cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Perav (fîlm)
Naverok
Wexta ew li giravê vedigirin, di pey 3 roj re ewna wan giştyar dîsa li perava cirane de dibînin. Sal Richardê daraz dike ji bo li ser zînarê noberdar bike û nexşeyê gêrî bîne. Li wargehê de ew herkesî re behsa zayenda xwe bi Richard dike û Françoise ji wê şûnde pêwendiya xwe bi Richardê dawî dike. Richard xwe daha gelek ji rasteqînê de vedikişîne û cotkarên milîtanê kanabîs raçav dike. Ew dibîne ku cotkarên milîtan gule berdidin giştyarên nûhatî û ewna wisa dimirin. Di pey wê re ew têkilî bi Étienne û Françoise ve digere û ew sê kes biryar didin ji bo bihevre birevin, ji ber ku cotkarên milîtan rojanî gihandin bin. Berî ku Richard xwe bi wan herdu bibîne ew giravvaneke wê ji ber ku segmasî wê kit kirî bû û ew zor birîndar bû û Richard wê bi mirinê alîkar dike. Ji ber ku tek Étienne wê birîndar dinêriya û wisa kuştina wê wek divêtiya dilovanî dihat hesibandin.
Rihanî
Rihanî  gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.
James Joyce
Ew zêde ji ber romana Ulyssesê (1922) navdar e, ko awayekê nûdemanî anko modern yê Odîseya ya Homerî ye. Ji pirtûkên wî yên navdar yek jî komeka kurteçîrokan ya bi navê Dublînî ye. Romana wî ya bi navê Wîneyê Hunermendî Dema Hêşta Ciwan jî gelek navdar e.
Vlotho
Vlotho bajarokekî navçeya (Landkreis) Herford li Nordrhein-Westfalen, Almanyayê ye.
Mülheim-Kärlich
Mülheim-Kärlich, bajarekî navçeya (Landkreis) Mayen-Koblenzê li herêma Rheinland-Pfalz a Almanyayê ye.
Germahî (fizîk)
Têhn bi hestkirinê jî dihêt pîvan. Ew hest dikin ka tişt "gerim" an "sar" in. Lê ev hest ne gelek deqîq û bawerbar e. Dema em jibo çend deqîqeyekan destê xwe bikîn nav aveka gelek sar û qerisî da û paşî di gavê da destên xwe bikîn nav aveka sar da, em dê hest bikîn ko me destên xwe kirine nav aveka gerim da. Anko hestên me dikarin me bixapînin. Lewma amîr û alavên pîvana têhnê hene ko ji bandora germayê liser keristeyî mifayê dibînin. Gerimkirina keristeyî ne tenê têhna wî tiştî zûde dikit, ew hindek bandorên dî jî li saloxetên fîzîkî yên keristeyî dikit ko bi sanahî û bi hûrî dihên pêvan. Dema têhn bihêt guhartin, keriste çirvdiçit an dipuşit, şiyana keristeyî jibo gehandina karevayê kêmtir an zêdetir dibit, û heta dawiyê. Lewma amîr hene ko van guhartinan bi hûrî dipîvin û em wan wekî têhinpîv anko termometer bikardiînin.
Germpîvên malan çirveçûn û puşîna şileyekê di nav lûleyeka şîşeyî da dipîvin. Dema têhin zêde bibit şileyê rengîn di nav lûleyê da dipuşit û qedereka zêdetir ji valahiya nav lûleyê tijje dikit û em hijmareka zêdetir dixwînin.
Xuremta
Xuremta, Xuřemta, gundekî gundistana Zûlfeqara navçeya Sirşîwê ye. Sirşîw ser şaristana Seqizê ye.
Kilîsedere
Kilîsedere, gundekî giredayê navçe Xinûsa bi ser Erzîromê ve ye.
Îo (mîtolojî)
Io û Zeus
Io kahîneke xwedawenda Hera ya li Argosê bû, Zeus, Io'ya fanî ferq kir û wê hez kir. Di guhertoya efsaneyê de ku di Prometheusê zincîrkirî de hatî vegotin, wê di destpêkê de pêşkeftinên Zeus red kir, heya ku bavê wê li ser şîreta şîretvanan ew ji mala xwe avêt. Li gorî hin çîrokan, Zeus ji bo ku wê ji jina xwe veşêre, paşê Io kiriye çêlek (çêlekekî hêj tu carê nezayiye). yên din dibêjin ku Hera bi xwe Io veguherand.
Io wekî Isis
Lîgdus û jina wî, Telethusa, cotek feqîr bûn ku li Krîtê dijîn. Dema Telethus a ducanî bû, mêrê wê jê re got ku ew nikarin debara keçekê bikin, û ji bilî kuştina zarokê eger keç be, çareya wan tune ye. 8 meh şûnda Io, paşê di çîroka ku wekî Isis tê gotin, di dîtiniyekê de hat Telethusa û jê re got ku divê ew keça xwe bigire dema ku ew çêbû û divê ji mêrê xwe re bêje ku ew kurek bi navê Iphis e.
Dûv re di çîrokê de, Isis (Io) cinsê Iphis diguhezîne dema ku ew tê xwestin ku bi hevjîna xwe, Ianthe re bizewice.
Pileya Celsius
Ji sala 1744ê heta sala 1954ê, sifira Celsius wekî xala qerisîn anko bestina avê û pileya sedê ya Celsius wekî xala kelîna avê di pesteka yek atmosferiya pîvankî anko standard da dihatin pênasekirin. Ev niha jî li dibistanan dihêt fêrkirin. Lê pênaseya pileya Celsius hatiye guhartin û niha bi sifira serbedayî anko sifira mutleq û xala sêkane ya avê li goreyê ava oqyanûsî ya navingîn ya pîvankî ya Viyenayê (AONPV) dihêt pênasekirin. Ev pênase Celsius bi Kelvinî ra, ko yekîna bingehîn ya SIyê ye, girê didit. Sifira serberdayî têhineka girîmaneyî anko hîpotetîk e ko nahêt bi dest xistin. Lê di wê têhinê da entropiya keristeyî dibit sifir. Ev xal wekî sifira Kelvinî û -273,15 a Celsius dihêt navandin anko bianvkirin. Xala Sêkane ya avê jî bi hûrî wekî 273,16 pileya Kelvin û 0,01 a Celsius dihêt pênasekirin.
Şefelor
Şefelor  gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.
Standenbühl
Standenbühl şaredariyeke navçeya (Landkreis) Donnersbergkreisê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Osman Kavala
Osman Kavala (jdb. 2ê kewçêrê 1957 li Parîs, Fransa) karsaz, patron û çalakvanê mafên mirovan ê tirk e.
Kurtejiyan
Di Kanûna 2020 de, dadgeha duyemîn li dijî wî dest pê kir. Serdozgeriya Komarê ji ber sûcê teşebusa derbeyê ya 2016an de cezayê muebbetê û ji ber sûcê sîxuriyê jî 20 sal cezayê girtîgehê dixwaze. Di Çileya 2021ê de, dadgeha temyîzê ya li Tirkiyê (Dîwana Cezayê ya 3yemîn a Dadgeha Stenbolê ya ku bi sûcên li dijî makezagonê ve mijûl dibe) beraata Kavala ya Sibata 2020an betal kir. Dadweran bi yekdengî biryar da ku doz ji nû ve ji aliyê dadgeha şareza ve bê dîtin. Di heman demê de biryara beraetê ya heşt hevberan jî hat betalkirin.
Xelatkirin
Di Îlona 2019an de, Kavala ji ber xebatên xwe yên bêwestan ên ji bo lêkolîn, parastin û parastina cihêrengiya çandî ya Tirkiyeyê, Xelata Mîrata Arkeolojîk a Ewropayê ji Komeleya Arkeologên Ewropayê wergirt. Bi taybetî pabendbûna bi mîrateya çandî ya hindikayiyan û pabendbûna bi projeyên tirk-ermenî hate rêzgirtin. Derhêner Fatih Akin û çêkera şanoyê Shermin Langhoff kampanyaya Kavala bi navê "What did Kavala do?" çêkir ku tê de kesên navdar xebatên Kavala şîrove dikin, dan destpêkirin. Di sala 2022an de xelata ifa ji bo Diyaloga Çandan hate xelat kirin, ku ew ê di 10ê Mijdara 2022an de werbigire.
Willebadessen
Willebadessen bajarokekî navçeya (Landkreis) Höxter li Nordrhein-Westfalen, Almanyayê ye.
Vannecrocq
Vannecrocq, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Tîkmedaş, Heştrûd
Tîkmedaş gundekî ser bi navenda bajarê Heştrûd li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Orî
Orî, gundekî girêdayî navçe Tawûskera bi ser Erzîromê ve ye.
Qum (navçe)
Navçeya Qum yek ji navçeyên Parêzgeha Qumê ye li dewleta Îranê. Navenda vê navçeyê bajarê Qum ye.
Xelîl Duhokî
Jiyan
Xelîl Duhokî, li sala 1951ê li bajarê Dihokê hatiye jiyanê, li despêka salên 1970yan wî dest daye vehandina helbesta. Piştî çend salên xebatê rû kiriye Swêdê û di çend rojnameyên kurdî de kar kiriye, weka Berebang û bûye endamê Yekîtiya Nivîskarên Swêdê. Çend sal e Xelîl Duhokî vegeryaye Kurdistanê û bûye rawêjkar li Wezareta Rewşenbîriya Hikûmeta Herêma Kurdistanê.
Piştî ku Duhokî vegeriya Kurdistanê ew li Dihokê kovara Nûbûn diweşîne.
Le Vaudreuil
Le Vaudreuil, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Tortan, Kemax
Tortan, gundekî girêdayî navçe Kemaxa bi ser Erzînganê ve ye.
Bisterschied
Bisterschied şaredariyeke navçeya (Landkreis) Donnersbergkreisê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Fort Saskatchewan
For Saskatchewan, bajarekî parêzgeha Albertaya Kanadayê ye li herêma bajarê mezin ya Edmontonê cîh digirê.
Keçelmînan
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Keçelmînan 242 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 55 e.
Xidiran
Li Xidiranê di salên 1970'î ji aliyê ciwanên vê demê ve pîroz kirina cejna Newrozê bi hêstên welatperwerî hatiye destpêkirin û li gira Kevrê Elacê Newroz hatiye pîroz kirin.
Têlimxan, Heştrûd
Têlimxan gundekî ser bi navenda bajarê Heştrûd li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Lîberalîzm
Kakilê felsefa lîberal, ew e ku "tekemirov" bingeh e, û tiştê herî giring e. Ku mirov dema ji dayk dibe, berî her tiştekî, mafê wî yê jiyanê heye. Ji vî mafî hemî mefên wî yên din şaxdidin.
Reşadiye, Sumbas
Reşadiye, gundekî bi ser navçeya Sumbasa Osmaniyeyê ve ye.
Malî
Ji bo ku mirov ji Kurdistanê herine Maliyê, pêdiviya mirovî bi destûra şehbenderiya (konsulxane) Maliyê heye. Pey ku mirovî ev destûr bi dest xist, li balafirgehê Maliyê, ji bo viza hewce ye ku hun 30 euroyê bidine polisên Maliyê. Vizayên we pelekî piçûk e, bi pasporta we zimba dikin.
Şêxê Reş
Şêxê Reş gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.
Senegal
Paytexta Senegalê Dakar e. Nifûsa wî 11 658 000 e û zimanê fermî Fransî ye.
Girara meyxaneyê
Çêkirin
Îcar girarê (savar, bulxur) berdin navê, derxûnê bigirin. 3-4 deqe di agirê gurr, 3-4 deqe nîvco û paşê jî di agirê nizm (kêm) de bikelînin.
Mêşkok
Çawa deq (tatoo) heye, ev jî wekî wê ye, lê li ser çerm nayê nexşandin, pê ve tê zeliqandin. Ango deqa seyar, kengî bê xwestin tê zeliqandin e.
Xatûnawa
Xatûnawa gundekî ser bi navenda bajarê Şahîndijê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Baxçele
Baxçele, Baxçełe, gundekî gundistana Zûlfeqara navçeya Sirşîwê ye. Sirşîw ser şaristana Seqizê ye.
Vanûatû
Komara Vanûatû, welatek ku yek ji sê komên herî zêde ên gravanên Okyanûsa Pasîfîkê pêk tê ye (fr: Mélanésie). Vanûatû 1 750 km li rojhilatê Awûstralyayê ye. Paytexta Vanûatû Port-Vîla ye. Nifûsa Vanûatû 192 910 e û zimanê fermî; Bîşlamar, îngilîzî û fransî ye. Vanûatû di sala 1980'an de ji Brîtanya û Fransayê serxwebûniya xwe bi dest xistiye.
Roger Garaudy
Di partiya komunîst a Fransayê de cîh girtiye, lê piştî zemanekî ji partiyê veqetiya û di parlamena Fransayê de bûye nûwêner û ji wî şûnde bûye profesor.
Münstermaifeld
Münstermaifeld, bajarekî navçeya (Landkreis) Mayen-Koblenzê li herêma Rheinland-Pfalz a Almanyayê ye.
Augustdorf
Augustdorf şaredariyeke navçeya (Landkreis) Lippe li Nordrhein-Westfalen, Almanyayê ye.
Finkenbach-Gersweiler
Finkenbach-Gersweiler şaredariyeke navçeya (Landkreis) Donnersbergkreisê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Xidir xelef
Esil
Bavekê Ji Dasinîyane Ku Bune Misilman Û Heta Îro Bes Ew Mane Misilman Ji Dasînîyan
Berhemên Wan
Wan Dînê Îslamê Li Şengal Bi Hêz kir Bu Û Wan Gelek Mizgefit Ava Kirin
Gulav
Berê gulav bêhtir dihate bikaranîn lê bi derketina kolonya û parfûman ve qîmeta wê ket. Dîsa jî wekî berkeliyek di çêkirina xwarinan de (bi taybetî şîranî) tê bikaranîn. Lîtreyeke ava gulê ya arî (saf) ji 6-7 hezar gulan tê bidestxistin. Lê gulava arî ji ber ku pirr biha ye, bi serê xwe nayê bikaranîn.
Ji îraniyan (kurd, faris ûêd) derbasê Hindistan, cîhana ereban, Spanyayê û ji wan jî derbasê ewropayiyên din bûye. Li Îranê hêj dixin nava çay û di xwarinan de bikartînin. Li Bakurê Kurdistanê wextekê wekî "kolonyaya sofiyan" jî dihate binavkirin ku oldaran bikardianîn. Lewra tê e alkol nebû.
Perçikilîpîlaw
Xebateke zanistî li ser pêjgeha kurd nehatiye kirin. Bi texmînî navê wê yê orjînal ne pirçikilî lê perçikilî ye. Cemşîd Bender ev xwarin bi navê Girara Pirçikî tomar kiriye.
Elîqîrî
Elîqîrî, gundekî bi ser navenda Xinûsa parêzgeha Erzîromê ve ye.
Taxçacîq
Taxçacîq gundekî ser bi navenda bajarê Heştrûd li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Xidirekan
Xidirekan lı nav bare Mareş e da la gunde Xıdıkan (nave xaye tırki ye Çokyaşar e ya) cih dekırın u jiyane xwe ber dewam dıkın.
Xezayî Serû
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 92 kes (15 malbat) bûn.
Komara Artsax
Komara Artsax an Nagorno Qerebax an Qerebaxa Jorîn an jî Komara Qerebaxa Çiyayî (bi ermenî:Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետություն Lernayin Qerabaxî Hanrapetut’yun) dewleteke ko navnetewî nayê naskirin e. Gorî UNO ew parçekî Azerbaycanê ye, lê dewlet de facto ji Azerbaycanê veqetiye.
Koendama hestê
Kodkirin û gihandina ragihandinên hestê
Hemû corên kartêkiran dibin sedema çêbûna erkê kar li hestewergiran de. Erkê kar yek cor e, li ser esasê guherîna bargeyê elektrîkê ya li nava xaneyê û derdora xaneyê rû dide. Ango kartêkirên deng, tam, bêhn êş hvd hemû bi şeweyî erkê kar tên guhêztin, lê di mejî de her kartêkir bi awayek cuda tên şîrovekirin. Mejî tê digihîje ko erkê kar ji guh tê, ji ziman tê an jî difin tê. Ji aliyê koendama hestê ve çar taybetmendiyên ragihandinên hestê tên kodkirin :
Baba Serhengê Dewdanî
Bi kurmancî:
Gerbach
Gerbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Donnersbergkreisê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Heinrich Böll
Di sala 1972 de Böll Xelata Nobelê ya wêjeyê stend.
Gundersweiler
Gundersweiler şaredariyeke navçeya (Landkreis) Donnersbergkreisê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Mêtîonîn
Mêtîonîn an Methionin tirşeyek amînî ye.
Anna Vissi
Jiyana berî
Di diwanzdeh saliya xwe de ket pêşandaneke jêhatî û xelata yekem wergirt. Du sal şûnda, ew stranbêja sereke li Ayia Tilliria bû, ku di heman demê de yekem pêşandana wê ya televîzyonê bû. Di sala 1973an de malbata wê koçî Atînayê kir û li wir karî li Konservatuara Neteweyî xwendina xwe bidomîne.
Le Vieil-Évreux
Le Vieil-Évreux, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Qereyazî
Demografî
Kurdên herême hemû Misilmanê Sunnî ne, têne di gundê Gazbêlê de 5-6 malbatên Kurdên Elewî ango ku bi îslamê bandor nebûne ango ne girêdayî Elî ne
Berjêrî
Eşîra Berjêrî, li herêma Serhedê eşîreke naskirî ye. Ev eşîr, bi taybetî ji Cizîr û Sêrtê hatine welatê xwe ya niha. Di nav Herêma Serhedê de li Wan, Agirî, Bedlîs, Erzirom û li Mûşê dijîn. Gelheyê Berjêrîyan ya ku tê zanîn xwar û jêr 170.000 e. Hinekê wan ji welatê xwe ji aliyê dewletê ve hatine derxistin. Anha li Afyon, Manîsa, Edîrne, Îzmîr, Mêrsîn û Edeneyê dijîn. Li Ewropayê, Başûrê Kurdistanê û Rojhilatê Kurdistanê gelheyeke kêm ji Berjêrîyan heye. Mezintayiya Berjêriyan li Bargirîyê Zekî Beg dikir. Û anha jî di malbata wî de berdewam dike. Li Erdîşê mala Zade Beg dike. Li Panosê mala Elî Îhsan Hallaç dike.
Tolik
Tolik gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.
Asparagîn
Asparagîn an Asparagin tirşeyek amînî ye.
Xelvet
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 625 kes (162 malbat) bûn.
Harpiya
Harpiya di mîtolojiya yewnanî de wek xwedawendên tolhildanê, sucdaran ceza dikirin. Ji sê xwişkan pêk dihatin. Keçên Thaumas û yên Elektra yê bûn. Navê wan Aello, Osîpete û Kelaîno bû (di hin çavkaniyên din de navê wan û hejmara wan diguhere). Ew serê wan jinekî zerîn û bedena wan wek sîqalkê tên teswîr kirin. Lewma tu car ji xwarinê têr nedibûn. Êşa wî dikişandin. Bi dizîna xwarinê navdar in. Xwarinên xwe ew qas qirêj dixwarin ku kes nedikarîbû bermayiya wan bixwe. Hêza wan a taybet ev bû ku dikarîbûn ji bayê leztir bifirin. Di yewnana kevnar de wisa dihat bawer kirin ku kesên di cih de winda dibin ji aliyê Harpîyan dihatin revandin.
Tûmika Jor
Tûmika Jor gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.
Eyrî Sofla
Eyrî Sofla, gundekî ser bi navenda bajarê Colfayê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Sumer
Nivîs û ziman
Sumerî çêkerên yekemîn tîpên nivîsandinê di dîroka mirovatiyê dene ku bi tîpên mîxî tên naskirin. Tîpên sumeriyan yên mîxî bingeha komunîkasiyonê (ragihandin) li seran sera Rojhilata Navîn serdirêjye ya 2000 sal bûn.
Mîtolojî û dîn
Di mîtolojiya sumeran de xwedawend û xwedeyên girîng Înanna, Nînhursag, En, Enlîl, û Enkî ne. Gilgameş keyekî sumeran bû.
Felsefe
Felsefe hîmê wê di deme wan de tê avêtin. Wan hizre olê bi pêşxist û bi pargal kirin. Dagariyên olî û yên din yên di jiyanê de bi hizir anîna ser ziman. Bi hizir formulkirin wan bi pêşxist. Li ser wan formulkirinên xwe re hizre dadî û olî bi pêş xistin. Formulên xwe li ser kêvarbaran naqş ji kirin. Bi vê yekê re şaristaniya wa pêşket. Felsefe, ji xwe, di pêvajoyên pêşketina hizir de ya deme şaristaniyê ya. Bi vê yekê re mirov karê kifş bike û bêje ku ew xwediyê felsefeyeke pir mazinin. Deme şaristaniyê, demeke di hizre de deme felsefê ya. Di hizir de deme felsefê ji, deme şaristaniyê ya.
Azadêgan
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 270 kes (82 malbat) bûn.
Sêyêd Bêyg
Sêyêd Bêyg gundekî ser bi navenda bajarê Heştrûd li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Cîhadvan John
Cîhadvan John an jî bi navê xwey rast Mihemmed Emwazi di sala 1987 de li Kuweyt'ê bi dayik bu. Emwazi hîn 6 salî bu bi malbata xwe re bare Înglistanê bu di sala 1993ê de. Cîhadvan John heta niha serî gellek kesa qut kirî.
Xeybelî
Xeybelî gundekî ser bi navenda bajarê Şahîndijê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Çakmis
Çakmis, gundekî girêdayî navçe Bardîza bi ser Erzîromê ve ye.
Ortekoy
Ortekoy, gundekî bi ser navenda Xinûsa parêzgeha Erzîromê ve ye.
Rathskirchen
Rathskirchen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Donnersbergkreisê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Mişeliya Jêrîn
Mişeliya Jêrîn (navê wê bi tirkî Büklümlü lê kirine) gundekî Kebana Xarpêtê ye.
Şaristanî
Şaristanî di dîrokê de bi kedîkirina cureyên ajalên kovî, pisporiya kedê, mîmarî, parastina binesaziyê, pêşkevtina teknolojîk, bac û rêziknameyan têne kategorîzekirin. Ji hêla dîrokî ve berevajî çandên piçûktir ku kêmtir pêşkevtî dihate dîtin, pir caran şaristaniyên mezin wekî çandek mezin û "pêşverû" dihatin fem kirin. Di vê wateya berfireh de, şaristanî bi civakên eşîrî yên nenavendî re, di nav de çandên zozanên koçer, civakên neolîtîk yan jî nêçîrvan hene. Lê belê carinan hinek şaristanî ku çandên di nava wan de têne dîtin jî berovajî dike. Şaristanî niştecihên bi niştecihbûyî ya birêxistinkirî ne ku di çînên civakî yên hiyerarşîk de bi elîtek serdest û nifûsa bajarî û gundî ya bindest ku bi çandiniya zexm, maden, hilberîna piçûk û bazirganiyê re mijûl dibin, hatine dabeş kirin.
Eqîdeya îmanê (pirtûk)
Berhem
Ne esl û ne fesl û ne da û ne bab Heyîn wî heyîna wî nabit hîsab
Du caran bi çehvan cemala wî dît Li derrê melayên dibêjin nedît
Mebe bê sebeb munkerê “Qed rea” Ji xelqê “Temarûn ‘ela ma yûra”
Xweşî şîn û zanîn û vîn û kelam Bihîstin digel dîtinê bûn temam
Îrade diket ew bixeyr û şeran Rida nîn e emma bi fê’la şeran
Musulman bi qetl û zinayê çunar Ne kafir dibe ne muxeled dinar
Tharandt
Tharandt, bajarekî navçeya (Landkreis) Sächsische Schweiz-Osterzgebirgeê li herêma Saksonyaya Almanyayê ye.
Eqîdeya îmanê (pirtûk)
Berhem
Tefewwuq li ser yên di mayî heye Bi me’na birayê resûlê me ye
Yeqîn dê bibêtin di yewma-qiyam Hîsaba helalê ‘ezaba heram
Xirxir
Xirxir gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.
Pêjgeha japon
Ji ber ku Japonya welateke deryayî ye, girav e, masî û çêjên deryayê di pêjgeha japon de cihekê girîng digirin. Di şerê cîhanê yê II. de nan jî ket malên japonan, beriya wê pirr kêm dihat xwarin. Cudatiya pêjgeha japon ji yên welatên dervedorê, kêmbikaranîna rûn û biharbêhnê (biharat) ye. Japon, bû rûn û biharbêhn, destgirandibin, timatiya wê dikin.
UEFA Europa League
Çonêtî damezrandin:
Pêşekî nawî "Europacup lll" bû, şan be şanî Europacup l (ke êsta be Champions League denasrêt) û Europacup ll (bo brawey willatekan). Leber ewey ke Europacup ll le 1999'da nema. Yanekan beş kiran beser em xuleda. Ke emîş le 1971'da nawî gordrabû be UEFA Cup û le 2009'da em nawe modêrney wergirt.
Cewley sêyem:
70 yane:
Cewley çwarem:
- 15 dorrawy duwem pêşekî Champions League;
Pênelopê
Hatina Odîseûsê
Lê birastî jî Pênelopê hêj bawer ne dikir ku ew Odîseûs be. Pênelopê peywirekî da wê got cihê nivîna wan yên zewacê bikarî bibete mezelekî din ew wê yekê qebûl bike. Lê lingekî cihê nivîna wan zeytûnekî qurm girtî bû ji ber wê ew tişt bêderfet bû. Odîseûs vê yekê got, ne hewce bû gotinekî din Pênelopê ji wê bawer kir çu kuşa mêrê xwe her du jî stêrên kefxweşîyê rijandin.
Umraniye
Umraniye, gundekî bi ser Erzîna Xetayê ve ye.
Siwokara Jor
Siwokara Jor, gundekî girêdayî navçe Tawûskera bi ser Erzîromê ve ye.
Kafro
Kafro an jî Xerabê Kefrê (bi aramî Kafro Tahtayto, bi zimanê romî Elbeğendi) gundekî navçeya Mîdyadê (di parêzgeha Mêrdînê de) ku li Tûr Abdînê de cih digre, ye. Ev gund di sala 1980an de ji aliyê Dewleta Tirk ve hatibû betalkirin lê di sala 2004an de gund ji nû ve hate avakirin. Herwiha, îro 18 malbatên sûryani/aramî tê de dijîn.
Silûk, Heştrûd
Silûk gundekî ser bi navenda bajarê Heştrûd li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Mînotor
Mînotor an Mînotoros di mîtolojiya yewnanî de cinawirek e. Navê xwe ji keyê Mîkenê Mînos standiye. Lê zarokê keybanû Pasîfaê û Gayê Pîroz ê Krîtê ye.
Lacombe
Lacombe, bajarekî herêma Albertaya Kanadayê ye.
Dihok
Nahiyeyên Dihokê
Navên fermî, 2009:
Serdemê Aşûriyan Û Şikefta Hilametê
Geliyê Dihokê, ikefta Çarsitûn
Li Dihokê, heta sedsala dawiyê jî mûsewî hebûn
Di tabletek dîrokî ku li menteqeya Behdînan hatiye ditin de, Kiyaksar bang li cihuyan dike wiha dibêje:
Hêkesor
Hêkesor, gundekî girêdayî navçe Bardîza bi ser Erzîromê ve ye.
Selmankendî
Selmankendî gundekî ser bi navenda bajarê Heştrûd li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Homêros
Homêros bi destanên Îliyad û Odîseya tê zanîn ku ev destan him bingeha çanda Ewropayê dihewîne, him jî meziniya mîtolojiya yewnanî nîşan dide.
Xiyar
Xiyar an jî ardû yan jî çemîle (Cucumis sativus) sebzeyekî rengkesk e. Qalikê wî sût e lê wer girniş girnişî ye. Şi famîleyê xiteya î encûran ne. Di selete, cêcix an di tirşo de tê bikaranîn.
Ludwig van Beethoven
Berhem
Şuhreta Beethoven piştî kerrbûna wî zêdetir dibe. Beethoven di 32 saliya xwe de kerr dibe. Ew ji ber vê yekê gelekî azar dibe, carekê ji dostekî xwe re dibêje: Heyf ezê êdî nikaribim li dengê neyê jî guhdarî bikin… Lê belê baştirîn berhema xwe di dema kerrbûna xwe de derdixe. Ew jî senfoniya 5em û ya 9em e.
George Washington
Ew wekî damezrênerê DYAyê tê naskirin. Di şerê azadiya DYAyê yê di salên 1775 heya 1783î de wekî fermandarekî cihgirtiye. Berevanî yan alîgiriya ti partiyekê nedikir. Ji malbatekê naskirî yê bingeh-Îngîlîz bû. Ji nexşegerî, matematîk û bi tevayî zanîstiyê hezdikir.
Mala periyan (rêzefîlm)
Mala periyan (sernavê resen îngilîzî The Fairly OddParents) rêzefîlmeke kartonî ye ku ji hêla weşanxaneya amerîkî Nickelodeon û Viacom ve hat çêkirin, ji hêla Butch Hartman ve hatî çêkirin. Mîna Xwelîxan a Charles Perrault, ew li ser periyên baş ne ku di mercên tengasiyê de li rex zarokan disekinin.
Seadetlû
Seadetlû gundekî ser bi navenda bajarê Heştrûd li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Wallace û Gromît
Çavkanî
Kategorî:
Wêjeya kurdî
Dengbêjî
Dengbêj (bi zazakî lawikvajîye~dengbêjîye), gundiyekî hosta ye ku xwediyê dengekî pir xweş e û carinan hostayê lêdana amûrekê ye. Dengbêjên kurdan, li ser hemû bûyerên takekesî, civakî û siyasî kilam û destan afirandine. Ji ber vê yekê, dengbêj arşîva devkî ya kurdan in. Bi alîkariya kilaman haya kurdên ji herêmên cihê, ji hev çêbûye. Ji vî aliyî ve kilama kurdî, peywira medyayê jî bi cih aniye. Di rewşeke weha de bi giştî folklora kurdî û çanda devkî, bi taybetî jî muzîka kurdî, di sazkirina nasnameya çanda kurdî de xwediyê roleke sereke ye. Destpêka vê hunerê gelekî kevin e. Çanda dengbêjiyê; ji bo dîrokê, wêjeyê, erdnîgariyê, civaknasiyê, kevneşopiyê, derûnnasiyê û mûzîkê xîmeke pirqewi ye. Bi saya dengbêjan, çanda kurdan gihiştiye hetenê nifşên îro. Yekemîn dengbêj Evdalê Zeynikê ye. Evdalê Zeynikê, hunermendê bi nav û deng ê wêjeya devkî yê kurd û Kurdistanê û dengbêjê dîwana Surmelî Mehmet Paşa bû. Kilamên li ser Filîtê Quto, Lawikê Metînî, Memê Alan, Evdalê Zeynikê, Derwêşê Evdî, Bavê Feqrîyo, Bavê Bexçet, Xalê Cemîl, Geliyê Zîlan, Şerê Ûriz, Xezalê, Têlî nav kurdan gelek bi nav û deng in.
Beşa Nûjen
Derketina holê û avabûna wêjeya kurdî a nûjen bi çapemeniya kurdî re girêdayî ye. Ji ber ku kurdiyên çeşnên wêjeyî yên rojavayî yekem car bi riya rojname û kovaran belav bû. Her wiha di nav çapemenî û rêxistên kurdî de cih û bandorên malbata Bedirxani yan gelek mezin e. Yekem rojnameya kurdî a bi navê Kurdistan li Qahîre yê di sala 1898an de ji aliyê Mîqdad Mîdhed Bedirxan ve hat weşandin. Lê geşbûna wêjeya kurdî piranî bi saya komeleyên polîtîk û rojname û kovarên wan bû ên ku piştî Meşrûtiyeta Duyem (1908) derbasî qonake nû bû, heta destpêka salên 1940î jî bandora xwe dewam kirin. Di van salan de Hawara Celadet Elî Bedirxan jî derket ku avakirin bikaranîna alfabeya kurdî a latînî navdar e, ekolekî ava kir. Aliyê din di Qefqasyayê de, li Sowyetistan ê kurmancên êzîdî bi riyekî din ekolekî kurmancî anîn holê ku qasî xebatên wêjeyî, bi zanistî ve jî navdar in. Her wiha piştî qedexekirina kurdî ji aliyê dewletên li ser Kurdistanê wêjeyekî sirgûnê (xeribiyê) jî derket holê.
Münsterappel
Münsterappel şaredariyeke navçeya (Landkreis) Donnersbergkreisê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Hevîzar
Hevîzar (Plantago lanceolata) belga (pela) birînê, giya dûpişk, gîyayek bêar e. Li her deverê şîn tê
Olûr
Olûr, gundekî girêdayî navçe Tawûskera bi ser Erzîromê ve ye.
Koça Qewman
Koça Qoman an jî Dema Koçê (bi ingîlîzî, migration period) Herka Barbaran (bi ingîlîzî, barbarian invasions) navekê dîrokzanan daye koçên di navbera 300anan û 700anan hatî dî bû. Bi wan koçan re li Ewropa Serdema Kevnare dereng xelas dibe serdema navîn dest pê dike.
Çwardaranî Xwarû
Çuwardaranî Xwarû, gundekî bi ser Bemoya navçeya Xaneqînê ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Turan Dursun
Jînenîgarî
Turan Dursun, di sala 1934an de li gundê Gumuştepe (navê wî demê "Yapıaltın") ya bi ser navçeya Şarqije ya Sêwasê ji dayik bûye û yek ji heşt zarokên malbata xwe bû. Dayika wî kurd û bavê wî jî tirk bû. Di temenê pênc saliya xwe de bû ji bo cihên ku ji bapîrê wê re mîrate maye, bi hemû malbata xwe re koçî navçeya Dutax a bi ser parêzgeha Agiriyê bûn.
Turan Dursun di 4ê îlona sala 1990an de li Stenbolê dema diçû karê xwe di êrîşa çekdarî de hatiye kuştin. Piştî 4 salan di operasyona li dijî Teşkîlata Tevgera Îslamî de ji aliyê kî ve hatiye kuştin derketiye holê. Hate ragihandin ku Turan Dursun ji aliyê kesekê ku girêdayî vî tevgerê ye hatiye kuştin.
Koma kulîlkxaçiyan
Koma kulîlkxaçiyan (Brassicales) komeke riwekan e, di çîna riwekên kulîlkdar (Magnoliopsida) de cihê xwe digire.
Trakya
Trakya (bi bulgarî: Тракия, Trakija, yewnanî: Θράκη, Thráki, tirkî: Trakya), cîwara ku dikeve rojhilata nîvgirava Balkanê ye. Li wê derê Bulgaristan, Yewnanistan û Tirkiye hene. Trakya ji bo xakên Tirkiyeyê li Ewropayê jî tê bikaranîn.
Abacalûya Jorîn
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 133 kes (34 malbat) bûn.
Bomaweya Mendelî
Bomaweya nûjen li ser bingeha bomaweya Mendelî blind bû. Bomewezanist li gel qanunên Mendelê, hin rewşên nû jî kifş kirin û wekî beşa bomaweya ne-Mendelî nav kirin. Wekî mînak; hevzalbûn, zalbûna netemam, fireallelî (allel zorî) û mutasyon. Herwisa li gor Mendel her sîftek li ser kromozomek cih digirt. Lê em îro dizanin ko her kromozomek ne yek lê gellek gen lixwe digire.
Lêkdana coteduregbûn
Bi pîtîna gametên AB X ab, weçeyên yekem (F1) peyda dibe. Mendel dît ko hemû weçe bi rûxsarebabeta zal a tovzer û tovlûs bûn. Mendel têgihîşt ko bomawebabeta wan AaBb ye, ango hemû weçeyên yekem ji bo herdu sîfetan jî dureg bûn.
Mendel ji xebatên xwe yên li ser duregkirina polkeyê hinek zanyariyên bingehîn bi dest xist. Mendel van zanyariyan bi Sernavê “Taqîkirin di duregkirina riwekan“ di Kovara Civaka Zanistên Xwezayî de da weşandin.
Koma kundirawayan
Koma kundirawayan (Cucurbitales) komeke riwekan e, li ser êla riwekên kulîlkdar (Magnoliopsida) tê hejmartin. Ji avhewaya tropîk û subtropîk hezdikin. Bi giştî 8 famîle, 131 cins û bi qasî 2300 cure li ser koma kundirawayan tên hejmartin.
NGC 2119
NGC 2119, cîsmeke asîmanî ye. Ji aliyê astronoma fransî Edouard Stephan ve di sala 1880an de hatiye vedîtin.
Xoş
Xoş, gundekî girêdayî navçe Bardîza bi ser Erzîromê ve ye.
HTML
HyperText Markup Language (HTML, Zimanê Îşaretkirina Hîpermetnê) zimanekî îşaretkirinê yê standard e ji bo dokumentên ku di gerokeke webê de werin nîşandan hatine dîzaynkirin. Ew bi gelemperî bi teknolojiyên wekî Cascading Style Sheets (CSS) û zimanên nivîsandinê yên wekî JavaScript ve tê destekkirin.
Uelzen
Uelzen, bajarekî navçeya (Landkreis) Uelzenê li herêma Saksonya Jêrîn a Almanyayê ye.
Kela Dibî
Kela Dibî, gundekî girêdayî navçe Tawûskera bi ser Erzîromê ve ye.
Kanîpaşa
Kanîpaşa, gundekî bi ser Bemoya navçeya Xaneqînê ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Avesta
Serpêhatiya Zend Avesta
Di vê pirtûkê da awa, zagon û felsefa fîlozof û pêxember Zerdeşt hene. Tê pejirandin ku Avesta berî zayinê di sala 699an de hatiye nivisandin. Li gor gotinên di derbarê wê yên li Herême botan û wan deran de, tê gotin ku li ser 18 hazar ayarê sawal hatibû nivîsandin. Hin gotin jî, di wan de tê gotin ku ev 18 hezar ne 18 hezar bû, lê 14 hezar bû.
Kamîs
Kamîs, gundekî girêdayî navçe Tawûskera bi ser Erzîromê ve ye.
Ragirên tirimpeyên protonan
Ragirên tirimpeya protonan polek ji dermanên ku diristkirina tirşeyê aşikê radigire. Ew karê tirimpeyê H+/K+-ATPase radigire.
Homo bodoensis
Daxuyaniya destpêkê
Di danasîna yekem de ji xeynî serê Bodo, serên fosîlên jêrîn ên Homo bodoensis hatine danîn: Kabwe 1 (nimûneya celebê Homo rhodesiensis), Ndutu 1, Saldanha 1, LH 18 (Ngaloba) ji Tanzanya, Salé 1 ji Fasê, û Ceprano 1 ji îtalyaya navendî. Ger nêrîna nivîskaran di edebiyata pispor a pêşerojê de bimîne, rêza mirovên anatomîkî yên nûjen ên li Afrîkayê wekî ku di danasîna yekem de bi grafîkî hatine destnîşan kirin, ji Homo erectus bi rêya Homo bodoensis berbi Homo sapiens ve biçe.
Kax
Kax, gundekî girêdayî navçe Tawûskera bi ser Erzîromê ve ye.
Tuwewşkê
Tuwewşkê, gundekî bi ser Bemoya navçeya Xaneqînê ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Patty Frank
Patty Frank (bi nasnavê xwe Eisenarm an Isto Maza, navê rast Ernst Tobis, jdb. 19ê kanûna paşîn a 1876 li Viyana, Awistirya ,m. 23 tebaxa 1959 li Radebeul, Almanya) hunermend, lêkolînerê Xwecihên Amerîkayê û rêveberê muzeyxaneyê yê alman bû.
Jiyana wî
Bapîrê wî nîgarkerê porselan bû, bavê wî porselanfiroş bû. Malbata Tobis bi eslê xwe ji Bohemyayê hat û ji herêma Karlsbad koçî Viyanayê kir. Gava ku kurê tenê Ernst 13 salî bû, bavê wî li Viyanayê ma û wekî bazirganê porselenê karê xwe domand, dayik bi zarokan re çû Frankfurt am Main, ku keçika herî mezin Gabriele, stran xwendin û paşê bû sopranoya coloratura yekem navek ji operayê re çêkir. Dayika ku bi biryar bû ku tîna zarokê xwe ya serpêhatiyê bişkîne, wî wekî baxçevanek hunerê perwerde kir.
Andrew Garfield
Andrew Garfield (jdb. 20ê tebaxê 1983) muzîkvan û aktorekî amerîkan e. Di sala 1983an de li bajarê Los Angeles yê Kalîforniyayê ji dayik bûye.
395
Kurdistan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Zahîr Kayan
Di sala 1964an li Agiriyê ji dayik bû. Dibistana seretayî û navincî li Agiriyê kuta kir. Di Zaningeha Atatürk ya li Erzîromê beşa Wêje û Zimanê Tirkî, sê sal xwend lê ji ber hîn sedeman mecbûr ma ku dev ji zaningehê berde. Zahir Kayan ji sala 1988an û vir ve li ser wêje û zimanê kurdî mijûl dibe. Her wiha li ser felsefe û zanistiyê jî dixebite. Li ser helbesta kurdî (zêdetirîn jî di kovare Jiyana Rewşen, Rewşen-name û Tîrojê de gelek helbestên wî hatine weşandin û wêjeya gel de gelek xebatên berhevkirinê çêkiriye. Berhevokên wî bi taybetî li ser mîtolojî û efsaneyan e.
Çêjtin
Ziman endamê sereke ye ji bo hestê çêjtinê. Rûyê ziman zivir e. Rûyê ziman û kêlekên ziman bi goçkêyan dapoşî ye. Goçke (bi latînî : yekjimar papilla, pirrjimar papillae) pêkhateyên mîna gupikên piçûk in. Li ser zimanê mirov de çar cor goçke heye. Goçkeyên kivarkî (fungiform papillae) li ser rûyê ziman li aliyê pêş de cih digirin. Goçkeyên çeperkirî (circumvallate papillae) li aliyê paşê rûyê ziman de cih digirin. Goçkeyên pelî (foliate papillae) jî li herdu kêlekên rûyê ziman de cih digirin. Goçkeyên benikî (filiform papilla) li serê ziman de cih digirin.
Zahîr Kayan
Di atolyeya xwe de bi hunera wênesaziyê mijûl dibe.
Çêjtin
Gavên rûdana hestê çêjtinê
5. Şîrovekirin û têgihîştina çêjê di mejî de
Çêjegopkê
Çêjegopke pêkhateyên bi şeweyê hêlkeyî ne, kar dikin ji bo nasîna çêja xurekan. Ji xeynî goçkeyên benikî, di nav hemû goçkeyan de çêjegopke (bi îngilîzî: taste bud) heye. Kîmîkewergirin çêjtinê di nav çêjegopkeyan de cih digirin. Piraniya çêjegopkeyan li ser rûyê ziman, di nav goçkeyan de cih digire. Ji xeynî nav goçkeyan, li esmanê dev, li gewrî, li beşa jor a soriçikê jî çêjegopke hene. Laşê mirov bi qasî 10000 çêjegopkê lixwe digire. Çêjegopkeyek ji sê cor xaneyan pêk tê; xaneyên palpişt, xaneyên binçîne û xaneyên çêjewergir. Xaneyên çêjewergir, kîmîkewergir in, lê demarexane nîn in. Bi eslê xwe çêjewergir xaneyên rûkeş in, lê ji bo erkê çêjtinê şêweyên wan hatiye guhertin. Ji parzûna xaneya çêjewergiran wîrdememîleyên çêjtinê dirêj dibin. Kotahiya xaneya çêjewergir bi demarexaneya hestê re gehînke ava dike .Xaneyên binçîne, bi eslê xwe xaneyên bineretî ne. Temenê xaneyên çêjewergir bi qasî 10 roj e, xaneyên bînçîne li dewsa xaneyên çêjewergir ên mirî, çêjewergirên nû çê dikin.
Çêja umamî
Çêja umamî di van salên dawî de wekî corek nû ya çêjê hat pêjîrandin. Umamî peyvek japonî ye ji bo xurekên çêja wan xweş, ango tamxweş tê bi karanîn. Ji ber ko çêjewergirên ji bo çêja umami ji aliyê asîdên amînî ve tên çalakkirin, di xurekên proteînî de hê pirtir çêja umamî peyda dibe. Her wekî mîna yên çêja şîrîn û tal, wergirên çêja umamî jî “wergirên bi proteîna-G ve girêdayî” ne. Asîdên amînî yên bi navê glutamet (asîda glutamî) û aspartat (asîda aspartî) molekulên çêja umamî ne ko dikarin bi wergirin xaneya çêjewergir ve girêdan ava bikin. Çêja goştav (ava goştê kelandî), goşt, firingiyê hişkkirî, çaya kesk, masî, karok hin ji xurekên mînak in ji bo çêja umamî. Gava mirov xurekên bi çêja umamî dixwe, asîda glutamî di nav lîkê de dihele û dikeve nav çêjegopkeyan. Ji bo peydabûna çêja umamî, peyambera seratayî asîda glutamî ye. Asîda glutamî bi wergira li ser parzûna xaneya çêjewergir ve girê dibe. Bi girêdana asîda glutamî, proteînên-G ji wergirê diqetîn û di nav sîtoplazmayê de rêzereaksiyonan didin destpêkirn. Bi vî awayê di xaneya çêjewergir de peyambera duyem ava dibe, di xaneyê de berevajîbûna cemsergiriyê (bi îngilîzî: depolarization) rû dide. Piştê berevajîbûna cemsergiriyê, ji xaneya çêjewergir demareguhêzer tê derdan. Demareguhêzer demarexaneyên hestê çalak dikin, di demarexaneya hestê de erkê kar didin destpêkirin. Sînyalên kîmyayî yên ji molekula çêjdar bi navbeynkariya demaran, bi şêweyê sinyalên elektrîkî ber bi demax ve tê şandin. Ji hev derxistin, nasîn û têgihîştina çêja umamî di tûkila mejî de, di navenda çêjtinê de rû dide.
Neukloster
Neukloster, bajarekî navçeya (Landkreis) Nordwestmecklenburgê li herêma Mecklenburg-Vorpommern a Almanyayê ye.
Çaqsor
Çaqsor, gundekî girêdayî navçe Bardîza bi ser Erzîromê ve ye.
Alaya Kurdistanê
Alaya Kurdistanê ji jor ber bi jêr ve, ew ala kurdan e, ser hev ji sê zemînan pêk tê. Dirêjî û firehiya her sê zemînan weke hev mezin in. Zemîna li jor bi rengê xwe sor e, ya navîn spî ye û ya jêr jî kesk e. Firehiya alayê 2/3 cara dirêjiya wê ye. Dîametra cerga rojê bi tevî tîrêjên xwe re 1.0 e û bê tîrêjan 0.5 e. Hawirdorê cerga rojê, bi 21 tîrejên wekhev hatiye xemilandin. Dawiya tîrêjan tûj e û tîrêj ji herdu aliyên xwe ve bi xêzeke rast pêk tên. Bingehê tîrêjên rojê bê navber li ser zemîna cerga rojê digihin hev du. Roj bi awayekê geometrîk cihê xwe di nîvê alayê de digire. Roj bi awayê emûde, ku vektor di nava tîrêja jorîn de derbas dibe, hatiye bicihkirin.
Luna Rival
Jînenîgarî
Di pargidanîyên mezin Marc Dorcel, Private, Brazzers, Kink û Legal Porno de cih girt. Bi Rocco Siffredi, Ian Scott, Steve Holmes, Bruno Sx û David Perry re pornofîlm kişandî ye.
Alaya Kurdistanê
Alaya kurdî li Mehabadê, 1946
"...Serê sibeha meha Çileya Paşîn a 1946-an bû. Tav diçirisî, rojeke xweş bû....Ji gundên dorê gundî û serok eşîr hemî hatibûn Mehabadê. Meydana Çarçirayê tijî bûbû. Papûra ku ji herdû seriyên bajêr digihîşt qada Çarçirayê bi alên Kurdî û bi flamayên sor û sipî û kesk hatibûn xemilandin..."(6)
Luterîtî
Luterîtî,  mezheba Luter, luterîzm şaxekî sereke yê mezheba protestanên xiristiyaniyê ye ku ji aliyê nûsazîparêzê alman Martin Luther ve hat fêrkirin. Cudahiya di navbera luterîzm û Dêra roman a katolîk xwe di berî pejirandina Yezdan de dide xuyakirin. Luteriyan Mizgînî yê pirtûka sereke bo ola xwe dibînin. Di rojame de nêzîkî 70 milyon bawermendên luterîzmê hene li serê rûyê dinyayê.
Balkan
Wûşeya Balkan li Ewropa biwêjî wek balkanandin, an jî balkanîzasyon ji bo vandalîzm, berhevdana olî an jî etnîkî tê bikaranin.
Erdnîgarî
Li bakur, li navîna Ewropa de tu sînorên vebirî tune. Lê bi piranî xêzê Save-Danûb tê gotin. Ew herdu çeman sînorên bakur tên dîn. Lê ji bo du piya Save hêne, ew xêza jî bu tunî nê vebirî ye.
Paul Éluard
Eluard, di afrîneriya xwe de da pey Sureralîstan. Wî her tim êş, kul û xemên civaka xwe anî zimên. Zimanekî sade, herikbar û rojane bikar anî. Ji kelepûra helbesta Frensî sûd wergirt û li ser wê qesreke xweşik û bêhempa ava kir. Ticar stranên xav û beredayî negotin. Bi riya helbestê pireke saxlem di navbera xwe û mirovahiyê de ava kir. Wî hemû serpêhatiyên xwe ên bi êş û jan mîna mirovekî ji rêzê vegot û bo vê gotinê jî şêwazeke cuda ji xwe re ava kir. Bi ristên kurt û balkêş hest û dilîniyên cemawer rakir pêdarê. Di helbestên wî de dem ne bi sînor e. Remz û sembolên ku bikaranîne pir bi hosteyî afirandine. Marcenak, bo rasteqîniya di helbesta wî de wiha dibêje; “Însan ne ji bo şer hatiye dinê, lê ji bo bi jin û zarokên xwe re bextewer bijî.”
Germik, Meydan
Germik, gundekî bi ser Meydana navçeya Xaneqînê ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Meh
Pîvana mehan li gor hesabê salnameyan (mîladî, hîcrî, kurdî û hwd) diguhere.
Dêkbel
Dêkbel, gundekî navçeya Rihayê Wêranşarê ye.
Willem-Alexander
Sernavan wî
•27 Avrêl 1967 - 30 Avrêl 1980: Bilindahiya wî Lawmîr ye Holenda Willem-Alexander, Lawmîr ye Orange-Nassau, Lord ye Amsberg'ê
•30 Avrêl 2013 - niha: Bilindahiya wî Qralê Holenda
Neusalza-Spremberg
Neusalza-Spremberg, bajarekî navçeya (Landkreis) Görlitzê li herêma Saksonyaya Almanyayê ye.
Levent Gültekin
Levent Gültekin, ( li Mêrdînik, Erdêxan) rojnamevan û nivîskarekî kurd e ku bi eslê ji navçêya Mêrdînik a bi ser Erdêxanê ve ye.
Rêzimana kurdî
Şêwezanî, peyvsazî yan morfolojî
Bi van qertafan li jorê lêkerên gerguhêz tên bidestxistin. Nimûne:
Bi navkîtan daraştina peyvan: ser+an+ser = seranser dest+e+bira = destebira şad+û+man = şadûman rû+bi+rû = rûbirû
Kirde pêveber
Ez ê kevirekî bi tevşo bişikînim.
Ez ê bi tevşo kevirekî bişikînim.
Zayend
Kurdî zimanekî zayendî ye û hemû peyv an nêr in, an jî mê ne. Ji bilî heyberên candar, heyberên necandar jî xwediyê zayendê ne, lê ev zayendîbûn tiştekî rêzimanî ye. Zayenda peyvan bi du awayan, bi veqetandek û qertafên tewangê diyar dibe. Peyv bi serê xwe nêtar in. Mînak: kevçî, çav, pênûs, giyan... Zayenda bi veqetandekê: Çavê şîn pênûsa zirîçî Em Zimanê Kurdî Binasin 11 Di vir de veqetandeka /a/yê mêtiyê û veqetandeka /ê/yê nêrîtiya peyvê nîşan dide. Zayenda bi tewangê: siya darê nikulê dikî Li vê derê jî, qertafa /ê/yê zayenda mê, qertafa /î/yê jî zayenda nêr nîşan dide.
Çeqîn
Pêkhateya blastoçikildanê
Korpele ji koma xanêyên navî peyda dibe. Ango koma xaneyên navî, xaneyên bineretî (bi înglîzî: stem cells) ne û bi gorankariya van xaneyan şane û endamên embryoyê peyda dibe. Korîon jî dibe beşek plasentayê û çînên parezger ên embriyoyê. Xaneyên beşa korîonê wekî xaneyên trofoblast (bi înglîzî: trophoblast cells) tên navkirin.
Ducaniya derekî
ji bo çeqîna embriyoyê û berdewamiya ducaniyê, di nav malzarokê de beşa paş û beşa jorê navpoşê malzarokê cihê asayî û ewle ne.
Yekîneyên Parastina Gel
Hejmara hêzên şervanên YPGê 50.000 heta 65.000 in. Di 2014an de fermandarê giştî yê YPGê Sîpan Hemo ye.
Hêza leşkerî
YPG; ji 3 beşên esasî pêk tê. Ev beş jî ev in:
Hêzên herêmî
Yekîneyên Herêmî, hêzên parastina cewherî yên gel in. Parastina rewa ji bo demokratîkbûna gel pêk tînin. Bi armanca pêşvebirin û parastina wekhevî û azadiyê;birêxistinkirin û birêvebirinê esas digirin. Endamên Yekîneyên Herêmî hêzên şerker ên gel in. Di nava girseya gel de, bêyî ku ji jiyana civakî veqetin, tevlî xebatên leşkerî dibin.
Sîstem YPG'ê
Di birêxistinkirina YPG’ê de, sîstema ku li ser 3 lêngan tê avakirin esas e. Li gorî vê yekê;
Antropoteîzm
Antropoteîzm, bizava (rêbarî) ku Xwedê bi şekl û şemala xwe dişibe mîrovan.
Baxçe, Hewlêr
Baxçe, gundekî bi ser navçeya Navenda Hewlêrê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Famîleya gihabêdeman
Hejmara kromozoman: n = 5-12 (-19)
Boselê
Xirabkirina Boselê
4.ekcarî hatî xirabkirin li sala (1988)ê hijmara ser xêzanêt Gundê Boselê (348) ser xêzan bun û li sala (1988)ê taku (2006)ê (334)ser xêzan lê zêde buyne û noke dibin(682)ser xêzan û hijmara nifosa gehştîye(4399)nifosa.(heta havîna 2007).
Krîza dîplomatîk a Qeterê, 2017
Krîza dîplomatîk a Qeterê di 5ê pûşpera 2017an de derket. Çar welatên erebî Erebistana Siyûdî, Behrên, Îmarat û Misirê peywendiyên xwe yên dîplomatîk li gel Qeterê qut kirin. Piştî van 4 welatan 3 welatên din jî têkiliyên xwe li gel Qeterê qut kirin. Piştî van welatan welatê Senegalê jî pêwendî qut kirin.
Kurdên Pontosê
Kurdên Pontosê ev kurdên ku li herêma Pontosê bi warin, bi piraniya xwe di sedsala 17 û 18an de, di çarçoveya polîtîkaya îskanê ya dewleta Osmaniyan de li bakurê Anatolyayê û herêma Deryaya Reş hatine bicîhkirin.
Çorim
lacin,camlipinar köyü.karasoku köyü.isitma köyü.kürtce lacin karapinar köyü.karasogi köyü.elehaciye.
Barîk
Barîk, gundekî girêdayî navçe Bardîza bi ser Erzîromê ve ye.
Xoşav
Xoşav, gundekî bi ser navçeya Pasîna Jêr a Erzîromê ve ye.
Gabrielle-Suzanne Barbot de Villeneuve
Bedew û cinawir
Gabrielle-Suzanne de Villeneuve bi taybetî ji bo çîroka xwe ya orîjînal La Belle et la Bête, ku di sala 1740an de di kovara wê La jeune américaine, et les contes marins de hate weşandin, tê zanîn û guhertoya herî kevnar a nûjen a çîroka Bedew û cinawir e. Ev pirtûka ku bi qasî romaneke kevneşopî dirêj e, di bin bandora şêwaza romanên sedsala 17an de maye û gelek binxet an jî çîrokên navbirî dihewîne, yek ji wan jî çîroka Bedew û cinawir e. Cinawir bi her du wateyên peyva fransî "bête" ye: hem cinawir û hem jî bêhiş.Piştî mirina wê, çîroka Villeneuve hate kurtkirin, ji nû ve hate nivîsandin û ji hêla Jeanne-Marie Leprince de Beaumont di sala 1756an de di Magasin des enfants a wê de hate weşandin da ku waneyek exlaqî bide keçên ciwan ên îngilîz.Di weşana xwe ya pir binavûdeng de, Leprince de Beaumont tu giramet neda Villeneuve û ji ber vê yekê ew pir caran bi çewtî wekî nivîskarê çîrokê tê binav kirin.Guhertoya wê ya kurtkirî ya ku îro herî zêde tê zanîn e.
Kate Winslet
Kate Elizabeth Winslet, Aktrîsta Brîtanî ye. Bi taybetî bi xebatên xwe yên di dramayên serdemê de tê naskirin û gelek car rola jinên bi fikar lîst. Winslet wergirê xelatên curbicur e ku di nav wan de sê Xelatên Fîlman yên Akademiya Brîtanî hene û di nav çend lîstikvanan de ye ku xelatên Akademiyê, Emmy û Grammy wergirtiye.
Nimniq
Nimniq, gundekî ser bi navenda bajarê Colfayê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Therion
Yek ji sedemên guhertina stîlê ev e ku endamên komê pir caran hatin guhertin, digel vê yekê sembiyozek di nava muzîka metal û muzîka klasîk pêk hat. Di vê derbarê de Christofer Johnsson anî ziman ku bandora Richard Wagner û koma Slayer (bi taybetî strana wan a Reign in Blood) pir mezin bûye. .
Pirraniya gotinên stranan ji aliyê Thomas Karlsson hatine nivîsandin. Thomas Karlsson di heman demê de damezrînerê terîqeta Dragon Rouge (Ejderhayê sor). Hêjayî gotinê ye ku Johnsson jî endamê vê terîqatê ye.
Zaqîm
Zaqîm, gundekî girêdayî navçe Bardîza bi ser Erzîromê ve ye.
8 b.z.
Jidayikbûn
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)
Govend
Berbenî Romanî Şere Baso sêpê Silêmanî Towlama Yarsemen Toy cînar şêxanî Tenzere Tapûr Narima gulê delo Delo dîno Serçoka Qemer yemanêû Şewqa Leylo Done Paporî Gulê Gula Romê Bizivire Bekirxan Erdîşe Kalkalemêr Erebanê Keleşo Keçelo Berbenî Momir Nêcirvano Qerebaxî Berzî Qaz Qaz Narimê Gozbêrî Temirtoy Qeşeng oxlan Kuçik Hesko yêlî
Eyn (tîp)
Di alfabeya kurdî ya latînî de bi piranî nayê nivîsandin. Hin caran, wextê go bilêvkirin muhîm e, bi apostrof ('), yan jî işaret (`) tê nivîsandin.
Hamit Geylani
Geylani bi rêzê ve di HADEP, DEHAP û DTP’ê de bênavber siyaset kiriye û di asteke bilind de rayedariya van partiyan jî kiriye.
Neunkirchen am Brand
Neunkirchen am Brand şaredariyeke navçeya (Landkreis) Forchheim li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Ebdulmelik
Ebdulmelik xelîfeyê Îslamê bû. Ebdulmelik di navbera nîsan 685an û de xelîfeyê bû. Ebdulmelik xelîfeyê pêncemîn ê xanedana Emewiyan bû.
Yasvel, Heştrûd
Yasvel gundekî ser bi navenda bajarê Heştrûd li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Giştpirsiya Serxwebûna Başûrê Kurdistanê, 2017
Di 2ê nîsana 2017an de Partiya Demokrat ya Kurdistanê (PDK) û Yekitiya Niştimanî ya Kurdistanê (YNK) li ser refealayûma serxwebûnê û bilindkirina alaya Kurdistanê li Kerkûkê civiyan. Li gor siyasetmedarên kurd ev pengava yekê bû ku li ser giştpirsiyê her du alî kom bûn.
Biryara Giştpirsiyê
Serokê Herêma Kurdistanê bi aliyên siyasî, partiyên û hinek bûrokraten re 7ê hezîrana 2017an de li Pîrmamê kombûnek pêk anî. Di wê kombûnê de biryara referandûma serxwebûna Kurdistanê hatiye îlankirin ku referandûm di 25ê îlona 2017an de were kirin. Parlamena Kurdistanê jî 15ê îlona 2017ê de ev biryar pesend kir.
Aliyên siyasî ku di vê civînê de hazir bûn:
Nehem Civîn (24.09.2017)
Biryarên civînê:
Budceya û pêkhateyên Giştpirsiyê
-12 hezar bingehên giştpirsiyê dê hebin, 7 hezar ji wan dê çar parezgehên di bin îdareya Kurdistanê de bin, 5 hezar jî dê li navendên derveyê îdareya Kurdistanê bin
Baskê yekem
Di civîna 7ê hezîranê de ku partî ê rêxistinên Kurd biryara giştpirsiyê dan de Kosret Resul bi navê YNKê di civînê de bû û destnîşana xwe kir ku ew vê biryarê qebûl dikin. Qubad Talebanî jî di 12ê hezîranê de bi şandekê diçe ewropayê û dibêje ew dê behsa giştpirsiyê bikin. 9ê tîrmehê de jî parêzgarê Kerkûkê Necmeddîn Kerîm li gel şandekê bi serokayetiya Mesud Barzanî diçe Ewropayê û di hevdîtinan de amade ye. Endamê Polîtbîroya siyasî ya Yekîtiya Niştimaniya Kurdistanê Sedî Pîre jî di gel PDKê danûstaninên di derbarê giştpirsiyê de dike. Endamêekî polîtburoya Yekîtî Niştimanî Kurdistan Azad Tewfîq jî di derbarê giştpirsiyê rijd e û dibêje Kurd dê destkeftên mezin bi dest bixin piştî giştpirsiyê.
Neketina du partiyên mezin bo Komîteya Giştpirsiyê
Wek tê zanin di 7ê hezîrana 2017ê de partî û rêxistinên herêma Kurdistanê civînek pêkanî û di civînê de biryara giştpirsiya serxwebûnê derket. Goran û Komela Îslamî çend ji aliyê serokê dîwana serokayetiyê Fuad Husên hatibin vexwendin jî van her du partiyan ev beşdarbûn red kiriye. Beşdarnebûna van her du partiyan di rêya giştpirsiyê de nakokiyên mezin derxist holê. Ji aliyekî meşrutîyeta giştpirsiyê kêm kir ji aliyekî din di nava YNKê de krîz derket ku baskek li gel Goran e, baskê din jî dixwaze bêyî Gorran biryar bide. Mela Bextiyar di daxuyaniyeke xwe de jî bal kişandi bû li ser vê krîzê. Piştî van bûyeran YNK serdana her du partiyan kir. YNKê li gel Tevgera Goran gelek hevdîtin kirin. Piştî hevdîtinên YNKê, PDKê jî hevdîtinên xwe destpê kir. Xuya ye ku YNK wek nermkerek rola xwe lîst, bi taybetî ji bo têkiliyên PDKê û Goranê. Ji ber ku li Silêmanî avahiyên PDKê hatibûn sotin û PDKê jî Goran sûcdar kir û piştî van bûyeran parlamento jî hatiye girtin. Lê têkilî di navbera Komela Îslamî û PDKê de nermtir e. Hatinûçûn çêdibin. Jixwe 9ê tîrmehê Sekreterê Polîtburoya Partiya Demikrat a Kurdistanê (PDK) Fazil Mîranî serdana Emîrê Komela Îslamî ya Kurdistanê Elî Bapîr kir. Piştî vê serdanê jî PDKê biryar da ku bi heyeteke mezin biçe Silêmanî. Her çend bo pîrozbahiyê li Rêkxerê Giştî yê Tevgera Goranê ev serdan çêbe jî, rasterast têkilî bi giştpirsiyê heye. Berî serdana PDKê bo Goranê, PDK û YNK kombûnek din kir û bi dûçûna Berdevekê Partiya Demokrata Kurdistanê (PDK) Mihemed Mehmûd got wan ligel Yekîtiya Niştimanî ya Kurdistanê (YNK) li ser mijara lihev kirine.
HDP
Serokwekîlê partiya HDP Ahmet Yıldırım got ku ew dê bêşert û merc piştgiriyê bidin giştpirsiya serxwebûna Kurdistanê
Yekîtiya Erebî
Temenê wê
Sekreteriya giştî jî heya û ew jî rastkirin û û çêkirina têkiliyan navendî ya endaman çê dike.