cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Zimanê spanî
Dîrok
Spanyolî zimanekî romanî ye û bi vî awayî ji latînî ya vulgar, di bin bandora baskî û erebî de, li bakurê nîvgirava Îberî pêşketiye. Tîpîk ji pêşkeftina fonetîka spanî, di nav tiştên din de, lenition (latînî: vita, spanî: vida), palatalîzasyon (bi latînî: annus, spanî: año) û duftongîzekirin (guhartinên stûnê) yên "e/o" ji Latînî Vulgar in. (latînî: terra, spanî: tierra; latînî: novus, spanî: nuevo). Di piraniya zimanên din ên romanî de diyardeyên bi vî rengî têne dîtin.
Ziman di dema kolonîzasyona Spanyayê de ku di destpêka sedsala 16-an de dest pê kir, hat parzemîna Amerîkî, Mîkronezya, Guam, Giravên Mariana, Palau û Fîlîpînan.
Hejmara spanîaxiverên li gorî dewletên dinê
Tabloyê li jêrê de hatiye çêkirin hejmara spanîaxiverên li 78 welatê de nîşan dide.
Abdullah Öcalan
Girtina wî
Di encama şerê çekdarî de li ser daxwazên ku ji Tirkiyeyê tên, ji 1993an û şûn ve PKKê 3 caran agirbestê ragihand. Ev gavên ku ji bo çareserkirina Pirsgirêka Kurd hatin avêtin, rastî pênûs û astengiyên derûdorên rentxwir hatibûn. Di 9ê çiriya pêşîn a 1998an de di encama komployeke ku bi hevkariya hêzên navneteweyî hat amadekirin, Ocalan neçar ma ku ji Suriyê derkeve. 9ê çiriya pêşînê de Ocalan dema dest bi rêwîtiya ber bi Ewrûpayê ve kir wiha dibêje: Ez ji niha û şûn ve dixwazim rola xwe di kanala siyasî de bilîzim. Ocalan dema li Îtalyayê bû gelek caran bangên ji bo aştiyê kirin lê belê ji Yekîtiya Ewropayê hêviya ku dikir bidest nexist. Ocalan di 2ê sibata 1999an de bi zordayîna Yewnanîstanê heta Kenyayê diçe. Di 15ê sibata heman salê de jî li paytextê Kenya Nayrobiyê li pêşiya avahiya sefaretxaneya Yûnanîstanê ber bi Tirkiyê ve tê revandin. Serokê giştî yê PKKê Abdullah Öcalan li girava Îmralî ya li nav deryaya Marmarayê bi tena serê xwe di girtîgehê de hat bicîhkirin. Ocalan li Îmraliyê bi parêznameya xwe ya pêşî de daxwaz kir ku Pirsgirêka Kurd li ser bingeha aştiyê were çareserkirin.
Tecrîda li ser wî
Heta niha gelek caran, bi awayekî bêqanûnî ji aliyê dewleta tirk ve tecrîd li ser Ocalan hatiye kirin. Bi van astengiyan hevdîtinên Ocalan û parêzerên wî û malbata wî hatiye astengkirin. Partiya Demokratîk ya Gelan (HDP) li parlamena tirk gelek caran di derbarê tecrîdê û rewşa Ocalan de pirs li Wezareta Dadê ya Dewleta Tirk pirsî.
PDK
Çend partî bi vî navî hene:
Çarbihur
10 km ji Gimgimê dûr dikeve. Bilindahiya axa wê ji rûyê avê 1.335m ye.
Mesopotamia Music Channel
frekrans
Hellas Sat 2
Austin, Teksas
Xwedî rûberekê 669,3 km² ye û di ber rûbara Colorado de ye. Bajar di sala 1835'î de bi navê Waterloo hatiye avabûn û di sala 1838'î de bo bîranîna damezrênerê serbixwebûna Texasê Stephen F. Austin navê Austin wergirtiye. Di sala 1839'î de jî bûye paytext.
Bajar ji aliyê aboriyê ve pêşketiye. Fîrmayên Dell Computer, Motorola, IBM û Hewlett-Packard li wir in. Bajar bi zanîngeha xwe Texas University navdar e.
Şêhr
Şêhr cejnên ji bo salvegera avakirina dêran in. Wek mînak em dikarin basa şêhra Haxê bikin. Li gundê Haxê (girêdayî Midyadê ye) yek ji kevintirîn dêra civaka suryanî heye. Di şêhra wê de dêr mazûrvaniyê dike.Di vê rojê de bi hezaran Kurdên Misilman, Êzîdî û Suraniyên herêmê kom dibin. Govend tên gerandin û hunermend hunerên xwe pêşkêş dikin. Navê şahiyên bi vî avayî yên ku Kurdên Misilman li dardixin zêw in.
Fusilet
Fusilet ji Qurana pirtûka pîroz a misilmanan sûreyek e. Li gorî baweriya îslamê sûre li bajarê Mekeyê daketiye û ji 54 ayetan pêk tê. Navê xwe ji ayeta 3'yem ji peyva Fussilat, ku yê hemû ayetên Quranê diwesifinî, girtiye. Fussilat bi zimanê kurmancî tê maneya "tiştê ku berfireh hatiye şirove kirin". Ji sûreya Fusiletê ra Hâ Mîm, as-Sajde jî tê gotin. Sûre qala daweta rastiyê, hişyar kirina mirovên ku yên li ser riya şaş dane û bandora rewiştî û arişî yê wahiyê li ser mirovan dike
Bejan Matur
Bejan Matur helbestvan û nivîskareka kurd e ku helbestên xwe bi zimanê tirkî dinivîse.
Gundikê Pîrê
Gundekî Bismilê ye.Li derdora gund Quzêrîb,Girikê Izêr,Îsepar,Dêrîş,Cirzê,Xindeq û Çilstûn he ye.
Gola Masiyan
Ragihandin
Gola Masiyan yek ji cihên turîstîk û seyranê ye. mirov dikare du rêyan xwe bighîne golê. Riya herî kurt a diçe golê riya Avkevirê a 27 km ye. Ev riya 27 km ye bi rêya Bazîdê a 60 km temam dibe. Li dora Golê saziyên mêvanxaneyan ên ku di sala 1985'an de hatiye avakirin û xizmetê didin gel hene. Ava vexwarinê ya navçeya Bazîdê ji vê golê tê.
Courcelles-sur-Vesle
Courcelles-sur-Vesle, komunekî departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Elîko
Elîko, gundekî navçeya Rihayê wêranşarê ye.
Higtaba Semsûrê
Amadekirina patîleya wê
Ard (arvan) berdin teştekê, nava wê vebikin. Hevîrtirşê bi şîrê bişekir bihelînin, ron bikin. Viya berdin nava vekirî ya ardê. Rûn, du hêk û xwê jî tevlî bikin û hêdî hêdî hevîr bistrên.
Valevatn
Valevatn, goleke di nava sinorê parêzgeha Tromsa Norwêcê de ye.
Theresa May
Theresa May, siyasetmedareke brîtanî ye ku ji sala 2016 heta 2019 serokwezîra Keyaniya Yekbûyî bû.
Antîoxos III Megas
Antîoxos III Megas, an Antîoxosê Sêyem (jdb. 242 – m. 187 b.z.) di serdema helenîstî de şahê şeşem ê Împeratoriya Seleukidî bû ku ji sala 222/223 b.z. heta mirina xwe serwerî kiriye.
Lu
Lu kurtenavê
Salem, Oregon
Salem 1857'î de bajarî, 1876'î de paytextiyê werdigire. Navê Salêm tê texmînkirin ku ji navê endazyarê bajêr tê.
Mesûd Barzanî
Jînenîgarî
A- Li roja 22ê kanûna 2007an Encûmena Serokayetiya Kurdistanê hate damezrandin ku têda serokê herêmê serpereştiya civînan dike, û cîgirê serokê herêmê Kosret Resul li gel serokê Parlemena Kurdistanê û serokê Hikûmeta Kurdistanê û cîgirên wan û serokê Dîwana Serokayetiya Herêmê.
Elizabeth II
Ew herwiha di jiyana xwe de keybanûya 32 dewletên serdest bû, 15 ji wan di dema mirina xwe de. Keybanûya wê ya 70 sal û 214 rojan wê dike dirêjtirîn padîşaha Brîtanî û serdestiya wê ya herî dirêj a padîşah a jin di dîrokê de.
Alaçîq
Alaçîq, gundekî ser bi navenda bajarê Çaroymaq li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Nicki Minaj
Albuma Minaj Pink Friday (2010) ya tomargeha yekem, di lîsteya dîwan a DYA Billboard 200 rûnişt û ji aliyê RIAA (Qeyda Yekîtiya Endûstriya Amêrîka) bi sertîfîka platîn hate Xelatkirin. Albuma ên hêrî serketî ya single buyî "Super Bass", çar caran sertîfîka platîn girt û li DYAyê zêdetirî çar mîlyon kopî firot. Bi dor Minaj, dûhev di lîsteya Billboard Hot 10de peyde buyî ya heft stranên xwe de yekem stranbêj a solo ya Jin çu ava.
Tûrne
= Girêdanê Xwe =
Python (zimanê bernamesaziyê)
Felsefe
Bikarhênerên Python timûtim behsa felsefeya Python dikin ku bi felsefeya Unix re pir dişibihe. Koda ku prensîbên Python dişopîne tê gotin ku pythonîk e. Van prensîban ji hêla pêşvebirê Python Tim Peters ve di Zen a Python de hate vegotin.
Implementasiyonên din
MicroPython û CircuitPython variyantên Python 3 ne, ên ku ji bo mîkrokontrolkeran têne optîmîze kirin. Di vê yekê de Lego Mindstorms EV3 heye.
Ebdullah Cewdetê Daskûzayî
Ebdullah Cewdetê Daskûzayî, Ebdullah Cewdet (navê fermî yê bi tirkî Abdullah Cevdet Karlıdağ) (z. 9ê îlonê 1869 li Arabkîr, Meledî, Bakurê Kurdistanê − m. 29ê çiriya paşîn 1932 li Stembol, Tirkiye), bijîşk, rewşenbîr, helbestvan û siyasetmedarekî kurd bû. Demekê tevlî nava refên contirkan bûye, di tevahiya jiyana xwe de poşmaniya xwe aniye ziman.
Jiyana wî
Di 15 saliya xwe de diçe Stembolê û dikeve Amadehiya Eskerî ya Kuleliyê. Piştî sê salan mezûn dibe û perwerfehiya xwe li Tibbiyeya Eskerî didomîne.
Tezekend, Nazlû
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 112 kes (17 malbat) bûn.
Hellendoorn
Hellendoorn, şaredariyeke bi ser parêzgeha Overijssela Holendayê ve ye.
Çîrokbêjî
Çîrokbêjî, hunera van kesên ku çîrokên dirêj ên bi efsûn û xeyalî vedibêjin. Gelek caran çîrokbêj çîrokên xwe ji civat û şevbêrkan hîn dibin û îro çîrokên wan ji aliyên parêzkarên edebiyata devkî ya kurdan ve tên tomarkirin û çapkirin.
Jillian Hall
Jillian Faye Fletcher (jdb. 6ê îlonê, 1980 Kentucky) ku çêtir bi bernavka xwe ya gemşê Jillian an jî Jillian Hall tê nasîn, gemşvaneke gemşa profesyonel a amerîkan e. Ji sala 2003an heta 2010an, ew bi berdewamî di pêşandanên WWEyê de xuya bû. Serkeftina herî mezin a karîyera wê wergirtina WWE Divas Championship ye. Berê, Fletcher ji sala 1998an ve wekî Macaela Mercedes-ê ji sala 1998ê ve di qada lîgeyên cuda yên serbixwe de çalak bû.
Vezîkul
Vezîkulên avzê
Hormon di nav xaneyê de çê dibe, lê bi vezîkulên derdanî ji xaneyê tên derxistin(egzosîtoz). Bermayiyên xaneyê jî bi van vezîkulan ji xaneyê tên avitin.
Derman Mehabad
Derman, gundekî ser bi navenda bajarê Mehabadê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Çilstûnê
Debara gund bi çandînî û xwedîkirina heywanan e.
Olst-Wijhe
Olst-Wijhe, şaredariyeke bi ser parêzgeha Overijssela Holendayê ve ye.
Nûh
Li cîhanê rojava, xiristiyanî ola ku herî zêde pê tê bawerkirin. Xiristiyanî, bi sereke, ku çend mezhebên wê hebin jî, mezhebên sereke ên katolîk, protestan, û her wusa, li welatên weke Rûsya û hwd jî ortodoksî pêşketiye û heye. Hemû mezhebên wê de jî navê Nûh pîroz e. Li gorî îslamê jî Nûh pêxember e.
Tezegend, Cemalxan
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 37 kes (10 malbat) bûn.
Ommen
Ommen, şaredariyeke bi ser parêzgeha Overijssela Holendayê ve ye.
Mehname (kovar)
Cûnên berheman
Di Mehnameyê de herî zêde wêjeya spehî tê nivîsîn anku helbest û pexşan di Mehnameyê de serdest in. Lê herwiha nivîsarên li ser mijarên aktuel tê de cih digirin.
Tembûr & Harb
Girêdanên Derve
Cemîl Koçgirî & Tara Caff - Albûma Tembûr & Harb: http://www.youtube.com/playlist?list=PLeipmHYHfUrpbxa9FK1wgzsQ7rnm4pSC7
Bakainia
Bakainia gundek e ku dikeve devara Ghazipur, Uttar Pradesh, Hindistanê.
Raalte
Raalte, şaredariyeke bi ser parêzgeha Overijssela Holendayê ve ye.
Sîstema gera xwînê
Sîstema gera kirawe
Ajalên bêbirredar ên wekî dûpişk, mêşhingiv, kulî û hvd sîstema gera xwînê ya kirawe (bi Ingîlîzî, “open circulatory system) li xwe digirin. Ev sîstema gerê ji dilek lûleyî an jî ji çendan dilan û xwînbera sereke pêk tê. Ango di vî sîstema gera xwînê de mûlûleyên xwînê û xwînhêner tune ye. Bi eslê xwe, xwîna vî sîstemê jî ne xwîna sor a asayî ye. Xwîna sîstema kirawê, bêreng e û wekî hemolîmf bi nav dibe. (bi îngîlîzî hemolymph = hemo + lymph) Wateya “hemo” xwîn, wateya “lymph” jî av e, ango ji hemolîmfê re xwînav jî tê gotin. Dil hemolîmfê pompe dike, hemolîmfê ji şahxwînberê dirijîne valahiyên laş. Hemolîmf rasterast xane û şaneyan dorpêç dike.Di navbera hemolîmf û xane û şaneyan de alûgorkirina madeyan rû dide. Hemolîmf ji ber livîna laş û girjbûna masûlkeyan, ji valahiyên laş dizîvire dilê lûlyî. Derîçeyên dil hemolîmfê aresteya dil dike. Hemolîmf, hemoglobîn li xwe nagire, loma bêreng e. Gera xwînê ya sîstema kirawe hêdî ye.
Adem
Adem (îbranî: אָדָם‎, erebî: آدم‎, suryanî: ܐܵܕ݂ܵܡ), angorî çîroka çêkirina cîhanê ya dînên îbrahîmî, wekî di Tewrat û Quranê de, navê mirovê yekê yê cîhanê ye. Jina wî Hewa ye, Qabîl û Habîl zarokên wan ên pêşîn in.
Aspîrîn
Aspirin wekî dermanekî bisêhr hate pêşwazîkirin. Cara pêşîn ji aliyê fîrmaya dermanan Bayer ve bi xebatên kîmyager Felix Hoffmann di sala 1897'an de hate çêkirin û Bayerê gelek pere qezenckir. Di Şerê Cihanî yê Yekem de wekî êşbirr hate bikaranîn.
Çûbdarkendî
Çûbdarkendî, gundekî ser bi navenda bajarê Çaroymaq li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Vakuol
Vakuolên riwekan
vakuolên herî gir di xaneyên riwekan de ye. Riwekên bi xaneyên nû xwediyên vakuolên piçûk in, lê her ku xane gihaştî û gir dibe vakuolên nav plazmayê jî bi hev dizeliqin û dibin vakuolekî gir. Ev vakuola gir wekî vakuola navendî tê binavkirin.
Dad
Rêgez û xalên destûrî ên ku bi wan tê cezakirin û rêvebirin, bi destûrî, afirîna wan, bi Felsefe Dadê re xwediyê dîroka xwe ya teybet in. Dad, rêgezên wê wê li ser çi werina afirandin û bilind bibin. Bi teybetî, şeklê jîyane civatê, çand, kevneşopî, dîrok û hwd, weke xalên ku di wê de li berçav têna girtin in. Dad, bi têgihiştin û bîra wê, bi zanîna wê re tê ziman. Di kirinê de bi rêvebirinê re tê dîtin.
Nahîd Huseynî
Nahîd Huseynî, helbestvaneke kurd e ku di sala 1967an de li gundê Dozexdera ser bi şarê Seqiz li Rojhilatê Kurdistanê ji dayik bûye.
Tubbergen
Tubbergen, şaredariyeke bi ser parêzgeha Overijssela Holendayê ve ye.
Heilbronn (navçe)
Heilbronn, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Baden-Württembergê ya Almanyayê ye.
Serhado
Jiyana wî
Serhado di sala 15/12/1984an de li Stockholma paytexta Swêdê çê dibe. Malbata wî ji gundê Helexê ye. Helex li Bakurê Kurdistanê, bi ser navçêya Midyadê ve ye. Malbata wî di salên 1970î de hatiye Swêdê. Serhado, pêşî li Stockholmê, bi dû re li Sollentuna yê li ber destê dayîka xwe û tevî xwîşk û birayê xwe mezin bûye. Wî bavê xwe pir nedîtiye ji ber ku bavê wî li Brukselê (Belçîka) xebatkarê Med TVyê bûye.
Berdav
Berdav gundekî ku bi ser navçeya Dûtaxa Agiriyê ve ye.
Oklahoma City
Hejmara niştecihên bajêr 528.042 (2004) e û 29. bajarê mezin ê DYAyê ye. Bi tevî devedora xwe nifûsa wê ji 1 milyonî zêdetir e.
Gola Wanê
Li behra Wanê temaşekirina rojavayê tiştekî jênager e. Bi van hemû taybetmediyên xwe Gola Wanê hêjayî dîtinêye.
Columbus, Ohio
Rûber: 550,5 km2 ye. Li bajêr pirranî hemwelatiyên bingeh-German (Alman) dijîn.
Belgachhi
Belgachhi komîteyek pêşkeftina gund e li Navçeya Mahottari li Zona Janakpur ya başûrê rojhilatê Nepalê. Di serjimêriya 1991-ê ya Nepalê de,  nifûsa gûnd 4377 kes bûn.
Têkiliyên Îran û Tirkiyeyê
Têkiliyên Îran û Tirkiyeyê têkiliyên kûr yên her du şaristanên cîran Îran û Tirkiyeyê nîşan dide. Bi taybetî jî li ser têkiliyên modern yên dewletên Komara Îslamî ya Îranê û Komara Tirkiyeyê disekîne. Piştî hatina tirkan bo Rojhilata Navîn ta niha guherînên mezin çêbûne. Van guherînan gelek tesîr li ser welatê kurdan kiriye û welatê kurdan bûye meydana şerê van herdu dewletan. Ev gotar bi bingeheke dîrokî û zanistî li ser têkiliyên van herdu şaristanan li ser bûyeran dimîne û şirove dike.
Nêrîna giştî
Hebûna PKKê jî di navbera herdu dewletan de dibe pirsgirêkeke mezin. Tirkiye îdîa dike ku Îran alikariya PKKê dike û ji wî aliyê hidûd êrîşî Tirkiyeyê dike. Lê piştî dagirkirina DYAyê li Iraqê rewşa herêmê hat guhertin û statûya kurdan ji bo Îranê jî ji bo Tirkiyeyê jî bû pirsgirêkek mezin. Jixwe paşî ji aliyê PKKê ve rêxistina PJAKê hate ava kirin û gelek pêvçûn û şer di navbera PJAK û Îranê de qewimîn lê di sala 2011ê de ev şer û pevçûn sekinîn. 27 Temmuz 2004ê serokwezîrê Tirkiyeyê çû Îranê û li wir hevpeymanek hate destnîşan kirin. Bi dûçûna wê hevpeymanê Îranê PKK/Kongra Gel, Tirkiyeyê jî Micahîdên Gel wek rêxistinên terorîst binavkirin û nasandin.
Hektor
Hektor di şerê Troyayê de
Di nava şer de Hektor fermandariya hêzên Troyayê dikir. Hektor pir serkeftî bû.Nedihişt neyar bikevin bajarê Troyayê. Navbera hêzên Akayiyan da ixtîlafek peyda bi bû. Key Agamemnon û fermandar Axîleûs ne baş bû ji ber vê yekê Axîleûs nedihat şerê. Hêzên Hektor Akayiyan dorpêç kir û hin keştiyên wan şewitand. Hektor Patraklosê jî kuşt.Dixwasta ku laşê Patraklos'ê erdê kaş bike û heqaret bike laşê wî. Menelaos û Aîasa Mezin nehiştin tekoşînek mezin kirin, laşê wî ji destê Hektor'ê derxistin anîn nava hêzê Akayiyan.
Têkiliyên Îran û Tirkiyeyê
Peymana Erziromê-1(28 tîrmeh 1823)
Li sala 1823yê di navbera van herdu hêzan de peymana Erziromê hate destnîşan kirin. Di vê peymanê de jî pirsgirêka têkildarî kurdan nehate çareser kirin. Çûnkî welatê hevpar yên eşîrên kurd bibû du parçe. Jixwe piştî vê lihevhatinê artêşa Osmaniyan dest bi êrîşan kir li ser Kurdistanê û yekûyek mîrektiyên kurd hatin hilweşandin.
Peymana Berlînê(1878)
Li sala 1878ê de di navbera Rûs û osmaniyan de ev peyman hate destnîşan kirin. Piştî şerê Rûs û Osmaniyan hate destnîşan kirin. Her çend Îran beşdarî vî şerî nebe jî, bi dûçûna vê peymanê herêma Kotol bo Îranê ma
Hektor
Dizîna bedena Hektor
Prîamos çaxê Axîleûs'ê dît çû ber çokê wî, çokê wî girt , lava û heviyan kir ku laşê kurê wî bîde te wî. Axîleûs destê Prîamos'ê girt û wê rakir pîya. Axîleûs Prîamos'ê ra:  Min jixwe laşê wî bîdata te  .Diyarîyên Prîamos'ê qebûl kir. Bedena Hektor'ê da Prîamos'ê.Prîamos vegeriya Troya'yê.
Têkiliyên Îran û Tirkiyeyê
Piştî şerê cîhanî yê yekem-1918
Li sala 1921ê de ji bo ku pirsgirêkên di navbera Îran û Tirkîyeyê de bên çareser kirin bi taybetî jî pirsgirêka Simkoyê Şikak, Îranê sefîrek ji Enqereyê şand. Hêjayî gotinê ye ku wî wextî hêj dewleta Tirkîyeyê nehatibû ava kirin û navenda Osmaniyan Stenbol bû. Piştî vê pêngavê jî Hikûmeta Enqereyê 7ê çiriya paşîn a 1922yê Muhîdîn Paşa wek balyozê Tirkîyeyê bo Tahranê şand. Ev destpêka têkiliyên Tirkîyeya modern e li gel Îranê. Wî wextî rêya avê bêhtir dihate bikaranîn. Jixwe Îran bi rêya Deryaya Reş têkiliyên xwe li gel dewletên Ewropayê didomandin. Ji ber vê Îranê xwest ku li Trabzonê û Sakaryayê jî konsûlxaneya veke. Lê hikûmeta Enqereyê tenê ji bo Trabzonê îcaze da Îranê.
Peymana Îadeya Sûcdaran (9 kanûna paşîn 1933)
Li 10ê xizîrana 1934ê Reza Pehlewî seredana Tirkîyeyê kir û li gel Mistefa Kemal Ataturk hevdîtin kirin. Heta 6ê tîrmeha 1934ê li Tirkîyeyê ma. Ev seredana Reza Şah bû sedema gelek guherînan. Reza Şah hêdî hêdî wekî Mistefa Kemalê tirk xwest ku ew jî welatê xwe jinûve biafirîne û li ser bingeha netewe-dewleta fars ava bike.
Pirsgirêka kurdan
1-Hevpeymana Qesrê Şirîn an jî Hevpeymana Zohabê: Ev hevpeyman di navbera Osmaniyan û Sefewiyan de li bajarê kurdnişîn li Qesrê Şirîn li gulana 1639ê hate destnîşan kirin. Di encama vê hevpeymanê de Şehrezor, Bexdad û Besra bo Osmaniyan ma. Erîvan jî bo Sefewiyan ma.
Karlsruhe (navçe)
Karlsruhe, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Baden-Württembergê ya Almanyayê ye.
Antîoxos V Eupator
Di sala 165an de Antîoxos li gel bavê xwe Antîoxos IV Epiphanês bû şahê hevpar. Piştî ku bavê wî Antîoxos IV di sala 164an de mir, Antîoxos V Eupator bû şahê yekane. împeratoriya Antîoxos V îdare kir, ji ber ku şah hîn zarok bû. Lê Dêmêtrios I Sotêr, kurê duyem ê Seleukos IV Philopator, desthilatdariyê bi dest xist. Wî fermana mirina Antîoxosî da. Antîoxos li Antîoxeiayê (Antakya) hate kuştin.
Tepe, Terekman
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 509 kes (130 malbat) bûn.
Crouy
Crouy, komunekî departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Yextexan
Yextexan, gundekî Şiwanê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
Lîsteya cejnên îslamî
Ev lîsteya cejnên dînî yên îslamê ne.
Xaşîla çortanê
Çêkirin
Dan pakij bişon, bixaşînin. Xwê pê werbikin û 5 deqe şûnde ji ser agir daynin. Heger ava wê pirr e, bidarivînin, derxûnê bigirin û bi germî wisa demekê bihêlin.
Husein Muhammed
Pendnivîs
Ji bilî wergerên xwe, Husein Muhammed belkî herî baş bi pendên anku aforîzmayên xwe têt nasîn. Wî ev pend di rojnivîskên xwe de nivîsîne û paşî ew di Kovara Mehname û derin din de belav kirine.
Crupilly
Crupilly, komunekî departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Çep
Çavkanî
Kategorî:
Cemîlê Horo
Jiyan
Di çûna xwe ya Tirkiyê de Eyşe şanê dibîne û bi Kemal Ûrgun re, hersêk sêlikekê derdixînin. Strana wan a navdar a Memê Alan e.
Şebek (eşîr)
Ol
Şebek bingehîn hemî endamên oleke taybetmend bin jî, di van salên dawîn de gelekî ji wan bûne misilman. Ola şebekan a bingehîn dikare wek senkretizmî bêye binavkirin, ji ber ku tê de hêmanên olên îslamê, elewîtî, êzîdîtî, yarsantî û xiristiyanî hene.
Cemîlê Horo
Jîna konevanî
Piştî ku tevgera serast;  Elherkê Elteshîhiyê , li Sûriyê hikum bi dest xwe ve tîne, beratiya kesên nefî derdixîne û evê yekê hêşt ku hunermendê me, digel malbata xwe, vegerê Sûriyê. Ew tê û li bajarê Helebê, taxa Hulika jorin rûdine û di dû re di navbera pir gund û bajarên Sûriyê de digere, li dawiyê li bajarokê Cindirêsê ji herêma Efrînê bi cîh dibe. Di evê demê de careke din û di bin navê Cemîl Necar de derdikeve Tirkiyê, lê careke din ew tête girtin û li derûdorê (16) e rojan di girtîxanê de, li sêr pelên rojnameyan, radize. Di dû re ewî tînin ser sînora ku, di navbera herduh hikumetan de û li gundê Mîdan Ekbes ê berdidin; çûna ewî ya Tirkiyê jî ji bo sipasiya Newzet Beg ê bû û belkî ew karibe hin sitranan li wir tomar bike.
Jîna wî ya hunerî:
Hinek dostanî, dijberî di navbera wî û Cîgerxwîn de hebû û di nirîna me de, ew jî ji ne lihevkirina di warê konevanî de tête holê û emê ewê yekê li jêr, di gotinên sitraneke Cemîl de bibînin ku, çawa davêje ser Cîgerxwîn û partiya wî. Navnîşana helbestê; “Teibîra dîkê Xerza, dikim ji were bêjim”.
Reş-belekên te danîn                   ji bo te bibe zanîn
Têbînî
Cindirês-93
Girara kardiyê
Ji kardiyê, girara kardiyê ya bi bi danê, girara kardiyê ya bi rizê (birinc), girara kardiyê bi tîkegoştê, girara kardiye ya bi nokê û gelek cureyên didin tên kelandin. Bi taybetî li Serhed, Dêrsim, Xerzanê kardî gelek e û bi hatina biharê re jê sûdê werdigirin.
Badan
Badan (bi romî kirine: Teknedüzü), gundekî navçeya Mûşê Gimgimê ye.
Dêmêtrios I Sotêr
Dêmêtrios kurê Seleukos IV Philopator ê duyem bû. Seleukos IV di sala 175an de mir. Piştî ku Seleukos IV mir, (birayê Dêmêtrios ê mezin) bû padîşah. Lê birayê Seleukosî, Antîoxos IV Epiphanês, bû şahê hevpar. Di sala 165an de Antîoxos V Eupator li gel bavê xwe Antîoxos IV Epiphanês bû şahê hevpar. Piştî ku Antîoxos IV di sala 164an de mir, Antîoxos V Eupator bû şahê yekane. împeratoriya Antîoxos V îdare dikir, ji ber ku şah hîn zarok bû. Lê di 161/160an b.z. de Dêmêtriosî desthilatdarî bi dest xist. Dêmêtriosî fermana mirina Antîoxosî da. Antîoxos V li Antîoxeiayê (Antakya) hate kuştin.
Ludwik Lejzer Zamenhof
Zamenhof gava li xwendegehê bû, yekem carî zimanê xwe pêşde bir. Ew bi ramana cîhanek bêşer mezin bû. Bawer dikir ku ew dikare bi alîkariya zimaneke nû yê alîkar ê navneteweyî çêbike. Ziman dê alavek be ku mirov bi vê navgîna ragihandinê ya bêalî û dadperwer, wekhev bibin. Wî, tevî şerên Cîhanê yên sedsala 20an bi serfirazî civatek ava kir ku îro berdewam dike. Di heman demê de, ew bi navgîniya bikarhênerên xwe ve mîna zimanek xwezayî pêşve çû.
UNESCO ji ber destkeftî û piştgiriya wî bo diyaloga nav-çandan, di 100 saliya mirina wî de Zamenhof wek yek ji kesayetiyên navdar ên sala 2017 hilbijart.
Malbat
Neviyê Zamenhof, Louis-Christophe Zaleski-Zamenhof (kurê Adam), ji salê 1960ê heta tarîxa mirina wî ya 2019an ve li Fransayê dijiya.
Navê cudabûnê
Di zayîna wî de navê Îbranî Eliezer ji hêla dêûbavên wî ve lê hatiye dayîn ku ew wekhevê Lazar a latînî bû. Lêbelê Zamenhof di bin serweriya rusî de ji dayîk bû û ji ber vê yekê di pelê jidayikbûna wî de navê wî wekî  Leyzer Zamengov, bi şêwaza yîdîşî hatiye bikaranîn û paşnavê wî yê Markoviç jî edeta rûsan bû ku ji navê bavê wî hatiye çêkirin. Navê malbata wî bi eslê xwe almanî ye û bi eslê xwe Samenhof e; lê di yîdîşî de bi tîpên latînî wekî Zamenhof tê nivîsîn û her wiha di esperantoyî û polonî de jî wiha hatiye bikaranîn. (Tîpa z di almanî de tim wekî [ts] tê bilêvkirin, lê dengên [s] yan [z] jî pêkan e.)
Rûmet û hevnavî
Li hin bajarên Îsraêlê, di nîşanên kolanan de derheqê wî de agahî tê dayîn, lê ew tenê navê wî yê cihû Eliezerî bi kar tînin. Zamenhof ji hêla ola japonî Oomoto ve wekî xwedayek hatiye rûmetdarkirin, ku di nav şopînerên xwe de pêşnîyaza bikaranîna Esperantoyê dike. Di heman demê de, navê lîken a Zamenhofia bo rûmeta wî hatiye kirin.
Di 1960an de, ji hêla Komeleya Esperantoyê ya Brîtanyayê (EAB) ve dibistanên havîn ên Esperantoyê li Stoke-on-Trent a Keyaniya Yekbûyî hate damezrandin, ku bi armanca nasandina zimên dest bi dersan kirin. Her wiha li bajêr bi navê Zamenhofî daristanek heye: Zamenhof Grove.
Pîralk
Pîralk, Pîrałk, Pîrallk, gundekî Şiwanê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
Capelle aan den IJssel
Capelle aan den IJssel, bajarekî bi ser parêzgeha Holenda Başûr a Holendayê ve ye.
Dadîkana Jêrîn
Dadîkana Jêrîn gundekî ku bi ser navçeya Dûtaxa Agiriyê ve ye.
Bikaranîna çekên kîmyayî ya Tirkiyeyê li dijî gerîlayên PKKê 2022
Mijara bingehîn
Di 17ê nîsana sala 2022an de artêşa dewleta tirk êrîşên hewayî û bejahî li dijî gerîlayên PKKê li Başûrê Kurdistanê dabû destpêkirin. Ajansa Nûçeyan a Firatê, ji despêka şer heta niha di dîrokên cûrbicûr de dîmenên gazên bi rengên sor yan jî zer ji herêma şerê di navbera gerîlayên PKKê û leşkerên tirk de, weşandiye.
FK Jonava
Futbolo klubas Jonava yaneyeke futbolê ya Lîtvanyayê ye. Di sala 1991an de hatiye damezrandin.
Pîrîcan
Pîrîcan, gundekî Şiwanê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
Şêxşuca
Şêxşuca, gundekî navçeya Ebex a Wanê ye.
Belçim Bilgin Erdoğan
Sala 2002 li Zanîngeha Hacettepeyê di beşa gerînendertiya zanîn-dokumanê de perwerde dîtiye. Dema bi Erdogan re hevnasînê dike, perwerdeyê dihêle, diçe Parîsê, demekê li wir dimîne.
Baxlûce, Çaroymaq
Baxlûce, gundekî ser bi navenda bajarê Çaroymaq li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Civaknasîya bajarî
Girîngiya wê ji wê yekê tê ku civaka nûjen a pîşesazî û xizmetguzarî û her weha mezinbûna bajarî li "Cîhana Sêyemîn" nifûsa bajar bi hejmarî serdest kiriye.
Maînbilax
Maînbilax gundekî ser bi navenda bajarê Tîkabê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Tekalû
Tekalû gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Antolojiya çîrokên kurdî (pirtûk)
Çîrokên berhevokê her yek serbixwe ye û belkî qet ti têkiliya wan bi hev re nîne - ji bilî ku ew hemî bi kurdî hatine nivîsîn. Li vir min ne armanc e yek bi yek çîrokên antolojiyê binirxînim lê dixwazim wê bi kurtî û bi giştî binasînim û di hin xalan de binirxînim.
Kercos
Gelhenasî
Nifûsa bajarok bi gelemperî kurdên sunî ne. Ji xeynî vê kêm ereb jî lê dijîn. Di salên 90an de şerê qirêjî ê ku li Kurdistanê dihat meşandin Kercos jî xistiye bin tehsîra xwe û gelek gundên wê hatine şewitandin. Ev nifûsa ku hatî koçber kirin li navenda parêzgehê a Batmanê û li makeşarên (metropolên) Tirkiyeyê bi cih bûne. Niha nifûsa navenda qezayê ji 9 hezari zêdetir e. Nifûsa qezayê her sal teqrîben 16% kêm dibe. Nîsbeta xwendewariyê wek %90 xuya dike. Ev jî li gor Batman û herêma başûrê rojhilat nîsbeteke gelekî bilind e.
Cutry, Aisne
Cutry, komunekî departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Xanoserê
Xanoserê (bi tirkî navê wê Başhan e), gundekî giradayî navçeya Bîsmila Amedê ye. Di tixubê Merdînê de ye. Li ser rêya Midyadê ya kevn e. Li derdorê vî gundî, li alî yê bakur Mezra Çêlka û Mezra Filan, li alî yê Başur Hola û Dêrbendê, li alî yê Rojava Meterê û Seledûn, li alî yê Rojhilat jî gundê Dêrsilavê, hene. Gundê Dêrsilavê gundekî girêdayî navçeya Stewrê ya Merdîne ye. Gundê Xanoserê ji du benda pêk tê; benda jor û benda jêr. Têkilîya va her du benda ev qederê deh sala li gorî berê gelek başê.
Perwedehî
Xwendakarê vî gundî dibistana serî li gund, dibistana navî û lîse (ev heft sal ku lise vebûye) ji li bajerokê Tepê ku li ser rêya Bismilê ye dixwînin. Xwendekar bi servîsê diçine Tepê û xwendîina xwe bi wî awayî didomînin.
Cys-la-Commune
Cys-la-Commune, komunekî departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Kentaur (komstêr)
Stêrê geştirînê vê komstêrê Alfaya Kentaurî ye. Ew bi erebî tê mehneya “Pêyê Kentaur” e. Bi dûriya xwe ya 4,34 salên roniyê ve yek ji stêrên nêziktirîn e. Esasen ew ne stêreka tenê, lêbelê sês têrên li dor navendeke hereket dikin in. Bi teleskopeka biçûk du stêrên wan dîtbar in. Stêra geştirê sêtikê α Qentûrîs A bi mezinahî qasî rojê ye. α Qentûrîs B bi qedra zahîrî ya 1,33 ve hinekî ji wê zeîftir. Ew herdu stêr 80 salî de dor hev re 80 salî de viz dibin. Teka sêyêma sêtikê α Kentaur C yan Proksîmaya Kentaurî stêreka bi qedra zahîrî ya 11,05m ye. Bi dûrî ya 4,22 salên roniyê  stêra nêziktirîna rojê ye.
Sofyaya Romî
Sofyaya Romî jinek romî ye ku ji bo baweriya xwe di derdorê sala 304an de hatiye şehîd kirin. Tê gotin ku di goristana Gordianus - Epîmachus de  hatiye definkirin.
Kewrizînal
Kewrizînal, Kewrizînał, gundekî bi ser Meydana navçeya Xaneqînê ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Tawûx
Tawûx, gundekî ser bi navçeya Xozata Dêrsimê ve ye.
Oberspreewald-Lausitz
Oberspreewald-Lausitz, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Brandenburg, Almanyayê ye.
Împeratoriya Romê
Demazrandin û Dema Komarî
Gorî Destana damezrandina bajarê Romayê mezringeha împeratoriya Romê û bajarê Romê nêzî sala 750 b.z bû, lê ew ne vebirî ye. Di wê demê de dewletê bin bandora etruskan de bû. Dewlet di wê dema de wek Keyaniya Romayê tê nav kirin. Dema etruskan de keyîtiyê li dor Romê tenê serwerî dajot.
Dema Împeratoriyê
Di 375'an de paş Valentiniyano I mir şûnda Gratiyano û Valens derbaza textê bûbûn. Kengê Valens hembera cotan di Şerê Adrianapolisê de mir Gratiyano Têyodosiyo I wek împeratorê rojava da zanîn. Têyodosiyo di 394 bi tenê bû imperatorê Romê, lê ew salek neçûbû jiyan ji dest da. Di 395an de paş Têyodosiyo I mir re împeratorî êdî vebirî wek rojhilat û rojava bû du paran: Împeratoriya Romê ya Rojhilat, piştre dibe Bîzans û Împeratoriya Romê ya Rojava. Di dema Têyodosiyo I de xiristiyanî bû ola fermî. Li Têyodosiyo I şûnda lawên xwe Honorius li rojava, Arcadius jî li rojhilat derbaza textê bûn.
Al-Anfal, "bi navê Allah, Baes û Saddam"
Al-anfal « Bi navê Allah, Bees û Seddam » dokumenteke li ser rejîma Bees û Sedam e ku ji aliyê derhênerê kurd Mano Xelîl ve di sala 2005an de hatiye belavkirin.
Tawisê Melek
Jiber hindê jî, êzdî bawer dikin ku Tawisê Melek nûnerê Xwêdê ye li ser erdê û salê carekê, di çarşemba yekê ya meha nîsana rojhelatê de, tê xwarê ser erdê û ew roj jî, li cem êzdiyan dibê cejna serê sala nû û wek Çarşema Sor tê pîrozkirin.
Ertoşî
Dabeşkirina Ertoşiyan
Konfederasyona Ertoşiyan ji du baska pêk tê. Ji her du baskan re jî bi giştî 12 bab derketine. Baskê yekemîn Mendkan e kû ji eşîrên Giravî, Memedpîran, Alan, Êzdînan, Xelîlan pêk tê. Baska duyemîn Hacîmendane ku ji eşîrên Şîdan, Şerefan, Hacan, Gewdan, Mamxuran, Jirkî, Qeşûrî, Zêdikan pêk tê.
Alpen, Almanya
Alpen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Wesel li Nordrhein-Westfalen, Almanyayê ye.
IPhone 5
iPhone 5 ji hêla Apple Inc ve hatî sêwirandin û firotin. Ew bi fermî wekî beşek ji bûyerek çapemeniyê ya di 12.9. 2012an de hate eşkere kirin, û dûv re di 21.9. 2012an de keta berdast.
Uta Schneiderbanger
Uta Schneiderbanger (Nûdem) çalakvaneke alman û endama PAJK bû. Di roja 31ê gulana 2005an de di başûrê Kurdistanê de bi encamê qezaya trafîkê mir. Gel wê Ekin Ceren Doğruak mir.
PHP-Nuke
PHP-Nuke bixwe bi pakêtek yekgirt tê belavkirin, lê belê, pakêtên din jî hene. Ew jî li ser bîngeha zimanê PHP’ê hatine nivîsandin, lê xweser in û tiştên cûda pêşkêş dikin. Li aliyek din jî, bo PHP-Nuke, tu çi bixwazî pêvebike, dîsa tu dikarî bidestbixe. Me ewil got, PHP-Nuke bixwe sîstema bingehîn e, lê bo wê sîstemê zêdetir “pakêtên” din hene. Bo mînak, di PHP-Nuke da forumek bîngehîn heye, lê eKart têda tune. Lê tu dikarî eKart pêvebike.
PHP-Nuke çi pêşkêş dike?
Çend mînak li ser hebûn û nebûnên PHP-Nuke: Nûçeşandin, Nûçenivîsandin, Beşa Nivîskaran, Beşa Dokûmentan, Beşa Endaman, Arşîv, Beşa Grêdanan, Beşa Programan, Lêgerîn hwd...
Dîlano
Dîlano, gundekî li ser navçeya Mêzgirê ye.
PHP-Nuke
PHP-Nuke bo Birêveberan/Xwedî
Xwediyê malperê dikare sîsteme her roj nû bike, nûçeşandin jixwe ji ser malperê dibe. Wênepêvekirin dîsa ji FTP jî dibe û li ser malperê jî rê bo şandinê heye, tenê, li vir hinek “Script” pêwist in, ew jî jixwe serbest di internet da têne belavkirin. Xwediyê malperê dikare malpera xwe bêtirs ji êrîşkaran jî biparêze, her roj û her hefte “BackUp” ava bike û naveroka malpera xwe veşêre. Birêvebirina malperê di destê “te” da ye, lê tu dikarî hevalan jî tevlî karê xwe bike.
PHP-Nuke “Modules & Blocks”
Bo mînak: /modules/Your_Account Ev modûlek e û bo beşa endaman e. Jixwe cîhê bikarhênerê ye jî.
Zimanê Kurdî û PHP-Nuke
E-pirtûkek ser PHP-Nuke bi kurdî heye.
Kasa navparzemînî
Terefekî
1978 - nehat lîstin
1987 - Porto
Orhan Asena
Asena hê zarok bû dest bi nivîsandina helbest û çîrokan kir û bi nivîsandina lîstika şanoya 'Xweda, mirov û Gilgamêş' bal kişand ser xwe. Berhema Gilgamêş hatiye wergerandin zimanê Fransî, Îngilîzî, Elmanî, Rûsî, Spanî û Îtalî. Bi qasî 50 berhemên Orhan Asena hene. Muduriyeta Giştî ya Şanoyan a dewleta Tirk di 27.01.1965an de ev berhem çap kiriye.
Eu
Eu kurtenavê
Kasa navparzemînî
Terefekî
1993 - São Paulo
Çorsan
Dîrok
Bingeha gundê Çorsanê ji aliyê derwêşên Elewiyan ve hatiye avêtin. Ew kesên sade, olzan û baş bûne. Îbadet dikiribûne. Wekî mergenek (keşîşxaneyek) bûye xirabeyên wan.
Aborî
Aboriya gund berê baş bû. Ji ber şer û xizaniyê gelekan bar kirin.
Gola cemedê
2) Cemed li hin deran şujik û keviran li ber çemekî dicivîne ser hev û pêşiya ava çem dike wek bendekê. Ev benda dibe sedem ku li ber ava çem gol çêbibe. Ji van golan re gola bendî jî tê gotin.
Re
Re kurtenavê
Cureyên bi bilindtirîn xetereya nemabûnê
Cureyên bi bilindtirîn xetereya nemabûnê (CR), weke ji nav jî tê famkirin li gorî Lîsteya Sor a IUCN'yê ev lîstekirin ji bo cureyên hov ên di bin rîska herî bilind de hatiye çêkirin. Bilindtirîn xetereya nemabûnê tê wê wateyê ku ew hejmara ji %80 yê sê nifşên wî cureyî kêm dibin an jî wê kêm bibin.
Zoetermeer
Zoetermeer, bajarekî bi ser parêzgeha Holenda Başûr a Holendayê ve ye.
Sainte-Croix-du-Mont
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Dadînan
Erdnîgarî
16 km ji Gimgim, 76 km ji Mûşê dûr dikeve.
Aborî
Aboriya gund ji ber şer gelek xirab bûye. Gelekan mecbûr mane ji gund bar bikin herin bajarên Tirkiyeyê û Ewropa. Bi havînan derdikevin warên Çiyayê Şerevdînê, Warê Dadînanê. Lê ji ber bi salan qedexebûna zozanan, li herêmê pişta ajalvaniyê hat şikestin.
Qabîl û Habîl
Çîroka Qabîl û Habîl li gora Qur'anê
Rojekî Hz. Adem du karên cûda, da herdûyan. Qabîl gerek bibûna cotkar û zevî cot bikirana, Habîl jî gerek karê xwe yî ku herî hez dikir bikirana û pez û dewar biçêrandana. Pêş roj derketinê herdû bira ji şikeftê derdiketin. Yekê ji daran mêwên cûrbecûr top dikir, yê din jî pez diçêrand, şivantî dikir. Hz. Adem jî diçû nêçîrê û avê. Êvar êvar Qabîl mêve, Habîl şîr, Hz. Adem jî heywanên ku nêçîr kiri bû dahanî mal. Xwedê hê bêtir rizq û bext dida wan.
Hz. Adem aha got:“ Kurê min, Xwedê qurbana Habîl qebûl kir, ji ber ku wî nav malên xwe da yên hemû rind, bi dilekî paqij da. Xwedê rindiyê hez dike. Te ji malên xwe da bi dilekî hesûd yên hemû xirab top kir. Lewma Xwedê qurbana te qebûl nekir.”
Habîl sar bû û ma. Bi şaşî mêze kekê xwe kir û jê pirsîya:“ Tu qey dixwazî min bikujî?“ Bi qirçîna didanên xwe û bi lerzan Qabîl aha bersiv da:“ Bavê me, te min pirtir hez dike. Ji bona wî Xwedê qurbana te qebûl kir.“
Habîl bi dengekî nerm got:“ Tu min bikujî jî qet tiştek ji te nayê guhartin. Ser da tu bi vî avayî evîna bavê me jî wanda dikî. Xwedê vê sûcê te qet naborîne!“
Zû wî jî dest pê mezel kolandinê kir. Dûra jî birayê xwe yî mirî hanî kirî yê û pê xaliyê ser veşsart. Wê gavê wî hinekî din rehet kir.
Xox (riwek)
Xox an şiftelih (Prunus persica), riwekeke daran ji famîleya gulan e.
Lîwa
Lîwa, tîp, brîgad navê yekîneyeke leşkerî ye. Ji firqeyan (dîvîzya) biçûktir e. Ji hengan (alayan) pêk tê. Fermandarê wê generalên lîwayan e. Ji wan re brîgadgeneral jî tê gotin. Generalê lîwayan ji aliyê rutbeyan ve ji generalê major nizmtir e.
Lekî
Çend hav êl (eşîr) li Deşta Germiyan û li Tirkiyeyê (Enqere/Haymana), li Bakurê Kurdistanê bi navên Şêxbizin, Hemewend hwd hene, ev jî bi zaravayê lekî diaxivin.
Tilerbeîn
Tilerbeîn an Gundê Haco, taxeke bi ser navenda Sirûca Rihayê ve ye. Piştî pejirandina qanûna bi hejmera 6360 di sala 2012an de bûye tax.
Me'dan
Me'dan, gundekî bi ser Meydana navçeya Xaneqînê ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Heng (artêş)
Heng, alay ji yekîneyeke leşkerî re tê gotin. Ji lîwayê biçûktir, ji gurdanê mezintir e. Fermandariya wê ji aliyê serhengek (mîralay) ve tê kirin. 3-4 gurdan dibin hengek. Heng jî parçeyek ji lîwayan e.
Zaxo
Şûnwarên Kêste
Şûnwarên Kêste bajêrek gelek kevin e, mêjûya wê diçe ser demê aşûriyan û gelek kel û pelên aşûrî û yewnanî û îslamî têde hatine dîtin. Herwesa rehmetî Şemdîn li ser şûnwarên Kêste nivîsîye li govara al-Exaa li nîsana sala 1933'an. Bajêrê Zaxoyê dorê 58 km ji melbendê parêzgehê dûr dikevit û pehnatiya wê 8731 km û sê deverên giring hene:
Devera Rizgarî
Navê wê ji mezarê wê hatiye ew a tirba Îbrahîm Xelîl Pêxember û herwesa dihête hijmartin yek ji havîngehên bajarê Zaxo taybetî û parêzgeha Duhokê bi giştî.
Çiyayê Şikêrr
Qetê duwê jî devera deşta Sindiyan, ya bajêrê Zaxo ji aliyê başur ve dikevitê û cadeyek ber bi xorhelatê ve di nav deştê re ji Zaxo diçe bo bajêrokê Batûfa û hevraztir diçe bo nav Berwariya.
Cuwan Batû
Pirtûka wî ya ewil bi kurdî, bi navê "Şûjin" sala 2000an de ji aliyê çapxaneya kurdî ya APEC li Swêdê derketiye. 16 kurteçîrokên wek fabel di nava vê pirtûka wî Şûjin de hatine civandin. Pirtûka duwem, bi navê "Xeta Sor" sala 2007an, ji aliyê çapxaneya Doz li Stembolê derketiye.
Dodan, Gimgim
Aborî
Aboriya gund li ser xwedîkirina ajalên malê, çandiniyê ye.
Nemrûd (volkan)
Çiyayê Nemrûdê di Serdema Kevirê de çavkaniya sereke ya obsîdyan bû ku ji bo niştecihên Mezopotamyayê û jibo niştecihên Serdema Mezolîtîk ên ku li derdora Deryaya Mirî jiyane, bûye yek ji jêderên sereke yên obsîdyan a herêmê. Di analîza madeyên obsîdyenê de derketiye holê ku volkana Nemrûdê jibo niştecihên deverê wekî yek ji çavkaniyên obsîdyan a herêmê hatiye bikaranîn.
Arûc
Arûc, gundekî bi ser navçeya Bazîda Agiriyê ve ye.
Tûlî, Ûrmiye
Tûlî gundekî ser bi nahiya Silîvanayê bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nemrûd (volkan)
Çalakî
Teqînên Nemrûdê bi giranî ji cureyên teqînên pekandinê pêk hatine. Madeyên wî bi gelemperî alkalin ne û ji cûrbecûr ên lavê pêk hatiye ku di nav de ji bazaltê bigire heya rîolît û fonolît, bermayiyên piroklastîk û slagê hene. Teqînên di serdemên cuda de yan bi teqemenî yan jî bi pirole bûn. Çiyayê Nemrûd li ser şikestekê ye ku ji bakur ber bi başûr ve volqan derbas dike û kraterek sereke û gelek kraterên piçûk, maar, kaniyên germ û fumarolan dihewîne, cih digire.
Kronolojiya çalakiyê
Çalakiya volkanîk a Çiyayê Nemrûdê di sê qonaxan, qonaxa çêbûna konê (qonaxa berî kaldera), qonaxa piştî kalderayê û çalakiya qonaxa dereng, pêk hatiye. Bi van qonaxan di roja îro de niqaş li ser dabeşkirina qonaxan û li ser şîroveyên cihêreng ên daneyên stratîgrafîk hene.
Çêbûna kona volkanîk
Teqîna mezin a piştre (bi qebareya 62.6 km³) valahiyên mezin di hundurê volqan de çêdike û valahî dibe sedema hilweşîna lûtkeyê û çêbûna kalderaya li serê Çiya Nemrûdê. Di destpêkê de hat texmîn kirin ku kaldera piştî vê teqînê, bi qasî 310 hezar sal berê çêbûye, lê belê lêkolînên nûtir destnîşan dikin ku hilweşîn bi teqînek din ku bi qasî 270 hezar sal berê pêk hatiye, çêbûye. Madeyên vê teqînê bi piranî ji ignimbritê (nêzîkî 58.2 km³) pêk hatiye. Bi vî rengî hilweşîna konê hêdî hêdî dibe ku di sê qonaxan de pêk hatiye.
Qonaxên piştî kalderayê
Piştî çêbûna kalderyê, teqîn li qiraxa çiyayê pêk hatine û deh kraterên piçûk ku bi piranî li milê bakur in, derketine holê. Maddeyên lavên van teqînan ji aliyê trakît û riyolît vîskosê ve serdest bûn. Kombûnên herikîna piroklastîk li binê kalderayê kom dibûn vegerîne ignimbrit û obsîdyen û carinan jî vegerîne kevirên slag. Kraterek ku bi bilindahiya 2.485 mêtre ji asta deryayê bilind e, li binê kalderayê li ser xeta volkanê çêbûye.
Qonaxa dereng
Di vê qonaxê de nêzîkî 20 kraterên piçûk û maar ku bi piranî li ser şikesteka navendî ya volkanê ne ava bûne. Lavên basaltîk a van krateran kevirên volkanîk ên herî ciwan ên di nava kevirên Nemrûdê de ne. Teqîna herî dawî di 13ê avrêl sala 1692an de pêk hatiye. Ji wê demê vir ve tenê teqînên hilmê li binê kalderayê hatine dîtin û ev yek jî tê wateya ku çalakiya volkana Nemrûdê ya fumarol hêj jî dewam dike.
Emeran, Gimgim
Erdnîgarî
30 km ji Gimgim, 90 km ji Mûşê dûr dikeve. Bilindahiya axa wê ji rûyê avê 1.770 m ye. Koord: 39.280278 Bk 41.185556 Rh.
Aborî
Aboriya gund li ser xwedîkirina ajalên malê, çandinî û alîkariyên kesên koçber bûne ye.
Ûlûqele
Ûlûqele, Ûlqele an jî Olqele, gundekî ser bi navçeya Melkişiyê Dêrsimê ve girêdayî ye. Gund bo tûyên xwe (tûya Ûlûqelê) tê naskirin.
Heiden, Almanya
Heiden şaredariyeke navçeya (Landkreis) Borken li Nordrhein-Westfalen, Almanyayê ye.
Şahînê Bekirê Soreklî
Hinek ji kurteçîrokên wî
Hinek ji berhemên Shahînê Bekirê Soreklî yên wek pirtûk hatinî weşandin:
Abid Xelîl
Abid Xelîl, bi sê hevalên xwe yên di rex wî de hat qetilkirin. Abid Xelîl, xwende bû û li Zanîngeha Şamê beşa têkiliyê û zanyariyê xweandibû.
Nasname (malper)
Malpera Nasname.com, ji aliyê Şükrü Gülmüş, Ali Usta, Süleyman Akkoyun û çend kesên din ve hatiye avakirin.
Şivankaran
Dîrok
Mîr Fedlûya hem serekêlê êla xwe bû hem jî fermandarekî Bûweyhiyên li Farsê bû. Bûweyhiyan ew kiribûn fermandarê artêşa xwe çimkî Bûweyhiyan, êrîşên Şivankaran pir aciz bûbûn.
Cibran Xelîl Cibran
Jiyan
Cibran li nav darên selwiyê li Bişarêya Libnanê hat cîhanê. Wî li wir dest bi xwendekariya xwe kir lê di 12-saliya xwe de - sala 1895an - koçî Bostona Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê kir.
Berhem
Li dema jîna xwe ew herî zêde wek nîgarkêşek portreyan dihat nasîn û ecibandin û gelek pêşangeh ji bo nîgarên wî li çar hêlên cîhanê hatine lidarxistin. Cibran herwiha gelek ji pirtûkên xwe yên helbestane bi nîgarên xwe neqişandine.
Kurteçîrok
Kurteçîrokên bi kurdî
Yek ji nivîskarên herî navdar ê kurteçîrokan Şakir Fettah bû. Wek damezrênerê kurteçîroka kurdî tê dîtin.
Babxan
Babxan, gundekî bi ser navçeya Bazîda Agiriyê ve ye.
Çavdêriya Mafên Mirovan (rêxistin)
Dîrok
Rêxistin cara yekem bi navê Helsinki Watch (Peymana Helsînkî) di sala 1978an ji aliyê Robert L. Bernstein ve hate sazkirin. Armanca rêxistinê li gorî Peymana Helsînkî ku di sala 1975an de hatiye nivîsandin, lihevkirina Sovyeta berê bîne cîh. Helsinki Watch û komîteyên çevderîyên wê yên hevbeş ji bo avakirina Human Rights Whatch (Çavdêriya Mafên Mirovan) biryar dan û sazî sala 1988an de bi awayeke fermî hate avakirin.
Sainte-Foy-la-Longue
Sainte-Foy-la-Longue, komuneke departementa Girondaya li herêma başûrê rojavayê Fransayê ye.
Xindeq
Gund li kêleka Çemê Xindeq (yê ku ji ewîna dihê û navê wî li nêzîkî Cilîn Çemê Cilîn e) ava bûye. Di van salên dawî de him ji ber çemê xwe yê ku ji bo bindarokê gelek bi derfet e û him jî ji ber mezelê şêxan gund ji aliyê gelek kesan ve dihê zêwîyekirin.
Lîsteya mîsyonên dîplomatîk ên Kanadayê
Ev navnîşek mîsyonên dîplomatîk ên Kanada ye. Kanada xwedî torgiloka dîplomatîk a berfireh e, ku ji aliyê Karûbarên Gerdûnî yên Kanadayê ve tê domandin.
Ergenekon
Dîroka fermî ya rêxistinê
Rojnameyên Romê derbarê rêxistinê de gelek senaryo û nîqaşan dinivîsîne. Hin siyasetmedarên Ewropayî bi van senaryoyan bawer nakin. Gorî wan dewleta Tirk xwerû li dijî Kurdan gelek rêxistinên bi dizî amadekirine û gorî berjewendiyên xwe bikartîne, Ergenekon jî yek ji wan e.
Frauendorf
Frauendorf şaredariyeke navçeya (Landkreis) Oberspreewald-Lausitz li Brandenburg, Almanyayê ye.
Çalî
Çalî gundekî bi ser navçeya Bazîda Agiriyê ve ye.
Gladio
Agahiyên bi dokûment
Parlamena Ewropayê jî li ser Gladio û rêxistinên wiha lêpîrsîneke berfireh da vekirin û wextekê hebûna wan bi fermî pejirand.
Siwêdî
Siwêdî, taxeke bi ser navenda Sirûca Rihayê ve ye. Piştî pejirandina qanûna bi hejmera 6360 di sala 2012an de bûye tax.
Tewere
Anatomiya tewereyê
Bi gelemperî xaneyên demar yek an jî du tewere lixwe digirin, lê hin demarexane bê tewere ne. Wekî mînak di çîna koroîdî ya çavê mirov de bi navê amakrîn (amacrine) hin xaneyên demar hene ko bê tewere ne. Dirêjiya tewereyê li hin demarexaneyan ji metreyek dirêjtir e. Tewere pêkhateyek rîşalî ye, lê kotahiya tewereyê liqdar e. Tewere ji laşê demarexaneyê dirêj dibe, beşa demarexaneya ko tewere jê derdikeve wekî tûmika (tepik) tewereyê tê navkirin. Herwisa tûmika tewereyê wekî kerta pêşîn (seretayî) jî tê navkirin. Kartêkir ji hawirdorê bi navbeykariya dendrîtan tên wergirtin û ber bi laşê xaneya demar ve tên şandin. Kartêkir ji laşexaneyê di beşa kerta pêşîn de bi şeweya erkê kar (bi îngilîzî: action potential) derbasî tewereyê dibe. Kartêkir li ser parzûna laşê xaneyê de erkê kar peyda dike. Laşexane kartêkiran bi şêweyê demareragihandin arasteyê tewereyê dike. Tewereyî hin xaneyên demarê bi pêkhateyek çewrî dorpêçî ye. Ev pêkhate wekî bergê maylînî tê navkirin. Bergê maylînî, tewereyan ji hev dadibirrine, herwisa guhaztina erkê kar leztir dike. Ji xeynî xaneyên demarekoendama navendî, bergê maylîni yê tewereyê demarexaneyan ji xaneyên Schwann pêk tê. Lê bergê maylînî yên xaneyên demarekoendama navendî ji xaneyên olîgodendrosît pêk tê. Xaneyên olîgodendrosît xaneyên palpiştin ji bo demarexaneyan. Di navbera rêza xaneyên Schwann de, ango di navbera du bergên maylînê de hin beşên tewereyê bê maylînî ye, ev beşên navbera bergê maylînî wekî girêya Ranvier tê navkirin. Kotahiya tewereyê liqdar e, serê van liqan wekî kotahiya tewerê (bi îngilîzî: axon terminal) an jî demarekotahî bi nav dibe. Erka kar li demarakotahî de bi dawî dibe, ragîhandin ji tewereyê bi awayek kîmyayî derbasî xaneyek din dibe. Kotahiyên teweryê bi xaneyên paşgehînke ve raste rast bi temasê de nîn in. Di navbera kotahiya tewereyê û parzûna xaneya paşgehînke de valahî heye. Ev devera ko kotahiya demarexane û xaneya paşgehînke rastê hev tên, wekî gehînkeya demarî an jî gehînke (bi îngilîzî:synapse) tê navkirin.
Dominic Purcell
Jînengarî
Purcell bi jina xwe Rebecca Williamson re çar zarok hene. Heya şikandina wan, coteyar li Los Angelesê dijiyan. Di sala 2011 de, ew dest bi randevûyê kir ku bi lîstikvanê 90210-yê yê berê Anna Lynne McCord; Di sala 2014an de, çoteyar veqetina xwe ragihand, her çend wan salek paş re romansa xwe nû vejenandin. McCord ji People Magazine re got ku ew wek heval vedigeriya dema ku lîstikvan bi şêrpenca çerm hat nasandin, lê têkilî zû şûnda dîsa bi romantîk bû. Di kanûna paşîn a 2018an de, McCord têkilî qediya.
Kole, Zêdikan
Kole gundekî li ser girêdana navçe ya Zêtka ye.
Gangnam Style
Jêderk
Nivîs, deranîn û qeyd kirina “Gangnam Style” di bin albûma PSY ku xebata stûdyoya şeşem, PSY 6 (Six Rules), Part 1 nav yek sernavî de çêbû. Li pey belavkirina wî ve kêmzêde di hemû lîsteyên bilbordê koreyî, malperên lêgerîna portala, firoşgehên mûzîkê bionlîne de cîhê xwe girt.
Salnameya koçî
Navên mehan li gorî salnameya koçî, bi zimanê erebî
Ev salname ji 12 mehan pêk tê:
Geller
Nîfusa gundî 3.070 e.
Muherem
Muherem (bi erebî: محرم, muharram) meha yekem a salnameya koçî ye. 1'ê muheremê salvegera koçî ye.
Remezan (meh)
Sinetên Rojiyê
- Di meha Remezan ê de, divê mirov pir bi xêr û ber be û deriyê xwe ji hejar û belengazan re veke û alîkariya kesên feqîr bike.
- Di dema fitarê de mirov bêje; “ Ya Rebî, min ji Te re Rojî girt û li ser rizqê Te fitara xwe vedik im, ez Te ji hemî tiştên kêm û nuqsan diparêzim û ji Te re spasdar im. Ya Rebî, Tu Rojiya min qebûl bike û bê guman Tu her tiştan dibihîze û dizane“
Sadık Yalsızuçanlar
Di sala 1987an de ezmûna produktorî ya ku TRTyê(Saziya Radyo Û Televîzyona Turkiyeyê) vekiribû kar kir û li Televîzyona TRTya Îzmîrê dest bi wezîfeya alîkarî ya produktor kir. Hê jî li Televîzyona TRTya Enqerê Gerînendetiya Bernameyên Perwerde û Çandiyê de wek produktor dixebite. Çîroka wî ya pêşî ya bi navê "Dayê-Ana" di rûpela çand û hunerê ya rojnameya Yenî Asyayê de hat weşandin. Çaryeka pêşî ya salên heştêyî bi nivîsandin û xwendinê derbas kir. Pirtûka wî ya pêşî, ya bi navê Rêwiyê Ku Bajêran Dixemilîne(Şehîrlerî Susleyen Yolcû) sala 1986an de, di nav weşanên Bîrlîk de derket. Û ew sal diyariya çîrokbêjiya salê ya Yekîtiya Nivîskarên Turkiyeyê sitend. Bi vê pirtûka xwe ya ku mînakên ecêb ê zimanê alegorîk û razberên çîrokan di nav xwe de dihewand, ji hêla derdorên edîban ve kêm û zêde hat bihîstin.
Her çi qas navenda nivîsên wî çîrokbin jî, di çeşnên mîna roman, metelok, ceribandin, lêkolîn û gotûbêjiyê de jî berheman da. Ji aliyekî de li Saziya TRTyê belgewarên çandî dikişand, aliyekê din de jî cedêl û xebatên xwe yên edebî didomand. Pirtûka wî ya çîrokê ya duduya, bi navê Tûtiyê Ku Rastiyê Tehl Dike(Gerçeğî Încîten Papağan) sala 1992yan hat weşandin. Di vê pirtûka wî de reh û şivîleyên dayika ziman ê çîrokê berdewam kir. Bi vê pirtûka xwe, hinek caran berê xwe da metnên çîrokbêjî yê mîna serbendên kurt û servekirî jî.