cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Çewlîg (kirmanckî)
ÎV serranê 75î de hewzaya Erezo corên de  qiraltîya Armenîstanî ke ronîyaya, ÎP dest bi mojnayîşê estbîyayîşê xo kerd. Beyntarê qiralê Armenîstanî Tîgranus û romayîjan xeripîya û generalê Roma Lucullus ramit qiraltîya armenîyan ser o; Popeiusî vîyerê Erxenî vîyarna û Amed de ey ke diza Tîgrana Kerte de xo nimito zorê qiralê Armenîstanî berd. İnasarên heme herêma Sophene eşt xo dest. Generalê Roma Guregio zî paytextê Armenîstanî yo Artaxata girewt û qiraltîya Armenîstanê besta romayîjan. Tîya ra pey Armenîyan yew estbîyayîş nêmot.
Jean Calvin
Hizrên wî, weke bi navê kalvînîtî tên pêşketin. Temenê vê herikina bi navê kalvînîzmê, ew bû ku digot ku "pirtûka pîroz, destûrên Xwedê ne." Li ser wê re jî, pirr şîroveyan weke hişkiyeke di olê de Calvin, hatiye şîrovekirin.
Arnsberg
Arnsberg, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Nordrhein-Westfalenê ye.
Bangalor
Gelhe
Gorî hejmartinên 2001ê, nifûsa bajêr 4.292.223 e. Nîvî zêdetir niştecihên wê koçber û biyanî ne. Zimanê fermî zimanê kannada ye. Herwiha ûrdû, îngîlîzî, tamîlî, telûgû û malayalam jî tê axavtin.
Pekîn
Pekîn yan Beijing, paytexta Komara Gel a Çînê ye ku zêdetirî 21 milyon şêniyê paytexta neteweyî ya herî qerebalix ê cîhanê ye û piştî bajarê Şanghayê duyem bajarê herî mezin ê Çînê ye. Bajêr li bakurê Çînê ye ku wekî şaredariyek di bin rêveberiya rasterast a Konseya Dewletê de ye û bi 16 navçeyên bajarî, derbajarî û gundewarî ve tê birêvebirin. Pekîn ji xeynî bajarê ciran a Tianjin, bi piranî ji aliyê Parêzgeha Hebei ve dorpêçkiriye ku bi hev re, sê beşên megalopolîsa Jingjinji û herêma paytexta neteweyî ya Çînê pêk tînin.
Laage
Laage, bajarekî navçeya (Landkreis) Rostockê li herêma Mecklenburg-Vorpommern a Almanyayê ye.
4ê adarê
Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)
Kûrbeyt
Kûrbeyt, gundekî girêdayî navçeya Amedê Farqînê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Esedaxî
Esedaxî gundekî ser bi navenda bajarê Merend li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Mîkrobiyoma mirovî
Mîkrobiyoma mirovî (yan mîkrobiyotata mirovî), gilwazîneke ji hûrjîneweran e ûMîkrobiyom ew mîkrobeyê ku li ser rûyê jorîn an kûr yê çermî, di nêv gilêzê de, li ser kilîza devî, di konjuktîvayê de û di rîviyên gastroîntestînal di niştîcih e. Mîkrobioma ji bakterî, kuv (fûngî) û arkeayê pêk dihê. Hin ji van organîzmeyan ji bo laşê mêvandarî baş û bisûd in. Herwiha pir kêm lêkolîn û vekolîn li ser rola ku pirraniya wan dike di laşê mirovî de hatine kirin. Lê wisa tê zanîn ku ligel hebûna wan li ser laşî, lê di bin mercên asayî de, ku nabin sedema ti nexweşiyan, belê beşdarî parastina tenduristiyê dibe, û wek beşek ji flora asayî dihesibe. Bi gelemperî wekî "mîkrofilora" tên zanîn, belam ev navlêkirinê de çewet e, ji ber ku peyva "florayê" girêdayî riwekan e, û "biota" ji bo tevahiya organîsmeyên ku di ekopergalekê de hene, re tê gotin. Vê dawiyê, têgiha “mîkrobiota” ya guncavtirîn hat sepandin, belê têgiha “flora” ya ku ji bo bakterî û hûrjînewerên dî re likar, ji holê ranekir. Di lîteratûrên cuda de, herdû têgih hatin bikarhanîn. Lêkolînên sala 2009an rapirsî bê gelo kêmbûna di biotayê de(tev mîkrofaûnayê) ji ber destwerdanê mirovan dikare bibe sedema tehde û ziyangigiştinê li tendurstiya mirovan. Keşfeke seyr destnîşan kir ku li cihin taybet yê laşî, komin cuda ji hûrjînweran dikarin heman karan bikin ji bo kesên ciyawaz. Wek mînak, li ser zimanê du mirovan du komên bi temamî ji hev cuda yên hûnjînweran dikarin dê şekir bi hema rêç bidewbînin. Ev pêşniyar dike ku zansita nojdariyê dibe ku neçar bimîne ku xwe deb ji teoriya yek-hûrjînerî di nexweşeyan de berde û bala xwe bide kiryarên komên hûrjînwerên yên ku berovajî bûne.
Bakterî
Bi kar hanîn ji bo nasîn û zanîna û tesnîfa hezarên hûrjînwerên ku hebûna wan bi ya mirovî ve girêdayî ne. Vê lêkolînê di nav tiştên din de enzîma çalak ya karbohîratê hat testkirin di tevnûsiyeneke hûnjînweran ji diwanzdeh cihî ji laşê mirovî, û di dawiyê de ev encam derket ku hûrjînwer dixerizînin cihekî  ji bo bikarhanîna şekirê heyî.
belê cudahiyin giring di metabolîzma karbohîdartan de ji cihekî heya cihekî, û lêkolîneran pêşniyaz kir ku pêkatiyên xwecihî yên ji metabolîteyên karbohîdartan dibe ku giringtirÎn hoker bin di çêkirin bin-civakî yên mîkrobioma mirovî.
Escherichia coli (a.k.a. E. coli) bakteriya di kolonî de dijî ye; bakteriyeke ku gelek lêkolîn li ser hatine kirine û belkî bakteriya herÎ pir hatiye fêmkirin. hin cûnên ku mûtasyon bi wan re çêbûye, dibin sedema nexweşiyan mînak: E. coli O157:H7.
Cûnin ji bakteriyan wek Actinomyces viscosus û A. naeslundii di devî de dijîn, ew jî beşek ji madeyeke demûşî ne, jê re tê gotin plak. eger bi firçekirinê ji holê rabe, hişk dibe û dibe kepîr.
Floraya vajînayê bi piranî ji gelek cûnên lactobacillusan pêk dihê, ji bo demeke dirêj dihat zanîn ku  Lactobacillus acidophilus belavtirîn florayê vê derê ye, belam di dema dawî de derket ku L. crispatus ya herî pir e. L. jensenii, L. delbruekii and L. gasseri hin cûnên lactobacilliyê dî ne, yên ku di vajînayê de tên dîtin. aloziyên li vajînayê çêdibindibin sedema enfeksyonin wek vaginosis bakterî an Candidiasis ("enfeksyona kufikî").
Floraya çermî
Xwêdan bi siruştiya xwe bêbêhn in, belê ji ber bakteriyên çermî bêhnê derdixin. lêkolînên zenîngeha Wageningen Li Holendayê keşif kir ku mirovên ku cûrbicûriya bakteriyan li ser laşî kêm e, bêtir pêşûyan dikişîne. Lêkolîn li ser pêşûya Anopheles gambiae sensu stricto ku sedema malariyayê ye.
Çobana
Çobana, gundekî girêdayî Efrîna başûr rojavayê Kurdistanê ye.
Qazan, Serdeşt
Qazan, gundekî gundistana Beryacî ya bexşa Navendiya Serdeştê ye. Navendiya Serdeşt ser şaristana Serdeştê ye.
Serhildana Taiping
Pêşveçûna Serhildanê
Serokê serhildanê gundîyek xizan bû ku navê wî Hong Xiuquan bû. B i bawerîyek n û derkete holê. E wî îddîa kir ku ew birayê Îs a ye û kurê Xwedê ye û ew ji Çînê re hate şandin da ku reform bike. Feng Yunshan, yek ji hevalên nêzîk ên Hong, civatek olî ya bi navê Bai Shangdi Hui (Yekîtiya Bawermendên Xwedê) damezrand. Hong di sala 1847an de beşdarî Bai Shangdi Hui bû, sê sal şûnda serhildanên wan dest pê kir. 12ê çîl ya 1851an de daxuyand ku wî Keyanîya Aşitiya Mezin (Teyinging Tianguo) damezrand û sernavê Keyayê Xwedayî (Tianwang) hilda.
Pêşbazîya "di milkta hevparî"; gelek karker û gundî kişand tevgerê. Propagandeyên li dijî xanedana qing jî bu sedem ku tevger lî hemû welat belav be. Bi vî rengî, hêzên Taiping, di destpêkê de ji çend hezar mirovên pêk dahat, vegerîya artêşekî ku ji 1 milyon leşkerên gelek bi dîsîplîn û fanatîk pêk tê. Çemê Yangtsê derbaskirin, ketin bakur ê Çînê û artêşê di 10ê adara 1853an de Nanjing bi dest xist. Bajarê ku navê wî li Tianjin (Paytexta xwedayî) hate guhertin, bû navenda serhildanê. Piştî demekê artêşek hate şandin ku Beijing bi dest bixe û xanedana Qing hilweşîne.Ev hewîldan têk çû, lê di serhildanê de li Geliyê Yangtze Jorîn, gelek serkeftin hatin bidestxistin.
Cacix
Cacix, caciq, zazik, çênca sîrimê, şorbeya xiyarê him şorbeyek, him jî çêncek e di pêjgeha kurd de. Heger bêav ango tîr be wekî çênc, heger ron be wekî şorbeyekê tê xwarin.
Bülent Gündüz
Bülent Gündüz (jdb. 18ê kanûna pêşîn 1976, Qereyazî) derhênerê fîlman, senaryonivîs û nivîskarekî kurd e.
Bülent Gündüz li gundê Kosa, li Qereyaziya Erzîromê ji dayik bûye. Piştî perwedeyiya serata li vî gundê, ew lîseyê li Erzîromê diqedîne. Li pey wê Bülent Gündüz li Zanîngeha Gurgumê beşa endazyariya makîneyî de serfiraz dibe. Tecrubeya wî ya ewiliya çapemeniyê nûçegihanî ji bo Radio 16 e. Paşê li gelekî kanalên televîzyonan stajyeriyê dike û li pey wî jî du salan ji bo Kanal 6yê wek nûçegihan kar dike. Di sala 2001ê de diçe Fransayê û li wir hîmê zimanê fransî dibe. Pirtûka wî ya yekem bi navê Generallerin Mikrofonlu Erleri ve Kürtler ya ew ku tê de çapemeniyên li Tirkiyeyê rexne dike, di sala 2007an de tê weşandin. 2010an de belgefîlma wxe ya ewilî bi navê "Evdalê Zeynikê" li ser dengbêjê navdar ê kurdan kişand.
G. Stanley Hall
Granville Stanley Hall (jdb. 1ê sibatê 1844 li Ashfield, Massachusetts; m. 24ê nîsanê 1924 li Worcester, Massachusetts) psîkologekê navdar ê Amerîkayî bû.
Saint-Rome-de-Tarn
Saint-Rome-de-Tarn, komuneke departementa Avairona li başûrê Fransayê ye.
Ûzbêkistan
Ûzbêkistan (ûzbêkî O‘zbekiston; fermî Komara Ûzbêkistan, ûzbêkî O‘zbekiston Respublikasi) welateka li Asya navîn de ye. Ew ji aliyê pênc welatên bejahiyê ve tê dorpêçkirin: Qezexistan li bakur; Qirgizistan li bakurê rojhilat; Tacîkistan li başûrê rojhilat; Efxanistan li başûr; û li başûrê rojavayê Tirkmenistan. Paytext û bajarê wê yê herî mezin Taşkent e. Ûzbekistan beşek ji cîhana Tirkan e û herwiha endamê Rêxistina Dewletên Tirk e. Zimanê uzbekî li Ûzbekîstanê zimanê ku piranî tê axaftin e, zimanên din rûsî û tacîk jî hene, ku bi giranî li Samerqend û Buxarayê têne axaftin. Îslam li Ûzbekistanê ola serdest e û piraniya Ûzbekan misilmanên sunî ne.
Çem
Di Ûzbêkistanê re du çemên mezin, bi 2.539 km çemê Amudaryo û bi 2.212 km an çemê Sirdaryo derbaz dibe. Amudaryo Efxanistan li çiyayên Pamir û Hindîkûş dize û li Tacikistan û Efxanistanê bi navê Pamîr tê navkirin. Amudaryo paş di sînorên Efxanistan û Ûzbêkistanê re derbaz bû şunda di paralela sînorên Ûzbêkistan û Qezexistan re derbaz dibe. Sirdaryo li Qirgizistan şunda dikeve Ûzbêkistanê paş Ferghanatal derbaz kir şunda dikeve Tacikistanê û şunda Ûzbêkistanê re derbaza Qezexistan dibe.
Gundikê Hilo
Gundikê Hilo, gundekî girêdayî bajarê Mêrdînê ye.
Birkinî
Birkinî, gundekî bi ser navçeya Mizurî Bale ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Saint-Santin
Saint-Santin, komuneke departementa Avairona li başûrê Fransayê ye.
7ê adarê
Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)
Fatîha (kirmanckî)
Fatîha bi ziwanê kurdkî (zazakî)
(Amîn!)
Echtershausen
Echtershausen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Masûlkeşane
Bi eslê xwe goşt ji masûlkeyan pêk tê. Goştê sor ji peykeremasûlkeyê, goştê hûr û rûvî ji lûsemasûlkeyê, goştê dil jî ji dilemasûlke pêk tê. Ango gava mirov goşt dixwe, mirov masûlke dixwe. Li gel masûlkeyan, goşt bi mêjerek hindik, bestereşane, demareşane û rûkeşeşane jî li xwe digire.
Erkên peykeremasûlkeyê
Masûlke li gel hestî destek didin laşê mirov, bi girjbûna masûlkeyan laşê mirov li dij erdkeşê li ser piyan dimîne. Peykeremasûlke bi hestiyepeykerê ve giridayî ne û bi alîkariya hestiyan lîvîna xwewîst a laş dabîn dikin. Li gel livîna mil, ling dest, pê û hvd, livîna çav, ziman, îfadeya rûyê mirov û henasegirtin jî bi çalakiya peykeremasûlkeyê rû dide. Masûlke tenê dikarin bi hêza kêşandinê hestiyan bilivînin. Ango masûlke nikarin hestî tan bidin (pal bidin). Germahiya laş ji aliyê masûleyan ve tê dabînkirin. Pestoya xwîna nav xwînhêneran û şileya lîmfê ya nav lûleyên lîmfê kêm e, loma şileyan nav van lûleyan bi alîkariya girjbûna peykeremasûlkeyan ber bi dil ve diherike. Peykeremasûlke endamên navî yên laş diparêze. Masûlke ji bo hestiyan wekî balîfek kar dikin û hestiyan ji darbeyên derve diparêzin. Endamên wekî gede, kezeb, rûvî û hvd ji aliyê masûlkeyên li dîwarê sîng û zikê de tên parastin.
Lûsemasûlke
1.Dîwarên endamên wekî soriçik, gede û rûviyan.
3.Borrîhewa, liqeborriheva, borrîkêhewa û sikildanokên hewayê.
8. Di çav de rengîne û tenê kûlkdar
Oryantepe
Oryantepe gundekî ser bi navenda bajarê Merend li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Bongilan (kirmanckî)
Bongilan (tr. Solhan) yew qezay Çewlîg (Çolig, Cewaxcur) o. 26 gund û 137 mezrey xo estê. Nifûsa xo 33.604 o.
Balderschwang
Balderschwang şaredariyeke navçeya (Landkreis) Oberallgäu li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Achern
Achern, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Baden-Württembergê ye.
Materyalîzm
Materyalîzm navê aliyek û ankû kutubeka felsefeyê ye. Ev alî, vajî kutuba îdealîzmê, wê diparêzê ku zanîna mirov ji têrkerê ye. Yanî, zanîn, pêşiya wê têrker heya. Îdealîzm jî, vajî wê diparêzê ku hizir û ankû zanîn ji ber ku heya, em di zanin ku tişt heya. Ev herdû alî, di temenê ku li berhevdû sekinîna, piştî ronesansê û pêde, demeka dirêj bi hev re ketina tekoşînê û şer de. Fîlozofên weke Berkeley, Calvin û hwd, weke fîlozofên wê kutuba îdealîzmê ne. Kutuba materyalîzmê jî filozofên wê, weke Descartes, Huma, Bacon û hwd in. Marksîzm, weke xatek û herikineka materyalîzmê jî ye.
Muşîrawa
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 66 kes (7 malbat) bûn.
Gûndê Hamar
Gundê Hamar (bi tirkî: Küçükalahacı), gundekî bi ser navçeya Bêlqîsa Dîlokê ve ye. .
Bk
Bk
Pirîjman
Prejman, gundekî girêdayî navçeya Amedê Pîranê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Ce
Ce:
Herîsorik
Şayes û reftar
Di serê meha nîsanê carnan jî di adarê de qurp dikevin û di derdora 15-20 rojî qurpketî dimînin.
Dara Hênê (kirmanckî)
Dara Hênî (bi tirkî: Genç) yew qezaya Çewlîg î ya. Zaf verî ra cayo ke ewro tede bajar ameyo awankerdiş, tîya hênîyêk bibi, hênî ser a darêke bibî, dara valêre bî, nameyê xo na dare ra girewto. Dara Hênî rayîrê Çewlîg û Amedî ser o ya. Hîrê hebî eşîrî ya girdî estî. Ziktê û Sîwan û Yexkîn.
Qeza, hetanê rojhelat-rojawanî de Royê Muradî, hetanê vakur-başûrî de bi laya Hemek û Çemê Vaxkînî ra bîya hîrê leteyî. Qeza de hewayo bejî zîyade esto, hamnanan de germin û huşkayî, zimistanan de serdin û huşka vîyareno. Wisar û payîz de zaf şilî gêna, aşmê aye tewr serdinî çele û sibat î (-24), aşmê aye tewr germinî temuz û tebax î 41,5).
Dewleta hîtîtijan serra 1200î de raşîya. Urartuyê ke herêma Wan de hukm kenê hetê rojawanî ya bîyî hîra Bidlîs, Muş û Çewlîg girewt û gelîya Muradî ra aver şîyî. Qiralê Urartuyî Menuas semedo ke wareyanê Çewlîgî bipawo bi nameyê Sebiterias, Baxin û Mazgêrd dizî awan kerdî. Serranê İV 745î dima beyntarê qiralê Asurî Tiglat Pileser û qiralê Urartuyî Sardur o hîrêyin de şero ke bîyo urartuyan kerd vînd.
'''ÎV serranê 75î de hewzaya Erezo corên de  qiraltîya Armenîstanî ke ronîyaya, ÎP dest bi mojnayîşê estbîyayîşê xo kerd. Beyntarê qiralê Armenîstanî Tîgranus û romayîjan xeripîya û generalê Roma Lucullus ramit qiraltîya armenîyan ser o; Popeiusî vîyerê Erxenî vîyarna û Amed de ey ke diza Tîgrana Kerte de xo nimito zorê qiralê Armenîstanî berd. İnasarên heme herêma Sophene eşt xo dest. Generalê Roma Guregio zî paytextê Armenîstanî yo Artaxata girewt û qiraltîya Armenîstanê besta romayîjan. Tîya ra pey Armenîyan yew estbîyayîş nêmot.'''
Zehna
Zehna şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rostock li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Cn
Cn:
Pêjgeha kroatî
Kafê (qehwe)
Kroatiya welatê kafêvexwiran e, gelek vedixwin. Kafêyê wan û kafêxaneyên wan dişibin ên Awistriyayê. Kafêyên xwe wekî ereb û romiyan (tirk) dikelînin di cezweyê de û li fîncanênên biçûk belav dikin.
Geh
Geha sînoviyal
Gehên laşê mirov herî zêde ji gehên sînoviyal pêk tên. Gehên sînovîyal firsend didin hestiyan ko bi awayekî serbest bilivin. Ango gehên sînoviyal, gehên bizêw in. Gehên milê, enîşkê, zend û çokê mînakin ji bo gehên sînoviyal. Serê hestiyên li gehê sinoviyal, bi kelêna gehê ji hev hatine cudakirin .Ango di navbera hestiyan de valahî heye. Hemû gehên sînoviyal hin pêkhateyên hevbeş li xwe digirin. Evana; qapsûla gehê, kelêna gehê, şileya gehê, kirkirkên gehê û bester in.
Kelên û şileya gehê
Gehên sinoviyal, valahiyek bi şileya sînoviyal tijîkirî li xwe digirin. Ji vê valahiyê re tê gotin kêlena gehê. Kelêna gehê hestiyên gehê ji hev dûr digire. Kirkirkên gehê û şileya gehê ya kelêna gehê lêkxişandina hestiyan kêm dike. Şileya gehê li xaneyên perdeya sînoviyal, ji plazmaya xwînê tê parzûnkirn û derdan .Şileya gehê sê erkên sereke bi cih tîne;
1. Şileya gehê, rûyê kirkirkên hestiyên gehê xijokî dike bi vî awayî serê hestiyan ji lêkxişandinê diparêze.
Muatî
Muatî, Xwedayekî Sumerî ye, der barê wî de tiştekî pir nayê zanîn. Muatî, di binerê Dilmunê de cig digirê. Bi Nabu re têkiliya wî tê danîn.
Arnschwang
Arnschwang şaredariyeke navçeya (Landkreis) Cham li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Sûra Amedê
Birca Heft Birayan
Li gorî efsaneyekî din: Dijminan bajar dorpêç kiriye, piştî şerê ku bi rojan dewam kiriye, ji bilî birca ku heft birayan parastina wê dikir, bajar ketiye destê neyaran. Keyê neyaran ji bo lihevkirinê, qasidekî dişînin cem heft birayan. Heft bira ji qasid re mercên teslîmbûna xwe dibêjin. Li gorî van mercan di dema teslîmbûnê de dê key û fermandar werin, dema ku ew teslîm bûn dê wan efû bike. Qiran wan mercan dipejirîne û tevî fermandarên xwe diçe nav bircê. Çawa ku key û fermandar dikevin nav bircê, teqînek pêk tê. Ji ber ku heft birayan agir bi depoya barûdê daye, ew teqandiye. Bi teqînê re key, fermandarên wî û heft bira dimirin. Bajar rizgar dibe.
Bergiriya xaneyî
Bandora bergiriya xaneyî, bi taybetî li dij hokarên nexweşî yên wekî, vîrus, qarçik (fungus) û hin corên bakteri yên di nav xaneya mêvandar de dijîn de hê zêdetir e. Xaneya T alîkar, xaneya T jehravî, xaneya T rawestîner û xaneya T bîrker ji bo bergiriya xaneyî xebat dikin.
Çalakbûna xaneya T alîkar
Li ser rûyê xaneya T alîkar de ji bilî wergirên xaneya T, wergirek duyem jî heye. Ev wergir wekî CD4 tê navkirin. CD4 (bi înglîzi, CD: cluster of differentiation) li gel wergira xanaya T, wekî wergira alîkar ji bo girêdana xaneya T alîkar û xaneya diyarkirina dijepeydaker kar dike. Xaneya T alîkar tenê dikare ji aliyê xaneya diyarkirina dijepeydaker (XDD) ve were çalakkirin. Wergira xaneya T-yê dijepeydakera li ser molekula MHC II yê dinase ev kar ji bo çalakbûna xaneya T alîkar, gava yekem e. Paşê, CD4 a li ser xaneya T alîkar xwe bi molekula MHC II yê ve girê dide. Bi vî awayê wergira xaneya T alîkar bi dijepeydakera ser molekula MHC yê ve tên girêdan. Wekî gava sêyemîn, XDD û Xaneya T alîkar sîtokîn der didin. Derdana sîtokînan, xaneyên T alîkar çalak dike. Piştî çalakbûnê, xaneya T alîkar dest bi dabeşbûna mîtozî dike, komek xaneyên mîna xwe çê dike. Xaneyên nû çebûyî wekî xaneyên T yên neçalak bi nav dibin. Ev xaneyên neçalak li gor derdana cora sîtokînên XDD yê digûherin. Xaneyen T alîkar-1, xaneyên T alîkar-2 û xaneyên T bîrker ji van xaneyan çê dibin. Xaneyên T alîkar-1 bi derdana sîtokînên xwe, xaneyên din ên bergiriya giştî û bergiriya taybet han dike. Wekî mînak, xaneyên T jehravî han dike koxaneyên tûşbûyî bikuje an jî hin xaneyên bîrker ên T jehravî dirûst bike. Herwisa xaneyên hellûşênera gewre û nêtrofîlan han dike koli hember bakteriyên navxaneyî hê pirtir çalak bibin .Xaneyên T alîkar-2 bi derdana sîtokînan xaneyên B çalak dike bi vî awayê alîkariya bersivdana bergiriya derdanî dike. Herwiha bi derdana sîtokînan bandor li ser xaneyên B dike ko dijetenên corbicor berhem bike û der bide. Temenê xaneyên T alîkar-1 û -2 kin e. Lê xaneyên bîrker yên T alîkar ji bo demek dirêj di laş de dimîne, heke heman hokara nexweşiyê cara duyemîn bikeve nav laş, li dij wî bi awayekî zû û bihêz bergiriya bersîvdana duyemîn ava dike.
Nîşanbaz
Navnasî
Peyvên nîşanbaz û nîşangir ji zimanê hind û ewropî tên. Zimanê me kurdî û gelek zimanên din ên ji malbata hind û ewropî wan peyvan bikar tîne.
11ê adarê
Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)
Artern/Unstrut
Artern/Unstrut, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Turîngiyayê ye.
Zanîngeha Butlerê
Zanîngeha Butlerê (bi îngilîzî: Butler University) zanîngeheke taybet ya li Indianapolisê ye. Zanîngeh di sala 1855an de hatiye damezrandin. Niha di vê zanîngehê de 4.512 xwendekar dixwînin, di bin alîkariya 328 mamosteyan de.
Bawodin
Bawodin, gundekî girêdayî navçeya Amedê Pîranê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Holê
Holê, gundekî girêdayî navçeya Amedê Pîranê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Papîlsag
Papîlsag, bi navê "papîlsan" jî tê nasîn û xwûdayê bajar-welatê Îşîn ê ya. Mêr û hevserê xwûdaya jin Nininsînna ya. Papîlsag, bajarê veşartî Larak wî kifşkirîya. di kêvalbarê Nîbru de weke xwûdayê Nîppurê tê nîşandin û ew dîyarîyan dide Enlîl. Wî koma stêran ya kevanê nîşan da û hanî ziman.
Merkîd Xarabasî
Merkîd Xarabasî gundekî ser bi navenda bajarê Merend li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Ronesans
Destpêka Ronesansê û pêşketina wê
Mirovên weke Ibn Ruşd bixwe jî, ji wê pêşketina ronesansê re kedaka wan ya mazin heya. Ji ber ku Ibn Ruşd li rojava derdikeve li pêş ew li wir bi navê Averroes tê nasîn.
Maria Goeppert-Mayer
Xebat
Goeppert-Mayer sala 1963 bi J. Hans D. Jensen re nîvê Xelata Nobel a fîzîkê parve dike ku ji bo rohnîkîrina wê ya dendikên atomî ji wan re hatibû dayîn. Nivê din ê xelatê jî didin Eugene Paul Wigner.
Tarîxa edebiyata kurdî (pirtûk)
Beşên pirtûkê
Nivîskar tesbît kiriye ku pirraniya pirtûkên li ser dîroka edebiyata kurdî bi zaravayê soranî hatine nivîsandin. Nivîskar derbarê vê mijarê de wiha dibêje:
Şara
Şara, weke xwûdayekî piçûk yê şer tê tefsîrkirin. Xwûdayekî ku ji bakûrê rojhilatê Urukê ku dike Ummayê ya. Di kêvalbaran de weke kurê Înanna (Îştar) jî tê ser ziman.
Kolkerreşêy serê
Kolkerreşêy serê, gundekî gundistana Beryacîa bexşa Navendiya Serdeştê ye. Navendiya Serdeşt ser şaristana Serdeştê ye.
Gelhenasî
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Kolkerreşêy serê 7 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 44 e.
13ê adarê
Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)
Îşareta analog
Hemî pêzanîn (informasiyon) bi îşaretên analog dihên şandin. Jibo vê, her îşaretek bersiveka pîvayî beranberî guhartina di diyarokeka fîzîkî da ye, jibo mînak, deng, ruhnî, germahî, pest an pêgehî da ye û ev bi rêya transducer anko terabersivînekê pêkdihêt.
Hêyavk
Cudatiya navbera hêyavk û şorbeyê ew e ku, pirranî di şorbeyên kurdî de zad, zebze hatine hûrkirin, helandin an pişirandin. Ango teneyên, hebên zad û zebzeyê ne dîtbar in, an jî gelek hûrik in. Lê yên hêyavkê dîtbar in, mirov dibîne, dikare bi kêr-çatelê bixwe, pê bigire.
Dersîm (kirmanckî)
Dersîm ra Kirmanciye zî vano. Kirmanciye namey cografîk û tarixî yo. Şarê Dersîm xo ra vanê "Ma Kirmancima, zonê ma Kirmanckî yo, namey welatê ma Kirmanciye yo".
Moctemeê Kûrêhayê Acorpezî, Merend
Moctemeê Kûrêhayê Acorpezî gundekî ser bi navenda bajarê Merend li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Komputergeriya kurdî
Malpersazî
Malpersaziya kurdî bi awayekî rêk û pêk ji Php-Nuke dest pê kiriye. Pêşî bi wergera Ruşen Bilgin dû re jî bi wergera Rêzan Tovjîn û Serhad Ronahî di malpersaziya kurdî de Php-Nuke ketiye pêşiya hemû scriptên din.
Bernamenûsî
Çend Bernameyên ku bi kurdî hatine amadekirin:
Office
Her çiqas bi navê Kurdish Office 2004 bernameyek hatibe amadekirin jî, ji ber ku vê bernameyê tîpên erebî bi kar aniye di kurmancî de belav nebûye.
Lê bi Wergera Koma Pc Kurd a OpenOffice re tê hêvîkirin ku di warê Office ya kurdî de pêşerojek geş derkeve holê.
Pergalên xebatê
Di pergalên xebatê de îro ji wergerê pê ve tu pêşeroj ji kurdî re nîn e. Her çiwas kampanyaya Windowsa Kurdî hatibe destpêkirin jî, komputergeriya kurdî ji ber vê kampanyayê gelek roj û sal belasebe winda kiriye. Lewre komputergeriya kurdî bi bernameyên azad û yên di bin banê GPLê de bêhtir zû bi pêş ketiye û hatiye destekirin.
Îşareta tivilman
Îşareta tivilman jibo zêdetir ji têgehekê bikar dihêt: jibo îşareta demdiyarkirî û jibo îşaretên pêlanî (ji rengê pêlan) di sîstemeka tivilman da.
Loqim
Li Ewropa dikin para tirkan
Wekî pirraniya xwarin-vexwarinên rojhilata navîn, welatên ereban, îran, qefqazê, li Ewropa viya jî wekî şîraniyeke romiyan (tirk) binavdikin. Lewra tirkan bi xwe re birine Ewropayê. Bi îngilîzî jê re Turkish Delight dibêjin. Alman jî carnan wekî „Türkischer Honig - Hingiva tirk“ binavdikin.
Miqbila Jêr
Miqbila Jêr, gundekî girêdayî bajarê Mêrdînê ye.
Hamm, Bitburg-Prüm
Hamm şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Nazmiye (kirmanckî)
Nazmiye, Nazimiye, Qislê, Qizilkîlîse, yew qezay Dersîm o.
Dêrsimkî
Dêrsimkî binavkirineke gelê herêma Dêrsimê bo zimanê xwe ye. Gelê Dêrsimê ji zimanê xwe re pirranî dêrsimkî yan kirmanckî dibêje. Herçendî nêzîkê hev bin jî, li Çewlîgê kirdkî yan kirdî, li Sêwrekê dimilkî yan dimilî û li Sêwasê jî ginî tê binavkirin.
Sonda Hîpokratî
Sonda Hîpokratî, sondek e ku dema bijîşk dest bi kar û erka xwe dikin dixwin e. Navê wê, ji navê Hîpokrat tê. Hîpokrat zanyarekî Serdema Kevnare ku ji Îyonê bû. Rêgezên wê, li ser hizrên Hîpokrat tê rûnandin. Her bijîşk, di dema ku ev sonda xwe û bidest erka xwe kir, hingî, divê ku ya rast çi wê bike. Divê ku erka xwe bi xirabî bikar neyêne. Divê ku her mirovê nexweş ku pêwîdiya wan bi alikariyê bû, divê ku alikariyê bide wan.
Pûlê Kurdistanê 2021
Pûlê bi 500 dînarên îraqî wêneyê Papa Fransîs û nexşeya Kurdistanê nîşan dide û nexşeya Kurdistanê bû egera nerazîbûna hikûmetên Îran û Tirkiyê û naxwazin ku pûlê navbirî bi qet rengî were çapkirin.
Serdeşt Osman
Serdeşt Osman sibeha 4ê gulana 2010an de li ber zanîngehê bi destê kesên nenas hatiye revandin. Piştî du rojan termê wî yê gulebarankirî li Mûsilê hat dîtin. Serdeşt Osman yê ku ji ber rexnegiriya xwe li dijî Hikûmeta Herêma Kurdistanê û KDPê gefên kuştinê lê kiribûn li malperên mîna Kurdistan Post, Kurdistan Net, Livînpress, Hewlatî, Awêne û Aştîname nivîskar bû. Tê gotin Serdeşt Osman bi sedema nivîsîna gotara Ez aşiqê keçika Barzanî me! hatiye kuştin.
E-Dewlet
Projeya turkiye.gov.tr
Di sala 2008'an de CeBIT Bilişim Ewrasya piştî semînera danasînê ya bi navê " Kurtebiriya Dewletê " li salona 5. bi raya giştî re hat nasandin. Di 18'ê kanûna 2008'an de ji aliyê Serokwezîrê wê demê Recep Tayyîp Erdogan li Salona Lijneyê ya Wezareta Perwerdehiya Neteweyî "e-Devlet Kapısı" hat vekirin.
Yezdanên Kassîtan
Navê Hala ku beremberî Nusku tê, bi navê wî re gotina "sala adar" tê xwandin.
Navê xwûda, "hala", û "sala" weke navê xwûdayaka jin ku jîyan û malê ya. Sembola wê, "simbileka genim" a.
Girmasek
Girmasek, gundekî girêdayî bajarê Mêrdînê ye.
Xelefan, Bêlqîs
Xelefan (bi tirkî: Turanlı), gundekî bi ser navçeya Bêlqîsa Dîlokê ve ye. .
Kûhkemer, Merend
Kûhkemer gundekî ser bi navenda bajarê Merend li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Zikti
Zikti, gundekî girêdayî navçeya Amedê Pasûrê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Zaqar
Zaqar, di mîtolojiya Mezoptamya de, weke peyamnêr tê ziman. Navê wî, bi navê "dzakar2 jî tê ziman. Zaqar, weke peyamnêrê Sîn tê ziman. Sîn, bi navê "Su" û "Nanna" jî dihat ser ziman. Ji yên(mirov) ku mirin li pêşîya wan a, Zaqar, bi rêya xewn û xulubatên ku di xewnan de têne berçacên wan, bi wan peyemên xwûdê radigihêne. Wê jî, bi hêza xwe dike.
Groß Wüstenfelde
Groß Wüstenfelde şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rostock li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Lauben
Lauben şaredariyeke navçeya (Landkreis) Oberallgäu li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Pêjgeha yewnanî
Taybetiyên berbiçav
Wekî tevahiya pêjgehên welatên peravê Deryaya Navîn, di xwarin-vexwarinên yewnaniyan de herwiha zebze, biharbêhn, îsot, darçîn, cureyên çêncê, hêşînahiyên biharê, masî, rûnê zeytê, tiyanên goştê yên bi zebzeyê, hêyavk, şorbe, nanê spî ûêd hene.
Pêjgeha Montenegroyê
Gelek di bin xwarinên Anatoliya, slav û îtalî de maye. Xwarinên bosnayî, serb, kroatan pirranî hevpar in. Xwarinên masî û çêjên deryayê, hêyavk, xwarinên ji hevîrê û şîranî, xwarinên bigoşt ên quşxaneyê, kilor ûêd bi giştî wekî yên Balkanê ne.
Sedat Edip Bucak
Bi eslê xwe kurd e. Gorî rojnameyan xwedî 10.000 cerdewanan e û li dijî kurdperweran têdikoşe. Navê wî di gelek bûyerên tarî, kirêt û bêsinciyê de derbas bûye. Gorî hin îdîayan bi saxî kurd avêtine patosê. Li dijî wî gelek dozên eroîn, kokaîn û haşhaşê hatine vekirin. Tê gotin ku ji ber ku endamê JİTEM e, dewleta Tirk wî diparêze, nahêle were darizandin.
Xubêr
Xubêr,, gundekê girêdayî bajarê Mêrdînê ye.
JİTEM
Piştî Îtrafên bersûcê Doza Ergenekonê Arif Doğan serdozgeriya Enqereyê lêpirsîn da destpêkirin û neçarî man û hebûna Jitemê qebûl kirin. Di tîrmeha 2011an de hebûna Jitemê ji hêla Serfermandariya giştî a Tirkiye yê hate qebûl kirin.
Zara Larsson
Jînenîgarî
Larsson li Tallkrogen (Enskede, başûrê Stockholmê) mezin bû. Dayika wê hemşîre ye û bavê wê efser e. Ew xwediyê xwişkeke piçûk a sêsalî, Hanna, ku ew jî stranbêj û endamê koma Lennix e.
Zara Larsson ji bo dibistana seretayî çû Gubbängsskolan, lê di pola xwe ya sêyem de veguhestin Dibistana Balyozê ya Royal Swêdê û heya 15 saliya xwe de xwend. Piştre ew çû Kulturama, dibistaneke hunerî li Stockholmê.
Nixtalû
Nixtalû gundekî ser bi navenda bajarê Miyanduawê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Mitirb
Kurdnas Mehrdad R. Izady jî behsa hin muzîkvanên gerhok dike. Agahdariyên Izady balkêş in ji ber ku ev muzîkvan tenê li tembûr û kemaçê dixin. Lê navê van muzîkvanan mitirb nîne, navê wan şargar e. Ev yek dihêle ku em bifikirin ku kevneşopiya mitirban bi şêwazên cihê li seranserê Kurdistanê belav e. Izady wisa dinivîse :
Emel Mathlouthi
Emel Mathlouthi yan jî Emal Meslûsî (bi erebî:آمال المثلوثي, Amal al-Mathluthi), z. 11ê rêbenanê 1982 stranbêj û bestekareka tûnîsî ye. Di çarçoveya bihara erebî de bi stranên xwe yên wek Ya Tounes Ya Meskina (Ey Tunîsa feqîr) û Kelmti Horra (Peyvên min azad in) bû dengê şoreşê li Tûnîs û Misirê.
Systemic lupus erythematosus
Systemic lupus erythematosus yan bi kurtî SLE, nexweşiya Lupus Erîtematosus a sîstemîk. (Lupus) bi zimanê latînî yanî Gurg ,u (Erythma) bi zimanê Grêkî yanî sor, nexoşiyeka domdirêj a bi kulbûn (înflamasyon) û bi hûnik (rumatîzm) e. Ev nexoşiya çê dibe heko sîstêmê berevanya beden yêk yan çend organêt beden digre, kul û înflamasyon çê dibe. Lê ber çi mirov vê nexoşiyê digre, diyar niye. Li hindek binemala ev nexoşiye ya zor e, yanî rolê êrsî dewrê xo heye. Her li deh nexoşan neh jin in, bi zorî li temenê biçîk bonê dest pê diket yanê 15-40 salî.
Êşnasîn, teşxîs û diyagnoz
Çarekirina nexoşiyê û şîret bo nexoş
Lee Van Cleef
Lee Van Cleef (z. 9ê kanûna paşîn 1925, New Jersey – m. 16ê kanûna pêşîn 1989, California), lîstikvan sînemavên yê DYAî. Zêdetir di fîlmên western ve hatiye nasîn, ji ber rûyê wî yê hişkem di filiman de wek karakterîkî xirab maye. Şerê cihanî yê 2yem 'de di artêşa Emerîka de wezîfe kir. Piştî şer karê warên cida de xebitî.Cara ewil di salê 1952de fîlma bi navê High Noonde leyîst.Dû vî filmê navûdeng bû û pey re jî fîlmên wek   For a Few Dollars More (1965) û   The Good, the Bad, and the Ugly (1966)de bi awayekî jêhatî serkeft.Pîştî van fîlman bi dehan filmên Spagetti Western de lîst. Lîstikvaniya wî ya sereke di fîlma John Carpentera navê  Escape from New York (1981) bû. Û sala 1989 çû ber heqiya xwe.
Lam, Bavyera
Lam şaredariyeke navçeya (Landkreis) Cham li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Nokan
Nokan, gundekî gundistana Beryacîa bexşa Navendiya Serdeştê ye. Navendiya Serdeşt ser şaristana Serdeştê ye.
Nesîrkendî
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 2696 kes (520 malbat) bûn.
Kyllburgweiler
Kyllburgweiler şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Michael Jackson
Albûma wî ya solo ya pêşîn Off The Wall di sala 1979an de derket; di sala 1982an de albûma xwe bi navê Thriller derxist û 35 milyon sêlik firotin. Vîdeoklîpên vê albûmê hêjta bi nav û deng in û bi derketina Thriller di nav stêrkên herî navdar û serkevtî yên muzîka pop de ji xwe re cihek dît. Di sala 1987an de jî albûma Bad derket. Li ser hev di dirêjahiya kariyera xwe de 750 milyon sêlik firotine.
Zaqirt
Zaqirt, gundekê girêdayî bajarê Mêrdînê ye.
Duderyan
Duderyan weke Duderya tê xwendin, gundekî girêdayî navçeya Amedê Pasûrê ye.
Girara bi xêlî
Girara bi xêlî navê cure girareke (pîlaw) parêzgeha Amedê ye. Li herêmên din jî tê zanîn û xwarin, lê bi vî navî li Amedê navdar bûye.
Şakka
Şakka, xwûdayekî ji dema Sumeran maya dema babil û akadîyan, Şakkar, parastvanê Şivanan a. Şakkar, ewlakarîya şîvanan û kerîyên wan dike. Di dema Sumerîyan de bi navê "şakkan" dihat ser ziman. Weki din jî di dema sumerîyan de, weke navê xwûdayên "Amakandu", û "Sumuqan" jî tê ser ziman. weki din jî, di hin tefsîrna de, navê "Lahar" jî, di vê xalê de hatîya ser ziman. Lê zêde zanîn di vê yekê de li ser Lahar nemana.
Qurdêrik sofla
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara îranê di 2016 de, nifûsa wî 354 bkes ( 80 malbat) bûn.
Tirşik
Tirşika tirşoyê
Li gelek cihan ji tirşoyê jî şorbeyê çêdikin û jê re tirşik dibêjin. Pelên tirşoyê tên ristekirin û wê dixin dîz an quşxaneyê. Mast an dew berdidin ser, herwiha ava germ, nok, dan û xwê jî.
Nînkasî
Ku bahse wê tê kirin, ev hizir têna ziman, "bicih hanîna xwesteka dil", "Têrkirina dil" û hwd têna ser ziman. Nînkasî, weke xwûdaya dilxweşkirinê û bidilkirinê ya. Nînkasî, weke xwûdaya dilbûnê ya. Ku bahse Nînkasî tê kirin, tê gotin ku Nînkasî "Hîm"eka ji mirovan re jî ya. Hîn, di kurdîya î ro de jî, weke gotina ku "bin" û an jî "bingîhînê" têne ser ziman a. Bi wê re, di tefsîran de, weha hatîya tefsîrkirin, "hîma Nînkasî".
Rom Qûyûsî
Rom Qûyûsî gundekî ser bi navenda bajarê Merend li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Sauveterre-de-Rouergue
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Pê (yekeya pîvanê)
Pê (bi înglîzî foot) yekeyeke pîvana dirêjahiyê ye. Li goreyê gelek sîstemên yekeyan pê bi gelek awayan dihêt pênasekirin. Lê bi giştî, ji sê-yeka heta çar-yeka metreyê ya SIyê ye. Her yardek 3 pê ye û her pêyek jî 12 înç e.
Ofterschwang
Ofterschwang şaredariyeke navçeya (Landkreis) Oberallgäu li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Kakşîr
Kakşîr gundekî bi ser Kolika Adiyemanê ve ye.
Zîlik
Kinkirina zîlikê
Di têkiliya zayendî de (seks) bo jinan kana herî girîng ê şahîgirtinê ye. Di dirûvê sîlîndîrê de ye. Li hin deverên Afrîqa, welatên Ereban û çend herêmên Kurdistanê zîlikên jinan sinnet dikin, ango jêdikin. Vê yekan han ji ber baweriyên civakî û olî dikin lê ziyana herî mezin jî didin jinan. Herçendî li dijî sinnetkirina jinan têkoşîn henin jî, bi sed hezaran jin dibin qurbanê vê kiryarê.
Rûm (sûre)
Rûm sûreyek ji Qurana pîroz e û li bajarê Mekeyê hatiye danîn. Sûre ji 60 ayetan pêk tê û nave xwe ji peyva “Errûm” (ar-Rum) di ayeta duyem da girtiye. Sûre qala roja qiyametê, hêz û yekbûyina Xwedê û eşira Qûreyş dike, kû yê di dema Muhemmed Pêxamber da li dijî dînê îslam ê derketî bû.
Perçemka mêwexwer ya Misrê
Perçemka mêwexwer ya Misrê , rûviya firrinde an rozeta misrî (Rousettus aegyptiacus), cureyekî perçemkên Cîhana Kevn û ji famîleya perçemkên mêwxwer (Pteropodidae) ne.
Gorlois
Çîrokên dûvre mîna dewra Vulgate û Le Morte d'Arthur a  Thomas Malory bi vê xêzedorê berfireh dikin û û ku keçên Gorlois  bi stûxwarên Uther re dizewicin ; Elaine bi key Nentres ê  Garlotî re, Morgause bi key Lot ê Orkneyî , û (piştî ku perwerdehiyek li menestirê wergirt) Morgan bi key Urien re.
Watt
Pênase
Yek watt yek jûl (yekîna SI jibo enerjî) di saniyeyekê de (1 watt = 1 J/s), anko yek niyoton metir di sanîyeyê da ye. Bi kurtasî tenê jî "W" tê nivîsîn.
Granada
Li gor jimartina 2005 hejmara niştecihên Granadayê digehe 236.982 kesî. Ev bajar nêzikî heftsed sal bû di destê emewiyan de mabû.
Kartikeya
Etîmolojî û navdêr
Kartikeya di nav nivîsarên kevnar û serdema navîn ên çanda Hindistanê de bi gelek navan tê nas kirin. Di nav van de herî gelemperî Murugan, Kumara, Skanda, û Subrahmanya ne.
Girê Morî
Girê Morî, gundekî girêdayî navçeya Amedê Pasûrê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Gulek
Gulek, gundekî bi ser Herîra navçeya Şeqlaweyê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Înç
Pênase
Li sala 1958ê, Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê û welatên Hevberjewend yarda navneteweyî 0.9144 metir dana. Bi vî awayî, her înçek dibit 25.4 mîlîmetir.
Neuheilenbach
Neuheilenbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Dongying
Dongying, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Shandongê de cih digire.
Esquay-sur-Seulles
Esquay-sur-Seulles, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Arronnes
Arronnes, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Hécourt, Eure
Hécourt, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Mûsa
Mûsa li gorî Tewratê
Di Tewratê de tê gotin ku di dema Ûsifê kurê Ya’qûb de, bavkalên gelê Îsraîl hatî bûn Misirê û gelê Îsrail ji bo çar sed salan li wir ma. Mûsa di dawiya wê demê de li Misirê çê bû. Di wê demê de Firawun (padîşahê misiriyan) gelek zordarî li gelê Îsraîl kir: Wî emir dabû ku hemû kurên gelê Îsrail piştî çêbûnê bên kuştin. Dê û bavê Mûsa yê biçûk, ew di selikekê de di nav çîtikên tenişta çemê Nîlê de veşartin. Li wir keça Firewn ew dît, xwedî kir û wek kurê xwe qebûl kir, ew bir qesra Firewn.
Zebûra Mûsa
Zebûr 90 - Duaya Mûsa
Mûsa di Peymana Nû de
Şerîeta Mûsa jî ji aliyê Mesîh hat qebûlkirin: "Nefikirin ku ez hatime Şerîetê û nivîsarên pêxemberan ji holê rakim. Ez nehatime ku ji holê rakim, lê ez hatime ku temam bikim. Beriya ku erd û ezman bibihûre, herfek an nuqteyeke biçûk ji Şerîetê winda nabe, heta ku her tişt bê cih." (Metta 5:17-18)
d) Mesîh ji Mûsa meztir e:
Ekwatora esmên
Kesekî/ê li ser ekwatora dinê disekine ekwatora esmên zîq ser serê wî re, di zenîtê, re derbas dibe. Yek ji ekwator de ber bi bakur an başûr here, ekwatora esmên jî berevajiya berî ku ew hereket dike, hereket dike. Li qutbên dinê ekwatora esmên tam di aso re derbas dibe.
Laşfiroşî
Li her herêmeke Kurdistanê bi naveke din tê binavkirin lê di nava civakê de, ji ber fediyê "berdêlgeh" tê bikaranîn. Ev peyveke mecazî ye. Dîsa kerxane yan karxane jî pirr tên bikaranîn.
Wan (parêzgeh)
Sûlava Kanîspiyê
Ev sûlav di nav sînorê Şaxê de ye û 75 km’yan ji Wanê û 5 km’yan jî dûrî Şaxê ye. Ji zinarên ku bi qasî 100 m.’yan bilind diherike û heta rêya bejayî tê. Ava sûlavê ji meha Gulên dertê heta meha Êlûnê diherike. Ev sûlav hêjayî dîtinê ye.
Dengbêjî
Ew kesên ku serpêhati, çîrokên evînî, serhildan û bûyerên dîrokî bi tenê dengê xwe ve bi kar tîne dengbêj e. Dengbêj bi dengê xwe ve “kilaman” bi kar tînin. Dengbêj gund bi gund bajar bi bajar bi sedsalan geriyane û çîrok vegotine. Bi van gotinên xwe re ji bo zindî mayîna zargotina kurdî xizmeteke bêhempa kirine. Di wanê de hê jî mala dengbêjan heye û xebatê dike.
Berrikên Wanê
Li Wanê hunerdestên jîndar ên herî navdar berik in. Li herêma Wanê berikên ku tên raçandin û vehûnandin spehiyatahî û bedewîtiya li ser berikan û peyamên ku berikên Wanê didin pir watedar in. Mirovên ku xwendin û nivîsandina wan neyî ku nikarin xwe bînin ziman, ew bi motîfan hest û hezkirinên xwe, evîn û xemgîniyên xwe, hêvî û daxwazên xwe li ser berikan bi nexişan tînin ziman. Her motîfên ku li ser berikan hatine nexişandin, peyamên watedar nîşanê mirovî didin. Her berikek mîna pirtûkekê peyamên dîrorkî ên wan demên kevin bi xwe re anîne roja me ya îroyên. Di her berikekê de bedewiyek û hestdariyek heye. Danûstandinên Waniyan ên bazirganî herî pir, kirîn û firotina berikan e. Li Wanê bi sedan sal e ku zîv jî cihekî girîng digire. Bazirganiya zîv bêrawestan hêjî li Wanê berderwam e. Ji ber vê sedemê ji zîv tiştên mîna guhar, xezêm, gustîl, xemilandinên li ser êlekên mêran, qutiyên tutinê, bazinkên stur û zirav ên destê jinan, bazikên cixare kişandinê û hwd. Ji Wanê cur bi cur zîvên nexişkirî ji bo bazirganiyê dibin bajar û welatên din jî.
Berikên Wan û herêma Wanê ku têne raçandin li gel estetîka delaliyê peyamên girîng jî dide. Mirovan bi motîfan hest, daxwaz, xemgînî, hezkirin û evînên xwe yên ku nehatine vegotin jî nexşandine.
Parîsê Troyayî
Jiyana wî
Li Troyayê şengekî ji bo şîna mirovê Key hatibû amadekirin.Parîs jî beşdarî wan şengê bû. Hektor û Deîfobus ra peşbazî dike û wê awayê navdar dibe. Mîrzadeyan ji bo ku şivanekî diyariyan destdixe aciz dibin. Kasandra radibe pêwa.Herkesê ra eşkere dike ku ew şivan birayê wan Parîs e. Parîs diçe ba dê û bavên xwe hemî kêfxweş dibin û xewna Hekabêyê dîtibû bîr diken.
Parîs pê keştiyên Troyayê çu Sparta yê. Li wir aliyê Keyê Spartayê Menelaos ve baş hat peşwazîkirin. Li wir Helenê dibîne dilê wan dikeve hev. Dema ew hêj mêvan, Key Menelaos diçe şengekî nêçîrê û Helenê qesrê ve ji bo peşwazîkirina mêvana dihêle. Parîs her tiştê bîr dike pê hin hevalên xwe qesrê dagir dike û Xatûna qesrê bidil diben direvin. Siwarê keştiyan dibin û pêşî diçin girava Karnîa yê paş de tên Troyayê.
Olamçî
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 297 kes (55 malbat) bûn.
Demenza
Bêî nexweşiya demenza jî, di kesên temenê wan ji 65'î zêdetirin de 2-4 % û yên ji 85'î zêdetirin de 20 % windabûna bîrkanê dibe. Demenza prosesê bipêştir dixe û mirov dixe nava sîmptomên awarte.
Sofî
Sofî, gundekî bi ser navçeya Mizurî Bale ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
FIFA
Rêxistinên herêmî
FIFA ji van şeş rêxistinên herêmî pêk tê:
Sîrîs
Sîrî, di mîtolojiya mezopotamya de weke xwûdayaka jin ya ku ji "bîra"yê bi berpirsîyar bê tê ziman. Di rastîyê de, ew nayê dîtin, weke gîyanekê heya û wûsa tê hizirkirin. Ji xaynê vê jî, weke xwûdayaka jin ya ku di şeklê teyrekê de hatîya ser ziman.
Mogadishu
Bi Ereb û Farisan gelên bajarê tevlî hev bûye 10mîn sedsalê de bajar hatiye avakirin.
Çençeylan
Çençeylan, gundekî girêdayî Efrîna başûr rojavayê Kurdistanê ye.
Pêjgeha polonyayî
Xwarinên navdar
Herwiha kilorên polon jî rengîn in. Hêyavk, arxavk, masî, xwarinên ji hevîrê jî. Seleteyên Polonyayê berê yên slavî bûne, lê di çerxa demê re bandora seleteyên skandînavî û almanî jî zêde bûye. Şîraniyên polonyayî dişibin ên rûs û almanan.
Kufteya bi cacix a Dîlokê
Berkeliya variyanta Dîlokê
Bo cacixê yan ava wê:
Mawelo
Mawelo, gundekî gundistana Gewirkî serdeşta bexşa Navendiya Serdeştê ye. Navendiya Serdeşt ser şaristana Serdeştê ye.
Wertach
Wertach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Oberallgäu li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Kritik der reinen Vernunft
Kritik der reinen Vernunft (Rexneya aqilê petî an jî Rexneya hişê asayî), navê pirtûka filosofê alman Immanuel Kant e. Pirtûk, di felesfê de, weke berhemeke bingihîn tê hesibandin. Pirtûk, di sala 1783an de hat nivîsandin.
Korweskîl
Korweskîl gundekî bi ser Kolika Adiyemanê ve ye.
Cengîz Xan
Zarokatiya Temûçîn gelek dijwar derbas bûye. Hê di 9 saliya wî de bavê wî ji aliyê teteran ve hatiye jehrandin û di 9 saliya xwe de bûye serekê qebîleyê. Lê qebîleya wî ji bo ku serokatiya zarokekî qebûl nekin ew terk kirin. Di nêçîrê de biramariyê xwe yê bi navê bekter kuşt û bû sermiyanê malê.
Giorgia Meloni
Meloni li Romayê ji dayik bû, di sala 1992an de tevlî Eniya Ciwanan bû, baskê ciwanan ê partiya ramyarî ya nû-faşîst Tevgera Civakî ya Îtalyayê (MSI). Ew paşê bû seroka neteweyî ya Çalakiya Xwendekaran, tevgera xwendekar a Hevbendiya Niştimanî (AN).Ew ji sala 1998an heya 2002an li parêzgeha Romayê endama civatê bû, piştî ku ew bû seroka Çalakiya Ciwanan, baskê ciwanan yê Hevbendiya Niştimanî. Di 2008an de, ew di kabîneya çaremîn a Berlusconi  de wek wezîra ciwanan hat vebuhtin, ev paye ku wê heya 2011an girt. Di 2012an de, wê bi hev re parti Birayên Îtalya (FdI) damezrand û di sala 2014an de bû seroka wê partiyê. Di sala 2014an de li Îtalyayê di Hilbijartinên Parlamena Ewropayê de û li Romayê jî di hilbijartinên şaredariyan ên sala 2016an de wek berendama şaredariyê beşdar bû; di herdu hilbijartinan de jî ew nehat hilbijartin. Piştî hilbijartinên giştî yên Îtalyayê yên sala 2018an, wê di heyama 18emîn meclîsa qanûnî de FdI di dijatiyê de bi rê ve bir û piştrast kir ku binavûdengiya FdI di anketên raya giştî de zêde dibe, nemaze di dema kabîneya Draghi de, ku tê de FdI yekane partiya dijber bû. FdIya wê di hilbijartinên giştî yên Îtalyayê yên sala 2022 de cîhê yekem girt.
Jînenîgarî
Giorgia Meloni di 15ê kanûna paşîn a 1977an de li Romayê  hat cîhanê. Bavê wê ji Sardînya û diya wê ji Sîsîlya bû; bavê wê, şêwirmendê bacê, dema ku ew yanzdeh salî bû ji malbatê derket û çû Giravên Kenariyê. Ew li navçeya Garbatella mezin bû. Di sala 1992 de, di 15 saliya xwe de, Meloni tevlî Eniya Ciwanan bû, baskê ciwanan ê Tevgera Civakî ya Îtalyayê (MSI), partiyeke ramyarî ya nû-faşîst. Di vê demê de wê koordînasyona xwendekaran Gli Antenati (Bavkalan) damezrand, ku beşdarî xwenîşandanên li dijî nûsaziya perwerdehiya giştî ya ku ji hêla wezîra Rosa Russo Iervolino ve hatî pêşve xistin, bû.
Kajû
Lam, erzen, çene, kajû an jî lixafik, (bi latînî: mandibula) di laşkelêşiyê de pareyek ji hestiyên kiloxî ye. Kajû mezintirîn û peytirîn hestiyê dêm anko rûyî ye û bi rêya girêçika kajûya piştguhî bi serkiloxî ra dihêt vebestin.
Kiloxê mirov
Hestiyên rûyê
Hestiyê vomer û çena jêrîn tek, hemû hestiyên din ê rûyê cot in
Serhildana Boxer
Tepisandina Serhildanê
Îtalya, DYE, Fransa, Împeratorîya Awistirya-Mecaristan, Japon, Almanya, Keyaniya Yekbûyî û Rûsya ji bo tepisandina serhildanê "Hevgirtina Heşt Dewletan" avakirin. Hevgirtina Heşt Dewletan di 14'ê tîrmeh a 1900an de, bi artêşaka ji 54 hezar leşkeran pêk tê, serhildana li Tianjin tepisandin û berve Beijing ve çûn. Artêşê 14'ê tebaxê da Beijing bi dest xist û Bajarê Qedexe talan kir.
Serurî
Serurî, gundekî bi ser navçeya Mizurî Bale ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Lingua franca
Etîmolojî
Di Ferhenga Etîmolojiyê ya Dougles Harper de tê gotin ku peyva Lingua Franca (yê ji bo zimanê sabîr), cara pêşîn di salên 1670an de hatiye qeydkirin. Digel ku nimûneyek gotina Lingua Francayê ya bi zimanê îngilîzî a kevintir di sala 1632an de hatibe bidestxistin jî lê belê li wir ev gotin wek "Bastard Spanish" (Spaniya teqlîdî) jî hatiye behskirin.
Pickließem
Pickließem şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Soulages-Bonneval
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Gaomi
Gaomi, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Shandongê de cih digire.
Gelhe
Li gorî daneyên sala 1999an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 845.140 kesî
Kalaiya
Kalaiya, bajarekî welatê Nepalê ye û li Herêma jimare 2 (Province No 2) de cîh digire.
Şerîf Omerî
Jiyan
Tevahiya stranên wî bi şêweya rojhilatî ne. Di sala 2006'an de berhema xweyî pêshîn a bi navê Bavê Gemar derxist. Gotin û mûzîka vê albûmê tev yên hunermend Şerîf Omerî ne û bi alîkariya hunermendê navdar Şiyar Agirî hatine amade kirin.
Çavmark
Gelo bo ganecaniyê (seks) bikêr e?
Di axa dewlemend de aj dide. Ji aliyê vîtamînên C, A û B1, B2 ve baş e. Li Serhedê û gelek deveran pirr tê zanîn, avsîra wê jî tê çêkirin.
Kur (mîtolojî)
Kur, bi navê "kurnugia" jî tê xwandin. Tê gotin ku wate wê "welatê ku vegerî jê nîn a" ya. Kur, bi irkalla re bahse dojehê dikin. di mitolijiya girekê de "Hades" weke beremberê wê tê xwandin. Ji aliyê ereşkîgal û Nergal ve hatina birêvebirin
Çavmarka sûsê
Tê gotin ev cure ji başûrê Afrîkayê bi, bi taybetî ji Mozambîkê belav bûye.
Qirmizxelîfey Serû
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 575 kes (129 malbat) bûn.
Autry-Issards
Autry-Issards, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Demaxê mirov
Demax (bi înglîzî:brain) navê gelemperî ye ji bo pêkhateya nav kilox. Herwisa beşê serekî yê demarekoendama navendî ye.
Almaniya swîsrî
Almaniya swîsrî sernavê hemû devokên herêma almanîaxêv ên Swîsrê ye.
Devokên almaniya swîsrî her çiqas ji hev cûda bin jî, almaniya swîsrî xwediyê zimaneke standart e jî: jê re 'almaniya swîsrî ya standart' tê gotin û di nivîsandinê de jî tê bikaranîn. Ango, ji zimanê axiftî re 'almaniya swîsrî', ji yê nivîsandî re jî 'almaniya swîsrî ya standart' tê gotin.
Bröbberow
Bröbberow şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rostock li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Demaxê mirov
Tûkila mejî
Sê karên sereke têkiliye bi tûkila mejî :
Termînolojî
Lêkolîna termînolojiyê heftê sal berê dest pê kir û bi taybetî di çil salên dawî de bi feyde bûye. Di wê demê de cureyên sereke yên yekeyên ferhengî yên taybet, wek têgînên xwerû, navdêr, termînoid, prototerm, pêşî û qasiterm hatin yekalîkirin û lêkolîn kirin.
Ewlekarî
Wêne
Ewlehiya ekolojîk, ku wekî ewlehiya jîngehê jî tê zanîn, yekbûna ekosîstem û biyosferê vedibêje, nemaze bi kapasîteya wan a ji bo domandina cûrbecûr celebên jiyanê (di nav de jiyana mirovan). Ji ber ku bandora zirara ekolojîk a ji hêla mirovan ve zêde bûye ewlehiya ekosîsteman zêdetir bal kişandiye ser xwe.
Hemran
Gelhenasî
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Hemran 25 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 158 e.