cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Burxanîzm
Burxanîzm (bi altayî: Ак јаҥ "Ak Yang"), oleke Altayî ye ku di serhildana tirkan a li dijî emperyalîzma rûsî ya di navbera 1904 û 1930 de derketiye holê. Ew wek hevbendiya Tengrîzm û bûdîzm û gelek olên kevnar ên tirkan hatiye çêkirin.
Rio de Janeiro (stan)
Dîrok
Deryavanê îtalyayî Amerigo Vespucci ko wekî parek ji gerhanên portûgaliyan kar dikir, kesê herî pêşîn ji ewropayiyan bû ko li sala 1503ê gehişt wan deverên ko niha parek ji stana Rio de Janeiroyê ne. Kaşifên ewropayî bi şaşî hizirîn ko kendava Guanabara Bay parek ji rûbarekî ye, lewma navê wê kendavê kir Rio de Janeiro anko Rûbarê Janweriyê (rûbarê meha ko ew gehiştiye wêderê).
Hesen derzî
Hesen Derzî (z. 1957 li Bokan) helbestvanek û stranbêjekê Kurdê Rojhilatê kurdistanê ye.
Knittlingen
Knittlingen bajarokekî navçeya Enzê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Zanîngeha Herranê
Dîrok
Di sala 2007an de, vîzyoneke nû ji bo berfirehkirina bernameyên perwerdehiyê di sala 2007an de hate bicîh kirin, li dûv wê Fakûlteya Perwerdehiyê û Fakûlteya Hunerên Bedew ligel Koleja Tûrîzmê û Rêvebiriya Otêlê hatin damezrandin.
Ludwig I yê Anhalt-Köthenê
Ludwig I yê Anhalt-Köthenê  ji Xanedana Askanyayê bû mîrê serdestê Anhalt-Köthen û damezrînerê  Civaka berdar bû ku yekemîn civaka zimanê almanî jî bû.
Jiyan
Mîr Ludwig I ne tenê endamekî damezrandina Civaka berdar bû, lê di heman demê de serokê wê yê yekem bû, ku Köthen di sala 1617an de bû navenda civakê.
Zhenjiang
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2010an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 3.113.384 kesî
Ordîxanê Celîl
Ordîxanê Celîl yekemîn spîkerê Radyoya Kurdî ye û 3 salan vî karî dike. Demek, bi birayê xwe Celîlê Celîl û xuşka xwe Cemîle Celîl re li Gurcistan û Ermenistanê, li herêmên ku kurd lê dijîn digerin û li ser zargotin û edebiyata gelêrî ya kurd lêkolînan dikin û berheman berhev dikin.
Zanîngeha Dewletî ya Feira de Santana
Di sala 1976an de hat damezirandin.
Éourres
Éourres, komuneke li departmena Hautes-Alpes a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Pel
Pel, belg, pelçim di giyayan de organê karê behnê, fotosentez, transpirasyon (xwêdandan)ê bi cîh dihêne. Di gewd û şaxên kêlekî de buharê şên dihê û mezinbûna wê piştî demekê disekine. Payîzê rengê zer dibe û ber çile ve jî diweşe.
Avarîs
Avarîs, gundekî girêdayê navçeya Miks a Wanê ye.
Komkujiya Helebceyê 1988
Dema 1'ê
Kurd, di vê demê de di welatê de di nav xwe bi pir pirgirêkan jîn dibûn. Hingî Kurdistan dibin destê ne hêzeke de di bin destê pir hêzan de bû. Haya sedsala 20an, destpêka wê, Kurdistan di bindest Osmaniyan de bû. Lê di destpêka sedsala 20an de, ew ji hin bi hin ji aliyê hêze ve bidest helandinê dike.
Dema 2'yan
Piştî ku ev hata serê ermaniyan piştre li kurdan vegerahndin bû. Komara tirk di sala 1023an de hata ava kirin. Di serî de weke ku wan di Konfaransa Lozanê de ji anîbû ser ziman, wê bûbana komara kurd û tirk. Lê piştî paxt hata mohrkirin êdî ev gotinên ku gotibûn, hemû ji hatina ji bîr kirin.PIştî serpêatiya ermenî û kurdan, kurdên ku sax mabûn ji serî hildan û raparîn kirin. serhildana Şêd Riza û ya Şêx Saîd yên herî ku deng vedan bûn.Lê ew ji bi alikariya hêzên firansî yên ku li ser herême sûrî û wê qatê kurdistanê serdest bûn tekbirin.Piştî wan têkçûnan rewşeke nû ji bo kurdan dest pê kir.
Dema 3'yan
Wê hiştinê, hişt ku ew rewşa li ser serê kurdan ji berdewam bike. Hişt ku kurd ji ew rewşe bi wan re heyî ya serî hildan û perçiqandin berdewam bike. PIştre li Îranê de ji Amerika bi hewldanakê rejîma Musaddaq da ardê û Ayatullah Humeynî Anî ser rêveberiyê. Lê wir, hababên wê lev derneketin. Îran, piştî ku rêveberiya wê guharî êdî weke wê ne kir.
Roja Helebce û ku du bi azmana ket
Di wê reojê de rojê bi xweşî dest pê kir. Herkesek diçû kar û barê xwe. Herkesek bi kar û barê xwe ve diçû. Lê roj ku hinekî dî têve çû, êdî ji hewa weke Teyrên kalaşan ji azmana firfirok hin bi hin hatin û weke ku hevirdore ji haşarata derman kin, bidest berdana gazê ku rengê sipî lê ku hinekî mirov nêzîk dibû weke ku hinekî tarîbûn di xwe de diveşart bi ser mirovan de berdan.
Saziyên navnetewî
Saziyên netewêyên yekbûyî û BM ji, ji xwe komkuji ne hildana rojeve xwe ji. Kurdên dervî welatên xwe jîn bûn. pir xwepêşandin kirin. Gelek dosya amedekirin û dana saziyên navnetewiyê yan. Bi vê hinek peyam hatina dan. Ji wê pêve ti ti tiştek ne bû.
Mirgewer (gundistan)
Şadrewan Mistefa Barzanî li ser rêya xwe bo Yekitiya Soviyetê li Mirgewerê jî mabû. Ev şikefta ku ev têde mabûn bi navê vî hatiye binav kirin.tiştê balkêş ew e ku di berhema Ehmedê Xanî, Mem û Zîn de koka Beko ewan ku yekî nebaş bû ji Mergewerê ye!!
La Livinière
La Livinière, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Vate (kovar)
Destpêke de Osman Aytar, Yildiray Beyazgul, Çeko, Munzur Çem, Hûmanê Çiyan, Memo Darrêz, Nîhat Elî, Lerzan Jandîl, Huseyîn Kulu, Seyîdxan Kurij, Robîn Rewşen, Kamer Soylemez, Kazim Temurlenk, Harun Turgut, Şukrî Urgun mîyanê Grûba Xebate ya Vateyî de şuxulîyayêne. La dima ra çend merdimî sebebanê cîya-cîyayan ra Grûbe ra abirîyayê. Badê pey, zaf kes û nuştoxê neweyî daxilê Grûbe biyê. Nika Tirkiya de Deniz Gündüz berpirsîyarê kovare yo.
Hesp
Terminolojî
Ji hespên mê re mehîn tê gotin. Yên ciwan jî canî an canîk in. Ji yên berî siwarbûnê re li hin deveran hesptor tê gotin. Cureyekî hespên yê pir mezin heye pê ra dibêjin qedene. Bi hespên çê ra dibêjin kihêl.
Kraiburg
Kraiburg şaredariyeke navçeya (Landkreis) Mühldorf li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Korkisor
Korkisor, gundekî bi ser navenda navçeya Baybûrdê ya parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.
Le Clapier
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Konstantin Simonov
Konstantin Mikhailovich Simonov (1915 - Mirin 28 Tebax 1979),Helbestvan û romanvîsekî rûs yê Sovyetê ye.
Di Şerê II. ya Cihanê de li ser navê rojnameya "Stêrka Sor" bi navê rojnemavanê şer xebitiye.Di sala 1974an de Xelata wêjeyê ya Lenînê wergirtiye.
Xurremabad (navçe)
Şaristana Xurremabad yek ji navçeyên parêzgeha Luristanê ye li Rojhilatê Kurdistanê, bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Xurremabad e. Vî şaristanî berê şeş herêm hebûn ku du ji wan niha bi Şaristana Dure ve girêdayî ne. Niha Xurremabad xwedî çar qezayan e. Xelkê Xurremabad bi luriya mîncanî û bi lekî qise dikin.
Elomîlo
Elomîlo gundekî bi ser navçeya Qerekoseyê ve ye.
Mohamed al-Halbousi
Mohamed al-Halbousi, Mihemed Rîkan Hedîd Elhelbûsî (bi erebî: محمد ريكان حديد الحلبوسي, Muhammad Rikan Hadid al-Halbusi, rojbûn 1982 li parêzgeha Enbarê ), siyasetmedarekî iraqî ye û ji 15ê îlona 2018ê pê de serokê Meclîsa Nûnerên Iraqê ye.
Wadî Sarû
Wadî Sarû, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.
1648
Jidayikbûn
(Kesên ku di vê salê de ji dayîk bû ne.)
Makûkendî
Makûkendî gundekî ser bi nahiya Enzel ,bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Idelberg
Idelberg şaredariyeke navçeya (Landkreis) Altenkirchenê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Karêberg
Karêberg, navê xwarineke ji pêjgeha kurd e. Navê xwe ji riwekê karêberg digire. Li bajarê Agirîyê tê xwarin.
Seeheim-Jugenheim
Seeheim-Jugenheim şaredariyeke navçeya (Landkreis) Darmstadt-Dieburg li Hessen, Almanyayê ye.
Maitenbeth
Maitenbeth şaredariyeke navçeya (Landkreis) Mühldorf li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Wadî Werdê
Wadî Werdê, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.
İlhan Berk
Ji Helbesta Berk
weke qalkirina hinek kesran
me dem xist nav parantêzê û em jiyan
(li perava daxwazê ya şolî)
Wanê
Şkeftên gundê Wanê: Bûk û Zava
Skeftên gundê Wanê li herêmê gelek nas in. Yek ji wan jî şkefta Bûk û Zava ye. Bûk û Zava şkefteke pirqatî û bilind e. Kî dizane, cend hezar salan berî vê li hindurê zinarekî de hatiye avakirin û li ber behra Feratê, li hemberî gundê Wanê (li Xelfêtî) disekine.
Tirbên dîrokî
Di gelek gundên Xelfêtiyê tirbên dîrokî têne dîtin. Ewan, bi gelemperî di tehtan de hatine cêkirin û lewmane bi hêsanî têne dîtin. Ev tirb ji boy kevnbûna ew gundan bernîşanên xort in. Heman heman li nêzî hemî gundan, li cihên ku erd bi tehtên duz pêk tê ew tirb têne dîtin, lê mixabin gelek tirb bêxwedî mane î lewmane zerarên mezin dîtine.
Tilêjb
Tilêjb gundekî Kobaniyê ye, 9 km dûrî bajarê Kobaniyê û bi bajarokê Şêranê ve girêdayî ye.
Ferhenga Erdnigariyê
Bêjeyên ferhengê li gor elfabê ne hatine listkirin. Lê li gor beşên erdnigariyê hatine listkirin. Listeya bêjeyan ewê di dawiya ferhengê de cih bistîne da ku xwendevan kanibe bi hêsanî jê îstifade bike, lê hîn ne amade ye.
Kurmanc
Kurmanc, kirmanc, kurdmanc, ew kes in yên ku bi zaravaya serekî ya kurdî anku kurmancî diaxivin.
Etîmolojî
Peyva kurmanc di dîrokê de bo hemî kurdan hatiye bikaranîn. Lê niha êdî herî zêde tenê bo axiftvanên kurdiya bakur tê bikaranîn.
Fère-en-Tardenois
Fère-en-Tardenois, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Helge Ingstad
Jiyana wî
Helge Ingstad li Trøndelag (Trondelag) ji dayik bû û li Bergen mezin bû. Wî di 1920an de dad xwend û çend sal wekî parêzer li Levanger xebitî berî ku biryar bide ku jiyana xwe biguheze û çar salan wekî xefikvanek biçe Kanadayê. Li rojhilatê Gola Xulamê Mezin, navê Ingstad Creek li wî hate kirin. Pirtûka wî Pelsjegerliv (Jiyana min a li çolê), ku di 1931 de hate weşandin, vê demê vedibêje û dibe bestseller.
Coteyar li nêzê Oslo bicîh kirin û vê xanî wekî bingehek bikar anîn, her çend wan gelek caran seferberî kirin, nemaze li Amerîkaya Bakur. Di 1961an de, herduyan bermahiyên wargehên Vîkîng ên L'Anse aux Meadows, ku di salên paşîn de di bin rêberiya Anne-Stine Ingstad de hatibûn kolandin, vedîtin.
Serdanan
Ingstad, bi taybetî di salên 1930-1950-an de seferberiyên cûda kir:
Edip Cansever
Helbesta wî ya yekem di 1'ê Adara 1944an de di kovara Îstanbûl de hate weşandin.Di sala 1947an de helbestên xwe yên ku di kovaran de weşandi bû di pirtûka "İkindi Üstü" de berhev kir û weşand.Vêya pirtûka wî a yekem bû.Di sala 1951ê de  tevlî hevalên xwe li bin navê "Nokta" kovarek derxistin lê tenê heşt hejmar weşandin.
Ekrem Dumanlı
Jiyan
Salekê di zîndanê de dimîne, başê tê serbestberdan. Sala 1987ê di zanîngeha Stembolê de perwerdeya ziman û wêjeya tirkî dibîne. Sala 1993 di Zamanê de dest bi xebatê dike. Sala 1997ê wekî gelek burokrat, rojnamevan, ronakbîrên tirkan, diçe DYAyê, li Bostonê di Emerson Collegeê de perwerdeya bilind dibîne. Ji sala 2001ê ve edîtorê Zamanê ye.
1740
Mirin
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
Comprégnac
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Derûnnasiya komî
Psîkologiya komî ji ber pêwîstiyên mirovahiyê derketiye. Şer, întegrasyon, cûdatiya di navbera komên civakê, nîjadperestî, xizanî, nakokiyên di navbera çandan de, pirsgirêkên jin û ciwanan, alkol, pirsgirêkên li kargehê hwd. Bi giranî li DYA xebatên psîkologiya komî hatine kirin. Lewra behaviorîzm (tevgernasî) wekî dibistaneke psîkologiyê li DYA pêşketiye.
Radio Fırat Fm
www.firatfm.com
Aleksandr Nikolayevich Skryabin
Aleksandr Nikolayevich Skryabin (rûsî Александр Николаевич Скрябин) jdb. 25ê kanûna pêşîn 1871 jul. / 6 ê kanûna paşîn 1872 greg. li Moskowê m. 14ê nîsanê jul. / 27 nîsanê 1915 greg. piyanîst û kompozîtorê rûsî bû.
Lunel, Hérault
Lunel, Hérault, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Barbaraya Nîkomêdî
Barbaraya Nîkomêdî, Sent Barbara, Sentbarbara (Nîkomêdiya (îro Îzmît), sedsala 300), şehîd û keseke pîroz a mesîhiyan e. Welatiyên xiristiyan (ên suryanî) yên rojavayê Kurdistanê, her sal di destpêka meha kanûna pêşîn de cejna Sentbarbara bi şahiyekê pîroz dikin.
Ebdîwan
Ebdîwan gundekî ku bi ser navçeya Miksa Wanê ve ye.
Oerlinghausen
Oerlinghausen, bajarekî navçeya (Landkreis) Lippeê li herêma Nordrhein-Westfalen a Almanyayê ye.
Iron Dome
Iron Dome (bi kurdî Qubeya Hesinî, ), pergaleke mobîl a parastina esmanî ku parçeyek ji sîwana parastina esmanî ya Îsraêlê pirtebeqe ye.
Hebûna vê pergalê bo Îsraêlê gelek girîng e. Lewra Îsraêl dewletek dirêj û teng e. Dirêjiya wê 470 km, cihê herî fire yê Îsraêlê jî 135 km ye. Herwiha derdora Îsraêlê jî bi dijminan tije ye ku bajarên wê di menzîla moşek û avêtinên topa de ye. Navbera xaze -tel avîv 71 km, xaze- quds ê jî 76 km ye ku ev dûrahî gelek hindik in bo parastina Îsraêlê. Ji ber van hemû sedeman pêwîstiya îsraêlê bi pergalek weke iron dome (quba-qaba hesin) heye.
Taybetmendiyên pergalê
Moşekên tamîr yên di iron dome tên xebitandin maxsîmûm, xwudî 2,2
Byglandsfjorden
Byglandsfjorden, goleke di nava sinorê parêzgeha Aust-Agdera Norwêcê de ye. Dirêjahiya perava golê 87,57 km ye û ji asta deryayê 203 mêtre bilind e.
Alotrop
Alotrop heman atomên ku cînsîn, taybetmendiyê wan yên kîmyawî û krîstalîzasyona wan a di rêzgirtina fezayêde ji hev cuda bin, ji wan re tê gotin.
Nuşînşar
Nuşînşar bajarek e di navçeya Nazê girêdayî bi bajarê Ûrmiyê di parêzgeha Azerbaycana Rojava ya Îranê ye. Şêniyên Nuşînşarê kurdên kurmanc û azerî ne û rêjeya wan teqrîben bi qasî hev e.
Winnipeg
Winnipeg, bajarekî herêma Manitobaya Kanadayê yê.
Şerê Edessa
Şerê Edessa di sala 260an de di navbera artêşên împeratoriya Romê ya di bin fermandariya împerator Valerian û hêzên sasanî yên di bin serokatiya şahanşah (keyê keyan) Şepûr I de pêk hat. Artêşa Romayê têk çû û bi tevahî ji aliyê hêzên Îranê ve hat girtin; cara yekem împeratorekî Romê dîl hat girtin. Romayî hatin pelçiqandin û farisan tenê windahiyên piçûk dan. Bi vî rengî, şer bi gelemperî wekî yek ji xirabtirîn karesatên di dîroka leşkerî de tê dîtin.
Neqşê Rustem
Neqşê Rustam nekropola xanedana Hexamenişî ya 550 B.Z. – 330 B.Z. ye û ji çar gorên mezin pêk tê, yên ku li ber zinaran hatine birîn. Gor bi giranî xwediyê xemilandinên mîmarî ne û rûbera li ser deriyan panelên mezin vedihewînin. Her yek di naverokê de pir dişibihe hev û tê de fîgurên padîşah ku ji hêla xwedawendan ve hatî veberhênan têne dîtin. Li jorî wan herêmek bi rêzên fîgurên piçûktir ên leşker û rayedaran hene, ên ku hurmetê li wan digirin. Deriyê her gorê li navendê ye û ber bi odeyek piçûk ve vedibe, ku tê de padîşah di sarkofagê de razayî ye.
Li binê gorên Axamenîsan, li nêzî asta erdê, rolyefên zinarî bi fîgurên mezin ên padîşahên Sasanî hene, hin bi xwedawendan re hevdîtin dikin, hinên din jî di şer de ne. Ya herî navdar nîşan dide ku padîşahê Sasanî Şepûr I li ser hespê nîşan dide, ku Împaratorê Romê Valerian li hember wî serî ditewîne, û Filîposê Ereb (împaratorekî berê yê ku baca Şepûr dida) hespê Şepûr girtiye: Împeratorê mirî Gordian III jî, yê ku di şer de hatiye kuştin, di bin hespê de dirêjkirî ye. Rolyef Şerê Edessa yê di 260 P.Z. de bi bîr tîne, dema ku Valerian bû yekane împaratorê Romê ku wekî dîlekî şer hate girtin, û ji bo Romayiyan rûreşiyeke mayînde hatiye amadekirin. Çêkirina van rolyefan bi zelalî niyeta Sasaniyan nîşan dide ku xwe bi rûmetên Împeratoriya Axemenî ya berê ve girêbidin.
Rojda Sekersöz
Kurtejiyan
Sekersöz sînemayê wekî amûrek bilindkirina pirsgirêkên siyasî û civakî dihesibîne û di wê baweriyê de ye ku fîlmên baş divê bipirsin lê ji temaşevanan re nebêjin ku çi bawer bikin û çi bifikirin: "Ideal ew e ku meriv bikaribe kêfê bike û mirovan bide fikirandin."
Ålenda
Dîroka nûjen û xweserî
Di 1832'an de Rûsya giravan dest pê kir ku kelehê bike, lê asêgehê mezin ya Bomarsund ne bi dawî bû. Di Şerê Qirîmê de li operasyona di heremê Baltîka de dijî Rûsya, hevbendîya hezên yan Fransa û Keyaniya Yekbûyî giravan dîl girt û asêgehê hilweşand. Peymana Parîs (1856) hemû behra giravan Ålenda bêleşkerkir.
Wurmberg
Wurmberg şaredariyeke navçeya Enzê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Sîpqas
Sîpqas gundekî ku bi ser navçeya Miksa Wanê ve ye.
Qeretîkanlû
Qeretîkanlû, gundekî ser bi navenda bajarê Xoda Aferîn li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Artêşa Rizgariya Neteweyî ya Zapatîst
Navê xwe ji serokê Şoreşa Meksîkê (1910-1920) Emiliano Zapata hil dide. Xwe bi avayê xwedî mîrata Emiliano Zapata dibinin. Ew xwe li dijî emperyalîst didine naskirin.
Miradeliya Jêrîn
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 163 kes (40 malbat) bûn.
Laş
Avabûna Laşê Mirov
Nîşana jînê û karaktera wê ya diyar pevguhertina keresteyî (materyalî) ye, ew jî pevguhastina materyal û enerjiyê (tehnê, taqatê) ye. Hemû bizavên jînê enerjiyê xerc dikin. Laşê mirov enerjiyê (xwarinê) ji derve distêne. Mirov xwarinê dixwe: pêşî bi dinanan hûr dike û piştre di ûr û roviyan de diherisîne. Xaneyên laş jî wê dihêrivênin, dişewitênin. Ev şewtandin enerjiyê dide laş. Bi enerjiyê organên laş avadibin, yên kevin nû dibin, xwîna ko laş winda bike nû dibe. Laş enerjiyê ji xwe re dike ardû, imbar dike, dike çewrî. Yek ji giringtirên materyalên, ko laş ji derve distêne oksîcên (oxygenium, O2) e. Oksîcên ji bê bi bêhnkişandinê tê pişikan. Ne her materyalê, ko laş distêne dibe enerjî û dikeve nav avakirna organên nû yên laş de. Pareke mezin jê tê avêtinî derveyî lêş, wek: xwêdan, destava piçûk, destava mezin û bêhnberdana karbona dîoksîdê (carbondeoxygenium, CO2). Neberdewamkirina pevguhastina materyal û enerjiyê dike mirina laşê mirov.
Şaneya maskûlke
Maskûlke şane kelexê ko xwedî karaktera girtin û berdanê ye, kişandin sistkirinê ye. Sê texlîtxên maskulkan hene, ew jî bi erkên xwe ji hev cêne:
Şaneya demar
Hemû endam(organan) û tevayiya laşê mirovî aloz ji her çar texlîtên şaneyan bi hev re çêdibe. Karûbarê endaman jî pir aloz e. Pir endam bi hev re kar dikin û koendam(koma endeman) çêdikin. Koma hemû sîstemên organî bi hev re organizmê mirov, yan jî laşê mirovî çêdikin, yê ko tevlî aloziya xweyî herî mezin, dîse yekîtiyeke necêkirî bi dinya dora xwe re çêdike. Koma hemû parçeyên laşê mirov û bertekiya (reaksyon) wan, ya zû bi guhertina dinya hawîrdorî xwe ve, bi du sîstêman tê ajotin. Sîstêma pêşî kevnare ye û ew hêdî hêdî kardike. Ew jî bi taybetî bi afirandina hin hormonan pêktê. Sîstêma din nûtir e û zû kardike. Ew jî bi mejî, ra û hesteyan (hesteyê dîtinê, bihîstinê, hingavtinê, behnkirinê û çeştinê) pêktê.
Mehren
Mehren şaredariyeke navçeya (Landkreis) Altenkirchenê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Caillou
Caillou (bixwîne: Kayû) navê rêzefîlmekî kartonî ye. Ango rêzefîlmekî ku bingeha wê pirtûkên ji hêla nivîskarê Christine L'Heureux û xêzkar Hélène Desputeaux ve ye.. Ji aliyê TVa kanadayî Télétoonê ve hilberîna wê tê kirin. Rêzefîlm bi kurdî jî hatiye dûblakirin. Caillou him navê rêzefîlmê ye, him jî navê lehengê sereke yê fîlmê ye. Zimanê orjînal ê fîlmê fransî ye, li Kanadayê tê amadekirin. Niha li gelek welatan bi gelek zimanan tê pêşkêşkirin. Caillou di zimanê fransî de tê wateya xîz, xîç, berhûrikê. Serê Caillou rût e, şibandin ji vir jî tê.
Sadiqoyê Qirimqeyayê
Nivîskar Ahmed Aras dema ku kilamên Evdalê Zeynikê berhev dike û dinivîsîne, gelekî ji wî sûd werdigire. ,
Lîçan
Lîçan, gundekî girêdayê navçeya Miks a Wanê ye.
Rekeş Şehbaz
Rekeş Şehbaz derhênerekî kurd e.
Marseillan, Hérault
Marseillan, Hérault, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Miradkendî
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 53 kes (22 malbat) bûn.
Perwerde
Têgîna perwerdehiyê ya nûjen, dînamîk û tevdeyî ji bo pêvajoya pêşkeftina jiyanî ya mirovan berbi kesayetiya ku ew dikarin bibin, lê hêj nebûne radiweste. Lêbelê, sînorên vê pêvajoyê hene: ji hêla hewcedariyên kesane ve - di warê aqil, motîvasyon, şiyana konsantrekirinê de, jêhatîyên bingehîn - û her weha ji hêla şert û mercên demkî, mekan û civakî ve - astengiyên pratîkî, hebûna materyalên hînkirinê û mamosteyan. Lêbelê, pêvajoyek perwerdehiyê ne bi saziyên perwerdehiyê ve girêdayî ye, lê di heman demê de dikare bixwe jî were fêr kirin.
Les Costes-Gozon
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Nanîs
Nanîs, gundekî girêdayê navçeya Miks a Wanê ye.
Kanî Çoleke
Kanî Çoleke gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Bane ye.
Marsillargues
Marsillargues, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Black Panther
Hilberîn
Wesley Snipes plan dikir ku di sala 1992 de fîlmek Black Panther çêbike, lê proje bi ser neket. Di îlona 2005an de, Marvel Studios fîlmek Black Panther wekî yek ji deh fîlmên ku li ser karakterên Marvel hatine damezrandin destnîşan kir ku ji hêla Paramount Pictures ve hatiye belavkirin. Mark Bailey ji bo nivîsandina senaryoyekê di kanûna paşîn 2011 de hate kar kirin. Black Panther di çiriya pêşîn a 2014an de bi fermî hate ragihandin, û Boseman yekem xuyabûna xwe wekî karakter di Captain America: Civil War (2016) de kir. Cole û Coogler wê hingê, bi lîstina zêde di gulanê de, tevlî bûn. Black Panther yekem fîlma Marvel Studios e ku bi derhênerek reş û bi giranî kastek reş e. Wênekêşiya sereke ji kanûna paşîn heta nîsana 2017an li EUE/Screen Gems Studios li herêma metropolê ya Atlanta, û li Busan, Koreya Başûr pêk hat.
Ostfildern
Ostfildern bajarokekî navçeya Esslingenê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Tirşe
Tirşe anAsîd (tê wateya "tirş" (acidus) bi latînî), madeyên ku dema di avê da çareser dibe îyonên hidrojenê bide dorhêlê jê re tê gotin asîd.
Paolo Taviani
Paolo Taviani derhênerekî îtalî e.
Owen, Almanya
Owen bajarokekî navçeya Esslingenê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Dilazad Art
Jiyana wî
Nivîs û helbestên Dilazad di kovarên Nûbihar, Çirûsk, Nûpelda, Pengav, Heftreng, Utopya, Artos, Tigrîs, Nûdem (Qamişlo), Ufuk Penceresi, Ortak Zemin, Dava, Bûyer (Qamişlo), Gizli Azizler û Rengîn de hatine weşandin. Wekî dî lêkolînên nivîskar di gelek malperên înternetê te hatine weşandin. Di bin siya Zanîngeh Akademi de xebatên dokumenterî, klîp û fîlman amade dike. Berpirsyarê Giştî ê Zanîngeh Akademî ye.
Wekî dî di saziyên sivîl yên civakî de aktîv dixebitê.
1849
Mirin
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
Merenglûya Piçûk
Merenglûya Piçûk gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Devon
Di 1549 de li dijî hikûmeta protestanî serhildanek katolîk hebû. Di dema de, Exeter bajarekî şahînşahî bû lê Plymouth bajarekî  bû. Devon piştgirî dide serhildana (kurê Charles II). Monmouth di 1685 de, bi gemiyê hat, li wir wî dest bi serhildana xwe kir. Devon di heman demê de piştgirî dide serhildana serfiraz ya "". William III ji keştîyê derkevin bejahiyê li Brixham di Mijdara 1688-an de.
Erbeîn
Erbeîn (bi wateya "çil") roja bîstem ya meha safer bi dûçûna teqwîma hicrî ye. Çil roj piştî roja Aşûrayê ye ku şehadeta Husên bin Elî tê bibîranîn. Di mezheba şîe xwedî nirxeke mezin e.
Şerê birakujî
Piştî salên 1980yan
Li salên 1980yan bi taybetî li Başûrê Kurdistanê qeyran hebû. Gelek partî û rêxistinên kurdî li başûrê Kurdistanê ji bo parçek axê destbixin şer dikirin û xwe li cihê xwe asê dikirin. Her wisa li salên 1980yan PKK ku binyad ve partiyeke Bakurê Kurdistanê bû û PDKÎ, Komala ku ji Rojhilatê Kurdistanê bûn li Başûrê Kurdistanê binecih bûn. Bi vî halî li her derê Başûrê Kurdistanê di bin kontrola partîyên kurd de bûn.
Dipperz
Dipperz şaredariyeke navçeya (Landkreis) Fulda li Hessen, Almanyayê ye.
Hejmarên cot û kit
Dîrok û çand
Li Rûsya û welatên SNG kulîlkên bi hejmara cot tînin ser miriyan an goristanê. Lê dema ku di baqekî de kulîlk zehf bin (bi giştî dema ku bêtirî 11'an be), cotbûn an kitbûna hejmara wan êdî ne girîng e.
Ozkan Mert
Helbestek ji Ozkan Mert
Pirtûkên pîroz,pêxember
Fîlozof ditirsin ji helbestê
Rahîbeyên keçîn
Lê helbest guhnade
Ganzhou
Ganzhou, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Jiangxiyê de cih digire.
Kî ne em?
Peyvên Kî ne em?
Gelê Kurdistan
Şoreş û volqan
Parast min ev rojhilat
Bav û kalên me
Şêxhosêynlû
Şêxhosêynlû, gundekî ser bi navenda bajarê Xoda Aferîn li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Kî ne em?
Peyvên Kî ne em?
Axa Mîdiya
Li jêr û li jor
Kurdistana me
Li vî erdî tovên jiyanê hatiye çandin
Brûskê tavê tavan hiltîne
Her wekên Kawa li ser xwe pêk tîne
Famîleya genim û kurtîjan
Famîleya genim û kurtîjan, famîleya genim, famîleya biqurfan (Poaceae = Gramineae) navê famîleyeke riwekan e ku li seranser erdê, di tevahiya rewşên avhewayê de endamên vê famîleyê kêm-zêde digihên. Di desteya genimiyan (genimkî) Poales de cih digire.
Kî ne em?
Peyvên Kî ne em?
Kurê Sêrgoh û Ferhad û Deysem.
Mezreya Ûcûlar
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 24 kes (5 malbat) bûn.
Pêncwîn (navçe)
Pêncwîn, yek ji navçeyên parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê, Herêma Kurdistanê) ye. Pêncwîn ji nahiyên Pêncwîn, Germik û Nalbarêz pêk tê.
Hovatn
Hovatn, goleke di nava sinorê parêzgeha Aust-Agdera Norwêcê de ye. Dirêjahiya perava golê 18,31 km ye û 691 mêtre ji asta deryayê bilind e.
Vladîmîr Mayakovskî
Di helbestê de pêşengekî herka futurîzmê ye. Di sala 1930î de bi debançê xwe kuştiye. Helbestên wî yên li ser delala wî Lîlî Brîk gelek navdar in.
Leystokên wî
Moskow Dişewitî
Zaman
Zaman, di 8ê Kanûna 2015an de dest bi weşana zimanê Kurdî jî kir. Malpera zamankurdi.com bi naverokeke dewlemend weşana xwe didomîne.
Mezreya Nasirava
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 217 kes (41 malbat) bûn.
Altbach
Altbach şaredariyeke navçeya Esslingenê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Bêaramiyên hestî yên zarokatiyê
Gotina talî
Meriv divê qet jibîr neke ku têkilî û danûstendina çewt bingeha pirsgirêka hîn kurtir û sortir dike,, bi taybetî tevgerê dêûbav pirr girînge û divê peyvê dê û bav hevdû bigre û gotin û tevgerê wan ne durî hevdu be.
Di bingeha zikreşîyê de fikrên û ramanê ku nehatîye famh kirin û nehatîye derman kirin heye, divê armanca me ku em wan hêstên û ramanê birîndar bûnin derman bikin, ne ku em zikreşîya wan derxin pêş û eşkere bikin.
Gao'an
Gao'an, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Jiangxiyê de cih digire.
Kilefjorden
Kilefjorden, goleke di nava sinorê parêzgeha Aust-Agdera Norwêcê de ye.
Partiya Maf û Azadiyan
HAK-PAR niha li gelik cihan civînan lidar dixe ta ku xala li ser daxwazkirina federasyonê ji bo çareserkirina pirsgirêka kurdî li Bakurê Kurdistanê têxe destûra (programa) xwe.
Kirklareli
Demografîk
Ji sala 1965an, qalindbûna Kirklareliyê ji asta neteweyî zêdetir bû. Serdema vê yekê jî koçberiya ku parêzgehê ji welatên Balkan bi rêya pevguhertin û koçberiyê wergirtiye. Di navbera salan 1940-1945. Ji ber Şerê Cîhanî yê Duyem nifûsa Kirklareliyê kêm bû û di navbera salên 1950-1955an de bi malbatên koçber ên ji derve hatin dîsa nifûsa wê zêde bû. Rêjeya nifûsa ku heta sala 1960an zêde bû, piştî sala 1965an bi destpêkirina koça derveyî parêzgehê ji îsal ve dest bin kêmbûnê kir. Li gorî daneyên sala 2019an hejmara nifûsa Kirklareliyê 361 hezar û 836, nifûsa Kirklareliyê jî 103 hezar û 42 kes e.
Moxê hestî
Moxê hestî an jî mejiyê hestî ( an ) şaneyeke nerm e û dişibe jelatînê. Ev şane xaneyên xwînê û xaneyên lîmfê dirist dike, loma têkiliya wî bi sîstema lîmfê û sîstema gera xwînê ve heye. Hestiyên pahn ên wekî hestiyên kilox (hestiyên serê mirov), hestiyên hevzê (pelvîs) û hestiyê perasûbend (hestiyê singê), moxê hestî li xwe digirin. Her wiha hestiyên birrbirre û hestiyên dirêj ên wekî hestiyên ran (femur), hestiyên perasû û hestiyên bazû (humerus) jî moxê hestî li xwe digirin. % 4ê giraniya laşê mirov ji moxê hestî pêk tê.
Tolhildan (kom)
Endamên komê
Zimanbaz û Afo bi rêya înternetê li hev rast hatin û piştrev Ramin tevli komê bû. Afo û Ramin wek Zimanbaz solîstên komê ne. DJ Mo Mat beatên (muzîk ên bingehîn ên) Rap ê çêdike. Her endam bi taybetiyên xwe yên balkêş rengeke cûda dide komê.
Navê komê
Afo pêşniyar kiribû ku bila navê komê bibe Tolhildan. Ev nav xweş li muzîk û tarza wan tê: Li hemberî Rap ê klasîk kom giraniyê dide Hip-hopa/Rapa Underground ("Hip-hopa Binxet"). Ev beş bi israr xwe ji Hip-hopa klasîk vediqetîne û wek rûyê reş û tarî yê muzîka rapê tê nasîn.“
Eiterfeld
Eiterfeld şaredariyeke navçeya (Landkreis) Fulda li Hessen, Almanyayê ye.
Zimanên tîbetî
Zimanên tîbetî zimanên nefermî yên herêma Tîbeta Çînê ne, zimanine ji malbeta zimanên tîbetî û burmanî ne.
Sabûn
Ev sabûn bi navê sabûna kesk tê navdan u şixulê malan u îndustrîyêde tê bikaranîn. Rûnên ku di hilberînêde tê bikaranîn, rûnên ron, ketan, Kinf, qurnefêl u rûnê masîyê. Şileava bazîk, şileavekî Potas´e.Pê re rûnê ron ku paşê dibe sabûn dikeve nav u heya gumlat ber bi xala kelandinê dibe tê kelandin u lihevxistine. Dawîyêde şileava kostîk îlawe dibe.Heya li ser rûyê wî kef nemine pijandin berdewamdike.
Bempflingen
Bempflingen şaredariyeke navçeya Esslingenê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Melanse
Melanse, gundekî bi ser navenda navçeya Baybûrdê ya parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.
Kanî Gulî, Bane
Kanî Gulî gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Bane ye.
Sûlîpîr
Sûlîpîr, gundekî ser bi navenda bajarê Xoda Aferîn li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Zagona Parastina Ziman
Zagona parastina ziman zagonek e ku ji bo pêşgirtina peyvên biyanî di cîhê giştî de cih digire.Asta qedexeyan pir diguhere.Wek mînak, li Fransa, Polonya, Mecaristan, Romanya û Swêdê zagonên parastina ziman hatine danîn (2009).
Mîraz (albûm)
2005 de hamew hadrekerdişî u Kalan Muzîk ra veciyaw o. Tede 13 habî lawikî estê.
www.miraz.biz
Boyax
Pîgment
Pîgmenten ku Pêşberên Korozyonê
Montclus, Hautes-Alpes
Montclus, komuneke li departmena Hautes-Alpes a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Qerçikanis
Qerçikanis, gundekî girêdayê navçeya Miks a Wanê ye.
Guixi
Guixi, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Jiangxiyê de cih digire.
Fotoelektron
Fotoelektron, dema fotonekî li rûxara tîrêj belavdike biqelibe u jê elektronekî bi qete, ji vî elektrona qetandî re tê gotin.
Zernkut (albûm)
Zernkut, qasetê Mikail Aslan'îyo çarinan o.
2008 de hamew hadrekerdişî u Kalan Muzîk ra veciyaw o. Tede 13 habî lawikî estê.
Lîsteya romanên kurdî
Romanên ku bi zimanê kurdî hatin nivîsandin.
Girêdanên derve
Şoreş REŞÎ 1. Hawar 2. Heco
Dettingen unter Teck
Dettingen unter Teck şaredariyeke navçeya Esslingenê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Rott, Rheinland-Pfalz
Rott şaredariyeke navçeya (Landkreis) Altenkirchenê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Erkê kar
Rêbaza hemû yan hîç
Demarexane li dij kartêkiran li gor rêbaza “hemû yan hîç” (bi îngilîzî: all or none) bertek nîşan dide. Her kartêkir nikare cemsergiriya xaneyê hilweşîne, ji bo  destpêkirina erkê kar divê hêza kartêkir ji asta derazînkê (bi îngilîzî: threshold level) ya demarexaneyê bilindtir be. Kartêkirên ko hêza wan ji asta derazînkê kêmtir in, nabin sedema çêbûna erkê kar, lê heke asta hêza kartêkir bi asta derazînkê re wekhev be, an jî ji asta derazînkê zêdetir be erkê kar dest pê dike. Gava hêza kartêkir ji asta derazînkê pir zêdetir be jî, şêwe û hêza erkê kar naguhere.
Vegeriyana cemsergiriyê
Her ko iyonên sodyumê diherrikin nav xaneyê, bargeyê xaneyê ji -55mV diguhere, heta +40 mV. Cemsergeriya demarexaneyê di bargeyê +40mV de bi tevahî hildiweşe. Xane tenê di qonaxa erkê bêhnvedanê de ji bo  wergirtina kartêkir amade ye, loma divê demarexane demildest vegere qonaxa erkê bêhnvedanê, ango divê li ser rûyê parzûna demarexaneyê de cemsergirî dubare bê avakirin. Di heman demê de cogên potasyumê yên jêrdestê voltajê jî vedibin. Ji ber ko xestiya potasyumê li nav xaneyê de zêde ye, iyonên potasyumê ji xaneyê, ber bi derve belavbûne dibin. Bi derketina iyonên potasyumê, bargeyê hundirê xaneyê cardin ber bi negativê diguhere. Belavbûneya potasyumê didome heta xestiya potasyumê li herdu aliyê parzûnê de yeksan dibe. ji ber kêmbûna iyonên potasyumê bargeyê xaneyê ji cemsergeriya asayî ya -70mV kêmtir dibe. Bi vî awayê dawî li erkê kar tê, lê xane hê jî cemsergiriyê ango erkê bêhnvedanê ava nake. Gava asta bargeyê nav xaneyê gihîşt +40mV, cogên sodyumê tên girtin û heta dawiya vegeriyana cemsergeriyê girtî dimînin, loma xane di vê demê de nikare ji hawirdorê kartêkir werbigire. Vê dema xaneyê, wekî ‫maweya nehêlanî‬ (bi îngilîzî: refractory period) tê bi navkirin.
Pompeya sodyum-potasyumê
Pompeyên alûgorkirina sodyum-potasyumê kar dikin ji bo  vegeriyana cemsergiriyê. Pompeya sodyum- potasyumê ji bo  alûgorkirina iyonan enerjiya ATP xerc dike. Ango Sodyum û potasyum bi veguhaztina çalak di parzûna demarexaneyê de tên alûgorkirin .Pompeya sodyum -potasyume her carêk sê iyonên sodyumê der dixe derveyî parzûnê, di heman demê de ji derveyî parzûnê du iyonên potasyumê digire nav xaneyê. Bi çalakiya pompeyên sodyum -potasyumê rêjeya iyonên sodyum û potasyumê li herdu aliyê parzûna demarexaneyê de digihîje asta asayî ya erkê bêhnvedanê. Ji vî gavê şûn de êdî xane amade yê ji bo  wergirtina kartêkirek nû.
Muzafer Şerîf
Aforozkirina Profesorê Xayîn an Profesorê Kurd
Muzafer Sherif ji ber ku komkujiya Dersîmê şermezar dike, serê wî bi dûgela Tirk ve dikeve belayê. Tê binçavkirin, gef lê kirin. Girtina helbestvanê Tirk Nazım Hikmet ji aliyê gelek ronakbîran ve tê protesto kirin, yek ji wan jî Sherif e. Ev çalakiya han dibe sedem ku Sherif ji Tirkiyê derkeve. Di salên 50î de ji Tirkiyê direve. Li DYA bicih dibe û dibe yek ji psîkologên navdar e dinyayê.
Meşkavaya Jêrîn
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 135 kes (41 malbat) bûn.
Mons, Hérault
Mons, Hérault, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Firenze
Bajar her sal bi mîlyonan geştyaran dikişîne û UNESCO di sala 1982an de navenda dîrokî ya Firenze wekî Mîrateya Cîhanê îlan kir. Li bajêr gelek muze û galeriyên hunerî jî hene, wek Galeriya Uffizi û Palazzo Pitti, û hîn jî di warên huner, çand û siyasetê de bandorek heye. Ji ber mîrata hunerî û mîmarî ya Firenze, kovara Forbes ew di sala 2010an de wekî bajarê herî bedew ê cîhanê destnîşan kir.
Zimanê çuvaşî
Vebijarkên polandinê
Zimanê tirknîjad
Giurtelecu Şimleului
Giurtelecu Şimleului (romanî: Giurtelecu Şimleului) gundekî li Romanyayê ye.
Nexoşxaney Jîn Înternaşnal
Nexoşxaney Jîn Înternaşnal, anku Nexweşxaneya Jîn Înternasyonal (bi îngilîzî: Zheen International Hospital), nexweşxaneyeke Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ye.
Tanju Çavuş
Tanju Çavuş pispor çawîşê TSK'awo. Badê bombe kerdişê Umut Kitapevi, xelkê Şemzînan top benê û Dewletê Tirk û TSK şermezar kenê (Bûyera Şemzînan). Tanju Çavuş zî zerey panzerêkera çek (damençe) erzeno, Ali Yılmazî kişeno û panc tenan zî birîndar keno. Mahkemewa awlînedê Tanju Çavuşî yeno veradayişî.
Lancashire
Lancashire wîlayetek Înglistanê ye.
Kan, Baybûrd
Kan, gundekî bi ser navenda navçeya Baybûrdê ya parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.
Wilhelm Canaris
Canaris, ku ji malbatek çîna navîn tê, di dema Şerê Cîhanî yê Yekem de wekî ajan û fermandarê keştiyan hate bikar anîn. Di dema Komara Weimarê de ew ji nêz ve bi Freikorps re xebitî ku li dijî Spartakîstan şer bike û piştre bi Konsulê rêxistina terorîst a neteweperest, antîsemîtî û dij komarê re têkilî danî. Canaris di organîzekirina piştgiriya Alman ya ji bo Franco di Şerê navxweyî yê Spanyayê de bû. Wekî serokê karûbarê îstîxbarata leşkerî, Canaris di dema Şerê Cîhanî yê Duyem de beşdarî hemî operasyonên leşkerî yên mezin ên Dewleta a Alman bû heya destpêka sala 1944an. Ji sala 1938 û pê ve Canaris piştgirî da gelek şervanên berxwedanê yên kevneperest û di navbera 1938 û 1940 de beşdarî planên hilweşandinê bû. Canaris rasterast beşdarî hewldana kuştina Adolf Hitler a 20ê tîrmeha 1944an nebû. Di lêkolînên Polisên Dewletê yên Veşartî de rojnivîska Canaris hat dîtin û bi vî awayî têkiliya wî ya bi berxwedana li dijî Nasyonalsosyalîzmê re hat zanîn. Di encamê de Canaris hate girtin. Di destpêka nîsana 1945an de li kampa komkirinê ya Flossenbürgê ji aliyê dadgeheke leşkerî ya SS ve cezayê îdamê lê hat birîn û hat bidarvekirin.
Sarîcalû, Xoda Aferîn
Sarîcalû, gundekî ser bi navenda bajarê Xoda Aferîn li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Şahbaxî
Gelhe
Taxê de zêdetirîn Ecem dijîn. Berê Kurdan li vir Ecem bi cih bûne. Û gelek ji aliyê gelhê de tev li hev e. Nifûsa taxê pir zêde ye. Eşîrên ku taxê de bi cih bûne.
Ji bilî van eşîran gelek deverên din Kurd hatine li vir û nava aramî û xweşiyê de bi cih bûne. Heta niha nava van gelan de ti pirsgirêk û arîşe derneketiye. Jixwe Kurd û Ecem cihên cuda de dimînin. Piraniya Kurdên li vir bêhtir cihên bilind hilbijartine. Li vir Kurd li cihên bilind û tena ên wekî Avarêk ûDûzyolê de dimînin. Zimanê ku li vir zêdetirîn tê axaftin Kurdî ye. Heta Ecem jî li vir Kurdî dipeyivin.
Xanedana Merwaniyan
Xanedana Merwaniyan an jî Dustakiyan (bi erebî: ‏مروانيون‎, Marwānīyūn) xanedaneke kurd e,      ku ji salan 983an heya 1096an wekî welatekî serbixwe li derdora Amedê serwerî kiriye.
Damezrandina dewleta Dostikî
Rawestana li ser şexsiyeta Baz pêdiviyî lêkolîneke taybetî ye digel ko jiyana wî tarî û di çavkaniyên dîrokî de ne ewqasî zelal e.
Firehbûna dewleta Dostikî
Vê siyaseta bê alîgirî hiştiye ko dewleta Dostikî, hem cihekî taybetî di herêmê de ji xwe re qezenc bike û hem jî dewleta xwe ji şer û pevçûna bi cîranan re biparêze. Lewra wextekî pir hêja ji bo avakirin û pêşvebirina dewletê bi destxistibûn, bûbû penageha hemî perîşan û renckêşên navçeyê.
Di qûmistana dorhêlê de dewleta Dostikiyan ji ber geşbûn û lêewlebûnê bûbû bazargeha bikaranînîna sermiyanên bazirganên herêmê, tenê li wê dewletê dikarîbûn bê rêbirr û pêxwas û bêyî tawankariyan bazirganiya xwe berdewam bikirana.
Montmaur, Hautes-Alpes
Montmaur, komuneke li departmena Hautes-Alpes a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Hochdorf, Esslingen
Hochdorf şaredariyeke navçeya Esslingenê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Baxçe, Xelat
Baxçe, gundekî girêdayê navçeya Xelat a Bidlîsê ye.
Sarîbêglû
Sarîbêglû, gundekî ser bi navenda bajarê Xoda Aferîn li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Mer'î, Dûbis
Mer'î, gundekî Dûbisê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
Pira Malabadê
Înşaata pira Malabadê çend car xera bûye. Ji bo avakirina pirê kalkerê gewr (grî) hatiye bikaranîn. Li ser pirê hin nivîstek û fîgur hene ku neha baş nayêne xwendin. Lewra zarokan bi ramana şaş a ku ev heykel ji aliyê gawiran ve hatiye çêkirin, xwe hildikişandine jor û bi kevir û biviran ev nivîstek û fîguran dişikandin. Lê ev nivîstek û fîgurên li ser vê pirê, dişibine nivîstek û fîgurên Heskîfê û pirên li Cizîrê.
No Friend But the Mountains (pirtûk)
Paşî
Pirtûk bi têlefona desta bi WhatsAppê hatiye nivîsandin û bi hezaran pelên PDF ji Girava Manusê hatiye derxistin. Ew ji aliyê Omid Tofighian, Hevkarê Rûmetê yê Beşa Felsefeyê ya Zanîngeha Sydney ve ji farisî bo îngilîzî hatiye wergerandin. Ew ji hêla Picador ve di dawiya 2018 de hate weşandin.
Axtobe
Axtobe, gundekî bi ser navçeya Çinara Diyarbekrê ve ye.
Komûnên departementa Loire-Atlantiqueê
Li jêr, li gorî rêza alfabetîk de 207 komûnên departmenten a Loire-Atlantique Fransayê hatiye nivîsandin.
Franqueville, Aisne
Franqueville, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Jiujiang
Jiujiang, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Jiangxiyê de cih digire.
Kurd Remzî
Kurd Remzî (1947-1998) hunermendekî kurd ji Anatoliya Navîn e.
Kurd Remzî li gundê Bazika - Mîkaîla Haymana hatîye dunê. Ji salên 1970'î şûnde nav û dengê Kurd Remzî destpêdike. Bi fermî 10 kaset tomarkirine, yên nefermî jî kes nizanin çiqas in. Piştê darbeya leşkerên li Tirkiyê Kurd Remzî jî tê girtin û paşê Kurd Remzî diçê bajarê Bursa'yê. Li salên dû wê Kurd Remzî berê xwe didê Almanyayê û çar salan li wira dimîne.
Helbestek Kurd Remzî: Sibê rabûm, ro hilatî, buhar e
Xiyartang
Xiyartang, gundekî girêdayê navçeya Xelat a Bidlîsê ye.
Kerxlû
Kerxlû eşîrek kevn a Kurmancan bû. Niha bi tenê gundek li rojhilatê Kurdistanê, ku girêdayî Ûrmiye ye,  bi vî navî heye ko nifûsa wî nêzî 100-150 kesan e.
Realîzma êrîşber
Rewşa niha û dewletên zilhêz
Ji ber ko pergala navneteweyî şêlûbêl e û dewlet piştrast nînin ji meremên hevdî û şiyanên hevdî yên serbazî yên êrîşker. Da ku ev tirs nemîne ya her dewletekê ji dewleta dî heyî, êdî hemî dewlet bizavê dikin ku rêjeya desthilata xwe zêdetir bikin, ku ew jî bi şiyanên maddîne. Dewlet bi dû vedîtina derfetanin da hevsengiya hêzê li ser kîstê hevrikên xwe biguherrînin. Lewma her çi dewleta zêdetirîn hêz hebe ji hemî dewletan parêstîtir e. Ji ber vê jî baştirîn sitratîjyeta ji bo manê ew nîne ku dewlet di çarçûveyê sinorên xwe da bihêz be lê dibê li ser dewletên dî hegemonîdar be. Baştirîn sitratejî ji bo zêdekirina hêza xwe ji bo bidestxistina hegemonîdariyê jî taktîkên êrîşkarane ne, bi mercekê ku ev şerxwaziye aqlanî be.
Şam (herêma dîrokî)
Şam an jî Sûriya Mezin carina wek Levant jî tê naskirin, herêmeke dîrokî ye li rojavaya Rojhilata Nêzîk/Rojhilata Navîn.
Malezya
Malezya, (bi zimanê malayî: Malaysia), welatekî başûr-rojhilatê Asyayê ye. Ji Malezyaya rojava û Malezyaya rojhilat pêk tê. Malezya dewleteke Federal e û ji 13 dewlet û 3 herêmên federal pêk tê. Malezya bi Brûney, Taylenda û Îndonêziya re cîran e.
Volkerzen
Volkerzen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Altenkirchenê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Liechtenstein
Erdnîgarî
Avhewaya Liechtenstein-ê ji ber bilindahiya wê pir germ e, ku bi giranî ji ber bayê germ föhn ye. Herî sar di meha Çile de ye, dema ku germahiya navîn &kêm;4,5 °C ye. Tîrmeha herî germ e, dema ku germahî digihîje navînî 19,9 °C. Salane baran di navbera 900 û 1 200 milîmetreyan de diguhere, lê li çiyayan dikare rabe 1 900 milîmetre.
Dîrok
Qeyser Charles VI di 23 Çile 1719 de Mîrektiya Liechtenstein ava kir. Wî her weha desthilatdariya malbata Liechtenstein li herêmê nas kir. Di dema Şerên Napolyon de, herêm ji aliyê Fransa û Rûsya ve hatibû dagirkirin. Ew bû beşek ji Yekîtiya Rhein û di heman demê de jî bû dewletek serbixwe. Piştî têkçûna Napoleon di 1815 de, Liechtenstein tevlî Konfederasyona Alman ya nû hatî damezrandin bû. Konfederasyona Alman di encama Şerê Prûsya-Awûstûrya di sala 1866de ji hev belav bû û têkiliyên qanûnî yên welêt bi Almanya re qut bûn. Di dema şer de 80 welatiyên Lîhtenstein li aliyê Awûstûryayê şer kiribûn, lê piştî şer hêzên çekdar ên welêt ji hev belav bûn.
Di sala 1999an de dema ku mîr îdia kir ku ew dikare parlementoyê fesih bike, têkiliya di navbera mîr û parlementoyê de aloz bû. Her wiha gefa çûna sirgûnê xwar. Welat di Adara 2003-an de li ser destûrek nû deng da, û wê demê Prince Hans Adam II hema hema xwediyê mafên bêkêmasî bû. Destûra bingehîn a heyî, di nav tiştên din de, mafê feshkirina parlamentoyê, tayînkirina dadweran û Desteya Vetoyê li ser qanûnan garantî dike. Li aliyê din di destûrê de bendek jî heye ku mafê gel ji bo lidarxistina referandumê ji bo rakirina desthilatdariyê misoger dike. Di sala 2004an de Hans Adem II ji bo kurê xwe Alois erkên xwe yên fermî îstifa kir, lê dîsa jî wezîfeya serokê dewletê girt.
Rewdneîm (pirtûk)
Rewdneîm pirtûka Ebdurehmanê Axtepî ya herî mezin e û xwerû bi zaravayê kurmancî ye. Tev rîwayetên kevnare ne ku bi helbestekî li ser jiyana Muhemmed Pêxember gotiye. Xasma tê de rewşa çûn û hatina Muhemmed Pêxember a Mî'racê beyan dike. Lê belê di nav wan helbestên olvanî de, Axtepî hin car pênûsa xwe kiriye şûr û pê êrîş biriye ser Tirk û Ereb û Farisan jî.
Leping
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2006an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 803.000 kesî
Daçikandina Linux Mandrake
Dîrektîfên Daçikandine
Haikû
Haikû, cûreyekî helbesta japonan e, bi sê ristan dihê çêkirin ku ew jî ji 17 (5-7-5) kîteyan pêk dihên. Di sedsala 16'an de derketiye û di ya 17 û 18'an de bi pêşketî belav dibe. Naveroka xwe bi granî ji xwezayê, ji demsalan û ji mirovan distîne. Rista yekem û ya dawî bi hev re têkildar in û her yek ji 5 kîteyan pêk dihê.
Makedonyaya Bakur
Sîyaset
Komara Makedonyayê demokrasîyeka parlemenanî e. Hukmet ji hevalbendiya partîan di parlemaneka yek dîwanî (Собрание, Sobranie) pêkdihêt. Tayê dadwerî ji dadgeheka bingehîn pêkdihêt. Parleman ji 120 endaman pêkdihêt ko ji bo çar salan dihên hilbijartin.
Neuroz
Neuroz, nevroz an bi kurdî reha cinan, reha aşkûyan ramanek, têgînek û herwiha nexweşiyeke psîkolojîk e.
Stûpê
Stûpê an Stopê, gundekî bi ser navçeya Mizûrî Bala ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Kûşxane
Kûşxane girêdayiyê navçeya Bêdlîsê ya Xelatê ye.
Navbera Xelat û Elcewazê de ye.
Rojhilata wî de gundê Mirxûs.
Névache
Névache, komuneke li departmena Hautes-Alpes a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Mixginìr
Mixginir gundekî ku bi ser navenda navçeya Wanê ve ye.
Cemîla Celîl
Cemîla Celîl (, Yêrêvan, Ermenistan), nivîskareke kurd û keça Casimê Celîl e.
Dehdeşt
Dehdeşt, navê yek ji bajarên li parêzgeha Kûgîluyî û Buwêr Ehmedê ye, ser bi Rojhilatê Kurdistanê ve. Girêdayî dewleta Îranê ye. Girêdayî Herêma Navendî ya Şaristana Kûgîluyîe.
Xştaze
Xştaze, gundekî ser bi navenda bajarê Xoda Aferîn li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Meşketak
meşketank gundekî şaredariya çîçekliyê ye û girêdayî navçeya artemêtan a wanê ye qasî deh kîlometreyan dûrî artemêtan qasî heşt kilometreyan jî dûrî westanê ye navê gund bi tirkî golkaşi ye
Erdêl
Erdêl, gundekî bi ser navçeya Mizûrî Bala a parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Le Monde diplomatique
Le Monde diplomatique (ji aliyê xwendevanên fransî weke Le Diplo tê binavkirin) mehnameyeke fransî ye ku li ser anlîz û şîroveyên li ser siyaseta navnetewî û mijarên çandî radiwestê. Hejmara yekê (ya zimanê fransî) di gulana 1954'an bi slogana "dîplomasiya kevn - dîplomasiya nû" derket. Îro tiraja Le Monde diplomatique 300.000 e. Tevlî çapa bi 16 zimanên din (tevlî versyonên înternetê 26) tiraja mehnameyê li seranserê cîhanê derdora 2,2 milyon e.
Kopîç Xwarê
Kopîç Xwarê gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Bane ye.
Stûnpiştdar (filûm)
Stûnpiştdar, filûma stûnpiştdaran, kordat, filûma heyînên jîndar ên bi stûnka piştê ye.
Cencî
Cencî, gundekî bi ser navçeya Kisanteya parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.
Qamişlo
Yaneyên werzişê yên Qamişlokê
Yaneya fûtbolê ya Jihad gelek xurt dileyize.
Kurdewari
Emê di derbarê paypalê de jî berfirehî zanyarî bidin we. Deverên ku paypal çênebê, hesabê banqê çênebê, hun dikarin bûhayê berhem bi rêka nasekî xwe ji mere birêkin, heman wekî ku bi salane Kurdên penaber dijîn em jî bi rêka nasên we berheman ji were birêkin an jî bi rêka postê. Ji bo Kurdan Kurdewarî bi Kurdî berheman dikare bişîne, wekî hemî xebatên penaber.
Erkan Emerînî
Erkan Emerînî sala 1989an li gundê li ser navçeya Cizîrê li Emerinê ji dayik bû ye. Hez kirîna dengbêjiya wî hê biçûktî dest pê dikê. Di zarokatiya xwe de wî jî mîna hemû zarokên Cizîrê guhdariya kilamên herêmî dikir û wa kilaman li ser wî bandorek mezin kirî bû. Her çiqas xwest li ser vê dengbejiya xebatan pêk bînê lê mixabin tengasiyên jiyanê destûr ne dida ku hunera xwe bi afirînê. Bi çend qanalén kurdên herêma ji Kurdistanê rê têkili çêbûn lé mixabin ji ber ku piştgiriyên aborî çê ne bûn vî kaski navber da xebatên albumên xwe.
Cindy Sherman
Kurtejiyan
Wêneyên Sherman di warê wênekêşiyê de ji berhemên herî biha yên bazara hunerê ne. Di sala 2007an de, wêneyeke wê di mezadê Christie's de bi 2,85 mîlyon dolarên amerîkî hate firotin. Di sala 2012an de, Muzexaneya Hunera Nûjen a New Yorkê pêşangehek mezin bi navê ''Cindy Sherman. A retrospective'' pêşkêş kir.
Werexel, Mizûrî Bala
Werexel, gundekî bi ser navçeya Mizûrî Bala a parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Rihayî (devok)
Gotinên taybet
Hinek gotinên taybet ên devokê hene, li gorî bikaranîna van gotinan meriv kare kurdên Rihayî nas bike. Ew gotin ji aliyê kurdên Rihayê ve tên bikaranîn:
Hejmar
Hinek hejmarên kurmanciya rast bi awayeke din tên gotin. Ew bi taybetî ev hejmar in û hertim wisa têne gotin:
Wekî din, hinek hejmarên din ên taybet wisa ne:
Îrînî Merkûri
2005 - 2009: Aneta, Argises, & "Nai"
Demek şûnda, Merkûri albûmek nû li stûdyoyê bi Sony BMG Yewnanistan re tomar kir.Piştî nakokiyên navxweyî yên bi Sony BMG re, Merkûri ragihand ku di sala 2009an de têkiliyên xwe bi labelê re qut kir, û nayê zanîn ka dê bi materyalê nederbasdar re çi bibe. Merkûri di sala 2009an de bi labela nû-damezrandî E.DI.EL. re navîşand, paşê navê wî hate guherandin 4Music. Di nîvê sala 2009 de, Merkûrî bi dîjîtal strana "Parakseno Agori" derxist.
Orpierre
Orpierre, komuneke li departmena Hautes-Alpes a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.