cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Grandjean, Charente-Maritime
Grandjean, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Castelfranco Emilia
Castelfranco Emilia, bajarekî komûn a Îtalyayê û yek ji bajarên herêma Emîliya Romanyayê ye.
Pêjgeha hindî
Pêjgeha hindî yan xwarin û vexwarinên Hindistanê, xwedî gelek taybetiyan e û ji gelek aliyan ve pêjgeha hindî bandora xwe li yên gelên cîran kiriye.
Sunawarshi
Sunawarshi, bajarekî welatê Nepalê ye û li Herêma Jimare 1 (Province No. 1) de cih digire.
Bawirnê
Bawirnê ( bi  tirkî: Bahçebaşı ), gundekî girêdayî navçeya  Nisêbîn a girêdayî Mêrdînê  ye.
Yaxbesan
Yaxbesan, bi tirkî navê wê kirine Yağıbasan, gundekî ser Dîvrîgiya Sêwasê ye.
Rizgar Mihemed Emîn
Di sala 1980î de Zanîngeha dadmendiyê ya Bexdayê diqedîne û wekî dadger dest bi kar dike. Ji ber kurdbûyîna xwe ji aliyê sazûmaniya Baas ve tê geflêkirin.
Jan-ar (albûm)
Lê di "Janar" de tevlîheviya bêqerariyê şêwazê xwe nîşan daye.Di "Janar" motîfên pop-dîsko jî bi piranî hatine bikaranîn lê mixabin ji aliyê sound û aranjeyê de ji asta mûzîka cîhanê paş de maye.
PlayerUnknown's Battlegrounds
Lîstik yekemcar di 23ê adara 2017an de ji bo Microsoft Windows li ser Steamê gihîştina zû derket. Piştî serbestberdana wê hema hema 3 mehan, wê li ser 4 mîlyon kopî firot. Guhertoya yekem a girîng a lîstikê di destûra destpêkê de di 20 kanûn 2017, li ser platforma Windowsê hate berdan. Guhertoya Xbox One di 12 kanûn 2017 de hate weşandin. Bi zêdebûna lîstikên şer-royale yên mobîl, PUBG Mobile ji bo platformên Android û IOSê di 19ê adara 2018an de, piştî ku di 9ê sibata 2018an de li Çînê yekem bû, serbest hat berdan.
Yûsiv Şêx
Yûsivşêx, bi tirkî Yusufşeyh, gundekî ser Dîvrîgiya Sêwasê ye.
Burgwedel
Burgwedel, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Saksonya Jêrîn e.
Co
Co kurtenavê Kobaltê ye. Ev pir ji Kîmya ra mihume.
Devê mirov
Anatomiya devê mirovî
Dev, herdu aliyên wê yên ji hestî vala ji wan re aloq tê gotin. Di hindirê dêv de ziman heye. Ji wî zimanê mirovî re zimanê mezin tê gotin. Lê ji zimanê mezin wirdetir di devê qirika mirovî de zimankê biçûk(zimanok) jî heye. Hem zimanê mezin û hem jî zimankê biçûk, her yekî li gor xwe karek di laşî de heye.
Saẍman
Saẍman ango Saxman, gundekî ser bi navçeya Pêrtaga Dêrsimê ve ye.
Seyîd Ebdulqadir
Di serhildana Şêx Ubeydela da Osmaniyan ew û malbata wî sirgûnê Mekeyê kirinûn. Lê piştî şoreşa li sala 1908ê vegerîbû Stenbolê.
Famîle
Ev rêmana han ji Pierre Magnol tê ku sala 1689'ê wî li riweknasiyê (botanîk) zêde kiriye. Riweknasên mezin Linné û Antoine-Laurent de Jussieu ji dêl vê têgînê ve, „Ordines naturales“ (=„pergala xwezayî“) bikaranîne. Lê di sedsala dawiyê de riweknasên nûjen li ser bêjeya famîle bihevkirine, bêhtir wê bikartînin.
Famîle ji cure (riweknasî) yan cins (riweknasî)ên riwekên hevpar, bînan û hevşêwe pêk tê. Famîleyên riwekan bi paşpirtika -ceae û yên ajalan jî bi -dae bidawî dibin. Binavkirinên kurdî pirranî navê xwe ji riweka herî navdar a famîleyê digirin û bi paşpirtika pirhejmariyê -(y)an bidawî dibin. Bo mînak sosin, famîleya sosinan. Ev forma han herwiha di binavkirinên êlên (eşîr) kurd de tê bikaranîn. Navê nêrza Sîn/Sîno, di çerxa demê de bûye navê êla Sînemiliyan. Ango, zarokên Sîn ê Milî/Milanî. Wekî tê zanîn Milan eşîreke mezin e.
Meslay, Calvados
Meslay, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Garuda
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2011an hêjmara gelhe ya bajarê 39.637 kes hatiye hejmartin
Luanzhou
Luanzhou, bajarekî di asta wîlayetê de ya welatê Çînê ye û di herêma  Hebeiyê de cih digire.
Bavyera
Bavyera, li başûr rojhilata Almanyayê dikeve û gorî rûerda xwe herêma herî mezina Almanyayê ye. Gorî nifûsa dihêwirîne jî, ji Nordrhein-Westfalen şunda duyem mezintir herêmên Almanyayê ye. Sînorên wê bi herêmên Baden-Wurttemberg, Hessen û dewleta serbixweya Turîngiya û Saksonya re hene, li başûra wê Awistirya, ser Gola Boden re bi Swîsre re û li rojhilat jî bi Çekyayê re heye.
Bajarê herî mezinî Bayern Munîh. Gorî mezinahiyên xwe Nürnberg û Augsburg jî du bajarên dinên girîngên Bayern in.
B-Ban
Bingeha veguhastina binerdê di sedsala 19. de tê avêtin. Beriya wê jî li Fransayê hin ceribandinên wê hebûn. Lê, veguhastina binerdê ya di navbera du cihên dûr de, di nîvê duyemîn ê sedsala 19. de rûdide. Sala 1844 li Viyana, 1863 li Londonê banên binerdê dikevin xizmetê.
Rb
Rb kurtenavê Rûbîdyûm e.
Eznawir
Eznawir ( bi  tirkî: Sınırtepe ), gundekî girêdayî navçeya Nisêbîn a girêdayî Mêrdînê ye.
Galileo Galilei
Galileli bo temendirêjiya xwe tê zîndanîkirin. Di zîndanê de çavên wî kor dibin û piştre jî li zîndanê dimire.
S-Ban
Li Kurdistanê vaguhastin li ser otomobîlan e, lewra dewletên li ser Kurdistanê xwedîtiyê dikin giraniya xwe dane otobanan, banên otoyê. Otomobîl him biha ne, him jî xwezayê qirêj dikin. Otomobîl hewceyî û girêdanê bi derve re dikin, mirov hewcekarê derve dihêle.
Fozières
Fozières, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Mirady
Mirady hunermendekî muzîka rock ê kurd e. Mirady li Amedê dijî û mamoste ye.
Melayê Erwasî
Melayê Erwasê an navê rastî Mele Muhemmedê Erwasî bijîşkê kurd bû ku kitêbekî bi zimanê kurdî li ser tibê nivîsand. Dîroka jidayîkbûna û mirina wî ne kifş e lê tê zanîn ku di Sedsala 19'an de jiyaye.
Fraisse-sur-Agout
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
1879
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Le Mesnil-Guillaume
Le Mesnil-Guillaume, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
San Giovanni in Persiceto
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2017an hêjmara niştecihên komûnê 28 hezar û 186 kes e.
Bozan, Şêxan
Bozan, gundekî bi ser navçeya Şêxan a parêzgeha Dihokê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Buxtehude
Buxtehude, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Saksonya Jêrîn e.
Hêraklês
Jiyana wê
Hêj bebektiya Hêraklês, Hêra ji bona kuştina wê di mar şandiye. Lê ba Hêraklês hêza derxwezayî hebû, hêj emrê xwe yê biçûk de her du mar jî pê destên xwe xenikand.
Lassan
Lassan, bajarekî navçeya (Landkreis) Vorpommern-Greifswaldê li herêma Mecklenburg-Vorpommern a Almanyayê ye.
Hêraklês
9. STANDINA KEMBERA XATÛNA AMAZON HIPPOLYTA
Hippolyta qebûl kirbû ku kemberê bide Hêraklês'ê. Paşî Hera nehişt ev peywir wisa rehet bî. Xatûn kemberê neda, Hêraklês bêçare ma wê kuşt. Kemberê anî, da key Eurystheus'ê
10. ÇÊLEKÊN GERYONEUS BIDIZE
Geryoneus di nav behrê da giravekê da hikm dikir. Titanekî xwedî sê beden bû. Kuçika wî birayê Kerberos Orthrus bû. Paşî Hêraklês wê dikuje. Geryoneus tê, Herakles tirkekî di nava enîya wê dide. Geryoneus bi qerîneke erdê dikeve. Hêraklês paşî çêlekê wê distîne.
Be
Pir wateyên BE, Be û be hene.
Kurdnasî
Rêxistinên Rojavayê Kurdistanê
=Wêje=
=Folklor û çand=
Bedriye
Bedriye, gundekî bi ser navçeya Şêxan a parêzgeha Dihokê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Zimanê aragonî
Zimanê aragonî (bi aragonî: idioma aragonés) yek ji zimanên romanî ye û li newalên çemê Aragon û herêma Aragonê tê axaftin. Axêverên wê ten dorê 12.000 kes tê hesibandin.
Huisheim
Huisheim şaredariyeke navçeya (Landkreis) Donau-Ries li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Pirtûkxaneya Neteweyî ya Azerbaycanê
Pirtûkxaneya Neteweyî ya Azerbeycanê, pirtûkxaneya neteweyî ya Azerbaycanê ye ku li paytexta Azerbaycanê, li bajarê Bakûyê ye.
Kaisheim
Kaisheim şaredariyeke navçeya (Landkreis) Donau-Ries li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Arîstokrasî
Peyva arîstokrasî
Carina peyva arîstokrasî jibo koma bijare dihêt bikaranîn, çi ew kom desthilatdar bit, çi jî desthilatdar nebit.
Rommersheim
Rommersheim şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Çinare, Xurrxurreya Seqiz
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Çinare 134 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 29 e.
Narinc
Hin cureyên narincê yan narincên navdar
Tevahiya wan riwekên ji cinsê Citrus (C.) ne: Ev jî tê gotûbejkirin. Hin riweknas li ser narincan dijmêrin, hin jî wekî cinsekî Poncirusê.
Nesredîn Tûsî
Ew pirtûkakê bi sernavê Zîcî Îlxanî (Stêrkên Îlxan) bi zimanê farisî dinivîse. Ew di wê pirtûkê de şûnê stêrkan gorî xebatên xwe diyar dike. Stêrnasê navdar Nikolaus Kopernikus jî va pirtûkê wî wek çavkanî bikar tîne.
Doctor Who
Doctor Who derbarê gerrvanekî demê de ye ku tenê wekî Doktor tê navandin. Ew û birêkarên xwe bi makineya dem û fezayê TARDIS  (Time And Relative Dimensions In Space) geşt dikin û ku wek kabîna telefona polisiyê  nepandî ye. Doktor û birêkarên xwe bi TARDISê pir serpêhatî  bi çavên xwe dibînin. Rêzefîlm di salên 1963an heta 1989an mayinde berdewamî bû ; di sala 1996an fîlmekê wêneguhêzê jî he bû û ji sala  2005an  de rêzefîlm  bi teknolojiya nûtirîn nû berdewam dibe. Doktorê yekem (di nav salên 1963an–1966an) ji aliye William Hartnell ve rolkirin bû, rojane ( ji sala 2017an de)  aktrîs Jodie Whittaker  Doktorê  sêzdehmîn dileyze û wisa cara yekem  kesekê jin cîsmîbûna Doktorê dileyze.
Komara Îrlendayê
Dîrok
Beşa bakur, bi qasî ku bi parêzgeha Ulster re têkildar e, berdewam kir ku di nav Keyaniya Yekbûyî de parêzgehek û keyaniyek pêk bîne, dema ku beşa başûr, digel beşek piçûktir a Ulster, di nav Împeratoriya Brîtanî de dewletek azad hate ragihandin. Beşa başûr di rizgarbûna ji taca Brîtaniyayê de her ku çû pêşda çû û di sala 1949 de xwe komareke serbixwe ragihand. Di sala 1973 de, Îrlanda tevlî Civaka Aborî ya Ewropayê bû, ku pêşengê Yekîtiya Ewropayê ye.
Artemps
Artemps, komunekî departmena Aisneê li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Qian'an, Hebei
Qian'an, bajarekî di asta wîlayetê de ya welatê Çînê ye û di herêma  Hebeiyê de cih digire.
Kuderî
Dîroka Eşîra Kuderiyan
Mezinan Kuderiyan di sala 1770î de ji Bîngolê qeza Solxanê ji gundê Kors hatine Xinûsê. Mezinê Kuderiyan Îsmaîlê Kuderî ye, navê bavê wî jî Mele Ehmed e. Ew bi xwe jî dimilî bûne.
Sosa gizêrê
Çêkirin
Di badî yan binikeke kûr de sîr û masta xwe çêbikin. Ango sîra kutayî têxin nav mastê. Wê bînin berdin ser gizêran.
Înglistan
Toponîmî
Navê Îngilistan ya bi îngilîzî "England" ji navê Îngilîzî ya Kevin England, ku tê wateya "welatê Angles" hatiye wergirtin. Angles yek ji eşîrên Almanî bûn ku di Serdema Navîn a Destpêkê de li Brîtanyaya Mezin bi cih bûne. Angles ji nîvgirava Anglia ya li herêma Bay of Kiel (dewleta Almanya ya îro Schleswig-Holstein) a Deryaya Baltîkê hatine. Bikaranîna herî zû ya tomarkirî ya têgînê, wekî "Engla londe", di wergera sedsala nehan a dereng de ya bi Îngilîziya Kevin a Dîroka Dêrî ya Gelên Îngîlîzî ya Bede ye. Piştre re ev têgîn ji ya nûjen bi wateyek cûda hate bikar anîn ku tê wateya "erdê ku Îngilîzî lê dijîn" û ew mirovên îngilîzî yên ku niha başûr-rojhilatê Skotlenda ye lê di wî demê beşek ji Padîşahiya Îngilîzî ya Northumbria yê bûn.
Gundikê Seyîda
Çalakiyên aboriyê
Ji ber ku aboriya li gund li ser Riya Hevrîşimê ye, li ser bingeha bazirganiya sotemenî, bazirganiya sînor û xwedîkirina sewalan. Jiyana din ên jiyanî dikare wekî salixdan, xebatên elektrîk û avê, avahî, tamîrkirina gerîdeyê û rêveberiya kirrûbirra navnîş kirin. Ziwabûna li avhewa çalakiyên çandiniyê bi sînor dike. Çandiniya hişk hevpar e, ji ber ku çalakiyên avdanê bi zor têne dîtin.
Neqliye
Li gund çûnûhatin pir xweş e. Gund li ser Riya Hevrîşimê ye, ku rêyek navneteweyî ye li ser sînorê Sûriyê. Ev rê nêzîkê tixûbê Tirkiye-Sûrî ye. Gund li kîlometreya 45em aa riya Nisêbîn-Cizîr ê ye.
Yewnanistan
Antîk
Ji vê demê ve navdar şerê Troyayê ye, ku di nav tiştên din de bi Iliad tê zanîn. Troya bajarekî Yewnanî bû li perava Asyaya Biçûk, û şer dibe ku ji bo kontrolkirina bazirganiyê li ser Deryaya Egeyê di navbera vî bajarî û Mîkenê de bû. Di sedsala 12. berî zayînê de hêza Axayan kêm bû û çanda Mycenaean hilweşiya dema ku eşîrek din a Yewnanî, şerker Dorî, êrîşî Yewnanistanê kir. Axayî, Îyonî û Ayolî, di nav tiştên din de, ber bi Atîka, giravên Deryaya Egeyê û Asyaya Biçûk hatin avêtin.
Xoşênan
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Xoşênan 123 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 20 e.
Yewnanistan
Serxwebûn 1830
Konstantîn I ji dema ketina textê xwe de xwestibû ku Keyîtiya serberdayî destnîşan bike, ku ev bû sedema wê yekê ku fraksîyonên li welêt pir bûn, û her tişt tê de ji yên ku padîşahiya destûrî dixwazin, heta komarparêzan û ji komunîstan re. Berhevkirina van hêmanên nakok dê ji bo demeke dirêj ji bo hemû aliyan ne gengaz be. Nakokî di heman demê de li ser wê yekê jî bû ku divê welat çawa xwe di siyaseta derve de bi cih bike, ku xeta Key Konstantîn a pro-Alman ji Elefterios Venizelos monarşîzma destûrî û hevalbendiya bi Antanta re winda kir. Tevliheviyên siyasî bûn sedema qeyranek neteweyî, ku di sala 1917-an de dema ku Key Konstantîn dev ji kar berda, bi hilweşandina keyaniyê derket.
Misyonerî
Misyonên îslamê
Çalakiyên teblîxa îslamê bi taybetî li Îndonezya, Afrîka, Nîvgirava Erebî, Balkan û Asyaya Navîn bandorên girîng dan.
Yewnanistan
Dewlet û siyaset
Yewnanistan Komara Parlamenterî ye. Destûra bingehîn ji sala 1975an ve mafên medenî yên berfireh welatî dide welêt û dibêje ku serokê welêt (serokê dewletê) divê ji hêla parlamenê ve, bi rêya parlamenê were hilbijartin. Lêbelê, di jiyana siyasî de rola navendî di destê serokwezîrê welat de ye û serok bi giranî xwedî erkên merasîmê ye. Serokkomar her pênc salan carekê tê hilbijartin û tenê carekê dikare were hilbijartin.
Ptolemaîos
jiyanname
Batlimos, Batlimos ( " Navê Yewnanî " , " Batlimos " , navê Yewnanî yê kevn e. Carekê ji efsaneya Yewnanî hat û bi rengê Homer e. Di serdema Îskenderiya Makedonî de, di çînên jorîn ên Makedonyayê de hevpar bû û gelek navên bi vî rengî di artêşa Iskenderûnê de hebûn, yek ji wan di sala 323an de berî zayînê. Hema hema hemû Fîrewnên Misirê yên paşê, ji bilî hin kesên din, navê Batlimos bûn heta ku Misr di 30 berî zayînê de bû wîlayeta Romayê û dawî li desthilatdariya malbata Makedonî anî.
Hemofîlî
Hemofîlî corek ji nexweşiyên xwînberbûnê ye ko ji ber têkçûna xwînmeyînê peyda dibe. Di laşê mirov de ji ber têkçûna xwînmeyînê, bi serekî sê cor xwînberbûn rû dide.
Corên hemofîliyê
Neasayîbûn an jî kêmasiya hokara VIII (bi înglîzî: factor VIII) dibe sedema hemofîliya A.
Bomaweyî
Mêyên ji bo allela nexweşiyê dureg in, ji ber hebûna allela zal, di wan de tu nîşanên nexweşiyê dernakeve, ew hilgirê nexweşiyê ne.
Lombardiya
Parêzgeh û bajarên herêmê
Herêma Lombardiya, li 11,1 bajarê mezin û 1.530 komunan hatiye dabeşkirin.
Wêne
Lombardî
Mewlana Xalidê Kurdî
Jiyana wî
´Ellame Seyîd ´Ubeydulah Heyderî. Şêx Ehmedê Tirablusî. Şêx Smayîlê Kûrî. Elî Dûrekî. Hacî Şukrî Romî. Smayîl Nubhanî. Usiv kurê Smaîl Binhanî. Xêredîn Zereklî Kurdî. Şemsedîn Samî. Seyîd Mehmûd Alûsî. Evdilmecîdê kurê Mihemed Xanî. Mihemed Mezher Me´sûmî. Mehmûd ´Itte. Corc Zeydan. Smayîl Paşayê Baban. Yûsuf Elyan Serkîs. Ehmed Hilmî. Doktor Mihemed Es´ed Telsî. Şêx Osmanê kurê Sened. Emîn kurê Hewkîrî. Ehmed Şewket. Şêx Mihemed Ebdulmun´em. Mestûre Xanima jina Xesrew Xanê Waliyê Erdelanê. Mela Mihemed Qizilcî. Mihemed Emîn Zekî. Mihemed Cemîl Bendî. Mamoste Mihemed Xal. Şêx Me´rûf Nûdî. Şêx Şahîn ´Etar. Mihemed kurê Ebdullah Xanî. Mûsa Seba´î. Mihemed Cumleyî Henefî û gwd. Mamosteyê nemir, zimannas û rênasê nijadî û dersdarê navdar ê bi ilm û zanînê Seyda Hejar li ser Mewlana Xalid ev çend malik gotine:
Pirtûkên wî
9- Seyalekûtî, Haşiya ´Ebdulxefûrê Larî li ser kitêba Camî şerha Kafiye (Berî çûna Hindistanê nivîsiye).
10- Dîwan helebestên bi kurdî û Farisî (Di 1844an de li Stembolê çap bûye).
18- Mektûbatê Farisî.
Peyrewên wî
23- Şêx Smayilê Berzencî.
25- Şêx Smayîl şêrwanî, di 1865an de mirye.
31- Şêx Smayîl Besrî.
38- Mele Ebûbekir Bexdadî.
52- Mela Mihemed Qezlerî.
53- Şêx Hebas Kerkûkî.
Secereya Neqşîbendiyan
3- Şex şemsedîn Hebîbullah Canîcanan Mezher.
7- Şêx Ehmed-ul Farûq-îl Serhendî.
16- Şêx Elî el-Ramîtenî el-Meşhûrî bîl Ezîzan.
Pirtûkên ku li ser Mewlana Xalid hatine nivîsandin
1- Şêx Merûfê Nûdhî, bi zimanê erebî.
11- Essehmussaîbû Lî Men Sumiyessalihu Bîl Mubtede´î-l Kazib, Mihemed Emîn Siwedî.
19- El Enwar-il Qudsiye Fî MunaqîbîSadatî-il Neqşebendiye Mihemed Sexawî, 1925, Misir.
Çavkanî
3- Kürtler, Basili Nikitin, Ozgurlukyolu, Rûpel: 372-384.
Qinhuangdao
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2015an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 3.073.200 kesî
Galyon
Galyon, babele, kalyon cure keştîyeke bibabirek, bixêlî ye. Herçendî gelek berê hatibe bikaranîn jî, ewropayî dîroka galyonê jî ji ewropayiyan didin destpêkirin. Tê gotin di sedsala 16. de hatiye çêkirin, îngilîzan bipêşxistine û wekî keştiyeke şer jî gelekan bikaranîne.
Kêç
Kêç bakteriyên nexweşînên giran diborîne mirovî: Yersena pestis (nexweşîna weba), tîfo, û hwd.
Karl Abraham
Karl Abraham (jdb. 3ê gulanê 1877 li Bremen; m. 25ê kanûna pêşîn 1925 li Berlin) neurolog, psîkiyatrîst û psîkoanalîstek navdar ê Alman bû.
Gopikkirin
Gopikkirin (bi înglîzî: budding) corek ji pirbûna nezayendî ye.
Di destpêka pirbûna bi gopikkirinê de ji bavan (bi înglîzî: parent) gopikek hûrik ber bi derve dirêj dibe. Bomaweyî ya (genetîk) gopikê kopyaya ya bavan e. Bi girbûna gopikê, weçe (bi înglîzî: offspring) peyda dibe. Weçe dibe ko bi bavan re zeliqî bimîne an jî demek şûn ve jê biqete û wekî zîndewerk serbixwe bijî. Hîdra zindewerk ji cîhana ajalan e û bi gopikkirinê pir dibe. Ji laşê hîdraya bavan, weçe wekî gopikek biçûk ber bi derve dirêj dibe. Weçe bi laşê bavan de zeliqî dimîne ta ko bi têra xwe gir dibe. Piştê perisînê, weçe ji bavan diqete û wekî hîdrayek serbixwe dijî. Herwisa ji cihana karokan, karoka havên jî bi rêka gopikkirinê pir dibe. Karoka havên zîndewerk tekxaneyî ye. Pêşî ji parzûna xaneya havênê gopikek dirêjê derve dibe, di heman demê de kromozomên havênê duhende dibin û navik dabeş dibe. Navikek di nav sîtoplazmaya xaneya karoka havênê de dimîne, a din digihîje nav gopikê. Bi vî awayê gopik kopyaya kromozomên havenê werdigire. Bi eslê xwe gopikkirina karoka havênê corek dabeşbûna mîtozî ya xaneyê ye, di mîtoza asayî de piştê dabeşbûna navikê, sîtoplazma di navbera herdu xaneyan de bi awayekî yeksan tê parvekirin. Lê di gopikkirina karoka havênê de pirraniya sîtoplazmayê di xaneya bavan de dimîne loma gopik wekî zindewek biçûk peyda dibe.
Meuvaines
Meuvaines, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Mesrop Maştots
Zimanê ermenî bi alfabeya ermenî tê nivisîn. Alfabeya ermenî di sedsala 5an de ji hêla Mesrop Maştots ve hatiye afirandiye. Ew ji 39 tîpan (orijînala xwe de 36) pêk tê.
Trévol
Trévol, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Keştî
Li Kurdistanê keştî û dîroka wê
Keştî, weke amûrekî ku li ser avê re di ahengekê de dikarê bisekinê û herê ya. Bi Berbagan dikarê aliyê ku wê bi wê de herê bi vir ve berê xwe bidiyê de. Keştî, li ser axa Mezopotamya, berî zayînê heta çar hezar salan jî dîroka wê diçê ku hatiya çê kirin. Di destana Gilgamêş de, em rastî wê tên ku Gilgamêş bi wê dikeve rêwitiyekê de ku herê û xwe bigihêne Utnapîştim ku ew nepeniya jiyane nemiriyê bide wî. Di wan deman de, çemê Dîcleyê jî û yê Firatê jî mazin û bilind bûna û li herêmê xwediyê bandoraka mazin bûna. Li ser çemê Diclê û yên Firatê û heta ku ji çemên Zêrewar çemê Merîwanê, û heta ku tê gotin ku li ser gola Urmiyê bixwe jî bo ku ji aliyekî herina aliyê din keştî hebûna. Ev jî, didina nîşandin ku di demên berê de bandûr û mazinatiya van çem û golan mazin hebûya di demênberê de.
Di sadsale me de, her welat, dema ku bahse artişa xwe ya bejehî û ya hewayî dike, gelek welat êdî bahse artişa xwe ya li ser avê jî dikin ku bi keştîyan afirandina û bi teknîkên pêşketî ew xemilandina.
Di dema kevnare ya girekê de keştî
Em ji destanên Homeros ên bi navê Îlyad û Odeseus fahm dikin û di wan de dibînin ku keştî hatina pêşxistin û êdî bo artiş û şer û hêrîşan jî hatina bikarhanîn. Di dema ku hêrîş li Troyayê dibin, wê hemû artişa girekiyan, weke ku di van destanan de jî tê gotin, bi keştîyan tên berê wê bajarên troya û bi wê re şer dikin.
Di serdemên navîn de keştî
Li welatên cîhanê, piştî serdemên navîn û serdemên piştî serdemên navîn ên nû re, wê wê keştîyên mazin ên hemdem hem bo rêwîtîyê û hem jî bo leşkerîtîyê tên çêkirin û bikarhanîn.
Têgînên deryavaniyê û zimanê kurdî
Termên deryavanî û keştîvaniyê yên zimanê kurdî ji yên romî, (tirkî) û erebî gelek zêdetir in, lê roj bi roj winda dibin. Li ser wan xebateke zanistî nehatiye kirin.
Theodor Abt
Di nava salên 1973–79 berpirsiyariya konseptên pêşketinê yê du kantonên Swîsreyê kiriye. Ew ji dibistana Carl Gustav Jung e, analîstek e. Ji sala 1975ê ve bi serê xwe praksîsiyê dike. Ji sala 1983 heya 1988 ew endamê Înstîtuta Jung bû. Ji sala 1990ê ve ew profesorê cotyariyê ye. Ji sala 1995ê ve endamê Înstûtuya lêkolîn û perwerdeyê ya psîkolojiya kûraniyê ye. Ji sala 1988ê ve serokê civaka dostaniya goristanên keyên Egîptê (Misir) ye.
Gigean
Gigean, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
La Jarne
La Jarne, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Matthew Carney
Matthew Carney rojnamevanekî awistralyayî ye. Çend belgefîlmên ser Kurdistanê çêkir. Yek ji wan "Guerilla Girls of the PKK" (Keçên gerîla yên PKK'yê) ye.
1,1-Dîklorêtan
1,1-Dîklorêtan (Êtylêndîklorîd, EDC) madê kîmwayî yê rone. Ew zêtî û vê renge. Bênê xwe şêrîne û kloroformî ye.
Lauterbach, Hessen
Lauterbach bajarokekî navçeya (Landkreis) Vogelsbergkreis li Hessen, Almanyayê ye.
Cloppenburg
Cloppenburg, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Saksonya Jêrîn e.
Diljen Ronî
Diljen Ronî, ( li Cizîrê) bijîşk û hûnermendekî kurd e ku cûreya muzîkê ya Slow-Rock dibêje.
Şimik
Şimik tiştên sivik in ku yek hêsanî dikare li lingê xwe bike û jêke û armanca wan ew e bê yek li hundurû (bi taybetî li malê) yan jî li hewşê bişuxilîne. Wextê ku li hundurû yek li xwe ke ew rehetî û parastinê didine lingên yekî.
Tilfidana Jor
Tilfidana Jor (1928: تل فدان تحتانى / Tel Fidan Tahtani ; ), gundekî Kaniya Xezalan e.
Brooklyn
Brooklyn yek ji pênc navçeyên New York City e.Ew navçeya herî qelebalix a bajêr e ku bi texmînî 2,648,403 şênî ji sala 2020-an ve. Brooklyn li Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê nifûsa herî niştecîh e û duyemîn navçe ya herî qelebalix e.
Celîlê Celîl
Jiyan
Celîlê Celîl li bajarê Êrîvan li welatê Ermenistanê ji dayik bûye û li zanîngeha Êrîvanê û rêxistiya rojhilatnasiyê ya Lenîngradê wane xwendiye. Di sala 1963 de PhD ya xwe li warê kurdnasiyê wergirtiye. Ji 1963an heta 1993an, wekî zanyarê sereke di beşa kurdnasiyê li Akademiya Zanistî ya Ermenistanê de wekî zanyarê sereke bi rusî 'Starshiy Nauhniy Sodrûdnîk' bûye. Celîlê Celîl digel birayê xwe Ordîxanê Celîl, helbestên ayînî ya êzidî û zargotina kurdî kom kiriye û li çap daye. Piştî hilweşîna Sovyeta berê, ew li welatê Awistirya bi cîh bû û niha li Akademiya zanistî ya Awistirya yê dixebte.
Slovakya
Gelê Slovakyayê
Zimanê fermî yê Slovakyayê zimanê slovakî ye ko ji bo 85% ji xelkî zimanê zikmakî ye. Ev ziman gelek ji zimanê çêkî nêzîk e. Mecarî deh ji sedê ji hêşeta Slovakyayê pêkdiînin.
Serûpê
Serûpê yan xaş
Dibêjin ev xwarin ji Hindistanê belav bûye, wextekê xwarina zadeganan bûye. Ji bo tenduristiyê baş e, bi taybetî bo kesên ku ba di jinûyên (çokên) wan de hene. Helbet divê mirov bi gotî û temiyên bijîşkan tevbigere, wan jî pejirandin, bixwin.
Nathan Ackerman
Înstîtuta Ackerman bo malbatê
1960 Ackerman li New Yorkê înstîtuta xwe Family Institute vedike. Di demekê kurt de bala raya giştî dikişîne. Di serî de sê fonksiyonên wê hebûn:
Jazennes
Jazennes, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Mönchsdeggingen
Mönchsdeggingen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Donau-Ries li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Wallersheim
Wallersheim şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Xurrxurre
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Xurrxurre 263 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 56 e.
Mondeville, Calvados
Mondeville, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Zimanên semîtîk
Zimanên semîtîk an zimanên samî yek ji şaxên malbata zimanên afrîkayî û asyayî, li Efrîqaya Bakur rojhelat peresî bûn. Ew îroj ji aliyê 280 milyon kesî ve tên axaftin.
Zoravan, Elkê
Zoravan, gundekî girêdayî navçeya Şirnexê Elkê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye şewitandin.
Jonzac
Jonzac, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Sor, Bêgirî
Sor, gundekî bi ser navçeya Bêgiriya Wanê ve ye.
Xicîtan
Xicîtan, gundekî bi ser navçeya Tîl a Mûşê ve ye.
Ceylan Avcı
Ceylan Avcı, di demenê zaroktiya xwe dest mûzîk kiriye û di temenê zarokatiyê xwe de yek ji stranbêj û lîstikvana zarok a populerê li Tirkiyê bû.
Jînenîgarî
Ceylan di sala 2019an de bi single ku bi keça xwe Melodî Bozkurt re derxistibû 35 saliya xwe ya di qada muzîkê de pîroz kir.
Valigny
Valigny, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Zimanê fûrlanî
Li Îtalyayê, ew di sala 1999'an de bi qanûna 482/1999 ve wek herêmî, zimanê fermî hat naskirin. Ji wê vir ve perwerdehiyê wê wek hilbijartî li dibistanan tê kirin. Ji 2004'an vir ve jî navên kolanan ji Îtalyanî de hate wergera duzimanî kirin.
Vignola
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2015an hêjmara niştecihên komûnê 25 hezar û 251 kes e.
Noir Désir
(sala 1996'anda bi Jean-Paul Roy cîh guhartin) bi basê ye. Kariyera Noir Désir behtirî 20 salan û salan xwe di nav salan 1990'an da dît.
Sindî
Dîrok
Niha li Hindistanê herêma Sind heye û zimanê wan Sindiyanî ye. Li piştî hezar salan ev kurdên Sindî ji her alî ve bûn kurdên Îranî. Divê bê gotin ku peyva "Îran" ji "Aryenê" tê. Bi eslê xwe Kurdistan, Ermenistan, Azerbaycan... jî Îran in. Kurd Mezopotamiyên Îranî ne. Ango Mezopotamiyên Aryen in. Ji bavûkalên kurdan, farisan, Hindistaniyan, Pakistaniyan, Afxaniyan, Azeriyan, ingilîz, frensî, alman... re dibêjin "aryen".
Çînpolada Jêr
Çînpolada Jêr ), gundekî Kaniya Xezalan e.
Kitabu'n-nebat
Kitabu'n-nebat, ango Pirtûka Giya berhema zanistvanê kurd a Dînewerî ya li ser riweknasiyê ye. Ev pirtûk ji şeş cîldan pêk tê û berhema herî girîng û naskirî ya Dînewerî ye. Bi zimanê erebî hatiye nivîsandin lê Dînewerî di pirtûkê de navên giyayan bi zimanê kurdî nivîsandiye.
Graissessac
Graissessac, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Xidrekan
Xidrekan, yek ji eşîrên kurdan e. Eşîrek ji federasyona eşîrên millan e. Di nav millan de eşîrek Bavmîranî( bav-mîr ) ye. Bi pirranî li herêma Wêranşarê dijîn a ser bi Rihayê ye. Ev eşîra ji heşt beran pêk tê: Qeroyîyan, cemoyîyan (va bera îsoyîyan ji tevê ye), hêytîyan, ciboyîyan, hûcoyîyan, dewrêşîyan, Hecîyan û nametîyan.
Şehing
Şehing, qaqlîbaz, peleçemk, kakilê bazan (Laridae), famîleyeke balindeyên beravî û masîxwer e li gelek beravên cîhanê dijîn û li hinek çeman jî têne dîtin.
Münster, Bavyera
Münster şaredariyeke navçeya (Landkreis) Donau-Ries li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Mendelî (fêkî)
Mendelî (Citrus × clementina) fêkîkî weke pirteqalan e lê piçûktir e û hêsanîtir tê qeşartin û ji hev jêkirin.
Ernst Aeppli
Ernst Aeppli (jdb. 1892 li Brittnau, Kanton Aargau; m. 1954 li Zürich) psîkoanalîstekî navdar ê Swîsreyî ji dibistana Carl Gustav Jung bû.
Slovenya
Slovenya di dîrokê de xaçerêya ziman û çandên Slavî, Almanî û Romanî bûye. Xaka wê beşek ji gelek dewletên cihê bûye: Împeratoriya Romayê, Împeratoriya Bîzansê, Împeratoriya Karolînyayê, Împeratoriya Romayê ya Pîroz, Keyaniya Mecaristanê, Komara Venedîkê, Parêzgehên Îlîrî yên Yekem Împeratoriya Napoleon a Fransî, Împaratoriya Awistirya, û Împeratoriya Awistirya-Mecaristanê. Di çiriya pêşîn a 1918 de, Sloveniyan bi hev re Dewleta Sloven, Kroat û Sirb ava kirin. Di çileya pêşîna 1918 de, ew bi Keyaniya Serbistanê re bûne Keyaniya Yûgoslavyayê. Di dema Şerê Cîhanî yê Duyem de, Almanya, Îtalya û Mecaristanê Slovenya dagir kirin û pêve kirin, bi herêmeke piçûk veguherî Dewleta Serbixwe ya Kroatya, ku dewletek nazîst a ku nû hatibû îlankirin. Di sala 1945 de, ew dîsa bû beşek ji Yûgoslavyayê. Piştî şer, Yûgoslavya bi Bloka rojhilatê re hevalbend bû, lê piştî parçebûna Tîto-Stalîn a sala 1948-an, ew qet nebû endamê Pakta Warşovayê, û di sala 1961 de ew bû yek ji damezrînerên Tevgera Ne-Peymanan. Di hezîrana 1991an de, Slovenya bû komara yekem ku ji Yûgoslavyayê veqetiya û bû dewletek serwer a serbixwe.
Johannes von Tepl
Jiyan
Ji sala 1411-an ew wek pronotary li bajarê Nû yê Pragê dijî. Li wir wî di 1411 de (îro Spálená 23) li kolana Brenta xaniyek kirî. Lêbelê, ew di 1413 de nexweş ket û sala din mir.
Girêdan
* Informationen über den Egerländer Kulturpreis "Johannes von Tepl".
Alan Kurdî
Alan Kurdî (jdb. 24 ê kanûna pêşîn a 2012, li Kobanî, Sûrî  Rojavaya Kurdistanê, Sûrî - m. 2ê îlona 2015, Bodrum, Tirkiye) zarokê penaber ê kurd ji Kobaniya Rojavaya Kurdistanê bû.
Ev zarokê 3 salî li gel birayê xwe yê 5 salî Xalîb û dayika xwe Rihanê di nav ava deryaya Spî de xeniqîn û cenazeyên wan ketin qiraxê bajarê Bodrumê (Tirkiye).
Kereşa
Kereşa, gundekî navçe Hezex a bi ser Şirnexê ve ye.
Qişlaq Mile
Qişllaq mile, gundekî gundistana Xurrxurrea navçeya Zêwyeê ye. Zêwye ser şaristana Seqizê ye.
Vaux, Allier
Vaux, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Hîdrojen
Fusion’a Dendikî, redaksiyoneke tam berevajî Qelişandina Dendikan e. Dewsa qelişandin û jihevbelavkirina etomên mezin bi yên biçûk, etomên biçûk bi hevodin ra tên zeliqandin ku etomên mezin çêbibin. Enerjiyek pir pir mezin ji redaksiyona han azad dibe çimku ligor teoriya Nisbiyeta Enîşteynê, beşek ji maddeya vê redaksiyonê vediguhere enerjiyê. Derveyî navendên ku Fusion pêktê, em di xwezayê da bandorên redaksiyona han hîs dikin û dibînin. Fusion’a Dendikî, tam ew buyera ye ku di merkeza Rojê(Tav) da diqewime. Roj yan Tav, reaktoreke zev mezin ya Fusion’a Dendikî ye. Tav, Hydrogen’ê vediguherîne unsurên girantir û bi vê redaksiyonê, ronahî û germahiya pêwîst jibo jiyana me, berhem tîne.
Dijwariyên Pêkanîna Prosesa Fusion’a Dendikî liser Erdê: Sedema serekeya dijwarbûna pêkanîna Fusion’a Dendikî ew e ku dendikên etoman, tu carî hez nakin bizeliqine hev. Dendikê etoma Hydrogenê, xwediyê Proton’eke loma jî bara elektrîkiya wê Pozîtîv e. Gava ku em dixwazin dendikeke din ya Hydrogenê pê va bizeliqînin, jiber bara pozîtîva herduyan, li himber bihevzeliqînê, berxwedidin. Tenê riyek heye jibo pêkanîna vê yekê û ew jî ew e ku em bi zor vê prosesê pêkbînin û germahiya etoman ewqas hilkişînin jorê ku etom veguherin forma Plasmayê. Eger germahiya Plasmayê bigihîje asteke pir bilind, dê hingî hin ji dendikan bi hêzeke pir mezin lihevbikevin û dê bizeliqine hev. Jibo pêkanîna vê haletê, pêwîstiya me bi germahî û pestoyeke pir pir mezin heye. Dijwariya herî mezin jî ew e ku divê em liser erdê, şertên ku li beşa merkeziya Rojê(Tav) hene, pêkbînin.
Prosesa ku di Tavê da pêktê:
Di Tavê da, prosesa Fusion’a Dendikî ya ku pirî caran pêktê, heman zincîra Proton-Proton e, lê di stêrkên keltir û pir germtir ji Tavê da, prosesa han, piranî bi şêwaza sîkl û çerxeya Karbonê pêktê. Sedema guherîna prosesê jî ew e ku di germahî û lezên pir mezintir da, proton hêsantir dikare derkeve lewma jî redaksiyon di merheleya yekem ya çerxeya Karbonê da, bi awayeke bileztir pêktê. Germahiya pêwîst jibo destpêka prosesa Fusiona Dendikî ya navenda Tavê yanê derdora 15 milyon dereceya Kelvînê ye.
Şewitandina germa-dendikiya Hydrogen di nava Tavê da dibe ku bi riya proseseke 6 merheleyî ku jê ra çerxeya Karbon, tê gotin, pêkwere.
(1H + 13C → 14N + γ (7.54 MeV
(1H + 14N → 15O + (7.35 MeV
Giravên Cook
Nifûs
Li ser giravên Cook di sala 1971an de nêzî 21.300 kes dijî. Lê nifûsa wêyê her sal kêm dibê û gorî hejmerên sala 2006 nêzî 18.600 kes li ser wan giravan dijî ye.
Guzargues
Guzargues, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Duran Kalkan
Jiyan
Ew di 27ê çiriya paşîn a 1978an de tevlî kongreya damezrandinê ya PKKê dibe. Sala 1987an bo demekê li Ewropayê dimîne. Li ser daxwaza Tirkiyeyê ji aliyê polîsên Almanyayê ve tê girtin û lê dozê vedikin. Bi qasî 5 salan li zîndanê dimîne.
Makosan
Makosan, gundekî bi ser Qesra navçeya Çomanê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Kanî Seyî
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Kanî seyî 89 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 14 e.
Marion Zimmer Bradley
Xelat
Di sala 1984an de Marion Zimmer Bradley ji bo romana xwe The mists of Avalon ("Mijên Avalonê") Xelata Locus werdigerand. Di sala 2000an de ( salekî pey mirina wê) Marion Zimmer Bradley ji bo berhema jiyanê Xelata Fanteziya Cîhanê dayî bû.
Kertwên
Dîroka Kertwênê
Kertwên li serê girekî hatiye avakirin ew jî tê vê wateyê ku Kertwênê devereke dîrokî ye û dibinê girê wê de dîrokek veşartî ye...
Şingal
Êtîmolojî
Ew der, nêzî şergeha binavdeng ya gogemilê di serdema hexamenişiyan de bûye. Bi giştî ew navçe navçeyên stratîjîk bûne. Niha jî her wesa ye. Sikkeyên wê serdemê jî hene ku qala wan kelan dikin ku navê wan sengere bûne û îraniyan têde dijî romiyan ber xwe dane.
Oblast
Oblast (rûsî û ûkraynî: область [oblast'], bêlarûsî: во́бласьць [voblas'ts'], bulgarî: област [oblast], ango bi kurdî: herêm) herêmên kargeriyên di kargeriyê Rûsya, Bêlarûs, Bulgaristan, Ûkrayna û Qirgizîstanê cih digirine.
Barûq, Heris
Barûq gundekî ser bi navenda bajarê Heris li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Zimanê meroîtîk
Çavkanî
Wîkîpediya Tirkî
Netvibes
Netvibes, portaleke web kû bi hêsanî bibe şexsî, wek yek jî nûnerê Web 2.0 tê nasîn.
Kurdên Qefqasyayê
Kurdên Gurcistanê
Di 20emîn sedsalê de pirraniya wan ji ber sedemên olî (cûdakirina olî) ji Emperatoriya Osmanî koçî Emperatoriya Rûsî û xwe li erdên gurcî bi cih kirin. Îro kurdên Gurcistanê bi giranî li dora Tbilîsî (paytexta Gurcistanê) û Rustavi dijîn. Rewşa wan li gorî rewşa kurdên Tirkiye û yên Farisê baştir e, ji ber ku ew rastî cûdabûna civakî, olî, aborî an jî siyasî nayin. Lewra ew xwediyê dibistan, pirtûkên perwerdehiyê û çapemeniya serbixwe ne jî. Ji ber perwerdehiya zikmakî alfabetîzm pir zû pêşket û analfabetîzm di destpêka 1900'an de ji holê rabû. Di destpêka sedsala 20'mîn de paşnavên rûsî li hemû gelên federasyona sovyet hatibûn dayîn. Hin malbatên kurd ji ber vê yekê paşnavên xwe yên berê dixwezin û tenê di vê mijarê de rastî tengasiyan dibin.
Mender
Menderê, gundekî girêdayî navçeya Nisêbîn a girêdayî Mêrdînê ye.
Kordoba
Dîrok
Di sedsala 10'an de li derdorên bajêr Xelîfetiya Kordobayê bi Ûmeyyeyan ve girêdabû hat avakirin. Di wan wextan de li bajêr nêzî mîlonek kes dijiyabûye. Di wan wextan de ew Qurtube dihat nav kirin. Dîsa di wê wextê de misilman, cû û xristiyan bi biratî cem hev dijiyan. Ew heta 1236'a di bin desthilatê hin qewmên Ereb û Berberan de ma û ji wê salê ve êdî temamî kete bin hikumdariyê Xiristiyanan.
Taharê Biro
Xebatên Wî
Tahirê Biro di temenê xwe yê 18an de dest davêje Wêjeya Kurdî û pirtûka xwe ya pêşîn di sala 1954an de bi helbestên zimanê Kurdî diweşîne her wiha bi zimanên wek Rûsî, Gurcî, Ûkraynî, Ermenî û Azarbeycanî jî helbestan dinivîse her wiha dîsa di rojnameya Riya Teze de nûçevaniyê jî dike. Ev kesayetê têr û tije di sala 1967an de bi zimanê Kurdî şanoyeke bi navê Memê û Eyşê dinivîse û diçapîne.
Saint-Denis-en-Val
Saint-Denis-en-Val, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Epîdermîs
Epîdermîs an jî rûçerm, çîna li jorê çerm (pêst) e. Rûyê derve yê çerm ji aliyê epîdermîs ve dapoşkirî ye.
Destgere
Destgere, ereboka destan, taxurk ji bo barên berdestî yên wekî karên baxçeyan, barên avadaniyê ûêd. tê bikaranîn. Bi hezaran salan in destgere hene. Destgere navê destgereya nûjen a îro tê bikaranîn û herwiha navê giştî ye.
Epîdermîs
Qatên epîdermîsê
Çîna epîdermîs ji 5 qatan pêk tê. Navê van qatan bi latînî wiha ye;
3. Stratum granulosum (Qata danikî)
Qata hişk (Stratum corneum)
Qata herî jor a epîdermîsê ye. Ji xaneyên pehnkirî yên mirî pêk tê. Di nav sîtoplazmaya xaneyan de keratîn heye. Keratîn proteînek rîşalî (rîsî) ye. Proteînên keratînê req in û rê nadin avê. Qata hişk beş bi beş diweşe. Xaneyên ji qata zelal dewsa xaneyên weşiyayî digirin.
Qata binçîne (Stratum basale / Stratum germinativum)
Çînek stûr e. Rûyê vê çînê ji rêzên xaneyên firegoşeyî pêk tê. Li aliyê jêrê çînê rûkeşexaneyên şeşpaluyî (bi îngilîzî: cuboidal) an jî yên stûnî (bi îngilîzî: columnar) cih digirin. Ji xaneyên vê derê, bi dabeşbûna mîtozî, xaneyan nû tên çêkirin. Xaneyên nû ber bi qata hişk cih diguherin. Xaneyên ko bi dabeşbûnê xaneyên nû çê dikin, wekî xaneyên bineratî (bi îngilîzî: stem cells) tên navkirin. Di qata binçîneyê de xaneyên keratînê (keratinocytes), xaneyên bineratî ne. Di nav xaneyên keratînê de hinek ji xaneyên melanînê (melanocytes) heye. Xaneyên melanînê pîgmenta (boyax) melanînê berhem dikin. Rengê pêstê mirov li gor rêjeya melanîna nav xaneyên epîdermîsê diyar dibe. Hin beşên qata binçîneyê ber bi nav çîna dermîsê dirêj dibin, bi vî awayê çîna epîdermîsê bi çîna dermîsê ve girê didin. Herwisa ji çîna dermîsê xurek û madeyên pêwîst dabîn dikin ji bo xaneyên epîdermîsê.
Cuxhaven
Cuxhaven, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Saksonya Jêrîn e.
Tirk
Etîmolojî
Jêderên pêşîn ên ku li ser "tirkan" disekinin, bi piranî çavkaniyên çînî yên di sedsala şeşan de ne. Di van çavkaniyan de "turk" wekî "tujue" (T'u-chüe) xuya dike. Di sedsala yekem a pistî zayînî de, Pomponius Mela behsa "turcae" dike xelkekî ku li daristanên bakurê Deryaya Azov dijî. Plinî yê Kal navê "tyrcae" lê dike." Arkeologê inglîz Ellis Minns dibêje ku '"tyrcae", Τῦρκαι ji bo Ἱύρκαι "Iyrcae" sererastkirineke derewîn e, ji ber ku li gorî Herodotus jî (| Dîrok], iv. 22) "Iyrkai" ev mirov in ku li derveyî "Thyssagetae" dijiyan.
Ziman
Zimanê tirkî ji zimanên tirknîjad yên ku herî zêde tê axaftin, li derdora 80 heya 90 mîlyonî diaxivin. Zimanê neteweyî yê Tirkiye û Bakurê Kîprosê e. Komên piçûktir ên girîng ên tirkîaxêv jî li Iraq, Sûrî, Almanya, Awistirya, Bulgaristan, Makedonyaya Bakur, Yewnanistan, Qefqasya û deverên din ên Ewropa û Asyaya Navendî hene. Kîpros daxwaz ji Yekîtiya Ewropayê ku zimanê tirkî wek zimanê fermî lê zêde bike, tevî ku Tirkiye ne endamê wê ye. Zimanê tirkî di cîhanê de di rêza 13emîn de ye.
Nax
Ziman
Zimanê Naxan Vaynaxe, yanî Çeçenî û Îngûşî ne.
Bingird
Bingird, gundekî bi ser Qesra navçeya Çomanê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Lonzac
Lonzac, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Verneuil-en-Bourbonnais
Verneuil-en-Bourbonnais, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Daxdaxan
Daxdaxan gundekî ser bi navenda bajarê Heris li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Solle
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Solle 108 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 19 e.
Charlie û febrîqeya çîkolatan (pirtûk)
Charlie û febrîqeya çîkolatan ( sernavê resen: Charlie and the Chocolate Factory) romaneke zarokan a sala 1964an a nivîskarê brîtanî Roald Dahl e.Di çîrokê de serpêhatiyên ciwan Charlie Bucket di hundurê kargeha çîkolata ya çîkolatavanê eksentrîk Willy Wonka de vedibêje.
Franz Alexander
Di nava salên 1919 - 1930 li Berlinê jiyaye. Sala 1950 bo navê Holy Seven heft nexweşiyên psîkosomatîk ên girîng rave dike.
Çavkanî
Online bi îngîlîzî
Stollberg
Stollberg, bajarekî navçeya (Landkreis) Erzgebirgskreisê li herêma Saksonyaya Almanyayê ye.
Rexnekirina încîlê
Xwedêtiya îsa
Di "Metta 4:1" de, tê gotin ku Îsa hat ceribandin. Di "Aqûb 1:13" de tê gotin ku Xwedê nayê ceribandin.
Di "Marqos 13:32" de, dibêje ku Jesussa her tişt nizanibû, lê di "Îşaya 46:9" de dibêje ku Xwedê her tiştî dizane.
Cudahiyên
Di Încîlê de gelek cih hene ku nakokî, wek ayet û navên cuda yên heman emrê, fermanên cihêreng ên ji bo heman bûyerê, û gunehên ku têne destûr kirin, lê kirinek destûr dibe guneh.
Oncelî, Kop
Erdnigarî
Gundê Oncelî çemê Murad û çemê Avakor heye.
Berçirik
Berçirik (bi latînî: Tetrax tetrax), cureyekî çirgan e, lê ne koçber e. Çûkekî hebûna wê dibin xetarê de ye.Berê li çar alî dihat dîtin lê di van salên dawî de tenê li derdora Mûşê dihên dîtin.
Di navbera 3-5 hêkan dike.
Destûr
Di destûr û pêşketina wê de serdemên hemdem
Gelek cûyerên destûran hene. Ji cûreyê monarşît, heta ku digihijê yê demokratîk, hene. Ya ku wê şeklîbûna wan dide kifşkirin jî, şeklê nivîsandina wê û nêzîkatiya wê ya ji xalkê û li mafê xalkê ya.
Destûrên etnikî
Destûrên ku li ser nav û mafê komaka civatî ava na û wê diparezên in. Ji bilî wê, ti mafî û azadiya ti komên din ên civatî, nakê nava xwe de. Li dijî wan derdikeve. Weke ku li tirkî, nahaka isrer dike ku dibêje wê mafê ti kesekî bi navê wan di destûrê de cih negirê. Çend ku bahse çeêkirina destûreke nû jî dikin, û çend ku wê destûreke nû were çêkirin jî, wê newê hiştin ku jii bilî tirkî û navê tirkî pêde, ti navên xalkên ên û mafê wan têde cih bigirê. Bi vê yekê re, çendî ku guharîna çêdike jî, li dora têgihiştinaka estnikî çêdike. Jê nabuhurê.
Le Pian-Médoc
Le Pian-Médoc, komuneke li departmenta Girondaya Fransayê ye.
Saint-Gondon
Saint-Gondon, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Wallerstein, Bavyera
Wallerstein şaredariyeke navçeya (Landkreis) Donau-Ries li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Kolik, Adiyeman
Kolik yek ji navçeyên Semsûrê ye. Gorî hejmartinên sala 2000´î hejmara niştecihên navendê 60.700 û bi tevî gundan jî 115.000 e. Rûerdê xwe 1.854 km² ye. Navçe 30 km li rojhilatê Semsûrê ye. 3 şaredarî, 4 nehiye, 84 gund û 115 mezre girêdayî navçeyê ne. Di sala 1954´î de bi Semsûrê ve hatiye girêdan. Li bakûre navçeyê girê navdar Nemrûd heye. Unesco yê ev gir kirîye nav lîsteya mîrasa cîhanê. Her sal bi hezaran mirov ji ciye cûda yê cihanê û bajarên din yê Tirkîye û Kurdîstanê ji bo temaşekirina rojhildanê, rojavayê û peykerên devasa tên bajêr.
Koşk, Bêgirî
Koşk, gundekî bi ser navçeya Bêgiriya Wanê ve ye.
Stolpen
Stolpen, bajarekî navçeya (Landkreis) Sächsische Schweiz-Osterzgebirgeê li herêma Saksonyaya Almanyayê ye.
Dhangadhimai
Dhangadhimai, bajarekî welatê Nepalê ye û li Herêma Jimare 2 (Province No. 2) de cih digire.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2011an hêjmara gelhe ya bajarê 47.449 kes hatiye hejmartin
Leichlingen, Rheinland
Leichlingen, bajarekî navçeya (Landkreis) Rheinisch-Bergischer Kreisê li herêma Nordrhein-Westfalen a Almanyayê ye.
Rîwikan
Rîwikan, gundekî bi ser Qesra navçeya Çomanê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Vieure
Vieure, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Juvignac
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Misira kevnare
Misira kevnare navê giştî yê welatê Misira dîrokî (ya berî zayînê) ye. Navê misirî yê vî welatî Kemet e û kare bi 'Warê reş' bê wergerandin. Herwiha, ev gotin ji deltaya çemê Nîl hatiye wergirtin, li cihê ku her sal ava Nîl bilind dibe û piştî vekişandinê erda der û dorê bi celbên reş tijî dike. Gava celbê tarî zêde bû, ev dihate vê watê ku wê cotkarî pir berdar derbas bibe. Naveke din ê vî welatî 'Ta meri' (T3 mrj) bû û wek 'Welatê hezkirî' tê wergerandin.
Dîrok
Pêkhatin û damezirandina çanda misirî digihêje heta demên herî kevnar ên mirovahiyê. Çanda ku îro wek çandeke pêşketî bi nav û deng e di serdema berî hanedanê de (bi îngilîzî Predynastic period) destpêkir, gava ku li Misira Jorîn împeratoriyeke yekem hat damezirandin. Digel tevgerên leşkerî yên dagîrkirinê ev împeratorî her ku çû berve Deltaya Nîlê meztir bû. Li wê derê Misira Jêrîn a îro hate bidestxistin - û bi vê pêşketinê yekem gava yekbûyîna împeratoriyê hat kirin.
Civak
Rola civakî ya jinan bi tevahî nehatiye ronîkirin, lewra hê jî tê guftûgokirin ka jin bi çi havî tevlî jiyana civakî bûne, lê dîroknas li ser vê mijarê wiha li hev dikin ku rewşa wan wek di dema Yewnanistana Kevnar de pir baş bûye. Wer xuya dike ku jin û mêr li gorî qanûnê wekhev bûn, lê rastiyek e ku jin pir nadîr digihîştin pozîsyonên rêveberiyê. Gelo di vê mijarê de jin rastî tengasiyan dihatin an na, an jî bi dilê xwe nadixwestin bikevin karên wiha naye zanîn. Ji cavkaniyên dîrokî yên wê demê ew derdikeve holê ku jimara jinên tevlî rêveberiyên bilind bûne pir kêm in. Lê di pîşeyên aşvanî û bîra çêkirinê de çavkaniyên misirî destnîşan didin ku gelek jin wek xebatkar çalak bûn. Herwiha, nivîsên dîrokî yên wê demê pir caran qala xwedîkirina jinên bî dikin. Evya kare wek kêmbûna îmkanên bi dest xistina abor ji bo jinên bî kare bê fehmkirin. Jin û mêrên zewicî bi giştî monogam dijîyan. Polîgamî heta neha tenê ji bo keyaniyê û hin memûrên bilind hatiye îspatkirin.
Bîtîlî
Bîtîlî, gundekî bi ser navçeya Kop a Mûşê va ye.
Greenpeace
Aştiya Kesk li 42 welatên cîhanê nivîsîngeh anko ofîsên neteweyî û herêmî hene ko hemî jî ser bi Aştiya Kesk a Navneteweyî ya bingeh li Amsterdamê ne. Rêkxistî diravê xwe ji 2.8 milyon barebûkerên kesanî û rêkxistiyên xêrxwaz werdigirit, lê diravî ji hukmetan an şerîkeyan wernagirit.
Biljana Krstic
Di destpêka kariyera xwe de Biljana li dibistana muzîkê ya "Dr. Vojislav Vučković" perwerdehiya muzîkê distîne û piştre mala xwe barî Belgradê dike bo ku li wir di Zanîngeha Hunerê ya Belgradê bixwîne.
Pistî qedandina zanîngehê Biljana dest bi kariyera xwe ya muzîkî dike û gelek bi ser dikeve.
Beljana dayika du keçikan e û bi wan re li Belgradê, payxeta Serbistanê, dijî.
Berfînxan û her heft bejnbihost
Çîrok di cara pêşîn de li ser navê almaniya jêrîn Schneewittchen ("Berfespî") dihat weşandin. Bi kurdî navekî yekgirtî tine û gelek nav ji bo Berfînxan hene wek mînak Berfespî an jî Keçmîra Pembû.
Ted Ewigk
Ted Ewigk him rêzeromanekî serbixwe ya nehênî û him jî karakterek di tîma Professor Zamorra de ye .Ted Ewigk ronahiya cîhana fîgura romanan wekî beşek ji rêzên Bastei yê  "Gespenster-Krimi" dît. Bi vê serlehengê re deh heb berg li wir derket. Dûv re jî, romanên li ser nûçegihanê şevreşkan, ku bi şevreşkan û bûyerên din ên serxwezayiyê ve mijûl dibe, ji hêla Robert Lamont (Werner K. Giesa) ve hatine nivîsîn. Dûvre ew jî Giesa bû ku Ted Ewigk beşdarî rêzeromana honaka zanistî û tirsnakê  Profesor Zamorra kir, ku ji 1974-an vir ve weşandî ye. Reproductions (hardcover) ji rêzeromana resen ji hêla weşanxaneya Zaubermond-Verlag ve hat weşandin. Digel vê yekê, bergeha yazdehmîn a serbixwe (ji hêla Werner K. Giesa ve hatî nivîsandin) ji hêla Romantruhe ve di rebandana 2006an de hate çap kirin, ku di wê demê de dawî dide.
Îndeksa aştiya gerdûnî
GPI bi şêwirmendiya panelek navneteweyî ya pisporên aştiyê ji enstîtûyên aştiyê û navendên ramanê re bi daneyên ku ji aliyê Economist Intelligence Unitt ve hatine berhev kirin û mûqeyesekirin ve, hatiye pêşve xistin. Îndeks yekem car di gulana sala 2009an de hate destpêkirin û bi raporên paşîn re her sal hatiye weşandin. Xebatên îndeksa aştiya gerdûnî di sala 2015an de ji 121 welatê gihîşte 165 welatan. Lêkolîn ji aliyê karsazê teknolojiyê yê Awistralya Steve Killelea ve hat destpêkirin û ji aliyê kesên wekî sekreterê giştî yê berê ya Neteweyên Yekbûyî Kofi Annan, Dalai Lama, Metran Desmond Tutu, serokê berê ya Fînlenda û xwediyê Xelata Nobelê ya Aştiyê ya sala 2008an Martti Ahtisaari, xwediyê Xelata Nobelê Mihemed Yunus, aborînas Jeffrey Sachs, seroka berê ya Îrlendayê Mary Robinson, cîgirê sekreterê giştî yê berê yê Neteweyên Yekbûyî Jan Eliasson û serokê berê yê Dewletên Yekbûyî Jimmy Carter ve hatiye berdewam kirin. Îndeksa rojanekirî her sal li civînên li London, Washington, DC û li sekreteriya Neteweyên Yekbûyî li New Yorkê tê weşandin.
Silîvana (nahiye)
Silîvana, yek ji nahiyeyên ku bi navçeya Ûrmiye ve girêdayî ye. Nahiye dikeve parezgeha Azerbaycana Rojava a Rojhilata Kurdistanê.
Ariana Grande
Ariana Grande-Butera (jdb. 26 hezîrana 1993 li Boca Raton, Florîda, DYA), stranbêj,strannivîs, model û lîstikvaneke amerîkî ye.