cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Qereaxaca Jorîn
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 376 kes (101 malbat) bûn.
Merdan
1991 heta niha albumên kom û stranbejan cekir.
Ebû Zer Xefarî
Li Mekeyê ji bo dînê îslamê xeber digre ku diçe Mekeyê Muhemmed pêxember dibîne pê bawerî tîne di wê dewrê de bi eşkereyî dibe misilman. Dîroka jidayîkbûna wî nayê zanîn, di sala 652î de wefat kiriye.
Nyon
Nyon, bajarekî Swîsreyê ye û yek ji bajarên kantona Vauda herêma Nyonê ye.
Vladîmîr Lenîn
Cara yekemîn zanistiya azadiya çînan a marksîzmê bi Lenîn û Bolşevîkan biserdikeve. Lenîn di zanîna Marksîzmê de hin guherandine pêk tîne. Bo mînak ew wekî sazûmanî dîktatoriya proletaryayê dibîne û ji bo wê biserbixe têdikoşe. Lenîn bi dibistanên marksîzmê yên din re dikeve nîqaşan û roj bi roj alîgirên riya wî zêdedibin.
Piştî mirina Lenîn di sala 1924an de, wasiyetên wî tên jibîrkirin heya bigire tên windakirin. Stalîn hemî desthilatdariyê dixe destê xwe. Stalîn bi navê sosyalîzmê poltîkayên tûj û bixwîn dimeşîne. Lev Trotskî dide kuştin. Otonomiya Kurdistana Sor li ser daxwaza Komara Tirkiyeyê û Îranê ji holê radike. Azadiya ku Kurdan li Mehabadê bidestdixin bo xatirê şahên Îranê difiroşe. Herwekî li ruyê cîhanê hemî partî û komên çepgîr bi xwe ve dide girêdan. Ên ku viya napejirînin difiroşe yan li dijî wan têdikoşe. Serhildanên Kurdan mehkûm dike alîkariya dagirkerên Kurdistanê Tirkiyeyê, Îran û welatên Ereban dike. Baweriya ku Lenîn afirandibû, bi destê Stalîn û polîtîkayên YKSSê roj bi roj ditemire û di dawiya salên 80î de jî ji holê radibe.
Zaroktiya wî, heya ciwantiyê
Di serî de jiyana wî rasti du tregediyan hatiya. Yek ji wan, ku di 1886 de bavê wî ji xwûn çûna ser mejiyê wî mirine û ya din ji di 1887 de ku birayê wî Aleksandr Ilyiç Ulyanov ji aliyê Çarê Rus yê Sêyemên Aleksandr, ji ber ku di qestkiirna kuştina wî de di nav yên ku bomba bikar anîna de tê girtin û piştre tê bidar ve kirin. Aleksandr deme ku tê girtin, hingî xweşka wî Anna ji aliyê çar ve sorgunî Kokuchkino ku li nêzîkî Kerzan û wana tê kirin. Di dokumentên fermî yên deme yekîtiya sovyet de tê gotin ku hîmê kirinên şoraşgarî bi van bûyaran re tê avêtin, tê nivîsandin. Di pirtûkên perwerde yên deme yekitiya sovyet de wêne Lenîn û dayika wî ku ji bo Aleksandr çil digirin dide nîşandin. "riyaka cude emê naqênin", ji bo şaraşa gel û ji dêla nêzîkatiyên anarşîşt û yên yekana, Lenîn nêzîkatiya Marksist naqandiya têne ser ziman. Lenîn, piştî bi marksizmê re eleqeder bû, piştre êdî tevlî xwepêşandinên xwandaavanan dike û pişte ji tê girtin. Piştî girtina wî re, êdî Ji Zankoya Qazan tê avêtin û piştre ew kar û xabetên xwe, bi serbixwe dide berdewam kirin û piştre di sala 1891 de ji bo ku Awoqatiyê bike destûrnemaya xwe stand. Lenîn, di serî de bi Latinî û Yewnanî zanibû, piştre xwe fêrî Almanî, Înglîzî û fransizî ji kir. Lê almanî û fransiziya wî wilo zêde ne baş bû.
Şoraşa Çila
Di tirmehe de, piştî raparîneka ne biserketi ya Bolsevîkan Lenîn diçê Fînlanda.Di dawiya tirmehê de di kongre ya 6. de Enternasyonal tevlî Bolşevîkan dibin. Piştre di Miha Çirî de di vegerihe û li ber hikumetê bi dirişma "Sovyetî li iktîdarê" ji şoraşa çekdarî re dibe pêşeng. Li ser Hikumetê Hizrên xwe, di pirtûka xwe ya bi navê "Dewlet û Şaraş"ê de têne ser ziman. Di wê ceribandinê de, ku ji karkaran pêktê û piştre dise ji aliyê Karkaran ve tê Îptalkirin bahsa "hikumete Sovyet" dike.
Dema Şerê navxweyî li Rûsya
Di adara 1918 î de Lenîn û bolşevîkan bi hatina gelek sosyalistan ji welatên din Enternasyonala KOmînîst demazirand. Bi wî awayî ji ne tenê weke sosyalistekî weke komînîstekî ji hata ser ziman. Navê partiyê berî hingî ji Partiya Komînîst e Rûsya bû, lê piştre guharî û bû Partiya komînîst e Yekitiya Sovyet, (bi Rûsî "KnCC").
Komelgeha Derker Ecem
Derker Ecem, komelgeheke wilayeta Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ye ku di sala 1976an de hatiye avakirin. Di sala 1998an de hijmara şêniyên komelgehê gihaye 5.050 kesan.
Vavatn
Vavatn, goleke di nava sinorê parêzgeha Buskeruda Norwêcê de ye. Pîvana perava golê 13,81 km ye û bilindahiya ji asta deryayê 1 124 mêtre ye.
Mésanger
Mésanger, komuneke li departementa Loire-Atlantiqueya Fransayê ye.
408
Jidayikbûn
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)
Launoy, Aisne
Launoy, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Herîkîna piroklastîk
Etîmolojî
Herikîna piroklastîk celebek herikîna gravîtê ye ku di wêjeya zanistî de carinan ew bi kurteya îngilîzî Pyroclastic Density Current (PDC) tê binavkirin ku tê wateya herikîna zêde ya piroklastîkê.
Sedem
Mekanîzmayên curbicurên ku dikarin herikîna piroklastîk çêbikin hene:
Torxe
Taksonomiya cins û cureyan
Cins û cureyên torxeyan
Gehînkeya kîmyayî
Hilweşandin û dubare mijandina demareguhêzeran
Erkê demareguhêzer ji bo carekî ye, ango divê piştê carek şandina ragihandinê, ji bo  xaneya paşgehînke heman ragihandin bi caran li du hev neyê şandin. Loma divê demareguhêzer ji bo demek kin di nav gehînkeqelîşê de bimîne. Bi dûrxistina demareguhêzeran ji gehînkeqelîşê, li ser xaneya paşgehînke de bandora demaraguhêzer tê rawestandin, erkê parzûna xaneya paşgegînke vedigere qonaxa asayî. Ji bo rawestandina bandora demareguhêzeran, sê rêbaz heye. Rêbaza yekem heriskirin û hilweşandina demareguhêzeran e. Ji bo wê karê, hin ezîm tên derdan. Wekî mînak; asetîlkolîn corek ji demareguhezêran e, enzîma kolînesteraz(bi îngilîzî: cholinesterase) asetîlkolînê diherisîne, bi vî awayê bandora demareguhêzerê namîne li ser xaneya paşgehînkeyê. Rêbaza duyêm jî dubare mijandina demareguhêzeran e. Xaneya pêşgehînke demareguhêzerên nav gehînkêqelîşê dimijîne nav tewerekotahiyê, bi vî awayê ragihandin tê rawestandin. Rêbaza sêyem belavbûniya demareguhêzeran a ji gehînkeqelişê ye, bi dûrxistina demareguhêzeran jî ragihandin tê rawestandin.
George H. W. Bush
George Herbert Walker Bush (jdb. - m. 2018 Houston) serokdewletê 41em ê DYA'yê ye. Ew herwiha bavê serokdewletê 43em George W. Bush e. Ew li Miltonê ji dayîk bûye. Di de dibe serokdewlet û heta  li ser postê xwe dimîne. Bi Barbara Bush (berê Barbara Pierce) re zewicî û şeş zarokên wî çêbûn. Di bin serweriya wî de Şerê Kendavê di pêk hatiye.
Diyojenê Apolonî
Berhemên wî:
Gelek berhemên wî hene :
Deşta Kopê
Deşta Kopê, deştek fireh e, çemê Mûradê di navda dihêrike. Herî zede pincara şekir û titûn li ser vê deşte te ajotin.
Dormeliya Jorîn
Piştî wê Dîrokê rehmetî bavê Hecî Ahmet kalkê rehmetî kosto jî kişîyaye dormeliya jorê.
Berê rêya gund tune bû, jiber wê ragihandin ser pişta heywan an (ajal) dahat kirin û îro herroj mînîbûs diçe gundê me.
Ehmedê Şamlû
Emedê Şamlû
Tiyaxs
Tiyaxs an jî Avdêges gundekî girêdayî navçeya Amedê Pasûrê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Binawçile
Binawçile gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Merîwanê ye.
Kuchen, Baden-Württemberg
Kuchen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Göppingenê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Riwekên xemlê
Riwekên xemlê hobiya gelekan e. Mirov tenê yan bi hevalan, biliyê çandinê dibin. Ji ber ku li Kurdistanê nêzîkê 100 sal in, aramî nîne, daristan hatine rûxandin û aboriya gel xirab bûye, kêm kes bi vê hobiyê dema xwe derbas dikin. Li cihên ku hinekê aborî baş e, kurd mal, şaneşîn, bexçe û xozanên xwe bi kulîlk û riwekên din ên xemlê, kok dikin.
Opfikon
Opfikon, bajarekî Swîsreyê ye û yek ji bajarên kantona Zürich a herêma Bülachê ye.
Mîrê Xerza
Mîrê Zoqê (Xanedanê Cangîrî)
Mîrê Zoqê, neviya Mîrê Hekariya ne. XVII. Di dawiya sedsalê de, serokatiya Seîd Beg de Mîrektiya Hekarîya hiştin û li başûrê Xerzanê bicîh bûn, ku gelek serdema koçberên wê serdemê bûn. Dema Seîd Beg tê Xerzan ku li ser rêzgirtina ji ber ku wî, bi cih girtina wî re gelê xerza gotin Bêgkendê. Seîd Beg pêşî başûrê Xerzanê de Mîrîtiya xwe demezrand. Paşê dema keleha Zoqê girtin Seîd Beg û Begê Bêgkendê Mîrektiya Xerza yê duyemîn damezrandin.
Esselborn
Esselborn şaredariyeke navçeya (Landkreis) Alzey-Wormsê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Juan Peron
Peron û hevjina (?) xwe Eva, ji gel Arjentîniyan ve pirr dihate hezkirin. Pirranî ji, ji hêla hejar, karmend û pîşesazan ve dihate hezkirin û kesên dijber jî, ew bi demagogî, dîktatoiyê tewanbar dikirin.
Pattensen
Pattensen, bajarekî navçeya (Landkreis) Hanoverê li herêma Saksonya Jêrîn a Almanyayê ye.
Anaqîz
Anaqîz, gundekî ser bi navenda bajarê Serab li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Şîle
Şîle, bi fermî Komara Şîleyê , dewletekî ji aliyê Amerîkaya Başûr gelek caran hate dagirkirin, di xeteka teng ên erdên ku di navbera zincîreçiyayên Andê a li rojhilat û li rojavayê Okyanûsa Pasîfîkê ye. Paytext û bajarê mezin a Şîlîyê Santiago ye. Sînorên wî bi Perû li bakur, bi Bolîvya li bakurrojhilat, bi Arjentîn li rojhilat, û bi Dertenga Dêrîk li başûrê dûr e. Erdên Şîleyê di Pasîfîkê de bi Giravên Juan Fernández, Salas y Gómez, Desventuradas, û Girava Paskalyayê li Okyanûsya ye. Şîle jî li ser 1250000 km2 ya Antarktîkayê îdîa dike, tevî ku hemû îdîaya di bin Peymana Antarktîkayê rawestandin in.
Şîzofrenî
Sîmptomên şîzofreniyê
Helbet şîzofrenî navê grûbeke nexweşiyan e gelek sîmptomên wan hene lê yên balkêş ev in:
Rachel Brosnahan
Jînenîgarî
Rachel Brosnahan li Milwaukee, Wisconsin hate dinê. Brosnahan keça Carol û Earl Brosnahan e. Dayika wê di weşangeriya zarokan de dixebitî. Diya wê Brîtanî ye. Bavê wê Amerîkî ye, û ji nijada xwe ve Îrlandî ye. Brosnahan ji çar saliya xwe de, li Highland Park, Illinois hate mezin kirin. Bira û xwişkek wê ya piçûk heye. Brosnahan birazê dîzaynerê modayê ya Kate Spade ye.
Brosnahan perwerdeya xwe ya dibistana seretayî ya Wayne Thomas, dibistana navîn li dibistana Northwood Junior xwend. Brosnahan bi xwendina dibistana re beşdarî şanoya muzîkî dibû. Li dibistana navîn ya Highland Park, dibistana High School de du salan di tîma pêlewaniyê de bû û perwerdakerê snowboardê bû. Brosnahan di 16e salî ya xwe de bi rêvebera Navenda Perwerdehiya Lîstikvanan a Carole Dibo re dixwend. Brosnahan di 2012an de ji Zanîngeha New Yorkê Dibistana Hunerê ya Tisch mezûn bû.
Cehîzdan, Serab
Cehîzdan, gundekî ser bi navenda bajarê Serab li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Afroamerîkî
Şerê navxweyî yê amerîkî û pirsgirêka xulamtî
Di sala 1865an de, 13emîn Guherîna Destûra Bingehîn bi fermî koletî li Dewletên Yekbûyî qedexe kir û çar milyon xulam tenê di dema şerê navxweyî û di dawiya 1865an de hatin azadkirin.
Dehîşt
şûnên nîzik: Kokan(4.4 km) Hesar (8.4 km) Derwendî Jêr (6.7 km)
DRM
DRM (Digital Rights Management, îdarekirina mafan a dîjîtal): DRM ji bo kontrolkirin û rêdana xwegihandina nêveroka berhemên dîjîtal e.
Babûn
Babûn (Papio), cinsekî meymûnên Cîhanê Kevn (Cercopithecidae). Li Afrîkayê û li hin welatên ereban hene. Dema bi çarpêyan diçin, ew dişibin kûçikan. Babûn, bêtir bir bi bir bi hev re dijîn.
Pêncwîn
Pêncwîn dikevê bakur-rojhilatê bajarê Silêmaniyê.
Ehmedê Zevengî
Mele Ehmed kurrê mele Mihemedê Zevengî yê Bohtî, sala 1893 li Sêrt jidayikbû; 06-12-1971 li Qamişlo mir. Miftiyê Qamişlo û danerê pirtûka العقد الجوهري في شرح ديوان الشيخ الجزري el-ʾiqd ul-cewherî fî şerḧ-i dîwan iş-şeyx il-cezerî
Qamişlo
Piştî ku zarên wî li Qamişlo cî ji xwe re çêkiribûn, wî jî da dû wan û lê rûnişt. Di wê demê de ango dawiya dehsala pênca de, bi bijartin û piştgiriya şêxê Xeznewî, biryareke ji aliyê hikûmeta Sûrî derket bi binavkirina mele Ehmed ji bo bûna miftiyê Qamişlo yê yekê, û tevde ewqafa bajarî. Piştî demeke kin, ewqafa parêzgeha Cizîrê ya Sûrî tev dikeve bin destê wî.
Qizil Hacîlû
Qizil Hacîlû gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Gulê çiqer
Gulê çiqer û giyayê çiqer li destpêka meha gulan verdekeve û gulek xwa yî zer heye. Wî gulê beref deken û hişk deken û dekutin û jê dermanekê çê deken ku sa nexwaşiyan ra tere kêr.
Keyaniya Makedonî
Padîşahên makedonî
Aeropus II (396-393)
Argaeus II (370)
Alexander V (297-294)
Lysimachus (288-281)
Antipater II (279)
Bexçevanî
Bexçevanî, ji xeynî cotemenîyê, (çandinî, zîreet, werzêrû) pîşe û pêmijûliyên bi çandina riwekan re têkildar e, hemiyan dihewîne. Kesên ku perwerdeya bexçevaniyê nedîtine jî, wekî hobî dikarin bi vê karê re bilî bibin. Zebzefiroşî û fêkîfiroşî (xwedikariya yan cenaniya fêkiyan) jî karê bexçenêran (bexçevan) e.
Despotîzm
Taybetmendî yên kesên despot weha ye; nenasî ya qanûnan, nenasîya kevneşopiyên siyasî yên damezrandî, û nenasîya maf û azadiyên civakan.
Hawar Kurdistan Media Group
Zanyariyên giştî
Niha girêdayî HKMG portala nûçe HAWARDENGÛBAS malpera lînkên Kurdî(Kurdistan Malper) portala Medyaya Kurdî (Medyaya Kurdî), malpera xebatên Serhad B.RÊNAS,malpera dîroka Kurdistan (Mejû Dewletên Kurdî), Malpera wêjeya Kurdî, (Wêje û Pirtûk), malpera Sînemaya Kurdî (Sînema Kurd), malpera mûzîka Kurdı (MûzîkKurd),malpera Dewleta Federe ya Kurdistan,malperek derbarê Kerkûkê de, malpera zanist û teknolojîjiyê,malpera zankoyên Kurdistanê û di mijar û babetên cûrbecûr de ji zêdetirê 50 malper(Hûn dikarin di stûna rast de hemû malperan bibînin) girêdayî HKMG weşan dike. Ji %95 ê malperan bi zimanê Kurdî weşan dikin. HKMG Zimanê Kurdî wekî zimanê “tenê” ya Medyaya Kurdî dibîne.Hemû zimanên din divê bo dîplomasiyê were bikaranîn.
Ernst von Feuchtersleben
Feuchtersleben li ser binavkirin û komkirina nexweşî û sîmptomên derûnînasiyê xebatên mezin kiriye. Herwekî li ser reformên pedagogî û perwerdehiyê jî xebatên wî hene.
Sîsîlya
Çem
Salso çemê herî dirêjê giravê ye û dirêjahiya xwe 144 km ye. Simeto bi 113 km, Belice bi 77 km hin çemên dinên li Sîsîlya diherikî ne.
Hêz
Di fîzîkê da hêz bandorek e ko lezgîniyê didit tenekî. Hêz dibit ko wekî bilindkirin, paldan an kêşanê bihêt berhestkirin û meznahî û sû heye. Lezgînî ya rastîn ya tenî bi hêlberekî (vector) ko koma tevaya wan hêzan e ko karî li wî tenî dikin dihêt diyarkirin. Ev koma tevaya hêzan carina bi hêza bandordar dihêt binavkirin. Di tenekê berdirêj da, hêz mumkîn e ko zivirîn an jî dijşêwebûnê anko deforme bûnê çêbikit. Bandora zivirandinê li ser tenî bi zivirar anko torque û bandora dijşêwekirinê bi stires anko givaşê dihên diyarkirin.
Orsières
Orsières, bajarekî Swîsreyê ye û yek ji bajarên kantona Valais a herêma Entremontê ye.
Halûsînasyon
Helbet divê şaşîtî çênebe, hemî bûyerên wiha ne halûsînasyon in. Kesên ku di çavên wan de pirsgirêk hene, kesên kû mîgren pê re hene, kal û pîr, kesên ku pirr diwestin hwd dikarin hin reng, dirûv û tîrêjan bibînin û dengan bibîhîsin. Ev yeka han normal e û mirov bi xwe jî haydar e. Di halûsînasyonê de hîç sedemek, stîmûlûsek nîne lê nexweş dikeve wê baweriyê tiştinan dibîne, dibîhîse.
Pasaporta almanî
Dema pêvajoyê
Dema pêvajoyê ji bo pasaporta almanî bi gelemperî çar-şeş hefte ye, lê yek dikare di sê rojan de bi karanîna karûbarê Express-ê ve were weşandin heke berî 11-ê sibehê were xebitandin
Rûpela jêrîn
Navnîşên rûpelê jêrîn:
Gau-Heppenheim
Gau-Heppenheim şaredariyeke navçeya (Landkreis) Alzey-Wormsê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Ari Jan
Girêder
YouTube
Mirov
Anatomiya laşê mirov û Fîziyoljî
Laşê mirovî binyatekî sirûştî (physical) û sergihayî ye(entire) ji organîzma zîndewera mirovî (human being). Laşê mirov ji serî, milan, du lingan, ûstû, pişt, bejn, pî , zik û sîng pêk tê ye. Bilindiya navîn ya mirovê mest der dorê 1.6 m(5_6 ling) wek dirêjî. Zikmakî yan cenetîks roleke girîng dilîze di pirsgirêka dirêjiya bejna mirov bi riya cînîs(genes). Em dibêjin laşa yan gede mirov ji mirovê sax, û ji mirovê mirî re dibêjin cendek.
Belasicîn
Belasicîn, gundekî ser bi navenda bajarê Serab li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Julio Jiménez
Julio Sabas Jiménez Llanque (Rojbûn 5.12. 1964 - Mirin 6 tîrmeh 2020) siyasetmedarekî Bolîvyayê ye. Ew miri bi COVID-19 e di 6- Tîrmeha 2020-an de, 55 salî de.
F
Pir mana ên Fê (an fê) hene.
Paulhan, Hérault
Paulhan, Hérault, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Edip Yüksel
Pirtûkên wî
Bi zimanê ingilîzî
Aigues-Vives, Aude
Aigues-Vives, komuneke li departmena Aude ya herêma Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
I
Pir manên I (ya i) hene.
Komeleya Perwerdeya Demokratîk a Bilind a Enqereyê
Derbarê wê
Dû re komele di dema dadgehên rewşên awarte de bi tawana "cudakariyê" hat girtin. Lê piştî nêzîkî 40 salan, hinekan hewl da ku di sala 2014an de dîsa vekin lê nekarî.
Lîsteya qeşayên Afrîkayê
Çiyayê Kilîmanjaro
Hemû qeşayên Tanzanyayê li ser çiyayê Kilîmanjaro ne. Di nîvê sedsala 20an de 16 qeşa û sê qadên qeşayê hebûne lê di salên 1990an de, ji wan qeşayan çar winda bûne û yên mayî paşde vekişiyan.
Mouzeil
Mouzeil, komuneke li departementa Loire-Atlantiqueya Fransayê ye.
Klamek ji bo Beko (fîlm)
Nasname
Muzîk: Nîzamettîn Arîç
Kilorîk
Kilor, kulîçe yan nan e?
Di binavkirinên kurdî de mentiqeke taybet heye. Mirov dikare wekî nan, kilor an kulîçe jî bînav bike. Heger şikeva bê pêçandin û ji wan jî xelekên simîtê bên çêkirin dikeve bin kategoriya kilorê. Heger pê xwarin bê xwarin dibe nan. Ji ber ku kuncî, dimis tevlî dibe, ango navika wê heye, herwiha kulîçe ye. Bi şîr û şekir be şîranî, ji hevîrê stûr (ji patîleyê stûrtir) û çorsane û bi rûn / bê rûn be, dibe kate.
Nivîsandina navên erebî bi kurdî
Nivîsandina navên erebî di kurdî de,
Masekî
Eşîra Masekan yek ji mezintirîn êlên êzidîyan e, ku ew êl heta serê sedsala berê, di nav axa Împaratoriya Osmanî de dijiya û piştre bi darê zor hat koçberkirin.
Navê Masekî di nav hin nivîsên pîroz ên Êzidiyan de tê derbaskirin. Ji bilî vê yekê derheqa eşîra Masekan ŞEREFXANÊ BEDLÎSÎ di Şerefnameya xwe de jî nivîsiye. Bedlîsî destnîşan dike ku ev eşîr di bin fermandariya Mîrgeha Botanê de jiyaye. Heger em li jîndariya Bedlîsî (Şeref-name) tev bigerin Bedlîsî di Şerfnamê de dibêje ku Mîrgeha Botanê di çerxê çardehan (14) de hatiye damezrandin. Her weha em dibînin ku gelek eşîrên Kurdan di bin fermandariya Mîrgeha Botanê de jiyane, wekî Bohtiye (Bextiye, Xaltaniyê (Xaltî), Birozî, Şîldî, Birke Çêlka, Donbelî, Fokî, Mehmûdî, Şêx-Bizinî Bilane, Masekî, Şêrwanî, Bîkan, Meman Hesinan, her weha piraniya van eşîran ji eşîrên kurdên Êzidî ne
Pirna
Pirna, bajarekî navçeya (Landkreis) Sächsische Schweiz-Osterzgebirgeê li herêma Saksonyaya Almanyayê ye.
Rêtînol
Bandor
Rêtînol ji sîstêmê rîçalan ra rinde. Ew alîkariyê çêkirnê xûnê dike. Rêtînol pir ji çermî mirovan ra rinde. Ew ji çavan ra pêwîste. Eger Rêtînol hindik be di canî mirov da, mera nikane rind bi hêvarê bibîne. Rêtînol ji hestiyên mirovan ra jî girînge, çunkî ew ji bo mezinbûnê pêwîste.
Masekî
Hin kes jî dibêjin ku ew di nav gelên din de helyane û tune bûne. Lê ev yek wisa nine.
Emê di vê beşê hewl bidin bi rêya lihemberîhevkirina çavkaniyên piralî,bi rêya vekolînên cihêreng rastiyeke tam pêşkêşî we bikin.
[1.201] Gava ku Koroş serfiraziya Babîliyan bi dest xist, wî xwest ku Masagetan jî bixe bin serweriya xwe. Dibêjin ku Masagetî miletekî mezin û şerker e, ku li rojhilat li pêşberî çemê Erazê rûniştiye.
Balistan, Serab
Balistan, gundekî ser bi navenda bajarê Serab li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Silêman Demir
Silêman Demir (jdb. 1956 Nisêbîn) nivîskareki kurd e.
Milîlîtir
Mîlîlitir yekê hindirê ye. Kurtenavê mîlîlitirê ml e. Mîlîlitrek
Tezekend
Tezekend, gundekî bi ser navçeya Giyadîna Agiriyê ve ye.
Ehrenfriedersdorf
Ehrenfriedersdorf, bajarekî navçeya (Landkreis) Erzgebirgskreisê li herêma [Saksonya]] ya Almanyayê ye.
Himîrey Gewre
Himîrey Gewre, Ḧimîrey Gewre, gundekî Tazexurmatûyê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
Goma Mîrixê
Goma Mêrixê, gundekî girêdayê navçeya Têrcan a Erzînganê ye.
Mîkrolîtir
Mîkrolîtirek
Lokman Polat
Lokman Polat nivîskarek kurd e.
Lokman Polat di destpêka damezrandina Komela Nivîskarên Kurd de cih girtiye û endametiya wî ya komelê hîn jî didome. Ew endamê PENa Navnetewî û endamê Yekîtiya Nivîskarên Swêdê ye. Niha ew di malpera “Çandname”, “Rojnameya Kurdistan” û carna di malpera ``Diyarname`` de û herweha di kovara Kund de gotar dinivîse.
BERHEMÊN LOKMAN POLAT YÊN ÇAPKIRÎ : Roman û kurteroman
Bedirxan Epozdemir
Ne hewce ye ku meriv bêje, Epözdemir jî wekî gelek Kurdên rewşenbîr para xwe ji êş, azar, girtin û nefiyê girtiye. Ew ji ber van êş û azaran koçber bûye û hêja jî li Hollanda dijî.
Fifty Shades of Grey (fîlm)
Aktorên fîlmê
Fîlm di 11ê sibata 2015an de li Festîvala Fîlman a Navneteweyî ya Berlînê hat nîşandan.
Pirço
Pirço, gundekî li ser girêdana navçeya Başanê ye. Ew gund 4 km dûrê navçeya Başanê û 41 km jî dûrê bajarê Îdirê ye.
Hamilton
Hamilton, bajarekî herêma Ontarioya Kanadayê ye.
Koma mêxikan
Koma mêxikan, koma qerenfîlan (Caryophyllales) komeke riwekan e. Di nava riwekên kulîlkdar (Magnoliopsida) cih digire. Di vê komê de, 33 famîle, 692 cins û kêmzêde 11.155 cureyên riwekan cih digirin. Riwekên xwarbar siyale, silk, bazû (dîw, silka biyanî), ribês hwd jî di vê komê de ne.
Çerdaxlû
Çerdaxlû, Çerdaẍlû, gundekî Tazexurmatûyê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
Plauen
Plauen, bajarekî navçeya (Landkreis) Vogtlandkreisê li herêma Saksonyaya Almanyayê ye.
Mauchenheim
Mauchenheim şaredariyeke navçeya (Landkreis) Alzey-Wormsê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Desîmetre kûb
Hindirê dêsimitir ya dm³ dibêjin, çiqas di tiştekî da ye. Hindirê dêsimitirek
Dîcan
Dîcan, gundekî ser bi navenda bajarê Serab li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Çirûg
Çirûg gundeki li ser navçeya Zêtka (Elajgir) ye. Gund di nav deşta Elajgirê de ye. Gund 13 km durî Zêtka û 20 km jî durê Qerekose yê ye.
Qesrika Rozeçay
Qesrika Rozeçay gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Jînekolojî
Jînekolojî, şaxeke zanistî ye ku li ser tenduristî û nexweşiya jinan lêkolîn dike. Bijîşkên vê beşê di Fakulteya Bijîşkî perwerdeya dibînin. Di vê şaxê de perwerdeya onkolojî jî tê wergirtin. Bijîşkên ku perwerdeya vê şaxê dibînin bi navê jînekolog tên naskirin.
Lawmîrê River Hutt
Lawmîrî li bakurê Perth 517 km (354 mi) cih digre, li nêzîkî bajarokê Northampton di nava dewleta Rojavayê Awistralyayê. Ger wekî serbixwe tê hesibandin, ew jiyangeha Awistralya ye. Ev jî cihekî turîzmê ya herêmî ye.
Lîstika Xezalê
Gavê em ferz bikin ku birra şil biserketi be ji pêşbirka kevirê şil û ziwa. Her dû birr bi hev dişêwirin, taktîkê xwe bi şêwrê girêdidin û dest bi lîstikê dikin. Birra şil berî ku bazbidin di nava tariya şevê de winda bibin bi nûnerê xwe baş didin fêhmkirin tevdêrên xwe û biradî jî ciyê veşartin û rêgeha xwe. Birra ziwa jî li quncekekê disekine. Dema ku birra şil edî bicî hate zanîn ku têra xwe dinava tariyê de winda bûn û ji pozberê xwe têra xwe bi dûr ketin nûnerê bira ziwa baz dide û dide dû şopa birra şil û nûnerê birra şil jî pêre.
Beq
Xwarin
Koma beqan an Anura, goştxwerin ku kurm û kêzan dixwin, ta ku hinek cureyên beqan hene ku dikanin beqên ji cins û cureyên din dixwin wek beqga. Ew nêçîra xwe bi zimanê xwe yê dirêj digirin.
Erebê Şemo
Erebê Şemo yan jî Ereb Şamîlov (z. 23 çiriya pêşîn a 1897 li Qersê − m. 21 gulana 1978 li Êrîvanê) nivîskarekî kurd bû û weke bavê romana kurdî tê binavkirin. Yekemîn romana kurdî ya ku bi kurdî hatiye weşandin, Şivanê Kurmanca nivîsiye.
Retîkûlûma endoplazmî
2 Kunika navikê (por)
9 Rûyê Cis a heybera Golgî
15 Sîtoplazma ya xaneyê
Kewne Gund
Kewne Gund, gundekî bi ser navçeya Dolemerî ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Ceşnîawa, Merîwan
Ceşnîawa gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Merîwanê ye.
Regensdorf
Gelhe
Li gorî daneyên salan hejmara gelheya bajêr wiha ye:
Îgor Stravînskî
Îgor Stravînskî (jdb. 17ê hezîranê, 1882,  Oranienbaum, Rûsya − m. 6ê nîsanê 1971, New York), bestekarekî amerîkî yê bi eslê rusî ye. Besteyên wî wek yên girîngtirîn ên sedsala 20'mîn têne dîtin ji ber ku  ew di muzîka klasîk de bûbûn sedema şoreşê.
Çirçire
Çirçire, cureyekî famîleya şeytanok e. Çûkeke nîvmezin e, 11 cm digihê û rengê wê bi keske ve ye.
Kettenheim
Kettenheim şaredariyeke navçeya (Landkreis) Alzey-Wormsê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Katherine Maher
Kariyera wê
Piştî navbeynkariyên li Konseya Têkiliyên Derve û Koma Eurasia, di sala 2005an de Maher di çarçoveya bernameya xwe ya pêşvebirina rêveberiya navneteweyî de ya HSBC'ê yê, li London, Elmanya û Kanadayê dest bi kar kir.
Maher di sala 2007an de vegeriya Bajarê New Yorkê û ji sala 2007an heta 2010an di UNICEF'ê de wek karmendê nûbûn û ragihandinê xebitî. Maher jibo pêşxistina jiyana mirovan ji bo bikaranîna teknolojiyê xebitî û bi berfirehî rêwîtî kir, ku li ser mijarên têkildarî tenduristiya dayîkan, pêşîlêgirtina nexweşî yên HIV/AIDS û beşdarbûna ciwanan ên teknolojiyê teşwîq bike. Yek ji projeyên wê yên pêşîn li UNICEF tevlî ceribandina dirêjkirinên MediaWiki yên têkildarî gihanê li Etiyopyayê bû. Projeyeke din pêşkeftina USAid 2.0 ji bo ku li ser karanîna telefonên mobîl bixebite da ku çavdêriya xwarinê di zarokên malawî de bike.
Dêhdûlan
Dêhdûlan, gundekî ser bi navenda bajarê Serab li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Cinawira Gîlayê
Jehr û jehritî
Lawira Hîla, jehr di toşpiyên gilêzî di çeneyê wê jêrîn de peyda dike, lê ne wekî marên ku di çeneya xwe ya jorîn de peyda dikin. Tevî ku jehrê Lawira Hîla wekî maregsîka mirarî an mircanî deranîn dike ji neyrotoksîn,lê bi qasên hindik saz dike. Gezên Lawira Hîla ne sehm an xeter e ji bo mirovên mezintir.
Qelender
Qelender, gundekî bi ser navçeya Giyadîna Agiriyê ve ye.
Gau-Odernheim
Gau-Odernheim şaredariyeke navçeya (Landkreis) Alzey-Wormsê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Löwenstein
Löwenstein bajarokekî navçeya (Landkreis) Heilbronnê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Doletabad, Serab
Doletabad, gundekî ser bi navenda bajarê Serab li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
James Monroe
Jiyan
Monroe sala 1776an bi guleyekê tê birîndarkirin. Birîna wî ziyanê dide laşê wî, bi malaryayê dikeve. Bi felcekê jiyana xwe dide der.
Argens-Minervois
Argens-Minervois, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Sam Smith
Serkeftinên Smith çar Xelatên Grammy, sê Xelatên Brit, sê Xelatên Muzîkê Billboard, û Xelatek Muzîkê ya Amerîkî, û her weha Golden Globe û xelatek Akademiyê dihundirîne.
Kundê spî
Kundê spî an kundê kadîn (Tyto alba), cureyekî kundan e, ku ji cinsê Tyto û ji famîleya kundên kadîn (Tytonidae)
Beyat
Beyat gundekî ku bi navçeya Têşberûna Îdirê ve girêdayî ye. Ew gund 5 km dûrê navçeya Başanê û 20 km jî dûrê bajarê Îdirê ye.
Agirî Hesekê
Agirî Hesekê bi navê rastî Dêrsim Abd El-fetah dihat naskirin, şervanekî YPG bû, di sala 2017´an de şehîd bû
Azam Ali
Kurtejiyan
Azam Alî li Tehranê paytexta Îranê ji dayik bû, lê bi çar saliya xwe malabata wê koçî Hindistanê bû. Lewra wê umrê xwe yê ciwantiyê li herêma Maharastra li bajarê Pancganî (Panchgani) derbas kir. Wê li wir dibistana xwe dît û piştî 11 salan qedand. Ji ber bandora çand û hunera zelal a hindî ew biryar dide ku piştî dibistana xwe ya bingehîn derbasî zaningehê bibe û beşa Muzîka Hindî bixwîne. Di çarçoveya pewerdehiya zaningehê de bala wê ya ji huner û ruhaniyetê her ku diçe meztir dibe. Lewra ew dixwaze bi alîkariya hunerê ji guhdarvanan re rêyek nîşan bide bo qezenckirinên manewî.
Navenda Baştê (nahiye)
Bexşê Navendî ya Baştê, yek ji herêmên ku bi Şaristana Başt ve girêdayî ye. Herêm dikeve parezgeha Kûgîluyî û Buwêr Ehmed a Rojhilata Kurdistanê.
Mîrzecan
Mîrzecan, gundekî bi ser navçeya Giyadîna Agiriyê ve ye. Nıfusa MÎRZÊCAN nezîkî 2.000'î ye. Ava vexwarinê berê tinêbû. Bi saya Cemal Kaya av hatê gund.
Şêrpence
Şêrpence dikarit hemî jiyan tûş bikit, lê metirsiya wê bi navsalveçûnê zêde dibit. Reng e yek ji sedemên vê ew bit ko ziyanên digehin DNAyê li jiyê mezin zêdetir dibin. Şêrpence li welatên werarkirî yek ji sedemên serekî yên mirinê ye.
Sevim Tanürek
Ayşe Sevim Tanürek ( jdb. 1934(?) – 16'ê gulanê 1998) hunermendeke muzîka klasîk a tirk bû.
Péret
Péret, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Aşî karwan
Aşî karwan, xwarineke herêma Soran e. Mirov dikare di bin sernivîsa arxavkê de rêz bike. Li Serhed û Dêrsimê jî arxavkên wiha bi pîvazê tên xwarin. Amadekirina wê hêsan e.
Skotlenda
Skotlenda an Skoçya an jî Skotistan (Scotland; Scotland; ), yek ji çar welatên bingehîn ên Keyaniya Yekbûyî e. Paytexta Skotlendayê Edinburgh e û bajarê herî mezin Glasgow e.
Navê Skotlendayê
Skotlenda ji Scoti ya latînî ya ji bo gaelanê. Peyva Scotia (Welatê Gaelan) ya latîniya dereng ji bo Îrlendayê ra dihat bikarandin. Di sedsala 11emê ji Scotia ji bo Skotlendayê li bakurê çemê Forth (kû gaelî te peyivîn) dahat bikarandin li gelAlbania an Albany wana herdu peyvana ji Alba ya gaelî da çebûn.
Dirab, Serab
Dirab, gundekî ser bi navenda bajarê Serab li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Huainan
Huainan, bajarekî di asta wîlayetê de ya welatê Çînê ye û bajar di parêzgeha Anhuiyê de cih digire.
Korîtî
Nexweşiyên zikmakî
Wekî din zûzayîn jî sedemek xerabûna çav e.
Schwaigern
Schwaigern bajarokekî navçeya (Landkreis) Heilbronnê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Geađgejávri
Geađgejávri, goleke di nava sinorê parêzgeha Finnmarka Norwêcê de ye. Gol, li Deşta Finnmarksviddayê û li sinorê Fînlanda-Norwêcê cih digire.
Pérols
Pérols, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Erens
Erens (1928: عرنس /  'Erens ; 1946: Arens; ), bajarokekî bi ser Qubîna Êlihê ve ye.
Pandemiya vîrûsa Koronayê
Jînbûna Covid-19 li ser materyala
Li gorî lêkolînekê ku ji hêla New England Journal of Medicine (NEJM) ve hatiye weşandin û hikûmeta Amerîkayê fînanse kiriye, vîrûsa koronayê ya nû li derveyî bedena mirv jî, li rûzemînên cuda, li hewayê jî çend saetan dikare bijî.
Sedema Nexweşiyê
Ev nexweşiya Covid-19 ji egerê vîrûsa SARS-CoV-2ê ku yek ji vîrûsên nêzîkî vîrûsa nexweşiya SARSê ye peyda dibe. Vîrûs ser bi destekeka vîrûsan in ku jê re dibêjin koronavîrûs. Ew vîrûs balindeyan û memikdaran tûş dikin.
Nîşan û Berjengên Nexweşiyê
Kesê ku vîrûsa nexweşiyê werdigire dikare heta 14 rojan bê nîşanên nexweşiyê be. Li destpêkê nexweşî wekî tayê anko zêdebûna germî ya laşî, kuxik û behntengîyê xwe nîşan dide. Nîşanên edetî yên persîvê (wekî hatinexwara avê ji difinê anko pozê, û bêhnişîn) ne berbelav e. Kêmtir ji 4 ji sedê ji nexweşan jî tûşî zikçûnê dibin.
Prüm
Prüm, bajarekî navçeya (Landkreis) Eifelkreis Bitburg-Prümê li herêma Rheinland-Pfalz a Almanyayê ye.
Navoşk
Navoşk kutilkek e ku ji van tiştan çê dibe: Çend serî pîvaz hûr dikin, diranek-dido sîr diperiçêqin û dixin navê, goştê qîme yan goştê ku bi kêrê hatiye piçûparî kirin dixin navê, hin texlît biharat û dermanê germ (bîbera tûj û ne tûj) dixinê, piûtre di tawê de dipijînin û hinek diqelînin, piştre hindik birinc an savar dixin navê, keleke din lê dixin. Hin kebanî hene ku navoşka kutilkan tenê ji kunciyên qelandî û kutayî çêdikin.
Komzûn
Komzûn, gundekî girêdayê navçeya Têrcan a Erzînganê ye.
Kinyazê Brahîm Mîrzoyêv
Mîrzoyêv, di jiyana civakî û siyasî ya kurdên Sovêt û Qazaxistanê de xwedî roleke aktîv e. Endamê Parlementoya Kurdistanê ya li Sirgûnê ye. Dîsa di sala 1991ê da bûye serokê kurdên YKSSyê. Her wiha cîhgirê serokê Yekîtiya Komeleyên Kurd ên Navneteweyî ye. Di 2002an de bûye cîhgirê serokê Yekîtiya Komeleyên Kurd li Moskowayê. 28ê cotmeha 2003an serokatiya Yekîtiya Kurdên Qazaxistanê Berbang birêve biriye.
Weinsberg
Weinsberg bajarokekî navçeya (Landkreis) Heilbronnê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Seyadî Biçûk
Seyadî Biçûk, gundekî Tazexurmatûyê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
Sperm
Sperm li gunan, di dîwarê spermeborîkan de, ji xaneyên çêkerên sperm (bi înglîzî: germ cells/ spermatogonia) bi dabeşbûna miyozî peyda dibin. Dîwarê spermeborîkan (bi înglîzî: seminiferous tubules) ji du cor xaneyên sereke; ji xaneyên çêkerê sperm û xaneyên sertolî pêk tê. Xaneyên sertolî xaneyên palpişt in. Xurek û madeyên pewîst dabîn dikin bo xaneyên çêkerê sperm. Xaneyên sertolî molekulên sînyalê der didin, bi sînyalan berhemanîna sperman han dikin. Herwisa bandor li ser xaneyên çêkerê sperm dike ko xaneyên çêker bimire an bijî.
Cîhana ajalan de bi gelemperî ji bo pîtandinê, hêk pir cîh naguhere lê sperm ber bi hêkê dilive û hêkê dipîtine. Loma qebareya hêkê ji spermê gellek mezintir e. Wekî mînak, hêka mirov ji spermê mirov 85000 car mezintir e.
Kilik
Kilik an jî dûçik pêkhateya bi şeweyê qamçî ye, dirêjiya kilikê 40 heta 50 mîkron e. Beşa kilik ne mîna qamçiya çep û rast badayî, lê mîna perwane diçerixe. Bi çerixîna kilikê sperm dilive û di nav tovavê (bi înglîzî: semen) de ber bi hêkê, bi leza 1-3 mm/xulek avjenî dike.
Ji bo pîtîna hêkê şert û mercên pêwîst bo sperm û tovavê
Ji laş derdana sperm wekî avêtin (bi înglîzî: ejaculation) tê navkirin. Ji bo pîtandin rû bide, pêdivî bi van şertên li jêr heye.
Wales
Serbajarê Walesê Cardiff (bi kimrî Caerdydd) e. Zimanê walesiyan kimrî yan walesî ye. Zimanekî keltîk e, wekî bretonî û îrlendî.
Hasan Kaya
Di sala 1998an de, pirtûka wî ya çîroka, Girnewas çap bû. Digel Samî Tan û Zana Farqînî, pirtûka bi navê “Em Zimanê Kurdî Binasin” amade kirin. Di sala 2005’an de pirtûkên wî ya helbestan “Bihêle” û ya pexşanê “Ayîneke Pîroz” çap bûn. Bi zimanê tirkî “Antolojiya kurteçîrokên kurdî” amade kir. Li ser nukteyên kurdî jî pirtûkek amade kiriye.
Famîleya bîberên reş
Famîleya bîberên reş (Piperaceae) famîleyeke riwekan, ji desteya bîbera reşiyan (filfilkiyan) Piperales e. Bi pênc cinsan, 3600 endamên vê famîleyê hene. Di hin tomarkirinan de hejmara cinsan 12 hatiye tomarkirin. Navdara vê malbatê bîbera reş e ku wekî biharbêhn tê bikaranîn.
Embrîolojî
Embrîolojî, zanistî ya tibbî ye ku li ser çêbûn û astên pêşketina zîgot an hûrmalîn dike. Embrîolog, di vê beşê de perwerde ya tibbî dibîne û di nexweşxaneyan de xizmeta zaroken ku bi rêye tûpê tê dine dike.
Dan
Dan, ji pir tiştên ku dikeve nava xwarinê re tê gotin. Dema ji çi re hate gotin, navekî din jî pê re tê gotin, wek mînak: Danê Mehîrê, genimê kutayî û liba sax e.
Cenetava
Cenetava, taxekî ku bi navçeya Têşberûna Îdirê ve girêdayî ye. Ew gund 12 km dûrê navçeya Başanê û 27 km jî dûrê bajarê Îdirê ye.
Çiknîs
Çiknîs, gundekî girêdayê navçeya Têrcan a Erzînganê ye.
Mêtingeh
Bakur û başûrê Efrîqayê bi piranî
-Rodezya
Püttlingen
Püttlingen, bajarekî navçeya (Landkreis) Saarbrückenê li herêma Saarland a Almanyayê ye.
Koma tirşengan
Endamên vê komê ji derve pirr naşibin hevûdu lê lêkolînên molekûlargenetîkê dupat kiriye ku lêzim in, ji heman bingehê ne. Di vê komê de cinsê herî mezin tirşeng (Oxalis) ku nêzîkî 800 cureyên wê hene. Bi giştî jî 1800 cureyên riwekan dihewîne. Oxalidales cara pêşîn sala 1927'ê ji aliyê August Heintze ve hatiye binavkirin û bikategorîkirin. Lê paşê ji nû ve hatiya sîstametîzekirin.
Çempîrî
Dîroka malbatê
Çempîrî bi eslê xwe ji gundê Berqêlka Elbaka bajarê Wanê ne û ji eşîra şerefan malbata canan in. Bav û kalên çempîriyan berî 200 an jî 250 salan hatine gundê giredayî ya navçeye Elkê (Şirnex) gundê Çemê Pîrê. Maneya Çemê Pîrê bi xwe jî ji ber ku li wî gundî jinikeke pîr hebû nav wisa maye. Lê nava demê de ji ber ku têkiliyên Çempîriyan û êşîra Gewdan zêde dibin demek şûnda eşîra Çempîran jî wekî malbateke Gewdan tê hesibandin. Û heya niha Çempîrî xwe wekî Gewdan dihesibînin. Ku Gewdan jî yek ji 12 babên eşîra Ertoşiyan e. Aniha endamên êşîra Çempîran li bajarê Wanê, Colemergê, Edeneyê, Mersînê, Şirnexê bi cih bûne.
Serhildana Elîkê Batê
Serhildana Elîkê Batê (bi tirkî; Ali Batı isyanı), serhildaneke kurd li herêmên îro ya Nisêbîn, Mêrdîn û Midyadê bû ku bi armanca avakirina dewleteke kurd, wek li dijî siyaseta navendîbûnê ya di vê demê de li Împeratoriya Osmanî bû. Serhildan di dor sala 1919an de bû, Elîkê Batê, ku berî dilsozekî Osmanî bû û di Şerê Cîhanî yê Yekem de bi artêşa xwe aliya osmanî kir, serokê vê serhildanê bû. Şervanên wî piranî ji eşîra wî bûn.
Kesên ku di 2021ê de mirine
Va ye lîsteya kesên navdar ên ku di 2021ê de çûn ber dilovaniya Xwedê.
Lîste bi vî awayî tê çêkirin: Meh û roja mehê ya mirinê (an jî roja ragihandina mirinê), nav, temen, etnosîte yan hemwelatî, sebeba navdarbûna wê/wî li gorî rêbazên Wîkîpediya kurdî, sebeba mirinê û çavkanî-serçavk.
Çek û çol
Çek û Çol bi hemû wan amêran tê gotin ku li dema şer de dê bikarhînan.
Binêre herwiha: Çek (amûr)
Gastroenterolojî
Dîroka Beşê
Dîrok vê ya herî kevn ku tê zanîn bijîşk a Îtalyayî Lazzaro Spallanzani di sedsala 18demîn, (1729-99) ji teoriyên nenasîn Galen de, û di 1780 de wê hinek delîla ceriband û li ser vê yekê karî ku tevgerê mîde û xwarinê hûrmalîn bike.
Kesayetiya paranoîd
Kesayetiya paranoîd, yek ji cureyên kesayetiyên nexweş e. Kesayeti ketiye bin kontrola raman û tevgerên fêrbûyî yên paranoîd. Nexweşên wiha xwedî raman û armancên nerealîst ên xurt in. Dikanin bo van raman û armancên xwe ziyanê bidin xwe û devedorê xwe. Têkiliya vê nexweşiyê bi pirranî bi kesayetiya şîzofrenîk, narsîsîzm , kesayetiya passîv-agressiv hwd heye.
La Planche
La Planche, komuneke li departementa Loire-Atlantiqueya Fransayê ye.
Azille
Azille, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Badens
Badens, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Hugo Chávez
Kesayetiya Chávez, siyaseta wî, şêwaza serokatiya wî û derketinên wî yên di medyayê de bûne sedema nîqaşên ku bala navneteweyî kişand ser xwe. Di heman demê de wî ji komên çepgir û antî-globalîzmê jî bal û pênaseyek girîng girtin. Rexnegiran ew bi taybetî bi kiryarên wî yên otorîter û polîtîkayên aborî yên nedomdar tawanbar kirin. Hevkariya bi dîktator û tevgerên çekdar ên cuda re û danûstandinên wî bi endamên opozîsyon û dijberan re jî cihê nakokiyê bû.
Huangshan (bajar)
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2010an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 1.470.000 kesî
Junge Welt
Junge Welt di dema DDR de
Rojnameya junge Welt di 12ê sibatê 1947an de li herema di bin desthilatdariya Sovyetê de hat damezrandin. Destpêke heftane û ji adara 1950î de heftê şeş rojan çap dibû. Ji 12ê çiriya paşîn 1947an de bi jêrnavê "Organa navendî ya ciwanên azad ên alman" derdiket. Ji 1ê adara 1952an û şûn de weke rojnameya rojane û organa FDJ dihate weşandin. Di sala 1977an de hejmara çapê yek milyon derbas kir û di destpêka sala 1990î de gihişt 1,6 Milyon. Bi vê yekê rojnameya junge Welt li pêş organa SED Neues Deutschland (Almanya Nû) rojnameya xwedî çapa herî mezin bû.
Şelpe û Sêv
Şelpe û Sêv pirtûkeke ku ji aliyê Yehya Elewîferd ve ji bo zarokan hatiye nivîsandin. Ev pirtûka helbestan ji aliyê weşanxaneya Emû Elewî ve di sala 2012'an de hatiye çapkirin.
Selamo
Di salên 1990an de dest bi xebatê şanogeriyê kiriye. Wî di sala 1993an de koça Almanyayê kiriye, di Medya TV û Roj TV de bi skeçên xwe tê naskirin. Ji bilî van xebatan di radyoya Dengê Mezopotamya de sê salan bernameyeke komedî bi navê "Teşqele" amade û pêşkêş kiriye. Dû re di sala 2006an de dest bi xebata stand-up kiriye, cara pêşîn di sala 2007an de hat Amedê û di çarçoveya 7emîn Festîvala Çand û Hunerê ya Amedê de bi listika xwe ya bi navê "Teşqele" derket pêşberî temaşevanan.
Komedyen Selamo nuha nêzîkî Düsseldorfa Almanyayê dijî.
Qelînclû
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 83 kes (33 malbat) bûn.
Pinet, Hérault
Pinet, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Çilexane
Çilexane, gundekî ser bi navenda bajarê Serab li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Seîd Yûsiv
Ji ber berhemên wî UNSCO komek ji stranên wî çap kir li ser CD ya zêrîn, û li Nemsa polek bi navî wî çap kirin.
Sokratês
Darizandina Wî
Taliyê desthilatdarên Atînayê ew li ser daxwaza hin helbestvanan, kedkaran û retoran girt ji ber ku Sokratesî ew dabûn şermê. Tawanên ku hatin avêtin ser Sokratesî yek jê "xirabîkarê ku ciwanan diherrimîne" û yek jî henekkirina bi xwedayan bû "ji ber ku ew ne xwedayên dewletê lê yên xwe diperêse". Sokrates xwe neparast lê rabû zêdetir awayê xwe yê berê domand û atînayî ji berê jî zêdetir bênteng kirin. Loma di civata mêrên azad de bi 280 dengan dijberî 221 dengan birryar hat dan ku divê ew bêt kuştin. Sokrates hat neçarkirin ku qedehek jehrê vexwe.
Romatolojî
Ramotolojî,  sendrom a birîna û vaskolît ku ji bo hin pirsgirêkên bijîşkî yên ku bandor li organên mîna dil , hestî , hevbeş , gurçik , çerm û rovî dikin, lêkolîn dike. Bi rastî ev çend navlêk îro di edebiyata bijîjkî û teknîkî de navê xwe winda kiribe jî, di jiyana rojane de dîsa tê bikar anîn.
Lîsteya rojnameyên kurdî
Hin Rojnameyên Cîgayî(Mehellî)
SÊRTA AZAD Li bajarê Kurdistana Bakûr SÊRTê derdikeve. http://www.dengebotan.com
Êkmele
Êkmele (bi tîpguhêziya latînî ji alfabeya erebî: Ekmala), gundekî bi ser navçeya Berdereşê ya parêzgeha Dihokê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Xanedana Enaziyan
Dewleta Enazî, dewletekî kurdan e ku di sala 990î de ji aliyê Muhemmedê Enaz ve hatiye avakirin û 126 sal berxwedaye. Dîroknasê kurd Şerefxanê Bedlîsî di pirtûka xwe ya Şerefnameyê de wê dewletê bi navê Eyyarî nivisandiye
Radeburg
Radeburg, bajarekî navçeya (Landkreis) Meißenê li herêma Saksonyaya Almanyayê ye.
Dilemasûlke
Pêkhateya dilemasûlke û xaneya dilemasûlkeyê
Herwekî xaneyên peykeremasûlkeyê, xaneyên dilemasûlke jî ji sarkomeran pêk tê. Sarkomer di navbera du hêlên Zyê de cih digire, ji deziyê stûr û deziyê barîk pêk tê. Deziyê stûr ji miyozînê pêk tê. Di Serikên miyozînê de ji bo girêdana bi aktînê re beşek heye herwisa çalakiya ATPaz jî li serikên miyozînê de rû dide.
Miçînika Oddî
Miçînika Oddî (an miçînika hepatopankreatîk an jî miçînika Glisson) kontrola herikandina ava sîstema hezmê dike. Kanala pankreas û kezebreş ê di vira re vala dibe.
Wachenheim, Alzey-Worms
Wachenheim şaredariyeke navçeya (Landkreis) Alzey-Wormsê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Václav Havel
Desptêka Jîyanê
Piştî depesrkirina sala 1968'ê ko bi anvê Bihara Pragê hatîye niyasîn, nehêlan ko ew şanoyan çê bikit, lewma bi awayekê çelengtir hundirî sîyasetê bû. Ev bi belavkirina manîfêsto a Beyana 77'ê gehişt kopîtkan. Ev manîfesto piçekê bersiva girtina endamên banda Xelkê Plastîkî yê Cîhanê bû. Jiber çelengiyên sîyasî ew çend carekan dikevit zîndanê, cara ji hemiyan dirêjtir 4 sal bûn. Hertim jî ew li bin çavan dihat girtin. Piştî dirêjtirîn heyama xwe a zîndanê, wî şanoya Largo Desalato nivîsî ko behsa nivîsakrekî dikit ko ditirsit dubare bihêt zîndanîkirin. Ew jibo gotarên xwe jî binavûdeng bû, nemaze jibo anînezimana jîrane û zelala “piştî-totalîteryanîzm”ê (binihêre Hêza Bêhêzan, zaraveyek ko jibo wesfandina rewşa civakî û sîyasî ya nûdem dikit ko çawa karekê weha dikit xelk bikarin “di direwekê da bijîn”. Wekî alîgirekê berxwedana bêtund-û-tîjî, ew bû yek ji kesatiyên serkêş di Şoreşa Mexmelîn a sala 1989'ê.
Serdema kevnare
Yewnana kevnare
Yewnana Kevnare heta xiristiyanî der tê ye. Gorî dîroknasan wê bandoreke mezin li ser Împeratoriya Romê û şarmendiyê Ewropayê kirî ye. Yewnana Kevnare bi erdnîgarî ji bo xakên li ser yewnanî dihat axaftin tê bikaranîn: nîvgirava Yewnanê, Kîpros, giravên Egeyî, Anatoliya (Îyonya), Sîsîlya û başûrê Îtalya bû. Di wê demê de demeke yewnanan heta nîvgirava Îberî û Misir yewnanan belav bû bûn. Di dora 700 b.z. Homer Îliyad û Odîseya nivisandî bûn. Di sedsala 8an Leyzên Olîmpiyadê dihat saz kirin.
Gotina "helenistik"
Gotina helenistik, dîroknasê alman Johann Droysen avêtiya li holê. Ji navê helen ê helen hatîya derhanîn.
Ferhenga soranî - kurmancî
Ferhenga soranî - kurmancî (bi soranî: Ferhengî soranî - kirmancî) ferhengek Husein Muhammedî ye.
Di wê ferhengê de peyvên zaravaya soranî hatine rêzkirin û bi kurmancî hatine şirovekirin.
Breitbrunn am Chiemsee
Breitbrunn am Chiemsee şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rosenheim li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Reyhane bint Zeyd
Reyhane bint Zeyd (erebî: ريحانة بنت زيد ), yek ji jinên Muhemmed pêxember e. Ji qebîleya Yahûdî ya "Benî Kureyza" ê Medîne ye. Dîroka jidayîkbûna wê nayê zanîn.
Qirmik
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 239 kes (48 malbat) bûn.
Les Plans, Hérault
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Qamişoba
Qamışoba, Qamişovka navê gundekî di navçeya Astara li başûrê Azerbaycanê ye. Qamişovka bi gundê Bala Şahaxac girêdayî ye.
Dîroka Microsoft Windowsê
Di sala 1981'an de nîmena prototypeke bi Steve Jobs li ba Bill Gates hate dîtin û wisa Macintosh xapandin, Microsot bi piştgiriya Apple çend bernameyên xwe yên girîng ava kir, wekî MultiPlan û Word.
Zelal Gökçe
Zelal Gökçe (jdb. 1980 li Tetwan, Bidlîs  , Bakurê Kurdistanê)  stranbêjeke kurd e.
Flê Jiyan
Flê Jiyan di sala 1990an de li bajarê Misirca girêdayî Sêrtê hatiye dinê. Ew li Misircê çûye dibistanên seretayî û navîn û li Sêrtê çûye lîseyê. Jiyan di 2009an de li Zanîngeha Dîcleyê Beşa Civaknasiyê xwendiye lê ji ber sedemên siyasî di 2011an de dev ji zanîngehê berdaye û koçberî bajarê Frankfurt/Maina Almanyayê bûye. Li Zanîngeha Goetheyê li bajarê Frankfurt/Mainê di sala 2014an de dest bi Beşa Hiqûqê û di sala 2017an de dest bi Beşa Civaknasiyê kiriye û her du beşan di 2019an de serkeftî qedandiye. Di sala 2018an de li Akademiya Xebatkarên Perwerdehiyê ya Hessenê ji Azmûna Dewletê ya bo Wergêran derbas bûye û wekî wergêrekî sondxwarî û îcazetdar bo zimanê Kurdî ye.
Flê Jiyan di sala 2009an de bi Amed Çeko Jiyan re dest bi wergerandina her 600 Fablên Aysopos kirine û tevahiya Fablên Aysopos ji 2009an heta 2012an di Rojnameya Azadiya Welat de belav kirine. Di salên 2017 û 2018an de di Komîsyona Kovara Ronahî ya Yekîtiya Xwendekarên Kurdistanê de cih girtiye.
Dêrika Mukûrê, Farqîn
Dêrika Mukûrê, gundekî navçeya Farqîna Amedê ye.
Îbrahîm Seydo Aydogan
Jinenîgarî
Romannivîs Îbrahîm Seydo Aydogan li Qosera Mêrdînê ji dayik bûye. Heta lîseyê jî xwendina xwe li wê derê kiriye. Di sala 1993'an de beşa mamostetiya edebîyatê ya Zanîngeha Dîcleyê ko li Amedê ye kar kir. Di sala 1997an de ji zanîngehê mezûn bû û li Stembolê li lîseyekê dest bi mamostetiya edebiyatê kir. Di ber mamostetiyê re edîtoriya kovara kurdî ya edebî Pelînê kir. Ji destpêka sala 2001'ê ve li Fransayê dijî. Di sala 2003'an de, li Zanîngeha Sorbonê, li ser Victor Hugo û romanên dîrokî, bi navê "Parîsiyên sedsala 15'an di Notre-Dame de Parisa Victor Hugo de", lêkolîneke masterê kir. Wî di sala 2006'an de jî, li Zanîngeha Rouenê, tezeke doktorayê li ser "wext, hevokên kompleks û lihevkirina wextan di romanên kurdî de" amade kir.
Îbrahîm Seydo Aydogan di Tishk TV yê de bernameyeke bi navê Wêje amade dikir.
Gau-Bickelheim
Gau-Bickelheim şaredariyeke navçeya (Landkreis) Alzey-Wormsê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Klistervatnet
Klistervatnet, goleke di nava sinorê parêzgeha Finnmarka Norwêcê de ye. Gol li ser sinorê Norwêc û Rusyayê cih digire û li aliyê bakurê gola Bjørnevatnetê
Poilhes
Poilhes, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Karîb
Nav
Navê karîb û karayîb ji gelê resen ê giravên Antîlê ê bi navê karîb tê, yê keşifvanên spanî dîtin, dema wan Amerîka nuh keşif kir.
LG
LG di gelek waran de dixebitê, bi taybetî bi berhem hînana amûrên elektronîkî. Navende kompaniya LG Sêûl le.
Diwêse, Merîwan
Diwêse gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Merîwanê ye.
Bêrîvan Arîn
Kurtejiyan
Wê ji sala 2000an heta sala 2004an solîstiya Koma Arîn kir û digel komê di sala 2003an de albûmek bi navê Bengiya Rojê derxist. Dii albûmê de çend awazên Bêrîvanê jî – wek Berfîn û Bêrîvanê - cih digirin. Piştî belawbûna koma Arînê ya di sala 2004an de wê li ser navê xwe bi muzîkê berdewam kir.
Marest-Dampcourt
Marest-Dampcourt, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Eniya Kurdî ya Îslamî
Eniya Kurdî ya Îslamî komek çekdar a îslamî ya Kurd bû ku ji aliyê Selahedîn el-Kurdî ve hatibû damezrandin û di sala 2013an de wek berdevkê girûpê û Ebû Ebdullah el-Kurdî jî kar dikir û bi giranî li rojhilatê Heleb ê, deverên bakurê parêzgeha Reqa yê kar dikir û parêzgeha Hesîçe. Di dema Şerê navxweyî yê Sûriyê de şer kir û li dijî hikûmet û milisên kurdên Rojava yên bê dînî bû, di nav wan de yên xwedî armancên hevbeş. Kom ji hev belav bû û di dawiya sala 2014an de tevlî Ehrar el-Şam bû.
Belvèze-du-Razès
Belvèze-du-Razès, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Delfîn
Pirbûn
Bêhtirî 250 m noqî bin avê dibin. Di zayînê de tenê yek çêlikek tînin. Di nav komekê de dijîn. Fînmasî guhandarekî zîrek û xwedî hişar e. Dema radikeve, hin fonksiyonên mejiyê wan hişyar dimîne. Di nava koma fînmasiyan de hevgirtineke xurt heye. Masiyên piçûk û nexweş diparêzin. Di zayînê de berê boça wan tê daku di xezna diya xwe de nefetisin. Piştî zayînê bi alîkariya fînmasiyên mê yên din çêlik ji bo bêhnvedana yekemîn dertînin rûyê avê. Çêlikmasî şîrê diya xwe dimije kû ev şîr di aliyê rûn de pirr dewlemend e (%50). Fînmasî ji hin aliyan ve gelek dişibe mirovan.
Rastenberg
Rastenberg, bajarekî navçeya (Landkreis) Sömmerdaê li herêma Turîngiyaya Almanyayê ye.