cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Olga Scheps
Kurtejiyan
Bi 14 saliya xwe Olga Scheps gerreke ji konsêrtan da. Di ya bi navê Junge Elite li Düsseldorfer Tonhalle bi berhema Yekem Konçertoya bo Piyanoyê ya Prokofyev, destpêkir. Di pey re çend şevbuhêrkên din piyanosolo da, mîna "Best of NRW" e, "The Next Generation II" li Dortmund. Herweha ji dervey welêt jî Olga Scheps gelek konsêrtan daye, mîna li Îtaliya, Holenda, Nêmsa, Dênmark, Welatêyn Asiya, Welatên Yekbûyî Amêrîka.. Pê re bi van orkêstrayan re jî jeniye, Orkêstra Sinfonî ya Aachenê, Orkêstra Niedersachsen, NRD Radiophilharmonie, Orkêstra Sinfonî ya Münchenê, Philharmoniya Bonnê, Musikkollegium Winterthur, Philharmoniya Rumanya, Orkêstra Sinfonî ya Warschauê.
Numa Pompiliûs
Tê bawer kirin ku Numa erdên heyî yên Romayê di nav pagî de dabeş kir û komeleyên bazirganiya kevneşopî ya Romayê ava kir:
Rojan Hazim
Berhem
Xebatên wî yên ko heta niha di nav weşanên »Weşanxaneya Xanî & Bateyî« û weşanxaneyên dî de hatine weşandin jî ev in:
Cacan
Cacan gundekî ser bi navenda bajarê Verzeqan li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Assas, Hérault
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Rollwitz
Rollwitz şaredariyeke navçeya (Landkreis) Vorpommern-Greifswald li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Tewhîd
Han ew tişt îlahê wî ye. Qur’ana Kerîm di vê mijarê de mîsalek pirr ecêb  dide. Hinek mirov dîtina xwe, mirazê xwe û emrên xwe, rastir û bilintir qebul dikin. Di civakê de tu rêz û qaîdeyek, wan girê nade. Ev mirovanan didin pêy kêfa xwe. Ji hewa û hewesa xwe pîroztir, ji fikr û dîtina xwe rastir tu tiştekî qebul nakin. Di derheqê mirovên awa de Qur’an wiha dibêje: “Ma te ewên hewa û hewesa xwe ji xwe ra kirine îlah dîtine? Ma tuyê ji wî ra wekîliyê bikî? (Furqan-43)
Di dîrokê de civakên ji dînê Tewhîdê dûrketine, bi awakî fikrê îlahtiyê di nava wan de geş buye. Hinekan ji bo îlahê xwe put û mabed çêkirine û ji wan putan re îbadet kirine. Însan bi destê xwe putan çêdike û paşê dibêje ev îlahê min e û jê re îbadet dike. Paşê jê re yan dibêje îlahê me yajî dibêje navçûyê ku di nava me û îlahê me da da navçû ye. Lewra beşer delaletên awa dikin bi destê xwe putê xwe çêdike û paşê jê re îbadet dike.
Însan bi gelek îlahan fikirîne û dikarin bifikirin jî. Lê Xweda yek bi tenê ye û di derheqê Wî de bi awayekî din fikir jî ne mumkun e. Xwedê Teala Xwedî sifat û wesfê îlahtiyê (ulûhîyetê) û rebbtiyê (rubûbîyetê) û hakimiyê (hakimîyetê) û melîkiyê (mulûkîyetê) ye.
Kesê ku sifatên aîdê Xweda ye, bide yekê din, wî wek îlah qebul dike. Di dînê me da navê viya şîrk e. Eger ji sifatên Xweda; xuluqandin, kuştin, zîndekirin, efukirin, ezabkirin, ji tunebunê çêkirin, pîroz hesibandin, nîmet û riziq dayîn û hukum danin yekî li ciyekî din yajî li kesekî din bine yajî qebul bike, ew kiriye îlah û ew îlah hatiye hesibandin. Disa eger merivekî yaji sazûmanekî wek îlahekî qebul bike wî wek yezdanekî hesibandin e. Tiştê ku bi îlahî tê fikirandin mezin û bilnd e, tê hezkirin, ji wî mezintir tiştekî din tune ye.
Yıldırım Akbulut
Ew di rojê 14ê nîsana 2021ê li Enqere bi sala 85 mir.
Fürstenwalde/Spree
Fürstenwalde/Spree, bajarekî navçeya (Landkreis) Oder-Spreeê li herêma Brandenburg a Almanyayê ye.
Qingzhen
Qingzhen, bajarekî di asta wîlayetê de ya welatê Çînê ye û di herêma  Guizhouyê de cih digire.
Jack Kilby
Jînenîgarî
Li zanîngeha University of Illinois at Urbana-Champaign sala 1947î perwerdeya xwe ya elektroteknîkê bidawî dike. Mastera xwe sala 1950î de li University of Wisconsin dike û heman demê li Milwaukee di fîrmayekê de dixebite.
Di 6ê sibatê 1959î de patenta keşfa xwe digire (Patent US3,138,743 "Miniaturized electronic circuits") û di cîhana ragihandina xêvan de şoreşekê pêk tîne. Herwekî ew di jiyana xwe de zêdetirî 60 keşfan pêk tîne (bo mînak jimarkera bêrikê, termoçapker hwd).
Qazîxan
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Qazîxan 43 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 8 e.
Xelatên Lo Nuestro
Premio Lo Nuestro a la Excelencia
Li gel Kategoriyên ji bo cuda yên cure ya stranê, bi qedir de "Premio Lo Nuestro a la Excelencia", (di rastiya xwe de, Xelata "Ya me," ji bo Excellence) a pîşeyê an jî Xelata 'serkeftineke jiyanê'  ye. Di lîsteyên jêr de salên wergirên borî ne.
Gannay-sur-Loire
Gannay-sur-Loire, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Dawudî
Dabeşkirina cureyên wê gelek dijwar e
Lewra hin riwek hene dişibin dawudiyê lê bi xwe kulîlkên din in. Li ser Crossostephium chinense, Nipponanthemum nipponicum, Leucanthemella linearis, Tanacetum vulgare yan Tanacetum parthenium hin gotûbêj hene ku bi rastî jî ew dawudî ne yan çêtir e mirov bixe bin komekê din.
Harûniye
Harûniye navê bajarekî Tirkiyê ye. Erdê bajêr dikeve Bakurê Kurdistanê.
Destnivîsara Voynich
Mirov dibîne ku agahiyên li ser botanîk, anatomî û stêrnasiyê tê de hene yan jî ji derve wisa dixûyên. Destnivîsar ji sala 1969'ê vir de di bin kataloga MS 408 a li pirtûkxaneya bi navê Beinecke Rare Book and Manuscript Library a Yaleyê de tê parastin.
Zerrenthin
Zerrenthin şaredariyeke navçeya (Landkreis) Vorpommern-Greifswald li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Châtillon-sur-Loire
Châtillon-sur-Loire, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Bapaw
Bapaw, gundekî bi ser navçeya Şêxan a parêzgeha Dihokê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Zirka
Zirka, gundekî navçeya Polatliyê ye. Ev gund yek ji gundên kurdên Anatoliya Navîn e.
Bostanlar
Bostanlar, gundekî bi ser navçeya Harûniyeya Osmaniyeyê ve ye.
Nedim Dağdeviren
Jiyana wî
Wî ev xeyalên xwe yên ku ji bo wan dilfûriyayî bû bicîh anîn: Kitêbxaneya kurdî ya ku di avahiyeke sedsala 17ê de li Skeppsholmenê (li Stockholmê) hatiye avakirin, ne tenê ji bo kurdan lê ji bo kultura dinyayê jî afirîneriya kulturê ye. Tevî ku dilê wî her gav li ser bajarê Diyarbekirê bû jî Swêd bû welatê wî yê duduyê.
Tê gotin ku Nedîm Dagdeviren yek ji wan kurdan bû ku bi penaberî hat vê derê û di nav derûdora civaka kulturê de navekî giring ji bo xwe peyda kir. Dagdeviren ku bi zimanê tirkî dinivîsand, bi xwe şair bû, berhevoka wî ya helbestan a bi navê Amedim Amed (”Ameda min Amed”) di sala 1989an de li Stokholmê hat weşandin.
Çamîçî
Çamîçî, gundekî bi ser navçeya Harûniyeya Osmaniyeyê ve ye.
Mölschow
Mölschow şaredariyeke navçeya (Landkreis) Vorpommern-Greifswald li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Autignac
Autignac, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Şorik xoy
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara îranê di 2016 de, nifûsa wî 354 kes ( 80 malbat) bûn.
Mehmûd Ehmedînejad
Mehmûd Ehmedînejad (, ; z. 28'ê Çirya Pêşîn 1956'ê) serkomarê şeşê yê Komara Îslamî ya Îranê ye ko piştî serkevtina di hilbijartinên serkomariyê yên sala 2005'ê li Îranê ji 6ê Tebaxa 2005'ê heta niha li ser kursiya serkomariyê rûnişiye. Gera wî ya niha ya serkomariyê dê li Tebaxa 2009'ê dawî bibit. Lê di hilbijartinên serkomariyê li sala 2009'ê da mafê wî heye ko xwe jibo cara duyê û dawiyê bikit berbijarê serkomariyê. Di dîroka 28 salî ya Şoreşa Îslamî ya Îranê da, ew pirarîşetirîn û gengeşebartirîn serkomarê Îranê bûye.
Komkujiya Rewandizê
Komkujiya Rewandizê ji aliyê Împeratoriya Rûsî û hevkarên wan ên dilxwazên suryanî û ermenî ve hatiye kirin. Di gulana 1916an de Kurdên Misilman ji Rewandiz kir armanc. Li gor texmînan 8000 Kurd hatin kuştin ku %80ê bajêr bû û hemû bajar wêran û talan kirin.
Çerçîoxlî
Çerçîoxlî, gundekî bi ser navçeya Harûniyeya Osmaniyeyê ve ye.
Hêyavka çavmarkê
Amadekirina xwarina melajoyê ya bajarkî
Çavmarkên xwe bişon, seriyên wan jêbikin û amade bikin. Aliyên wan ên divê li derve bimînin û wisa bên kelandin. Wan têxin quşxaneyê, xwê pê werbikin û bi qasî nîv katjimêrî bikelînin. Dûv re di nava ava sar de sar bikin.
Paşkoz
Paşkoz, gundekî bi ser Gelaleya navçeya Çomanê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Werzik
Werzik  gundekî girêdayî navçeya Kerboran a girêdayî  Mêrdînê  ye.
Şîrîn kendî xoy
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara îranê di 2016 de, nifûsa wî 505 kes ( 112 malbat) bûn.
Kageshwari-Manohara
Kageshwari-Manohara, bajarekî welatê Nepalê ye û li herêma Bagmati Pradesh cih digire.
Paşgir
Paşgir, paşpirtik, paşbendik (bi îngilîzî: suffix), di zimanzanistiyê da, coreyekê gireyan e ko bi paşiya morfemeka dî vedinûse. Ji bo mînak, peyva paşgir bi xwe jî ji pêşgira paş û paşgira gir çêbûye.
Du coreyên paşgiran hene: paşgirên tewandinê û paşgirên gerdandinê.
Paşgirên zimanê kurdî
Di zimanê kurdî da, carina peyv jî dikarin bibin paşgir. Jibo mînak dema kesek dibêje "sorgul", peyva "gul" ko bi tena serê xwe peyvek e, kevtiye paş peyva "sor" ko ew bi xwe jî peyvek e. Lê niha peyva Sorgul peyveka nû ye.
Lîsteya navên Xwedê li gorî îslamê
"ALLAH: Hemu sifatan zeft dike û navê wî yê herî mezin e (Îsmê âzam)
Reşekal
Reşekal, Reşekel, Reşekeł, gundekî bi ser Gelaleya navçeya Çomanê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Xirabê Qesrê
Xirabê Qesrê gundekî girêdayî navçeya Kerboran a girêdayî  Mêrdînê  ye.
Partiya Dad û Geşedanê
Kurtiyek
Ev partî xwe şopparêzeka nerim-rê didit niyasîn. Vê partiyê di hilbijartinên parlemanî yên Tirkiyê li 22ê Tîrmeha 2007ê da 46.3% kursiyên parlemana Tirkiyê (340 kursî) bi dest ve anîn. Bi berhevdanana kursiyên wê di hilbijartinên sala 2002ê da, zêdebûneka berçav di kursiyan da peydakiriye. Li sala 2002ê tenê 34% ji kursiyan bi dest xistibûn.
Hecî Bektaşê Welî
Jiyan
Wext tê hejmara alîgirên wî pirr dibin, terîqeta wî berfireh dibe. Hin caran li dijî Osmaniyan dengên xwe bilind dikin. Osmanî têkiliya xwe bi wan re baş dikin. Xizan û ciwanên terîqetê birêxistin dike û wan bikar tîne. Hêza bi navê Yenîçerî bi rêbazên Welî tên perwerdekirin. Bi kurtî, Osmanî hêdî hêdî vê terîqetê dejenere dikin, dîl digirin.
Hin ji fîlozofiya Hecî Begteşê Welî
Nivîskar: Êlxan Penaber
Çend ji pêkenokên Bektaşî
Delîlên din jî hene
Ez ji deynan hez nakim
- Ma wisa jî dibe? Xwedê pêşîniyanan dipejirîne? - Çima Xwedê deynê te yê hefteyekê dipejirîne, pêşîneya min napejirîne! Ez hez ji deynan nakim.
-Ji kerbûna xwe!
Helbet meyxane ye
Mele pîrê fanî ye
Neyan dibêje "de her lo tu kî yî, dîn î çi yî!? Min silav neda te, da milyaketan".
Save (navçe)
Save yek ji navçeyên parêzgeha Merkeziyê ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Save e.
Gîlekî (gel)
Dîrok
Dîroka Gîlakiyan û qonaxa “Depresiv” a dewleta navendî ya Îranê ku gelek kêmneteweyên etnîkî û îdeolojîk li dijî Îranê serî hildan, di nav Gilakan de jî prensîba neteweperestiyê hebû ku di lawazbûna Îranê de bû. Dewleteke Gilakiyan a nenaskirî di demeke kurt de li herêma rûniştina wan a niha hebû.
Ziman
Zimanên Gilakî û Mazenderanî (lê ne zimanên din ên îranî) bi zimanên Qafqasî re hin taybetiyên tîpolojîk hene. Lê bi geşbûna perwerde û çapemenîyê re îhtîmal e ku cudabûna zimanê Gîlkî û zimanên din ên îranî ji holê rabe. Gilakî ji nêz ve bi Mazenderanî ve girêdayî ye û her du ziman jî xwedî peyvên wekhev in. Van her du zimanan ji farisî zêdetir sîstema daxistina navdêran ku taybetmendiya zimanên kevnar ên îranî bû, diparêzin.
Unterallgäu
Bajarok û şaredarî
• # Benningen
• # Böhen
• # Buxheim
• # Eppishausen
• # Kronburg
• # Lauben
• # Stetten
Arjundhara
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2011an hêjmara gelhe ya bajarê 60.205 kes hatiye hejmartin
Lapouyade
Lapouyade, komuneke li departmenta Girondaya Fransayê ye.
Omerawe
Omerawe, gundekî bi ser Gelaleya navçeya Çomanê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Keleha Wanê
Keleha Wanê an jî  Kela Wanê, ji kelehên ûrartûyan ya herî mirês e.
Wêne
Dîmenin ji keleha Wanê
Zakaria
1993 - 2001ê
Di sala 1993ê de koçbarî Swêdê bû û dest bi karê muzîkê kir, her li wir bi stranbêjîn navdêrên kurd re dest bi jenîna Kîborê kir. Di sala 1998ê de yekemîn albûma xwe "Tu Hatî" weşand û ev albûma wî bû pira wî ya ku jê ve derbasî cîhana muzîkê bû û karibû navê xwe li wir bide bihîstin.
Komîcan (navçe)
Komîcan yek ji navçeyên parêzgeha Merkeziyê ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Komîcan e.
Hebertshausen
Hebertshausen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Dachau li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Les Choux
Les Choux, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Estonya
Estonya an jî Komara Estonyayê (bi estonî: Eesti Vabariik) welateke li Ewropayê ye. Yek ji welatên kevn ê Yekîtiya Komarên Sovyet ên Sosyalîst e. Di sala 1991'an de ji Yekîtiya Komarên Sovyet ên Sosyalîst veqetiya ye. Cîranê Letonya û Rûsyayê ye. Li rojava û bakurê Estonyayê jî Kendava Fînlenda cih digre.
Rich Skrenta
Ew hîn li rêza ODPê de û lêgerînan Netscape, Muzîka AOL, û Bazarê AOL dixebit e. Têkiliya xwe da VMS Monster, berî MUD bû, ji bo VMS. VMS Monster bestlêrabûnê bo TinyMUD e.
Ferzende Beg
Ferzende Beg, Bavê Elfesya, Siwarê Eznawir, Ferzendê Emer (jdb sala. 1889/1892 Xinûs, Erzîrom - m. sala 1933 di zindanê Qasrê qacarî li Tehran, Îran) leşker, fermandar û şoreşvanekî kurd e.
Jiyan
Li Dûtaxê, Panos, Çiyayê Kurtik, Kop, Milazgir û Çewlîgê bi hêza pêşmergeyên xwe ve derbeyên mezin li artêşa Tirkan dixe. Di Serhildana Şêx Seîdê Pîranê de bi tevî eşîra xwe cih digire.
"Ferzende tu li kû yî?!"
Ferzende Beg bi du yan sê guleyan birîndar e. Bi şikestina Simko jî tê dîlgirtin. Dewleta Îranê wî davêje zîndanê. Ew li zîndanê jî ji Kurdan re dibe pişt. Bi fermana Şah bi jehrê tê kujtin. Dixwazin bêjin "Ferzende Beg ji qelsiyan jehr xwariye, xwe kujtiye".
Binav
Binavê, gundekî girêdayî bajarê başûrê Kurdistanê Amêdiyê ye.
Keremê Seyad
Heyat û xebatên wî
Di sala 1938an de li gundê Heko, qeza Talîn a Ermenistanê ji dayik bûye. Di rojnameya bi navê "Bolşêvîkyan Droşov" de nivîsên xwe belav dike. Bi wan nivîsên xwe bi nav û deng dibe. Gotarên wî di rojnameyên Ermenistanên ên bi navê "Avangard", "Sovêtakan Hayastan", "Komûnîst" de tên weşandin.
Radyoya Êrîvanê û rojnameya Riya Teze
Ew heya 2014an tevî kurê xwe Tîtalê Kerem di Radyoya Êrîvanê de xebitiye. Lê piştî sala 2014an ji ber sedemên tendiristiyê xwe ji karên radyoyê vedikişîne.
Dêra Çixatanê
Dêrika Ktuts bi ser navê Surp Karapet ji aliyê bakurê giravê hatiye çêkirin. Ev dêr ji gavîta ku aliyê rojava û şapela (kapel) li aliyê rojhilatê bakûr pêk tê. Dîroka keşîşxaneyê heta sedsala 9an diçe.
Mafên mirovan
Hizra mafên mirovan ji têgeha felsefî a mafên xweriskî hatiye. Hindek bawerin ko ji xwe mafên mirovan û mafên xweriskî her yek in û çi cidadî di navbera wan da nîne, lê hidek jî bi awayekê eşkira cidatiyê diêxin nav wan da. Her wekî di Danezana Gerdûnî ya Mafên Mirovan da hatî, têgeha mafan li ser kerameta gewherîn a mirovan hatiye avakirin.
Kahû
Kahû, kaho, loçik, xas an xes (navê zanistî yê latînî: Lactuca sativa) riwekeke xwarinê ye ji famîleya stêregulan (Asteraceae).
Bad Salzuflen
Bad Salzuflen bajarokekî navçeya (Landkreis) Lippe li Nordrhein-Westfalen, Almanyayê ye.
Dûrzan Cîrano
Ji bilî karê wênekêşiyê, Dûrzan helbestnivîs jî ye û wî gelek helbestên ji zimanên biyanî wergerandine bo kurdî.
Dûrzan Cîrano û Koma Wêneistanê
Di 7-22ê tîrmeha 2013an de li Pêşangeha Navenda Çand û Hunerê ya Cegerxwîn a Amedê pêşaneya wêneyan a Koma Wêneistanê hat pêkanîn. Di pey Amedê re pêşaneya koma Wêneistanê çû Nisêbînê, di 23-30ê tîrmeha 2013an de li Navenda Çanda Mîtanî pêk hat. Pişt re di 17-27ê tebaxa 2013an de li Kafeya Hunerî ya Êlihê (Batman Sanat Cafe) hat pêşkêşkirin. Paşê di navbera 26ê çiriya pêşîn û 3ê çiriya paşîn a 2013an de li Navenda Çand û Hunerê ya Ş. Elî Temel a Şaredariya Qoserê hat nîşandan.
Kazım Karabekir
Pirtûkên wî heya van nêzîkan qedexe bûn
Tenê çend pirtûkên wî yên di ciwaniyê de nivîsîbû li pirtûkxaneyan hebû yên din qedexe bûn. Lewra ew piştî damezrandina komarê ji ber nêrînên xwe ji aliyê Atatürk ve hatibû aforozkirin. Hêj jî çend pirtûkên wî û bîranînên wî yên dawiya temenê xwe de nivîsîne, veşartîne.
Hyds
Hyds, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Bad Salzungen
Bad Salzungen, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Turîngiyayê ye.
Li gorî mijara xwe helbesta kurdî
Helbestên pastoral: Di van şiîran de qala xweşikbuna tebîetê, dehl û daristanê, zozan, çiya, gund û jîyana şivanan û hesreta jîyana wan dike. Peyva pastoral tê maneya şivan û şivantîyê
Zengan
Zengan, gundekî girêdayî navçeya Kerboran a girêdayî  Mêrdînê  ye. Ev gund bi çêkirina cêr û dan û sewilê xwe meşhûr e. Gundî hêjî pîşeyê bav û kalên xwe didomînin. Ji gundê Germavê 4 km dikevê roava. Berî çend salan li vî gundî ava germ derket. Av wilqasi boş bû ku geha heta ser ava şêt (Dîcle). Lê hate xitimandin.
Xingren
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2010an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 417.829 kesî
Gerardus 't Hooft
Jînenîgarî
Bo demekê kurt li Harvard û Stanfordê dimîne û sala 1977î li Utrechtê dibe profesor. Wekî profesorekî mêvan sala 1981î diçe Caltech, sala 1988î zanîngeha Boston û 1989î jî diçe zanîngeha Duke.
Teglik xoy
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara îranê di 2016 de, nifûsa wî 942 kes ( 216 malbat) bûn.
Dêra Mor Gewergîs
Herwiha, ev dêra ku ji kevirên bazalta reş (ku kevireke tarî yê volkanîk e) hatiye lêkirin, ji ber vê yekê wek 'Dêra Keşîşê Reş' jî tê nasîn. Di dema ertûqiyan de dêr wek hemam hatiye bikaranîn.
Ḧanemîran
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Ḧanemîran 312 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 68 e.
Nûr Elî Îlahî
Nûr Elî Îlahî an jî Ustad Îlahî (z. 11ê îlonê, 1895 - m. 19ê çiriya pêşîn, 1974) fîlozof û îcatkerê tembûra modern, hizirvanê ruhanî, hunermend û dadgerê kurd ê ji rojhilatê Kurdistanê ye ku jiyana xwe li ser lêgerîna metafîzîkî ya hebûna mirovan bûrandiye.
Realîzm (siyaset)
Mijarên têkildar
John Mearsheimer
Robert Gilpin
Mala Wîyalî
Piştî wî, kesê herî navdar yê vê malbatê, Seyda Beyteş'e. Tê gotin ku ew, jî ji ber fikarên xwe û bangeşên Dewleta Tirk, li hember Serhildana Şêx Saîdê Pîran çek hildaye û di vê buyerê de li gundê Garisan hatîye kûştin.
Ji Mala Beyteş, kes li Kûpik'ê ne mîne. Wan di salên 50î de ji gund barkirin e û li Têrcanê bi cîh bune û nika mala Seyda Mûslim li ser vê rêç (şop)ê ye.
Gundê Kupikê de ji Mala Êliyê Seyda Mistefayê Tenê Seyda Kekil (Kekê Bavo) dimîne. Kekê Bavo jî kesayetî ku wekî kesekî zana tê nasîn e. Ew li ser tradisyon, beyît û meselên gundê Kûpik'ê xwedî agahî û gotinên girîng e.
Mem û Zîn (fîlm)
Paşxan
Pirtûka Mem û Zîn berhema sereke ya helbestvanê kurd Ehmedê Xanî ye. Ev pirtûk wekî destana neteweyî ya kurd tê zanîn. Pirtûk li ser bingeha efsaneyek e ku berê bi devkî ji nifşekê derbasî nifşekê bû.
Salname
Salnameya Julianî û navên mehan
Her çi Gajus Julius Caesar bû mîrekî xwende bû, astronomiya Yûnaniyan zanîbû û wilo a Misiriyan zû ji hev derxist û sîstema nû ava kir.
Xerbiya
Xerbiya, gundekî girêdayî bajarê Kurdistana bakur Mûşê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Bîra Mezrê
Bîra Mezrê gundekî girêdayî navçeya  Mehsertê   a girêdayî Mêrdînê  ye.
Hefte
Hefte yan jî heftî heyamek ango demek/wextek e ku ji heft rojan pêk tê.
Markt Indersdorf
Markt Indersdorf şaredariyeke navçeya (Landkreis) Dachau li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Windows CE 3.0
гн
шлг
Ezraîl
Ezraîl, li gorî çar olên yekxwedayî (olên birahîmî) nunere xwedeye jibo rih keshane ji cane tevahiya mirovan Ezraîl riha tev mirovan dikeshine li dawiye riha xwe ji cane xwe dikishine u bang li xwede dike u dibeje xwede eger min zaniba ko rih ewqas sherine mine rihe tu kesi ne kishiba..
Koserow
Koserow şaredariyeke navçeya (Landkreis) Vorpommern-Greifswald li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Muzîka cîhanê
Muzîka Cîhanê an jî Strana Cîhanê, stranekî di kategoriya cîhanê ya bi stranên herêmî tê naskirin e. Bi pêşengiya Real World Records hatiye çêkirin. Muzîka Giloverî, jî wek Muzîka Gerdûnî tê binavkirin. Ev cur bi cur yên bangekê muzîka ji bo hemû dinyayê pêk tê.
Bassan
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Keleha Aspeşînê
Keleha Aspeşînê li Aspeşînê ye. Aspeşîn gundekî Payizavaya li ser Wanê ye. Di nav gel de navê vê kelê Aspeşîn e. Aspeşîn bi Êrmenkî “Haîka Şen” e. Ev peyva Haîka-Şen di nav Kurdan de hatiye tewandin û bûye Aspeşîn. Bi Êrmenkî tê wateya “Bajarê Yezdan” an jî “Bajarê ku Yezdan tê de hatine Afirandin”e. Di cîhanê de sê kesên ku Ûrartûyî dizanin hene û yek ji wan jî nobedarê vê kelê ye. Keleha Aspeşînê ji Wanê 25 km’yan ji Payîzavayê jî 10 km’ yan dûr e. Li ser rêya Wan û Colemêrgê ye.
Jaligny-sur-Besbre
Jaligny-sur-Besbre, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Pezmijoka çol û deştan
Rewşa parastinê
Pezmijoka çolê an varana deştan, ku ji cinsê xwe herî kêm e û rewşa wê parastinê ne baş e. Ji ber mezinahiya wan mixabin ev ajalan heta neha ji aliyê gundiyan ve pir caran dihatin kuştin. Lê piştî perwerdeyeke bingehî,ev pezmijok ji aliyê heman gundiyan ve tê parastin.
Çiğdem Özgül
Di de Çîdo ya şêr çeka ku dewleta Tirk dabû bavê wê digire û li meydana gund ji bo şermezarkirina îxanetê xwe dikuje. Beriya ku dawî li jiyana xwe bide, bi hestên kurdperwerî axavtineke dirêj dike û bi bangewaziyan tetikê dikişîne.
Şêxelle
Şêxelle, gundekî gundistana Îmama navçeya Zêwyeê ye. Zêwye ser şaristana Seqizê ye.
Kendava Bengalê
Galerî
<references group="https://hindivyanjan.com/anopcharik-patra/" responsive="" />
Xutbeya Xatirxwestinê
Xutbeya Xatirxwestinê
Bîsmîllahîrrehmanîrrehîm (Bi navê Xwedeyê mîhrîban û dilovan)
Teberî (gel)
Mazenderanî, mazenderî an teberî qewmekî îranî ne. Gelê mazenderanî piranî li parêzgeha Mazenderan bijîn jî, li parêzgehên cîran ên Gîlan, Gulistan û Tehranê xwedî gelheyeke kemjimarî ne. Zimanê wan, mazenderî, weke zimanê kurdî endamê şaxa Zimanên îranî yên bakur-rojava ye û bi Zimanê gîlekî ve komeke binî ya Zimanên îranî yên bakur-rojava pektîn in. Mazenderanî misilmanên şiî ne.
Dîrok
Di dirêjahiya dîrokê de, Teberî gelek caran bûye qada gelek gel, xanedan û împaratoriyên cihê. Di dawiya sedsala 11'an de Tirkan, li pey Mongolan îşxal kirin.
Veldiyan xoy
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara îranê di 2016 de, nifûsa wî 1.572kes ( 408 malbat) bûn.
Deryaya Japanê
Giravên Deryaya Japanî girîng wiha ne: Sado, Tsuşima, Ulleungdo, Liancourt-Felsen, Hatsushima, Okushiri, Rebun und Rishiri.
Charles Hard Townes
Xebat û girîngiya wî
Ew gelek cureyên radaran bo şer çêdike, teknîka mîkropêlan (pêlên mîkro) di lêkolînên radarê de diceribîne.
Lîga şampiyonên UEFAyê 2009/2010
UEFA Champions League 2009/2010 Pêşbirka futbolê ya Ewropî bo ha mí timien Ewropa. Sala 2008/2009 Barcelona be Je tîma Manchester United ep 2-0.Tima peter UEFA Champions League beri Real Madride ko 9 cara berya.Ev yarî her sal ji aliyê  (FIFA) ve tê sazkirin.
Tîmên beşdar û grûbên wan
Agahî:
Grûba E
Matcher
Grûba F
Matcher
çarek-fînale
Match 2 Bordeaux-Lyon
Match 2 Barcelona-Arsenal
Guéron
Guéron, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Kenollan, Îmama seqiz
Kenollan , gundekî gundistana Îmama navçeya Zêwyeê ye. Zêwye ser şaristana Seqizê ye.
Bad Segeberg
Bad Segeberg, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Schleswig-Holsteinê ye.
Beaulieu, Hérault
Beaulieu, Hérault, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Holenda
Holenda an Nederlenda an jî Welatên Jêrîn, welatek li rojavayê Ewropayê ye.
Erdnîgarî
Holenda dikeve ser tixûbên du welatan: li rojhilat Almanya û li başûr jî Belçîka. Li aliyê rojava ve Holenda dikeve ser deryaya Bakur. Rûberê Holendayê 41.526 kilometreyên çargoşe ye.
Germsar (navçe)
Germsar yek ji navçeyên parêzgeha Simnanê ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Germsar e.
Hermanville-sur-Mer
Hermanville-sur-Mer, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Hokkaidō
Erdnîgarî
Bi 83,453.57 km² aqara xwe Hokkaido girava duyem mezina Japonya ye û 21em mezina dinê ye. Ew navbera li bakur Derya Japon, li bakur rojhelat Derya Okhotsk, li başûr rojhelat Okyanûsa Pasîfîk, li başûr Tengava Tsugaru de dimê ye. Ew ji girava Honshu bi Tengava Tsugaru vediqete û ewna bi Tunela Seikan bihev ve girêdane.
Aleksander Proxorov
Aleksander Mîxaîlovîç Proxorov (bi rûsî:Александр Михайлович Прохоров); * 11ê tîrmehê 1916 li Atherton, Awistralya; m. 8ê kanûna paşîn 2002 li Moskow) fîzîknasekî navdar ê YKSSê bû.
Komgirava Japonî
Erdnîgarî
Komgirav ji 6852 giravan pêk tê. Pênc giravên sereke yên wekî Hokkaido, Honshu, Kyushu, Shikoku û Girava Okinawayê ne. 6847 giravên dûr hene û Giravên Ryukyu û Giravên Nanpō li başûr û rojhilatê giravên sereke ne. Rûerda giştî ya giravan 377.973,89 km² (çarçik) e. Japon çaremîn welata giravî ya herî mezin ê cîhanê ye û welata giravî ya herî mezin ê Asyaya Rojhilat e. Erd bi piranî çîyayî ye û ji %66 daristan e. Nifûs li herêmên bajarî yên li qerax, deşt û geliyan kom bûne. Giravên Japonê li bakurê rojavayê Xengê Agir e û li ser gelek lewheyên tektonîkî ye. Li rojhilatê Arşîpela Japonî sê xendekên deryayê hene. Xendeka Japonê wekî Plateya Pasîfîk a okyanûsê di binê Pelgaya Okhotsk a parzemînî de hatiye çêkirin. Pêvajoya binavbûna domdar dibe sedema erdhejên pir caran, tsunamî û stratovolkanan.
Sulzemoos
Sulzemoos şaredariyeke navçeya (Landkreis) Dachau li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Sefferweich
Sefferweich şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Sorxe (navçe)
Sorxe yek ji navçeyên parêzgeha Simnanê ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Sorxe e.
Keleha Zernekê
Tê gotin ku kele, ji aliyê Mîrên Zernekê, Îbrahîm Beyoglû ve hatiye çêkirin. Ji ber ku nivîsteka wî nebûye, mêjûya çêkirina wê jî nayê zanîn. Kela Zernekê li rojavayê gund, li ser zinarekî asê hatiye çêkirin. Ji ber ku kele keleyek hundirîn e, tenê rêveber û giregir tê de dikarin rûnin. Keleha ji koşk, harem, xwaringeh û hemaman pêk tê. Ji aliyê rojhilat-rojava ve dirêj dibe. Koşka, bi aliyê rojhilatê kelê ve ye ji bo Mîrê Zernekê hatiye veqetandin. Koşk çar qat e û tevahiya koşkê bi kevirên xurdek hatiye çêkirin. Lê mixabin beşek wê ya giring hatiye xirakirin. Di aliyê bakûrê koşkê de, ji bo her qatê sê şibak û qata jor jî du şibakên mezin hene. Têketina koşkê ji aliyê bakûr ve çêdibe. Derî, ji der ve lakêşe ye û di hundir jî bi kember e. Piştî derî, ji bo çûyîna qatan pêlekanên darîn peyda dibin. Jêrzemîn jî çar odeyan pêk tên. Taybetiyên qata yekem û jêrzemîn weke hev în. Têketina jêrzemînê jî bi pêlekanên darîn pêk tê. Qatên koşkê yên duyemîn û sêyemîn li gor qatên din pirtir xerabûne. Harem li rojavayê kelê, li pişt xwaringehê cih digirie. Di hemama bakurê koşkê de, di roja îroyin de bi tenê derîyekî bi kember ma ye. Beşeke mezin ya avahiyê hatiye xirakirin.
Bélarga
Bélarga, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Vierkirchen
Vierkirchen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Dachau li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Markt Rettenbach
Markt Rettenbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Unterallgäu li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Friedrich II yê Mezin
Di nameyek xwe de, ya ku di sala 1760an de hatiye nivîsandin ûsa dibêje: ''”Gere hûn zanibin ne hewce ye ku ez bijîm, lê ez dijîm ji ber ku ez wezîfeya xwe tînim cîh û ji bo welatê xwe şer bikim. Ger ku hinek tişt ê xilaskirinê hebin ez xilas bikim. Ezê tu car demek ûsa nebînim ku şert zorê bidin min û ez peymanek bê fayde qebûl bikim. Di demek ûsa de yan ezê xwe di binê welatê xwe yên hilşandî de têkim gorê, yan jî ezê bixwe dawiya jiyana xwe bînim... Ez bawer im ku ez dikanim temenê xwe bixwe tespît bikim. Min di hemû xebatên xwe de guhê xwe daye vî dengê hundirê xwe û daxwaziya ku şeref dixwaze. Ez difikirim ku ezê di pêşerojê de jî ûsa bikim.”''
Frîedrîchê Mezin ji muzîkê, edebiyatê, fîlozofiyê û hemû huneran hez dikir. Di jiyana xwe de tim alîkarê huner û zanistiyê bû. Di sala 1747an de hevdîtineke wî bi Johann Sebastian Bach re heye. Di sala 1770an de Immanuel Kant dike profesor. Heyranê ziman û edebiyata fransî ye, lê maneyeke zêde nedida edebiyata almanî. Ji her hunerî hez dikir. Pir xweş bilûr lê dixist. Plana Qesra xwe ya Sanssoucî (li Potsdamê ye) bixwe çêkiriye. Avahiyeke operayê daye çêkirin. Wî dixwest di welatê wî de zanayetî hebe û gelê wî bi ruhê xwe serbixwe be. Digot: "Ji zaroktiya min heta niha min ji huner, edebiyat û zanistiyê hezkirî ye. Ji bo ku wana belav û geş bibin heta ji destê min hatiye ez bi hemû hêza xwe xebitî me. Di cîhanê de bê wana şabûneke rast tune ye." Sansur ya ku di dema bavê wî de heye di dema wî de tê rakirin. Rojnameyeke almanî, yek jî fransî tê derxistin.
Agnicourt-et-Séchelles
Agnicourt-et-Séchelles, komunekî departmena Aisneê li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Friedrich II yê Mezin
"Dewlet gere ji olan re bi toleranz be, lêbelê gere bi çavekî xwe li ser olan be, ji ber ku yek li ya din neheqiyê meke .”
Bad Soden-Salmünster
Bad Soden-Salmünster, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Hesseyê ye.
Weichs
Weichs şaredariyeke navçeya (Landkreis) Dachau li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Aguilcourt
Aguilcourt, komunekî departmena Aisneê li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Langy
Langy, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Kemal Pir
Kemal Pir, li girtîgeha leşkerî ya Amedê, ji bo protestokirina zext û zoriyan di rojiya mirinê de ku roja 14'ê tîrmeha 1982'an de destpêkiribû, di 52emîn roja rojiya mirinê, ango di 7ê îlona 1982an de jiyana xwe ji dest da.
Nîvgirava Tsugaru
Halbinsel Tsugaru (Japonî:津軽半島, Tsugaru Hantō) nîvgiraveke bakura girava Honşûyê di arşîpela Japon de ye.
Ajmanuk
Nivîskar Haydar Işık(nivîskarê Dêrsîmê) li gundê Acmanukê qasê 2 salan mamostetî kirîye.
Dîrok
Li gorî rîwayetan navê gund ji “Manûk”ê Ermen tê. Berê li gund du malbatên Ermen hebûne. Piştî “qirkirinê” (ew Ermen hatine "tehcîrkirin." Li gund haya tu kesî niha ji wan malbatên Ermenan tune ye. Di salên devdora 1650-1700î wan de, li gund bi navê Manûk, Ermenîyek aşvan hebûye. Mala Manûk li Newala Qeşayê, li quntara çîyê bûye. Li gorî gotina mezinan, ji ber aşê Manûk ji gund re gotine "Aşê Manûk" dûvre di nav dem û wextê de "Aşê Manûk" guherîye bûye Ajmanûk.
Gund di 23yê Tebaxa 2017an de referandûmeke çêbû ji bo kû bibe taxek navêndê Mûşê. Li endama ev referandûmê de gund ket li nav statûya taxên Mûşê.
Cem Boyner
Kariyer
Di sala 1978an de bû serokê lijneya şirketa tekstîlê ya malbatî ya Altinyıldız û dikanên Boynerê. Ew vê gavê CEOya Boyner Holding e.
Mehmet Ağar
Bi eslê xwe ji Mezrayê ye. Gorî gotinan bapîrê wî zarokek dîlgirtî ji Komkujiya Ermeniyan e. Di ciwaniya xwe de dikeve nava refên nîjadperestên Tirk û têkiliya wî bi hêzên sîxuriyê yê dûgela Tirk ve çêdibe. Bavê wî polîs bû û wî jî perwerdeya polîsiyê dît. Bi alîkariya gerînendeya giştî ya ewlekariya Tirkiyê sala 1972 de zankoya Zanistiyên Polîtîk a Enqereyê bidawî dike.
Piştşikestî
Piştşikestî xwarineke Botanê ye. Li Amedê carnan wekî kebab jî binavdikin. Romîkî (tirkî) navê wê kirine kazan kebab. Di rastiyê de ev di distê (qazan)ê de nakele, qazan di malan, heya aşxaneyan de jî nayên bikaranîn.
Ravek
Pîvaz, fringî, îsotê ziravane hûr bikin, goştê kişandî, xwê û biharatê (biharbêhn) tevlî bikin, tev bidin. Quşxane yan beroşê de tîkane çêtiyên bacanê rêz bikin. Ango nava çêtiyan bi têkela we ji bo hundir amadekiribû, dabigirin. Heger hûn dîzilê (dîz, dîzik) bikarbînin baştir e, lewra jixwe di orjînalê de jî dîzil heye.
Anatomiya bedena mirovan
Anatomiya bedena mirovan pirtûkekê ku Doç. Dr. Hüseyin Bektaş ser anatomiyê nivîsandiye. Pirtûk di sala 2004an de ji Weşanên Deng derketiye.
Pirtûk bingehên ilmê anatomiyê bi 51 şikil û şanan dide naskirin. Ew pirtûk ne ji bo zanîngehên li ser ilmê bijişkiyê ye. Lê ji ber ku bi zimanekî zelal hatîye nivîsandin zarokên dibistana navberî, zarokên dibistanên jorîn, beşdarên kursên kurdî li welat û derveyî welat û hemû kesên ku zimanê kurdî dixwazin hîn bibin dikarin bi wê pirtûkê bixebitin.
Pacy-sur-Eure
Pacy-sur-Eure, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Zimanê mîtanî
Zimanê mîtanî yek ji zimanên hind û arî ko destekek tayê hind û îranî yê zimanên hind û ewropayî ye. Ew zimanê mîtaniyan bûye.
Tengava Oresund
Piraya Oresund îroj herdu welatên dor xwe, Danîmarka û Swêd, digêhîne hev û ew di 2000an de hati bû avakirin.
Ferxîkan
Ferxîkan (1928: فرخيكان / Ferxîkan; 1946: Ferhikan; ), gundekî li ser Qubîna Batmanê ye.
Rêz
Rêzek bi giştî amurekê fihrist (hevgirt) ji bo hêzê navan anjî yan navnîşan e:
Gribow
Gribow şaredariyeke navçeya (Landkreis) Vorpommern-Greifswald li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Courtempierre
Courtempierre, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Tîrêjên alfayê
Tîrêjên alfayê an parçikên alfayê an carna tîrêjên α yek ji çalakiyên îyonî ne. Li cem tîrêjên alfayê ew radyonûklîda atomên helyûm windadike. Ew atoma helyûmê bes ji du protonan û notronan ye, ji ber ku wê jî ew du caran posîtîv in (yanî ). Lezê derketina atomên helyûman ji radyonuklîdê nêzîkî 15.000 km/h û 20.000 km/h ye.
Cetal
Cetal, gundekî bi ser Qerexana navçeya Xaneqînê ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Xoymen cedîd xoy
Xoymen cedîd gundekî girêdayê ser bi  beşa navenda bajara xoy li Azerbaycana Rojava ya îranê ye.
Zînwê
Zînwê, gundekî bi ser Hacî Omeran a navçeya Çomanê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Rêzan Tovjîn
Xebat
Di 2004an de bi 11 nivîskaran re beşdarî xebata Kovara W bû, di kovarê de li ser roman û çîrokên hatine weşandin gelek gotar nivîsî. Di avakirina Komeleya Nivîskarên Kurd a Amedê de cih girt. Demek kin serokatiya vê komeleyê jî kiriye.
Cengeya dîlanê
Ravek
Bacanan bi belekî spî bikin (qalikên wan bigirin), bikin 4 parçe, dirêjkî hûr bikin, bikin nava şoravê bila bi qasî 20-25 deqeyan bimînin. Paşê pakij bişon. Bîberan hûr bikin. Qalikên fringiyan bigirin, wan jî hûr bikin.
Groß Kiesow
Groß Kiesow şaredariyeke navçeya (Landkreis) Vorpommern-Greifswald li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Courtenay, Loiret
Courtenay, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Bîra qederê (pirtûk)
Şazdeh wenê û şazdeh bêș. Her bêș wêneyê xwe bi geșî û berfirehî șayesar dike. Di destpêka her bêșî de ew wêne bi dîrokên wan ê dema ku tê de hatine girtin û bûyerên wî çaxî bikekit cih digrin.Bi taybetî bûyerên dîrokî nakevine pêșiya jiyana Celadet Bedirxan le belê bergeheke cuda û fireh didine nivîsarê.
The Kurds: A Concise Handbook (pirtûk)
Pirtûk ji 268 rûpelan pêk tê û di sala 1992an de ji nav çapên Taylor & Francis ve hate der.
Şener Şen
Şener Şen (z. 26'ê berfanbarê, 1941 li Edeneyê) sînemavan û şanogerekî tirk e.
Yu-Gi-Oh!
Ji Yu-Gi-Oh! rezefîlmên animekirî û pir tiştên bazarkirinê hene di wan de jî kartên berhevok yên leystin ( trading card game ) hene ku bi qada navnetewî jî biserkeftî bû. Naverok derbarê xwendekar Yugi de ye ku lîstikan pir hez dike û di destpêk de berdîware. Yugi bi rojekî pazilekî Misira kevnar hal dike û wisa canê fîrewnekî misir ji pazilê de hişyar dibe. Bi hevra bi fîrewnê ku ji bo dadmendî ye û yên bêdad cezadike ew bi pir cengan de geleka cîhanê  ji hilweşînê de bifilitîne. Hevalên din bi taybet  Katsuya/Joey, Hiroto/Tristan û Anzu/Téa li pişt de wî de disekinîn û alîkar dikin. Pazila Misirê (bi resen: Millennium Puzzle) lê belê tenê yek ji heft artefaktên Misirê ne, ku divê hêzên wan hene cîhanê  hilweşînin. Lema pir mirovên bêd dixwazin pazila misirî bidin nav destên xwe. Lê belê Yûgî bi hevalên xwe dijê wan şer dikin.
Risteya bacanê
Bi bandora pişavtinê li bakurê Kurdistanê carnan ji dabiristandina (rêzkirin, qorkirin) goşt an sebzeyan re dîzme jî dibêjin ku bi romîkî (tirkî) di heman wateyê de ye, ti têkiliya wê bi dîzilê (dîz, dîzik) nîne. Bi tirkî jî navê vê xwarinê kirine patlican dizmesi.
Rûviya zirav
Rûviya zirav, (bi îngilîzî small intestine).
Konsûl
Konsûl (latînî: consulatus) saziya leşkerî û neferm a herî bilind a Komara Romayê bû. Ew herdû konsûlan ji aliyê gelê Romayê ve dihatin hilbijartin.
Kênge yek ji endamên konsûlê dimir, li şûna wî konsûldarekî cîgir dihat hilbijartin. Konsûl pêşanga senato bû.
Crottes-en-Pithiverais
Crottes-en-Pithiverais, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Bicîl
Bicîl, nahiyeyek e ku dikeve rojhilata Akrê. Yek ji kevintirîn nahiyeyên qezaya Akrê ser bi parêzgeha Dihokê.
Nordîn
Nordîn, gundekî bi ser navçeya Milazgira Mûşê ve ye ku ji aliyê dewleta tirkî ve hatiye valakirin.
Zimanê asta nizm ê bernamesaziyê
Zimanên asta nizm ê bernamesaziyê kategorîyêk zimanên bernamesazîya komputerê ye. Ji ber ku kodên wan ya bixwe yan jî li pey carekê vergerandinê ra ji alyê makînê tên fêmkirin û tên şixulandin, ji wan ra zimanê nizm tê gotin. Ziman ê nizmtirîn makîne-kod e. Ê duwem assembly ye. Ji ber ku makîne-kod ji alyê însan nayê fêmkirin, assembly hatîye çêkirin. Îro, hinkes c jî zimanê nizm hesab dikin. Feqet çend cudahîyê c hene. Mesela bernameyên bi c hatine nivîsandin li (arkîtekçur)ên din jî dişuxulin.
Nifşa duyemîn
Ev jî assemblyye ku wak neslê duwem jî tê zanîn (2GL). Vî navî ji bo rasterast ji alyê makînê nayê xwendin girtî. Bi rastî kodên assembly yekayek wergera makîne-kodane. Lewma ew di nav zimanên nizmda derbas dibe. Ji kodên assembly ra (mîna: mov,push,...) mnemonîk te gotin.
Heftdêr (Wan)
Ev dêr li gundê Varagê nêzîkî navenda Wanê ye. Ji van heft dêran re bi giştî Varagavank tê gotin. Li quntara Çiyayê Reş û di sedsala 8an de hatiye avakirin.
Kurd
Piştî Şerê Cîhanî yê Yekem hêzên hevalbend ên rojavayî bi ser ketin û di Peymana Sevrê ya 1920an de ji bo avakirina dewleteke kurdî şert dan. Lêbelê, bi Peymana Lozanê sînorên Tirkiyeya îro hatine danîn û ev soz piştî sê salan hatiye şikandin. Di encamê de li dewletên ku li ser perçeyên Kurdistanê hatine damezirandin kurd mane bê statû.
Etîmolojî
Jêdera navê Kurd bi temamî ne diyar e. Toponîma bingehîn bi asûrî wekî Qardu û bi sûmerî wekî Kar-da di serdema bronzî ya navîn de hatiye qeydkirin. Peyva Qardû ya asûrî behsa devereke li jorî Dîcleyê dike, û tê texmînkirin ku Qardû bi şêweyekî xerab di erebiya klasîk de bûye Ǧûdî, û wek Cûdî dîsa ketiye kurdî jî. Nav di toponîma Corduene de dîsa tê bikaranîn. Ksenofon vî navî ji bo eşîra ku li dijî vekişîna Deh Hezaran ji nav çiyayên bakurê Mezopotamyayê re di sedsala 4an b.z. de rabûye bi kar tîne.
Wîkîpediya îngilîzî
Niha gotar,  bikarîner û  rêveberên wê hene.
Bikarhêner û rêvebir
Ji bo ku Wîkîpediya îngilîzî versiyona herî mezin e û ji bo ku inglîzî li cîhanê pir tê bi kar anîn, bikarhênerên ku zimanên wan ê dayîkî ne inglîzî bê jî pir bi kar tînin. Hinêk bikarhêner di cihê ko wîkîpediyayê di zimanên xwe bi kar bînin, wîkîpediyayê inglîzî diemilînin. Ji ber ku naveroka Wîkîpediya inglîzî pir berfireh û pêşketî ye.
Ramgram
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2011an hêjmara gelhe ya bajarê 25.990 kes hatiye hejmartin
Kurd
Serdema antîk
Li gorî gelek kurdan, pêşiyên wan ji medan, xelkeke îranî ya kevn, hatiye û herwiha salnameyeke ku digihîje sala 612an (di vê salê de paytexta asûran a Nînewayê ji aliyê medan ve hatiye fethkirin) ji aliye kurdan ve tê bikaranîn.
Zargotin û Mîtolojî
Armanc û şêwaza wan curbicur in, di nav zargotina kurdan de mirov dikare çîrokên di derbarê xweza, heywanên antropomorfîk, evîn, lehengên baş û yên xirab, afirandiyên mîtolojîk û jiyana rojane de bibîne. Mirov dikare di çandên din de jî hin ji van lehengên mîtolojîk mîna Sîmir, Şahmaran û Kawayê Hesinkar bibîne, nexasim di mîtolojiya îranî de. Herwiha hin çîrok tenê li ser şahiyê ye, û hinên din jî li ser perwerde û dîn in.
Deq
Herçend îslama sunnî destûra deqên mayinde nede jî, xemilandina laşên bi deqan di nav kurdan de berbelav e ji ber vê hindê tê texmînkirin van deqên kevneşopî ji demên berî îslamê mane.
Jiyan
Ji bo ku jiyaneke neteweya kurdan a ajeldarî hebûye, diyar e ku di destpêkê de li çiyayan jiyaye.
Laruscade
Laruscade, komuneke li departmenta Girondaya Fransayê ye.
Garbsen
Garbsen, bajarekî navçeya (Landkreis) Hanoverê li herêma Saksonya Jêrîn a Almanyayê ye.
Dadweriya deyndariyê
Dadweriya deyndariyê, ji dada yê ku mafê wê yê hildanê di berdêl û an jî tiştekî weha de hebe re tê gotin. Dada deyndêr, mafê yên ku wê hildê, dilde ewlatiyê. Minaq, dema ku du mirov bi hev re karkirin û yekî bi yê din re Sened da mohrkirin û piştre, wî mafê xwe ne hilda, hingî, ew li gorî wê senede xwe yê deyndêr a û wê bi dadî li mafê wî werina parastin. Hingî, wê dad aliyê wî bê. Çawa ku di senedê de hatîya ziman, wê li gorê wê, dada deyndêr, rastbibîne ku bêne li cih.
Şêx Mihemed
Şêx Mihemed, gundekî girêdayî Efrîna başûr rojavayê Kurdistanê ye.
Yarmîqîye
Yarmîqîye gundekî girêdayê ser bi  beşa navenda bajara xoy li Azerbaycana Rojava ya îranê ye.
Summer Glau
Jînenîgarî
Glau ji bo pargîdaniyek baleyê burs wergirt û ji polên 3 heta 12an li malê hate xwend, ji bo ku perwerdehiya xwe ya baleyê bibîne. Ji xeynî perwerdeya xwe ya baleya klasîk, wê perwerdehiya tango û flamenko dîtiye. Piştî ku tiliyek nigên wê şikest, karîyera xwe ya dansê bi dawî kir. Glau di sala 2002an de ji bo ku lîstikvaniyê xwe bidomîne çû bajarê Los Angelesê.
Gulfiroş
Burhan Berkenî albûmêxu Ba de vato. bi kurmancî hamew nuştişî. vateyê cê warowo, miyanê "" de zazakîcê hamew nuştişî:
Liernolles
Liernolles, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Lîsteya korên ziman ên cîhanê
Lîsteya korên ziman ên cîhanê
Ev lîsteya korên ziman ên cîhanê, akademî û enstîtuyên sazkerê zimanên standard ên cîhanê ye. Bi giştî, ev korên ziman rêziman û ferhengên normatîv ê ziman çêdikin. Enstîtuyên ku bi xebatê standarîzekirina zimanê kurdî yê bi tîpên latînî bijartebûyî ne bi taybetî Enstîtuyên kurdî yên Stenbol û Amedê ne.
Selefîtî li Kurdistanê
Li başûr
Pêşveçûna selefîtiyê li Başûrê Kurdistanê vedigere nîveka salên 1980yî. Di navbera tevgera nû ya selefî û şêwaza kevneşopî ya Îslamê de di nav Kurdan de ku zêdetir ber bi sûfîzmê ve diçû de hevrikiyek hebû. Piştî serhildanên kurdan ên li dijî Seddam Huseyn, îslamiyên kurd di bin navê şiyarbûna îslamî an jî Micahîdên Kurdistanê de zêde bûn. Hikûmeta laîk a Herêma Kurdistanê di destpêkê de alîgirê mezinbûna selefîtiyê bû, hişt ku selefî bi serbestî bicivin û mizgîniyê bidin. Paşê, şiyarbûna îslamî ya kurdî di bin zextên giran ên Amerîka û partiyên kurdî yên laîk de kêm bû. Erebistana Siûdî fînanse kir û piştgirî da Bizûtinewey Îslamî le Kurdistan. Başûrê Kurdistanê beşeke Kurdistanê ye ku herî zêde selefî lê hene. Iraq Piştî êrîşa sala 2003'an a li ser Iraqê û rûxandina Sedam Husên, çirûskeke din a selefîtiyê li başûrê Kurdistanê zindî bû. Ensar El-Îslam koma Selefî ya herî naskirî ye li Kurdistana Iraqê. Ew qas girîng bû ku bû sedema avakirina saziya dij-terorê ji bo li dijî Ensar El-Îslam. Bandora wan heta radeyekê zêde bû ku li Bexdayê di sala 2003 de, endamên Ereb ên Iraqî yên Elqaîde li Iraqê, ji tirsa ku Kurd bibin cîhadîstên herî bibandor li Iraqê, hin ciwanên Kurd ên Ensar El-Islam kuştin. Her wiha li Almanya yê ji aliyê endamê Ensar El-Îslam Refîq Yûsif ve li dijî Serokwezîrê Iraqê Ayad Elawî jî hewleke sûîqestê pêk hat. Li seranserê Herêma Kurdistanê li Silêmanî, Hewlêr, Helebce û Dihok ê çend dibistanên selefî bi zimanê kurdî hene. Paşê Hikûmeta Herêma Kurdistanê gelek pirtûkên selefî qedexe kir û îmtiyazên îmamên selefî jî sînordar kir. Gelek îmamên selefî ji ber axaftinên ku ji aliyê Hikûmeta Herêma Kurdistanê ve nehatin pejirandin ji kar hatin dûrxistin. Tepeserkirina Selefîtiyê ji aliyê Hikûmeta Herêma Kurdistanê ve li Başûrê Kurdistanê mezinbûna wê nesekinî. Berevajî vê, bandor û populerbûna Mele Krêkar û melayên Selefî yên Selefî zêde bûye, bi piranî ji ber dîtinên wî yên populîst, daxuyaniyên dilgiranî û piştgirîya wî ji kurdan re, û rexnekirina li dijî kurdan, ku gelek kurd dibêjin ku Hikûmeta Herêma Kurdistanê dike. ne. Ne tenê îmaja Mela Krekarî pêş xistiye, lê belê li dijî hikûmeta Herêma Kurdistanê jî xwepêşandanan kiriye.
Li bakûr
Tê zanîn ku herêmên kurdan yên Bakurê Kurdistanê ji Tirkiyê zêdetir olî û kevneperest in û gelek caran bûne sedema radîkalbûnê. Îbn Teymiye yê ku îlhama selefîtiyê daye, ji Bakurê Kurdistanê ye. Di van demên dawî de pêleke Kurdên Çewlîg û Semsûr dibin selefîtî. Çewlîg berê keleha Hizbullahê Kurdistan bû, Hizbullahê kurdistan rêxistinêk neteweperest-îslamîst bû, Semsûr ku bajarekî kurdan e, berê bi çandina titûnê dihat naskirin. Lêbelê bajar paşê navûdengek nû û binavûdeng bi dest xist û bû xwediyê hucreya herî kujer a terorê li Tirkiyê. Di navbera 2014 û 2015 de, 45 malbatên Çolig rayedarên tirkî agahdar kirin ku endamekî malbatê çûye Sûriyê yan Iraqê ji bo ku tevlî Dewleta Islamî bibe. Xwendekarek ji Amedê ku ji bo xwendinê çûbû Çoligê got: "Divê tu kes şaş nebe. Radîkalîzma Kurdan li Çoligê û li deverên din gelek berî derketina Dewleta Îslamî dest pê kir." Tevî ku hemû ne tevlî Dewleta Islamî bûn jî, hinek kurd ji Tirkiyê çûn Sûriyê ji bo ku tevlî tevgera Selahedîn a kurdî bibin, ku ne tenê rêxistineke selefî bû, lê belê tevgereke kurdî jî bû. Kurdên selefî, jî li gel selefiyên din, Erdogan û AKP jî wek kafiran û bêbaweran dihesibînin.
Murchin
Murchin şaredariyeke navçeya (Landkreis) Vorpommern-Greifswald li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Muhamere
Çêkirin
Kakilê gûzê bipişirînin an bihêrin. Nanan di avê de şil bikin, bidin kêlekê. Îsota pûlpelî, reşke, îsota reş, ava lîmonê tevlîhev bikin, wê jî bidin kêlekê.
Nanên nermijî bûne bikin badiyekê yan binikekeke mezin. Kakilê gûzê, şekir, îsot, rûne zeytê, xwê, mergeyan tevlî nan bikin, bistrên. Bi qasî 1,5 - 2 katjimêrî bidin sekinandin.
Welika
Welika, gundekî girêdayî bajarokek Mûşê Kizilagaçê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Bessvatnet
Bessvatnet, goleke di nava sinorê parêzgeha Opplanda Norwêcê de ye.
Şêx Çeqelî
Şêx Çeqelî, gundekî girêdayî Efrîna başûr rojavayê Kurdistanê ye.
Wilsecker
Wilsecker şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Kirêc
Kils di germiyeke li dora 900 °Cyê de dihele û jê ces, kirêc û ziqil derdikeve. Rengê kirêce spî ye.
Tirşîna kelema sor
Dagirtina wê
Baldarî: Baştir e hîn vê tirşînê di nava hefteyekê bixwin. Ev ne terîfeya standard e. Hûn dikarin hin bihabêhnan tevlî bikin an lê kêm-zêde bikin.
Elî Hesen Ebdulmecîd
Jiyan
Elî Hesen Ebdelmecîd et-Tikrîtî Ew pismamê Sedam bû û yek ji xwînvexwarên Komkujiya Helebceyê bû û wek Eliyê Kîmyawî tê naskirin. Ew di tebaxê 2003an de ji hêla artêşa Amerîka ve hat desteserkirin.
Ew dîsa yek ji berpirsiyarên qir kirina Şîyanê, ya serîhildana li Besra. ji pê Şerê Kendavê yê duyem re bû.
Osama Hilalî
Jînengarî
Hîlalî beriya şerê navxweyî yê Sûriyeyê di navbera xwişka xwe û mêrê wê de alozî derketibû. Di dema bûyerê de Hîlalî bi kêrê kekê xwe kuşt û îdia kir ku ji bo xweparastinê hatiye kirin. Di hevpeyvînekê de bi KurdWatch re di Adar 2013 de, Hilalî îdia kir ku piştî ku şer bi dawî bibe, ewê xwe ji bo kuştinê radestî dadgeheke sivîl û "bêalî" bike.
Bad Waldsee
Bad Waldsee, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Baden-Württembergê ye.
Şul-pa-e
Şulk-pa-e, xwûdayekî dema sumeri yan a. Bi Nînhursag re bûya. Şul-pa-e, weke yê ku gerwêrka jupîter jî bi wê nimînêrkirin û bi keseyetî bi wî re tê ser ziman. Di tefsîra wî de, weke xwûdayê bereketê tê ser ziman.
Limoise
Limoise, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Gyumrî
Gyumrî bajarekî Ermenistanê ye û navenda parêzgehê Şîrak e. Navên kevin bajêr heta 1992 — Kumeyrî, heta 1990 — Lenînakan, heta 1924 — Alêksandropol, heta 1840 — Kumeyrî.
Alan Dilpak (kirmanckî)
Alan Dilpak mintiqa Gurgimî ra, dewêda şarîstanê Elebîstanî ra yo. Keyeyê (çêyê) ey keyeyêde kurd û elewî yo. O domanê 6îne yo. Keye de domano pêyên o û `lew layek o.` Goreyê piyê ey, demo ke o ame dînya, înan, o sey domanêde yew serre do qeyd kerdene. Goreyê vatena dayika ey kî; demo ke Alan Dilpak amo dînya, daran çîçegî kerdîbî ra û apê ey Alî eskerîye ra amebî. Na sebeb ra kî Alan Dilpak nêzaneno ke key dayîka xo ra bîyo. O vano amrê ey, dormeyê 50 serre der o.