê) de rûdaye ye.
Ûganda
Erdnîgarî
Ew herêmene ewin
111 navçe û yek jî bajar paytexta Ûgandayê Kampala ye. rêvebirrina giştî girêdayî paytextê ye.
Demar
Demar, damar yan tamar (bi îngilîzî:nerve)  beşa demarekoendamê ye, demax û dirkepetikê bi hemû beşên laş ve girê dide. Di hinek ferheng û pirtûkan de ji dewsa lûleyên xwînê (xwînber, xwînhêner û mûlûleyên xwînê), peyva demar an jî damar tê bikaraîn, lê ev şaşiyekî ye. Pêwendiya demar ne bi xwînê, lê bi koendama demarê ve heye.
Demaxedemar
Demarên rasterast ji demaxê derdikeve an jî dikeve demaxê, wekî demarên demaxedemar an jî kiloxedemar (bi îngilîzî:cranial nerves) tên navkirin. Demaxedemar 12 cot in û ji demaxê ber bi serî, stû, sîng û zikê ve dirêj dibin. Hinek ji van cotan, demarê hestê ne, hinek demarên livînê ne û hinek jî demarên têkel in. Tewereyên hestedemarê, dirêjê nav demax dibin û bi demaxê ve girêdan çê dikin. Tewereyên demarên livînê ji demax derdikevin, bi masûlkeyên serî, stû an jî dil û rûvî ve girêdayî ne.
Parlamenter
Parlementer an Newenger ji aliye gel ve di hilbijartinan de tê hilbijartin. Parlementer di parlementê de mafê wî gelê go ew hilbijatiye temsil dike.
Kolhabi
Kolhabi, bajarekî welatê Nepalê ye û li Herêma Jimare 2 (Province No 2) de cih digire.
Zerav
Zerav (bi ingilîzî: bile), şileyek bi rengê zerokî -keskoyî ye, di kezebê de tê berhemkirin û di kîsikê zeravê de tê embarkirin. Rojê bi qasî lîtreyek zerav ji kezebê tê derdan. Zerav bi navbeynakriya tora cogan ji kezebê ber bi donzdetilîkê ve tê guhastin.
Bîşe
Bîşe, gundekî bi ser Simîlana navçeya Çomanê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Kajal Aggarwal
Jînenîgarî
Di 6ê Çiriya 2020an de, Aggarwal zewaca xwe ya bê bi karsaz Gautam Kitchlu re ragihand. Di 30ê Çiriya 2020an de, hevjîn li bajarê Mumbaî ya Hindistanê bi merasîmek taybetî, piçûk zewicîn.
Quinsac, Gironde
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Eymîr
Eymîr, bi tirkî Eymir, gundekî Qoçgîra Sêwasê ye.
Erdheja Erzîromê 1859
Erdheja Erzîromê 1859, erdheja di 2ê hezîranê 1859, katjimêr 10:30yê de bûye ye. Gorî tomarkirinên navneteweyî hêza erdhejê 6,1 richter bûye. Di erdhejê de 15.000 kesan jiyana xwe jidest dane an winda yan birîndar bûne.
Bihîk
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 281 kes (56 malbat) bûn.
Dermanên êşbir
Dermanên analjezîk bi gelek rêyan çalak dibin li ser sîstema esebî ya derdorî û sîstema esebî ya navend. Ev dermanên han ji anestezîkan cuda ne ku berevajî hîsên mirovî bêhiş dikin û parasetamolan, NSAIDan wek salîsîlatan û dermanên opiyoîd wek morfîn û opiyum dihundirîne. Ji bo bijartina analjezîkan, tundî û bersiva dermanî li dîjî dermanên din şensê ajan ê diyar dike; Rêxistina Tenduristiyê ya Cîhanê di pêlekana êşan de wek pêngava yekê analjezîkên sivik nîşan dide.
Bijêrîna analjezîkê li gor tîpê êşê xuya dibe: ji bo êşa notropîk analjezîkên gelêrî kêm tesîr dikin û gelek caran beşên dermanan bisûd in ku ew bi xwe wek analjezîk nayên pejirandin, wek antîdepresanên trîsîklîk û antîkonvûlsanan.
Deriyê sinorî yê Ibrahîm Xelîl
Deriyê sinorî yê Ibrahîm Xelîl, yek ji derwazeyên sinorî yên herî mezin ên Kurdistanê ye. Ew dikeve nêzîkî bajarê Zaxoyê û di navbera Bakurê Kurdistanê (Tirkiye) û Herêma Kurdistanê (Îraq) de ye.
Êzîdiyen Basî
Êlî ê Tem
Rauzan
Rauzan, komuneke li departementa Girondaya Fransayê ye.
Kakşar Oremar
Berhemên wî yên çapkirî
- Dengê Azadîyê, Sembola biratîye: ARAM TÎGRAN - 2012 Amed, Çapa Duyê 2015 Amed – Şaredariya Mezin a Amedê
- Mêjûy Komarî Kurdistan le Wêne da ( Pareke arşîva wêne û dukomentên serdema desthilatdariya Komara Kurdistanê ku nasnameya wêneyan hatiye nivîsandin û şîrove kirin). 2013 Silêmanî
Cehek
Ceheka li Ewropayê tê xwarin a îtalî ye jê re vermicelli dibêjin. Mirov dikare bêje cureyeke spagetîyê ye. Li seranser cîhanê gelek cureyên wê tên xwarin.
Cander
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 388 kes (76 malbat) bûn.
Îde
Îde, gundekî ser bajarê Colemêrgê ye.
Kreuzau
Kreuzau şaredariyeke navçeya (Landkreis) Düren li Nordrhein-Westfalen, Almanyayê ye.
Îşxan
Îşxan, gundekî navçeya Wêranşara Rihayê ye.
Bilbil, Efrîn
Bilbil, gundekî girêdayî Efrîna başûr rojavayê Kurdistanê ye.
Îlîk
Îlîk, gundekî ser bajarê Colemêrgê ye.
Xerdelanis
Xerdelanis, gundekî ser bajarê Colemêrgê ye.
Erdheja Dîxorê 1935
Erdheja Dîxorê 1935, erdheja di 1'ê gulanê 1935'ê de li parêzgeha Qersê, axa Dîxorê de bûye ye. Gorî tomarkirinên navneteweyî hêza erdhejê 6,2 richter bûye. Di erdhejê de 200 kesan jiyana xwe jidest dane, bi sedan kes jî birîndar bûne. Erdhejê ziyan daye 1.3000 avahiyê.
Fred Willard
Frederick Charles "Fred" Willard (18ê îlonê, 1933 – 15ê gulanê, 2020) aktor, komedyen û nivîskarekî amerîkî bû.
Kurdalya
Kurdalya (1960: Dikendere; 1928: Kürdaliyan) gundeki li ser girêdana navça Zêdikan (Elajgir) e.
Zimêq, Pêrtag
Zimêq, gundekî ser bi navçeya Pêrtaga Dêrsimê ve ye.
Ziwan-Kom
Komeleya Ziwan-Huner û Kulturî (Ziwan-Kom) seba averberdişê lehçeya kirdkî (zazakî)serra 2010 de Diyarbekir de ronîyaya.
Kenger
Kenger, gundekî ser bajarê Colemêrgê ye.
Seka
Nawê wan
Di zimanê Aşûrî de nawe wan Îşgoza ye,
Exîcan
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 129 kes (33 malbat) bûn.
Kenya
Kenya, bi fermî Komara Kenya (bi swahîlî: Jamhuri ya Kenya), welatekî li rojhilatê Afrîkayê ye. Paytexta vî welatî Naîrobî ye.
Çobanlûyê Jorîn
Çobanlûyê Jorîn gundekî ser bi navenda bajarê Selmasê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Erdheja Kanîreşê 1949
Erdheja Kanîreşê 1949, erdheja di 17ê tebaxê 1949ê de li parêzgeha Bîngolê, di axa Kanîreşa girêdayî Çewlîgê ye bûye ye.
Mescida Bala
Mescida Bala, bi tirkî navê wê kirine Yukarımescit, gundekî Qoçgîra Sêwasê ye.
Helawa guvişk
Helawa guvişk, helawa girik a Semsûrê, cure helaweke pêjgeha kurd e. Li parêzgeha Semsûrê di şîna miriyan de belav dikin. Girikên wê biçûk an mezin tên amadekirin. Didin ser nan an patîleyê yan wekî çopê (balol) dixwin.
Ravek (terîfe)
Nîvê rûnê xwe bihelînin, kunciyan û ardê berdin navê. Hinekê zerayî pê ket valakin nava tepsiyeke çînko ya misê (paxir).
Balawa
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2017an hêjmara gelhe ya bajarê 25.000 kes hatiye hejmartin
Humza Yousaf
Malbata wî
Bapîrê wî di sala 1960an de li kargeha amûra dirûtinê ya Singerê li Clydebankê de xebitiye. Dayika Yousaf, Shaaista Bhutta keçeke ji Nairobi, Kenyayê ye ku malbata wê bi eslê xwe ji Asyaya Başûr in. Malbata dayika wî ji ber ku ew wekî karkerên şûna afrîkî dihatin dîtin çend caran rastî êrîşên tundûtûjî yên nijadperestî hatine û paşê ew koçberî Skotlendayê bûne.
Celal Debax
Celal Debax nuha (2016) li Swêdê dimîne.
Legzî
Legzî, gundekî gundistana Saḧêwa navçeya Zêwyeê ye. Zêwye ser şaristana Seqizê ye.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Legzî 367 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 84 e.
Nilsebuvatnet
Nilsebuvatnet, goleke di nava sinorê parêzgeha Rogalanda Norwêcê de ye.
Çehrîqê Jêrîn
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 286 kes (54 malbat) bûn.
Eqbal
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 713 kes (217 malbat) bûn.
Mămăligă
Mămăligă bi xwarinên masiyan û hêyavkan pirr tê xwarin. Bo mînak bi gulaşê (romanî: tocană). Wekî henekpêkirinê li Romanyayê gotina "mămăliga din mălai (mămăliga ji lazûtê) tê bikaranîn.
Pêjgeha Moldovayê
Pêjgeha Moldovayê parçeyek ji pêjgeha Romanyayê ye. Gelên li peravên Deryaya Reş cihwar in, pirranî xwarinên hevpar dixwin.
Huseynê Mukriyanî
Di roja 20’ê îlona 1948’an da li bajarê Bexdayê jiyana xwe ji dest da. Termê wî li bajarê Hewlêrê di Goristana Îmam Mihemed da hat veşartin.
Berhem
Dîsa jî pirtûkên Mamoste Seyid Hosên Hoznî wekû:
Xezalî
Pirtûkên Xezalî
Tê texmîn kirin kû pirtûkên Xezalî nêzikî 500 hev in, Lê mixabin îro pirtûkê wî 75 hev tenê heta roja me hatine. Ji wan çen pirtûk ev in.
Ciwanên Atsiz
Ciwanên Atsiz (bi tirkî: Genç Atsızlar) rêxistineke rastgir a tundrew e ku xwe dispêre îdeolojiya Nîhal Atsiz û di 3ê Gulana 2005an de li bajarê Bursa yê Tirkiye yê hatiye avakirin.
Baba Tahirê Uryan
Rûbaiya Baba Tahirê Uryan
Tu ku qamnazenîn û dilruba yî, Tu ku bêyî kilê çav bi kila yî; Tu ku xwedyê du keziyên siya yî Çer dipirsî ku çima awara yî.
Girdikar
Girdikar, gundekî bi ser navçeya Mêrgesorê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Zaanstad
Zaanstad, bajarekî bi ser parêzgeha Holenda Bakur a Holendayê ve ye.
Çaxlû
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Çaxlû 382 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 88 e.
Transîstor
Dîrok
Transîstorê pêşî, di sala 1947 de bi cerba John Bardeen û Walter Brattain dê li DYA'yê hat çêkirin. Ev cerb bi germanyum û zêr hat çêkirin, nîşan da ku sînyalê ketin tê bilind kirin bihêz. Berê transîstor, tûbên vakum hebu ji bo hêzkirina sînyalan. Lê belê tûbên vakum pir mezin bu û hilberandinê van bi zehmet û biha bu. Wekî din, tûban zehf hêdî kardikir.
Nûriye
Enstîtuya patentê ya tirk ev şîranî jî wekî tevahiya xwarin-vexwarinên Kurdistan û Anatoliyayê bi navê "xwarinên tirkî" patent kiriye, girtiye bin parastina zagonî. Ango heger yek bo mînak, bi vê navê dikanekê li ser xwarinên kurdî vebike, dikarin dozê lê vebikin. Navê wê bi romî (tirkî) kirine "sütlü nuriye türk tatlisi". Xwarin-vexwarin nabin mal û milkê neteweyan lê Tirkiye tevahiya xwarekê kurdî kiriye milkê dewletê. Nûriye bêjeyeke erebî ye, di wateya "roniya îlahî" de ye.
Erdanis
Erdanis, gundekî ser bajarê Colemêrgê ye.
Mîtolojiya yewnanî
Zayîna Yezdanan
Zeus û xweh û birayên wî Kîklop û Dêwên Sedmil ji Tartaros xelas kirin û bi alîkariya wan di şer de bi ser ketin. Tîtan jî di kûrahiya Tartaros de heps kirin.
Paşî xwedayan ji bo ku desthilatdariya xwe bibijêrin peşk avêtin. Ji Zeus re xwedahiya asîmanan, ji Poseidon re xwedahiya deryayan, ji Hadês re jî xwedahiya binê erdê derket. Zeus bi xweha xwe Hêra re zewicî û ew bû xwedawenda zewac û zayînê. Hestia bû parêzvana malbatê. Dêmêtêr bû xwedawenda bereket û çandinê. Zeus bû bavê xwedayên din jî paşî; Athêna, Apollon, Artemis, Persephonê, Arês û Hêphaistos. Bi vî awayî dawî li desthilatdariya Tîtanan hat û desthilatdariya xwedayên nû dest pê kir.
Dêmêtêr û Keça wê Persephonê
Dema ku erebeya Hadês wê di nav golên kûr û hewzên ku dû derdixin de dibuhurîne, Persefonê hîna jî bangî diya xwe dike. Hêvîdar e, heta axa ku çandinê dide, deryaya ku bi lez diherike û Hêliosê ku li jor erebeya xwe diajo xuya ne hinek dengê wê bibihîzin. Piştî ku erd li pey wan tê girtin jî dengê Persephonê li ser çiyayan olan dide; li bin deryayan belav dibe. Dema xwedawenda mezin qêrîna keça xwe dibihîze dilê wê tijî jan dibe. Benê porên xwe yên xweşîk vedike, hewranê xwe ji milên xwe berdide. Mîna teyrekî hov, di navbera behr û berriyê de li her derê bê hêvî li keça xwe ya wenda digere.
Zeus ji vê niyeta wê tirsiya û Irisê pê-ba dişîne pey Dêmêtêr ku vegere Çiyayê Olimbos. Ji ber ku Dêmêtêr bi ya wî nake. Zeus yeko yeko xwedayên Olîmposê yên din jî dişîne pey. Lê heta kesê dawîn Dêmêtêr bi ya wî nake. Dêmêtêr ji xwedayê dawîn ê ku hatiye pey re wiha dibêje.”bibêje Zeus ku ez ê ji bo peyvînê werim Olîmposa bêhnxweş lê heta keça xwe ya xweşik nebînim, nahêlim li ser rûyê dinyayê tovekî tenê jî şîn bibe.”
Dema Dêmêtêr peyvên diya xwe dibihîze di nav rondikên çavên xwe de dibişire. Tevî her tiştî dê bi keça xwe re be. Dê bikaribe bi van veqetînên. Dîsa bereketa axê didiyê. Paşê her du xwedawend tevî nemirên Çiyayê Olimbosê dibin.
Ibrahîm Kêvo
Ibrahîm Kêvo (bi erebî: ابراهيم كيفو, Ibrahim Keyfo; wekî Ibrahim Keivo jî tê naskirin), hunermend û muzîkjenekî bi eslê xwe ermenî ye ku di 4ê kanûna paşîn a 1965an de li gundekî ser Hesîçeyê (li Sûriyê û Rojavaya Kurdistanê) ji dayik bûye. Wî xwendina xwe ya seretayî li Hesîçeyê kiriye, paşê li Înstîtuta Muzîkê ya Helebê xwendiye. Şagirtê bestekar û muzîkzanê navdar ê suryanî Nûrî Iskender bûye.
Pov
Çavkanî
nufusune.com/guroymak
Poursay-Garnaud
Poursay-Garnaud, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Schönefeld
Schönefeld şaredariyeke navçeya (Landkreis) Dahme-Spreewald li Brandenburg, Almanyayê ye.
Bézu-le-Guéry
Bézu-le-Guéry, komunekî departmena Aisneê li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Qanlîçayir
Qanlîçayir, bi tirkî Kanlıçayır, gundekî Qoçgîra Sêwasê ye.
Qanî
Mamoste Qanî nasnavê Muhemmed Kabulî kurê Şêx Seîd ê kurê Şêx Muhemed Dolaş li sadatên Konepoşî çiqa Kabulî bi nasnavê Mamoste Qanî helbestvanê hevdem yê kurd e ku di sala 1277 koçî de li gundê Dulaşê ser bi navçeya Merîwanê hatiye dinyayê. Li zarokatiya xwe, dê û bavê xwe ji dest dan û ket bin serperestiya Seyîd Hesenê Çorî li gundê Çorê li Merîwanê. 12 salî bû ku xwendina xwe dest pê kir û çû bajarên Serdeşt û Silêmanî û Sine û Seqiz û Koye û Kerkûkê û car din vegeriya Silêmaniyê û hinekî jî bal zanaê dînî Îbn ul-Qeredaxî ders xwendiye. Piştre ji ber kêşeyên malbatî xwendin terikandiye û li gundan bûye pêşnimêj û mektebdar. Wî bi zimanên kurdî, erebî û farisî helbest gotine lê ji bo helbestên sade û rewan yên kurdî bi navûdeng e.
Berg en Dal (gund)
Berg en Dal, gundekî Gelderland, Holendayê ye.
Gûzik
Gûzik, gundekî ser bajarê Colemêrgê ye.
Xaşîla gûlikê
Xaşîla gûlikê xwarineke ji gûlikê ye. Cureyek xaşîlê ya pêjgeha kurd e. Pirranî biharê tê xwarin, lewra gûlik biharê hêşîn dibe, temenê wê gelek kurt e, paşê qert dibe, nayê xwarin.
Ji gûlikê gelek xwarin tên çêkirin. Bi belekiyên berfê re, gûlik jî gupik vedidin, di nava 15-20 rojan de gûlik tê berhevkirin.
Çêkirin
Savara xwe bikelînin û berdin quşxaneya gûlikê. Bi hev re bikelînin û bêî rawestan tevdin heya ava wê kişiya. Wekî xaşîlên din, nava wê kûr çal bikin (wekî bîrê), rûnê qijilandî berdinê. Êdî amade ye bo xwarinê.
Dêge, Simîlan
Dêge, gundekî bi ser Simîlana navçeya Çomanê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Nîvragihbar
Dîrok
Di 14ê adara 1782an de Alessandro Volta di nameyek xwe de cara pêşîn navê nîvragihbar (bi îngl.: semiconductor) bi kar anî. Bandora nîvragihbariyê di sala 1833'an de ji aliyê Michael Faraday ve hat vedîtin. Ew lê hay bû ku resîstansa sulfîda zîv (Ag2S) kêm dibe bi zêdekirina germahiyê. Divê pêwendî bo metalan wiha neba. Lêbelê wî hîç agahiyên çendanî yên derbarê têkiliya germahî û resîstîvîtiyê nedaye.
Saint-Côme-de-Fresné
Saint-Côme-de-Fresné, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Saint-Contest
Saint-Contest, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Gabon
Aborî
Welatên Afrîkayê li gor welatên rojavayî pir û zêde dewlemendin, lê her tim rastî mêtingeriyekê hatine û hê jî tên, ew yeke ne hiştiye ku welat û herêm pêş keve. Afrîka navenda gencîne û kevirên dewlemandin.
Qişllaq Reza
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Qişllaq reza 150 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 29 e.
Puy-du-Lac
Puy-du-Lac, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Geçîqelesî
Geçîqelesî gundekî ser bi navenda bajarê Şahîndijê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.