cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hevpeymana Nîştimanî ya Demokratî Sûrî
Şaxên HNDS
Bi beşdarbûna Kordînesyona Giştî yê Hevpeymana Nîştimanî ya Demokratîka Sûrî parêzer Eladîn Xalid Kalo û serokê çaxa Cindirêsê ya Hevpeymana Nîştimanî Ebdurihman Xelîl Murşid û berpirsên komîteyên wê çaxê li Cindirêsê, bi awayekî fermî û serkevtî, baregeha navendî ya Hevpeymana nNîştimanî ya navçeya Cindirês hat vekirin û pîroz kirin.
Mistefa Gazî
Berhem
Pirtûkên wî yên çapkirî
Kûzereş
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 1.501 kes (298 malbat) bûn.
Thury-Harcourt-le-Hom
Thury-Harcourt-le-Hom, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Jennifer Winget
Jînenîgarî
Jennifer Winget, di 30yê gulana 1985an de li Bombay, (Mumbaî ya îroj), Hindistanê ji dayik bû. Jennifer, keça dayikeke Punjabî ye û bavekî Xirîstiyanê Mahareştrî ye. Gelek caran hinek kes ji ber navê wê yê Ewropî, nizanin ku ew kesekî ne hindî ye.
Hesîçe (parêzgeh)
Hisiça an jî Hesîçe herwiha Hesekê (bi erebî الحسکة, al-Hasakah) parêzgeheke Rojava ye ku li wî welatî piraniya xelkê wê kurd in û hinek Suryan, Aşûr, Kildan, Ermen, Çerkez, Yahûd, Ereb, Turkiman û Êzîdî hene. Parêzgehê Hisiça dikeve nav Rojavayê Kurdistanê.
Baxgêrdû
Baxgêrdû, gundekî ser bi navenda bajarê Tebrîzê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Tieli
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2010an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 235.158 kesî
Zirsûsik
Pirbûn
Çaxê zirsûsik digihîje 6-8 hefteyî ku dikanê hêkan bike li cotgehên vekirî û erdên bi giha li pir herêmên Asya û Ewropayê. Zisûsik di navbera 6-12 hêkan dike ku piştî 16-18 rojan wê ji qalikan derkevin.
Herbert Hoover
Jiyan
Di hikûmeta Woodrow Wilson de gerînendetiya karê xêratê ya dewletê dike. Di dema Calvin Coolidge de wezîrtiya karê çandiniyê dike. Di siyasetê de wekî teknokratekê bi gelek qeyranan re têdikoşe. Viya di dema serokatiya xwe de jî didomîne. Tûşî depresyonê dibe. Giringiyê dide parastina nirxên neteweyî û etîkê.
Hileliye
Taxa Hileliye li Başûre Qamişloye nêzê wana nêzîke ıka 45.000 mirov li dijîn gı belenbona we nêzîk 30m belende
Kehrîz, Selmas
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 268 kes (64malbat) bûn.
Zimanê monêgaskî
Monêgaskî (bi monêgaskî: munegascu) zimanê fermî yê Monakoyê ye. Monêgaskî ji aliyê 5.100 kesan ve li Monakoyê tê axaftin.
Çerlû, Heştrûd
Çerlû gundekî ser bi navenda bajarê Heştrûd li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Bababaxî
Bababaxî, gundekî ser bi navenda bajarê Tebrîzê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Mittweida
Mittweida, bajarekî navçeya (Landkreis) Mittelsachsenê li herêma Saksonyaya Almanyayê ye.
Leşgîran
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 429 kes (74 malbat) bûn.
Peyar kromozom
Peyar kromozom Chromosome walking, xebitîn bi nîşankera li kelekî DNAyê. Klonên têkhelkêş seryek naskirî ne, ev encamekî hewes ya kromozom dipîve.
Salnameya Zerdeştî
6. Xermanan     31 roj in
12.Reşeme    29\30 roj in
Nanê tarîganê
Nanê tarîganê herî kêm 90 % ji ardê (arvan) tarîganê tê çêkirin. Li Kurdistanê jî berê gelek dihat xwarin. Kurdan bo çêjdarkirinê hinekê ardê genimê û kakil jî tevlî dikirin.
Malmsjøen
Malmsjøen, goleke di nava sinorê parêzgeha Sør-Trøndelaga Norwêcê de ye. Gol, bi qasî 7 kîlomêtre li bakurê gundê Korsvegen (li şaredariya Melhus) û bi qasî 10 kîlomêtre li başûrê rojavayê gundê Melhusê ye.
Anaxatûn
Anaxatûn, gundekî ser bi navenda bajarê Tebrîzê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Heltanlî
Haltanlî anjî Xaldiyan gundekî Îslahiye ye. Ev gund bi tevahiya xwe kurd e. Gel bi cotkariyê jiyana xwe didomîne. Ev gundê kurdan ji aliyê çandî û ramanîde pêşketî ye. Li Îslahiyeyê gundê herî mezin ev gunda ye û di 1991'ê de bûye şarêdarî. Şêniyên vê bajarokê bi xwendinê ra gelek têkîldarin. Zanyar u akademisyenên navdar ê ku ji vê bajarokê Kurda rojbûne ji aliye derûdora zanyariyê Tirkiyeyê tên nasîn. Di dawîn salanda derbarê tevgera azadiya Kurd de jî pêşketinek xurt çêdibe.
Moke
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Moke 71 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 16 e.
Engûrûd
Nifûsa gund
Li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê ya di 2016an de, nifûsa vî gundî 693 kes (141 malbat) bû.
Emerê Entaxî
Jiyan
Dengbêj Emer Entaxî sala 1993an tevî malbata xwe ji gund koçî Amedê dike. Di zarokatiya xwe de li dîwana dengbêjan timî guh da kilaman û bi dengbêjan re kilam digot.
Damlakuyu
Damlakuyu, gundekî navçe Cihanbeyliya ser bi Qonyayê ve ye. Ev gund yek ji gundên kurdên Anatoliyaya Navîn e.
Çermê mirov
1. Qata hişk (Stratum corneum )
Qata herî jor a epîdermîsê ye. Ji xaneyên pehnkirî yên mirî pêk tê. Di nav sîtoplazmaya xaneyan de keratîn heye. Keratîn proteînek rîşalî(rîsî) ye. Proteînên keratînê req in û rê nadin avê. Qata hişk peş bi beş diweşe. Xaneyên ji qata zelal dewsa xaneyên weşiyayî digirin.
Dermîs
Dermîs li bin epîdermîsê de dirêj dibe, pêkhateyên wekî lûleyên xwînê, demarên hestê, çikildanokê mû, lûsemasûlke, lûleyên lîmfê, rijênên xwedanê û rijênên çewrî lixwe digire. Li gel van pêkhateyan xaneyên fîbroblast, xaneyên hellûşêner û xaneyên çewrî jî xaneyên sereki yên dermîsê ne. Dermîs ji bestereşaneyê pêk tê. Navbera pêkhateyên bestereşaneyê de rîşalên kolajen (bi îngilîzî :collagen fibers) û rîşalên qaîşokî (bi îngilîzî:elastic fibres)heye. Stûriya dermîsê 0.5 mm heta 3 mm ye. Dermîs li aliyê jêr ve bi hîpodermîsê ve girêdayî ye.
Çîna torî
Li bin çîna goçkeyî de çîna torî dirêj dibe. Bestreşaneya li vê çînê gellek gurr e. Ji ber gurahiya rîşalan, ev çîn bi şeweyê torî xuya dibe. Li vê çînê de rîşalên qaîşokî û rîşalên kolojên li nav hev dirêj dibin, lê piraniya rîşalên vê çînê ji rîşalên kolojen pêk tê. Rîşalên qaîşokî nermahî didin çermê, rîşalên kolajen jî girjiya (şidayî) çerm xurtir dike. Rîşalên vê çînê bi gelemperî li derûdora çikildanokê mûyan, rijênên xwêdanê û rijênên çewrî hê zêdetir in. Çîna torî li gel mûlûleyên xwînê, gellek hestewergir û demarên hestê, rijênên xwêdanê, rijênên çewrî, regên (kok) mû lixwe digire. Herwisa li vê çînê de xaneyên mast, xaneyên fîbroblast û lûleyên lîmfê jî cih digirin.
Rijênên şimayê
Rijênên şimayê li nav çermê coga guh (coga bihîstinê) de şimaya (mûm) guh der didin. Şimaya guh rûyê perdeya guh nerm dike, nahêle perdeya guh zuha bibê. Bi vî awayê perdeya guh qaîşokî dimîne û gava pêlên deng lê dixin, perdeya guh bi hêsanî dilerize.
Dirbêsî, Hesîçe
Di sala 1993'yan de di navbera malbata Hesê Meşkînê û malbateke Xirîstiyan de şer derdikeve û di şer de keseke Xirîstiyan jiyana xwe ji dest dide. Li ser vê yêkê ji malbata Hesê Meşkînî Bilind, Mistefa, Kemal, Ebdi û Ferad Heso têne girtin û dişînin Girtîgeha Hasekiyê. Piştî demekê 60 girtiyên siyasetmedarên kurd ên ji ber fikir û ramanên xwe hatine girtin bi 5 endamên malbata Heso ve digirin dibin odeyekê û derî li ser wan digirin. Di 23-24'ê Adara 1993'yan de di dema ku li bajarên kurdan pîrozbahiyên Newrozê dihatin kirin, girtîgehê didine ber agir û 65 kurd bi zîndî dişewitin û jiyana xwe ji dest didin. Di nav kesên hatin şewitandin de siyasetmedarên kurd ên weke Cemîl Cewzatî, Abdurrahman Dêrikî, Remedan Remo, Ebdulbarî Mele Mehmûd û gelek siyasetmedarên kurd ên din hebûn.
Saint-Médard, Charente-Maritime
Saint-Médard, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Rextawa
Rextawa, gundekî bi ser navçeya Deşta Hewlêrê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Baylan
Baylan gundekî Tuzxurmatuwê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
Øyungen
Øyungen, goleke di nava sinorê parêzgeha Sør-Trøndelaga Norwêcê de ye.
Linux
Dîroka Linuxê
Linux (an jî GNU/Linux ) pergaleke xebitandina kompûterê ya bê xwedî û bê pere ye. Xwediyekî Lînuxê tune ye. Ev bername ji bo her kesî vekirî ye. Cara yekem xwendekarekî fînlendî bi navê Linus Torvalds di sala 1990î de sûde ji Minix ê wergirt û bi pêş xist. Ji dendika vê pergala xebatê û guhertoyên wê yên hatine belavkirin re bi tevahî linux tê gotin. Torvalds, ji bo dersa xwe ya mastirê sêwirandiye û li ser vê malperê xebitiye û pişt re xwestiye ku vê bernameyê mezin bike. Bi vê baweriyê bernameya xwe ji her kesê ku xwestiye re şandiye û alîkarî xwestiye. Di demek kin de bi alîkariya gelek kesan bûye bernameyek ku îro hevrikiya Windowsê dike.
Nivîsbariya çavkaniya vekirî (open-source software)
Hişyarî: Nivîsbariyeke azad di heman demê de çavkaniyeke vekirî ye.
Avahiya pel û pelrêçên Linux-ê
= Çavkanî =
Berawcilî
Berawcilî gundekî Tuzxurmatuwê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
Zoolojî
Etîmolojî
(Yewnanîya kevn; ζῷον, zōion ('ajal', 'lawir'), û λόγος, logos ('zanîn', 'zanist')
Dîroka Zoolojiyê
Di piştî serdema post-klasîk de, zanist û nijdarîya Rojhilata Navîn li cîhanê ya herî pêşkeftî bû lewra têgînên ji Yewnanistana Kevnar, Roma, Mezopotamya û Iran û her weha kevneşopiya kevnar a Hindî ya Ayurveda, di heman demê de gelek pêşkeftin û nûbûn pêk anî. Îro berhema Conrad Gesner ê "Historia Animalium" destpêka zoolojiyê nûjen tê hesibandin. Piştî vê demê gelek ajalnas derketin holê û li hemû beşên zoolojiyê de dest bi xebat kirin û gelek agahiyên nû li mirovatîyê re diyarî kirin.
Zoologên Girîng
Jean-Baptiste Lamarck (1774 – 1829)
Lhotse
Lhotse, Li ser sînorê Nepal û Tîbêtê (Çîn) ye. Lhotse, bi bilindbûna xwe ya 8 516 metreyî çaremîn çiyayê herî bilind ê cîhanê ye.
Bûş
Înstîtuya patentê ya Romê (Tirkiye) wekî tevahiya xwarekên kurdî ev jî bi navê orman turk aşi patent kiriye. Heger kurd xwarinên xwe bi kurdî bikarbînin, dikarin qedexe bikin, dozê vebikin. Lewra patent di bin parastina zagonan de ne.
Yichun, Heilongjiang
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2010an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 1.148.126 kesî
Yaylaçolê
Yaylaçolê, gundekî navçeya Cihanbeyliya ser bi Qonyayê ve ye. Ev gund yek ji gundên kurdên Anatoliyaya Navîn e.
Taufkirchen (Vils)
Taufkirchen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Erding li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Cho Oyu
Cho Oyu, şeşemîn çiya yê herî bild ê cîhanê ye. Bilindbûna wî 8.201 metre ye. Li ser Hîmalayan e û dikeve rojavayê Everestê
Gûybilax Payîn
Gûybilax Payîn, gundekî ser bi navenda bajarê Tebrîzê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Biwêj
Ev biwêj, weke koma statîk a peyvan, ji komên nestatîk yên peyvan cihê ne.
Tracy-sur-Mer
Tracy-sur-Mer, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Şoreşa Îlonê
Şoreşa Îlonê ji wê serhildana kurdan ra dihêt gotin ko di 11ê îlona sala 1961ê de bi rêberî ya Mela Mistefa yê Barzanî li Kurdistana Başûr dijberî hukmeta Îraqê bi awayekê çekdarane destpêbû û li roja adara sala 1974ê piştî Rêkkevtina Elcezayîrê bi dûmahî hat.
Merz (herêm)
Ew Merzana jî dema Arşak û Sasaniya de bo Herêmên ne îranî û bo parêzgehên sinorê dahat bikarandin.
Bide ber
Mark
Înternasyonal
Kilama Înternasyonal bi kurdî (1931)
Qûlê birçî hemû dinyayê!
Emê bistînin paşda malê xwe,
Famîleya kîwiyan
Li Kurdistanê hin deveran hatiye ceribandin, diçê, lê nebûna aramiyê rê nedaye ku kurd di gelek warên çandiniyê de xwe bigihên asta cîhanê. Li Afrîkayê di xwezayê de nayên dîtin. Navdara vê famîleyê kîwî ye. Hin riwekên famîleyê xwarbar in, hinan jî bo baxçevaniyê diajon.
Sîstematîk
Famîleya Actinidiaceae sala 1925'ê ji aliyê Ernest Friedrich Gilg & Erich Werdermann ve, di Die natürlichen Pflanzenfamilien, çapa duyem, 21, rûpel 36'ê de hatiye binavkirin. Navekê din ê vê famîleyê jî Saurauiaceae Griseb. e.
Înternasyonal
Kilama Înternasyonal bi kurdî (1931)
Her emin xebatçiya dinyayê
Xweliyê zeft kin extyarya me ye,
Kilama Înternasyonal bi kurdî (1935)
Kuçkê têr wunda bibin
Deqa orijînala kilamê bi zimanê fransî
Nous ne sommes rien, soyons tout
Soufflons nous-mêmes notre forge
L'impôt saigne le malheureux
Selefîtî
Zana û dîroknas bikartînin vê peyva da ku nîşan bidin xwendingaheke ramanê ye ku reaksiyoneke li dijî belavbûna ramanên ewropayî di nîva duyem ya sedsala 19an de û dixwazin rehên modernîteyê ya di nava şaristana mislimanî yê derbivin holê. Her wiha selefiyên nûjen rêya lîteral û gelêrî... û qanûnên nivîsên pîroz teqîp dikin, anku li dû şopa Ibn Teymiye ne, ne li dû şopên fîgûrên sedsala 19an wek Muhemmed Abduh û Cemal el-Din el-Afgani û Reşîd Rida ne.
Înternasyonal
Deqa orijînala kilamê bi zimanê fransî
Ce qu'il a créé s'est fondu
Le peuple ne veut que son dû.
Appliquons la grève aux armées
Crosse en l'air, et rompons les rangs
Ils sauront bientôt que nos balles
Gezdere
Gezdere gundekî ser bi navenda bajarê Tîkabê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Gencabad Sofla, Heştrûd
Gencabad Sofla gundekî ser bi navenda bajarê Heştrûd li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Bîr Ehmed Elî Mûsa
Bîr Ehmed Elî Mûsa gundekî Tuzxurmatuwê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
Wartenberg, Bavyera
Wartenberg şaredariyeke navçeya (Landkreis) Erding li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Cûtika, Canbeg
Cûtika, ango Cûtikan , gundekî navçeya Canbega ser bi Qonyeyê ve ye. Ev gund yek ji gundên kurdên Anatoliyaya Navîn e.
Şehadet
Şehadet tê manaya şahidbûnê. Misliman bi gotina şehadetê "ji yektiya Xweda re" û ji "pêxembertiya Muhemmed re" şahidbûna xwe îfade dike. Kelimeya şehadetê ji du hevokan pêk tê:
Eşhedu en la ilahe illallah (Ez şahid im ku ji bilî Ellah xweda tune)
Îbn Selahê Kurdî
Çavkanî
Baba Merdûxê Rûhanî, Tarîxî Meşahirî Kurd
Lezgîn Çalî
Jînenîgar
Yek ji karên wî kirî ew bû ko bi arîkarî ya pizişkên awstriyayî anko nemsayî çend zaroyên kurdan, ko çaresera nesaxiyên wan (mîna kunbûna dilî) li Kurdistanê nebû, ji bo çareserkirinê şandin wî welatî. Hijmara wa zarowan gehişt 12 zarowan.
Ew zewicî ye û pênc zarên wî hene.
El Luzero
El Luzero an jî Sefat Emet (Çira), rojnameyeke civata mûsewî bû ku di 1867an de li dewleta Osmanî derket. Rojname ji aliyê Mois Eli ve hate weşankirin û zimanê rojnameyê spaniya kevnar a "judeospanyol" û bi nivîsa sefardî bû.
Anyang
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2010an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 5.172.834 kesî
Allkellû
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Allkellû 425 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 84 e.
Gelêdêh Rûd
Gelêdêh Rûd gundekî ser bi navenda bajarê Heştrûd li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Bestwig
Bestwig şaredariyeke navçeya (Landkreis) Hochsauerlandkreis li Nordrhein-Westfalen, Almanyayê ye.
Kirdarî êrgetîv
Le zimannasî da, kirdarî êrgetîv kirdarêke ke detwanê têperr yan têneperr bê û bikerekey eger têneperr bê legell berkarekey eger têperr bê yekêke. Kirdarî êrgetîv xoy debête dû beş. Yekem êrgetîvî kamill û dûhem êrgetîvî pisaw. Le êrgetîvî kamill da kirdar le hemû katekanî da tayetmendiyekanî serewey heye bellam le êrgetîvî pisaw da wa niye.
Saint-Pierre-d'Amilly
Saint-Pierre-d'Amilly, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Bewrawa
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Bewrawa 167 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 29 e.
Schilda
Schilda şaredariyeke navçeya (Landkreis) Elbe-Elster li Brandenburg, Almanyayê ye.
Educational Broadcasting System
Korea Educational Broadcasting System an EBS weşaneke giştî ya perwerdehiyê û tora radyoyê ya Koreya Başûr e ku erdên Koreya Başûr vedihewîne, û yekane tora radyo û televîzyonê ya Koreya Başûr e ku bêyî xizmeteke herêmî ya cihê ye.
Saint-Pierre-de-Juillers
Saint-Pierre-de-Juillers, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Kelhesen
Kelhesen gundekî navçeya Canbeganê di parêzgeha Qonyeyê ye. Ev gund yek ji gundên Kurdên Anatolyayê e.
Bîr Zeheb
Bîr Zeheb, Bîr Zeḧeb gundekî Tuzxurmatuwê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
Saint-Côme
Saint-Côme, komuneke departementa Girondaya li herêma başûrê rojavayê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Derepemeyan, Sera
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Derepemeyan 111 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 23 e.
Tröbitz
Tröbitz şaredariyeke navçeya (Landkreis) Elbe-Elster li Brandenburg, Almanyayê ye.
Saint-Pierre-d'Oléron
Saint-Pierre-d'Oléron, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Xurose
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Xurose' 608 kese (300 mêr, 308 jin). Herwisa hejmara malbatên vê gundê 147 e.
Changyuan
Changyuan, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Henanê de cih digire.
Nezerabad, Selmas
Nezerabad, Selmas gundekî ser bi navenda bajarê Selmasê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Gêramî, Heştrûd
Gêramî gundekî ser bi navenda bajarê Heştrûd li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Bizûtinewey Îslamî le Kurdistan
Parçebûn
Di encamê de ev rêxistin li sala 2001ê bû sê parçe; Bizûtinewey Îslamî le Kurdistan bi rêberiya Elî Ebdûlezîz, Komela Îslamî ya Kurdistanê bi rêberiya Elî Bapîr, Piştiwananî Îslam le Kurdistan bi rêberiya Mela Krêkar hatin ava kirin.
Ileana D'Cruz
Jînenîgarî
Ew bi Andrew Kneebone wênekêşê awistralî re di nava têkiliyê de bû. Hatibû gotin ku her du jî berê zewicî bûn. Di 28ê tebaxa 2019an de çapemeniya hindî nûçeyên ku ew jin ji hev cuda bûne, belav kir.
Kawanlû
Gorî dîroka devkî (oral history) a herêmî Kawanlû ji Zaferanlûyan qetiyan e. Navenda Kawanlûyan devera Redkan e, belê li Çenaran, Qûçan, Şîrvan, Daregaz, Kalat û Laînê jî dijîn. Hin şaxê wan koçerin û zozanê wan li Hezarmescidê û Esfecirê ne. Qişlaxên wan li Hecî, Maraveh-Tepe û Dashte-Taqar nin.
Roes, Rheinland-Pfalz
Roes şaredariyeke navçeya (Landkreis) Cochem-Zellê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Nicole Kidman
Jînenîgarî
Nicole Kidman (di 20-ê Hezîrana 1967-an de) li Honolulu, Hawaii, hatiye dinê ye. Dayika wê Janelle Ann mamosteyek hemşîre ye ku karê Rastvekirin pirtûkên mêrê xwe dikir. û endama Lobiya Hilbijartina ya Jinan bû. û bavê wê Antony Kidman jineolojî, psîkologê klînîkê bû.
Evîn Ehmed
Jiyana wê
Evîn Ehmed di sala 1990 de ji dê û bavên kurd li Stockholmê hatiye dinê û li wir jî mezin bûye. Bavê wê lîstikvanek ji bajarê Silêmaniyê yê Başûrê Kurdistanê ye, dayika wê ji bajarê Efrînê yê Rojavayê Kurdistanê ye. Evîn Ehmed li Akalla ya Stockholmê mezin bû û 22 sal li wir jiya.
Xêwete
Xêwete (bi tîpguhêziya latînî ji alfabeya erebî: Khewata), gundekî bi ser Navenda Silêmaniyê ya navçeya Silêmanî ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Saint-Porchaire
Saint-Porchaire, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Urmersbach
Urmersbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Cochem-Zellê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Cûan
Cûan  gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê  ye.
Qeylesûn
Qeylesûn, gundekî gundistana Seraa navçeya Navendiya Seqizê ye. Navendiya Seqiz ser şaristana Seqizê ye.
Xalîka Jêr
Bajerok ser hev ji şeş Taxên hatin pêk tê. Navenda bajêrokê ji çar taxên hatin pêk tê. Navên vana bi Tirkî; Yeni, Kürşat, Erenler û Demir e. Dû taxên dîn ji navendê dûrên û nav û dûrahîya wan Maşat 12 km. û Üçler 24 km. ye.
Gunde Xelîkan 3 taxa xwe navende hene. Ewna; Taxa Hesino Tevahî Demir ê - Rojhilate Erenler ê, Taxa Mijik Tevahî Erenler ê, Taxa Bolakîroye Tevahî Yeni ye - Tevahî Kürsat ê. Va navana bi Kurmancî ye.
Qerebaşlû
Qerebaşlû qebîlekî êla Şadlû a kurdên Xorasanê ye. Qerebaşlûyî li gundên dedora Bocnûrdê li beşê Garivan, Nistanah, Firuzeh û Mahestan diminîn.
Xalîka Jêr
li Ewropa bi beştarîya gundê Sağlık û Bajêroka Xelîkan Jêr bi navê Gölsağ ê komelek hatîye pêk anîn.
Xelîkan (eşîr)
Xelîkan eşîreke kurdan e ku zimanê kurdî, zaravayê kurmanciya reşî (ango, kurmanciya serhedkî, amedî, botî û badînî) diaxivin. Ji ber ku kurdî bi salan li Xelîkan qedexe bû, kurmanciya Xelîkan pêş nediket.
Eşîra Xelîkan, ji berê elewîtî, îroja sunî ola ne.
Wîkîpediya
Wîkîpediya ensîklopediyeke serhêl a azad a pirzimanî ye ku ji hêla civakeke dilxwazan ve tê nivîsandin û tê domandin. Wîkîpediya di dîrokê de xebata referansê ya herî mezin û herî tê xwendin e. Wîkîpediya bi domdarî yek ji 10 malperên herî populer e ku ji hêla Similarweb û berê Alexa ve hatiye rêzekirin ku di sala 2022an de, Wîkîpediya di rêza 5emîn malpera herî populer a cîhanê de bû. Wîkîpediya ji hêla Weqfa Wîkîmedyayê, rêxistineke ne-qezenc a amerîkî ve tê birêvebirin ku bi piranî ji hêla bexşan ve tê fînansekirin.
Beravî
Beravî, gundekî ser bajarê Çelê ye.
Kelekin, Silêmanî
Kelekin, Kełekin (bi tîpguhêziya latînî ji alfabeya erebî: Kalakin), gundekî bi ser Navenda Silêmaniyê ya navçeya Silêmanî ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Memed Drewş
Jînenîgarî
Memed Drewş, heta 15 saliya xwe li Çêrmûgê jiyaye. Dû re li Mêrsînê bi cih bû. Hem dixwend û hem dixebitî. Di sala 1992an de beriya bibe 18 salî, bi îdîaya alîkariya PKKyê hate girtin. Li girtîgehê lîse qedand. Heta hezîrana 1994an li zindanên cûda ma. Di sala 1994an de dema ji girtîgehê derket ew birin Narlıdere ya Îzmîrê û radestî eskeriyeyê kirin. Lê belê çar roj pişt re ji eskeriya tirk reviya. Ji sala hezîrana 1994an heta kanûna 2000î li Bakurê Kurdistanê û Tirkiyê rojnamevaniyê kir. Di 21 saliya xwe de dest bi fêrbûna kurmancî kir. Tevî kirdkî-dimilî, bi kurmancî jî rojnamevanî kir. Di rojameya Welatê Me, Azadiya Welat û gelek rojnameyên çapemeniya azad a kurdî de xebitî. Mudurtiya Azadiya Welat û kovara qerfî Pînê kir. Dema rojnamevaniyê de li Amed, Colemêrg û Wanê sê caran bi mirinê re rû bi rû ma. Gelek caran hate binçavkirin û rastî êşkenceyê hat. Dema mudurê Azadiya Welat û Pîne bû, di 9ê kanûna 2000î de bi îdîaya propagandaya PKKyê hate girtin. Heta 16ê sibata 2001an li Zindana Amedê ma. Dema ji zindana Amedê derket, dîsa ew radestî eskeriya tirk hatkirin. 126 rojan li Girtîgeha Eskerî ya Xarpetê di nava psîkopatan de ma. Dema cezaya fîrarê xelas bû, dîsa birin eskeriya tirk a Xarpetê. Ji wir jî piştî 11 rojan fîrar kir. Di cotmeha 2001an de derbasî Ewropayê bû. Li Belçîkayê li televîzyonên bi rêzê li Mezopotamya TV, li radyoya Dengê Mezopotamya, Medya TV, Roj TV, û Med Nûçe de wekî pêşkeşvan, edîtor û nûçegehan xebitî. Xebata rojnameyê di Stêrk TV de didomîne. Di Azadiya Welat, Pîne]], Yenî Ozgur Polîtîka û gelek rojnameyan de nivîskarî kir.
Innsbruck
Nifûs
Mirovên li bajêr dikarin ji hêla olî ve werin rêzkirin wiha:
Pekacîk, Selmas
Pekacîk, Selmas gundekî ser bi navenda bajarê Selmasê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Hanna Jaff
Xelat
Wê xelatên bi navê "Nûnerê Rûmadî yê Kurdistanê ji bo Amerîkaya Latînî" wergirtiye. Xelatên din jî ev in:
Pekaçok
Pekaçok gundekî ser bi navenda bajarê Selmasê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Dêrika Hesê Ûso
Dêrika Hesê Ûso  gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê  ye.
Pîrmend
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 0 kes (0 malbat) bûn.
Kanîniyaz
Kanîniyaz, gundekî gundistana Seraa navçeya Navendiya Seqizê ye. Navendiya Seqiz ser şaristana Seqizê ye.
Çamuriya Jorîn
Çamuriya Jorîn, gundekî li ser girêdana navçeya Başanê ye. Ew gund 4 km dûrê navçeya Başanê û 49 km jî dûrê bajarê Îdirê ye.
Hestî
Polenkirina hestiyan li gor şêweyê wan
Li gor şêweyê xwe hestî pênc cor in; hestiyê dirêj, hestiyê kurt(kin), hestiyê pehn, hestiyê bêserûber û hestiyê kunciyî
Êlî
Êlî, gundekî navçeya Wêranşara Rihayê ye.
Hestî
Hestiyê pehn
Hestiyên pehn (an jî pan) vê navê ji ber rûyên xwe yên pehn girtine. Hestiyên pehn ji bo girêdana masûlkeyan rûyek fire dabîn dikin û şaneyên nerm ên li bin xwe diparêzin. Hestiyên kiloxê yên li tasa serî, hestiyên bêrokê, parsû, hestiyê qefesa sîngê mînak in bo hestiyên pehn.
Bergê Hestî
Çîna derve rîşalên kolojen û rîşalên demar lixwe digire. Gava ziyan digihîje hestî, hestî diderize an jî dişikê, demarexaneyên hestê demareragihandin dişînin demaxê. Bi vî awayî êşa hestî li mirov peyda dibe. Herwisa çîna derve gelek lûleyên xwînê jî lixwe digire. Lûleyên xwînê ji bergê hestî şax didin û belavê nav hestî dibin, bi vî awayê ji xaneyên hestî re xurek dabîn dikin.
Glauchau
Glauchau, bajarekî navçeya (Landkreis) Zwickauê li herêma Saksonyaya Almanyayê ye.
Dikê
Dikê  gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.
Gêrê
Gêrê', gundekî navça Heskîfê a ser bi Êlihê ve ye.
Danîkeş
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Danîkeş' 557 kese (281 mêr, 276 jin). Herwisa hejmara malbatên vê gundê 126 e.
Balaxor
Balaxor, gundekî girêdayî navçe Gercana bi ser Erzînganê ve ye.
Încîla Barnabas
Încîla Barnabas (Mizgîniya Barnabas) yek ji Încîlên sexte ye.
Celles-lès-Condé
Celles-lès-Condé, komunekî departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Saint-Saturnin-du-Bois
Saint-Saturnin-du-Bois, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Împeratoriya Rûsî
Împeratoriya Rûsî an jî Rûsyaya Çarî împeratoriya ku di sala 1721an de ji hêla çar Pyotrê yekem hatiye sazkirin. Ew li ser axên ko îroj Rûsya dewletên Yekîtiya Komarên Sovyet ên Sosyalîst yê berê û hin herêmên Fînlenda û Polonyayê û Alaskayê rûniştibû. Wê dewletê li ser axên ku pê re YKSS li ser hatibû sazkirin heta Şoreşa Şibatê ya 1917an bû serwerî ajot.
Werdohl
Werdohl bajarokekî navçeya (Landkreis) Märkischer Kreis li Nordrhein-Westfalen, Almanyayê ye.
Împeratoriya Rûsî
Nifûs
Vê serjimêriya ku hema berî destpêka sedsala 20an hate kirin nifûsa 125,640,021 kesan da. Fînlenda, Buxara û Khiva li vir nehatin hesibandin.
Nameya Şagirtiyê
Sertîfîkaya şagirtiyê an Nameya şagirtiyê belgeyek piştî derbaskirina îmtîhana ezmûn di esnafa pîşesaziyê de tê dayîn. Di beşên din de mirov behsa sertîfîkaya karkerek jêhatî, di pîşeyên bazirganî de belgeya alîkarê bazirganan dike.
Dîrok
Sertîfîkaya şagirtiyê ji perwerdeya pîşesaziyên komeleya dîrokî tê û nameya hostetiyê ji bo radestî şagirtiyê dike. Ew xwediyê karakterek fermî bû ji ber ku master mafê perwerdekirin û nirxandina performansê bû. Paşê jî bi sonda esnafê biryara beraetê hat dayîn.
Qizirabad
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 95 kes (21 malbat) bûn.
Sînale
Sînale, gundekî bi ser navçeya Deşta Hewlêrê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Le Trio Joubran
Avabûna Le Trio Joubran
Samir Joubran, brayê herî mezin, dest bi kariyereke baş a muzîkê kiribû li 1996an, nêzîkê deh sal berî avabûna Le Trio Joubran. Samir du albûmên xwe yên jêhatî li 1996an Taqaseem, li dû wê jî li sala 2001ê  Sou'fahm  belav kir. Ji bo albûma xwe ya sêyem, Samir brayê xwe yê ciwantir vexwend, Wissam, ji bo duoyekê hev bibêjin. Ev albûm, Tamaas, li sala 2003an hatibû belavkirin. Piştî zivirîna ji geryanê, Samir ji bo avakirina trîoyê pêşniyar kir ku brayê wan yên ciwan tevlî bibe. Di tebaxa 2004an de li Baxçeyên Luxembourgê ya Parîsê Le Trio Joubran bi konsereke live muzîka xwe pêşkêş kir.
Mêhman, Heştrûd
Mêhman gundekî ser bi navenda bajarê Heştrûd li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Midyad
Civak
Li navenda bajêr û gundên derûdorê bi piranî Kurd dijîn, lê hejmarek biçûk Suryanî û Ereb jî dijîn. Li vî bajerî ji aliyekî ve dengê naqosên dêra, ji aliyê din ve bangên melayan di heman demê de tên bihîstin. Îro Midyad ji du beşan pêk tê. Yek jê Êstil e ku piraniya şêniyên wê Mehelmî ne, ya din jî Midyada kevn e ku piraniya şêniyên wê Kurdên Sunî û Aramî – Suryanî yên Xirîstiyanî ne. Li gundên derdora Midyadê heta beriya çend salan gelek gundên Kurd ên Êzdî jî hebûn, lê niştecihên wan gundên ji ber tahde dewleta tirk û cahş ên herême neçar man û di salên heşteyî û nodî de warê xwe terikandin û koçberî Ewropa kirin. Ji ber heman sedeme piraniyê rûniştvanên Xirîstiyanî jî Midyad û gundên derûdorê terikandin û wan jî koçberî Rojava ya Tirkiyê - bi taybetî Stembolê - Ewropa û welatên din kirin. Îro hejmarek kem Xirîstiyanî û Kurd] ]ên - [[Êzdî li Midyadê û gundên derdorê wê mane. Li gor serjimartinên şêniyan di sala 1997a de 61.378 kes li Midyad ê dijiyan.
Ajalên herêma Midyadê
Li herêmê Ajalên kedî û yên berî bi du beşa ne
Katjimêra biolojî
Jîna mirovî hundurî, ya ko laş û mêjiyê mirov di hundurê laş de tê ve derbasdibin hê jî kûr veşartîne. Katjimêra biolojî, ya laşê mirov ew jî ji wan tiştên bi pîranî hê nependî ye û zane bi ser her tiştî ve nebûne. Lê li gor banê zanîna îro û lêkolînên zanistî hîpotêz (gomanên zanistî) hatine danîn. Di wan lêkolînan de kêlîk bi kêlîk seet bi seet diyrdikin, bê çi di laşê mirov de dibe. Helbet bêgoman wê di pêşrojê de ew tiştên veşartî jî hin bi hin bên vedîtin. Lê niha zanîna mirovî gehaye çi pêpelûkê, emê ji we re pêşkêşbikin, tevlî ko ew hindik ji gelekî ye:
Di vê demê de laş xwe serewtdike(rehetdike) û ji aliyê fîzîkî ve bi carekê kerixî ye. Eger pêwist be di vî çaxê dereng de win şîyarbin, dive win hemû haya xwe bidin karê, ko win dikin û çavê xwe belkin, ji ber ko şiyarbûna we ne li gor katjimêra biolojî ye, katjimêra laşê we. Di vê demê de pestoya(fişara) xwîna mirov gelekî nizimdibe û dilkutk û bêhnkişandin gelekî hêdîne.
Seet pênc:
Di vê demê de laş rehet bûye. Kezeba reş laş ji kêresteyên jehrî paqijkiriye. Di vê demêde vexwarina meyê tiştekî pir nesaxlem e û barekî pir ji kezeba reş re giran e.
Seet neh:
Seet nozdeh:
Roj tewabû.
Elwend
Di nav rêzeçiyaya Elwend de berdnivîseke sêzimaní (bi Ílamíya Nú, Babilíya Nú, ú Farisiya kevn) yê kevnar derbarê Daryûs heye.
Rûken Demîrer
Jiyana wê
Rûken Demîrer ku li Enqereyê ji dayik bûye ye bi eslê xwe keçeke kurd a ji hoza Raman ji Amedê ye. Xwişka wê Rojda Demîrer a ku 2 sal jê biçûktir e û kuzena wê Belçim Bilgin jî lîstikvan in. Dema Demîrer 9 salî bû bavê wê ji ber şêrpenceyê mir. Ew bi diya û xwe û Rojda re dijiya.
Macîdê Kurdî
Macîdê Kurdî an Macîdulkurdî (z. ? - m. 1166 Başûrê Kurdistanê), alimekî dînê îslamê ye, navdanka wî Ebû Muhemmed e.
Cîhê wî yê jidayîkbûnê baş nayê zanîn. Lê tê zanîn ku li herêma Cebelê Hamsîn hevotina xwe ya olê girtiye. Macîdê Kurdî bi piranî li ser fiqih, hedîs û tefsîrê xwedanê îlim bûye. Di sala 1166an de çûye ber dilavaniya Xwedê.
Jennifer Lawrence
Lawrence çû ji bo hevkarîyên xwe yên bi derhêner David O. Russell re pesnê xwe da. Performansa wê wek jinekê ciwan depresyonê di fîlma romanê de Silver Linings Playbook (2012) ew xelata Akademiya Best Actress wergirt, ew xelata duyem a herî piçûk a xelatê çêkir. Wê piştre di Rola Piştgiriyê de ji bo lîstina jina tengav a li komika reş a Amerîkî Hustle (2013) xelata BAFTA ji bo Lîstikvanê Baştirîn wergirt. Lawrence di heman demê de ji bo van herdu fîlman xelatên Golden Globe wergirtiye, û ji bo wênesazkirina Joy Mangano di Jiyolojîk Joy (2015) de. Ew ji mêj ve di romana zana ya zanistî de Paşeroj (2016), fîlimê terora psîkolojîk Dayik! (2017), û thriller ya spîtorê Red Sparrow (2018).
Jînenîgarî
Jennifer Shrader Lawrence di 15-ê Tebaxê 1990 de li Indian Hills, Kentucky, li Gary, karkerek avahiyê, û Karen (née Koch), rêveberek kampa havînê ji dayik bû. Wê du birayên mezin, Ben û Blaine, û diya wê anîn da ku mîna wan "hişk" be. Karen destûr neda ku keça xwe bi keçên din ên li pêşdibistanê re bileyze ji ber ku wê ew ji wan re "pir zirav" dît. Lawrence li dibistana navîn Kammerer li Louisville hate perwerdekirin. Ew ji zaroktiya xwe ve ji ber hyperactivity û xeyalek civakî kêfxweş nebû û xwe di nav hevwelatiyên xwe de dilpakî fikir kir. Lawrence gotiye ku xeyaliyên wê gava ku ew li ser şanoyê xelas bû û ew kiryar hesta xwe ya serfiraziyê dide.
Schalksmühle
Schalksmühle şaredariyeke navçeya (Landkreis) Märkischer Kreis li Nordrhein-Westfalen, Almanyayê ye.
Großthiemig
Großthiemig şaredariyeke navçeya (Landkreis) Elbe-Elster li Brandenburg, Almanyayê ye.
Qebexlû, Mîredê
Qebexlû, Qebeẍłû, gundekî gundistana Mîredê ya navçeya Navendiya Seqizê ye. Navendiya Seqiz ser şaristana Seqizê ye.
Kaniya Leglegê
Kaniya Leglegê (tirkî:Leylekpınar mahallesi) taxeke Agiriyê ye. Berê di vê taxê de kaniyek hebûye û her bihar legleg hatine ser wê kaniyê, ji ber wê gel gotiye kaniya leglegê.
Vauville, Calvados
Vauville, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Kliding
Kliding şaredariyeke navçeya (Landkreis) Cochem-Zellê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Lubabe bint Haris
Bi xwe xûşka Meymûne bint Harisê ye. Ji mêrê wê Ebas şeş law û keçekî jê re bûye.
Mişko, Gimgim
Aboriya gundiyan li ser xwedîkirina ajalên malê û alîkariyên koçberbûyan e.
Qesrika Jêrîn
Qesrika Jêrîn gundekî ser bi navenda bajarê Selmasê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Peyçûn
Rewşa xwendin û perwerdeyê
Ji 232 kes rûniştvanên Peyçûn, 135 kes dikarin bixwînin u binivsînin (61 mêr, 74 jin).
Êla Kendî
Êla Kendî an Ala Kendî, gundekî girêdayî navçe Gercana bi ser Erzînganê ve ye.
Elîdizk
Elîdizk , gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.
Qulpok
Di malbatên mezin de, şîn û dîlanan de, bi sîtil, distan ve tê bikaranîn. Di zimanê kurdî de gorî mezinî û kêrbariya xwe her quşxaneyek, navekê digire. Ev jî dibe sedemê tevlîheviyan. Wisa bûye ku li her deverekê Kurdistanê quşxane bi navekê bê navkirin.
Bozan, Erxewan
7 km li bakurê Erxewanê dikeve. Gundekî dîrokî û kevn e. Gelek caran li dijî Osmaniyan tevlî serhildanên Kurdên Derya Spî bûye. Di qeydên Osmaniyan ên sala 1560'î de navê wê wekî gundekî "dijmin" derbasdibe. Ji ber Êzdîbûna xwe gelek zordarî dîtine. Bi avabûna Komara Tirkiyê re, dewletbi navê "Laîsîzmê" Êzdîyên dixweze bikişîne cem xwe û gelek jî biserdikeve. Ev yeka han assîmîlasyona wan jî bihêztir dike. Gorî hin gundiyan, eslê wan Kurdên ji herêma Qersê hatine ye.
Niyaz
Niyaz (bi farisî: نياز, Niyaz) komeke sêmendî (trîo) ya muzîkî ya îranî û emerîkî ye. Ev kom li sala 2005an de ji aliyê DJ û bernamesaz û çêker û remîksvan Carmen Rizzo û vokalîst û sentûrvan Azam Ali û Loga Ramin Torkian ve hatiye afirandin. Niyaz di zimanên kurdî, farisî, ûrdû û tirkî de tê wateya keser û hesret.
Jêderkên stranan
Çend ku wan hinek stran li gel helbestên xwe yên orîjînal hebin jî, stran û lîrîkên xwe bi giştî ji helbestvanên farisî û ûrdû distînin û stranên folklorî jî ji Îran û Efxanistan û Pakistan û welatên din yên Rojhilata Navîn û Asyaya Navendî distînin.
Amt Plessa
Plessa şaredariyeke kolektîv (Amt) a navçeya (Landkreis) Elbe-Elster li Brandenburg, Almanyayê ye.
Mehîna, Kerboran
Mehîna, gundekî navçe Kerboran a ser bi Mêrdînê ve ye.
Qeleçehrîq
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 0 kes (0 malbat) bûn.
Îrlendî
Çand
Di mûzîkên Pop û Rock ji sedsala 20 û 21an deberdewan navdarên îrlendî ya mezin henê wekî binnav; Rory Gallagher, The Boomtown Rats, Boyzone, Chris de Burgh, The Corrs, Johnny Logan, Snow Patrol û U2.
Qapalî
Qapalî (romîkî: Kapanli) gundekî qereyazîye ye.
Gert Fritz Unger
Jiyana wî
Unger yekem car endezyariya mekanîkî xwend û pîşeya hesinsazê fêr bû. Di dema ciwaniya xwe de ew di dawiya salên 1930î avjeniyê de bû şampiyonê  ciwanan yê alman. Bi van şertên baş ên laşî û teknîkî û ji ber - li gorî wî - bangeşeya cezbker Unger  bi dilxwazî xwe serhildêr, Unger bi dilxwazî ​​di destpêka şerê cîhanî yê duyem  de xwe ​wekî mekanîkê torpîd di hêza keştiya binavê de tomar kir û paşê ew ket di dîliya brîtaniyê. .Piştî vegera wî li Almanya ew li hêrema Ruhrê mal bar dikir û pêşiyê de ew li Gelsenkirchenê wek montajker û pîşekar xebitî .Yek ji peywirên wî yên pêşîn veherandina demjimêra kestî ya avahiya şaredariyê li Buer ê bû. Dûvre ew berpirsê projeyên mezin cem pagîrdaniya Siemens ê bû.
Di sala 1949 de Unger di pêşbaziyeke ji aliyê Nordwestdeutscher Rundfunk ji bo çîroka xwe ya polisyeya bidengê xelata yekemîn qezenc dikir. Lema ew di wexta xwe ya serbest de ew bi nivîsandina romanan destpê dikir û konsantrasyona wê li ser romanên gavan û çermsoran bûn.
Xaneqa Cûcû
Xaneqa Cûcû, navê yek ji gundên gundistana Nigill, li navçeya Kellaterzan, ser bi şaristana Sine ye.
Çirnûkê gur
Çirnûkê gur an bizinkuj (Aconitum) cinseke riwekên famîleya adirgeyan (Ranunculaceae) e. Riwekek pirr axûdar (bijehr) e.
Sardar Kestay
Karîkaturên wî
Li ser navê wî, cend pêsangehên taybet ji bo koleksyona karîkaturên wî hatine vekirin.
Wezareta karên derveyî ya Tirkiyeyê
Destpêk
Wezareta Derve ya Tirkiyeyê, gelek polîtîka û bûrokrat ji dewleta Împeratoriya Osmanî wek mîras hilgirt. Heta ku Hikûmeta Meclîsa Neteweyî ya Tirkiye hate avakirin, hemû dîplomasiya tirkan bi rêya Hikûmeta Stembolê dihat meşandin ku bi padîşahê Osmaniyan ve girêdayî bû. 24ê nîsana 1920ê ji aliyê Mustafa Kemal Atatürk û hevalên wî ve, Hikûmeta Meclîsa Neteweyî ya Tirkiyeyê hate damezrandin. Navenda vê meclîsê li bajarê Enqereyê bû. Ji ber vê sedemê carna ji vê meclîsê re dibêjin Hikûmeta Enqereyê. Hikûmeta Enqereyê heta îlankirina Komara Tirkiyeyê hemû kar û xebatên tirkan kirin li dijî Hikûmeta Stembolê. Di vê prosesê de li Stembolê jî li Enqereyê jî hikûmetên cuda cuda hebûn.
Wêje
Cûre bi cûre bê tarîfkirin jî, edebiyat ji berhemên nivîskî û devkî re tê gotin û ew jî bi ziman re zexm girêdayi ye. Edebiyat hêza xwe bikaranîna ziman digire û bi berhemên xwe jî ziman dikemilîne. Ji berhemên ku nivîskî û devkî yên bi hunerî bûyer, raman, hest û xeyalan bi şêweyekî bedew/estetîk pêşkeşî guhdar û xwendevanan dike re tê gotin. Ew berhem mîna helbest, çîrok, roman, destan, zargotin, zêmar, stran, şano û hwd derdikevin holê û cîhana nîgaşî ya guhdar û xwendevanan dixemilînin.[2]
Wêje û civat
Edebiyat nebe, hedî hedî hestên civakê vedimire, mirovên di nav civakê de bê xem û bê hîs dibin, her yek ji alîyê xwe yê nebaş re dikeve bezê. Edebiyat qirş û qalên jiyanê ku mirov dorpeç kirine, dide aliyekî û eslê însan nîşanî mirov dide. Edebiyatvan deng li mirovahiyê dike û ji bona têkûziyên mirovahî berhemên xweșik û bedew pêșkeș dike. Civak û gel ji gor xwedîderketina edebiyat û edebiyatvanên xwe dikare bigihê qadek bilind û payedar. Xwedî derketin jî herî pêștve girêdayê xwendina berhemên edebî ne. Ew çiqas zêde werin xwendin û di cîh de werin rexnekirin, ewqas zêde ji wan îstifadekirin peyda dibe. Gor jê îstifadekirinê edebiyat ruh û can dide xwendevan û civaka wan. Tiștên ku neteweyekê li ser piyan dihêlin edebiyat û berhemên wê yên edebî ne. Ew jî bi zimanê wî gelî va zexm girêdayî ne. Lewma hemu dewletên dagirkerên nûjen êrișên xwe yên ewil li dijî zimanên gelên bindest dikin. Kurdan bîrên/hișên xwe demek dirêj bi stran, kilam, çîrok û destanên dengbêjan zindî girtin.
Binêre
Wêjevan, nivîskar, fîlozof, alim û zanistvanên Kurd
Boyali
Boyali, gundekî navçe Sarayönüya ser bi Qonyayê ve ye. Ev gund yek ji gundên kurdên Anatoliyaya Navîn e.
Çemê Şekir
Xelkê Şekir re Xirbaşîrî tê gotin, bi esle xwe ji eşîra avdalan, eşîrekê kurdên Elewî ne. Te gotin ku berî 100 salî ji Gimgime koçerê Şekir bûne. Şekir de 30 xane hene, çar hev jî bi navên: Yekmal, Goma Mistefa, Goma Îso û Goma Yilmaz Gomê wî hene.
Bekoyan
Bekoyan, gundekî girêdayî navçe Gercana bi ser Erzînganê ve ye.
Erban
Erban , gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.
Amt Elsterland
Elsterland şaredariyeke kolektîv (Amt) a navçeya (Landkreis) Elbe-Elster li Brandenburg, Almanyayê ye.
Kurdan, Yunak
Kurdan (bi tirkî; Kurtuşağı), gundekî navçe Yunaka ser bi Qonyayê ve ye. Ev gund yek ji gundên kurdên Anatoliyaya Navîn e.
Hawirok
Çiyayê Hawirok ketiye rojavaya Mirgewer û nezî 3200 metrowan bilinde. Ev çiya sinûrê Îran û Turkiyeê ji hev cuda dike.
Carmit Bachar
The Pussycat Dolls
Thornton di beşa Thank You' ya albûma duyem a Pussycat Dolls 'Doll Domination de spasiya taybetî da Bachar.
Lîstikvan û dansvan
Bachar di gelek fîlman de cih girtiye ku di nav wan de 13 Going on 30, Along Came Polly, The Scorpion King û Charlie's Angels: Full Throttle  ji sala 2003an tevî Pussycat Dolls.
Mûzîka tenê û LadyStation
Bachar di strana ji sala 2007an de "Lo-Down" a Storm Lee di albûma wî Soulfillapopkilla de tê bihîstin. Di vê navberê de, wê ji bo albûma Macy Grey Big stranên paşxanê tomar kir. Wê di heman demê de bi Vikter Duplaix re li ser stranek pêşerojê ya wî hevkarî kir.
NGC 2078
NGC 2078, cîsmeke asîmanî ye. Ji aliyê astronoma Brîtanî John Herschel ve hatiye dîtin.
Digimon
Manga
Digimon Adventure V-Tamer 01
Serniq
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 905 kes (223 malbat) bûn.
Sîtil
Sîtil amaneke kelandinê, cureyeke quşxaneyê ye. Quşxane navê giştî ye. Sîtil jî quşxaneyeke gelek mezin e. Ji Qulpok, beroşê jî mezintir e. Lê ji distê biçûktir e.
Di pêjgeha kurd de pirr tê bikaranîn. Bi taybetî li gundan, bo kelandina danê, çêkirina xwarinên dîlanê ûêd navdar e. Du çepilkên wê hene lê yên bi 3 yan 4 çepilk jî hene.
Sosberg
Sosberg şaredariyeke navçeya (Landkreis) Cochem-Zellê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Cerizy
Cerizy, komunekî departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Mîredê
Mîredê, gundekî gundistana Mîredê ya navçeya navendiya Seqizê ye. Navendiya Seqiz ser şaristana Seqizê ye.
Pastorîzasyon
Pastorîzasyon, di endustriya xwarinê de, ji bo pakkirina ji organîzmayan, mêtodeke germkirinê ye. Cara ewil di salên 60'an de ji aliyê zanyara frensî Louis Pasteur ve hatiye dîtin û bi navê wî hatiye nasîn. Di bingeha vê mêtodê de mîkroorganîzmaya bi alîkariya germahiyê wêran kirin heye. Madeyên ku tê de enzîm û bakterî hene, mirovê têr dikin, bi germahiyek ji 60°C'ê heta 100°C'yê tên kuştin an jî bêtesîrkirin.
Şêx Şêrwan
Şêx Şêrwan, gundekî bi ser navçeya Deşta Hewlêrê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Kelbelî Kendî
Kelbelî Kendî gundekî ser bi navenda bajarê Heştrûd li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Cemiyeta Teawun û Tereqiya Kurd
Şaxên Komeleyê
Navenda komeleyê li Stembolê bû. Li gorî xala 17em a destûrnameya KAPKê, wê di her bajar an bajarokê ku kurd lê dijîn şaxekî komeleyê wê bihata vekirin. Ji ber vê yekê li bajarên Bedlîs, Mûş, Diyarbekir, Mûsil, Xinûsa Erzîromê û Bexdayê şaxên komeleyê hatin vekirin.
Bêdlîs
Şaxê herî bihêz şaxê Bedlîsê bû. Di vekirina şaxê de pêşî 700 endamên wê hebûn lê dû re ev hejmar gihîşte 80 hezar. Her wiha alîkarê balyozê rûsî yê Bedlîsê Akîmowîç jî di rapora xwe de ji bo hejmara endamên şaxê qala gihiştina bi hezaran dikir. Gelek beg, şêx, axa û xwendekarên herêmê endamên şaxê bûbûn. Şaxê Bedlîsê yê komeleyê ji bona avakirina karistaneke ku di warê aboriyê de jî xebatan bike di dora 10 hezar û 80 hezar lîra ku ji bo wê demê diraveke gelek bi nirx bû kom kiribûn.
Girtina Komeleyê
Piştî Bûyera 31ê adarê jontirkan bi ingaşta Komele li dijî makezagona heyî ye komeleyê girtin. Bi girtina KAPKê rojnameya komelê jî mecbûr ma ku bê girtin.
Şîwetû
Şîwetû, gundekî gundistana Mîredê ya navçeya Navendiya Seqizê ye. Navendiya Seqiz ser şaristana Seqizê ye.
Siwîk, Xinûs
Siwîk - Sêvîk - Zarawa, (Tirkî: Elmadalı) gundekî giredayê navçe Xinûs'a bi ser Erzîrom'ê ve ye.
Ramayana
Ramayana ji heft beşan pêk tê. Tê de 24.000 beyt henin. Li cihanê pir bi nav û deng e, û li Hindistanê jî bi tevî destana Mahabharata, destanên ku herî zêde tên nasîn in. Li ser jiyana Prens Ramayê -ku ev prens ji nû ve welidîneke îlah Vishnuyê bû- hatiye nivîsîn. Herwiha di vê destanê de li ser kultûra Hindûyan ya kevin, dînê wan, jiyana wan a civakî û siyasî pirr agahî tê dayîn.
Wekî di destana Yewnanan, rêwîtiya Odysseus'ê a ji Troya'yê heta İthaka'yê, Prens Rama jî ji bakura Hindistanê heta başûra Hindistanê seyahet dike û di dawiya rêwîtiyê de jî digihîje Seylanê.
Şêxbizinî
Dîrok
Bi taybetî li hin herêmên Bakurê Kurdistanê kûrayiya tesîra kurmancî tê xuyandin. Herwuha di şêxbizinî ya ku li hin navçeyên Amed (Licê û Rezik) û Îdirê tê axavtin cînavkên şexsî ji kurmancî hatine girtin.
Lêker
Lekêrên halê înfînîtifê di zaravayê şêxbizinî de wekî hemî zaravayên kurdî yên koma kurmancî bi paşbendikên -in, -an an -în têne qedandin.
Rengdêr
Şêxbizinî jî weke hemî zaravayên din, rengdêran bi alikariya pêşbendikan û paşbendikan ve çêdike. Çend mînak:
Hîpofîz
Hîpofîz an jî rijênê hîpofîz (bi ingilîzî: pituitary gland).
Omega SA
Omega SA çêkerek saetên luks a swîsreyî ye ku bingeha xwe li bajarê duzimanî Biel/Bienne, Swîsre ye.
Geşandina Zarokên 0 û 6 Salî
Zarokên 0 û 6 salî pir bi meraqin, xeyalên wan berfirehi, lêkolînerin, tevgera wan zêdeyî û her tiştê gi meraq dikin dipirsin. Lewra geşbuna wanî vê demê pir girîngi sedema wê jî, tiştê gi ji van sala fêr dibi bandorê wê li hemî jiyana wan diki. Ji ber wilo bapîrê me dibêjin: ’’Tebê şîrî heta pîrî, Berxê çê li ber kozê bellî dibi, Di yeft salya xwe çibi di yeftê salya xwe jî ewi… û hwd. ’’Loma dibê em bi baldarî û bi zanebun tevbigerin. Dema zarokên me hin tiştê meraq kirin, em jî alîkarîyê bi wanri bikin gi ji wê meraqa xwe bê pirsgirêk derbas biki û ji hin tişta fêr bibi û alîkarîyê bi zarokên xwe bikin bo karibi xwe bejn û bala xwe, der û dora xwe rast nasbiki.
Zarokên 2 salî
Zarokên du salî pir bi meraqin her tişt bala wan dikşîni û dixawazin li ser her liv û tevgerê lêkolîn bikin ji ber wilo ew pêlîstokên ji wan ri tên kirîn dişkînin, zarokên du salî fêrbuna wan bi hestên bêhn kirnê, pelandinê, çêjtinê (tam sitendinê), bihîstinê û dîtinê çêdibi. Jêhatbun û wêrekbuna zêdeyî û xwesteka wanî li hember kifş kirna xwezayê piri. Tişt bala wan 2 û 4 deqîqa yî. Ger pir bala wan bikşîni dibi ev dem dirêjbibi. İnta wan di vê demê piri meriv çi ji wan ri bêjin ger jê hesbikin jî dibên ‘’na’’ dixwazi gi xwarin û vexwarina xwe ew bixwe bikin.Ji ber van sedeman ji dêvla em bên ‘’Hunê nan bixwin ?’’ Em bêjin:’’wexdê xwarnêyi’’, ’’Dema vexwarnêyî’’. Hevokê em bi kartînin zêde ‘’Tu ‘’ têde tunebi, ji dêvla wê ‘’Em’’ bi kabrînin. Di vî temenî de zarok karin du-sê kelîma bi kar bînin û hestê wanî meraqê zêdeyî pirsên: ’’Çi, Li ku, Çawa’’ dipirsin. Fêm kirna wan çêtiri ji peyvên bi kartînin. Belê li gor axaftina wan fêmkirna wan hîn zêdeyî
Zarokên 3 salî
Masûlkê xweyî mezin û biçûk hîn bêtir bi serkeftî dişixûlîni, xwe kontrol kirin bi pêşketiyî bi derûdor ri eleqedari û dixwazi bi serbestî tevbigeri. Li çîroka gohdarî diki û wan bi şêwaza xwe dubare diki. Baldarîya wan hîn kêmi û 3 an 4 kelîma bi kartînin û gotinên wan hîn xweştir tê fêmkirin. Di gencîna wan di nêzî 1000-1200 peyv henin. Hin pirsan karin bibersîvînin.
Zarokên 6 salî
Zêde çalakin dixwazi gellek tişta kifş biki û dixwazin tiştê nû biceribînin, ji ber wilo xwe li her karî radikişînin. Di hejmartinê û hindikbijî xwendin û nivîsandin heyî. Hertiştî hîn şênber difikiri.Di bîra wî di nêzî 3000-3500 peyv henin. Têdigihêşi bê do, îro û sibe tê çi wateyê. Kri li tişta mêzebiki û wan kopî biki.
Alaya Lîbyayê
Alaya Lîbyayê di navbera salên 1977 û 2011an de tevde kesk bû. Kesk rengê Îslamê bû, wek dînê dewletê jî. Ew hên jî Şoreşê Kesk di Lîbyaya Muemer Qedafî de nîşan dida. Alaya Lîbyayê li rojê 19ê çiriya paşîn a 1977 bi fermî derxistin.
Piştî şorêşa xelkê Lîbyayê li dijî rejîma Muemer Qedafî, alaya Lîbyayê ya sor, reş û kesk a pêşî ya rejîmê dîsa fermî bû.
Xelefan, Gimgim
Xelefan (1946: Halefan; ), gundekî navçeya Gimgima Mûşê ye.
Kamaran
Kamaran, gundekî navçe Yunaka ser bi Qonyayê ve ye. Ev gund yek ji gundên kurdên Anatoliyaya Navîn e.
Festîvala Fîlman a Navneteweyî ya Dihokê
Yekem filmefestîvala Dihokê ya Navdewletî, 2012
Festîvala Fîlman a Navneteweyî ya Dihokê ya pêşîn di navbera 9 û 16ê îlona 2012an de hate sazkirin.
Wolfgang Berner
Berner ji sala 1995 heya avrêla 2010 profesor û gerînendeyê înstîtuta bo lêkolînên zayendîtiyê Forensische Psychiatrie ye.
Bi taybetî û giranî li ser pedofîlîyê radiweste. Ji aliyê dadgehan ve bi fermî wekî pispor û zanayê nexweşiyên zayendîtiyê û cezakirina wan tê nasîn.
Zerdeşt
Zerdeştî
Li gor van hizrên nêrbar sazgehê jiyana pakbûn bi bergehê Zerdeşt hatiye vedanê. Her wek tarîxa gelên kevnare de adet û usilên jiyana civakî de jî ew hizrên bihnpakî Li Belxê heta Hind, Yewnan, Turkistan wek pirekê ji demê pirhejmarxwedê yan heya qebulkirina xwedê yeki bandur li ser gelek olan dike û têkili jiyana duh,îro û sibê dibe.