cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pirsa Mûsilê
37emîn rûniştina Cemiyeta Neteweyan (kanûna pêşîn 1925)
Di dawiya dawîn de 16ê kanûna pêşîn a 1925ê de di rûniştina 37ê ya Cemiyeta Neteweyan de biryar hate hilgirtin ;
Paşeroja vê mijarê
Her çend kurd dixwazin serbixwe bibin jî dewletên cîran ji vê rewşê nerazî ne û dixwazin Başûrê Kurdistanê dagir bikin. Ji van dewletan ya herî muhim Tirkiyeye ku hêj ji dibêje Mûsil û Kerkûk axa tirka ye. Dîroknasê tirk Mim Kemal Oke dibêje ku Turgut Özal şevekê ji niska ve bi telefonê li min digere û ji min re dixwaze ku eger em Başûrê Kurdistanê dagir bikin tu dikarî argûmentên kêrhatî û dîrokî peyda bikî
Mêşika maziyê
Mêşika maziyê mêşeke biçûk a famîleya mêş û mûrên maziyê (Cynipidae) ye. Mêşik li ser dara mazî wek parazît dijî û dema li guliyên taze yên darê hêkên xwe dike mazî peyda dibin û qalik li derûdora hêkê giloverkî dibe û tê de kurmik mezin dibe.
Goma Tehtan
Goma Tehtan, gundekî girêdayî navçe Hezro ya ser bi Amedê ve ye.
Condé-sur-Vesgre
Condé-sur-Vesgre, komuneke departementa Yvelines ya li navenda-bakurê Fransayê ye.
Bergiriya giştî
Berbestên rûyî
Li dij hokarên nexweşiyê, berbesta yekem a bergiriyê li rûyê laş de ango li çermê mirov û lînceperde yê de ye. Çermê mirov li rûyê derve yê laş, lînceperde jî li rûyê hundirinê laş de bergiriyê dabîn dike. Çerm bi derdana xwêdan alîkariya bergiriyê dike. Di nav şileya xwêdanê de enzîmek bi navê lîzozîm (bi îngilîzî: lysozyme) heye ev enzîm kuştin û têkşikestina hokarên nexweşiyên li ser çerm pêk tîne. Herwiha çerm di navbera şaneyên laş û hawirdorê de berbestek fîzîkî ya siruştî ye. Dema birîndarbûnê, çerm diqelişe û hokarên nexweşiyê ji cihê birînê de derbasî nav laş dibin. Li ser rûyê çermê mirov de gelek bakterî dijîn. Van bakteriyan wekî floraya asayî ya çerm tên zanîn û tu ziyanê nadin mirov. Hebûna van bakteriyên li ser çerm rê li ber bakteriyên ziyanbexş digire. Ji xaneyên çermê yên coga guh de madeyek çewrî tê derdan, çewrî û mûyên kerika guh rê li ber hokarên nexweşiyê digirin û nahêlin patojen derbasî hundirê guh bibin. Hêsirên mirov jî enzîma lîzozîm lixwe digire. Her wiha gava hêsir ji çavan tê, şileya hêsir hokarên nexweşiyê ji çav dişo û dûr dixe. Di nav tûka mirov de li gel enzîma lîzozîmê, hin madeyen bakterîkujer jî heye, bi vî awayê rê li ber hokarên nexweşiyê tên girtin ko ji devê mirov nekeve hûndir. Heke hin ji hokarên nexweşiyê di nav xurekan de ji dev derbasî gedeyê bibe, îcar asîda gedeyê piraniya van patojenan bêbandor dike. Rûyê gedeyê, rûyê rûvîyan, rûyê trakeyê (boriya hewa) û hûndirê pozê mirov bi perdeya lîncê (lînceperde) girtî ye. Ji perdeya lîncê, madeya lînc (çilm) tê derdan. Hokarên nexweşiyê gava bi lînceperdeyê ve rû bi rû dimînin, ji ber madeya lîncê, li ser rûyê lînceperdeyê dizeliqin. Wekî mînak heke bi bêhn girtine (henase girtinê) li gel hewa, hin hokarên nexweşiyê jî bikeve poz û qirika mirov, piraniya van patojenan ji aliyê lînceperde û mûyên poz ve tên girtin.
Viganòs
Viganòs (navê fermî ), komuneke departementa Gironda ya Fransayê ye.
Îlham Eliyev
Îlham Eliyev anku İlham Əliyev an jî İlham Heydər oğlu Əliyev (jdb. 24ê kanûna pêşîn 1961 li Bakû) siyasetmedarekî azerbaycanî û serokdewletê Azerbaycanê ye.
Yang Xiaobo (siyasetmedar, zayîn 1963)
Yang Xiaobo (bi çînî: 杨晓波; çileya 1963an – 27ê çileya 2020an) siyasetmedar, endazyarê avahîsaziyê û rêvebirê bîmeyê ê çînî. Ew wekî Serokê Enstîtuya Dîzayna Mîmarî ya Başûra Navendî (2003-2007), Şaredarê Huangshi, Hubeiyê (2009-2014), û wekî Serokê Şirketa Xisûsî a Bîmeyê ya Changjiangê (2014-2020) xizmet kir, û delegeyekî Kongreya Xelkên Neteweyî ya 12em bû (2013-2018). Ew di dema nexweşiya COVID-19ê de ji ber zatûreyê mir.
Usman Efendiyê Babij
Ji bo taybetmendiya wî ya ku alim e bi payeya "mahreç"ê hatiye xelatkirin. Li Sêwregê miriye.
Alkan
Xeterên alkanan
Hemû alkan zû dişewtin, hên jî pir alkan ji xwezayê ra xeterî ne.
Elemûn
Elemûn gundekî bi ser navçeya Qilebana Şirnexê ve ye. Di vî gundî da nêzîkî 300 mal hene.
FBI
Nêzî 6000–8000 sîxur nava wê rêxistinê de peywiran dike. Ji xeynî sîxuran gelek personel nava wê rêxistinê de bi cih bûne.
Sîng, Begîn
Sîng, gundekî girêdayê navçeya Egîn a Erzînganê ye.
Înkara nîjadkujiya ermeniyan
Înkara nîjadkujiya ermeniyan îdeolojiyek e ku dibêje Împeratoriya Osmanî û partiya wê ya desthilatdar, Komîteya Îtihad û Tereqî, di Şerê Cîhanî yê Yekem de li dijî welatiyên xwe yên ermenî nîjadkujî (tawanek e ku bi gelek delîlan ve hatiye ispatkirin û ji hêla piraniya zanyarên mezin ve tê pejirandin) pêk neaniye.
Înkara nîjadkujiyê heman ramanên ku Komîteya Îtihad û Tereqî bi kar anî ji bo meşrûkirina kiryarên xwe bi kar anî. Înkara ev e ku "veguheztina" ermeniyan de çalakiyek dewleta rewa bû  di bersiva serhildanek ermenî ya rastîn an têgihiştîku hebûna împeratoriyê di dema şer de tehdît dikir. Alîgirên înkarê dibêjin ku Komîteya Îtihad û Tereqî bi mebesta dersînorkirina ermeniyan bû lê mebesta kuştina wan tunebû. Ew îdîa dikin ku jimara mirinên pir mezin hatine zêdekirin an jî mirinan bi faktorên din ve girê didin, wek şerekî navxweyî, nexweşî, hewaya xirab, karbidestên herêmî yên hov, an komên derqanûn û kurd. Dîroknas Ronald Grigor Suny diyar dike ku nîqaşa sereke "nîjadkujiyê çênebû û ermenî berpirsiyar bûn ". Li gel înkarê, "retorîka xayîntiya ermenî, êrişkarî, sûcdarî û hewildana axê " jî heye.
Remezan Alan
Remezan Alan nivîskar û akademîsyenê kurd e.
Orlando, Florîda
Çavkanî
Malpera fermî
Lindberg
Lindberg şaredariyeke navçeya (Landkreis) Regen li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Lîsteya xanedan û dûgelên parsiyan
Ew lîsteya xanedan û dûgelen bê eslê Persî ye.
NBC
National Broadcasting Company (NBC) toreyeke radyo û televîzyonê ya bazirganî ya amerîkî ye ku xwedan NBCUniversal e. Şaxeke Comcast e.
Qerargeh û navenda NBCyê li New York City ye.
Argos
Argos bajarekî Yewnanistanê ye. Başûrê Rojhelatê welatê da ye. Li ser nîvgirava Morayê de ye. Navê bajêr navê sîteyekî kevnar da hatiye. Bajêr di Yewnanistana kevnar de cihe kî girîng bû.
Badînaway Mengûr
Badînaway Mengûr gundekî ser bi navenda bajarê Pîranşarê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Herran
Çaxa antîka klasîk
Di sala 260'an de li nêzikî Karrai şereke dijwar di nava qralê faris Şapûr I. û împaratorê romayî Ualerianus pêk hat û di encama vî şerî împaratorê romayî têk çû û hesîr hate girtin.
Keyê palmyrî Odaenathus di sala 264'an de bajêr ji destê farisan girt. Gava împaratoriya Palmura piştî çend salan ji aliyê împaratorê Aurelianus ve hate şikandin, Karrai dîsa kete destê împaratoriya romayî.
Ehmedê Merwan
Sînorê welatê xwe li rojhilatê heta Erdîşê, li rojavayê Xarpêtê, li başûr heta Nisêbînê, li bakur heta Mûşê berfireh kiriye. Çemê Muradê sînore di navbera Merwaniyan û Bîzansiyan de bû.
Welatê xwe 50 salan bi edaletê tev gerand. Pirbûn, zêdebûn û bereket li her derê welat geş bibû.
Gotinên ji bo wî
Nebûna koordînasyon û rêvexistinê ya di navbera serhildan û raperînan. Weka mînake; gava herêmek serî hildide, xebera herêmên din ji vêya çe nabe.
Weingarten, Württemberg
Weingarten bajarokekî navçeya (Landkreis) Ravensburg li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Zoxora Gozel
Zoxora Gozel, gundekî girêdayî navçeya Amedê Pîranê ye.
Çem
Çem ji çiya û giran derdikeve û berbi xwar diherike. Cihê ku çem jê derdikeve û ava dibe, kanî ye.
Çemên herî mezin di cîhanê de
Ev deh çemên tewrî mezin di nav cîhanê de ne.
Dema gerdûnî ya bisazûmankirî
Yekem Dema Gerdûnî ya Bisazûmankirî ya nefermî li ser 1ê kanûna paşîn 1960an hate pejirandin.
Gutenberg, Almanya
Gutenberg şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bad Kreuznachê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Pirbûna zayendî
Ji zîndewerek, çêbûna zîndewerek nû wekî pirbûn (bi înglîzî: reproduction) tê navkirin. Pirbûn yek ji taybetmendiyên bingehîn ên zîndeweran e. Zîndewer bi kirdara pirbûnê zindewerên mina xwe çê dikin. Ango bi pirbûnê hejmara zîndewer zêde dibê. Bi vî awayî gava zîndewer dimire, yên nû çêbûyî cihê wê digirin, loma li ser rûyê erdê nifşa wê cora zîndewerê didome û naqele. Du corên serekê yên pirbûnê heye, pirbûna nezayendî û pirbûna zayendî.
Xelfan
Xelfan, gundekî girêdayî navçeya Amedê Pîranê ye.
Kanîtabir
Kanîtabir navê yek ji gundên gundistana Mirgewera li navçeya Sîlvanayê ye. Sîlvana girêdayî şaristana Wirmê ye.
Sûdana Başûr
Dîrok
Azande di sedsala 19an de bi Fransî û Belçikiyan re şer dikin. Cara pêşî Misirî li vir koloniyan ava dikin. Di bin rêveberiya Mihemed Elî Paşa de parêzgeha Ekvatorya tê avakirin.
Xelfetî (navçe)
Tûrîzm
Navçeya Xelfetî li gel xwezaya xwe berhem û warên dîrokî jî zêde bala derdorê dikşînin û mirovan dikşînin nava xwe. Wekî din, her sal di 4'ê nîsanê de bi hezaran kurd ji bo Rojbûyina Rêberê PKK'ê Abdullah Ocalan têne navçê û 'Meşa Amara" li dar dixin. Bi ev taybetiyên xwe Xelfetî hêdî hêdî deriyê xwe ji Navenda Turîzmê re vedike. Navçeya ku hemû xweşikahiya Çemê Firatê û xwezayê di nava xwe de vedihewîne, ji ber ku heta niha zêde xizmet lê nehatibû kirin zêde bala turîzmê nedikişand ser xwe. Îro navçeya Xelfetî ji ber xwezaya xwe her roj bi hezaran mirovên derdorê û derve têne wir û li navçeyê digerin.
Gula Reş
Lê dema ku meriv ev gulan qut dike û li derekî din diçîne gul taybetiya xwe wenda dike û rengê taybet ê vî gulî xwe diguhêrîne. Bi çandina biziran jî rengê gulan reş nabe. Ji ber vê yekê gelê Xelfetiyê gulên reş di baxçên xwe de diçînin da ku turîst ew gulên balkêş bibînin.
Hromkla
Ehleqeya navê "Rumkale" bi Rûman (Yûnanan) tune ye, lê ev nav avahîyeke Romayî (Bîzantînî) mebest dike.
Şkeftên navcê: Bûk û Zava
Bûk û Zava şkefteke pirqatî û bilind e. Kî dizane, cend hezar salan berî vê li hindurê zinarekî de hatiye avakirin û li ber behra Feratê, li hemberî gundê Wanê (li Xelfêtî) disekine.
IPhone 11
iPhone 11 Modela 13-yê ya rêzeya iPhone-ê ye telefonekî teknolojîk û multîmedî ku ji hêla Apple ve di 10-ê îlonê 2019-an de hate destpêkirin, ligel iPhone 11 Pro û. Hêjeya firotanê 699$ ye.
Famîleya tîvilzimanan
Sîstematîk
Famîleya Thymelaeaceae sala 1789'ê bi navê „Thymelaeae“ ji aliyê Antoine-Laurent de Jussieu ve, di Genera Plantarum, secundum ordines naturales disposita juxta methodum in Horto Regio Parisiensi exaratam., 76'ê de hatiye binavkirin. Navên din ên vê malbatê: Aquilariaceae R.Br. ex DC., Daphnaceae Vent., Gonystylaceae Tiegh., Phaleriaceae Meisn., Tepuianthaceae Maguire & Steyerm.in.
Kiranî
Kiranî, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.
Çiyayê Marayê
Çiyayê Marayê (bi îngilîzî: Mara Mountain) li bakurê Grînlendayê ye û çiyayê herî nêzîkî Pola Bakur e.
Croissy-sur-Seine
Croissy-sur-Seine, komuneke departementa Yvelines ya li navenda-bakurê Fransayê ye.
Derzîlok
Derzîlok, derzîşivan, geranya (Geranium) navê komekê riwekan ji famîleya tolgîn û derzîlokan e. Zêdetirî 400 cureyên vê riwekê hene.
Prackenbach
Prackenbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Regen li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Dagirkirina hikûmetên ji aliyê siyonîstan
Dagirkirina hikûmetên ji aliyê siyonîstan, an jî Dagirkirina hikûmetên ji aliyê cihûyan, teoriyek e ku dibêje Cihû bi dizî hikûmetên hin welatan kontrol dikin. Teorî îdîa dike ku Cihûyan armanc dikin ku hemî cîhanê kontrol bikin.
Xînsor
Xînsor, gundekî girêdayê navçeya Egîn a Erzînganê ye.
Navdaran
Navdaran an Navdara, gundekî bi ser navçeya Mêrgesorê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye, yek ji gundên eşîra nizarî ye.
Blaia
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê tê diyarkirin:
Qoşme (aleta muzîkê)
Li menteqa Kurmanj ya bakûra xorasanê sê cûr Qoşme tên dîtin
1 – Qoşmên ku pênc kun hene (Qoşmên pênc kunî) 2 –  Qoşmên ku şeş kun hene (Qoşmên şeş kunî)  3 –  Qoşmên ku heft kun hene (Qoşmên heft kunî), li paş gişt Qoşman ti kun tunin. Qoşme pirtir li dawetan bi def (dayre) û yan jî dihola ku bi destan tê lêxistin hengên lîstikê îcra dike. Qoşme pirtir ji hestîyên qanatên têr û yan jî yên durnê (quling) û carina ji qamîş (nêy) û heta carina jî ji hesin (lûlên hesinî mîna lûlên antîna tilivîsyonan) çê dibe, ku dengê Qoşma hestîyî dilnişîntir û rindtir e. Qoşme sazek cotî (dutayî, du lûlên dengdar) ye û dirêjîya wê bi gir û qiçik bûna hestîyê firendan ne. Li serî her yêk ji lûlên Qoşmê, pîzpîzk (ser pîq) ku ji qamîş in siwar dibe. Her du lûlên Qoşmê bi piranî hevdeng kok dibin, lê mimkun e ku carina (helbete pir kêm) kokên din yê hevnasîn, mîna koka sêyim û heta carina koka duyim bêbin dîtin. Van kokana pirtir Qoşmevanên hostakar îstifade dikin. Şayed hinek van kokana ji natewan bûna (nekar bûna) Qoşmevan li ser kok kirina deqîq û serast a Qoşmê daynin, hema wer nîne û îstifade kirin ji van kokên neaşina û hevnas bi giştî û tevahî agahane ye û sa daynamîsm û cûlîna (livîna) pirtir pîyade dibe. Qoşmevan dîsa sa çêkirina daynamîsm û cûlînê carina jî du dengên ferqdar ku pirtir li kêleka hev in ji rêya lûlên Qoşmê xwe çêdikin.
Mûzîkên Qoşmê
Mûzîkên mihelî (herêmî / navçeyî) yêk ji mohimtirîn serwet û sermîyên ferhengî li her menteqê ne, li bakûra xorasanê jî va mijara (babeta) bi ronayî tê dîtin. Dutar û Qoşme ji mohimtirîn saz û aletên mihelî li bakûra xorasanê ne. lê ez bêtirs û bêguman û bêperwa dikam bêjim ku li vê navbeyna da Qoşme xerîbtirîn û mezlûmtirîn û bê piştîvantirîn mûzîka Êranê ye. Li alîyê rojava Êranê û menteqa Êlam / Îlam va saza bi navî duzile tê naskirin. Zil yani qamîş / nêy, û duzile yani dunêy / duqamîş ku li hevdu nûsikandine / girêdane. Li zemana berê va saza bi navên coftan / coftî û nirmar-al-mosena jî dihatine nasîn. Hinek êranî dibêjin ku va saza / aleta yêkim car Farabî (şaîrê Faris) çêkirîye û paşê li nav miletên cûr bi cûr belav bûye û kamiltir û rindtir û hezkirî bûye! Aleta qoşmê ji du qamîş / nêy bi dirêjîya li dor 20 santîmitir,an ku li kêleka hev (li cem hev, qoş yani muwazî/ rastênhev) danîne û bi hev girêdane (nûsikandîne) çêdibe. Li menteqa Kurdên xorasanê bi xisûs bilûrvan û qoşmevan yên hostakar û destbikar ku li kelan / gundan û li nav koçer û bînan in li şûna qamîşan ji hestîyên lingê têr / şahîn îstifade dikin. Ji alîyê mûzîkî da va saza oktavek kamil e yanku dikaye heft notên mûzîkî ên eslî lêxe. Va saza ku bi xisûs (bi taybetî) sa merasim û kom / komcivîn ên dawet û dîlan û şadîyê ye, pirtir ji 70 ta 100 sal berê sazek bûye ku qaşmar û qereçî (mitrib)an li ceşn û merasim ên dawetan bi dirav lêdixistine ku bi zimanê xelkî adî carina bi wan ra mitrib jî digotine. Bi vê hal û rewşa da bi rastî qodreta dengê dilnişîn û tewana ecîb û qoweta matmayî kirina vî sazî mihelî tiştek bêhempa ye, lê mixabin (efsûs ku, heyf ku, esefnak e ku) li rêya ji bîr kirinê û wendabûnê ye.
Lacanî
Lacanî navê yek ji gundên gundistana Mirgewera li navçeya Sîlvanayê ye. Sîlvana girêdayî şaristana Wirmê ye.
Famîleya tolgîn û derzîlokan
Famîleya tolgîn û derzîlokan, famîleya leglegnikulan (Geraniaceae) famîleyeke riwekan e. Bi qasî 380 heya 430 endamên vê malbatê hene. Ji cihên tropîk û germ hez dikin. Li peravên Deryaya Navîn gelek tên dîtin.
Fongueusemare
Fongueusemare, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Vartenîk
Vartenîk, gundekî girêdayê navçeya Egîn a Erzînganê ye.
Besta binavî ya mezin
Çiye best, resîf?
Ev der bi taybetiya xwe ya erdnîgarî tê naskirin. Bo mînak li vir kevz, midye, masî ûêd ji devedorê xwe cuda ne. Mirov çawa best, ban û geliyên ser erdê binav dike, yên binavî jî wisa.
Amed Çeko Jiyan
Amed Çeko Jiyan, rojnamevan û nivîskarekî kurd e.
Rehîmî Qazî
Di 1946an de li rojnameya Kurdistanê ku weşana Partiya Demokrat a Kurdistanê ya wê demê bû dest bi nivîskariyê kir, çardeh salan di vê rojnameyê de nivîsên wî derçûn.
Di sala 1958an de tekane romana xwe ya bi navê "Pêşmerge" dinivisîne ku ev berhem di zarê soranî de weke romana yekemîn tê pejirandin.
Rehîmê Qazî di sala 1991ê li Bakûyê diçe ser dilovaniya xwe. Gora wî li Bakûyê ye.
Dîbnê
Dîbnê, gundekî girêdayî navçeya Amedê Pîranê ye.
Mox
Begitiya Moxê bi Gordiyan û Zawdexê Xanedana "Kardoxî" (Kurdî) bû.
Bareşan
Bareşan, gundekî bi ser Diha Sêrtê ve ye.
Dê, Şemzînan
Dê gundekî ser Şemzînana Colemêrgê ye.
Michael Gunter
Gunter zêdetirî 15 pirtûkên li ser têkoşîna Kurdan nivîsandiye yan jî sererast kiriye û 2 pirtûkên din jî înkara qirkirina Ermeniyan teşhîr kiriye. Didu ji wan pirtûkên li ser aloziyên Kurdan di Rojhilata Navîn yên demên nûjen, bi zimanê Îngilîzî kete nav analîzên yekemîn. Di nivîsandina analîzên xwe de, Gunter rasterast bi serokên siyasî yên Kurd û yên din ên Rojhilata Navîn re kar kirîye. Wî di sala 1998 de "Xelata Xizmeta ji Kurdan re" ya Rêxistina Çavdêriya Mafên Mirovên Kurd (Kurdish Human Rights Watch) wergirt.
Ecquevilly
Ecquevilly, komuneke departementa Yvelines ya li navenda-bakurê Fransayê ye.
Wiège-Faty
Wiège-Faty, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Michael Gunter
Weşanên Dawî
- Ji nişka ve, Kurdên Sûriyê di Aştî û Şer de, 2014 (Out of Nowhere, The Kurds of Syria in Peace and War, 2014)
Baindt
Baindt şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ravensburg li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Melabastek
Melabastek navê yek ji gundên gundistana Mirgewera li navçeya Sîlvanayê ye. Sîlvana girêdayî şaristana Wirmê ye.
Darat
Darat, gundekî girêdayî navçeya Amedê Pîranê ye.
Roviyê Kurdistanê
Guherîna Nav
Di sala 2005'an de ligel kampanyayeke nijadperest û siyasî, Wezareta Jîngehê ya Tirkiyeyê biryar da navê rûviyê Kurdistanê biguhere û navê Kurdistanica avêt û navê vî rûvî bi têne Vulpes vulpes çêbû li Tirkiye.
Budapeşt
Erdnîgarî
Bajarê Budapeştê li Mecaristanê xwediyê 525 km² erd e. Çemê Duna ji bakur ve dikeve nava bajar. Piştre ev çem li derdora du giravên bi navên Girava Óbuda û Girava Margeret di zîvire. Giravê sêyem Csepe yê herî mezin e li Budapeştê. Cihê herî teng yê çem di nava bajarê Budapeştê de 230 m ye. Bajarê Peşt ji erdeke rast û bajarê Buda jî ji erdeke bi kaş pêk hatiye. Daristanên li Budayê bi awayê hawirdorî têne parastin.
Têkiliyên Başûrê Kurdistanê û Tirkiyeyê
Nêrîna dîrokî
Li sala 1988ê Seddam Huseyn çekên kîmyayî li dijî kurdan bikartîne û qîra miletê kurd radike. Gelek kurd ber bi sinorê tirkan ve direvin. Lê Tirkiye heta ku dewletên Ewropayî zext li ser giran nekirî, nedihêla kurd derbasî axa tirk bibin. Her wisa kurdên bi çekên kîmyewî hatin brîndarkirin li Tirkiyeyê dihatin tedawî kirin lê bi dûçûna angaştên Der Spiegelê Tirkiyeyê raportên kîmyewî amade nedikirin ku tenê nexweşiyên biçûk li nav van nexweşan hebûn. Armanc parastina Seddam Huseyn bû. Di raportên DYAyê de ev hate aşkera kirin
Piştî giştpirsiya encamdayî
Dema giştpirsiya Başûrê Kurdistanê destpêkirî ji sê aliyên dewleta Tirk tehdîtên xwe li ser giştpirsiyê anîn ziman. Ji aliyekî Wezareta Derve ya Tirkiyeyê, ji aliyekî Serokkomariya Tirkiyeyê û ji aliyê din jî artêşa tirk tehdîtên xwe parve kirin. Di daxuyandina artêşa tirk de hevpeymaniya xwe li gel artêşa Îraqê anî ziman û hinek leşkerên artêşa Îraqê hatin Tirkiyeyê. Bi dûçûna artêşa tirk ew ê bi hev ra tetbiqetan bikin. Her wisa hêjayî gotinê ye ku Encûmena Ewlehiya Netewî ya Îraqê bi serokatiya Heyder Elebadî kombûnek kir û di wê kombûnê de ji Başûrê Kurdstanê hate xwestin ku divê kurd, deriyên sinor, meterên hewayî û bîrên petrolê teslîmî Îraqê bikin. Piştî van her sê pêkhateyên tirkî, pêkhateyek din ku bi navê RTUK, karê medyayî ya dewletê dike, biryara derxistinê kanalên Başûrê Kurdistanê; Rûdaw, K24, War TV, ji TURKSATê kir. Her wisa seferên bo Hewlêr û Silêmanî hatin rawestandin. Ofîsa YNKê berî vê meseleyê hatibû girtin. Piştî referandûmê jî tirkan êrîş bir ser ofîsa PDKê. Bi vî awayî ofîsên her du partiyên kurd li Enqereyê girtî ne.
Piştî pêvajoya giştpirsiyê
27ê adara 2018ê de seferên Tirkiyeyê bo Hewlêrê dest pê kirin. Di dawiya sala 2018ê de li herêmên ku YNK desthilat, ofîs û navendên Tevgera Azadiyê hemî girtin. Tevgera Azadî rêxistineke nêzîkî PKKê ye. Di çileya 2019ê de jî seferên hewayî yên di navbera Silêmanî û Tirkiyeyê destpê kirin. Hêjayî gotinê ye ku seferên Hewlêrê ji zû ve hatibûn destpê kirin. Her du seferên balafirgeha piştî giştpirsiya sexwebûna Kurdistanê hatibûn girtin ji aliyê Tirkiyeyê lê balafirgeha Silêmanî ji ber têkiliya PKK û YNKê nehate vekirin heta ku YNKê hindek pêngav avêtin. Wek tê dîtin têkiliyên Tirkiyeyê bi du aliyan li Kurdistanê berdewam dike. Li ser partî û rêxistinan bi rê ve diçe.
Freedom House
Armanca ragihandî
Li goreyê armanca ragihandî ya Freedom Houseê bi xwe: "Freedom House Rêkxistiyeka Ne-Hukmetî ya qezencnexwaz ya xweser e ko piştevaniya belavbîna azadiyê li cîhanê dikit. Azadî tenê di wan sîstemên siyasî yên demokratîk da mumkin e ko hukmet li beranberî xelkê xwe berpirsyar bin, hukmê qanûnê baladest bit û azadiyên axivtinê, haviliyê, baweriyê û rêza mafên kêmaniyan û jinan bihên ewlekirin."
Dîrok
Wendell Willkie, Eleanor Roosevelt, George Field, Dorothy Thompson, Herbert Bayard Swope û hindekên dî li sala 1941ê ev rêkxistî damezirand. Li destpêkê, karê rêkxistiyê bi eşkirayî dijîtiya metirsî ya nazîsmê bû, lê niha belavkirina demokrasî û azadiyê li seranserî cîhanê armanca wê ye.
Çol, Dih
Çol, gundekî bi ser Diha Sêrtê ve ye.
Karaz
Perwerde û hîdekarî
Li navend û hemû gundên Karazê 22 dibistanên sereta û lîseyek heye. Li hin gund û mezran dibistan tune ne û zarok tên gundên nêzîkî ku dibistan li wir hene. Ji bo kesên temenmezin ên ku xwendin û nivîsandina wan tune, li navenda şaroçkê dewletê çend dibistan ve kirine. Rejiya xwendin û nivîsandinê gelek kêm e û bi taybetî ev rejî di nav jinan de hîn bilintir e.
Tîbet
Gotina Tîbet him ji bo hemû erdnigarê tîbetî, him jî ji bo Herêma Serbixwe ya Tîbetê tê bikaranîn, ya ku piştî dagirkirina herêmê ji aliyê Komara Gel a Çînê ve di sala 1965an de wek îdariyeke siyasî hatibû avakirin. Herêma Serbixwe ya Tîbetê ji niviya herêma çandî ya tîbetan pêk tê û di nava başûrê Tîbetê disekine. Herêmên bakûr û rojhilata erdnigarê tîbetî di nava eyaletên Qinghai, Gansu, Sichuaan û Yunnan de hatine parvekirin. Wextê ku di zimanê çînî de behsa Tîbetê (bi çînî 西藏, Xīzàng, bi tîbetî: བོད་ལྗོངས, །bod ljongs) tê kirin, gotina 'Tîbet' hertim weke şûna Herêma Serbixwe ya Tîbetê tê bikaranîn. Di zimanê tîbetî de jî ev gotin tenê ji bo herêma serbixwe (bêyî herêmên rojhilat ên tîbetî Amdo û Kham) tê bikaranîn. Heger qala hemû erdnigariya tîbetî tê kirin, divê gotina bod çen (Tîbeta Mezin) bê bikaranîn. Derheqê dagirketî û serxwebûna Tîbetê gelek gengeşiyên mezin têne kirin. Lê heta neha ti dewlet tune ye ku bi awayeke dîplomatîk an jî siyasî guhertineke erênî pêk bîne.
Şorbehûr
Li Kurdistan, Balkan, Tirkiye û Îranê heman e.
Kyle XY
Naverok
Lawekî dora 16 salî tazî li daristaneke li nêzî Seattle li eyaleta Washington ê hişyar dibe. Ew nikare ji tiştek ji bîr bike û ew nikare biaxive. Ji ber ku tazîbûna wî di nav rûniştevanên Seattle de dibe sedema bêhn û nerazîbûnê, kurik ji navendek binçavkirinê ya ciwanan re tê şandin.Derûnnas Nicole Trager, ku tê de tê de, xort digire û li mala xwe de debarê wî dike. Ji ber ku navê wî bidinê, jê re dibêjin Kyle, wek birayê çavdêrê  navenda binçavkirinê ya ciwanan.
Émancé
Émancé, komuneke departementa Yvelines ya li navenda-bakurê Fransayê ye.
Lebid bin Rebîe
Lebid bin Rebîe (erebî لَبيد بن ربيعة بن مالك أبو عقيل العامِري) sehabeyê Muhemmed pêxember û helbestvan e.
Bánov, Uherské Hradiště
Çavkanî
<references group="Nîşe"/>
Bejnbihostî
Komeleya Kurtebalayên Kurdistanê
Di sala 2002an de Komeleya Kurtebalayên Kurdistanê tayê Dihokê hatiye sazkirin û di destpêkê de 60 kesên bejnkin bi tenê endamên vê komeleyê bûn, lê di sala 2009an de bûye 195 endam. Balqîs Hisên seroka vê komeleya kesên bejnkin a Dihokê ye.
Ancewasî
Xanedan bi belavbûna Xanedana Ebasiyan çêbû, û li salan 780, dema serhildana wan, bi aliya serhildana Sadakiyan, dû dewletên kurd veqetîn û serbixwe bûn.
Selpene
Selpene, gundekî bi ser Diha Sêrtê ve ye.
Komkujiya mizgefta îbrahîmî
Hikûmeta Îsraîl jî piştî qetlîamê bi awayekî hovane bi filistîniyan re kir, derxistina wan ji hin cadeyên li nêzîkî niştecihên cihûyan li Hebronê, wek Kolana El-Şuheda, ku mal û kargehên gelek filistînî lê hebûn, û rê dide ku tenê Îsraîlî û tûrîstên biyanî bikevin hundir.
Komara Kurdistanê
Jiyana civakî
Sovyetan dixwast ku li Tebrîzê zaningehekê ava bikin û 80 kontenjan ji bo kurdan soz dabûn. Her wisa ji bo weşana pirtûkan makineyeke metbeeyê ji kurdan re şandibû 10ê adara 1946ê Sovyetan ji kurdan re stastonek radyoyê şand, radyoya mahabadê dest bi weşana kurdî kir. Her wiha maşînek jî wek xelat hate dayîn ji Qazî Mihemed re
Rûxana Komarê
Piştî îlankirina Komarê, Yekîtiya Sovyetê desteka ku dida Qazî Mihemed û Azeriyan paşve hêdî hêdî kişand û dest bi vekişîna leşkerên xwe kirin. Ev vekişîn atmosfereke sar di navbera gelên Kurd û Azerî de. Her çend reşbînî ketibe nav van her du gelan de jî, hê jî hêviya wan hebû ku pirsgirêkên wan werin çareser kirin. Piştî vekişîna Sovyetan, Kurd û azeriyan li derê Tahranê dida ku pirsgirêkên wan werin çareser kirin. Bi serokatiya Pîşeverî di nav heyetê de Seyfî Qazî jî hebû ku nûnerê Kurdan bû, çûn Tahranê û 13ê xizîrana 1946ê de hevpeymanek di navbera heyetê û hikûmeta îranê de hate destnîşan kirin. Bi dûçûna vê hevpeymanê ;
Hêjayî gotinê ye ku piştî van darvekirinan li Urumabada girêdayî Loristanê li dijî van darvekirinan nerazîbûnên mezin li sala 1947ê hatin nîşandan
Recinaf
Recinaf, Rêjnav?,, gundekî bi ser Diha Sêrtê ve ye.
Kimsoran (cudakirin)
Bi navê Kimsoran ev gotar hene:
Espindikan
Espindikan, gundekî bi ser Diha Sêrtê ve ye.
La Fontelaye
La Fontelaye, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Xetên avestayî
Ariyan ji bilî tîpên bizmarî elfabeyeke din a bi navê "Alfabeya Avestayî" jî hebûne. Ew alfabeya ku 53 (16 bideng û 37 bêdeng) tîpên wê hebûn ji aliyê rastê ve bo aliyê çepê dihate nivîsîn.
Fî (herf)
Transkrîpsiyona kurdî f ye.
Baruch Goldstein
Baruch Kopel Goldstein (bi îbranî: ברוך קופל גולדשטיין; bi navê Benjamin Carl Goldstein ji dayik bûye; 9ê Kanûna Pêşîn, 1956 - 25 Sibat, 1994) terorîstekî Îsraîlî-Amerîkî, tundrewiya cihû, wekî endamê partiya terorîstî a JDL bû ku Komkujiya mizgefta îbrahîmî pêk anî. Goldstein alîgirê Kach bû, partiyek olî ya siyonîst ku Yekîtiya Ewropî û gelek welatên din wekî terorîst binav dikin.
Henri La Fontaine
Henri Marie La Fontaine (jdb. li Brûksel; m.  li heman derê) dadnas û polîtîkerekî Belçîkî bû.
Amar Suloyev
Amar Suloev (Zayîn 7ê Çile 1976 - Mirin 27ê Hezîran 2016) Listikvanekê boksînê yê Rûsî û bi esê xwe kurdê êzdî ye Ew di hezîrana 2016an de ji ber pençeşêra mayîdê mir. Di dema kariyera xwe de, wî ji bo UFC, IDEampiyoniya IDEerê PRIDE, Cage Rage, û M-1 Global şer kir ye.
Mizgîn Tahir
Xebat
Mizgîn Tahir gelek konsêr bi koralê Konsirvatwarê re çêkirin, yên balkêş ev in:
Sana Berzencî
Sana Berzencî yan jî Sana Barzanje,, (, Seqiz, Rojhilata Kurdistanê) hunermendeke kurde ku bi gelemperî mûzika fantastîk a bi kurdî dibêje.
Zêwkeşîn
Zêwkeşîn, gundekî bi ser bajarê Amêdiya parêzgeha Dihokê (Badînan, Kurdistan) ve ye.
Têkiliyên Başûrê Kurdistanê û Îranê
Têkiliyên Başûrê Kurdistanê û Îranê têkiliyên dewleta Îranê û Başûrê Kurdistanê dihundirîne. Bi taybetî piştî dagirkirina DYAyê li Iraqê, Başûrê Kurdistanê bû xwedî statûyek û gelek welatan li Başûrê Kurdistanê bi rêyên dîplomatîk têkiliyên xwe li gel partî û rêxistinên Başûrê Kurdistanê danîn. Îran jî yek ji wan welatan e.
Têkiliyên di navbera van her du welatan bi rêya Dezgehê Têkiliyên Derve - Hikûmeta Herêma Kurdistanê û Wezareta Têkiliyên Derve ya Komara Îslamî ya Îranê ve pêktê.
Baxçeyê Tîpan
Baxçeyê Tîpan CD-ROMeke kurdî ji bo fêrbûna alfabeya kurdî, xwendin û nivîsandinê ye. Bername ji bo zarokên 4-10 salî hatiye amadekirin. Tê de gelek wêneyên bi deng û livîn hene.
Emily Dickinson
Dickinson li Akademiya Amherstê (1834-1847) û koleja Mount Holyoke (1847-1848) perwerdehiya xwe qedand. Dora 1850yî, ew dest bi pêk anîna helbestan kir, helbesta wê ya yekemîn di rojnameya Springfield Daily Republican de di sala 1852an de hatiye weşandin.
Ji îngilîzî wergêr: Baran Acis
Sahraya Rojava
Ev herêm ji salên 1960an were, piştî nemana mêhtinkarî a Spanyayê, di rêza herêmên bê desthilata xweser yên Neteweyên Yekgirtî da ye.
Luristan (erdnîgarî)
Di bin destê Pehlewiyan de Lûr hatin bicihkirin, û tenê çend kes koçeriya xwe ya şivantiyê diparêze. Li Loristanê gelên Îranî yên Hind-Ewropî, di nav wan de Med, nîz 1000 bz. bicîhbûne. Kîmmerîyan (Cimmerians) û Îskîtan di navbera salên 700 û 625 b.z. bi navberî hikum kirin. Tûncên Luristanê, ku bi rêzika xwe ya bijare ya motîvên hunerî yên Asûrî, Babilî û Îranî têne nasîn, ji vê serdema alozê vedigere. Tûnc bi giranî di gorên li nêzî Kermanşah de hatin dîtin. Kyaxares, fermandarê Medan, di salên 620 b.z. de Îskîtî derxist. Di bin desthilatdariya Cyrusê Mezin de, Lorestān di dor 540 b.z. de di nav Împeratoriya Axamenîş ya mezin de hate girêdan û li pey hev beşek ji xanedanên Selûsîdan (Seleucid), Partî û Sasaniyan bû.
Lorestān xwerû di navbera geliyê Dezê (ji hêla Rêhesinê Trans-Iranian ve tê bikar anîn) û Çemê Karxeh ya jorîn û ber bi bakur ber bi Nehāvend ve dirêj dibe. Çandinî bingeha aboriyê ye;  birinc, genim, ceh, pembû, tovên rûn, silq/silk (çewênder), sebze û fêkî hene. Pîşesazî çîmento, şekir, xwarinên pêvajoyî, hirî kertî, û pembû çirkandin hildiberînin. Kana hesin û molîbden tê derxistin. Rêbej û rêhesin bi Xurramābād bi Borûjerd û Alīgūdarz ve girê dide.
Cihangir Ceyhan
Fîlmografî
Înternet
Sînema
Laliş
Rûberê Perestgeha Lalişê dorên 4500 m² (metre çargoşe) ye.
Vîrûsa sorika meymûnê
Berjeng û Nîşan
Reşîkên li ser çerm 1-3 roj piştî destpêkirina tayê xuya dibin. Ew li ser rû, dest û lingan bêhtir ji stûnê tê dîtin. Birîn dikarin li ser çeng û lingan, di nav devê de, li devera genîtal û di çavan de têne tespît kirin. Hejmara birînan hinek an jî pir guherbar e. Lezyon wekî pizikê dest pê dikin û ji çerm bilind dibin; paşê ew bi şilek zelal tijî dibin û xuyabûna "vezîkûl" digirin. Şîva zelal a di hundirê vezîkulan vediguhere şilekek zer û "pûstûlan" çêdibe. Pûstûl, qaşil û birîn bi ketina qalikan re winda dibin. Ev pêvajo bi gelemperî 2-4 hefte digire û bi xwe baş dibe. Nexweşî dikare di mirovên pergala xweparastina wan re werin tepisandin û dijwar be. Infeksiyonên bakterî li nexweşiyê zêde bibin, zatûre, sepsîs, encefalît û windabûna dîtinê çêdibe.
Bercan Tutar
Pirtûka wî ya telîf a di derheqê siyaset, çand û stratejî ya derva ye bi navê Kader Karanlık Değildir di sala 2015an da hat weşandin. Sê pirtûkên wî yên werger bi tirkî hatin çapkirin {Son Mohikan, Polyanna û Beyaz Sessizlik). Yek ji wan, pirtûka pênç çîrokên Jack London e û bi navê Beyaz Sessizlik (Bêdengiya Spî) hat weşandin {Weşanxaneya Şule, 1999). Di hinek kovar] û rojnameyan da jî helbest, gotar û nivîsên wî cîh girtin. Di rojnameyên Yeni Şafak û Yeni Yüzyılê da quncik nivîsand. Niha jî heftê du roja (çarşem û pazar) di rojnameya Sabahê da gotarên wî tê weşandin. Zewiciye û keçikeka wî heye.
Fantastîk
peyvek ji Frensiyê. di her demê tê dîtin lê bi piranî sedsala XVIII. de li Frensa bi tesira Romanên Tirsê yên Îngilîz destpêdike, mabetên bi alikariya hêzaxiyalîne.
Têbe
Têbe, sîteyek e li Yewnanîstana kevn. Li herêma Beotiayê ku dikeve Rojhelatê Yewnanistanê. Sîte ciyekî berdar da ava bûye.
Civry-en-Montagne
Civry-en-Montagne, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Sohrab Pournazerî
Çavkanî
Websîteya Fermî
Artros
Êşnîşan û diyagnoz (teşxîs)
Bi têstêt xînê ev nexoşiye nahêta diyar kirin (diagnos), yan jî têstêt xwîna nexoş ti diristin (normal) n.
Dragqueen
Dragqueen ("dregkwîn"), anku "qiralîçeya bi drag" yan "şahbanûya bi drag", bi giştî, hunermendekî zilam e ku kincên jinan li xwe dike û bi teqlîdkirina stereotîpên jinên pirr makyajkirî stranên xwe bi şêwaza lip-synch ("lêv-sink", sinkronîzasyona lêvî) dibêje û kêfa bîneran tîne.
Sêgirkan
Sêgirkan navê yek ji gundên gundistana Mirgewera li navçeya Sîlvanayê ye. Sîlvana girêdayî şaristana Wirmê ye.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirovan û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Sêgirkan 615 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 106 e.
Qalî
Qalî navê wî yê rast Ebû Elî Bin el-Qasim e (Ebû Elî kurê Qasim). Qalî di sala 901ê de li paytexta Kurdistanê li bajarê Amedê hate cîhanê û di sala 967an de jî mir.
Bestambeg
Bestambeg gundekî ser bi navenda bajarê Pîranşarê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Şolistan
Şolistan ji warê Lorê Mamesenî û Kuhgîluaxivan re tê gotin. Ev herêma dîrokî ji parêzgeha Kohkilûye û Bûyer Ehmed, ji bakurê parêzgeha Fars û parêzgeha Bûşêhr pêk tê.
Împeratoriya Selçûqiyan
Împeratoriya Selçûqiyan di sala 1037an de ji aliyê serok Tuxrîl (990-1063) û birayê wî Çaxrî (989-1060) ve hat damezrandin, ku her du jî li ser herêmên wê bi hev re desthildar bûn; îşaret hene ku serkirdayetiya Selçûqiyan wekî din wek sêyem kar kiriye û bi vî awayî Mûsa Yabgû, mamê van her du kesên navborî jî tê de ye. Selçûqî ji warên xwe yên li nêzî Deryaya Aral, pêşî ber bi Xorasanê û ber bi deşta Îranê ve bi pêş ve çûn, li wir ew ê bi giranî wek civakek farisî bibûna. Paşê ji bo dagirkirina Bexdayê ber bi rojava ve çûn, valahiya hêzê ya ku ji ber şerên di navbera Xîlafeta Ebasî ya Ereb û Împeratoriya Biwehî Îranî de çêbû, tijî kirin. Berfirehbûna Selçûqiyan a li rojhilatê Anatolyayê di sedema şerên Bîzansî-Selçûqiyan bi Şerê Manzikertê di sala 1071an de di pevçûnê berjewendiya Selçûqiyan re xalek veguherî ya diyarker nîşan da, desthildariya Împeratoriya Bîzansê li beşên mayî yên Anatolyayê ji dest girt. Ew demê destpêkirina siyaseta tirkkirinê bû. Împeratoriya Selçûqiyan qada siyasî ya şikestî li beşên rojhilatê yên ne-erebî, cîhana misilman kir yek û hem di Sefera Xaçperestan a yekemîn û hem jî di Sefera Xaçperestan a duyemîn de roleke sereke lîst; her weha di afirandin û berfirehkirina gelek şêweyên hunerî de di serdema bandora wan hebû wekî rolek girîng lîstiye.
Cumberland
Cumberland wîlayetek Înglistanê ye.
Frederik Willem de Klerk
Frederik Willem de Klerk (jdb. 18ê adarê 1936 li Johannesburg, Efrîqaya Başûr - 11 Mijdar 2021) di salên 1989 heya 1994î ew serokdewletê Efrîqaya Başûr bu. Ji ber xebatên xwe yên çareserkirina nakokiya di navbera çermereşan û sazîmaniya rasîst a çermespiyan bi tevî Nelson Mandela di sala 1993î de Xelata Nobel a aşitiyê werdigire.
Mafên kesên LGBT li Afrîkayê
Mînaka erênî: Afrîkaya Başûr û herêmên ewropî
Komara Afrîkaya Başûr xwedî helwestên herî lîberal li hember hevzayendan û lezbiyenan e, ji ber ku welat zewaca hevzayendan qanûnî kiriye û Destûra Bingehîn a wê maf û parastina hevzayendan û lezbiyenan garantî dike. Afrîkaya Başûr yekane welat e li Afrîkayê ku bi destûrî her cûre cûdakariya li dijî civaka LGBT qedexe ye. Di sala 2006an de, Afrîkaya Başûr bû welatê yekem li Afrîka û pêncemîn li cîhanê ku zewaca hevzayendan pêk tîne. Lêbelê cihêkarî li bajarên mezin pir kêm e, û li bajarên wekî Johannesburg, Cape Town, Durban, Pretoria, Port Elizabeth, East London, Bloemfontein, Nelspruit, Pietermaritzburg, Kimberley û George, civakên LGBT yên mezin hene. Sê bajarên herî mezin ên Afrîkaya Başûr, Johannesburg, Durban û Cape Town, bi awayekî adil civaka LGBT qebûl dikin û ji bo kesên LGBT wekî cihên geştyarî têne nasîn. Lêbelê, tevî naskirina qanûnî, cihêkariya civakî li dijî kesên LGBT yên Afrîkaya Başûr hîn jî diqewime, nemaze li deverên gundewarî, ku ew ji hêla hejmarek kesayet û kevneşopên olî ve tê geş kirin. Herêmên spanî, portekîzî, brîtanî û frensî zewacên hevzayendan qanûnî kirin.
Liliane Tiger
Liliane Tiger ( jdb.13ê adara 1985an li Prag, Çekoslovakya) pornostêrk û modela erotîk a karbesî ya çeykayî ye.
Rigoberta Menchú Tum
Rigoberta Menchú Tum ( li Chimel, Guatemala) çalakgereke jin a mafên mirovan li Guatemalayê ye.
Sala 1992an guncavê Xelata Nobel a aşitiyê hatiye dîtin.
Mezrakoyî
Mezrakoyî, gundekî girêdayê navçeya Melkişî ya Dêrsimê ye.
Alexis Bledel
Jînenîgarî
Bledel li Houston, Teksas, Nanette ji dayik bû. Birayekî wê yê biçûk bi navê Eric heye. Bavê wê li Arjentînê ji dayik bû û mezin bû. Bapîrê wê Enrique Einar Bledel Huus li bajarê Buenos Aires a Arjentînê ji dayik bûye û bi eslê xwe danîmarkî û almanî ye. Enrique alîkarê serokê pargindaniya Coca Cola Latin America û Inter-American Corporation bû. Bapîrê Bledel, Jean bi eslê xwe ji New Yorkê bû û xwedî bav û kalên Skotî û Îngîlîzî bû. Dayika Bledel, Nanette, li bajarê Phoenix ê Arîzona ji dayik bûye û di 8 saliya xwe de koçê bajarê Meksîkayê bûye. Dêûbavê wê bi koka xwe we amerîkîyên latînî ne. Bledel wiha anî ziman: "Ew tenê çanda ku diya min ji jiyanê dizane, û bavê min jî, û wan biryar da ku zarokên xwe di çarçoveya ku ew tê de mezin bûne, mezin bikin." Bledel di malbateke spanyolî de mezin bû, û heta ku dest bi dibistanê kir, zimanê Îngilîzî hîn nebû û xwe latînî ditîta.
Teldau
Teldau şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ludwigslust-Parchim li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Hikûmeta Neteweyî ya Azerbaycanê
Destpêk
Li sala 1908ê de meclîsa Îranê ji aliyê Şah ve hatiye girtin. Piştî vê bûyerê bi rêberiya Settar Xan, li Tebrîzê li dijî hikûmraniya Şah serhildan hatiye destpê kirin. Settar Xan gelek alîkarî ji Bakûyê diwergirt, ev alîkarî heta 1920ê dewam kiru. Her wisa Settar Xan alikarî ji balyozxaneya Osmanî jî xwest û bersiveke erênî jê hatiye dayîn. Ev mînakên wiha xuya dikin ku Tirk li dijî netewên din yên Rojhilata Navîn dibin yek. Çi Şîe be çi Sunî be, Tirk hemû ji hêla netewperestî gelek bi hêz in û alikariya hev dikin.
Berî avabûnê
Piştî vê bûyerê bi dehsalane li Azerbaycana Îranê bêdengiyek ketibûyê. Di sala 1941ê de Yekîtiya Komarên Sovyet ên Sosyalîst bakurê Îranê bi rêberiya ecemê sovyetan Mîr Cefer Baxirov ve dagir kir. Bi giştî li Azerbaycanê Îranê dagirkirin hatiye pê, ji ber ku xelkê Azerbaycana Îranê wekî xelkê Azerbaycana Sovyetan Tirk bûn. Ji ber vê nêzîkatiya nijadî dagir kirin birehetî çêbû. Piştî vê dagirkirinê di nava Tirkên Azerbaycanê de hîsên netewî pir zêde bûn. Li Tebrîzê bi navê di Rêya Welat de rojnameyek bi alikariya Sovyetan derxistin û her roja diçû tesîra Sovyetan li Azerbaycanê zêde dibû. Di hilbijartinên sala 1943ê de li Azerbaycanê 13 parlementer bo meclîsa Îranê hatin hilbijartin, 8 ji wan terefdarên Sovyetan bû ku yek ji wan jî Seyîd Cefer Pîşeverî bû. Lê ji mezbeteya Pîşeverî hatiye betal kirin û parlamenterî ji ali yê Hikûmeta Îranê hatiye jê standin. Hêjayî gotinê ye ku berî van bûyeran 3ê gulana 1942yê de yekbûna axa Îranê ji aliyê DYAyê ve hatiye nasîn. 24ê hezîrana 1944ê de Wezareta Derve ya Sovyetan rêda ku dibistanên bi zimanê tirkî li Azerbaycana Îranê vebin. Jixwe gelek wext neçû, dibistan hatiye vekirin.
Kurdên Swîsreyê
Kurdên Swîsre ji rûniştvanên Swîsre ên bi eslê xwe kurd in re tê gotin.
Kurdên ji Tirkiyê
Hatin û xebitandina wan a li Swîsrê bêyî peymanên fermî pêk hat (mînak: ji bo xebatkarên penaber ên ji Tirkiye di nava welatên tirk, elman, belçîkî û fransî peymanên fermî hatibûn îmze kirin). Pirraniya wan bi înîsiyatîfa xwe ji ber sedemên şer, siyasî û aborî hatin Swîsre.
Demografî
Piranîya Kurdên Swîsre di kantonên Elmanî-axêv de dijîn, bi giranî li derûdora bajarên Basel, Zurich, Bern û Aarau. Li gorî îstatîkên swîsrî yên fermî, di sala 2007'an de nêzîkî 73.000 hemwelatiyên Tirkiyê li Swîsre dijîn. Çima ku nasnameya Kurd li gelek dewletên Ewropa ne gihiştiye statuyekê, derheqê ji me re Kurdên Swîsre ti agahî nehatine bidestxistin.
Çîrok
Çîroka bûyerî
Mijara çîrokê li ser bûyerekê tê vegotin. Çîrok gor bûyerê di dewerekî de û di demekê de derbaz dibe, tê hûnandin, şiklekî bi mantiqî diqede.
Ferqên navbera çîrok û romanê
Çîrok yek ji şaxên girîng ên wêjeya gelêrî û wêjeya devkî ye. Bûyer û kesayetiyên mîtosî bi şêweyên curbecur radigihîne mirovan. Hin caran behsa bûyer û kesayetiyên demên panteîstîk, serdema desthilatdariya jinan hwd jî dike. Dîsa çîrok behsa kesayetî û bûyerên rastegîn jî dikin. Çîrok him bi devkî û him jî bi nivîskî dibe. Çîrok di ragihandina çanda Kurdî de roleke girîng leyîstiye. Herwekî Kurdan bi hezaran salan bi çîrokan jiyan bi zarokên xwe ve dane nasîn, ew perwerde kirine.
Têkilî û mirovatiya di çîrokên folklorî de
Wek nimûne çewa ku di Çîroka Abidê Şkeftê de hatiye gotin, li vê parzemîna me, du serbajarên menﬂûr hebûne. Yek bi navê Serbajarê ﬁerqê ku jê re Amed, piﬂtre jî Diyarbekir hatiye gotin û yê din jî bi navê Serbajarê Xerbê ku jê re piﬂtî 1453an Islambol-Istanbol hatiye gotin. Paﬂayên herdu paytextan, hetf qîz û heft kurên xwe bi hevûdu re dane zewicandin. Ji ber wê yekê têkiliyeke germ jî ketiye navbera xelkê Amed û Stenbolê.
Bingeha çîroka folklorî
Li gor wan belge û materyalên ku di lêkolîna min a li Folklora Kurdî de bi dest ketine, hemû eşkere dikin ku di Bingeha Çîroka Kurdî de bi sedan tiştên bingehîn ên balkêş hene. Lê yên ku min ew peyitandine, 133 ne. Wan xwe wisa bi tewrekî pir xweş, di piraniya çîrokên kurdî de nîşan daye.
Çavkanî
https://www.ravzakitap.com/ji-bo-zarokan-crokn-kurd-cocuklar-icin-kurtce-masallar https://www.ciceksepeti.com/ji-bo-zarokan-c-rok-n-kurd---cocuklar-icin-kurtce-masallar--kc3926591 https://ronahi.net/ku/index.php/2020/03/30/ji-bo-zarokan-ciroken-kurdi/ http://mamosteye-zimane-kurdi.blogspot.com/p/cirok.html?m=1 https://mehmetayaz.blogspot.com/2009/03/16-ciroken-klasik-en-zarokan-bi-zimane.html?m=1
Fontenay-Mauvoisin
Fontenay-Mauvoisin, komuneke departementa Yvelines ya li navenda-bakurê Fransayê ye.
Traben-Trarbach (Verbandsgemeinde)
Traben-Trarbach şaredariyeke kolektîv (Verbandsgemeinde) a navçeya (Landkreis) Bernkastel-Wittlichê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Zîmêg, Melkişî
Zîmeg, gundekî girêdayê navçeya Melkişî ya Dêrsimê ye.
Kevneşopiya Tirko-Farisî
Kevneşopiya Tirko-Farisî an jî kevneşopiya Tirko-Îranî (bi farisî : فرهنگ ایرانی-ترکی ) çandeke cihêreng bû ku di sedsalên 9 û 10an de li Xorasana mezin û Efxanistana îroyîn, Îran, Ûzbêkistan, Tirkmenistan, Tacîkistan, deverên piçûk ên Qirgizistan û Qazaxistanê de derketiya holê.
Balafirgeha Navneteweyî ya Vancouverê
Civîna Navxweyî
Beşa Navxweyî ya termînalê di sala 1968an de, ji aliyê fîrmaya Vancouver Thompson, Berwick û Pratt ve hate çêkirin û di sala 2005an de ji aliyê mîmarê Vancouver Kasian Kennedy ve nûvekirina serî-heta-binî hate dayîn. Devera navmalî ji sê pîlan (AC) pêk tê.
Mêzgerda li ser nivîsinê
Bo mînak bernameya mêzgerdeke li ser nivîsinê:
Sêvdînava
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirovan û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Sêvdînava 42 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 10 e.
Daxistin
Daxistin (en:download) anîna pelan ji înternetê û tomarkirina komputera xwe ye.
Bêrawe
Bêrawe, gundekî bi ser Balîsan a navçeya Şeqlaweyê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Zayendên navdêrên kurmancî
Peyv dema bi serê xwe ye zayendê li ser xwe nîşan nade (dayik, bav, keç, kur, heval), lê di nava hevokê de dema tê bikaranîn zayenda xwe nîşan dide (ew dayka min e, bavê min kal e, keça 10 salî, kurê herî mezin, hevala min, hevalê me). .
Amûrên muzîkê û buroyê
{|class=wikitable
Galen
Teorîya Galenê der heqê fîzyolojiya Sîstema gera xwînê  jî hetanê sala 1242 bênîqaş ma. Dema Îbn Nefîs pirtûkê  xwe ya ‘’’Şerh tasrih el-Qanûn li’îbn Sina ‘’’( ravekirin û şîroveya qanuna Îbn Sîna) çap kir, agahdarîyên  nû li ser sistema gera xwîne û Gera xwînê ya pişikan de hate nivîsandin. Em bi pirtûkê wî va dizanin ku   Galen xwe him bijîşk  him jî wek fîlozof dibîbîbû. Sernave pirtûkê xwe re jî Bjîşkên Herî Baş Him Fîlozof e.  kirîbu..
Husên Arif
Husên Arif (jdb. 1926 li Silêmaniyê) çîroknivîsekî kurd e.
Qado Şêrîn
Qado Şêrîn gelek çîrok, gotar, rexne û Qilçix di kovar û malperên internetî û rojnameyên Kurdî de belav kirine. Gelek hevpeyivînên televizyonî pêre hatine kirin. Ji sala 1982an ve karê nivîskariyê dike û pirtûka wî ya çîrokan ya bi navê Serok û Merok berhema wî ya yekem e di warê çîrokê de.
Dîsko
Dîsko celebek muzîka dansê ye û bineçandeyek e ku di salên 1970an de ji dîmena jiyana şevê ya bajarî mezin a Dewletên Yekbûyî derketiye holê. Dengê wê bi lêdanên çar-ser-zemînê, xêzên bassên hevgirtî, beşên têl, tûnc û horn, piyanoya elektrîkî, sentezker û gîtarên rîtma elektrîkê tê destnîşan kirin.
Bireser
Bireser ew tişt e ku bi çavan tê dîtin, bi destan tê girtin û bi alîkariya hinek amûrên pîvanê tê pîvan.
Pangea
Jiyana li Pangea
Tê pêşbînî kirin ku nebûna astengên okyanûsê alîgiriya kozmopolîtîzmê kiriye, ku tê de celebên serketî digihîjin belavkirina erdnîgarî ya berfireh. Kozmopolîtîzm jî ji hêla windabûna girseyî ve hate rêve kirin, di nav de bûyera windabûna Permian-Triassic, ya herî giran di tomarên fosîlan de û her wiha bûyera windabûna serdema triyasî-jûrasî ve tê birêvekirin. Ev bûyerên ha dibe sedema faunaya karesatê ku cihêrengiyek piçûk û kozmopolîtîzma bilind nîşan dide, di nav de Lystrosaurus ku piştî bûyera windabûna serdema permî-triyasî de li her quncikek Pangeayê belav dibe. Ji aliyê din ve, delîl hene ku gelek celebên Pangaean bi navgînek erdnîgariyek bi sinor, tevî nebûna astengên erdnîgarî de bi navberên biçûk de bi kom bûne. Dibe ku ev ji ber guheztinên bihêz ên avhewayê û demsalê ve ku ji hêla hewaya giran a mûsonê ve hatiye hilberandin pêk hatiye. Mînak, pteridospermên sar-adapted (rabatên tovên destpêkê) yên Gondwana ji belavbûna li seranserê Pangea ji hêla avhewa ekvatorî ve hatine asteng kirin û pteridospermên bakur li ser Gondwana di dema triyasî bi dawî bûne.
Guherîna avhewaya piştî Pangea
Bi perçebûna Pangaeayê re mîqdarên mezin ên karbondîoksîtê ji şikestinên parzemînê derketin. Vê yekê Zêdebûna CO2 ya Mezozoîkê hilberand ku dibe sedema zêdekirin a avhewa pir germ a di Serdema Krîtaya Destpêkê de. Di heman demê de vebûna Okyanûsa Tethysê jî dibe sedema  germbûna avhewayê. Çiyayên okyanûsa navîn ên pir bi tevger ên ku bi perçebûna Pangea ve girêdayî ne, asta deryayê di tomarên jeolojîk de herî zêde bilind kirin û piraniya parzemînan xistiye binê avê.
Gaillon-sur-Montcient
Gaillon-sur-Montcient, komuneke departementa Yvelines ya li navenda-bakurê Fransayê ye.
Alice Weidel
Karîyera siyasî
Weidel ji 26ê Îlona 2017ê ve ligel Alexander Gauland 4 salan serokê Koma Meclîsê ya AfD bû. Di 3ê Kanûna Pêşîn a 2017an de ji aliyê konferansa partiya federal a AfD ya li Hannoverê ve wek endama lijneya rêveberiya federal hat pejirandin.
Li gorî lêkolîna Zeit Online, Weidel û hijdeh endamên din ên koma wê ya parlementoyê karmendan ji navendê tundrewên rastgir girtin da ku bi erkên xwe rabin û piştgirî bidin karê wê yê parlementoyê: Hevkarê wê Daniel Tapp berê rêvebirê navenda lêkolînê ya Weikersheim bû. , ku, bi ders û bûyerên xwe, têkilî di navbera muhafezekarên neteweyî û rastgirên tundrew de, û hem jî xebatkarên Barbara Rosenkranz, namzeta bilind a wê demê ya Avusturya Jêrîn a FPÖ-ya rastgir a populîst, çêkir.
Demek kin beriya konferansa partiya AfD ya 2021-an li Dresdenê, Weidel ragihand ku ew ê ji bo hilbijartinên federal ên 2021-an wekî berendamê sereke nebe namzed. Lêbelê, di Gulana 2021-an de, wê helwesta xwe guhezand û ligel berdevkê federal Tino Chrupalla, ku berî demek kurt bersiv neda çend daxwazên endama parlementoya AfD Joana Cotar ji bo tîmek bilind a muhtemel, yek ji bo 20-emîn Bundestag a Alman ava kir. Weidel û Chrupalla tu sûcdarkirina nûnertiya baskê rojhilatê yê rastgir ên tundrew red kirin û soz dan ku ew ê tevahiya partiyê wekhev temsîl bikin, di heman demê de serokê partiyê Jörg Meuthen berendamiya duya hevrik Joana Cotar û Joachim Wundrak wekî nûnerên vê partiyê red kir. bi navê beşa nerm a AfD, pêşwazî kir.
Trivia
Koma punk Broilers têkiliya bi Sarah Bossard re di strana Alice und Sarah de di albûma Puro Amor a 2021an de vedibêje.
Hesinkan
Hesinkan, an jî Hesinka, gundekî bi ser Diha Sêrtê ve ye.
Sara Teasdale
Jiyan
Di sala 1933 de, ew bi xwekuştinê mir, bi dermanên xewê ve zêde bû. Lindsay du sal berê bi xwekuştinê mir.Ew li Goristana Bellefontaine li Saint Louis tê veşartin.
Xwekuştina Teasdale û "I Shall Not Care"
I shall have peace, as leafy trees are peaceful
Brauneberg
Brauneberg şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bernkastel-Wittlichê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Corner Brook
Corner Brook, bajarekî herêma Newfoundland and Labrador ya Kanadayê ye.
Diyê
Diyê, gundekî bi ser Diha Sêrtê ve ye.
Seyid Celal Nizamî
2 salê xizmeta leşkeriye xwe li nav gondê Kurane û Hevsara de wekî eskerê perverdê diqetîne û van du sala de jî zarûkê kurda re wekî mamostayê sertayî dersê dibêje.tebîetê civane navçê li ser riha vî esera xwe didane û her li hinge re dest bi gotina helbestê farisî dike mixabin li van helbestê vî tiştik nemane. Ev işq û evînê li vê demê de baş ihsas dike û li evîna xwe de dev li hink meişûqê xwe berdide.Eva li helbestê evîndariye vî de bibaşî xûyane.Li sala 1974ê di gel dotmama xwe Şehlaya keça Seyd Hacî dizevice û semera vê zivacê 4 zarûne bi navê Şehîn û Salar û Emîr û Areş.