cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Maccabi Haifa F.C.
Maccabi Haifa Football Club yaneyeke Îsrael ya futbolê ye û ligel Hapoel yaneyeke futbolê ya Îsraelyê ya herî navdar e. Yarîgeha Maccabiê Stade Chaban Delmasye
Nesret Hadî
Nesret Hadî niha pêşkêşvaniya nûçeyên KTV, (Kurdistan TV) yê dike.
Gundistana Teybî Germsîrî Başûrî
Gundistana Teybî Germsîrî Başûrî navê herêmeke gundistanî ye li Herêma Suq ku bi Şaristana Kûgîluyîyê ve girêdayî ye. Herêm dikeve nav parêzgeha Kûgîluyî û Buwêr Ehmed ya Rojhilata Kurdistanê
Nivîsîna veqetandekan (ên-an-ê-a)
Nivîsîna veqetandekan (ên-an-ê-a)
Ya rast.dema veqetandek peyvêvebe,binêre heke tîpa berîya veqetandekê dengdarbe bê y'yê,heke dengdêrbe bi y'yê tête nivîsîn. mînaka dengdar:hevalên hêja,dostên birûmet. mînaka dengdêr:birayên birûmet,fêkîyên şirîn.
Evdalê Zeynikê
Evdal bi hezaran stranên dengbêjiyê diafirîne. Mixabin pirraniya wan êdî nayên bihîstin. Celadet Elî Bedirxan dixwaze stranên Evdal tomarbike. Ji dengbêjê navdar Ehmedê Fermanê Kîkî alîkarî dixwaze lê pirr bisernakeve.
Evdal bi dengbêjên hemdemî wekî jina xwe Gulê, Sêwî Silo (Şêx Silo) hwd re dikeve pêşbirkan(lecê). Carekê bê rawestan sê roj û sê şev didome ev pêşbirk û Evdal biserdikeve. Evdal kê dibe bila bibe, mamosteyê dengbêjiyê ye. Mehmet Ûzûn bi navê "Rojek ji rojên Evdalê Zeynikê" pirtûkek li ser Evdal nivîsiye.
Les Orres
Les Orres, komuneke li departmena Hautes-Alpes a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Ziyaretgeha Uzêr Pêxember, Aldûş
Ziyaretgeha Uzêr Pêxember nêzîkî Çiyayê Nemrûdê ye ku li ser rêya Aldûşê ye.
Şerê fîlîpînî–amerîkî
Pevçûnên di navbera hêzên Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê û Komara Filîpînê bi xeter li ser 4ê sibat 1899an de, li ku tê zanîn ji ber ku Şerê Duyem yê Manila bû. Di 2ê hezîran 1899an de, Komara Filîpînê yekem fermî li dijî Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê ragihand. Şerê bi fermî di 2ê tîrmehê 1902an de bi serkeftina ji bo Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê ve hatiye qedexekirin. Lêbelê, komên hin filîpînan-rêberên ku ji aliyê Katipûnan ve têne rêberkirin, gelek salan ji bo hêzên artêşa Amerîkî şer kirin. Di nav wan de rêberên Giştî Macario Sakay, endamê Katipunan yê ku serokkomariya "Komara Tagalogê" ve hat avakirin, di sala 1902an de piştî girtina serokwezîrê Emilio Aguinaldo pêk hat. Gelek komên li herêmên dûr û giravên dijwar berdewam kirin, ku tevlî Gelê Moro û Pulahanan heta di dawiya 15ê hezîran 1913an de Şerê Bûd Bagsak têkçûn.
Ruijin
Ruijin, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Jiangxiyê de cih digire.
Delîl Dîlanar
Delîl Dîlanar, hûnermendekî kurd e ku li gundê Orginos a girêdayî bajarê Mûşê hatiye dinyayê. Delîl Dîlanar bi stranên xwe yê dengbêjiyên bi enstrûmanên nûjen tê naskirin.
Jînenîgarî
Delîl Dîlanar ji ber gotinên stranên kurdî ji Bakûrê Kurdistanê hate sirgûnkirin û 20 sal ji welatê xwe ma dûr. Piştê 20 sala ku Delîl Dîlanar vegeriya welat bi Derhênera Kurd Bulent Gunduz re fîlmek li ser jiyana xwe çêkir. Fîlm bi navê Kurdistan ji çend Festîvalên Fîlman û ji sazîyan netewî yên Cîhanê xelata hildigire.
Zêbarî
[ Her weha eşîra zêbariyan li Kurdistanê cih digirin, wek Akrê û Berdereş û Mûsil û Dihok û Amêdî
Antîgonê (keça Edîpos)
Antîgonê
Key Kreonê ku piştî mirina birayan derket ser textê Têbeyê, ferman dide ku Polînîkês neyê definkirin û şîn jî neyê girtin, wekî din ew ê bi kevirkirinê were kuştin.Antîgonê, xwişka Polînîkês, fermana key diredîne û tê girtin.
Odîn
Teorî û şîrovekirin
Ev sernavek nû dide wî, Xwedayê Xwedayan. Spera di destê wî de ji şaxek hate çêkirin ku dema ku ew xilas bû di encama fêrbûna runên di dara jiyanê ya cihê ku mîtolojiya bakur lê çêbû de, ku ew 9 an 7 rojan lê daliqandî, ew birrîn. Ew xuya dike ku bi fîgura Mirova Kesk ve girêdayî ye. Di heman demê de hate pêşniyar kirin ku Xidir û Zulkarneyn hene.
Unterensingen
Unterensingen şaredariyeke navçeya Esslingenê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Charles Baudelaire
ji ber tawana ku 6 helbestên wî yên ku di Les Fleurs du Mal (Kulîlkên êşê) cî digrin mûzir i û carisiyan li Xwedê dikin Baudelaire dihê girtin û mehkûm kirin.
Rêxistinên civakiyên sivîl
Li dîroka cîhanê da pêşketina bîreweriya civaka sivîl bi avabûna bajaran ve têkildar e, jixwe bêjeya sivîl û bajarî bi hevûdu re eleqedar e. Civilization çawa ku ji civil têt herwiha di Kurdî de jî bêjeya şaristanî ji şar(şehr, bajar) tête, Ereb jî bêjeya medeniyetê ji medîne ve zêde kirine. Wekî pêwistiyek derketina ramana civaka sivîl behra pitir rastiya xwe ji jiyana civakî û siyasî ya Ewrope digire. Lewra kişifkirin û mêtingehkirina parzemînên nû, derbasbûna ji hilberîna destane bo hilberîna endustrî, avabûna bazara serbest, aboriya pêyasê û gerandina mal û para, berfirehbûn û têkelbûna têkiliyên hilberîniyê û hwd. digel xwe buhran û guherînên mezin û nişkeva anîtibûn holê. Hemû ev serûbinîbûn û guherînan li beranberê xwe da civakan jî guherand û zor da ku zimanên hevpar î neteweyî çêbe, supayên netewî bête sazkirin, wekî îradeya siyasiya gel meclîsên mîllî avabin, qanûna esasî bête nivîsîn û fehma hevwelatîbûn bicih be û hwd. Yanî civakên ewropî wekî dîrokî ji civaka girtî/eskerî ber bi civaka vekirî/sivîl ve xwe veguhezandin. Her wiha li vê pêvajoyê de koçberiya ber bi Emerîkaya Bakûr ve dê demekî nêz de mora xwe li dîroka cîhanê bixistana. Lewra li ku derê Ewrope de yekî pêxwas, bê mal û beradayî hebû ewan hema yekser berê xwe dane ev xakî. Ev mirovên nerehetên bêfitûr demeke şûnde dê bibûna mezintirîn reqîbê welatmaderê xwe. Esas fehma civaka sivîl pitir li Emerîka geşbû û li demeke kûrt de cûrbicûr rêxistinên civakî yên sivîl li her derê Emerîka de belavbû. Niha RCS yan li Emerîka de wekî “Sektoreke Sêyemîn” tên binavkirin û bi her awayî li ser polîtîkayên stratejîk ên dewletê de rolekî sereke dileyizine.
Nathalie d'Ossovetzky
Nathalie d'Ossovetzky di sibata 1975an de li Parîsê (Fransa) mir.
Mehmet Atlı (kirmanckî)
Album
Bî nameyê xu
Vayqan Moqedes
Vayqan Moqedes, gundekî ser bi navenda bajarê Xoda Aferîn li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Entraygues-sur-Truyère
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Ehmed Zêbarî
Ehmed Zêbarî (bi inglîzî: Ahmad Zebari), stranbêjekî kurd e ku xelkê Mûsilê ye.
La Piarre
La Piarre, komuneke li departmena Hautes-Alpes a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Pohlheim
Pohlheim bajarokekî navçeya (Landkreis) Giessen li Hessen, Almanyayê ye.
Wanî (devok)
Wanî an Wehnî (bi tirkî: Vanli yada Vanice) devokekî ji zaravayê Kurmancî ye ku bi piranî kesên ji eşîrê Brûkan teyê axivtin. Ew eşîr bi kokê xwe ji bajarê Wanê ye.
Efrîn
Erdnîgarî
Herêma Çiyayê Kurmênc (Efrîn) beşê herî rojava ji Başurê Biçûk e. Ew li rojhilatê Çiyayê Gewr (Amanos) yanê senceqa Îskenderûnê (Xetay) dikeve. Ferehiya vê herêmê ji rojhilat heya rojava dora 55 km e û ji bakur heya başur dora 75 km e. Xeta trênê, ku ji Stembolê diçe Helebê, di vir re derbas dibe.
Çiyayê Kurmênc
Di dema malbata Canbolat de, kursiya serdariyê ji bajarê Kilisê çûbû bajarê Helebê; û mîrên Canpolatî li Helebê jî serdarî dikirin. Di sala 1606an de, ku Mîr Husênê Canpolatî nexwestibû bi Osmaniyan re biçe şerê Eceman, Sedir El-Ehzem Qiwîcî Mûrad Paşa Mîr Husên vexwend ba xwe û ew bi xinizî(îxanetî) kuşt. Ji lewre, birayê wî Mîr Elî Canpolat, li dijî dewleta Osmanî, serhildan pêkanî. Wî, ji bilî mîrîtiya xwe, heya nêzîkî Şamê û Libnanê jî xiste bin destê xwe û serxwebûna xwe ji Dewleta Osmanî diyarkir. Mîr Elî Canpolat pêwendiyên dîplomatîk li gel Mîrîtiya Toskana ya îtalî (Mîr Fêrdînand) li darxistin. Wî, pere jî li ser navê xwe çapkirin û, di mizgeftan de, bi navê wî xutbe hate xwendin.
Êl û eşîrên Çiyayê Kurmênc
Ev pênc êlên pêşîn niştecihên vê herêmê ne, yanê ew ji berê de li vir in. Bi taybetî êlên Amkan û Cûmiyan, ku navê wan di heyamên kevnare de jî derbas dibe. Ji bilî van ev êlên din jî hene, ku dibe ew paşê hatibin vê herêmê. Ew jî ev in:
Navên gund û bajerokan li Kurdaxê, herêma (mentiqa) Efrînê
11. Axcelê آغجلة / البياضة 1045 Cindirês (Jindires)
15. Banîkê (Banîkan) بانيك / بان 418 Reco (Rajo)
20. Bedina (Behdînan, Be'dinlî) بعدنلي 5384 Reco (Rajo)
30. Bilêlko بلاليكو / بلاليه 2048 Reco (Rajo)
34. Bitêtê بتيته ( مزرعة ) 54 Afrin (Efrîn)
39. Çeqela Jêrîn جقاللي تحتاني / وادي الثعالب 694 Şiyê (Shiye)
47. Cilbirê جلبل 461 Afrin (Efrîn)
56. Dela داليانلي / الداليه 437 Mobetan (Me’betlî)
64. 'Ebûdanê عبودان 615 Bilbilê (Bulbul)
67. 'Elî Bîskê علي بسكي / العلياء 573 Reco (Rajo)
69. 'Emara (Anbaran) أنبارلي / أنبار 663 Mobetan (Me’betlî)
70. 'Ên Darê (Ain Dara, Ayin Darê) عيندارة 248 Afrin (Efrîn)
94. Gundê Kurdo هاي أوغلي / العالية 570 Bilbilê (Bulbul)
95. Gundê Mehê Reco (Rajo)
101. Hec Îskenderê حاج اسكتدر 1176 Cindirês (Jindires)
121. Kefer Sefrê كفر صفرة 4234 Cindirês (Jindires)
123. Kefer Zîtê كغر زيت 727 Afrin (Efrîn)
140. Kûra (Kûran) كوران 986 Reco (Rajo)
145. Kurzêlê كورزيل / السعيدة 765 Bilbilê (Bulbul)
149. Memila (Mamilan, Ma'mila Uşaxî) معمل اوشاغي 3601 Reco (Rajo)
150. Medaya مدايا 40 Cindirês (Jindires)
153. Memalê Pçok (Memalan Piçok) ماملي / الثدي 1833 Reco (Rajo)
157. Merîwanê Jorîn مرونة فوقاني 594 Cindirês (Jindires)
173. Qenterê (Qentarê) قنطرة 2065 Mobetan (Me’betlî)
174. Qere Baba (Qara Baba) قره بابا / السوده 967 Reco (Rajo)
176. Qêsim (Gundê Qêsim) جتال قويو / البئرين 1749 Reco (Rajo)
192. Rotenk روتنك 10 Afrin (Efrîn)
200. Sêmala (Sêmalkan) سيمالك / الئلائية 2661 Reco (Rajo)
208. Şêx Bila شيخ بلال (مزرعة) 447 Reco (Rajo)
211. Şêx Mihemed شيخ محمدلي 1033 Reco (Rajo)
217. Siiriya (Sihriyan) سعريانلي / السعرة 820 Bilbilê (Bulbul)
218. Sindiyankê سنديانكي/ زندة كان / زندة 584 Cindirês (Jindires)
232. Uga ('Ukan) عوكانلي / عوكان 2561 Bilbilê (Bulbul)
235. Xalta (Xaltan) خالتان / خالديه 26 Afrin (Efrîn)
245. Xidiriya (Xidiran) خضريانلي / خضر 2708 Bilbilê (Bulbul)
251. Zerê (Za'rê) زعرة 1650 Bilbilê (Bulbul)
Sirgûc
Zaraveya Heremî ya Kurdiya Kurmancî li Sirgûcê (Wanî)
Wanî: 'di'= Direvim. Meraşî: 'ti'= Tirevim.
Neon
Dîrok
Neon (bi yewnanî: νέος, néos, yanî "nuh") di salê 1898 da ji aliyê Sir William Ramsay û ji Morris William Travers ve hate vedîtin.
Seîd Ḧecî Boselî
Seîd Ḧecî Boselî li gundê Kelha Şehîda yê Boselê (li Başûrê Kurdistanê) hatiye ser dunyayê, şoreşger û pêşmergeyekî kurd bû.
Binhişar
Binhişar wekî ji peyvê kifşe ye bingeha hişarê ye. Bi Îngîlîzî unconscious, bi Germanî Unterbewusstsein û bi tirkî bilinçalti ye. Heger wekî raketinê bandora hişarê rabe ya binhişarê dest pê dike.
Prunières, Hautes-Alpes
Prunières, komuneke li departmena Hautes-Alpes a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Eşîrên êzdiyan
Berî sê sed salî Êzdî ji îro gelekî pirtir bûn. Çi gava Êzdî ji Êzdîxanê da biderketine û li Kurdistanê belav bûne; gelek bavên pir eşîran hin bi tevayî û hinek jî bi malbatî bûne misilman.
Yingtan
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2010an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 1.124.906 kesî
Hohenbrunn
Hohenbrunn şaredariyeke navçeya (Landkreis) Munîh li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
André Breton
André Breton (jdb., Normandiya - m. , Parîs), helbestvan, nivîskar, rexnegir û entelektuelekî fransî ye ku pêşengekî tevgera surrealîzmê ye.
Xanedana Buriyan
Xanedana Buriyan, xanedanekî tirkomen bû, di navbera salên 1104an heya 1154an li Şam û derûdorên wê hikûm kiriye.
Bouée
Bouée, komuneke li departementa Loire-Atlantiqueya Fransayê ye.
Salih
Çîroka Pêxember Salîh li gora ola Îslam ê
Hz. Salîh hemû qeziyên wan dibhîst û mirovên biîman şîyar dikir : « Ey mirovên, ku yê baweriya xwe tenê bi Xwedê tînin! Dû va însanên qurre, ku yê ser erdê tenê xirabiyê û soniya xwe dajon, merin. Werin cem min. Gava hûn qeziya min bikin, Xwedê we memnûn dibe û we fireh şabaş dike. » Bi vî avayî Hz. Salîh bi şev û roj nesîhet dikir. Rojekî gahur hatin cem Pêxamber û ji wî behitik xwestin : » Ey Salîh, tu ji me ra dibêjî ku, tu pêxamber î. Hemû pêxamber ji bona peyîtandina pêxambertî ya xwe mirovan ra behitek nîşan dan. Gava tu ji me ra tiştekî wer nîşan bidî em hema dû te tên. » Ji ber wî yêke Hz. Salîh destê xwe ra kir û ber Xwedê geriya : » Ey Malîk, va mirovana min caw dikin. Ewna pozbilind û qurre ne. Behîtekî wana ra nîşan bide. Gava behîtekî bibînin, dibe ku wê tayê dû min tên."
Zhangshu
Zhangshu, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Jiangxiyê de cih digire.
Bouguenais
Bouguenais, komuneke li departementa Loire-Atlantiqueya Fransayê ye.
Şahmanîs, Tetwan
Şahmanîs, gundekî girêdayê navçeya Tetwan a Bidlîsê ye.
AK Ausserkontrolle
Tîm dîsa li ber çavê gel bû dema ku DramaKing ji bo belgefîlma Capital of Thieves hate hevpeyvîn kirin, ku serdegirtinên balkêş ên koma ku li ser RBB-ê "Çeteya Veşartî ya Manhole" tê binavkirin vedibêje. Navê nîşana wan a bazirganî: Çete ji bo ku camên cam bavêjin, wekî amûrek diziyê, qapaxek manholê bikar anîn. Xuya ye, çeteyan dikaneke Apple ya ku nû vebû li Kurfürstendamm dema ku di sala 2013-an de nêzîk bû, ajot û dizîn. Bi vî awayî AK gelek caran di gotinên xwe de vê yekê pêşkêş dike. Di hevpeyivînek bi Backspin's Nico re, wî pirsî gelo bi rastî rast e ku ew û çeteyê wî ji diziya li Store Apple berpirsiyar in. AK bi xwe jî got ku gelek çete bi vê gumanê ne, lê heta niha tu kes nehatine girtin. DramaKing di belgefîlmê de xwe wekî dîroknasê komê da nasîn. Ew di yek ji serdegirtinên balkêş de hate girtin û 24 mehan di bin çavan de ma. Piştî ku du sal di zindanê de ma, wî biryar da ku ji cîhê sûc derkeve û balê bikişîne ser kariyera xwe ya muzîkê û wekî rapper dest pê bike.
Balindeyên Kurdistanê
Firinde an balinde, çivîk, çûk an teyr li gelek cinsên cuda cuda tên parvekirin. Di salên 1964-65an de çûknasê (ornîtolog) alman ê bi navê H. Kumerloeve li herêmên Wan û Hekariyê (Bakurê Kurdistanê) 219 cure komar kirin. Eve çend ji firindeyên Kurdistanê ne:
Famîleya qulingan (Gruidae)
<Gallery> Wêne:Demoisselle Crane.jpg|Qulingê rehwan (Anthropoides virgo) Wêne:Grus_grus_1_(Marek_Szczepanek).jpg|Quling Wêne:Grus grus 5 (Marek Szczepanek).jpg|Quling </Gallery>
Famîleya tirlîkan (Charadriidae)
<Gallery> Wêne:Spur-winged-PloverforWIKI2007.jpg|Kedîkê bersingreş, zîqawley sîngreş (Hoplopterus spinosus) Wêne:White tailed Lapwing I IMG 9928.jpg|Kedîkê kurîspî, zîqawley kilkspî (Vanellus leucurus) Wêne:Charadrius dubius - Laem Pak Bia.jpg|Tirlîkê biçûk, rewreweyê gerdin bixalî biçûk (Charadrius dubius) Wêne:Charadrius dubius 2 (Marek Szczepanek).jpg|Tirlîkê biçûk, rewreweyê gerdin bixalî biçûk (Charadrius dubius) Wêne:Northern_Lapwing_new.jpg|Xiloçîzik(Vanellus vanellus) Wêne:Red-wattled Lapwing denoised.jpg|Nikulsora beravî (Vanellus indicus) </Gallery>
Famîleya ravgiran (Stercorariidae)
<Gallery> Wêne:Great Skua.jpg|Ravgir </Gallery>
Famîleya kundên kadînan (Tytonidae)
<Gallery> Wêne:Tyto alba close up.jpg|Kundê spî (Tyto alba) </Gallery>
Grandrieux
Grandrieux, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Balindeyên Kurdistanê
Famîleya çirçirokan (Emberizidae)
<Gallery> Wêne:Emberiza_calandra_southeast_Turkey.jpg|Garsok (Miliaria calandra) Wêne:28-090504-black-headed-bunting-at-first-layby.jpg|Zerzerî (Emberiza melanocephala) Wêne:Reed Bunting male and female.jpg|Çirçiroka levenan (Emberiza schoeniclus) Wêne:Ortolan bunting in Sierra de Guara, Aragon, Spain.jpg|Çirçiroka gewrîzer (Emberiza hortulana) Wêne:090508-cinereous-bunting-at-Petrified-Forest.jpg|Çirçiroka serxwelîkî (Emberiza cineracea) Wêne:Emberiza cia Martien Brand.jpg|Çirçiroka zinaran an surrey kêwî (Emberiza cia) Wêne:Emberiza citrinella -New Zealand -North Island-8.jpg|Çirçiroka zer (Emberiza citrinella) Wêne:Gulspurv.jpg|Çirçiroka zer (Emberiza citrinella) Wêne:Plectrophenax nivalis1.jpg|Çirçiroka berfê (?), çivîka berfê, çivîka befrê (Plectrophenax nivalis) </Gallery>
Êzdîtî
Dîrok
Heta heyama me, tenê du pirtûkên muqedes gihîştine, ku navê wan Mishefa Reş û Cilwe ne. Ew pirtûk bi herfên mexsûs bi zimanê kurdî hatine nivîsînê. Nivîsandin li gorî fikrê êzdîya û wisa jî qaîdê fikrên zerdeştî, aqilbendîya (zandarîya) mexfî ye. Lema divê qedir li dogmayên dînî û fikrên xwedênasan bê girtinê û ew, ji merîyên ku dînê din dihebînin bêne parastinê. Carina jî wisa vedişartin, ku îzin nedidan wekî mirid jî, ji şêx û pîran ulmê dîn bizanbin.
Hemû civata êzdiyan û praktîka dînî ya wan li ser qesd-têokratîk tê parvekirinê. Êzdî tên parevekirinê li ser rûhanî (dunav) û mirîdan. Rûhanî, li sirîya xwe de, têne parevekirinê li ser şêx û pîran. Wezîfe û borcên şêx, pîr û mirîda her ber bo ber (wirase) ye. Zewac orta van sê qesda qedexbûyî ye.
Demografîk
Piranîya Êzdîyên li Iraq li deverên Şengal û Şêxan dijîn, lê li beşên din ên Kurdistanê jî li cihên cûr be cûr weke li Mêrdînê, Êlihê, Rihayê, Efrînê û Serhedê û herwiha Êzdîyên ku li welatên Qefqasan, Sovyeta Berê û Îranê dijîn jî hene. Hejmara wan ji ber dijwara Kurdên Misilman û Misilmankirîna wan di sedsalên bihurdî de êdî kêm buye. Hejmara Êzdîyên di navbera 800 hezar û derûdora milyonekê tê texmînkirin. Dîsa di serî de li Almanya (60.000) li welatên Rojavayê Ewropa jî êdî diyasporayeke Millete Êzdî heye.
Xaneya qoçekî
Pêkhate
Xaneya qoçekî ronahiyewergir a bi dirêjiya 35- 40 μ (mîkron) e. Tîreya wê bi qasî 5 mîkron e. Xaneya qoçekî ji çar beşan pêk tê; beşa derve, beşa navî, laşê xaneyê û kotahiya gehînkeyî.
Çalakbûna xaneyên qoçekî
Li torêya çav de demarexaneyên cor bi cor bi hev re gehînke ava dikin. Ronahiyewergir bi demarexaneyên asoyî û demarexaneyên ducemserî, xaneyên ducemserî jî bi demarexaneyên girêkî ve gehînke ava dikin.
Demarexane di rewşa asayî de, ango dema ji hawirdor kartêkir wernagirin, di qonaxa bêhnvedanê da ye. Ev rewşa xaneya demarê wekî cemsergirî (bi îngilîzî: polarization) tê navkirin. Di qonaxa cemsergirî de, cogên sodyumê yên li ser parzûna xaneyê girtî ne. Di navbera herdu aliyên parzûna demarexaneyê de cudahiya bargeyê elektrîkê peyda dibe. Ev bargeyê elektrîkî ji ber hebûna iyonan çê dibe. Aliyê hundirê parzûnê bi bargeyê negativ, aliyê derveyî parzûnê jî bi bargeyê pozîtiv ve barkirî tê hiştin. Lê ev rewş ji bo ronahiyewergiran ne wisa ye. Demarexaneyên ronahiyewergiran, di qonaxa bêhnvedanê de ango gava tîrojên ronahiyê li ser wan nakeve di rewşa berevajîbûna cemsergiriyê (bi îngilîzî: depolarization) dimînin. Di vê qonaxê de cogên sodyumê yên ronahiyewergirê vekirî ne û di heman demê de ji kotahiya gehînkeyî ya ronahiyawergirê demareguhêzer a bi navê glutamet tê derdan. Glutamet di gehînkeqelîşê de derbasî ser dendrîta demarexaneya ducemserî dibe. Ji ber derdana glutametê xaneya ducemserî di rewşa cemsergiriya hîper de dimîne. Loma ji xaneya ducemserî ber bi xaneyên girêk demareguhêzer an jî demareragihandin nayê şandin, ji ber vê rewşê, cemsergiriya xaneyên girêk hilnaweşe, ji xaneyên girêk sînyal naçe demarên bînînê .Tûkila mejî ji demarên bînîne ragihandin nagire, di mejî de têgihîştina bînînê peyda nabe, loma mirov di tariyê tiştan nabîne.
Zaxzîk
Zaxzîk, ankû Zaẍzîk, gundekî bi ser navenda navçeya Baybûrdê ya parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.
Grand-Rozoy
Grand-Rozoy, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Elîkele
Elîkele gundekî ku bi ser navçeya Bazîdaxaya Wanê ve girêdayî ye.
Quba
Quba gund ê ku Pêxemberê Îslamê Muhemmed di dema koçkirina xwe ya ji Meke yê ber bi Medîne yê ve lê mabû û Mescîda Quba yê ku di dîroka Îslamê de yekemîn mizgefte, lê ava kirî ye ye.
Rubunûs
Rubunûs, gundekî ku bi navçeya Şemzînana Hekariyê ve girêdayî ye.
Xaçan
Xaçan gundekî ku bi ser navçeya Bazîdaxaya Wanê ve girêdayî ye.
Alban
Alban (bi albanî: Shqiptarët) neteweyeke balkanî ye ku li Anatoliya, Rojhilata Navîn, welatên ereb û Ewropayê jî belav bûne. Bi giranî li Albanya, Kosovo, Tirkiye û Makedonyayê dijîn. Sêdî 70 heya 80 ê Albanyayê alban e. Bi albanî diaxivin ku yek ji malbata zimanên hind û ewropî ye.
Lîsteya guhandarên pêşdîrokî
Ev lîsteya guhandarên pêşdîrokî ne sergihayî ye.Çîna guhandarên zindî û guhandarên nemabûyî ,anku ji demek nêzîk hatiye nemabûn, nakevin di bin lîsteya guhandarên pêşdîrokî da.
Koma Docodonta
Late Triassic–Late Jurassic
Koma Multituberculata
Late Jurassic–Eocene
Koma Pantotheria (Eupantotheria)
Jurasîkê dereng
Jêreçîna Metatheria
Cretaceous dereng–Demê niha
Koma Lagomorpha
Eocene–Niha
Koma Astrapotheria
Eocene–Miocene
Koma Xenarthra (Edentata)
Paleocene–Recent
Papa Yûhena Pawlos II
Papa Yûhena Pawlos II (jdb. - m. ) ji sala 1978 heta 2005 papa bû.
Telomer
Telomer (bi înglîzî: telomere), di xaneyên navikrasteqînan de beşa kotahî ya herdu serên kromozoman e ko ji rêza koma nukleotîdên dubarebûyî pêk tê û gen lixwe nagire.
Le Fel
Le Fel, komuneke departementa Avairona li başûrê Fransayê ye.
Neubiberg
Neubiberg şaredariyeke navçeya (Landkreis) Munîh li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Dîroka zanistê
Kuantûm
Level yan rûxara(seth) Enerjiyê
Mîrê min - Gelyê Zîlan (albûm)
Mîrê min - Gelyê Zîlan albûma dengbêjê kurd Kawîsê Mîlanî ye. Albûm ji heşt stranan pêk tê û di 2006an de ji aliyê Çağdaş Kasetçilik ve hat çêkirin.
Sergey Yesenîn
Jiyan
Di sala 1916an de Yesenîn pirtûka xwe ya helbestan a yekem bi navê Rîtûela Mirinê weşand. Pirtûka wî ji aliyê gel ve pir bi xweşî dihê pêşwazîkirin û ew dibe helbestvanekî gelek navdar.
Şevket Arman
Şevket Arman (jdb. sala 1918 li Xelfetî; m. 17ê adara sala 1979 li Riha) yek ji yekemîn wênesazên hunermende nûjên ên Tirkiyê ye.
Kurtejiyan
Hunermend Şevket Arman di roja 17ê adara 1979an de çû ser dilovaniya xwe.
Gestemerde
Gestemerde, seba ke ser xeta faya vakûrê Anatolîye de ca girewto, di herdlerzî (1946, 1966) vîyarnê ra. Dewe de, 1947 ra nat mektebo verên est o. Nîspetê wendene û nûsnayena gestemerdijan sed ra 90? yo. Înan ra hemşîreyî, ebeyî, malimî, doktorî, mendîzî, abûqatî, teknîsîyenî, nûskarî, sîyasetkarî, memûrî û êb., vejiyê. Gestemerdijî kirmancê qızılbaş (alewî) ê, û ziwanê kirmanckîyî (zazakî) qese kenê.
Axleranê Keça, her çiqas ke demê Cemikan de, Gestemerde fênda mezra gurena kî (gomeyên xo te de bîyê), Gestemerde de nîştecabîyena înan, 1840 ra tepiya ya. Alî Axa, teba zav-zêcê xo û hîrêmîna birazayanê xo Kerîmî, Qasimî û Feqî Îbrahîmî, dewa Keça ra koçê Gestemerde kenê, û tede nîşteca benê. Cemikan koçê Lolanê dotî kenê. Peyco êlanê eşîra Lolan ra Qeceran, Xidan, Wusênîynan û Mîrskan ra çêyî ênê, dewe de nîşteca benê.
Stefan Zweig
Stefan Zweig 28ê çiriya paşîna 1881ê li Viyenê ji dayik bûye û li Petrópolisa nêzî Rio de Janeiroyê rehmet kiriye. Yek ji nivîskarên navdar ên Awusturyayî bû.
Şerê psîkolojîk
A rastî dîroka şerê psîkologîk jî wekî dîroka şer kevn e. Lê ti carî wekî îro nehatiye bikaranîn. Heya Îskenderê Mezin, Cengîz Xan jî şerê psîkologîk kirine. Şer bi xwe elementên psîkologiyê dihewîne. Bo mînak, artêşek li hemberî dijmin aliyên xwe yên qels nîşan nade. Moralê dijmin xirabkirin, parçekirina hêza dijmin, agahî girtin û agahîyên çewt belavkirin, bawerî û dilêriya dijmin şikênandin hwd. hemî elementên şer in. Lê piştî sedsala 19emîn kû teknîka agahiyê pirr bipêşket, şerê psîkologîk jî bû girîngtirîn rêbaza şer.
Hin mînak ji şerê psîkolojîk ên Tirkiyeyê yê li dijî kurdan
Tirkiye li dijî têkoşîna netewî ya kurd şerê taybet, şerê psîkolojîk dimeşîne. Bo mînak di nava kurdan de tirs û xofê belav dike. Baweriya kurdan dişkîne, yekîtiya wan parçe dike. Polîtîkaya pişavtinê dimeşîne, kurdan ji ziman, çand û kesayetiya xwe dûr dixîne.
Kurdan paşvemayî dihêle, aboriya kurdan xirab dike, wan bi navê ol û biratiyê dixapîne, bi ol û zaraveyên kurdî dileyîze, pevçûna namûs û mêrkujiyê lidardixe, ciwanên kurdan dixurifîne, di nava gelan de dijminahiyê sazdike, dîrokên fermî dinivîsîne, li qada navneteweyî îmaja kurdan reşdike hwd. Bi vana dixwaze kurd bisernekevin, dewletê mezin, mafdar û xurt nîşanbide û desthilatdariya xwe bidomîne.
Grisolles, Aisne
Grisolles, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Îbrahîm Parlak
Ewropa û PKK
Li Ewropayê Parlak piştre tevlî baskê siyasî yê PKKê bû û ji bo piştgiriya wan festîvalên PKKê li dewleten Ewropayê xistin. Bi armanca tevlîbûna malbata xwe li Tirkiyeyê, ji bo li kampeke PKKê perwerde bibîne, Parlak çûyê Libnanê. Piştî heşt mehan, wî tîmeke ji pênc çekdaran li ser Sûriyê ber bi Tirkiyê bir û li wir ji aliyê dewriyeyeke sînorî hatinê rawestandin. Di şer û pevçûnan wekî 3 ji hevalên xwe bîrindar û 2 leşkerên tirk mirin, Parlak karibû ji wir bireve. Piştî çend mehan Parlak ji aliya dewleta tirk ve hatiye binçavkirin. 1 sal û 4 meh di girtîgehê de ma û dûre hat berdan. Paşê ji Tirkiyê derket û çû Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê. Li wir di sala 1991ê de daxwaza penaberiya siyasî kir.
Baishan
Baishan, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Jilinê de cih digire.
Hezîran
Hezîran (xizîran, cehzeran an jî pûşper), meha şeşem ya gregoryen e.
Ducanî
Bi eslê xwe ducanî ne bi pîtîna hêkexaneyê lê bi çeqîna embriyoyê dest pê dike. Hêkexaneya ji hêkdankê hatiye berdan, heke di nav coga hêkê de rastê spermê were, pîtîn rû dide. Divê zîgot bi qonaxa şeqbûnê dabeş bibe û pêkhateyek firexaneyî ya bi navê blastoçikildan peyda bibe. Heke blastoçikildan xwe di nav navpoşê malzarokê de biçeqînê, êdî pêvajoya ducaniyê dest pê dike. Ango ji bo ducanîmayinê pîtîna hêkexaneyê ne bes e, divê çeqîna blastoçikildanê jî rû bide. Dema ducanîbûnê de di laşê dayikê û embriyoyê de gellek gorankarî rû didin.
Maweya ducaniyê
Bi gelemperî maweya ducaniyê bi qasî neh meh e. Maweya ducaniyê bi du awayê tê diyarkirin. 1. Roja dawîn a xwîndîtina dawî wekî destpêka ducaniyê tê hesîbandin. Li gor vê hesabê maweya ducaniya mirov bi qasî 40 hefte ye.
Hefteyên 1 heta 4ê ducaniyê de,
Peresîna du hefteyên pêşîn, wekî peresîna pêşembriyoyî tê navkirin. Hêkexane di coga hêkê de rastê spermê tê û pîtîn rû dide. Hêka pîtandî (zîgot) dest bi dabeşbûnê dike û pêkhateyek firexaneyî ya bi navê blastoçikildan peyda dibe. Hefteyek piştî pîtinê, blastoçikildan xwe bi rûyê navpoşê malzarokê ve girê dide, ev bûyer wekî çeqîn tê navkirin. Hefteya duyemîn a ducaniyê de plasenta dirist dibe. Çînên diristker ên yekem û piştebendik diperise.
Hefteyên 5 heta 8ê ducaniyê de,
Dirêjiya embriyoyê bi qasî 3 cm û giraniya wê jî bi qasî gramek e. Mil û ling diyar dibe. Dil diperise û dibe çar çavî. Difin diperise û pehn xuya dibe. Palikên çav bi hev re zeliqî ne, çav ji hev dûr in. Hestîbûn dest pê dike. Di kezebê de berhemanîna xaneyên xwînê dest pê dike. Gorankariya endamên zaûzê yên derve pêk tê. Lûleyên xwînê yên serekî dirist dibin. Endamên navî peresîna xwe didomin. Kilik winda dibe.
Jair Bolsonaro
Bolsonaro di Adara 2016an de wekî endamê Partiya Sosyal a Xiristiyanan namzetiya xwe ya ji bo serokkomariyê ragihand. Ew di sala 2018 de ji partiyê veqetiya û beşdarî Partiya Sosyal Lîberal bû, û dûv re di Tebaxa wê salê de dest bi kampanyaya serokatiyê kir, ku generalê teqawît Hamilton Mourão wekî hevjkarê wî yê berbijar bû. Wî xwe wekî piştgirê nirxên malbatê nîşan da. Ew di tûra yekem a hilbijartinên giştî yên 7ê Cotmeha 2018an de bû yekem û namzedê Partiya Karkeran Fernando Haddad bû duyemîn. Her du berendam di 28ê Cotmeha 2018an de li hev hatin û Bolsonaro bi %55.1ê dengên gel hat hilbijartin. Di 30ê Cotmeha 2022-an de, Bolsonaro di hilbijartinên serokatiyê de ji Luiz Inácio Lula da Silva re winda kir, û bû yekem serokê Brezîlyayê ku di 30 salan de ji nû ve hilbijartin winda kir.
15ê tebaxê
Mirin
(Kesên ku di vê rojê de mirî ne.)
Hilûr
Hilûr yek ji cureyên leyîstikên zarokên Kurd e.
Gûzûle, Bane
Gûzûle gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Bane ye.
Îhsan Nûrî Paşa
Serhildana Agiriyê ya yekem
16’ê gulana 1926'an de eşîrên Soxanlî, Celali,Heyderi Kizilbaşoxlî, Sorî, Cîlkanli, Bîlhanli, Cinganli; bi Îbrahîmê Bro û hevalên wira civiyan û serî rakirin. Ji Îranê jî 1000 siwarî hatin tevî vana bûn. Operasyonên leşkerî ku vê demê ji aliyê Komara Tirkiyeyê hate pêkanîn bi ser neket. Leşkerên Artêşa Komara Tirkiyeyê vekişya Bazîdê û di meha hezîranê de cardin erîş kirin. Li ser vê êrîşê serhildarên Serhiladanên Agiriyê çûne Îranê. Komara Tirkiyeyê ji Îranê xwest ku sînorê xwe tevxe û tedbîren pewistin bigrê.
Alija Izetbegović
Jiyan
Alija Izetbegović di 8ê tebaxa sala 1925an de li bajarê Bosanski Šamac hatiye dinyayê. Ew ji pênc zarokên sêyemê malbata xwe bû ku du kur û sê keçên dêûbavê Mustafa Izetbegović û Hiba (başnava berê Džabija) Izetbegović e. Malbata wî malbatek navdar lê feqîr bû ku ji arîstokratekî berê, Izet-beg Jahić, ji Belgradê ku piştî vekişîna leşkerên Osmanî yên dawî ji Serbistanê di sala 1868an de koçî wîlayeta Bosnayê bûne. Malbata Jahić bi sed salan li Belgradê jiyana kirin e. Kalê Îzetbegovîç, Alîja, dema li Ûskudarê leşkerî dikir, bi jineke tirk a bi navê Sîdîka Hanîm re zewiciye. Di dawiyê de ew zewac koçî Bosanski Šamac kirin û pênc zarok bûn. Bapîrê Izetbegović paşê bû şaredarê bajêr û hate ragihandin ku piştî kuştina Gavrilo Princip a Archduke Franz Ferdinand ê Awistirya di hezîrana sala 1914an de, çil Sirb ji darvekirinê bi destê rayedarên Awistro-Macarîstanê xilas kir.
Gabriella Wilde
Kariyera wê
Kanûn 2010an de Wilde hate ragihandin ku di fîlimê The Three Musketeers de, adaptasyona romana bi heman navî, di yekemîn fîlima xwe de rol wergirt. Wilde rola jina li bendewarê qiralîçe, rola Constance Bonacieux wergirt û li kêleka Orlando Bloom û Logan Lerman lîst. Fîlim di Çirî ya 2011an de hate weşandin û li seranserê cîhanê li ser 132 mîlyon $ qezenc kir. Lê fîlm li Rotten Tomatoes ji hêla 90 rexnevanan ve bi rêjeya ji sedî 24% kêm hate pêşwazî kirin.
Wilde di fîlmê Dark Horse û di heman mehê de bi rola Sue Snell di sala 2013an di fîlmê Carriede rol wergirt. Fîlim ji hêla derhênerê Boys Don't Cry Kimberly Peirce ve hat derhêner kirin û Chloë Grace Moretz û Julianne Moore di fîlmê de lîstin. Fîlm, di Hezîran 2012an de dest pê kir û di Çirî 2013 de hate weşandin.
Sêgiran, Bazîdaxa
Sêgiran gundekî ku bi ser navçeya Bazîdaxaya Wanê ve girêdayî ye.
Xerîb im dayê (albûm)
Xerîb im dayê (Xerîbim dayê) albûma hunermenda kurd Ayşe Şan e. Albûm ji 16 stranan pêk tê û ji aliyê Çağdaş ve hat çêkirin.
Flavin, Aveyron
Flavin, Aveyron, komuneke departementa Avairona li başûrê Fransayê ye.
Oy delal - Hepsa Diyarbekir (albûm)
Oy delal - Hepsa Diyarbekir albûma hunermenda kurd Ayşe Şan e. Albûm ji 11 stranan pêk tê û ji aliyê Aşanlar ve hat çêkirin.
La Chapelle-sur-Erdre
La Chapelle-sur-Erdre, komuneke li departementa Loire-Atlantiqueya Fransayê ye.
Derschen
Derschen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Altenkirchenê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Pênckevirk
Wekî ji navê wê tê fêhmkirin, bi pênc keviran tê leyîstin. Leyîstikvan bihusta xwe vedike û pênc kevirên gilover li ber radixîne. Yek ji keviran difirîne jor û beî dubarekirin, di yek ceribandinê de kevira ku firandibû diqefilîne û bi yek lêdanê kevirekê ji yên din di bin bihusta xwe re derbasdike. Bêî çewtî û dubarekirin vê yekê bo derbaskirina hemî keviran diceribîne. Heger biserket, mafê wê heye carekê din bileyîze yan jî ew ê bibe "mastxur".
Dergezîn
Dergezîn gundekî ku bi ser navçeya Bazîdaxaya Wanê ve girêdayî ye.
Guise
Guise, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Baguette
Dîrok
Peyva baguette bi fransî tê wateya "çoyê piçûk, darê piçûk". Paşgira "-ette" dîmînutîva fransî ye (wek opera → operetta). Peyva frensî ji hevwateya îtalî bacchetta, kêmkirina bacchio ("ço, çîp") hatiye beralîkirin, ku bi navbeynkariya baccus a latînî ya vulgar ji peyva baculum vegeriyaye bacculus ("gir, çîp").
Li Parîsê ji sala 1994an û vir ve di “Concours de la meilleure baguette de Paris” de, nanpêjê herî baş ê baguette. Wek xelat, ew dikare xizmetê Qesra Champs Élysée bike. Dema ku di nîsana 2008an de ji ber kêmbûnê nirxê genim zêde bû, li seranserê cîhanê jî bihayê nan bilind bû. Di encamê de nirxê baguette li Fransayê ji 1 euro derbas kir û bû sedema xwepêşandanan.
Gordianus III
Di 13 saliya xwe de ew bû împeratorê yekta yê herî piçûk ê împeratoriya Romayê ya yekbûyî. Gordianus kurê Antonia Gordiana û Junius Balbus bû, ku berî sala 238an piştî zayînê mir. Antonia Gordiana keça qeyser Gordianus I û xwişka biçûk a qeyser Gordiana II bû. Li ser jiyana wî ya destpêkê beriya pesnê wî pir hindik tê zanîn. Gordian di sala 238an de navê bapîrê xwe yê dayikê girtibû.
Château-Thébaud
Château-Thébaud, komuneke li departementa Loire-Atlantiqueya Fransayê ye.
Fîlîpê Ereb
Ew li Aurantîs, Erebistana kevnare, li bajarekî Sûriya îroyîn, ji dayik bû. Piştî mirina Gordianus III di sibata 244an de, Philippus desthilatdar bû. Wî bi lez û bez bi Împeratoriya Sasanî ya farisan re danûstandinên aştiyê kir û ji bo ku ji aliyê senatoyê ve were pejirandin vegeriya Romayê. Di dema desthilatdariya wî de, bajarê Romayê hezarsala xwe pîroz kir.
Koma ceredaran
Koma ceredaran, koma darboxrîkiyan, koma palmiyeyên cerkirî (Pandanales), herwiha Pandanan komeke riwekan e, li ser yekqalikan ên riwekên kulîlkdar tê hejmartin. Endamên vê komê riwek, dar an devî ne.
Sîstematîk
Pandanales ji aliyê genetîkî ve lêzimê Dioscoreales e. Famîleyên vê komê ev in:
Arif Zêrevan
Arif Zêrevan niha li Swêdê dijî.
Foissac, Aveyron
Foissac, Aveyron, komuneke departementa Avairona li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Kurdên osmanî
Dîrok
Di sala 1916an de ji Bedlîs, Erzirom, Palo û Mûşê derdora 300 hezar kurd zivistanê şandin Qonye û Entabê û piraniya wan di xelayê de mirin.
Piştî belavbûna împeratoriya Osmanî û avabûna Tirkiyê jî, sirgûnên di bin serokatiya Atatürk de berdewam bûn.
Hengên Hemîdiye
Pêşbingeh
Her wisa Siltan Ebdulmecîd li sala 1840an de Qanûna Axê derxist. Her axa ku girêdayî Osmaniyan li ser navê kesan dihate tomar kirin û kaxezek bi navê tapû dihate dayîn.
Jimara hengan
Hengên Hemîdiyeyê ji 65 hengan pêk dihat. Lê li gor hinek lêkolîneran ihtimal heye ku 66 jî bin. Ji avabûnê hêdî hêdî jimara van hengan zêde bû heta ku sala 1900an gihişte jimara zêdetirîn ku 65 an jî 66 heng bûn. Heng bi giştî ji kurdan pêk dihat lê sê-çar hengên ereb û qerepapaqan jî hebûn.
Tesîra hengên Hemîdiye li ser civaka kurdan
Wekî tîm û cerdevanên îro, arteşekî taybetî, ji hin beg, axa û serokên êlên Kurd damezirandi bû. Pirraniya eşîrên kurdan daxwaza tevlîbûna van alayan napejirînin.
Montaud, Hérault
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Hesena, Şemrex
Mêrxasiya gundiyên Hesena
Jı ber ku êşîra Hesena piraniya wan dûrî vê herêmê bûn; êşîr û komîkên derdorê wek Dumilî, Çiyayî, Şêxî, Lêfî û wekî din xwestine tahdeyî û zilmê li niştecihên vî gundî bikin û wan ji vir derxin koçber bibin. Lê ji ber zîrekî û mêrxasiya însanên vî gundî tu kes bi ser neketiye û her tim di cih û warê xweyî şêrîn de mayînde bûne û dom kirine.
Dîwana Rûhî (pirtûk)
'Eşq
Ebdurehmanê Axtepî bi şekleke temsilî gotubêjekê di navbera xwe û maşûqê de pêk tîne. Derdê xwe ji maşûqê re dibêje û dîtina cemala wê dixwaze. Maşûq di serî de daxwazê wî qebûl nake. Lêbelê di dawiyê de daxwaza wî qebûl dike, cemala xwe rê wî dide. Di vî warî de dibêje ku maşûqê rûberka li ser çavê xwe, ji ser çavê xwe avêt, ez jî jê re çûm secdê û do nav evîndarên cihanê de dîtina maşûqê bû para min tenê:
Nergî
Nergî gundekî ser bi nahiya Silîvanayê bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Siyamîr
Sîyamîr, gundekî girêdayê navçeya Tetwan a Bidlîsê ye.
Margîse
Mekanîzmeya guherîna rengan
Lê baweriyek heye ku margîse li ser kîjan cihî be ji bo hevsengiyekê pê re çêbike reng diguherîne şaş e.
Dêro
Dêro gundekî ku bi ser navçeya Bazîdaxaya Wanê ve girêdayî ye.
Xan, Bazîdaxa
Xan gundekî ku bi ser navçeya Bazîdaxaya Wanê ve girêdayî ye.
Lîsteya enstîtuyên kurdî li cihanê
Va ye lîsteyeke peymangehên kurdî li cîhanê.
Merdan Newayî
Xwendin û karên wî
Wî dibistana seretayî li gundê xwe xwendiye (1969-1973). Piştî dibistana seretayî sê sal li medreseyan erebî xwend. Piştî wî, ji derve ve dibistana navendî kuta kir (1976-1976). Piştî qedandina lîseya Îmam Xetîb a Sêrtê (1979-1983), heman sal Fequlteya Îlahiyatê ya 9 Eylülê kar kir (1983-1988). Salek şûn de (1989) li Enqereyê dest bi mamostayîyê kir (1989-1996). Piştî wî çû Batmanê, tenê çar sal li Batmanê karî mamostehiyiyê bike, di sala 2000î de ew sirgûnê Yozgatê kirin, neçû Yozgatê, dev ji mamostehiyê berda çû bi aweyekî aktîv dest bi karê siyasetê kir; wekî rêvebir din ava HADEPê de xebitî (2000-2004). Di sala 2004ê de li Batmanê bi awayekî fermî Kursa Zimanê Kurdî vekir (2004-2006), Merdan Newayî yekemîn kes e ku bi awayekî fermî li Tirkiyeyê kursa zimanê kurdî vekiriye.
Laufen, Swîsre
Laufen, bajarekî Swîsreyê ye û yek ji bajarên kantona Basel-Landschaft ya herêma Laufenê ye.
Gustîla winda
Gustîla winda yek ji cureyên leyîstikên zarokên kurd e. Hin caran mezin jî dileyîzîn.
Dülmen
Dülmen, bajarekî navçeya (Landkreis) Coesfeldê li herêma Nordrhein-Westfalen ya Almanyayê ye.
Clisson
Clisson, komuneke li departementa Loire-Atlantiqueya Fransayê ye.
Îskenderê Mezin
Hatina Îskender a li Kurdistanê
Îskender, piştî ku bi artêşa xwe re, berê xwe da Asyayê rê cihek ji wan cihê ku ew jê derbas bûyî Kurdistan bû. Piştî ku hatîye Kurdistanê, li wir, wî berxwedaneke mezin ji kurdan û gelên din ên herêmê li hemberî xwe dît. Di wê demê de, Kurd û xalkên din gelek ziyan didin hêza wî, êdî bi xalkê tavakan xwe dikşînin Çiyayê Zagrosan. Li wir jî tên hember hevdû. Lê di wê demê de, hêzên Îskender çi dike û naken, nikarin ji Çiyayê Zagrosê bi bihurîn. Cihek ji wan cihên di dilê wî de demên ev der bûye. Ew wekê têkçûneke mezin ji îskender re di dîrokê de cih digirê.
Sauerlach
Sauerlach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Munîh li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Çand
Çand herwek civak, zanîn, huner, amojgarî û tenduristî di jiyana me ya civakî de gotineke bi pirmane ye û di dîroka gelan de neteweke bêyî çand wek netewe nayê pejirandin. Her neteweyek bi rengê xwe heye û ew jî dibe pirrengiya gerduniyê.Herweki din, neteweyek bi şiklê ruh, xemilandin, xwerin bi tore û baweriya xwe bi xwe re qerektera çande ke taybetî dihuliqîne. Çanda gelan bi nivîsandina pirtûkan (pirtûkên dîrokî, çandî, zanyarî, olî, çîrok), destan u stranan û seranser di nava jiyana gel de tê afirandin, bi xêzikan, wênean, şano û fîlman xurt dibe û pêş ve diçe.
Happencourt
Happencourt, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Bendava Qereqeyayê
Bendava Qereqeyayê, yek ji 21 bendavên Projeya Başûrê Rojhilata Anatoliyayê (GAP) ya ku di navbera salên 1976-1987'an de ji hêla dewleta Tirkî ve li ser rûbarê Firat hatiye avakirin. Mebesta vê bendavê çêkirina wizeya karebayê ye. Qewareya ava dakirî ya embaravê (gola bendavê) 9.580 hm3 ye û berhemhêneriya karebayê ya li dema salekê 7.354 GWh e.
Silêbînê
Perwedehî
Xwendekarî vî gundî dibistana serî û dibistana navîn li vî gundî dixwenin lê ji bo dibistana amadehî bi servîsê diçin Inkafê.
Cordemais
Cordemais, komuneke li departementa Loire-Atlantiqueya Fransayê ye.
Înstîtuya Kurdî li Stockholmê
Înstîtuya Kurdî li Stockholmê (ÎKS) ango Peymangeha Kurdî li Stockholmê di sala 1996an de hat damezrandin. Serokê peymangehê Dr. Hûsên Xelîqî ye. Navê kovara peymangehê "Avaşîn" e.Rewşen weşanxaneya ÎKSê ye.
Famîleya lavlavkên pevjel
Sîstematîk
Navê Cyclanthaceae sala 1824'ê ji aliyê Pierre Antoine Poiteau ve, di Achille Richard: Dictionnaire classique d'histoire naturelle, 5, 222'yê de hatiye lêkirin. 2 binekom, 12 cins û 225 cureyên vê famîleyê hene:
Breitenbach am Herzberg
Breitenbach am Herzberg şaredariyeke navçeya (Landkreis) Hersfeld-Rotenburg li Hessen, Almanyayê ye.
Mûçe, Bane
Mûçe gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Bane ye.
Silêmanê dunikul
Dîksilêman, botbotik, silêmanê dunikul, dodo, dawudik an jî hûphûpik, cureyek ji balindeyan e.
Koçberê Havînê ye. Di demsala buharê de di orta meha adarê de tê û di payizê de vedigere Efrîkayê. Bi timika xwe ya drêj dihê nasîn.
Hevzalbûn
Hevzalbûn (bi înglîzî: codominace) rewşa ko rûxsarebabeta bavanên yekreg bi hev re di rûxsarebabeta weçeyên dureg de xuya dibin. Di weçeyan de xuyabûna rûxsarebabetên bavan ne bi awayekî têkilê hev û navincî, lê bi awayekî belekî xuya dibin.
Herwisa di sîstema AB0 a komeleya xwînê de allelên A û B jî hevzalê hev in. Heke weçe ji bavanek allela A, ji bavanê din jî allela B werbigire, vê gavê komeleya xwîna weçeyê wekî AB tê navkirin.
Kempa Berzince ya Awareyan
Kempa Berzince ya Awareyan (bi îngilîzî: Barzinja IDP Camp), xîvetgeheke awareyan e ku dikevite qezaya Çemçemalê, li parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê).
Çavkanî
[[Kategorî:Penaber]
Gırdaran
Girdaran giredayê navçeya dihê bajarê Sërtë ye .daristana çiya yë reş heye .gol a Bêrm ê jî heye .cihên dîrokî Lepkê şêr e.nîzê ava Botan e.
Newrozbilaxî
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 0 kes (0 malbat) bûn.
Cemal Nebez
Jînenîgarî
Di 1933an de li Silêmaniyê hatibû dinyayê. Ligel dewamkirina xwendingehên dewletî li Iraqê, wî derfet hebû li ser huqûq, felsefe û teolojiya îslamê jî bixebite li ber destên bavê xwe û alimên din ên welêt. Nebez fizîk û matematîk û pedagojî li Fakulteya Rahênana Mamosteyan a Zanîngeha Bexdayê. Materyalên fêrkariyê bi zimanê kurdî durist kirin. Ji 1955an heta 1961an, mamosteyê lîseyê yê dersên matematîk û fizîkê bû. Di salên ku li Kerkûkê mamostetî kirî de, bingehê yekem kitêbên fizîk û matematîkê bi zimanê kurdî danî. Di 1956an de wî elfabeyeke stensil a li ser cebîrê durist kir û di 1960an de pê çêbû yekem kitêba fizîkê bi kurdî biweşîne bi sernavê; ‘Destpêk bo Mekanîk û Taybetiyên Maddeyê’, ku tê de ferhengokeke dewlemend a têrman hebû li ser fizîk û matematîkê. Di 1956an de çû Sûriyê û Lubnanê ku li wê gelek rewşenbîr û nivîskarên kurd nas kirin. Wan behsa avakirina ‘Akademiya Zimanê Kurdî’ û pêwîstiya bikaranîna elfabeyeke latînî ya yekgirtî bo zimanê kurdî dikirin. Di hengava wê kurte gera xwe ya li Şamê de wî namilkeyek bi erebî nivîsand li ser ‘Tevgera Azadiya Kurdistanê û Amacên Wê’ ku wî îthafî Nasirê serokcumhurê Misrê yê berê û pêşengê ereb ê nasyonalîst kir. Bi zimanên kurdî û erebî li ser mijarên cihêreng ên fîlolojîk, kulturî û siyasî gelek nivîsiye.
Gissac
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Todewêran
Todewêran, Tuduveren (,, bi tirkî: Kükürtlü), gundekî bi ser bajarê Erzîromê û navçeya Xursinê ve ye. 100 km ji Erzîrom e û 24 km ji navenda navçeya Xursin durtir e. Li gorî jimartina sala 2000, 411 kes tê da dijîn. Di sedsala 20em di nava gund kurd û fileh (ermen) tev dijiyan. Piştî şerê cîhanî yê yekem fileh çûne Ermenistanê. Xelkê Todewêranê ji berega cemaldîniyan e.
Noşana Jorîn
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 242 kes (40 malbat) bûn.
Kempa Tazedê ya Awareyan
Kempa Tazedê ya Awareyan (bi îngilîzî: Tazade IDP Camp), xîvetgeheke awareyan e ku dikevite qezaya Kelarê, li parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê).
Epîdemîolojî
Armanca vê şaxê zanistî ew e ku agahdariya tenduristiyê kom bikin, planên tenduristiyê li hemberê nexweşîyan pêşbixin, tenduristî baştir bikin û nexweşî yê kêm bikin.
Etîmolojiya peyvê
Di zimanê yewnanî a kevnar de peyva "epî" (liser) "demos" (gel) "logos" (gotin) di nav peyvê de di derbarê tenduristiyê de tu wateyek tine ye lê dîsa ev peyv di şaxek zanistîya tenduristiyê de tê bikaranîn.
Emmett Till
Dayika Till daxwaz kir ku kurê xwe bi tabût vekirî merasîmeke cinazeyê bide, da ku her kes bibîne ku lawik çawa hatiye îşkencekirin û kuştin : Li wî xistibûn, çavê wî jê kiribûn û gule lê hatibû reşandin. Di dawiyê de wan bi kepçeyek ku bi têlên bihurî ji bo balastê li stûyê wî girêdabû û ew avêtibûn çemê Tallahatchie. Cenaze sê rojan di çem de ma û ji aliyê du masîgiran ve hat dîtin.
Qehwe
Qehwe, qawe (bi inglîzî: coffee; bi farisî û erebî: قهوة) navekî giştî ji bo nivşekê malbateke daran e ku dibêjinê rûnas. Fêkiyê wan daran jî her bi vî navî tê binavkirin.
Şerê Granîkosê
Şer
Farisan siwariyên xwe di pêş de payedaren ku leşkerê bi pereyî yê Yewnan pêk dihatin jî di paş de cih kiribûn. Di gorî dîroknasan ev stratejî pir xelet bû. Farisan erebeyên şer jî dikaranîna ev jî di erda bi herî de kêr hatî nebûn. Ji ber wan sedeman hêzên Farisan hêj şer destpê nekiribû têk çûbûn.
Merwan Osman
Di serhildan kudan de ya 12e adara 2004an de dîsa hate bin çavkirin ango piştî azadbûna wî bi demeke hindik.
Hêmin Mukriyanî
Destpêka jiyanê
hêmin di rojeke ku desthilatdarî di destê wê de bû ji dayik bû û teqlîda Ataturk kir. Cil û bergên Kurdî bi temamî qedexe ne û bi qasî ku ji destê wê tê, heqaretê li mirovan dike û pêl û daholê dixe nava sûkê. Ew dê her tim di vê avhewayê de mezin bibe.
Kurteya Jiyanê
Di sala 1938an de dest ji xwendinê berda Di warê çandinî û lawirvaniyê de jêhatî bû, ji ber vê yekê di sala 1941 an de dest pê kir û bi serket. Di sala 1942 an de dema Komeleya Sersalê ava bû, bû endam, navê wî Hêmin û hejmara endametiya wî 55 bû.
Di sala 1946 an de keçeke wan hebû bêyî ku pê re hevdîtinê bikin. Di destpêkê de jê hez nekir, lê piştre jê hez kir. Piştî tîp komarê û sêdaredana Qazî Mihemed û hevalên wî, ew ê ji welatê xwe derkeve û sînor derbas bike û bighêje Qeladzê ku ew ê demekê di mizgeftekê de bijî, paşê wê çaxê siyaseta desthilata Îranê dê li ser kurdan nerm be û dê lêborînekê ji eşîreyan re derxe û vegere welatê xwe û dest bi kar û xema helbest û wêjeyê bike û heya sala 1965an ne dûrî jiyana siyasî bû.
Lîsteya serhildanên kurdan
Lîsteya serhildanên kurdan lîsteyeke serhildanê ye ku li gorî dîrokên cûrbicûr jiber sedemên dagirkeriya Kurdistanê ji aliyê Kurdan ve pêk hatiye.
Zulkufê Qado
Zulkufê Qado, Zilfoyê Qilê an jî Zilfoyê Tekmanê  di sala 1959'î de li gundê Goma Qilê ya girêdayî Tekmana Erzîromê ji dayîk bûye. Tirkan navê Zülküf Korkmaz pêvekirine. Bi eslê xwe ji gundê Fîsê ya girêdayî Diyarbekirê û ji eşireta Fîsê ye. Niha di gundê xweda cotkarî dike.
Nêyçalan
Nêyçalan gundekî ser bi nahya Soma Biradostê bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 478 kes (104 malbat) bûn.
Derval
Derval, komuneke li departementa Loire-Atlantiqueya Fransayê ye.
Aranjvan
Aranjvan, bi kesên stranbêj, strannivîs an jî bi helebestvanan re karê xwe dimeşîne.