cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kirkirk
Bergê kirkirk
Ji xeynî kirkirkên rîşalî û kirkirkên gehî, ango kirkirka ron a li cemserê hestiyên gehê sînoviyal, hemû kirkirk bi perdeyek dapoşrav in, navê vê perdeyê bergê kirkirk e (bi latînî: perichondrium). Bergê kirkirk ji du çînan pêk tê; çîna derve, beşa rîşalî ya bestereşaneya şidayî ye. Çîna navî beşa xaneyî ye. Çîna rîşlalî erkê parastin û palpiştinê bi cih tîne. Herwisa çîna rîşalî, perdeya kirkirkê bi kirkirk û pêkhateyên din ve girê dide. Çîna xaneyî ya bergê kirkirk, xaneyên bineretî (bi yewnanî: chondroblasts) li xwe digire. Xaneyên bineretî xaneyên çêkerê kirkirkê ne, pewîst in ji bo geşêbûn û berdewamiya kirkirkê.
Şerê navxweyî yê Lîbyayê
Penaberiya di dema şerê navxweyî ê Lîbyayê de ku bû
Li gorî destnîşanên NY'ê tê gotin ku ser 200 000´î re mirov bi penaberî çûne welatên cîran ên weke Tûnis û Misrê. Di dem û pêvajoya ku pevçûn bûn de bêhitîrî jî, penaberî ên ku bûn piştre bûn. Pirsgirêka zad û qût jî dest pê kir. Ji nêza, pirr perîşan bûn. Li welêt jî, di wê dema şer de, jîyan bi tememî ji holê rabû.
Falkenstein, Rheinland-Pfalz
Falkenstein şaredariyeke navçeya (Landkreis) Donnersbergkreisê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Badoka Henle
Lûleka nefronê (lûleka gurçikê) ji sê beşên serekî pêk tê.
Silêman (Umeye)
Silêman xelîfeyê Îslamê bû. Silêman di navbera û  de heftemîn xelîfeyê xanedana Emewiyan bû.
Beta-DNA
Beta-DNA, şeweya normalê DNA ku nav rêzên biyolojiyan de ye û şeweya badoke rast-destdar heye.
17 b.z.
Mirin
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
Voerde
Voerde, bajarekî navçeya (Landkreis) Weselê li herêma Nordrhein-Westfalen a Almanyayê ye.
19 b.z.
Jidayikbûn
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)
Mirin
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
Avarîn
Êl û eşîrên Efrînê
Di demên cuda cuda de, gelek êl û malbat û kesên Kurd ji dever û cihên Kurdistanê yên cuda cuda hatine li vê heremê bi cih bûne. Di demên niha de, êdî bandora êlîtiyê pir lewaz û heman nemaye. Li şûna êlîtiyê, efrînî bi malbatan xwe didin nasandin. Di nava efrînê de hin êlên pir kevnar li vê herême hene û hin êl jî, di demên dawîn de hatine vê herêmê. Êlên li efrînê evin:
Volkach
Volkach, bajarekî navçeya (Landkreis) Kitzingenê li herêma Bavyeraya Almanyayê ye.
Xirbesodê
Xirbesodê, gundekî navçeya Rihayê wêranşarê ye.
Angelina Jolie
Naskirina berbelavî (2001-2004)
Di sala 2004an de, ew di fîlmê Takeing Lives ligel Ethan Hawke de rol wergirt. Di vê fîlmê de wê Illeana Scott ku ajanek FBIya yê ye lîst. Fîlm rexneyên tevlihev wergirt. Piştre re wê dengê karakterê anîmasyon Lola, melekmasî di fîlma Dark Tale ya DreamWorks de kir û di fîlma serpêhatî ya zanistî-firoşkî ya Kerry Conran de Sky Captain And The World Of Tomorrow de rol wergirt. Di sala 2004a de wê Olympias di biyografiya Oliver Stone de li ser jiyana Îskenderê Mezin, Alexander lîst. Ev fîlm li hundurê Dewletên Yekbûyî tenê 34.297.191 $ bidestxist ev wekî neserketinek hate pênasekirin lê di qada navneteweyî de serketinek mezin bû ku 133.001.001 $ li derveyî Dewletên Yekbûyî qezenc kir.
Serketina bazirganî (2005–2010)
Li pêy rola piştevaniyê wekî jina îhmalkirî ya efserekî CIAyê ya di fîlma Robert De Niro ya The Good Shepherd (2006) de, Jolie bi karaktera Mariane Pearl di dramaya belgefîlmê A Mighty Heart (2007) de lîst. Li ser bingeha bîranîna Pearl ya bi heman navî, fîlim mijara revandin û kuştina mêrê wê, nûçegihanê The Wall Street Journal Daniel Pearlê li Pakistanê vedibêje. Her çend Pearl-a pir-nijadî bi xwe Jolie ji bo rola xwe hilbijartibe jî rexneyên nijadî û bi tawanbarkirina rûyê reş bal kişand. Bi gelemperî pesna performansê hate kirin ku Ray Bennett ji The Hollywood Reporter Jolie wekî "baş pîvan û tevger" binav kir, "bi rêzdarî û têgihîştinek zexm û bi devokek dijwar" lîstiye. Jolie di fîlma Beowulf (2007) de ku bi girtina tevgerê ve hatiye afirandin, diya Grendel jî lîst. Fîlm ji aliyê rexnegir û bazirganî ve baş hat pêşwazîkirin û li seranserê cîhanê 196.4 mîlyon dolar qezenc kir.
Xaceûr
Xaceûr gundekî ser bi navenda bajarê Heştrûd li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Havelland (navçe)
Havelland, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Brandenburg, Almanyayê ye.
Kod, amûre
Kod di kurdî de navê amûra pîvanê ya hilberînên wekî ceh, genim, nîsk û nokan e. Ji hemû amûrên pîvanê yên biçûk re kod tê gotin.
21 b.z.
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Mirin
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
Lyndon B. Johnson
Lyndon Baines Johnson (jdb. 27ê tebaxê 1908 li Stonewall, Texas; m. 22ê kanûna paşîn 1973 li heman cihê), gelek caran navê wê wekî LBJ dihat kurtkirin, ji sala 1963 heya 1969ê serokdewletê DYAyê bû. Johnson 36em serokdewlet û siyasetemdarekî ji Partiya Demokrat bû. Di hikûmeta John F. Kennedy de cihgir bû. Piştî kujtina Kennedy, di hilbijartinên sala 1964ê de bi dengên pirraniya amerîkanan bo serokdewletiyê tê hilbijartin.
Qûcax
Qûcax, gundekî navçeya Rihayê wêranşarê ye.
Xwarinên deryayî
Ji vî navî têgihîştinek çandinî ya karanîna deryayê bi zelalî diaxive, ji ber ku ew dikare bi îdeal li herêma deryaya navîn, nemaze li Îtalyayê were vegotin. Bi taybetî romaniyan ev xwarin ji bo derya û xwedawendên xwe wekî bereketek didîtin. Ku wek mînak di mîtolojiya kevnar de di qewimîna dubare ya mîdyeyê de tê govankirin. Di rêzgirtina xiristiyanan a pîrozan de, mîdye jî hate pejirandin. Heya di avahîsaziya Barok û Rokoko de, mîdye wekî yek ji xemlên berbiçav wekî berhemek bêkêmasî ya xwezayê li rex motîvên din ên riwekî hate hilbijartin.
Xorasanlû, Heştrûd
Xorasanlû gundekî ser bi navenda bajarê Heştrûd li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Wachenheim
Wachenheim, bajarekî navçeya (Landkreis) Bad Dürkheimê li herêma Rheinland-Pfalz a Almanyayê ye.
Aborî
Ji bo ku meriv çêtir fêm bike aborî çawa dixebite, dikare di sê beşan de nîqaş bike:
Ismail Hakki Mutevelizade
Îsmail hakki lise zi Çolîg de qedna û cuwa pey şi Ankara ADMMA- Yükseliş de wend. O wext ke ankara de bi, hêver yew mudeyo kilm komelê wendoxan ADYÖD de ca girot û Abdulah Öcalan û embazanî ey ya kar kerd, la cuwa pey înan abirya. Îsmail Hakki Ankara DDKD de zaf aktif kar kerd, heta îdareciyê na komel kerd. Ey ADMMA ra sey muhendisî makina qedna û amê Çolîg de Bayindirlik de xebitiya.
Welatparezî kurd Îsmail Hakki Mutevelizade 05.10.2005 de Ankara de neweşxaneyî Îbnî Sîna de kanseri Pankreas re merd. Cenzay Îsmail Hakki 06.10.2005 de Çolîg –Duzagax de defa bî. Her cayi kurdistan re welatparezî amê defa kerdişî Îsmail Hakki de hedre bî.
Aslîka Qadir
Aslîka Qadir hunermenda kurd e.
Kitêba bi navê "Hunerkom Akademî Mîr 1978-2006" (Firaz Baran - Weşanên Mezopotamya) de kurtejiyana Asliqa Qadir wiha hatiye nivîsandin: "Malbata wê bi eslê xwe ji Qersê ye.
Gaîa
Mîtolojiya Gêyê
Piştre Gêyê her sê Kîklopan za. Ji xeynî wan jî zarokên Ûranos û Gêyê çêbû: Ew sê zarokên dijwar bûn navê wan Kottos, Briareus, Gyes bû.
Sembîsek
Sembîsek, kilorek ji pêjgeha kurd e. Du awayê wê qijilandinê hene, sembîseka di rûnbirêşka derxûnvekirî (qalpaxvekirî) de tê çêkirin û ya derxûngirtî de. Cemşîd Bender wekî sembîseka vekirî, sembîseka girtî, binavkiriye.
Yekîtiya Nîştimanî ya Kurdistanê (soranî)
Mêjuwî damezrandinî (YNK) u nuwê bûnewe
‏"iyekem wecbey çek"‏
Urfan Alparslan
Urfan Alparslan û komalek hevalên wî ji bo dîtinên cûda ji rêxistina xwe dûrketin. PSKT.- Roja Welat ava kirin. Wan di 1986'an de Tevgera Sosyalîsta Kurdistanê (TSK) ava kirin û bi bîryara bilind kirina tekoşînê li ser axa welat li Rojhilata navîn cîh girtin.
Urfan Alpaslan (Serhat Ararat, Kamilê Reşo) Endamê navendî ên TSK (Tevgera Sosyalist a Kurdistané) û Serokê Konseya Leşkerî ya bilind a Artêşa Rizgariya Gelê Kurdistan bû (Kürdistan Kurtuluş Ordusu Yüksek Askeri Konsey Başkanı)
Exelika Jor
Aboriya gund li ser ajalî û çandinî ye.
Berxwedana Kobaniyê
Berxwedana Kobanê, navê berxwedana kurdan a li hemberî hêrîşên çeteyên DAIŞê yên bi alikariya Tirkiye û welatên herêmê ku hêrîş Kobaniyê kirî ye. Li hemberî pêla hêrîşên DAIŞê a bi alikariya Tirkiyê ya ji 15ê îlona 2014an û pê de dest pê kir. Piştî ku şoreşa Rojavayê bû û pêşket û pê de, hêrîş li Rojavaya Kurdistanê ne sekin in. Piştî ku şoreş bû, weke planeke şerê bi kurdan re DAIŞ hat pêşxistin. Li gorî vê planê, wê DAIŞa ku bi navê olê hatî birêxistinkirin, wê derbeyek mazin li giştiya civata kurd bixista û wê şoreşa Rojavayê jî têkbiriba. Bo vê yekê, DAIŞ, bêî ku rastî berxwedanekê were li Mûsilê bicihkirin û piştre şandina bi serê herêmên Başûrê Kurdistanê ên weke Şingalê û hwd de. Li Şingalê bi hezaran kurdên êzidî ji ber kurdbûn û êzîdîbûnê hatine qatilkirin. Bi sed hezaran jî, koçkirin ji Şingalê li herêmên din ên Başûrê Kurdistanê û Rojavaya Kurdistanê. Piştre, hêzên HPG û YPGê bi Pêşmergeyan re bi hevdû re li dijî DAIŞê şer kirin û DAIŞ ji pirraniya herêmên Başûrê Kurdistanê hat derxstin. Piştre DAIŞê bi alikariya Tirkiye, hêzên xwe veguhaztina li Rojvaya Kurdistanê û Kobaniyê ji xwe re kirine navend û bidest hêrîşê li wê kirin. Pêla hêrîşan a li Kobaniyê, ya herî mazin û bişit ji 15ê îlona 2014an û pê de dest pê kir. Piştî ku hêrîşên DAIŞê li Kobaniyê dest pê kirin, li hemû beşên Kurdistanê ên başûr, rojava, rojhilat û bakur hemû kurd rabûna serhildanê bo Kobaniyê. Kurdên ku derveyî welêt ên li welatên Ewropayê jî hemû daketin qadan û xwepêşadinên şermazarkirina DAIŞê li darxistin.
Pirbûna nezayendî
Gopikkirin
Hinek zîndewerên tekxaneyî û firexaneyî bi gopikkirinê hêjmara xwe zêde dikin. Wekî mînak; hin corên bakterî û karokên havênê zîndewerên têkxaneyî ne û bi gopikkirinê pir dibin. Ajal û riwek firexaneyî ne. Ajalên wekî hîdra, îsfenc, bûka deryayê, hin corên kurmên pan û mercan jî bi gopikkirinê pir dibin.
Di destpêka pirbûna bi gopikkirinê de ji bavan gopikek hûrik ber bi derve dirêj dibe. Bomaweyî ya (genetîk) gopikê, kopyaya ya bavan e. Bi girbûna gopikê, weçe peyda dibe. Weçe dibe ko bi bavan re zeliqî bimîne an jî demek şûnve jê biqete û wekî zîndewerk serbixwe bijî.
Spordan
Spordan an jî çêkirina spor (bi înglîzî: spore formation) corek ji pirbûna nezayendî ya hin riwek, karok, kevz û bakteriyan e .Spor xaneyek taybet a pirbûnê ye, beyî ko bi xaneyek din ve yek bibe, dikare bi tena serê xwe bibe zîndewerek nû. Spor jî mîna hêkan haploîd in lê ji xaneyên sperm û hêk cûda ne, bi gelemperî hêk bi spermê ve yek dibe, ango pîtandin rû dide, paşê ji hêka pîtandî zîndewerek nû çê dibe. Spor xaneyên haploîdî ne loma ji sporan zindeweren haploîdî peyda dibe, lê hin caran spor bi sporek din ve yek dibe û zîndewerek dîploîdî peyda dibe. Di riwekan de, spor bi gelemperî haploid û tekxaneyî ne û ji hêla miyozê ve di kîsikê spora sporçêkerê (bi înglîzî: sporophyte) de tên çêkirin. Sporçêker (sporafît) dîploîd e. Bi dabeşbûna miyozî ji sporçêkerê sporên haploîd tên çêkirin, spor belavê hawirdorê dibe, di bin şert û mercên guncav de xaneya spor dest bi dabeşîna mîtozî dike û dibe zîndewerek nû. Ev zîndewera nû wekî gametçêker (gametofît) (bi înglîzî:gametophyte) tê navkirin. Gametofît haploîd e û firexaneyî ye, ji wê jî di dawiyê de bi dabeşbûna mîtozê gamet çê dibin. Du gamet bi hevûdu ve yekdibin û zîgotek çêdibe ku diperise bo sporofîtek nû ya dîploîdî. Di çerxa jiyana hin riwekan, karokan û kevzan de pirbûna zayendî û ya nezayendî li dû hev rû didin Ev çerxa pirbûnê wekî nifşên bidor (guhertina nifşan) (bi înglîzî: alternation of generation) tê navkirin. Di riwekên sporçêker (spordan) de tov û kûlîlk tune, kîsikên sporê heye.
Pirbûna vejetayî
Riweka tûfirengî (bi înglîzî:strawberry plant) riwekêk bi qedê xişok e. Qedê xişok (bi înglîzî: stolon / runner) ne bi stûnî ber bi jor, lê bi awayekî berwarî, li ser xakê dirêj dibe. Ji gopikên qedê dirêjbûyî, komek reg û pel çê dibin, regên nû xwe bi axê ve girê didin. Heke qedê navbera riweka bavan û ya nû çêbûyî biqete, riweka nûçêbûyî (weçe) wekî riwekek nû ya tûfirengî geş dibe, bi vî awayê hêjmara riwekê zêde dibe.
Aros
Aros, gundekî bi ser navçeya Oltî a Erzîromê ve ye.
31 b.z.
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Kemtaran
Kemtaran, gundekî bi ser Meydana navçeya Xaneqînê ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Miss Universe
Lîsteya serketiyên vê pêşbaziyê
Têbinî: (1) Oxana Fedorova (herwiha: Oksana Fyodorova) di 23'ê rezberê 2002'yê de dîskalîfiye bû û duyemîn berendama panamayî, Justine Lissette Pasek Patiño, kirin yekem serketa pêşbaziyê.
Xirbesêr
Xirbesêr, gundekî navçeya Rihayê wêranşarê ye.
Günzburg
Günzburg, bajarekî navçeya (Landkreis) Günzburgê li herêma Bavyeraya Almanyayê ye.
Mîtolojiya kurdî
Teyrê pepûkê
Di rojeke biharê de ku dîsa bavê wan ne li malê bû, dêmariya wan çtur, kêr û adodekek dide bira û xwîşka wî ji bo tofkirina kerengan dişîne çiyê. Xwîşk û bira serê sibê zû ji mal derkevin û bi rê dikevin. Xwişka wî yek bi yek kerengan ku ji erdê derdixe divêjê turika ku li ser pişta birayê wê ye û bi vî awayî heta ku tarî dibe, kerengan tovdikin. Xwîşka wî li turika ku li pişta birayê wê, lê dinihêre ku ji sê çar gerengan pêştir di turikê de gereng tineye û turika li pişta birayê wê vala ye. Xwîşk û bira jibo ku turika wan vala ye matmayî dimînin û xwîşk ji birayê xwe re dibêje: "Te gerengên ku min avêtiye turê te ji sibê ve bi dizî xwariye, ne wisa?" "Niha emê çawa vegerin malê?" Dêmariya me dê me bikuje! ji birayê xwe re hêrsa xwe dide nîşan. Birayê wî dibêje: "Na xûşkê, ez sond dixwim ku min nexwariye, ji xeynî yek kerenga ku te daye min ku ez bixwim!" Lê bira çi dibêje xwîşka xwe nade bawer kirin. Bira ji xwîşka xwe re dibêje: "Ku tu ji min bawer nakî, zikê min biqelêşe û lê binêre"
Sevilla FC
Sevilla Fútbol Club S.A.D yaneyeke spanî ya futbolê ye û ligel navdar. Stadium=Ramón Sánchez Pizjuan
My Girl (rêzefîlma TVyê ji 2005ê)
Çavkanî
<references group="" responsive="1">
Charleston
Charleston ji sala 1885î virde paytextê West Virginia (Vîrjînya-Rojava) ye ku ji aliyê meziniyê ve 35. federedewlet a DYA'yê ye.
Bajêr dikeve nava rûbarên Elk û Kanawha. Charleston di sala 2005î de xwedî 51.176 niştecihê bû ku ji aliyê gelheyê ve mezintirîn bajarê li West Virginiayê ye.
Cara pêşîn di sala 1794î de bajêr li ser 16 Hektar ji aliyê 35 mirovî bi 7 malî ve avabûye. Bi destpêka sedsala 19. ve li herêmê xoy (xwê, sol) tê derxistin û ev yeka han hejmara gelheyê bipêşdixe. Di şerê navxweyî yê DYAyê de demekê dirêj bajêr di destê federesyona federedewletên başûr de maye û sazûmaniya berê ya dagirkeriyê parastiye. Di 20ê hezîranê 1863î de bajêr ketiye bin îdareya DYAyê.
Dionîsos
Dionîsos, Bakxos , an Eleutereûs di mîtolojiya yewnanî de xwedayê tirî û şerab û azadiyê bû. Dionisos di heman demê de jî xwedayê baxçe û fêkiyan, dînbûnê û çandinî û dirûnê bû. Dionîsos kurê Zeus bû. Jina wî Arîadnê bû.
Richmond, Virginia
Li bajêr zanîngeha navdar, Virginia Commonwealth University heye. Bingeha bajêr di sala 1737'î de hatiye avêtin. Hejmara niştecihan li navendê 193.777 (2005) û bi tevayî jî 1.126.262 e. Bajar li ser 162,0 km² ava ye.
Xankê, Sêmêl
Gundên Xankê
Gûndên di kevin nahiya Xankê, ku ji gûndê Qesrêzidînê dest pê dike heta li gundê Çemberkat bi dawî di be.
Naşidiye
Naşidiye, gundekî bi ser navçeya Ceyhana Edeneyê ve ye.
Güstrow
Güstrow, bajarekî navçeya (Landkreis) Rostockê li herêma Mecklenburg-Vorpommern a Almanyayê ye.
Clearway
The clearway term  di çend bikaranîn Commonwealth de ye. li gelek welatan heye. ku ameje ye ji bo wê yekê ku di kolan de parkkirin qedexe ye.
Adalet Ağaoğlu
Jiyan
Fatma Inayet („Adalet“) Sümer li Nallıhanê dibistana seretayî, li navenda Enqereyê ya amadeyî bidawî dike. Di ciwaniya xwe de pirr di bin bandora Reşat Nuri Güntekin de maye. Di zanîngeha Enqereyê de, perwerdeya ziman û wêjeya fransî dibîne.
Kemal Necim
Berhevokên wî
Berhevoka wî ya çaran a bi navê "Danên Bi Çêja Peyva Destpêkê" jî di sala 2021ê de ji hêla weşanxaneya Şilêr ve li Qamişlokê hate çapkirin.
Dibistana Kurdî
Armanc û Danasîn
Ji bo pêşxistina vê projeyê, di sala 2001ê û bi vir de ye ku grûbeke xebatê hatiye avakirin:
Girêdanên Derve
Dibistana Kurdî
Qesra Aşciyê
Qesra Aşciyê, gundekî bi ser navçeya Oltî a Erzîromê ve ye.
Bolanden
Bolanden şaredariyeke navçeya (Landkreis) Donnersbergkreisê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Ayetên şeytanî (pirtûk)
Çîroka sereke
Bi rasthatinî, Selahedîn û Gibreel di heman balafirê de ne, dema ku balafir ji hêla terorîstên Sikhîst ve tê revandin û piştî 111 rojan li ser Brîtanyayê tê teqandin. Bi hevdû ve girêdayî, tenê ew her du ji teqînê xilas dibin û rastî pîreka Rosa Diamond tên. Rosa Diamond di vê baweriyê de ye ku evîna xwe ya mezin di hundirê Gibreel de bibîne. Selahedîn vediguhere mexlûqekî mîna bizinê ku bi awayekî xûrt şeytanê tîne bîran. Ji aliyê din ve, Gibreel rondik xuya dike û xuya ye ku bi tîrêjên ronî tacdar e. Her weha xuya ye ku bêhna pîs a Gibrael li Selahedîn belav bûye. Dema ku polîs û efserên koçberiyê Selahedîn digirin û îşkence lê dikin, Gibreel wî tenê dihêle. Ew ji hêla Rosa ve tê lênêrîn, bi efsûnî di hefteyên dawî yên jiyana wê de alîkariya wê dike. Bi saya wî, ew xeyalên erotîk an bîranînên Arjantînê (li derê ku di salên 1940-an de jiyaye) vedijîne. Di heman demê de, ew hest dike ku ji hêla wê ve tê girtin û nikare riya xwe biçe.
Dema ku Selahedîn bi têlefonê Gibreel bi dengekî nixumandî terorîze dike, Gibreel di dawiyê de kontrola xwe winda dike: Selahedîn çavnebariya xwe bi risteyên guhêrbar ("ayetên şeytanî") geş dike û bi vî rengî li Gibreel hilweşînek derûnî peyda dike, yê ku piştre agir berdide çend cihên bajêr. Li vir Pamela, Jumpy û hevjîna Sufyan dimirin. Selahedîn hewl dide ku yên paşîn xilas bike lê bi ser nakeve û ji hêla Gibreel ve tê xilas kirin, yê ku di çirkeya paşîn de fikra xwe diguhêre - tevî ku bizane Selahedîn çi dikir.
Yûsif û Zuleyxa
Aleksandr Jaba yê ku goman dikir ku Selîm Silêman dîwana xwe ji dîwana "Camî" helbestvanê faris girtiye, hewl nedabû lêbipirsê ka gelo şaxên Yûsif û Zuleyxayê di zargotina kurdan de heye yan na? Kurdnasa sovyetî M.B. Rûdênko di dîsertasyona xwe de tîne holê û îsbat dike ku Yûsif û Zuleyxaya Selîm Silêman koka xwe ji zargotina kurdan girtiye. Rûdênko dide nîşan ku çend şaxên naveroka destana Selîm Silêman û yên Firdewsî û Camî hevûdin digrin, lê wekîdin çend şaxên naveroka destana Selîm Silêman di yên Firdewsî û Camî de tune ne. Ji ber vê yekê Rudenko bawer dike ku Yûsif û Zuleyxaya Selîm Silêman, destaneke kurdî yî serbixwe ye.
Destpêka destanê: Bûna Yûsif û wesifdana wî
.... Tecdît bikim ji nû rîwayet Tehrîr bikim ji nû hîkayet
Ew reng dikir ji wî me kulfet Yek Zulf û bi namê Lehfet
Mirina Yûsif û Zuleyxayê
Xayet hezinî wekî hezînan Emma digirî ji des birînan
Medicine Hat
Medicine Hat, bajarekî herêma Albertaya Kanadayê yê dikeve başûrê parêzgeha Albertayê.
Xelat (pirtûk)
Rexne
c- Nivîskar divê li gotinên erebî baş haydar bûna û di rêzimanê de serî biêşanda. Rêziman bingeha wêjeyê ye.
Nirxandin
Li gor dîrokê rêzkirina çîrok û nivîsan ev e:
EZ Piştî xwendina vê nivîsê em pirsekê ji xwe, ji zanebûna xwe ya wêjeyî dipirsin. "Gelo ev nivîs çi ye, çîrok e? Heke na, ev çi ye? Çi nivîseke xweş e. We bihîstiye gelek caran tê gotin ku wêjevan ew e ku bikaribe ketina peleke payizê bike rûpelek, du rûpel, deh rûpel... ... Bi rastî ketina peleke payizê dibe çîrokek jî. Lê ma nabe romanek jî? Erê, dibe. Lê çend rûpel? Bi rastî çîrok û roman ne bi rûpelan in, bi ziman, mijar, teşe û hûnandinê ne. Me got çi nivîseke xweş e "Ez". Lê çîrok e, an na? Lehengek heye, ew jî "Ez" bixwe ye."Ez" ê çîrokê ye. Wekî din? Divê em bêjin ku wekî din navê pismamekî bibore jî, leheng di bîra xwe tîne. Wekî din kes tune. Mijar çi ye? Hinek hatine serîdana "wî". Wî jî bersiv daye wan. Encam ji alî "wan" ve tune. Ji alî "wî" ve diyar e. Qewirandina "wan" encama mijarê ye. Nexwe ew kesên qewirandî jî leheng in winda, nediyar in. "Ez" çîrokeke xweş e. Çîroka weşîna pela payizê bixwe ye. Sedat Yurtdaş zimanê kurdî xweş xebitandiye. Mirov li pey xwe kaş dike dibe heta dawiya çîrokê. Teşe jî xweş e. Ji alî teşeyê ev ev heye. Çîrok ne ji serî de dest pê dike. Ma ne bi qewirandinekê dest pê dike. Nexwe berî qewirandinê hatina hinekan jî heye. Berî wê jî heye. Qey destpêkeke mijarê jî heye. Nivîsandina van gişan ne pêwist e. Wî jî nenivîsiye û çîrok ji serî de dest pê nake. Çîrok bi bersivekê dest pê dike. Serê çîrokê winda ye û qet nayê vegotin. Li pey hev bersiv dubare dibe.
Weke ku me li jor gotiye. Leheng hew gotiye "Hûn hatin ee!." Ji vê pê ve tu tiştek ne gotiye. Çi tişt hebin giş di hindur vê gotinê de ne.
-- Nivîsandina çîrokekê.
Lê ji serî û heta ku 7 rûpel diqedin mijareke din heye. Çi ye? Mamoste û jina malê guftûgoya çêkirina zarokan dikin. Jixwe 8 zarokên male jî hene. Di rûpela 8an de çîrok fireh dibe. Kesayetiya lawê mezin tê pesindan, lê hîn mijara çîroka yekem didome. Dema ku kesayetiya Qero tê ziman, evcar nivîskar careke din dixire û mijareke din hêdî hêdî derdikeve holê, çîrokê dagir dike û Qero bi serê xwe dibe çîrokek.
TERMÊN BÊXWEDÎ
RENGÊ DEWRÊ jixwe gotar e.
Çiyayê Denalî
Cara pêşîn lêkolînerê navdar Hudson Stuck bi tevî 3 alîkarê xwe di 7'ê pûşperê 1913 de derketiye lûtkeya çiyê.
Dêşo
Dêşo, gundekî navçeya Rihayê wêranşarê ye.
Sinans
Sinans, gundekî bi ser navçeya Oltî a Erzîromê ve ye.
Hengkuj
Hengkuj (Nymphaea tuberosa) (Nymphaea odorata subsp. tuberosa) riwekek cinsê famîleya nîlûferan (Nymphaeaceae), nîlûferê (Nymphaea) ye. Gihayeke av û aviyan e, pirrsalane ye.
Lêkdana tekeduregbûn
Çargoşeya Punnett
Ji bo amadekirina çargoşeya Punnet, pêdivî bi gametên bavan heye. Gametên nêrê (sperm) li jorê çargoşeyê tên rêzkirin. Gametên mêyê (hêk) li kêlekê, li aliyê çepê de tên rêzkirin. Paşê egera yekbûna sperm û hêkê di çargoşeyan de tê nivîsin. Ango her çargoşe rûxsarebabeta zîgota dîploîdî, an jî hêka pîtandî temsîl dike. Heke zalbûn û bezîwbûna sifetê eşkere be, vê gavê rêjeya rûxsarebabetan jî tê derxistin.
Au in der Hallertau
Au in der Hallertau şaredariyeke navçeya (Landkreis) Freising li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Sûdkans
Sûdkans, gundekî bi ser navçeya Oltî a Erzîromê ve ye.
Hacî Hesen
Hacî Hesen, Ḧacî Ḧesen, Hecî Hesen, navê gundine Kurdistanê ye.
Merûfan
Merûfan an jî Marûfa, gundekî girêdayî navçeya Çelêa bi ser Culemêrgê ve ye. Ev gund ji aliyê Dewleta Tirk ve hate valakirin û vêga mirovên vî gundî li Wargeha Mexmûrê dijîn.
Çeqaldere
Çeqaldere, gundekî bi ser navçeya Ceyhana Edeneyê ve ye.
Amanda Seyfried
Kariyera wê
Seyfried di 11 saliya xwe de wekî model dest bi kariyera xwe kir. Di sala 2004an de de di fîlimên cihêreng de rolên piştgirî lîst. Bilindbûna kariyera wê bi di fîlma Mean Girls de bi rola Smith, di sala 2004an de destpêkir.
The Sharezoor
Pergala ferhengê
Pergala ferhengê wa ye ku peyvên serekî li gor alfabeya kurdî-erebî hatine rêzkirin û di bin wan de hemû bêje û biwêjên têkildarî wan hatine dan. Her peyva serekî herwa bi alfabeya kurdî-latînî jî hatiye nivîsîn.
Ahmet Şık
Di rojnameyên Evrensel, Radikal, Yeni Yüzyıl û kovara Noktayê de dixebite. Deemekê bo ajansa Reutersê wênekêşiyê dike.
Qoşcî
Qoşcî (navê wê bi tirkî Kuşçu lê kirine) gundekî Kebana Xarpêtê ye.
Weihui
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2004an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 490.000 kesî
Jakobsweiler
Jakobsweiler şaredariyeke navçeya (Landkreis) Donnersbergkreisê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
43 b.z.
Jidayikbûn
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)
Bob McGrath
Robert Emmet "Bob" McGrath (jdb. li Ottawa, Illinois, DYA — m.  Norwood, DYA) aktorekî amerîkî bû.
Xirbê Diza
Xirbê Diza, gundekî navçe Midyada bi ser Mêrdînê ve ye.
Alexis de Tocqueville
Tocqueville azadî û demokrasiyê parast, lê piştî şoreşa 1848an hembera sosyalistan tekoşîn meşand. Di 1849an de wezîreyê karên derve bû û parlamentarîzmê li hembere Napoleonê sêyan parast.
46 b.z.
Mirin
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
Kûruşê Mezin
Şahitî
Dûv derbaza textê bû di 550 b.z. de şahê Madyan Astiyag (bi zimanê farsiya kevin: Rişti Vaiga) bin xist, paytexta Medyan Ekbatana dest xwe xist û Împeratoriya Persanê mezin ava kir.
Paş Kûruş Împeratorî ava kir Lîdyan pêşengiya Krösus de bi Babîlan Misir û Spartan va piştgirtî kir. Lê Kûros di 546 b.z. de Lîdyan bin xist û Krösus dîlgirt. Paş re Asya Biçûk, ango Anatolî, jî dest xwe xist.
Di 530 b.z. de 71 salan de cenga bi Masaget re de birin bû û 3 rojan din şunda jî mir.
Nivîsbarî
Du kategoriyên mezin ên nivîsbariyê hene: nivîsbariya pergalê (bi îngilîzî: system software) û nivîsbariya sepanê (application software).
Ji nivîsbariya ku bêmize ye re nivîsbariya bêmize (freeware) tê gotin. Ji nivîsbariya azad re nivîsbariya azad (free software) tê gotin. Linux û MediaWiki mînakên ji bo nivîsbariya azad in, Winamp û Microsoft Explorer jî mînakên ji bo nivîsvariya bêmize ne.
47 b.z.
Mirin
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
Meledawid
Meledawid, gundekî girêdayî navçe Kopa bi ser Mûşê ve ye.
Lêkerên farisî
Dema borî ya sade
Bi farisî wek زمان گزشتی ساده(zemanî gozeşteyî sade) tê zanîn. Hinek hokerên dema borî ev in;
Halê eltezamî
Bi farisî wek حال التزامی(halê eltezamî) tê nivîsîn. Halê iltizamî bi giştî li piştî hindek hokeran tê. Hindek hokerên halê iltizamî
Alûkewtin
Alûkewtin, angina, yekêke lew nexoşiye kutupre dirme soyaney leqonaxekî jiyanda carek yan çend carêk tuşî mirov debêt. Carî wa heye mirov naçar debêt ta beneştergerî deryan bênêt, ger herkirdineke çareser nekrêt ewa leduwa rojêkî (nêzîk yan dûrda) miro duçarî alozkariyekanî meraze debêt. Lenêw kurdewarî da nêxoşiyeke be zarawe arebiyekey (lewzetên) zêdtir nasrewe, mîkroorganîsm bekşitî û bektîriya betaybetî debine hoy soke. Prosêsî herkirdineke taybete bemerazekanî nêzîk kune luwt, kune guy û şaney lîmfawî nawçeke. Merazekan giringiyekî taybetyan heye û zor besûdin bo mirov çunke dijî mîkrob rolî pasewan debînin, lekatî herkirdinda dirmêtiyan zor berze çunke lewaneye jehrî bektîriyake begate dil, gorçîle, ciger û kondamî nawendî [demar] ewsa barekî taybetî dijwar bo nexoş dirust dekat.
Murat Bektaş
Murat Bektaş di sala 25.07.1965 de li Amed ê hatiye cîhanê. Bi eslê xwe ji Merdîn ê, gundê Bafawa girêdayî navça Stewrê ye. Dema tê ru dinyayê herdu çavên wî nabînin. Murat Bektaş hîn zarok buye, di 7-8 saliya xweda fêrî temburê dibe.
Babagence
Babagence gundekî ser bi nahiya nazlûyê bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Zerdeştî
Avêsta - çavkanî û pêmayîn
Berhemên ku bi avêstayiyê kevin ji me re mane ev Gat (Gathas) in: Yasna3 (28–34,53 û 43–58) YH (35–41) Beşên dîtir bi Avêstayiyê nû hatine nivîsandin.
Pirtûkên Avêsta
4. Sihroçak: du beş in.
Xwada û hizrên li ser wan
Teoriya olî ya Zeredeştî li ser bingeha dualizmê ava bûye. Ango, li ser bingeha didutiya cemserî di navbera qencî û neqenciyê de, çi di warê derûnî û çi di warê daringî de. Ev cemser ji roja roj de li dij û hemberî hev in. Yasna li ser vê yekê weha dibêje: “Ew herdu giyan, ku hîn ji destpêkê de weke cêwiyekî ji sawîrekê hatine der, qencî û bedîtî di raman, gotin û karî de. Ên ku baş kirine ew in ku qencî hilbijartine, ne bedîtî.” Yasna 30,3
b) Mithra – Ahorek e hindo-îranî ye dêrîn e. Zeredeşt dest ji wî berneda, loman jî Mithra ciyê xwe di ola Zeredeşt de, weke Xwedayê rastî, sîstema cîhanê ya dademend û peymanê, girt.
Death Valley
Death Valley (bi kurdî: Newala Mirinê) newaleke nizm li çola Mojave ye ku li rojhilata Sierra Nevada dikeve.
Nermalava azad
Mînakên ji bo nivîsbariya azad
Pergala Microsoft Windows bi xwe ne azad e, lê ji bo Microsoft Windows jî gelek nivîsbariyên azad hene.
Xelîliye
Xelîliye, gundekî bi ser navçeya Ceyhana Edeneyê ve ye.
Badikî, Ûrmiye
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 6.959 kes (1.567 malbat) bûn.
Qişlaq Nevakî
Qişlaq Nevakî, gundekî ser bi navenda bajarê Colfayê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
UEFA Champions League
Sêyem pêşekî:
Lem cewleyeda 32 yane beşdarî deken:
Serçawe
Serçawey serekî
Marnheim
Marnheim şaredariyeke navçeya (Landkreis) Donnersbergkreisê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Gelê Farsê
Ziman
Farisî zimane gelê faris e. Hin Efxan û Tacîk jî bi farisî wek zimanê duyem diaxivin. Li Îranê 70 milyon, li Efxanistanê 30 milyon, li Tacîkistanê 9 milyon û li Ûzbêkistanê 7 milyon kes bi farisî diaxvin. Yanî li cîhanê de 110 milyon kes farisî dizanin.
Ece Üner
Kariyera wê
Üner di sala 1999an de hem wekî akademîsyen û hem jî wek stajyer li Zanîngeha Koçê ya Beşa Civaknasiyê dest bi kariyera xwe kir. Di şerê Iraqê yê sala 2003an de jibo navenda nûçeyan a NTVyê wekî wergêr û nûçegihaniyê kar kiriye. Ji sala 2002an heta çileya sala 2006an wekê nûçegihaniyê NTVyê li ser dîplomasî û aborî xebitiye. Bi gelek rayedarên payebilindên dewletan ku di nav wan de serokên meclisên Îran û Îsraîlê, wezîrê navxwe yê Îranê, serokomarê Çekyayê, şêwirmendê Wezareta Parastinê ya Amerîkayê Richard Perle, şêwirmendê pilebilind ê Bill Clinton Richard Holbrooke, balyozê Amerîkayê ya Tirkiyê û bi wezîrên dewletên Brîtanya, Rûsya, Fransa û Almanyayê re hevpeyvînên taybet kiriye.
Qişlaq Eramenê
Qişlaq Eramenê, gundekî ser bi navenda bajarê Colfayê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Monis
Monis an jî Muns mezrayeke ku bi navçeya Hezroya Diyarbekrê ve girêdayî ye.
Gelkît
Gelkît, gundekî bi ser navçeya Oltî a Erzîromê ve ye.
Yekîtiya Ewropayê
Peyama Romayê, 1957
Di sala 1967an, saziyên CKPE, CVAE û CAE yê hatin yekkirin. Ji wê demê pê ve, ji bilî Parlamena Ewropayê,tenê komisyonek û yek dîwana wezîran çêbû.
Gundikê Melî
Çûyîna ser ziyaretê Temtemo
Ziyareta Gundikê Melî ne li nêva gund e, li derveyî gund e. Nêzîkî êvarî ber û mal diçin.
Gütersloh
Gütersloh, bajarekî navçeya (Landkreis) Güterslohê li herêma Nordrhein-Westfalen ya Almanyayê ye.
IPhone 4
iPhone 4, modeleke iPhonê ye ku di 7ê hezîrana 2010an de li San Francisco (DYA) hat ragihandin.
Mopêd
Moped ( /ˈmoʊpɛd/ moh-ped ) cureyek motorsîkletek piçûk e. Ev corayek ku ji herdû teybetmendiyên motorsîklan û peysiklêtan pêk dihê. Mirov dikare wek nîv peysikil û nîv motorsîkl bide nasandin. Hem pêdalên bisîkletê û hem jî motorê motorsîkletan heye. Moped bi gelemperî ji bisîkletên ser rêyên hinekî zûtir dimeşin.
Embarê, Karaz
Embarê ( an jî Kocaköy) gundekî ku bi navçeya Karaza Diyarbekrê ve girêdayî ye.
Gundikê Remo
Gundikê Remo, gundekî Şirnexê ye. Ev gund ji aliyê Dewleta Tirk ve hate valakirin û vêga mirovên vî gundî li Wargeha Mexmûrê dijîn.
Şerê Îtalyan û Tirkî yê 1911-1912
Şerê Îtalo-Tirkî gelek guhertinên teknolojîk dîtin, bi taybetî jî bikaranîna balafiran di şer de. Di 23 Cotmeh 1911 de, pîlotek Italiantalî, Capitano Carlo Piazza, li ser xetên tirkî di yekem mîsyona keşfê ya hewayî ya cîhanê de firiya, û di 1ê Mijdarê de, yekem bombeya hewayî ji hêla Sottotenente Giulio Gavotti ve, li ser leşkerên tirk ên li Lîbyayê hate avêtin. ji modela destpêkê ya balafirên Etrich Taube. Tirkan bi tivingên xwe pêşî li balafirê xistin. Bikaranîna din a teknolojiya nû toreke stasyonên telegrafya bêtêl bû ku zû piştî daketinên destpêkê hatin damezrandin. Guglielmo Marconi, dahênerê telegrafya bêtêlê, hat Lîbyayê da ku bi Endezyarên Endezyarên Îtalyan re ceribandinan bike.
Giravên Kîklad
Giravên Kîkladan, parêzgehek li Yewnanîstanê ye ku di nav devera erdnîgariya başûrê Egeyê de ye. Navê Kîklad ji peyva Yewnanî κυκλάς ("dor") tê. Ji ber ku van giravan Delos, girava pîroz a Yewnanistana kevnar dorpêç dikin.
Îbn Betûte
Meke-Konstantînopel û Delhî
Ew li Siltanata Delhîyê bi daxwaza siltan re dibe qadiyê wir.
Li Çolê Sahara
Îbn Betûte bi dawî vedigere welatê xwe û li wir ew serboriyên xwe bi daxwaza Melîkî bajêr re dinivîse û pê weşandinê vê pirtûkê re ew 22 salên din dijî û di 1368an de wefat dike.
Palanga
Palanga bajarek ji bajarên Lîtvanya ye ku dikevê rojavayê welat û li kevî ya Deryaya Baltik dimîne.Ev bajar xwedî beravên bedew in.Li gorî dîrokzanan ev bajar bêrî 5,000 sal ji niha ve hatiya bi cîbûn ji aliyê mirovan ve.Cara pêşîn navê Palanga di sala 1161'î de ,di nivîseke dema kelat ji aliyê Key Valdemar ê Yekemîn ê Danîmarka ve hatiye zemt kirin de derbas dibe.
Re (tîp)
Re ( ر ) herfa dehem a alfabeya erebî ye.
Lîsteya nivîskarên rûs
Lîsteya Nivîskarên Rûs û yên bi Rûsî Nivisandine.
Tepecûk
Tepecûk gundekî ku bi navçeya Karaza Diyarbekrê ve girêdayî ye.
Zenofobî
Zenofobî, ango tirsa ji xerîban, ji yewnanî: ξένος, ksenos, bi wateya "xerîb" û fobî jî "tirs" e. Ji kesên ku dijminatî li xerîban dikin û naxwazin kesên ji eslekî din bibînin. Tenê berî bixwedan e û xerîban telûke dibînin.
George Orwell
Destpêka Jiyanê
George Orwell Ji ber karê bavê xwe, li Motîbîhara Bengalê li Hindistanê hat dinyayê. Bavê wî, Richard Walmesley Blair, li pişka tiryakê li Xizmetkarî yên Bajêrwarî li Hidistana bin desthilata Racên Brîtanyayî (bi Inglîzî Raj) kar dikir. Dema hêşta yeksalî, bi dayika xwe, Ida Mabel Blair, ra vegeriya Brîtanyayê. Wî heta temenê çar saliyê babê xwe nedît ve. Dema şeş salî çû dibistaneka Anglîkan. Piştî du salan ji ber başî ya rewşa wî li dibistanê ji bo serkevtîtirîn dibistana wî çaxî ya Berîtanyayê, St. Cyprian's School li Sussexê hat veguhaztin. Ji ber serkevtina xwe, bûrsa xwendinê li Wellington College û Eton Collegeê bidestanîn. Piştî salekê ko li Wellingtonê bû, xwe veguhazt Etonê û li wêderê ji sala 1917'ê heta 1921'ê zana yê Şahî (bi Inglîzî King's Scholar) bû.
Tercan, Hewlêr
Tercan, gundekî bi ser navçeya Navenda Hewlêrê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Lîsteya împeratorên Bîzansê
Çavkanî
Şirîn (1996). English–Kurmanji, Kurmancî–Înglîzî Word List, Behdînî Dialect. Nî Roj language learning series, Longview, TX
Zavye Colfa
Zavye Colfa, gundekî ser bi navenda bajarê Colfayê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Elnaz Rekabi
Elnaz Rekabî (bi farisî الناز ركابی‎, 20'ê gelawêjê 1989'an li Zencanê) çiyagereke werzişî ya îranî ye.
Naîf Boselî
Xwe Gêhande Dinav Rêkxistnêt Nihênîyên Partî Dîmukratî Kurdistan li Sala 1978ê Dibîte Kadrê Rêkxirawa Hîzil ya Nehênî, o Dibîte Berpirsê Rêkxirawa Êylul Şehîdê Qehreman Berdewam Bo liser Xebata Xoya Nehênî Dinav Rêkxstnêt Partîda,lisala 1981e u Daku bikarit Pitir  Xizmeta Miletê Xwe Bikit Xwe Gêhande Dinav Rêzên Leşkerê Şoreşgêrê Kurdîstanê Li Sinorê Lijna Zaxo u Dibîtê Pêşmergekê Mêrxas o Qehreman, o jiber jêhatin o Çelengîya wî her livê Salê Hate Vegohastin bo Baregayê Liqa 1 o bu mawê 3 Heîyva Dibîtê Kadrekê Sêrkeftî li Baregayê Liqa 1.Paşî Dihête Vegohastn Bo Baregayê Mekteba Sîyasî ya Partî li Rajane Wek Kadrê Beşê Îdarê,Dinav bera Sala 1982-1983e Carekadî Hate Vegohastin Bo Liqa 1.
Sala 1984ê Boye Endamê L,Y,Q,L,D lî Kumîta Devera Zaxo li sala 1985 Dibîtê Berpirsê Gumrika Zawîte Paşî li Hevtenînê Pştî Maweyekê Dibîte Kadrê Rekxiraweka,Leşkerî u li sala 1986e Dihete Vegohastin Bo Rekxirawa Leşkerî Li Înzale Pîştî Enfalêt Reş Biser Miletê Kurda Hatî Digel Xêzana Xwe Wek Hemî Hevalêt Xwe u Hizaran Kes ji Miletê Me Qesta Kurdistana Tirky Diket u li Ûrdîgayê Diyarbekir Akincî Dibît,Pştî serhildana Pîroz Şehîdê Qehreman Dewrekê Pîroz Di Înît Heta Vê Dumahîyê Dibîte Fermandê Betaliyona 1 Ser Bi Sopayê 14 Ve,u ji Qotabîyêt Êkê Bo li Ekadmîya,Leşkerî li Zaxo,liser hemî Sopayêt Pşkdar,Her Wesa Di Hemî Bizav û Çalakîyêt Sopayê 14 Da Şehîdê nemir Dewrekê Mezin Di Înît Wek Fermandê û Serperişt u Serkeftîyane Erkê Pîroz Bistoyê Xwe Ve Dgrît u Serferazî û Qehremanî BrêveDibir Wek mîḧwerê Çîyayê Xamtîri Bo Ramalîna Tîrurîstan Li 20.5.1998e, Taku 15.6.1998e Herwesa Mîḧwerê Çîyayê Gabnêrkê Li Devera Kanî Masê,heta Roja 15.6.1998 u Li şerekê Giran û Qehremananê û Fidakarîyeka Bê Wêne. Bersîngê Tîrorîstan Dgrît u Divî Şerîda Gîyanê Xwe Dikete Qorban Bo Axa Pîroza Kurdistanê,u Digehitê Karwanê nemira,hejîyê Bêjin Ku Şehîdê Qehreman Pîtir ji 100 Şerada Digel Dujmnê Miletê Mê Pşkdarboyê u Dewrê Qîyadî Wergrtîyê,her Wesa Şehîdê Nemir Naîf Mûsa Boselî,Hozanvan Bo u..Dîwaneka Hozana Heyê bnavê ji Derdên Awarebonê Li sala 1998e Çap Boyê,Li Bajêrê Zaxo.
Koendama mîzê
Gurçik
Gurçik endamên serekî yên koendama deravêtinê ya mirov û ajalên birrbirredar e. Li gel erkê deravêtinê, gurçik hormon berhem dike, hevsengiya ava laş, hevsengiya ozmosa laş, hevsengiya iyonên xwînê û rêkxistina asta pH ya laş dabîn dike. Cotek gurçik li aliyê paşî yê zikekelênê de li jêrê navpencikê de li herdu aliyên birrbirreya piştê de cih digirin. Di laşê mirov de gurçika aliyê rastê ji ber şeweyê kezebê, ji gurçika aliyê çepê bi qasî 2 cm nizimtir e. Gurçik ji asta birrbirreya 12mîn a sîngê heta birrbirreya 3yemîn a kêlekê dirêj dibin. Gurçik bi qaşilê gurçikê dapoşrav e. Qaşilê gurçikê qaşilek zexm e û ji bestereşaneya rîşalî pêk tê. Qaşilê gurçikê bi çînek çewrî dapoşrav e. Çewrî mîna balîfek gurçikan dipêçin û wan ji darbeyên hawirdorê diparêzin. Birgeha dirêjkî ya gurçika mirov li aliyê derve ji tûkila gurçikê (bi înglîzî: renal cortex), li aliyê navî ji kiroka gurçikê (bi înglîzî: renal medulla) pêk tê. Gurzên lûlek û mûlûeyên gurçikê di herdu beşên gurçikêde cih digirin. Tûkila gurçikê ji ber mûlûleyên xwînê, danikî ye û bi rengê sorê qehweyî xuya dibe. Kiroka gurçikê ji ber hebûna lûlek û mûlûleyan, xêzikî xuya dibe.
Zuwanê zazakî
Gorê dê vinayi da çendan, Zazaki him ra, çıhar şiveyan dê Kurdi ra zew zuwan o; Zazaki, Kurmanci, Sorani, Gorani. Çendna kesi vanê kı, kom da zuwanan dê İraniya pil miyan dı Zazaki zew zuwanê do ca wo. Axıri, seni kı bıbo u pobıberiyo, ew çiyo nêzanayewo kı cıya esto pêro bıvıziyo werte.
Têgeyrayox-Nuskar Minorsky, Kurdan miyand dı hehsê zew unsurê do İrani keno kı, na qewmêda Kurdi niya (Koma Goran-Zaza).
Lîsteya nivîskarên îngilîz
Lîsteya nivîskarên inglîz û yên bi inglîzî nivisandin (û dinivisînin) e.
Issum
Issum şaredariyeke navçeya (Landkreis) Kleve li Nordrhein-Westfalen, Almanyayê ye.
Chauny
Chauny, komunekî departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Sadiyê
Sadiyê an Sediyê an jî Sehdiyê, gundekî Bismilê ye. Li derdora wê gundê Kemberlû, Erebkent, Xirbê Hina, Tepê û Elûzê heye.
Baxê Kurdî
Nivîsa estûrBeyta nes’ih’eta ya Hozanvan : Ehmedê Nalbend
Nalbend êkemin jin ji Gondê Bêdohê di înit ,wextê ew mela li wêrê. Belê ev hevjiniye, berdewam nabit gelek û dihêt berdanê ko navê wê Miryem kiça Pîrmûsê Emerê S’adiqê Bêdohi ,dieser hindêra nalbendi di jiyan nama xwe da ev çende ne gotiye ,lê ji xelkê ev hatiye pişt rast kirin ,we dibêjin ew jin anko Miryem ya pişt kod bo we di gotinê Mira pişt kod .Herwesa hozaneka wiji vê çendê piştrast diket ko dibêjit : Nîkah’a şire’ê resol seyidê e’dnan
kamil bo dini şobhi mala S’adiqî
Nalbend bi mirna Şêxê xwe perişan dibit û bi egera têkvedanê û minafiqa nabeyna wi û korê Şêxê wi Î’madiddini têk diçît lew ji, ji dev wan ve di qete û qesta cihên di diket ko devera Goliyaye li Gondên Rûsê û Bêgova û domahiyê li Xişxaşa li nav Berwariya dimine… Seh’ ken van malkên şii’rên wi:
ezizê şêx Mih’emed Parsayi
evroke kir ferq û codahi
ji meh’bobê xwe dûrim dil revayi Li dûv hizra Mela Tihayê Mayi ,destpêka şi’rê li cem Nalbendi li nav Berwariya boye û li gondê Bêdohê.Li dûv baweriya minji ev ya raste, çê dibe wi hinde şi’r vehandibin rast tir lêk înabin li Bamernê ko hêj yê biçûk bo lê şi’ra mokon û ya dorist li cem seydayê xwe li Bêdohê Şêx Moh’emed Parsay fêr boye ,we li di malkeka hozana xwe da di bêjit ko Îlhama şi’rê ji Şêxê xwe wer girtiye .di ser hndê ra Dr.Mesood Kitani despêka wi di bete Bamernê u êkemin hozana wi vê li qelem didet ko li ber kehirka gotiye bi giskê: çite were canê dê li te kem kori kêşanê
Êş û elem pişka mene
Nê ji moh’beta reng esmerê
Kopştim agir hate rex
Qîzqarsor
Qîzqarsor, gundekî girêdayî navçe Norgeha bi ser Erziromê ve ye.
Baxê Kurdî
beri evro li me Kurda roj bibo t’ari
niho bo roj bi şewqa vi çrayi
bizane şêrê Mela Mistefa hat
em hemişe’ba Êraqê mot’i’
Eh’meda sed o’mferi namos te kir
kê niho a’rek heye goh daye min
bo binê pê hokmet bo sitiri
Roja min a’r tê nemai soala bê cewabe
da qûtê we dagirim ko hûn hemî pismamin
da bo hewe beyan kem donya dari çi terze hemi şola îi’lankem gohê xwe bi dê nelerze
jê êmin nebin ço mêr dê berê wi detin şêri ew kêmê xeber vegêr şola li wi ne spêri
ezabe li dîn û dinê nabin serê îslah’ê
qet bo dostê xwe temam dilê xwe xali neke
Şola kefte firsetê wê nehêlin yek gavê
Ciranê bê e’yş û h’al vêt qedrê wi bizani
serê xwe li kevri nede bi germatiya ewili
ezmanê bi xwe ve rîti wi bibire bi gûzanê
sirra te ,ji dili berda ew belav bo li donyayê mexfi nema li ço erda to êxisti belayê
mêrê xort û bê zerer wi a’ciz neken ço car
mirovêt ax’a millet dê şên kêma jêk jenin
hat bazarê morika keri bo biken qedid
Piyong
Piyong, bajarekî navçeya Kopa bi ser Mûşê ve ye.
Baxê Kurdî
hindi axiftin ma bit kesê di dest pê neken mirovê ber bela bit desta ji lewma wi veken ew reîsê fehma bit hemi kes xwe h’ewce ken
h’eqê pala zû bi denê hêj xoha wan sar neboy
i’lletê ket me’denê vêt to dermana nexoy
x’olami bisteh neken ew biçit h’erem gehê
rûyê xwe li xelkê veken da biden we dest anehi e’yba li xelkê berzeken dê bin h’eci li mekehê
nê x’alib şol do tane xoziya kesê pê h’esa
mecliseka aqila heta nehêt girtinê heqi nakevit dila ya pûçe reiya bi tinê
moa’mila ewili xoçtire ji şerê paşi
a’lem li te bit neyar rasti her dê fayde det
kesê meqsed her jiyar ço xilmeta bo neken
vêt î’laca wan bizani dojmin û qebah’etin
seydayê t’ibe’t nexweş lazim feqê jê bi revin
kere lê biken oşe oş ji ber vê e’yba Kevin
Di sii’rê da mahirim, hemî weqt û zemana
Kerken
Kerken şaredariyeke navçeya (Landkreis) Kleve li Nordrhein-Westfalen, Almanyayê ye.
John de Lancie
John Sherwood de Lancie, Jr. (z. 20ê adarê 1948'an li Philadelphia, Pensîlvanya, DYA) aktorekî emrîkî ye.
Pirtik (şîranî)
Çêkirin
Gloverikên xwe raxin, wan hûrikên we ji wê hevîrê zêde birrîbû li ser gloverokan parve bikin. Fistiqên Dîlokê jî bidin ser wan hûrikan.
We ji firneyê deranî, doşaviya germ berdin ser û bînin ser dextexaneyê (sifre).
Federasyona Komeleyên Kurdistanê li Swêdê
Komîteya Rewîsor
Komîteya giştî(KG)
Gelawej Baban: Berpirsa Komîteya Herêma 4em
Karaisalı
Erdnîgarî
Navçe, di destê pêka Çiyayê Torosa hatiye avakirin û dikevê rojavayê Edeneyê.
Xusrew Sîna
Jînenîgarî
ji dayikbûyî 1971 li Mehabadê, mamostayê Zanîngeh, derhêner û Nivîskarê Sînema û Şanoê. Ta niha çend Senaryo nivsîndine û derhêneriya çendîn fîlmên dirêj yên sînemayî, rêze fîlmên televizyonî û şanogeriya professional kirine. herwisa damezrênerê beşa Huner li zanîngeha Kurdistan ê (bajarê Sineê) ye. Bi salane wek Mamoste Wane dibêje. mîna lêkolînerê gelek babet û Gotarên Zanistî û Hunerî weşandiye û Çend pirtûk jî çap kirine. Ew gelek semînerên zanistî û workshopên hunerî ji birêve biriye. Ew bûye endamê jûriya çendîn festîvalên navdar ên navneteweyî yên sînema û şanoyê
Şano
•	Derhêneriya teleşanoya «Kirasê spî» - Zanîngeha Tehranê - 1996
Sînema û TV
•	Derhêneriya fîlma belgeyî «Raport» - aliyê Festîvala Navneteweyî ya Kurtefîlman a Tehranê ve hat xelatkirin
•	Alîkarê derhêner Di fîlmê «komek giya» ku ji aliyê Îran û Almanyayê ve hatiye çêkirin - ZDF TV – 2000
Odeyek ji bo xwe
Wergera kurdî di 2021ê de ji nav çapên Weşanên Avesta ve hate der.
Adil Zozanî
Ji ber nivîsên wî yên di van weşanên navborî de hatine weşandin û berpirsiyariya wî ya karê nivîsan hate darizandin. Nêzî sal û nîvan di girtîgehê de ma. Ji sala 2000î pêve dest bi weşangeriya dîtbarî jî kir.
Traxt
Traxt, gundekî girêdayî navçe Norgeha bi ser Erziromê ve ye.
Timûrtaş
Timûrtaş, gundekî bi ser navçeya Ayasa Edeneyê ve ye.
Hachenburg
Hachenburg, bajarekî navçeya (Landkreis) Westerwaldkreisê li herêma Rheinland-Pfalz a Almanyayê ye.
Cejnîkanî Efendî
Cejnîkanî Efendî, gundekî bi ser navçeya Navenda Hewlêrê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Terziyê biçûk ê wêrek
Naverok
Terzî di demeke kurt de dibîne ku her du talanker li binê darekê di xew de ne. Di cih de ramanek wî heye. Ew Keviran berhev dike, hildikişe ser dara ku dêw di bin de radizên û kevirekî davêje yê pêşî.Ew şiyar dibe û difikire ku hevalê wî sûcdar e. Ew wî hişyar dike, lê yê razayî înkar dike ku wî kiriye.Dema ku herdu jî dîsa ketin xew, terzî bi yê duyemîn re tê. Niha jî piştî pevçûnek kurt, dêwan xewa xwe didomînin.Niha terzî dîsa bi tundî davêje yê pêşî, yê ku dîsa şiyar dibe, hêrs dibe û dest bi lêdana hevalê xwe dike. Ew li ber xwe dide, daran diçirînin û li hev dixin heta ku herdu jî dimirin.Gava ku ew serkeftina xwe ji siwarên ku li ber daristanê rawestandiye re radigihîne, ew jê bawer nakin û tenê gava ku dêwên mirî derewan dibînin, bi lehengiya terzîtî bawer dibin.
Hromkla
Meydana Kelê (Kalemeydan)
Bi avakirina Bendava Bêrecûgê meydana kelhê mixabin di bin avê de ma.
Girtî
Girtî cureyekî govenda kurdî ya Erzîromê, Mûşê, Wanê, Qersê û Çewlîgê ye.
Perdepîlaw
Çêkirin
Birinca we ya di nava avê de ye bidarivînin, bi avekê bişon û dîsa bidarivînin.
Bînin, deverû bikin, bi kêrê jêbikin, li binikên xwarinê belav bikin. Heger bi saxî bînin ser destexaneyê (sifre) baştir e.
Balolan
Balolan gundekî ser bi nahiya Silîvanayê bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Meterê
Heremên gund: Xidirîlyas, Girê mehîran, Caferî, Gola Zinar, Kaniya Xewa û Kaniya Wahşa.
Li derdora wê Xanoserê, Seledûn û Mezrê he ye. Rêya ku ji Bismilê diçe Midyatê di vî gundî re derbas dibe.
Avestakurd
Di malperê de nûçeyên rojane, hevpeyvîn, şîrove û nivîsên siyasî û civakî tên weşandin. Malpera avestakurd bi zaravayê kurmancî weşanê dikê û ji aliyê rojnamevan û nivîskar Dilbixwîn Dara ve tê birêvebirin. Avestakurd yek ji malperên kurmancî ye, ku herî zêde tê xwendin. Avestakurd roj bi roj di xebata xwe ya rojnamegerî de ber bi asteke bilindtir ve diçe.
Chéry-Chartreuve
Chéry-Chartreuve, komunekî departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Pirtûk
Dîroka çapkirina kitêban
Di roja me de kitêb, bi rûpelên wê re ji kaxizê pêk tê. Lê di demên berê de, kurdan, kevir jî, bikar anîne. Ji wê re gotine kêvalbar. Pişt re di dema Mediyan de, em dizanin ku çermê sewalan ku jê re eyar dihat gotin, hatiye bikaranîn. Tê gotin ku dar jî, bi qeşartinê re hatiye rastkirin û bikaranîn, ji bo li ser nivîsandinê û hwd. Di nava kurdan de ku nivîsên pîroz bin, nivîsên ku bi neqşkirinê bê li ser xalîçeyan jî hatiye nivîsandin û bi hêtan de hatiye daleqandin. Mînak, bi wêneyê, çêkirina wêneyê Şahmaran bi neqşî hatiye çêkirin, ev neqşîtî, mînakeke ji wê re ku ev, wekê çandeke pîroz di nav kurdan de bi sedsalan domaye û heta roja me hatiye.
Dewliser
Dewliser navê xwarineke kurdî ye. Li hin deveran jê re kilora dewliserê jî dibêjin. Ji ber ku tê de şikeva jî heye wisa gotine. Helbet mirov dikare wekî kilorekê jî binav bike. Çima gotine dewliser nayê zanîn. Dew nakeve vê xwarinê.
Lêkdana taqîkarî
Lêkdana tekek (kesek) bi rûxsara zal û bomawebabeta nediyar, bi tekek bi rûxsara bezîw û bi bomawebabeta yekreg, wekî lêkdana taqîkarî (bi îngilîzî: test cross) tê binavkirin.
Heke kulîlkên polkeyê spî bin, mirov dikare pêşbîniya bomawebabeta kulîlkê bike, ji ber ko di kulîlkên polkeyê de rûxsarebabeta spî, rûxsarebabeta bezîw e, divê bomawebabeta kulîlkên spî jî (aa) ango yekreg bin. Lê heke kulîlkên polkeyê mor bin, bomawebabeta wan nayê zanîn. Dibe ko bomawebabet (AA) an (Aa) be, ji ber ko mor rûxsarebabeta zal e, di herdu bomawebabetê de jî kulîlk mor in.
Qaf (tîp)
Qaf ( ق ) herfa bîst û yekem a alfabeya erebî ye.
Eşkens
Eşkens, gundekî girêdayî navçe Norgeha bi ser Erziromê ve ye.
Banî, Ûrmiye
Banî gundekî ser bi nahiya Silîvanayê bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Kaf (tîp)
Kaf yan jî kef ( ك ) herfa bîst û duwem a alfabeya erebî ye.
Enkoçik
Enkoçik, gundekî girêdayî navçe Norgeha bi ser Erziromê ve ye.
Quzêrîb
Erdnîgarî
Di tixûbê Bismil û Stewrê de ye. Li derdora wê gundên Cirzê, Dêrîş, Gundikê Pîrê, Girê Izêr û Gundikê Hemo he ye. Aliyekî wê çiya, aliyekî wê jî deşt e. Zivistanê gund ji ber ku li ber çiya ye bi berf û baran û sar e. Carinan rêya gund dihê birîn ji ber pirr barîna berfê yan jî baranê. Havînê li gund roj germ û bi kelqij derbas dibin, lê şev hênik in. Li gund di şevên havînê de razana li ser xaniyan kêfek cuda ye.
Gurçik
Erkên Gurçikan
4. Asta pH ya plazmayê
Pirkaşên
Pirkaşên (bi tirkî: Oğlakkaya), gundekî navçeya Kopa bi ser Mûşê ve ye.
Gurçik
A. Deravêtina madeyên paşmayî
b. Asîda ureyî (paşmayîya metabolîzmaya asîdên nukleyî)
3. Erkê derdanê
Trombopoietîn(thrombopoietin): Bo berhemkirina perikên xwînê
Gavên çêbûna mîzê di gurçikan de
Mîz ji pêkhateyên nav xwînê, di nefronên gurçikan de çê dibe. Pêvajoya çêbûna mîzê bi sê qonaxan rû dide: parzûnkirin, dubaremijîn û derdan.