cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Moda Aeoliyan
Moda Aeoliyan ew mod e ku ji navberên 1 tam, 1 nîvçe, 2 tam, 1 nîvçe û 2 tamê pêk tê. Dema ku em ji notaya 6emîn a modeke iyonyan (gama major) dest pê bikin û werin oktava wê notayê, em gamekê bi dest dixin; ew gam moda aeoliyan e. Ev mod di Serdema Barok de wekî gama mînor a xwezayî hatiye bikaranîn û bûye yek ji gamên bingehîn ên muzîka klasîk a rojavayî. Dema ku em ji notaya Layê heta oktava wê bê rasthatinî werin, em moda aeoliyan bi dest dixin.
Duzgin Bava
Duzgin Bava çiyayekî li Dêrsimê ye. Ji bo gelê herêmî gelek girîng e.
Dergah Şêxan, Bane
Dergah Şêxan gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Bane ye.
Alfabeya tirkî
Dîrok
Elîfbêya tirkî ya latînî di 1 çiriya paşîn a 1928an bi qanûna 1353ê hat pejirandin. Li gorî vê qanûnê 29 tîp di elifibêya tirkÎ de hene. Li jêrê şêweyên gire û hûrde yên elifbêyê hatine diyarkirin. Li gel wê ji bo xwendina dengdêrên “a, u, ı” zirav yên ku ji zimanên biyanî hatine jî, hinek nîşan hatine bikaranîn û ji bo nîşandayîna dengê dirêj jî )dihin rewşan de) (^) tê bikaranîn. Ji bo "O"yê ti nîşan nehat bikaranîn.
Riha
Ciyên dîrokî
Herêm ji alî dîrok ve pir dewlemend e. Kela bajêr li navenda bajêr e. Mizgeft û gola Xelîlu'r-Rehman (Khalil al-Rahman) jî ji alî gel û turîstan ve tên ziyaretkirin. Navça Xaranê bi xaniyên xwe yên taybetî ji bo turistan ciyek gerê ye. Bendava Ataturk jî ji bo gerê û werzişên ser avê ciyek mûsaîd e.
Deşt, zozan, gelî û ajal
Navên deştên Rihayê wiha ne:
Aqît (reçela îsotê sor)
Reçela îsotê Rihayê an jî bi devoka Rihayiyan Aqît navê berekê ji pêjgeha kurdî ye û bi heqîqî ji îsotên tûj ên Rihayê tê çêkirin.
Lîsteya IPA-Nîşan
I
{| class="wikitable"
Sefera xaçperestan a duyem
Sedem
Kînga artêşa Konradê derbaza Anatoliyayê bû, birê ve li nêzî Dorîlaion (Eskişehirê) îroj di kewçêrê 1147an de ji hêla Selçukan ve hat bin xistin û Konrads III û leşkerên filitiyan reviya ne Nikaia (Îznîkê).
Oberalben
Oberalben şaredariyeke navçeya (Landkreis) Kuselê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Eznewir
Dabeşa keleha bajêr 6 hektar di rêça başûr-başûrrojhilat de digire, lê bajarê jêrîn qadek nêzîkê 25 hektar digire. 4 m dîwarên stûr sitadeli dorpêç kirine. Dîwarên dîwêr-teras li quntarên rojava, rojhilat û başûr, nêzîkê 60–70 m binê xala jorîn de hatin dîtin. Sturiya dîwarê ku li rojava hatî kolandin 5 m ye. Bingeha kevir û laşên kerpîç ên laşên dîwaran ên ku li ser nivînên binyada ku di binê zemîn de vekirîne radibin li hin nuqteyan heya 4 metreyan hatine parastin. Dîwarê bajêr yek ji nimûneyên yekta yên pergala parastina Urartu ye. Bircên 8x8 m bi navberên 18 m hatine danîn.
Dêrika Anêrê
Dêrika Anêrê (bi romî kirine: Kumlukıyı) gundekî girêdayî navçeya Mûşê Gimgimê ye.
Yakeshi
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2017an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 331.000 kesî
Tahir Silêman
Tahir Silêman niha Sernivîskarê rojnama Dîplomat ku li Azerbaycanê derdikevê ye.
Tavo
Tavo gundekî li ser girêdana navçeya Zêtka (Elajgirê) ye.
Çinaqçî
Çinaqçî, gundekî ser bi navenda bajarê Xoda Aferîn li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Çiğdem Kılıçgün Uçar
Çiğdem Kılıçgün Uçar (jdb. 1978 li Ezirganê) parêzerek navdar a Tirkiyê ye û ji ber xebatên xwe yên parêzvaniyê yên li ser mafên jinan û wekheviya zayendî di nav neteweyî de tê naskirin. Ew bi hewldanên xwe yên ji bo pêşxistina hêza jinan û parastina mafên jinan li Tirkiye û derveyî welat tê naskirin. Bi taybetî bûye parêzera jinên ku rastî tundî û cudakariyê hatine, û bi awayekî aktîv di piştgirîkirina reformên yasayî yên ku mafên jinan diparêzin de cih girtiye.
Çiğdem Kiliçgün Uçar niha berdevka Partiya Çep a Kesk e.
Stephen Kern Robinson
Stephen Kern Robinson, bi kurtî Steve Robinson (jdb. li Sacramento, California, DYA) esmangerekî amerîkayî ye.
Şamya
Şamya an jî Şamiyan gundekî li ser girêdana navçeya Zêtka ye.
Rêgava
Rêgava, gundekî giradayê navçeya Payîzava ya Wanê ye.
Şanezer
Şahnezer gundeki li ser girêdana navçeya Zêtka ye.
Pîranşar (navçe)
Pîranşar yek ji şaristanên parêzgeha Azerbaycana Rojava û Rojhilatê Kurdistanê ye. Navenda vê şaristanê bajarê Pîranşar ye.
Zebeş
Zebeş an jî şebeş (bi latînî Citrullus lanatus) ji famîleya Cucurbitaceae ye. Zebeşên Amedê di dinyayê de navdar in.
Tûnis
Dema fenîkiyan
Di navbera 280 b.z. û 275 b.z. de navbera Roma û koloniyan kartacayiyan de Cenga Pirrî derket.
Zimanê ajalan
_Lemur bi qîrînên pozê(kepû) re têkiliyê dide.
Michael Adams
Ew bi tevlîbûna NASAyê di ceribandina dagirkirina heyvê de cihdigire. Yekemîn firîna wî ya bi firokeya herî bilez, X-15, di de pêk tê. Ji ber ku ew di bilindahiyeke bi qasî 80 km de firiye, wekî astronot jî tê binavkirin.
Kurdên Azerbaycanê
Dîrok
Di salên 1930'î de pirraniya kurdên Azerbaycan û Ermenistanê hatin gelş kirin û li Qazaxistanê hatin bicihkirin. Herwiha, di sala 1944'an de jî kurdên Gurcistanê bûn qurbanên siyaseta tunekirinê ya Stalîn. Piştî sala 1961'an bi rêveberiya Mehmet Babayev li Bakûyê hewldanên bo wergirtina mafên kurdên Azerbaycanê hatin kirin, lê ew bê encam man.
Rewşa Kurdên Azerbaycanê îro
Jimarên fermî didin nîşan ku îro li Azerbaycanê 12.000 Kurd dijîn, lê li gorî çavkaniyên kurd ev reqam digihêje 200.000'an. Pirsgirêk ev e ku, dîroka kurdên Azerbaycanê bi tevahî ne diyar e. Meriv bi gelemperî kare bibêje ku jimarên fermî yên azerî û yên kurdan li hev nayên. Wek mînak: li gorî jimariya fermî ya sala 1979'an li Azerbaycanê kurd nînin.
Aîryanem Vaeceh
Aryana, gorî Avesta ji 16 herêman pêk tê. Axa wê bikêr û dewlemend e. Li wê welatê pirranî zivistan heye, havîn kurt e, tenê du mehan didome. Bi biharê re çem û kaniyên vê welatê dicoşin, gurr diherikin.
Pêjimar
Dema mirov ji sifirê heta dehan dijimêre ew hejmarên ku mirov dibîne hem hejmar in hem jî pêjimar in. Yanî her pêjimar hejmarek e jî lê her hejmar dibe ku ne pêjimar be. Mîna ku pêjimara 1 an jî 5 hejmar in. Lê hejmarên 13 an jî 184 ne pêjimar in. Lê dîsa jî 1, 3, 8 û 4 pêjimar in.
Gundistana Kanîsor
Gundistana Kanîsor navê herêmeke gundistanî ye li Herêma Nemşîr ku bi Şaristanê Baneyê ve girêdayî ye. Herêm dikeve parezgeha Kurdistanê ya Rojhilata Kurdistanê
Android
Dîrok
Di havîna 2005an de Google şirketa Android a ku di havîna 2003an de hatibû damezirandin kirî. Di wê demê de Android hê nedihate nasîn. Tenê dihate zanîn ku evya pergalan ji bo telefonên bêrikê amade dikir.
Di 5ê çiriya paşîn 2007an de Google da nasîn ku ewê bi hevkariya 33 endamên Open Headset Alliance ji bo telefonên bêrikê pergaleke xebitandinê ya bi navê 'Android' pês bixe. Ji 11'e çiriya pêşîn 2008an pêve Androîd êdî bi awayeke fermî ji raya gistî re amade ye.
Zanîngeha Selahedînê Eyûbî
Zanîngeha Selahedînê Eyûbî, zanîngeheke li Amedê bû. Ev zanîngeh di sala 2013an de ji aliyê weqfekê ve hat avakirin. Çar fakulte û çar enstîtûyên zanîngehê hebûn. Di 23ê tîrmeha 2016an de di çarçoveya Rewşa Awarte de zanîngeh hatiye girtin.
Cûrcûp
Cûrcûp li Weranşarê navê çemekî ye. Ava wî ne pir e.
Rathsweiler
Rathsweiler şaredariyeke navçeya (Landkreis) Kuselê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Enqere
Bajêr di roja îro de navenda rêveberiya Tirkiyê ye û di heman demê de bajarekî bazirganî û pîşesazî ya girîng e. Enqerê ji bo tora rêhesinî ya Tirkiyê navendek girîng e ku bi gelek bajarên der dor re bi tora rêhesinî ve hatiye girêdan.
Enablû
Enablû, gundekî ser bi navenda bajarê Xoda Aferîn li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Barûya bêdengiyê
Mirî û elementên pîroz
Dema îslam tê Kurdistanê daxme tên qedexekirin. Zerdeştiyan jî mecbûr bûn miriyên xwe wekî ereban defin bikiran. Ji bo meyt ziyanê nedin axê, darbestên (tabût) xwe zexm dinixumandin. Zerdeştiyên îro tabûtên xwe ji betonê çêdikin. Li Îranê daxme qedexe ne.
Bro Omerî
Bro Omerî, di 1978an de giştî bû pisporê cerahiya, li Meraş û Mêrdînê midûrîtiya tenduristiyê dike. Di nexweşxaneya Mêrdînê de dişixûle. Di sala 1980Î de, bi darbeya leşkerî tê binçavkirin û paşê jî tê sirgûnkirin. Ji pê re wî li nexweşxaneya Sînopê kar kir. Piştre dev ji kar berdide û li Qoser û Mêrdînê cihek taybetî vedike. Demekê li nexweşxaneya Mêrsînê dixebite û di sala 2002yan de teqawît dibe.
Berhemên Wî
Pira navbera Axreşkê û Şêxan, Avesta
Dîcle
Çandin û qoxîdana zebeşan
Pêşî dendikên zebeşan li ciyekî din wek bexçe an li malê dikin nav axê û şîn dibin û dibin şitil. Şitlên zebeşan dibin di wan çalên (koncalên) amadekirî yên ber çem de, yek bi yek datînin. Roja diduyan qoxi dikin ber şitlan. Cara yekem ji bo her çalekê bi qasî du kîloyan koxî û axa ku li nav hev xistine û kirine wek xerc dikin çalê. Qoxî divê di bin çalê de bigihe avê. Qoxî di avê de zûtir dihele û şitlên zebeşan bi ava wê dimijin. Ji vê qoxiya cara pêşî re permist dibêjin. Ji bo qoxiyê bi permist davêjin nav koncalê.
Bendava Kutê
Wek zemanê berê niha jî ji ber lehiya Dîcleyê, li Îraqê cara yekem di sala 1939an de bendava Kut, di sala 1958an de bendava Samarra û di sala 1961ê de jî bendava Dokanê çêkirin. Bi van bendavan him pêş li Laser û zerarê girtin û him jî bi wan bendavan avadaniye kirin. Êdî kêm be jî pêş li harbûn û dînîtiya Dîcleyê girtine.
Dîcle û masî
Di demên berê de, di çemê Dîcleyê de gelek cureyên masiyan hebûn. Piştre her ku ava Dîcleyê hat qirêjkirin û bi dînamîtan masî hatin kuştin, gelek cureyên wan qediyan an jî kêm bûn ku mirov îro nikare bibîne. Hezar mixabin ku heta niha kesî li ser cureyên masiyên ku di Dîcleyê de hebûn û hene lêkolîneke zanyarî nekiriye û encamê nenivîsiye. Mirov hewl da ku li ser cureyên masî yên ku di çemê Dîcleyê de hene lêkolînekê bike, lêkolîner bi rojan lê gerî, lê kola bi daxewe meriv encameke baş bi dest nexist.
Cureyên masî di avên Dîcleyê de
Masiya çemê Dîcleyê ya herî bi navûdeng şapûd (Tor grypus) e. Şapûd 25-50 cm dirêj e. Yeka din masiya zîvîn an masîzîv (Chalcalburnus mosullensis) e û bi tenê di çemên Dîcle û Feradê de hene. Lêkolînerekî ewropî di sala 1843an de masiya zîvîn tespît kiriye û yek bi yek hejmartine. Masiya Mezopotamyayê (Silurus triostegus) jî bi tenê di çemên Dîcle û Firadê de hene. Loma vî navî lêkirine. Masiya Mezopotamyayê li çenika wê jêrin du û li ya jorîn jî du perên dirêj hene. Ji masiyên Dîcleyê yek jî masiya sabûr e. Masiyeke bi dasî ye. Kurd û îranî vê masiyê ji bo xwarina Newrozê çêdikin. Mirwarî (Cyprinidae) jî di çemê Dîcleyê de curek masî ye. Pûlen wê ji bo ku wek mirwarî (încî) diçirise jê re dibêjin mirwarî. Niha di van salên dawî de cureyên masiya mirwarî di gola Wanê de jî hatine dîtin. Lêkolîner dibêjin ciyên çem tên ser ava golê li delava wan masiyên mirwarî hene. Mirwarî di navbera 15-24 cm de ye. Marmasî jî di çeme Dîcleyê de gelek in. Goştê marmasiyê him wek derman tê bi kar anîn û him jî tê xwarin. Goştê marmasiyan spî wek ê mirîşkê ye. Devmezin (Aspius vorax), ji bo ku çav biçûk û dev mezin e, jê re gotine masiya devmezin. Masiyeke çemên mezin e û ew bi xwe jî mezin e. Mezinên wan 12 kîlo ne û dikarin 20-25 sal bijîn.
Masiyên ava bendavan
Li Bakur piştî çêkirina bendavan, dewletê tov û çêlikên masî yên çêkirî (sûnî) avêtin nav ava bendavan. Niha ji 20 cureyî bêtir masî di nav ava bendavên ku li ser çemê Dîclê hatine çêkirin de hene. Di nav cureyên masî yên çêkirî de cureya ku hejmara masiyên wê herî zêdene masîpank (Cyprius carpio) e. Bi îngilîzî common carp, bi tirkî jî navê aynali sazan lê kirine.
Saint-Laurent-du-Verdon
Saint-Laurent-du-Verdon, komuneke li departmena Alpes-de-Haute-Provence a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
WhatsApp
Ew destûrê dide bikarhêneran ku mesajên nivîsê û mesajên dengî bişînin, bangên deng û vîdyoyê bikin û wêne, belge, cîhên bikarhêner û medyayên din parve bikin. Serîlêdana mişterî ya WhatsApp li ser amûrên mobîl disekine lê ji komputerên sermaseyê re jî tête gihîştin, heya ku cîhaza mobîl ya bikarhênerê dema ku ew sepana sermaseyê bi kar tînin bi înternetê ve girêdayî dimîne.
WhatsApp web
Gava ku ji 21ê ile 2015, guhertoya sermaseyê tenê ji bikarhênerên Android, BlackBerry û Windows Phone re peyda bû. Di paşê paşê de, ew jî piştgirî ji bo iOS, Nokia Series 40, û Nokia S60.
Dorsten
Dorsten, bajarekî navçeya (Landkreis) Recklinghausenê li herêma Nordrhein-Westfalen ya Almanyayê ye.
The IT Crowd
Rêzefîlma komediyê di 3ê sibata 2006an de li ser Channel 4ê derket, û ji bo çar sezonan her yek ji şeş beşan pêk tê dewam kir. Sezona pêncem hatibû sîparîşkirin, lê belê nehatiye hilberandin. Rêzefîlm bi beşeke taybet a "xatirxwestinê" ya ku di 27ê îlona 2013an de hatiye weşandin, xilas bû. Rêzefîlm ji aliyê rexnegiran ve hatiye texdîrkirin û xwedî şopînereke kult e.
UTC+10
UTC+10 yek Beşên Demjimêrê ye. Australian Eastern Standard Time (AEST) tê nav kirin. Hin welat bi biharî ji bo nerîtê Demjimêra Havîn derbaza UTC+11 dibin û Australian Eastern Daylight Time(AEDT) an jî Yukon Daylight Time(YDT) tê nav kirin. Li wan dernan tê bikaranin;
Serhildanên Agiriyê
Komara Agiriyê
Îhsan Nûrî Paşa û Zîlan Beg, bi serokê eşîra Hesik Îbrahîm Axa ra ser sînorê Îranê re derbas bûn û serhiladaneke nû dan destpêkirin. Serhildêran herêmeke ku di navda Bazîd jî heye bindest kirin. Li vê herêmê bi piştevanîna Rêxistina Xoybûn ê Komara Agiriyê damezirandin. Serok wezir Biroyê heskî generale leşkeri İhsan nuri paşa Paytext KURDAVA Zıman kurdi Avakırın 1926 xırapkırın 1930
Fîruzabad
Fîruzabad, navê yek ji bajarên li parêzgeha Luristanê ye, ser bi Rojhilatê Kurdistanê ve. Girêdayî dewleta Îranê ye.
Ortozî
Ortozî gundekî bi ser navçeya Erzîromê ve ye.
Ota Benga
Ota Benga (1881/1884-20'ê adarê 1916 di Lynchburg) de Pigmeki kongoyî bu. Li New Yorkê bi meymûnekê re di baxçeyeke heywanan hatiye nîşan dan.
Sêgoşa sunî
Sêgoşa sunî, zaraveke ku debêjne navçeyeka ji navrraste Îraqê û bakûr û rojhelat û rojavaya Bexdaya paytext, zorîna akincyê vê deverê erebê sunene.
Altdorf
Li Almanyayê:
Ebasabad
Ebasabad, gundekî ser bi navenda bajarê Xoda Aferîn li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Qerqerût
Dîrok
Bingeha vî gundî heya sedsala 16. kevn e. Avakerên gund berekî ji eşîra Pazûkî, Qerbaşî (an Qerwaşî) bûne. Bi navê Osman serokmalbatekî cara pêşîn li vir bi cih bûye. Gimgim di bin desthilatiya şêxan de bûye. Di navbera Osman û şêxên Gimgimê de gelek caran pevçûn derketiye. Lawê Osman Sofî û piştre jî Elî Axa gund bi sitar kirine. Têkiliya Elî Axa bi dewleta Osmaniyan re çêbûye û Osmanî ew kirine qeymekam. Qerqerût xwedî sirûşteke ciwan e.
Fraşokeretî
"Xwedê gerdûn têkûz afirandibû lê nebaşî û xirabî har bû"
Gorî baweriya Zerdeştîtiyê, Xwedê gerdûn têkûz û baş afirandibû. Ti xirabî, pisrgirêk nebû. Ji bo qîmeta xêr û başiyê bê fêhmkirin, Xwedê nebaşî û xirabî jî afirand, daku mirov bikaribin bidin berhev, ji başiyê fêhm bikin, cudatiya xêr-bedê bizanibin. Xwedê vîna, îradeya mirovan azad kir. Mirov jî, milyaket jî gorî emelê xwe muameleyê dibînin.
Dîlan Xoşnaw
Dîlan Rencber Xoşnaw (tîpguhêzî Dilan Koshnaw) li Hewlêr, Başûrê Kurdistanê) stranbêj û strannivîseke kurd e ku li Almanyayê di bernamaya The Voice-Germany de navê xwe da nasîn. Ew bi kurdî, almanî û îngîlîzî stranan distre.
Jack Antonoff
Jack Michael Antonoff (zayîn 31'ê Adarê, 1984) stranbêj, pir-instrumentalîst, strannivîs û hilberînerê tomarê Amerîkî ye. Antonoff stranbêjê sereka koma rockê ya Bleachers e, û di koma pop rock Fun de gîtarîst û drummer bû. Ew berê stranbêjê sereke yê koma indie rock Steel Train bû. Ji xeynî xebata xwe ya bi Bleachers û Fun re, Antonoff wekî stranbêj û hilberînerê tomar bi hunermendên cihêreng, ku di nav de Taylor Swift, Lorde, St. Vincent, Florence and the Machine, Lana Del Rey, Fifth Harmony, Kevin Abstract, Carly Rae Jepsen, The Chicks, Tegan and Sara û Clairo re xebitiye. Antonoff bi gelemperî bi bandorek girîng a li ser dengê muzîka populera hemdem tê hesibandin.
Republic Records
Hunermend
Ji sala 2020'an pê ve, di navnîşa Tomargeha Komarê de ev hunermend hene:
Spotify
Dîrok
Di Nîsana 2016 de, Ek û Lorentzon nameyek vekir ji siyasetmedarên swêdî re daxwaz kirin ku çalakî li sê deveran bikin ku wan îdîa kir ku astengiya xebata şîrketê di wergirtina jêhatiyên mezin de dema ku Spotify mezin dibe, di nav de gihîştina xaniyên hêja, perwerdehiya çêtir di warên bernamekirin û pêşkeftinê de, û  vebijarkên stock. Ek û Lorentzon nivîsand ku ji bo domandina pêşbaziyê di aboriya cîhanî de, siyasetmedar hewce ne ku bi polîtîkayên nû re bibin bersiv, an na jî dê hezar karên Spotify ji Swêdê werin Dewletên Yekbûyî.
Bîr (aqil)
Bîr, gotineka ku di kurdî de aqiliya mirov dihêne ser ziman. Di kurdî de, gotina bîrê, heyîna zanebûna di xêvê de jî dihêne ser ziman. Aliyê din jî, di kurdî de bi hişkirinê re dihê ser ziman. Bîr, gotinek ji wan gotinên kurdî ên pir kevn a.
Bêdawî
Li Hindistanê
Pūrṇāt pūrṇam udacyate
Reqasan
Dîrok
Lêkolîneke zanistî nehatiye kirin. Navê Reqasan ji kû tê kes nizane. Li Gimgimê navên wiha gelek in, bo mînak Stûkuran, Gaqir ûêd. Dibe ku ev nav ji semahên derwêşên Elewiyan derketibe. Lewra ev semahên îbadetê dişibin reqsandinê. Niha jî şarê dewê ji aliyê baweriyê ve Elewî ne û bi Dêrsimkî (kirmanckî, zazakî) diaxivin.
LGBT
Cîhana kevnare
Di piraniya Yewnana kevnare de hevzayendî ji beşên hunerî re bûye îlham. Ev rêbazê ku bi fîgurên mêr a tazî û nîv-tazî destpêkiriye û di B.Z. sedsala 4an û 5an de xwe di beşa peykerê de gihadiye qada herî bilind.
Aliyê din di beşa helbestê de Sapho ya bîseksuel, ew atmosfera demên xwe û hestên xwe bilêvkiriye. Tê zanîn ku gîmnasiyuma Sapho hebû ku ew sazî tenê ji bo keçikan vekirîbû. Li gorî çavkaniyan ji ber ku Sapho bi xwendekarên xwe re bi şêweyeke evînî deng dida, ji Lesbos hatiye sirgûnkirin Sîcîlyayê.
Evelî
Evelî, gundekî ser bi navenda bajarê Xoda Aferîn li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Dongtai
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2015an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 1.226.500 kesî
Elîguderiz
Elîguderiz, navê yek ji bajarên li parêzgeha Luristanê ye, ser bi Rojhilatê Kurdistanê ve. Girêdayî dewleta Îranê ye.
Teltow-Fläming
Teltow-Fläming, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Brandenburg, Almanyayê ye.
Wîdad Akreyî
Jînenîgarî
Di sala 1986an de diçe Hewlêrê û li Zanîngeha Selahedînê beşa endezyariya şaristaniyê bi beşê çêkirina rê û pireyan dixwîne.Di sala 1988an de ew bi dizî beşdarî belgekirina êşkence û binpêkirinên din ên mafên mirovan li seranserê Iraqê bû.Salek şûnda, ew bi awayekî ramyarî beşdarî gelek têkoşînên mafên mirovan, aştî, dadmendiya civakî, rêveberiya demokratîk û lihevhatina nijadî bû.Parêzgeriya wê ya li dijî desthilatdariyê û rexnekirina wê ya li ser bikaranîna hêza zêde ya li dijî sivîlan ne bê rîsk û metirsî bû li ser jiyana wê û endamên malbata wê.Piştî komkujiya Enfalê wê hê zêdetir di nava van pirsgirêkan de xwe xurt kir.Digel demên dijwar, wê di sala 1990an de destûrnameya Bekeloriyosa zanistê qedand.
Mason Mount
Xwastna Vitesse û Derby County
Mount piştî ku di lîstika Kûpaya FA'ê ya li dijî Accrington Stanley de birîndar bû 2 meh li tenişta xwe ma. Ew bi serketina 6–1 li hember Rotherham United vegeriya, ji bo hevalê xwe Martyn Waghorn cezayek stend û paşê gol avêt.
Sêrt
Serwetên bin erdê
Li herêmê sifir, krom, asfalt, rijiya kevir û malzemên ji bo tuxla û kiremîdan ji bin erdê derdikevin.
Goveşil
Goveşil (1946: Güveşel, dû re bi tirkî navê Ekinyolu lê kirine), gundekî navçeya Diha Sêrtê ye. Gund ji aliyê dewleta Tirk ve hatiye şewitandin.
Elherd
Elherd, gundekî ser bi navenda bajarê Xoda Aferîn li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Çepax
Çepax gundekî bi ser navçeya Erzîromê ve ye.
Xiaomi
Dîrok
Dr. Zhou Guangping, rêveberê payebilind ê Navenda R&D ya Motorola Pekînê
Memlûk
Memlûk Xulamtîya leşkerî yên Asyaya Navîn (bi piranî Tirkî) an jî bi eslê xwe Ewropaya Rojhilatî (piranî başûrî rûsî bûn) di gelek serdestiyên îslamî de xiristiyan, ji 14ê Sedsalê jî qismî mijarên ne-misilman ên Împaratoriya Osmanî). Ji aliyê xelîfeyên Ebbasiyan, wekî hêzên xwe hatîn sazûmankirin, ji sedsala 9an û pê ve wan pozîsyona xwe ya serdest weke lîder û padîşah bikar anîn. Sedsal ne kêm caran împaratoriyên xwe ava kirin. Du herî girîng ji van Împeratoriya yek Sultanatîya Delhi (1206–1526) bû, ku demekî li seranserê Hindistanê hikûm kir, û Sultanatîya Misrê ya Bahrî û Xanedana Buriyan yê. Paşê bû 1517 piştî hebûna 267 salan – ji aliyê Osmaniyan re hatin bindestkirin, lê Memlûk heta êrîşa Napolyon di sala 1798an de û tasfiyekirina wan a dawîn ji aliyê Mihemed Elî Paşa (1811), wekî desthilatdariya herêmî li Misrê kir.
Pakistan
Neteweya Pakistan Pakistan hîn jî, lê dîrokek mirovî li herêmê ji deh hezaran salan ve vegeriyan. Di dîroka dawî de, Pakistan di warê cîhanê de tevgera radîkal ya El Qaîde û bi Talîbê re, di nav cîrana Efxanistanê de girêdayî ye. Hikûmeta Pakistanî di rewşeke nestikî ye, di nav deverên cûda yên di hundirê welatê de, û herweha polîtîkayên polîtîk ji bêyî sekinandin.
Dîrok
The Valley Valley people with Aryans di nav salên sedsala duyemîn BZ de li bakurê diçin
Têkilî, ev xelata Çandî ya Vîdadî tê gotin Wan çîrokên hûrgelan li ser ku kîjan Hindismîzmê ava kirin.
Gärtringen
Gärtringen şaredariyeke navçeya Böblingenê ya herêma Baden-Wurttemberg a Almanyayê ye.
Pakistan
Dîrok
Misilman li bakurê Brîtanyayê Brîtanî, ji aliyê Lîgarê Misilman û serokê wê, Mihemed Ali Jinnah ve tê temsîl kirin, ku tevlêbûna neteweya serbixweyî ya Hindistanê II piştî Şerê Cîhanê. Wekî encamek, partî bi hevpeymaniya Hindistanê re pejirandin. Hind û Sikh wê li Hindistanê dijîn, lê gava misilman neteweya Pakîstanê bû. Jinnah yekem serokê Pakistanê serbixwe bû.
Aborî
Pakistanê karker, tekstî, berhem, û karkerên bazirganî. Ew petrolê, hilberên petrolê, pîşesaziyê, û spî vedike.
Husnî Zeîm
Husnî Zeîm an jî Husniyê Zeîm (z. 1897 − m. 14.08.1949) leşker û siyasetvanekî sûrî bû.
Dibistanên Eşîran
Armanca vekirina dibistanan
Li sala 1907ê jî ev dibistan ji aliyê Siltan Ebduhemîd ve hatin girtin.
Taxmanîs
Taxmanîs, gundekî girêdayê navçeya Payîzava ya Wanê ye.
Cêwî (komstêr)
Cîhê xwe ya li ezmên
Cêwî di navbera li roava komstêra Ga û li rohelat komstêra Kevjalê, li bakur komstêra Erebevan û komstêra Werşeq û li başûr komstêra Tekqiloç û komstêra Kûçikê Biçûk de dimîne.
Stêr
Du stêrên wê yên tewrî geş Castor û Pollux in. Herçiqas Castor gorî binavkirina Bayer wek "Alpha" tê binavkirin jî ew ji dûv Pollux re duyemîn stêra herî geş a komstêrê ye. Castor sîstema stêran a ji şeş stêran pêk tê ye. Pollux xweyî peykekê ye ku li dor viz dibe.
Nîvkada parzemînî
Navenda Nîvkada deryayî li Okyanûsa pasîfîk dikeve.
Gov
Gov, gundekî girêdayê navçeya Payîzava ya Wanê ye.
The Good Place
Tevî ku rêzebûyêra fîlm heta domahiya wê gelek diguhere, çîroka destpêkê Eleanor Shellstropê (Kristen Bell) dişopîne. Eleanor jinek e ku piştî mirina wê wekî xelatekê ji bo jiyana wê ya rast li Cihê Baş tê pêşwazîkirin. Cihê Baş mîna Bihuştê utopyayeke pir bijarte ye ku ji aliyê "mîmar" Michael (Ted Danson) ve hatiye çêkirin û birêvebirin e. Lêbelê Eleanor fêm dike ku ew bi xeletî hatiye şandin Cihê Baş û divê tevgera xwe ya bi kêmasiyên exlaqî ya berê veşêre û hewl bide ku bibe keseke çêtir û etîktir. William Jackson Harper, Jameela Jamil, û Manny Jacinto, wekî niştecihên din ên Cihê Baş, D'Arcy Carden bi rola Janetê (hebûneke çêkirî ya ku alîkariya niştecihan dike) rolên sereke yên din dilîzin.
Lacoste, Hérault
Lacoste, Hérault, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Asosat
Frekansa Asosatê
3/4
Jens Galschiøt
Stûnî şermezarî (1996-201?): peykerêkî heşt metir berzî û bo destinîşan kirdnî (dyarîkirdnî) tawanêk dadenrêt. Peykereke brîtîye le berdêkî çwar layî şaqûllî leşêwey leşî mrov û le heryek le hong kong, meksîko û berazîl nîşandrawe. [Hittp://en.wikipedia.org/wiki/Pillar_of_Shame Pillar of Shame]
Çend destêk le berd: (2000): 2.000 metir dûcaye. Damezrandinî berhemêkî hunerîye be 3.000 destî mindallî degmenî le çîmento drust kraw. Em damezrawe hunerîye be hawkarî legell rêkixrawî lêbûrdinî giştîy sebaret be mindalle serbazekan encam drawe.
Bellay deyem: (2001): hunerêkî pêşkeşkarîye ke pêkhatuwe le pîşandanî hezaran parçe dolarî kaxezî rasteqîne ke be textey çermî (2+1) metir lkênrawn û be xwênî mrov reng krawn. Em hunere narrezayî derbrrînêk bû be hawkarî pzîşkanî bêsnûr ledjî daway kargey dermansazî ke skallay leser efrîqyay başûr tomar kirdbû sebaret bewey ke derman kopî deken.
Kotayî pêhênanî derbederî: (2010-2013), 13 peykerî kanzayye ke heryekey be endazey gewreyî mrovêkî derbeder (mrove bê mallekan)e, ke le gerranda bûyne le berîtanya, êrlende, îtallya, purtugall, belcîka, ongarya, romanya, neruyc û danmark, herweha le beramber perlemanî ewrupî danrawe. Be hawkarî prrojekanî (ujinfo) (fyantsa) encam drawn. .
Oppo
Oppo Electronics Corp, bi gelemperî wekî OPPO tê navnîş kirin, pargîdaniyek elektronîkî û ragihandinê ya mobîl a Çînê ye. Bi bingehî li bajara Çîn a Dongguan, Guangdong e.
Bakû
Bajêr navenda zanistî, çandî û pîşesazî ya Azerbaycanê ye. Navendên îdariyên gelek saziyên Azerbaycanê yên mezin li bajêr e. Bakû bi bayên xwe yên dijwar navdar e ku di navê Bakûyê tê wate "Bajarê Bayê".
Bilindbûna Şîrwanşahiyan û serdema Sefewiyan
Bakû di sedsala 8an de warê Şîrwanşahiyan bû. Bajar gelek caran ji hêla Xazaran û (ku ji sedsala 10an dest pê dike) ji hêla Rûsyayê ve rastî êrîşan hatiye. Şîrvanşah Axsîtan I li Bakûyê hêzeke deryayî ava kir û di sala 1170an de êrîşeke Rûsan bi awayekî serkeftî pûç kir. Piştî ku erdhejek wêranker li Şemaxî ya paytexta Şîrwanê rû da, dîwana Şîrvanşah di sala 1191ê de bar kire bajarê Bakûyê.
Di vê demê de bajar di nav rêzên dîwarên xurt de hate girtin ku ji aliyekî ve jî ji hêla deryayê ve dihate dorpêç kirin û bi xendekek fireh li ser bejahiyê dihat parastin. Di encama Şerê Osmanî û Sefewî yên 1578-1590an de Osmaniyan bi demeke kurt kontrola Bakûyê bi dest xist. Bajêr di sala 1607an de dîsa ket bin kontrola Îranê. Keleha Bakûyê di sala 1604an de ji aliyê Şah Abbas I ve (1588–1629) hate wêran kirin.
Hilweşîna Safewiyan û Xanetiya Bakûyê
Safewiyan di sala 1722an de li Îranê demkî desthilatdariya xwe winda kir; Împeratorê Rûsyayê, Petrûsê Mezin ji vê rewşê sûd wergirt û Îranê dagir kir. Di encama Şerê Rûs û Farisan ên di salên 1722 û 1723an de, Safewî neçar man ku Bakûyê radestî Rûsyayê bikin. Di sala 1730an de rewş ji bo rûsan xerabtir dibe. Serkevtinên Nadir Şah (1736-1747) bû sedem ku ew di 10ê adara sala 1735an de li nêzîkî Genca Peymana Genca îmze bikin ku bajar û hemî deverên din ên dagirkirî yên li Kafkasyayê ji Îranê re vegerînin.
Ebû Ebdullahê Muqrî
Ebû Ebdullahê Muqrî, yek ji zanyarekî misilmanê pêşîn ê kurd e. Ew ji Rojhilata Kurdistanê bû, Roja jidayikbûna wî nayê zanîn di sala 976'an de li Nîşabûrê mir.
Tîkab (navçe)
Dabeşkirina navçeyê
Du nahiye û yek bajar li navçeya Tîkabê hene :
Refîq Hilmî
Jiyana ramyarî
Refîq Hilmî, bi xwe bêtir piştgirî dida xetek alîgirê Brîtanya ya nav partiyê. Hîwa pêwendî bi çalakvanên Komala JK re li Mehabadê çêkiribû û wê du efserên artêşê Mistefa Xuşnaw û Mîr Hac Ehmed şandibû merasîma damezirandina Komala JK di îlona 1942 de. Hîwa têkiliyên xwe bi tevgera Mehabadê re domand heya hilweşîna Komara Kurdistanê (1947).
Poşî
Poşî, pûşî cureyek ji serpoş û stûmalan e. Yek ji xwekirinên sereke yên kurdan e.
Kliksat
KlikSat
Sipîdare Nemşîr
Sipîdare Nemşîr gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Bane ye.
Peyam TV
Malpera Payam TV
Rodder
Rodder şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ahrweilerê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Bern
Gelhe
Di sedsala 12'mîn de li bajarê ku hê nu hatibû avakirin qasî 500 mirov dijiyan û ev jimar 100 sal bişunde gihişte 3000'an. Dû re ev jimar her ku çû zêdetir bû, her çiqas nexweşiyên epîdemîk - wek pest - pêk hatibin jî û di sedsala 15'mîn de jimara rûniştvanên bajêr 5000 derbas kirin. Di sala 1764'an de gelheya bajêr cara ewil bi awayê fermî hate jimartin û li gorî vê jimartinê 11'000 kes li Bernê dijiyan. Ev jimar di sala 1800'an de bû 12'000 û pêncî sal bişunde gihişte 30'000'an derbas kir - bêyî ku bajar bi xwe meztir bibe.
Zoya
Zoya (Rojbûn 1986 li Qamişlo) stranbejêkî Kurd e ku ji Rojavaya Kurdistanê ye. Ew di 12 saliya xwe de dest bi stran gotinê dike. û Yekem car di sala 2003an de wê bi fermî strangotî ne. di sala 2010 de yekam sitranaya xwe ya bi navê Çavê te Belav dike. Her wesa zelamê wê jî karê starn gotinê de piştevanê zoya bûye û ew bi xwe jî sitranbêj e.
Zaxe
Zaxe, navê yek ji bajarên li parêzgeha Luristanê ye, ser bi Rojhilatê Kurdistanê ve. Girêdayî dewleta Îranê ye.
Rolav
Rolav, hunermendeke kurd e ku li bajarê Kobaniya Rojavayê Kurdistanê di sala 1992an de ji dayik bûye û li Helebê (Sûrî) mezin bûye.
Dîskografî
Osrux lil sema (2016) Olûb (2016) Eşir irûş (2016)
Şûşa Guppy
Şûşa Şemsa Guppy (1935 – 2008) hunermendeke ji kurdên beyxtiyarî, modernîst, nivîskar, derhêner, seyyah û sosyolog bû û wek keça îmamê nemir Seyîd Mihemed Kazim Assar hate dinyayê.
Baxça
Baxça (1946 bi alfabeya tirkî: Bahça, îro bi tirkî Behçe) gundekî navçeya Farqîna Amedê ye. Li ser rêya Farqînê û Malabadê di nava çiyayekî de ye. Şikeftên bi nav û deng Şikeftên Hesûnê li vî gundî ne.
Qereziyadîn
Qereziyadîn, navê yek ji bajarên navçeya Çaypareyê li parêzgeha Azerbaycana Rojavayê ye, ser bi Rojhilatê Kurdistanê ve. Girêdayî dewleta Îranê ye.
Vodafone
Vodafone di Navnîşa Navîn a Londonê de navnîşek bingehîn heye û pêkhatê Indeksa FTSE 100 e. Ew ji 10ê sibata 2016an pê ve, kapîtaliyek bazarê bi qasî 52,5 mîlyar Eoru û bû heştemîn-mezintirîna ji pargîdaniya ku Borsa-Londonê bi vê awayî hate navnîşkirin.
Suşyant
Zaoşyant di hedîsan û wêjeya devkî de
Hinek dibêjin di gola Kansavayê de horiyeke avê (serperî, keçbehrî) dijî. Navê wê Eredat Fedhrî (alîkara serfiraz) e. Jê re laşçêker jî dibêjin. Keçikeke dûşîze (bakire) ye. Bi zanîna serfiraz bicanî dimîne. Jê re lawekî dibe.
Ev pitok pêwîstî bi xwarinê nabîne. Laşê wî rojzêrîn e, dibiriqe. Xwarena (Khwarenah) pê re ye. Di jiyana xwe ya 57 salî de 17 salan zebze û hêşînahiyên çiyê dixwe. 30 salan tenê bi avê, 10 salan jî bi xureka zanînê dijî. Divê bawermend jî zebze û fêkiyan pirr bixwin, pirr avê vexwin û gelek zana bin, hez ji zanînê bikin. Goşt, xwarinên ziyandêr û xwarinên rûnî mirov divê kêm bikarbîne.
Bakterîwestîn
Bakterîwestîn (bi Inglîzî bacteriostat) bi giştî keristeyekê kîmyayî ye ko dikarit zaûzêya bakteriyan rabiwestînit. Raman vê gotinê ew e ko keristeyên bakterîwestîn hemî gavan nikarin bakteriyan bikujin. Eger, bi her awayekî, ew keriste ji holê rabibit, bakterî reng e dest bi zaûzê û vejînê bikit. Piranî ya keristeyên bakterîwestîn di pîşesaziyê da bikardihên. Lê di pizişkiyê jî da hindek dermanên dijejîk (antibiotic) hene ko bakterîwestîn in.
Eching am Ammersee
Eching am Ammersee şaredariyeke navçeya (Landkreis) Landsberg li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Gaoyou
Gaoyou, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Jiangsuyê de cih digire.
Selonnet
Selonnet, komuneke li departmena Alpes-de-Haute-Provence a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Bextiyar Rehmanî
Bextiyar Rehmanî gogbazekî kurd e. Bextiyar di warê fûtbolê da dixebite û lîstikvanekî pir hêja ye ku li Rojhilatê dijî. Bextiyar kaptanê tîma Fûladê Xûzistanê ye ku di Lîga Xelîcê Fars a herî bilind a futbola Îranê da dilîze. Tîma wî tîmeke serkeftî ye û şampiyonî jî bidest xistine. Bextiyar di sala 1385 a rojî da kete tîma ciwanên Fûladê û paşê di temenê 17 salî yê da hate tima mezina Fûladê û hin ji di wê tîmê da ye.
Konferansa Aştiyê ya Parîsê
Di proseya Konferansa Aştiyê ya Parîsê de hem Şerîf Paşa hem jî Seyîd Ebdulqadir têkiliyên dîplomatîk dikirin. Rêberên kurdan dijî parçekirina Kurdistanê bûn. Nedixwastin parçeyeke kurdan li Iraqê parçeyek li nav Osmaniyan bimîne. Serokê rêvebirina heyeta kurdan Seyîd Ebdulqadir jî wiha digot;
Agen-d'Aveyron
Agen-d'Aveyron, komuneke departementa Aveyronê li başûrê Fransayê ye.
Carouge
Carouge, bajarekî Swîsreyê ye û yek ji bajarên kantona Genevayê ye.
Çiyavan
Çiyavan ew kese ne yên ku çiyavaniyê dikin. Herwesa navekî kurmancî yê kuraya.
Bask (gel)
Dîroka Hemdem
Serafina Ugarmendia, 87 salî, di bin darekê de xwe veşart. Pablo Picasso ev kiryara hovane ya terorê di tabloyê de nemir kir Guernica.
Xwarinên areal
Bask her dem li ser pîşesaziya herêmê dijîn, her çend îro li ser karsaziyê serdest nebin jî. Şivanên pez ên li çiyayan ji mêj ve hene. Di nîvê sedsala 19. de, gelek Bask koçberî Dewletên Yekbûyî bûn û çanda şivantiyê bi xwe re anîn Kalîforniya.
Baskiyan çandinî danî ser nîvgirava Îberî. Li çiyayan, bi awayekî xwezayî pariyên biçûk ên erdê hene. Ber bi deşta berdar a ji aliyê Ebro ve, çandinî mezin bûn. Jixwe di dema Mooran de li deşta Ebroyê şerab dihat çandin.
Sámî
Sámî (navê berî lapon), gelekî ku li bakurê dûr ê Ewropayê, li Norwêc, Swêd, Fînlendayê û herêma Kolayê ya Rûsyayê dijî. Navê welatê sámî Sápmi ye. Gelheya sámiyan di navbera 85.000 û 100.000î de ye. Zimanê wan sámî (bi sámî: sámegiella) ye. Sámî, li Norwêcê wekî norwêcî, zimanekî fermî ye. Li Samîlendayê, di navbera 22 gulan û 23 tîrmehê de roj qet naçe ava. Ji ber vê yekê, jê re "welatê roja nîvê şevê" jî dibêjin.
Yajurveda
Yajurveda pirtûka sêyem ji çar pirtûkên şer'î yên hindûyane.
Mark Twain
Samuel Langhorne Clemens (jdb. li Florîda, Missouri, DYA - m.  li Redding, Connecticut, DYA), nivîskarekî amerîkî bû ku bi nasnavê xwe ya wêjeyî Mark Twain tê nasîn. Mark Twain bi taybetî wek nivîskarê pirtûkên li ser serpêhatiyên Tom Sawyer û Huckleberry Finn tê naskirin.
Hai'an, Jiangsu
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2015an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 860.000 kesî
Euzko Gudarostea
Eusko Gudarostea (bi kurdî: Artêşa baskî), supayekê hûkmeta baskê bû li demê şerrê navxoya spanya yê, ku ji layen havbeştvanan (sosyalîst) û komonîst û nîştîmanperwerên baskî pêkhat, bi serperşitîya ji layen entonyo xosêwe.
Ervad
Ervad, herbad, di ola Zerdeştîtîyê de ji rahîban re tê gotin. Ji ser wan re mobed hene. Mobed serekên ervadan in.
Konferansa San Remoyê
Konferansa San Remoyê, gelek li ser mijara kurdan sekinî. Her çend gelek biryarên têkildarî kurdan wergirtibin jî, gelek rexne li civaka kurd jî hate kirin. Lord Curzon digot ku şexsiyetek tine di nav kurdan de ku rêberiya kurdan bike, her wisa digot her kurd tenê berpirsiyaretiya eşîra xwe dike
Ervad
Di zerdeştiya îro de gelek guhertin hene. Li Hindistanê zarokên 9-13 salî bo perwerdekirinê tê pejirandin, dibin herbad. Di heman demê de zarok dikarin perwerdeya xwe ya normal jî bidomînin.
Seyne
Seyne, komuneke li departmena Alpes-de-Haute-Provence a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Heso û Nazê (destan)
Heso û Nazê, destaneke evîndariyê ye ku pir navdar e. Li serê kulam hatine gotin.
Jîna Nû (kovar)
Jîna Nû kovareke siyasî bû. Ji aliyê tevgera Şoreşgerên Demokrat ve dihat derxistin û dîtinên siyasî yê vê tevgerê ji xwe re kiribû bingeh. Di Çiriya Pêşîna 1979an de li bajarê Wanê dest bi weşana xwe kir. Li ser hev 6 hejmarên wê derketin.
Çar Burc
Çar Burc, bajarekî li parêzgeh Azerbaycana Rojava ye ku dikeve rojhilatê Kurdistanê ê.
Finning, Bavyera
Finning şaredariyeke navçeya (Landkreis) Landsberg li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Aguessac
Aguessac, komuneke departementa Aveyrona li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Agirî (parêzgeh)
Kronolojî
Berî Îsa (Zayîn)
Sigoyer, Alpes-de-Haute-Provence
Sigoyer, komuneke li departmena Alpes-de-Haute-Provence a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Armanc (kovar)
Armanc ji hejmara 62an û vir de seranser bi zimanê kurdî û bi şiklê rojnameyê (A3) weşana xwe dom kir
Mewlûd
Binêre
•Mewlûda Melayê Batê •Mewlida Nebî
Êskêlêderya
Êskêlêderya gundekî ser bi nahiya nazlûyê bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Cham, Swîsre
Gelhe
Li gorî daneyên salan hejmara gelheya bajêr wiha ye:
Qela, Meletî
Aborî li ser çandiniyê ye. Herwekî xwedîkirina ajalan jî hene.
Wimbach
Wimbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ahrweilerê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Udine
Udine, bajarekî komûn a Îtalyayê û yek ji bajarên herêma Friuli-Venezia Giuliayê ye. Di heman demê de bajar navenda parêzgeha Udineyê ye.
Tifik
Du cûre ne: tifika derve û ya hundur. Ya derve di havînan de dihê bikaranîn û ser wê vekiriye; lê ya hundur çile dihê bikaranîn û bi kulek e.
Kuştina Ahmet Yıldız
Lêpirsîn û darizandin
Ji bo berhevkirina delîlan doz taloqî demeke din hat kirin. Can piştî danişîna 6emîn diyar kir ku ewê pêvajoya AÎHM’ê bidin destpêkirin û wiha got: “Kujer dernakevin holê. Hê jî biryara girtinê ya navneteweyî nehatiye dayîn. Ez dixwazim ku ev biryar di rûniştina pêş de were derxistin. Divê dadgeh dev ji helwesta xwe ya homofobîk berde. Ev êdî bûye sedemeke siyasî. Dadgeh îrade, biryar û hewldana girtina bavê [kesê mexdûr] nîşan nade. Li welatekî homofobîk ronîkirina vê dozê ji wan re nayê xwestin.”
Rexnekirina Hedîsan
Sehabeyê Kurd Cabanê Kurdî gotiye min bîhîstî ku Muhemmed got; "Kî li ser navê min gotinek derew bêje (bêje ku Muhemmed gotiye) bila di dojehê de cîhê xwe amade bike" ji ber vê yekê ez ditirsim ku hedîsan bêjim.
Fundamentalîzma îslamî
Armancên civakî û siyasî
Li gel alîgirên tevgerên din ên fundamentalîst,, fundamentalîstên îslamî xwedî vê nêrînê ne ku pirsgirêkên cîhanê ji bandorên laîk derdikevin.
Komên bingehîn ên îslamî
Hin komên fundamentalîst ên Îslamî ev in: El Qaîde, Talîban, Ebû Seyaf, Ensar El-Îslam, Koma Îslamî ya Çekdar a Cezayîrê, Artêşa Îslamê, Boko Haram, Cîhada Îslamî ya Misirê, Laşkar-e-Taiba, Ceyş-e-Mohammed, Cemaah Islamiyeh, Hamas, Harkat-ul-Cîhad el-Îslamî, Harkat-ul-Mucahîdîn, Mucahidînên Hindî, Dewleta Îslamî, Tehrik-i-Taliban Pakistan, Tahrîr el-Şam, Hizb-ut Tahrîr - û gelek komên din.
Geltendorf
Geltendorf şaredariyeke navçeya (Landkreis) Landsberg li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Aywalî
Aywalî an Tirsekan berê gundekî bi Sêwasê ve girêdayî bû. Di 9ê gulana 1990î de wekî navçe bi Melediyê ve hatiye girêdan. Ew 110 km ji bajarê Melediyê dûr e. Firehiya erdê wê 681 km² ye, bilindahî ji rûyê avê 1.270 m ye. Hejmara niştecihên navendê 6.100 (sala 2000) û bi giştî jî 20.880 ye. Li herêmê karên destan pêşketî ye. Li axa navçeyê krom û hesin derdikevin. Li herêmê gelek cihên tûrîstîk hene.
Kendava Omanê
Kendava Omanê (bi erebî: خليج عمان; bi farisî: دریای عمان) perçek ji Deryaya Erebî ye. Ew bi Tengava Hurmiz digê Kendava Farsê. Ew 560 km dirêje.
Hestîbûn
1.Hestîbûna di navbera perdeyan (bi înglîzî: Intramembranous ossification)
Hestîbûna di navbera perdeyan
4. Li ser hestiyê îsfencî, hestiyê pitew çê dibe.
Êskenderyan
Êskenderyan gundekî ser bi nahya Soma Biradostê bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Împerator
Bibîne
Key
Ambeyrac
Ambeyrac, komuneke departementa Aveyrona li başûrê Fransayê ye.
Bayengan
Bayengan herêm û bajareke ku li Şehristana Paweya girêdayî Parêzgeha Kirmanşanê ye.
Bayengan yek ji bajarên sermayî,sartir yên şehristana Pawe û Hewraman e.Bayengan bi zêdetirî ji 2 hezar kesan dihundirîne û sed û bîst kîlometreyan li bakûrê rojavayê Kirmanşanê binecih dibe.Wisa diyar e ku Banîkan jî awayê guhertî yê vê peyvê ye ku carinan di çavkaniyên fermî de tê dîtin.
Lîga Lezhë
Di meclîsa Lezhë de, endamên ji malbatên: Kastrioti, Arianiti, Zaharia, Muzaka, Spani, Thopia û endamên Balsha û Crnojević ku bi zikmakî an bi zewaca bi Kastrioti re hatine girêdan amade bûn. Endam bi mêr û drav beşdarî Komelê bûn, di heman demê de kontrola karûbarên navxweyî yên domên xwe diparêzin. Zû zû piştî damezrandina wê, Balšići û Crnojevići yên pro-Venetyan di bûyerên ku bûn sedema Şerê Alban-Wenîs (1447-48) de ji lîga derketin. Peymana aştiyê ya şerê Albanî-Wenesî ku di 4ê cotmeha 1448an de hat îmzekirin, yekem belgeya dîplomatîk e ku li ser lîga wekî saziyek serbixwe xuya dike. Barleti civînê wekî generalis concilium an universum concilium ("civîna giştî" an "tevahiya meclîsê") binav kir; têgîna "League of Lezhë" ji hêla dîroknasên paşerojê ve hatî çêkirin.
Avakirin
Îskender Beg di 2ê adara 1444an de li bajarê Lezhê (bi Îtalî: Alessio) ku wê demê di bin desthilatdariya Wênîsî de bû, civînek ji mîrên herî girîng ên herêmê pêk anî. Biyografî behsa Komino Araniti û Andreas Thopia bi kurên wî Komino û Muzaki û biraziyê wî Tanush, xwediyên berê yên Krujas, niha axayên Petrela, dikin. Albaniya Navîn ji aliyê çend axayên ji malbata Muzaka û ji aliyê Georg Strez Balšići ve hat temsîlkirin. Ji bakur Pal û Nikollê II Dukagjinî (bav û kur), axayên çiyayê rojhilatê Lezhayê; Peter Span bi kurên xwe Leš, Božidar, Uroš û Mirko re, axayên Kiritalê yên li nêzîkî Drîvasto, ku têkiliyên wan ên nêzîk bi Amselfeldê (li Kosovaya îroyîn) re hebûn, ku ew di xizmeta despotên sirb de bûn; û Lekê û Peter Duşmanî, xwedanên serdestiyek piçûk li bakurê navîna Drîna Reş. Her weha Lekë Zaharia, axayê Dagnum, ku hêza wî jî gundên derdorê dihewand, û Stefan Crnojević, hukumdarê Montenegro, bi kurên xwe Gojcin û Ivan re, amade bûn.
Châtel-Saint-Denis
Châtel-Saint-Denis, bajarekî Swîsreyê ye û yek ji bajarên kantona Fribourg a herêma Veveyseyê ye.
Monoteyîzm
Monoteyîzm an jî yekxwedêtî navê van olên ku tenê bi yek Xwedê ye.
Serpêhatiyên Tom Sawyer (kitêb)
Naverok
Di darizandina Muff Potter de, Joeyê çermsor, Tom û Huck jî amade ne. Tom sonda xwe ku ti tiştî ne bibêje û Muff Potter ji dardakirinê difilitîn e. Joeyê çermsor dikare bireve, û Tom niha ditirse ku Joe wî wekî govanê tawanê bikuje.
Çend roj şûnda, Huck li dû du tawankaran digere da ku cîhê veşartinê gencîneyê bibîne. Ew li ser axaftinê guhdarî dike û fêr dibe ku Joeyê çermsor dixwaze êrîş bike jinebiya dadger Douglas li xaniyê wê û wê kût bike. Huck dikare ji cîranê xwe alîkariyê bistîne, lê tawankaran direvin.
Meletî
Avûhewa
Li herêmê îklîmek reşhayî heye. Zivistanan sar, havînan jî germ û zuha derbas dibe. Li hrla deşta Melediyê seqayeke wek Behra Spî (zivistanan hênik) jî hikum dike.
Babetên heywanan
Li herêmê pir babetên teyrên kovî dijên. Wek werdek, qaz, kew, leglek, qertel û baz. Li herêmê gur, rûvî, keroşk û berazên kovî jî hene. Li herêmê gel bi kedîkirina heywanan ji mijûl dibe.
Sermijar û Navçeyên Bajêr (2013)
Tevahî sermijarî herêmê (tevlî gundan) 504.965 e.
Êlyasabad, Ûrmiye
Êlyasabad gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Hecîreş
Hecîreş, gundekî girêdayî navçeya Amedê Farqînê ye.
Hausweiler
Hausweiler şaredariyeke navçeya (Landkreis) Kuselê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Helale (kovar)
Çavkanî
Kakşar Oremar
Emily Hampshire
Kariyera wê
Di dawiya sala 2015'an de di fîlma Serbixwe ya Xavier Dolan a bi navê The Death and Life of John F. Donovan de, ku lîstikvan Jessica Chastain, Kathy Bates û Susan Sarandon têde lîstin rol wergirt.
Kim Yong-nam
Kim Yong-nam serokdewletê Korêya Bakur e.
Gorizia
Gorizia (sl. Gorica, fur. Gurize), bajarekî komûn a Îtalyayê û yek ji bajarên herêma Friuli-Venezia Giuliayê ye. Di heman demê de navenda parêzgeha Goriziayê ye.
Elîxan Abçorî
Jiyan û xebatên muzîka wî
Wî heta berî ku emrê Xwedê bike, Husên Bebî yek ji sazbendên defikê, ۵۰ salan pêre karên hunerî kir.
Jingjiang
Jurong, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Jiangsuyê de cih digire.
Altenahr
Altenahr şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ahrweilerê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Hurlach
Hurlach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Landsberg li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Conthey
Gelhe
Li gorî daneyên salan hejmara gelheya bajêr wiha ye:
Pîranlû
Pîranlu, yek ji gundên kurdan li bajarê xelxal ê ye ku bi kurdî ya kurmancî diaxivine û hinek ji wan jî asîmîle bûne zimanê wan buye tirkî ya azerî
Erxewan
Erxewan, anku Arxawun, an jî Tahir yek ji navçeyên Melediyê ye. Nehiyek, şaredariyek, 46 gund, 4 tax û 73 mezre bi navçeyê ve girêdayî ne. Ew 64 km ji Melediyê dûr e. Firehiya erdê navçeyê 1.037 km² ye. Hejmara niştecihên navendê 2.730 (sal: 2000) û bi giştî jî 10.600 e. Şik heye ku hejmar zêdetir be. Lewra li herêmê gelek kesên ku kitim (netomarkirî) in hene. Dûgela Tirk gorî polîtîkaya xwe ya pişavtina kurdan, hemî stran û awazên kurdî yên herêmî wergerandine zimanê tirkî. Bi navê "Stranên Arguvanê" dizîn û firotina çanda kurdan berdewam e. Gelê herêmê bi zaraveyê kurmancî û tirkî diaxivin. Ji aliyê olî ve elewî û sunî ne.
Arabkîr
Arabkîr an Erebgir yek ji navçeyên Melediyê ye. Navê wê jî berê Daskûzan bû. Di sala 1928an da wekî navçe bi Melediyê ve hatiye girêdan. nehiyek, şaredarîyek, 42 gund û 49 mezre bi Arabkîrê girêdayî ne. Firehiya erdê xwe 956 km² ye. Nifûsa navendê 10.150 (sal: 2000), bi giştî 17.070 ye.
Bêhrûz Boçanî
Dema li Îranê
Di gulana 2016, Cheshmeh Yayınları berdan li audiobook Rafiqi Na Maghar Koohestan bi dengê Navid Mohammadzadeh ji bo bazara pirtûka Îranê. Ev pirtûk bi destûra Behrûz Bûçanî li Îranê hatiye çapkirin. Weşanxaneya Çeşme jî çapa vê pirtûkê wergerandiye farisî û Bûçanî bi xwe serperiştiya sererastkirina wê kiriye. Bûçanî beşên vê çapa pirtûkê li gor dilê xwe rakirine.
Xelatên wî
Buchani de qezenc Australian Serokwezîr xelata edebî $ 125,000 di çileya 2019 ji bo The Story of bo hevalê xwe bişîne, tiştek Lê belê Mountain. Destûr nehat dayîn ku ji kampa Girava Manus derkeve û beşdarî merasîma xelatdayînê bibe.
Di tebaxa 2019an de, Behrouz Buchani Xelata Biyografiya Neteweyî ya Avusturalya, xelata herî girîng a Jînenîgariya Avusturalya wergirt. Dravê xelatê 25,000 $ ye ku ji hêla Pirtûkxaneya Dewleta New South Wales ve hatî dayîn. Ew bi rêya WhatsAppê beşdarî merasîmê bû.
Thorame-Haute
Thorame-Haute, komuneke li departmena Alpes-de-Haute-Provence a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Burhan Çaçan
Di çar fîlmên bi navên “Ağlama”, “Her Yer Karanlık”, “Ayaz Geceler” û “Yağ Yağmur”  de lîst.
Albûmeke bi kurdî bi navê “Burhan’o” derxist.
Gûyaxac, Xoda Aferîn
Gûyaxac, gundekî ser bi navenda bajarê Xoda Aferîn li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Sîmîne
Qeremusalî an Sîmîne, bajarekî li parêzgeh Azerbaycana Rojava ye ku dikeve rojhilatê Kurdistanê ê.
Elfubêy îbrî
Pîtekan
Pîtekanî elfubêy îbrî birîtîn le:
Şahîndij
Şahîndij, bajarekî li parêzgeh Azerbaycana Rojava ye ku dikeve rojhilatê Kurdistanê ê.
Normandiya
Normandiya ( ji  fransiya kevn, pirjimara Normant, eslen ji peyva "bakurî" ya di çend zimanên skandinavî de) herêmeke erdnîgarî û çandî li bakurê rojavayê Ewropayê ye.
Badenweiler
Badenweiler şaredariyeke navçeya Breisgau-Hochschwarzwaldê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Malabadê
Malabadê (1928: مالا بادى / Mala badi; 1946: Malabado; bi tirkî: Çatakköprü), gundekî navçeya Farqîna bi ser Diyarbekrê ve ye.
Pak Pong-ju
Pak Pong-ju ji 2013an - heta 2019an serokwezîrê Korêya Bakur bû.
Gebaran
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 123 kes (38 malbat) bûn.
Ayad Camal Al-Dîn
Girêder
YouTube
Şirîta Xezeyê
Erdnîgarî
Herêma Şirîta Xazeyê bi piranî ji çol û beyaran pêk tê. Tenê 14% ji herêmê bo çandê tê bikaranîn. Dirêjiya herêmê nêzî 40 km, firehiya xwe jî nêvberê 6-14 km de diguhêre û pîvanê xwe jî dorê 360 km² ye. Dera xweya herî bilind 105 metre ji sewiyeyê deryayê bilindtir e. Li xazeyê bêhtir li herêmê bajarên Xan Yûnis, Deyr el-Beleh, Refeh, Beyt Lahiya û Cebaliya hene.
Kurdên Yewnanistanê
Kurdên Yewnanistanê (bi yewnanî : Οι Κούρδοι στην Ελλάδα) kesên li Yewnanistanê ne ku bi eslê xwe kurd in. Bi taybetî kurd ji ber şer û zilmê koçî Yewnanistanê kirin. Piraniya kurdên Yewnanistanê ji bakur, rojava û Başûrê Kurdistanê ne. Piraniya penaxwazan kurd li Yewnanistanê di salên 1990î de bi giranî ji Iraqê û ji Bakurê Kurdistanê jî bûn. Di dawiya salên 1990î de bi giştî 43,759 kesên kurd derbasî Yewnanistanê bûne, ji van de 40,932 ji Iraqê û 2,827 jî ji Tirkiyeyê ne. Lê ji van tenê 9797 kes li Yewnanistanê daxwaza penaberiyê kirin.
Zerabad
Zerabad, bajarekî li parêzgeh Azerbaycana Rojava ye ku dikeve rojhilatê Kurdistanê ê.
Komkujiya Srebrenîtsayê 1995
Komkujiya Srebrenîtsayê, Komkujiyekî di tîrmeha 1995an de bi piranî 8,000 kuştî li hember misilmanên bosnak ên mêr û xort, ku li bajaroka Srebrenîtsa ya di dema Şerê Bosnî de pêk hat.
Pêjgeha alman
Giraniya xwarinan
Li Almanyayê nan rengîn in. Bi dehan cureyên nanê tên pijandin. Wekî vexurekê jî bîra (pîvo, cevo), kafê (qehwe), şerab pirra tên vexwarin. Gelek hevpariyên bi pêjgeha kurd re jî hene. Bo mînak, gulaş, hêyavkên cuda yên çavmark, xingal ûêd.
Kîev
Dema serweriya Rûsyayê
Ji Peymana Pereyaslavê ya sala 1654an û vir ve bajêr ji aliyê leşkerên rûsî ve hat dagir kirin ku Kiyîv ji sala 1667an de bi Agirbesta Andrusovoyê dibe beşek ji Tsardoma Rûsyayê ku di wî demê de bajêr xwedî statuyeke otonom bû. Tu peymanên Polonya û Rûsyayê derbarê Kîevê de qet nehatine pejirandin. Di dema Împeratoriya Rûsyayê de, Kîev navendek bingehîn a Xiristiyanan bû ku ziyaretvanê xirîstiyantiyanan dikişand ku dergûşa gelek kesayetiyên dînî yên girîng ên împeratoriyê bû. Bi demê re heya sedsala 19an girîngiya bazirganî ya bajêr marjînal dimîne.