cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Êvel
Êvel, gundekî girêdayî navçe Qileban a bi ser Şirnexê ve ye. Ev gund ji aliyê Dewleta Tirk ve hate valakirin û vêga mirovên vî gundî li Wargeha Mexmûrê dijîn.
Andy Warhol
Warhol li Pittsburgh ji dayik bû û zarokatiya xwe li wir derbas ki. Warhol di destpêkê de kariyerek serkeftî wekî wênesazek bazirganîiyê peyda kir. Piştî ku di dawiya salên 1950î de xebatên xwe li gelek galeriyan pêşan da, wî wekî hunermendek bi bandor û nakok hate naskirin. Studyoya wî ya The Factory ya li New Yorkê, bû cîhek hevdîtinê yê naskirî ku rewşenbîrên navdar, dragqueens, şanoger, mirovên kolanên yên Bohemian, navdarên Hollywoodê, û patronên dewlemend li hev kom dibûn. Wî berhevokek kesayetiyên ku wekî superstarên Warhol têne zanîn pêşve xistin. Gotina "15 minutes of fame" îlhama xwe ji wir girtiye. Di dawiya salên 1960î de wî koma experimental rock The Velvet Underground afirand û birêvebir, û herwiha kovara Interview damezrand. Wî gelek pirtûk nivîsandin, di nav de The Philosophy of Andy Warhol and Popism: The Warhol Sixties (Felsefeya Andy Warhol û Popizm: Salên 60î yên Warholê). Beriya tevgera azadiya hevzayendan ew bi eşkereyî wek hevzayend jiya. Di hezîrana 1968an de, ew hema hema ji hêla femînîsta radîkal Valerie Solanas ve hat kuştin, ya ku ew di hundurê studyoya xwe de gulebaran kiribû. Piştî emeliyata kezebê, Warhol di sibatê 1987an de di 58 saliya xwe de li bajarê New Yorkê ji ber aritmiya dil mir.
Sulzbachtal
Sulzbachtal şaredariyeke navçeya (Landkreis) Kaiserslauternê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Dankutan
Rîtuela dankutanê
Dankutan di gelek civatên Rojhilata Navîn de tê dîtin û dîroka dankutanê mixabin baş naye zanîn (?). Di civata Kurdan de dankutan bi pirranî ji aliyê mêran ve tê kirin, lê jin jî yek caran vî karî dikin. Di rîtuela dankutanê de gund piştî ku genim kom kirine ji boy lêxistina genimê tê cem hev, da ku genim bi dankutanê ji hev bikeve û meriv karibe jê bulxur yanjî ard çêbike.
Ji bo ku rîtuela dankutanê were lidarxistin du alet pêwîst in:
Perdeya seravê
Perdeya seravê an jî bi kurtî serav (bi înglîzî: amnion) tûrikek perdeyî ye, embriyo û korpeleyê dipiçe û diparêze.
Kilîseciqa Tehtanî
Kilîseciqa Tehtanî, ango Kilîseciqa Jêrîn (tê wateya Dêrika Jêrîn; navê wê bi tirkî kirine Bayramlı), gundekî ser navçeya Dîlokê ye.
Janis Joplin
Janis Lyn Joplin (z. 19ê kanûna paşînê 1943an - m. 4ê çiriya pêşînê 1970an) stranbêj û muzîkvaneke amerîkî bû. Wek yek ji stêrkên rockê yên herî serketî û pir naskirî yên serdema xwe, ew bi vokalên xwe yên mezosoprano û prograên dikê yên "elektrîk" dihat nas kirin.
Tirmikçî
Nifûsa gund
Li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê ya di 2016an de, nifûsa vî gundî 81kes (24malbat) bû.
Saint-Seurin-de-Cursac
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Jyothika
Jînenîgarî
Jyothika, keça bavekî pencabî û dayikeke mahareştrî ye. Bavê wê Çander Sadanah (derhênerê fîlman e) û dayika wê Sîme Sadanah e. Lîstikvan Nagma nîv-xwîşka wê ye.
Cemşîd Bender
Jiyan
Ji kurdên Anatoliya Navîn bû. Malbata diya wî ji parêzgeha Wanê, bavê wî jî ji Çewlîgê çûne. Bavê wî bazirganekî hezkirî bû. Di zanîngeha Stembolê, fakulteya dadê de dixwîne.
Birayê wî Feyzi herçendî endezyarê pispor ê kîmyayê bû jî, nedikarî ji xwe re karekê bibîne, mecbûr mabû di dikana bavê xwe de bixebite. Feyzî helbestan dinivîsîne, bi alîkariya hin siyasetmedaran di saziya zimanê tirkî (TDK, Türk Dil Kurumu) de kar dibîne, dixebite. Sala 1959ê komeleyeke geştyariyê dadimezirîne (Konya Kültür ve Turizm Derneği). Feyzî di nava salên 1968-1977ê de wekî senatorê AP (Adalet Partisi - Partiya dadê) di meclîsa tirk de cihdigire. Xûşka wî Nevin Halıcı yek ji rojnamevanên navdar e.
Giringiya Bender
Bender jî çiqas tariya dîroka kurd rohnî dike, rastî êrîşan tê. Rêxistina girêdayî dewleta veşarî (an kûr) ya Tirkiyeyê Ergenekon jî di nav de, kemalîst, neteweperwer û tirk-îslamîstên Tirkiyeyê dijberiya Bender dikin. Medya û çapemeniya tirk birêkûpêk Bender reş dikin, dixwazin îtîbara wî bişkênînin.
Haßfurt
Haßfurt, bajarekî navçeya (Landkreis) Haßbergeê li herêma Bavyeraya Almanyayê ye.
Saint-Seurin-sur-l'Isle
Saint-Seurin-sur-l'Isle, komuneke departementa Girondaya li başûrê rojavayê Fransayê ye.
Roskow
Roskow şaredariyeke navçeya (Landkreis) Potsdam-Mittelmark li Brandenburg, Almanyayê ye.
Hewlêr (parêzgeh)
Ciyên turîstîk û germavên herêmê
Hewlêr di warê turîzmê û xwezaye de bajarekî pir xweş û turîstîk e. Warên dîrokî yên herî zêde li wî bajêrê jî hene, mînak: Şikefta Şaneder, Kelê Hewlêrê, Girê Qalînç Axa, Kilik Mişik, Kelê Xanzada Mîrê Soran, Kela Dwîn, Tumqesre û gelek navçe û cihên din yên dîrokî û kevnare jî li wî bajêrî bi dîrokê re melovanî kirine. Ji welatên cuda cuda her sal turîst tên herêmê ji bo ku hilkişin ser çiyayên herêmê. Her wiha navendên turîstîk ên mîna: Havîngeha Şeqlawe, Hawîngeha Bêxal, Gelî Alîbeg, Riwandûz, Cûndiyan, Hawîngeha Hacî Omeran û Şikefta Bêstûn hene. Her wiha gelek cihê tirbê şêx û kesên dînî jî yên cûda hene ku ji aliyê gel ve tê ziyaretkirin.
Kleine Freiheit (fîlm)
Naverok
Baran bi Chernor nas dike, lawek afrîkî ku xwedan heman pirsgirêk e û ku ji bo pere qezenc ke tiryak difiroş e.
Azerbaycan
Tirkkirina welêt
Damezrandina dawîn a neteweyek wekî Azerbaycan piştî hilweşîna xanedana Hulaguid pêk tê. Demek Azerbaycan dibe beşek ji dewleta Tamerlane, paşê derbasî eşîrên Oguz dibe û dibe perçeyek axa dewleta Ak-Koyunlu.
Tevlêbûna Azerbaycan bi tomparatoriya Rûsî
Wêne Wêne Di 1893 de wî dest bi pêşxistina avakirina rêhesin kir. Di heman salê de, yekem xeta hesinî hate çêkirin, ku Rûsya û Azerbaycan bi hev ve girêdide. Pêşkeftina pîşesazî û kûrbûna Azerbaycanê di aboriya Rûsyayê de pir zû encamek erênî da. Welat dest bi nîşandana serxwebûna aborî kir û fêr bû ku drav birêve bibe.
Canellales
Sîstematîk
Sala 1957'ê ji aliyê Arthur John Cronquist ve, bo cara yekem hatiye binavkirin û ravekirin. 2 famîleyên wê hene:
Saint-Sulpice-de-Faleyrens
Saint-Sulpice-de-Faleyrens, komuneke departementa Girondaya li başûrê rojavayê Fransayê ye.
Şemrex
Helbest li ser Şemrexê
Şarûd û bilbil lê dikin gazî
Wexta hatin
Bi texmînî deynim
Ezê ji alîkî bi lempeyên bajêr re bikenim
Ezê rêzikekê ji bajarê neftî
wekî din tiştekî nakim xezala min
Ji warê xwe wê êvarê
Team Neteweyî ya Cameroon
Tîma futbolê ya neteweyî ya Kamerûn (bi fransî : Équipe camerounaise de football ) Kamerûn di futbola navneteweyî ya mêran de temsîl dike. Tîm heşt caran ji bo Kûpaya Cîhanê ya FIFA-yê, ji her tîmên din ên Afrîkî (di 1982, 1990, 1994, 1998, 2002, 2010, 2014 û 2022 de) ya herî jêhatî bû. Lêbelê, tîm tenê carekê ji qonaxa komê derketiye. Ew yekem tîma Afrîkî ye, di sala 1990 -an de gihîşt çaryek-fînalê Kûpaya Cîhanê ya FIFA-yê. Her weha wan pênc Kûpaya Neteweyî yên Afrîkayê û zêrê Olîmpiyadê di 2000 de bi dest xistîn e. Tîm hem di FIFA û hem jî di Konfederasyona Futbolê ya Afrîkî (CAF) de Kamerûn temsîl dike.
Hêyavka goşt û kixseyê
Çêkirin
Xwarina xwe bi germî li binikan parve bikin û bi germî bixwin. Bi kêfa xwe hin biharatan jî dikarin bikarbînin.
Tengrîzm
Tengrîzma nûjen
Li gorî tengrîzmê, çiyayê Çiyayê Xan Tengrî axa pîroz e û navê wî Tengrî ye. "Xan Tengrî" tê wateya "Qralê Tengrî".
Şorbeya gundiyan
Şorbeya gundiyan, şorbeya pîvazê ya xelikiyan cure şorbeyeke kurdên Anatoliyaya navîn e. Li Dîlokê jî tê zanîn.
Tengrîzm
Tengrîzma nûjen
Piştî ku Atatürk di sala 1923an de Tirkiyeyê ava kir, îdeolojiya neteweperest a turanîzm, kemalîzm û panturkîzmê bû alîkar ku Tengrîzm zêde bibe. Îslam pir bisînor bû, lê destûr dan ku peyrewên tengrîzmê bi azadî hebûna xwe bidomînin. Piraniya peyvên erebî, farisî û kurdî ji tirkî hatine derxistin. Atatürk ji bo Xwedê peyva “Allah” qedexe kir û li şûna wê “Tengrî” kir.
Bolîvya
Bolîvyaya nûjen destûra bingehîn a komara demokratîk bi tevî neh beşan parvekirin. Erdnîgariya wî, di nava Basin Amazon li rojavayê Andesê, ku ji bo Nizmerdên Rojhilatî jî diguhure. Ev welatekî pêş e ku bi rêzika navîn de, di Endeksa Pêşveçûna Mirovî û asta xizaniyê de ji sedî 53emîn e. Çalakiyên aborî yên serekî di nav de çandinî, daristan, masî, berbesvanî û destegehên wek tekstîl, cil, metalên refînekirin û petrolê safîkirin in. Bi taybetî Bolîvya di mîneralên pilanan de pir dewlemend e.
Erdnîgarî
Bolîvya li herêma navendî ya Başûrê Amerîkayê de, di navbera 57°26'–69°38'RJ û 9°38'–22°53'BŞ ye. Bi herêmek ji 1.098.581 çargoşe kîlometre (424,164 mi sq), Bolîvya 28emîn-mezintirîn welatê cîhanê û pêncemîn mezintirîn welatekî li Başûrê Amerîkayê ye. Berfirehbûn ji Navenda Andesê beşek ji riya Gran Chaco heta Amazon e. Navenda erdnîgarî yên welat di bin navê Puerto Estrella ("Bergeha Stêrkê") li ser Río Grande, li Parêzgeha Ñuflo de Chávez ya Wezareta Santa Cruz e.
Herêmên Bolîvyayê
Bolîvya ji neh herêman pêk tê:
Çinaqlû
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 80 kes (285 malbat) bûn.
Oskar Herrfurth
Berhem (bijartî)
Sazbendên Bremenê (Birayên Grimm), sechsteilig
* Das Schlaraffenland, sechsteilig
Kêr
Kêr, alaveke sereke ya birrînê ye. Bi aliyê wê yê tûj karê birrînê tê kirin. Di serdemên berê de wekî çek, lê îro pirranî bo birrînê tên bikaranîn. Bi sedan cureyên wê hene. Kêrên standard ên pêjgehan ji destik û şûrikê (cihê hesin ê birrînê) pêk tên.
Rûsya
Çem
Hin çemên ko tala Okyanûsa Arktîk dibin: Petşora, Ob, Çulim, Irtiş, Tobol, Yenîsey, Angara, Selenga, Lena, Indîgîrka.
Hin çemên ko tala Okyanûsa Pasîfîk dibin: Amur, Usûrî, Seya.
Qûçehmed
Qûçehmed, gundekî ser bi navenda bajarê Çaroymaq li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Şîdan
Şîdan êleke Kurdistana bakur e.
Eşîra Şîdan li kurdistana bakur bi cîne li bajare Wanê. Li qeza Gürpınar e Mezinê vê eşîrê Qeyar Beg bû, le piştî mirina wî kurê wî  veysel beg mezine eşîrê ye. Çawkanî : mahir çelkî
Donald Rumsfeld
Jiyana wî
Sala 1932ê li Şîkagoyê ji dayik bûye. Ji 1975−1977 û 2001−2006 wezîrê Berevaniyê yê Amerîkayê bû ye, li 1963−1969 bû ye endamê Civata Nûneran ya Dewletên Yekbûyî, di îdareya George Bush de ku weke endazyarê herdu şerên Efxanistan û Iraqê dihat naskirin. Di 88 saliyê de koça dawî kir.
Baz
Cure û binecure
Nêzîkî 50 cureyên baziyan hene.
Assembly
Dîroka Assembly
Bernameyên pêşîn bi destan li komputeran dihatin barkirin. Bi vî awayî lazimbû ku bernamesaz hemû instrakşin-set (en: instruction set)ên CPU bizane. Serê dorê pirr xeta çêdibûn û gere hertişt ji nû ve destpêkira. Dûre bi pêşve çûna teknolojîyê bername bi rêya monîtorekê dihatin barkirin. Ji bo asankirina bernamesaziyê fikrê ku mere bernameyek ku kane kodên bernameyê bi awayê dosyekê bigire û bizivirrîne zimanê makîneyê binivîse derket. Bi xêra vê bernameyê: Vê bernameyê assembler bû ku bernameyên bi zimanê assembly hatine nivîsandin wek dosyekê digirt û mnemonîkan jixweberê vedigerrand instrakşin setên makîneyê.
Yilqûnaxac
Yilqûnaxac gundekî ser bi navenda bajarê Tîkabê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê ya di 2016an de, nifûsa vî gundî 661kes (192 malbat) bû.
Abdullah Gül
Abdullah Gül (bilêvkirina bi kurdî: Ebdullah Gul, z. 29ê çiriya pêşîn, 1950 li Qeyserî) siyasetmedar û 11emîn serokkomarê Tirkiyeyê bû.
GHB
Kurtenivîsa GHB bi gotarên cuda li jêr pêwîst in:
Hola Sofî Hemê
Hola Sofî Hemê yan Hola Pîlo, gundekî Bismilê ye. Mezreya Girikê Fariz e. Gund li ber Çemê Caferî li ser qelaçekî bilind e û debara gundiyan bi xwedîkirina heywanan û bi çandinî ya bejî ye. Li derdora wê Meterê, Xanoserê, Kelê, Dêrbendê, Hola Hecî Qado û Girikê Fariz he ne.
Lonsee
Lonsee şaredariyeke navçeya Alb-Donau-Kreisê ya herêma Baden-Württemberg, Almanyayê ye.
Muhemmed Emînê Heyderî
Muhemmed Emînê Heyderî di sala 1927’a de rojek duşemê li banga limêja sibehê li gundê Kelehê ya Nisêbînê hatiye dinê. Gundê Kelehê li navçeya Bunisran bi av, rez û baxçeyên xwe navdare.
Ji bilî xebatên xwe yên li medresa Şêx Ehmedê Xeznewi, Seyda li gundên wek Kelehê, Bawernê, Tinatê, Qestelunê, Salika, Girbeşkê mella ti kirîye. Ji sala 1982’a ta wefata xwe (2003) li gundê Bereketê yê Farqînê runiştî ye.
Memik
Di laşkelêşiyê da, memik anko guhan, yek ji endamên lawirên memikdaran e ko di mêyan de ji bo zadpêdana zarokan şîrî çêdikin.
Leşker (leşkerî)
Leşkerê kurd
Di dewlet û mîrîtiyên kurd de, ristina artêşan hinekê cuda bûye. Bi qasî ku em ji tomarkirin û çanda devkî ya kurd têdigihên, yekîne li gorî pîşe û hunera xwe hatine avakirin.
Rutbeyên leşkeran cuda cuda ne, yên welatan hevûdu nagirin. Çend ji rutbeyên eskerên alman:
Enver Ata
Di cûntaya leşkerî ya sala 1980î tê ser desthilatdariya Tirkiyeyê de hat girtin û li Zîndana Amedê ma. Wekî endamekî PKKê, rastî êşkenceyên hovane yên dewleta Romê hat. Di êşkenceya dawî de bi qesta mirîbûnê wî avêt sergogeha (çopa) Amedê. Ji aliyê gel ve li wir hat dîtin, lê dît ku ew nemirî bû.
Kakao
Kakao (theobroma cacao), riwekek ji famileya tolikê (malvaceae) ye. Bejna darê 4-8 m bilind dibe. Bizirên wê di hilberîna şîranîyê de tên bikaranîn. Ji vê riwekê rûn jî tê çêkirin. Kakao wekî vexwarinek jî tê bikaranîn.
Pîrosa
Gelhenasî
1- MAMOSTE FARUQÊ ÇİYAYÎ Dİ KOVARA KELHAAMED DA SAL:2 JİMAR:7 ZIVISTAN 2010-2011, Lİ SER BABETÊ: (KANUN Û MEVLİT) dibêjît: (Hun dizanin ev mewlud, Melayê Bateyî nivîsiye. Navê wî Mela Huseynê Bateyî ye. Navê bavê wî Mela Mustefa, navê bapîrê wî Mela Ahmed e. Mela Ahmed bi eslê xwe ji ‘eşîra  Mizuriyan ,ji Kurdên Iraqê ye.Tirba wî  û lawê wî Mela Mustefa, li navçeya Beytuşşebap, li gundê Piruşan e. Mela Huseyn jî ,li ser xwestina gudiyên Batê,bi tevî malbata xwe çûye vî gundî û li wir melatî kiriye…..).
1- Mala Malxwê:
Lîsteya Xelatên Grammy yên 2008
Ev daring derbarê di sala 2008'an de belavkirina xelatên Grammy ye.
Pîrosa
Gelhenasî
c. Mala Teyîb: …Teyîbî du kur hebin: Ehmê û Heso, Ehmê sê kur û sê kiç hebin: Hecî, Nebî, Musa, Mirarî, Hemaîl û Sitî. Sitî: Dabû mela Şe’banê Kêsteyî. Kurêt mela Şe’ban: Cebar, Nesredîn û Se’îd xwarzayêt mala Teyîb in. Mirarî dabû: Heyderê Mihoyê mala Tajda. Hemaîl jî dabû: Mihemedê Salhê Keleş. Hecî sê kur yê bidûv ketîn: Hecî Nayîf, Nezmî û Lezgîn (Rehma Xudê lê bît). Mala Hecî Nayîf ya li Cizîrê û birayê wî Nezmî ya li Silopiya. Kurêt Nebî: Reşîd, Ehmê malêt wa yê li Pîrosa û mala birayê wa: Sedîqî ya li Cizîrê. Kurêt Musayî: Fikeret mala wî ya li Silopiya û mala birayê wî: ‘Ebabekirî ya li Cizîrê. Hesoyî kurek bitinê hebu: Digotê Hisênê Gulê. Kurêt Hisênê Gulê: Hesen û Mihemed Emîn malêt wa yê li Şirnexê. Cibo babê: Mihemede, Mihemed babê: ‘İsa ye, ‘İsa babê Cîbraîlî ye, mala Cîbraîlî ya li Elkî û ya kurê wî ya li Şernexê. Cîbraîl di gehîte Mala Teyîb.
Cangîrê kurê Şêxoyî û ‘Usman (ewê ku digotê paşayê şivana) pismamêt êkin, ‘Usman kurê Rendo yê neviyê ‘Elîpîrhesna ye, ‘Usman babê ‘Ebdurehmane, ‘Ebdurehman babê Xalide, Xalid babê Mîrxane, Mîrxan babê ‘Ebdurehmane, ‘Ebdurehman babê Mihê û Heciye, Mihê babê Şekir û Ehmede. Li demê ‘Ebdurehmanê babê Mihê dimirît Keleşê kevin piştî mirna wî Gulanê li xwe mehir diket, hîngê Mihê yî biçûk bû Keleşê kevin ew yê xudankirî, heta Mihê û Îsifê kurê Keleşê kevin biramakêt êkin. Kurêt Şekir: Mela Mihemed mala wî ya li Cizîrê, malêt birayêt wî: Hecî ‘Ebdurehman, hecî Xelîl, Îskan û kurêt Herbî yê li Silopiya. Ehmedî çu dûndeha nêr bidûv neketiye. Ne’met, Xalid û Se’diyê babê: Mîrxan (rema Xudê lê bît) birayêt êkin; kurêt Hecîne, Hecî kurê ‘Ebdurhman ne. ‘Ebdurhman babê Mihê û Heciye. Mala Se’diyê kurê Mîrxan û birayêt wî ya li başûrî welatî. Mala kurê Xalid: Samî ya li Wanê. Kurêt Ne’met: Cehwer û ‘Egîd malêt wa yê li Silopiya û mala Hecer ya li Elkî. Mala Mihê Gulanî û mala Salihê Beybûnê anku mala Mistê li ‘Usmanê kurê Rendo yê neviyê ‘Elîpîrhesna digehine êk, ‘Eliyê babê Şêxoyî yan kure yan jî neviyê ‘Usmanê babê ‘Ebdurhmane. Hejî gotinêye bêjîn: Li Sêvkê cihek yê heyî dibêjinê çala mala Renda û li Bîşî jî li dûv botê doleka hey dibêjinê dolar mala Renda, li berfeqiya li bersingê komtikî jî doleka hey dibêjne wê jî dola mala Renda.
c. Mala Hemoruhana: Musayê babê Hamid kurê Osmane, Osman kurê hemoruhana ye û Mihemedê babê Şeref kurê Teha ye, Musayê babê Hamid û Mihemedê babê Şeref pismamêt êkin. Kurêt Hamîd: Remezan û Şehwan malêt wa yê li Mêrsînê. Kurêt Şeref: Wahid û Azad malêt wa yê li Cizîrê, mala Mihemedê birayê wa ya li Elkî. Mala Salihê Xemuşîna, mala ‘Elîzeba û mala Hemoruhana pismamêt êkin.
d. Mala Hecî ‘Eliyê Xemuşîna: Ev binemala Xemuşîna yê li başûrî welatî li Duhokê. … Hecî ‘Elî kurê Dirboye, Dirbo kurê Mehmûde. Jİ vê binemala Xemuşîna çend malek yê li Giriya seraserî û çend malek jî yê li başûrî welatî li gundê Dêragijnik.
d. Mala Qadoyê Sefoyî: Ji gundê Pîrosa yêt çûne ser gundê Hemka û li wêrê yêt mayîn û xwecih bîn.
e. Mala Beresorî: Biro babê avdele, Avdel babê hecî ‘Eliye. Hecî ‘Elî babê: Hecî Mehmûd, Avdel û ‘Emere. Mala Hecî Mehmûd û ya birayê wî Avdelî yê li Melêsê Taxê Aşêçavşîn û mala kurêt ‘Emerî: Çulî ya li Kawaşê û ya birayê wî Ehmedî ya li Başkala. Dibêjin Finê maldar û zengînekî gelekîmezun bû. Ev binemala Beresorî digehine wî. Heta dibêjin ji nav ‘eşîra Heseniya carekê hinde mirovêt va Muqurya li dûv nav û dengêt zengîniya Fenî yêt hatîne Melêsê seredana wî, serhatîya Fenî geleka dirêje.
g. Mala Birobêzala li Aşka: Hecî babê Mûsaye, Mûsa babê Biroye. Kurêt Biroy: Ehmed mala wî ya Kewaşê, mala Tahir ya li Silopiya, mala Cemal û Feteh yê li Edena û mala Xalid ya li Aşka. Hindek ji va Muqurya yê li Wanê û Geverî û hindek ji yê li başûrî welat li Dêragijnîk yêt xwecihbîn. Babkekî Muqurya yê li nav Hemka jî heyî dibêjinê: Mala Mistoyî, Misto babê Yasîne, Yasîn babê Hesene, Hesen babê Îsive, eve digehine mala Perokê.
Aysun Kayacı
Aysun Kayacı (bilêvkirina kurdî: Aysûn Kayaci, z. 20'ê gulana 1979, Stembol) yek ji model û aktrîstên Tirkiyeyê ye.
Di 15 saliya xwe de dest bi modeliyê kiriye. Ji malbateke gelek xizan û kedkar e. Di salên 2000î de dest bi aktrîstiyê jî kiriye. Sala 2004an wekî "modela herî navdar a salê" hate hilbijartin. Navê we bi hin fûtbolîstan re derketibû.
Şerê Cîhanî yê Sêyem
Pirtûk û fîlimên li ser wê
Wekî encamek ji şerê navokî ya ku bi destpêka sedsala bîstî ve ceribandinên yekem ên navokî re, û avêtina du bombeyên atomî li ser Hiroşîma û Nagasaki, du bajarên Japonî yên ku piştî dawiya Şerê Cihanê yê Duyemîn ( 1945 ) ve hat avêtin, gelek nûs û fîlim derketin holê ku behs dikin û qala vî şerê navokî dikin û xilas dikin jibo mirovahiyê. Ji destpêka sedsala bîstan û hejmarek pirtûk û romanên nûjen ên zanyar derdikevin holê.
Saint-Vivien-de-Blaye
Saint-Vivien-de-Blaye, komuneke departementa Girondaya li başûrê rojavayê Fransayê ye.
Asya
Rojhilat-başûrê Asya
Di rojhilat-başûrê Asya da yazdeh dewlet hene.
Mustafa Pusa
Mustafa Pusa (jdb. ? gundê Patnosê, Agirî, Bakurê Kurdistanê - m. 1991, Stenbol) yek ji têkoşerên doza azadiya kurdan bû.
Mase
Dîroka sêpa û çarpayan
Dibêjin maseyên kurdan û romayiyan wekhev bûne. Ji kurdan derbasê wan bûne, yan jî ji wan. Cara berê maseyên îro yên xwarinê di sedsala 15. de hatine bikaranîn. Beriya wê gelekan sandoqên (têbar) malê wekî textê xwarinê jî bikaranîne.
Simran
Jînenîgarî
Simran, keça dêûbavekî punjabî ye û li Mumbaiyê ji dayik bû. Du xwişkên wê bi navê Monal û Ciyotî Naval heye. Birayekî wê jî bi navê Sûmîth heye. Dibistana xwe ya navîn li Lîseya St. Anthony, Versova xwendiye. Simran Bagga, bi zimanên punjabî, hindî, ingilîzî, tamîlî û telugû dipeyive. Dansvanekî perwerdekirî ye û dikare bi cûreyên dansê Bharatanatyam û Salsa bilîze.
Sêpa
Dîroka sêpayê
Dîroka sêpayê jî wekî ya maseyê gelek kevn e. Li rûyê cîhanê bêhtir mase hene, lewra çar pêyên maseyê zemînê zexm digirin, wernagerin. Sêpa heger textmezin bin û navbera pêyên wê fireh bin, dikarin werbigerin.
Fairuz
Kurtejiyan
Fairuz di sala 1957an de yekemîn performansa xwe ya mezin kir û ew zû bû stêrkek muzîka Libnanî. Di dema şerê navxweyî de, ew kêm caran di nav gel de xuya dibû, da ku ji bo mebestên siyasî wekî Xiristiyaniya Ortodoks a Suryanî neyê bikar anîn. Popularîteya wê bi vê bêdengiyê zêde bû, û wê li seranserê Lubnanê cihêreng ên olî û hem jî li seranserê cîhana Ereb heye.
Reşke
Biharbêhna (biharat) wê ji dendikên hişkkirî tê çêkirin. Dendikan dihêrînin. Vê biharbêhnê di xwarinên bigoşt û hevîrê, kebab, vexwarinan de bikartînin. Li Kurdistanê, ji ber ku şer aborî û çandinî serobino kiriye, çandiniya wê pirr kêm e. Li Hindistan, Meksîk, Şîle, Misir, Îran, Tirkiye û gelek welatan tê çandin.
Alexa Tomas
Alexa Tomas (19ê adara 1985an li Valensiya, Spanya)  pornostêrkeke  spanyol e.
Şerefîkan
Şerefîkan, an jî Şerefîka (1946: Şerefikan), gundekî Bismilê ye. Nêzî Farqînê ye.
Gülşen
Sedema rastîn a girtinê
Niha aboriya Tirkiyê gelekî di xeterê de ye û ji ber vê yekê mijarek din ji hikûmetê re hewce ye da ku bikaribe mirovan bi xwe ve girêbide, her çend aboriya welat her ku diçe xwarê.
Kîklop
Ûranos wan û hekatonxîran Tartarosê heps kiriye. Pir quwet bûn û xeter bûna wan bûye sebebê hepskirina wan. Zeus piştî Şerê Tîtanan wan ji Tartarosê rizgar kiriye û wan azad kiriye.
Şêvesor
Şêvesor, gundekî Silopiya yê bi ser Şirnexê ve ye. Ev gund ji aliyê Dewleta Tirk ve hate valakirin û vêga mirovên vî gundî li Wargeha Mexmûrê dijîn.
GPU - Yekeya pêvajoya grafîkê
Di salên 1970-an de, têgîna "GPU" di destpêkê de ji bo yekîneya prosesorê grafîkî radiweste û yekîneyek pêvajoyê ya bernameker bi rengek serbixwe ji CPU-yê dixebite û berpirsiyarê manipulkirina grafîkî û derketinê diyar dike. Paşê, di sala 1994 de, Sony peyvê (niha ji bo graphics beşa hevdîtina rawestayî) li ser esasê bikaranîn PlayStation konsolê ya Toshiba -designed Sony GPU in 1994. Term di 1999 de ji hêla Nvidia ve hate bernas kirin, ku GeForce 256 wekî "GPU-ya yekem a cîhanê" kir bazarê. Ew wekî " pêvajoyek yek-çîp bi motora veguheztin, ronahîkirin, sazkirina sêgoşeyê / qutkirin, û rendering" hate pêşkeş kirin. Rival ATI Technologies bi berdana Radeon 9700 di 2002-an de bi navê " yekeya kargêriya dîtbarî " an VPU gotinek çêkir.
Lordîn, Sergol
Lordîn gundekî bi ser Sergola Adiyemanê ve ye.
Brûney
Brûney (carina wek Brûneî jî tê nivîsandin; bi zimanê malayî: Negara Brunei Darussalam), li ser grava Borneo li başûr rojhilatê Asyayê ye. Brûney ji aliyê petrolê ve gellekî dewlemend e. Ji xeynî Malayzya cîranê Brûneyê nîne. Li bakurê Brûneyê jî deryaya Çînê heye. Ola fermî a Brûneyê îslam e, ji xeynî wê budîst û xiristiyan jî hene.
Thana Alexa
Jînenîgarî
Eleqeya Alexa bi muzîkê re di sê saliya xwe dema ku ew ji şahiyek rojbûnekî de winda bû û li jêrzemînê hate dîtin ku li ser piyanoyekê pêlîstok li melodiyên stranên hêsan dileyze, de dest pê kiriye. Her çend wê di vê heyamê biçûk de dest bi stranbêjiyê kiribe jî, wê bawer dikir ku keman amûra wê ya bingehîn e û fikirî ku wê bi pîşeyî bişopîne.
Sitranbêja mêvan
Bi Gene Ess re
Myanmar
Birmanya, Myanmar an jî Burma, (Pyidaungzu Myanma Naingngandaw), welatekî li rojhilat-başûrê Asyayê li qeraxê deryaya Andamanê û kendava Bengalê, di navbera Hindistan, Laos, Bengladeş û Taylendayê de ye.
Şikakî (devok)
Şikakî devoka kurmancî ya ku ji aliyê êla Şikakî ve tê axavtin e. Ev devok li herêmên navbera Gola Urmiyê, Şemdînan, Miksê û Behdînan belavî ye. Pêwist e ku Şikakî bi devoka êla hevnav a li Dêrsimê (Şavak/Şikak) ve neyê tevlihevkirin.
Qemer
Qemer sûreyeke ji Qurana Pîroz de ye. Ew sûreya 54 emîne û li bajarê Mekeyê, ji pê sûreya Tariq re nazîl bûye. Ew ji 55 ayetan de pêk tê ye. Peyva "Qemer" bi erebî heyv e. Ji bo di ayeta xweya yekemîn de tê qala behîta qelaştinê hîvê kirin, ew wiha hatiye navandin. Di sûre de tê gotin ku ew kesên fermanên Xwedê bi cih bînine hena Bihuşt e. Dîs a tê qala Roja Qiyamete, ew kesên ji bo li dija pexembera hatinî ceza kirinî û dawiya hin gelan kirin.
Darbarûd
Darbarûd gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Deisenhausen
Deisenhausen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Günzburg li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Şemsu'l-mearifu'l-kubra (pirtûk)
Hûrguliyên pirtûkê
Lê li ser naveroka vê pirtûkê êdî ew tevlihevbûneke matdar ji zaniyariyên têgihştî û yên netêgihiştî bo şawezê û bangkirina Cinan, û tê de yên taluke û  yên gelek hene. Û karê şawezekar Elbûnî ev li cem balkêşvanên giyaniyan û sihirbazî û nivişk nasdar e û berhemên wî di vê qadê de hene û hinek ji wan li wê li pirtûkxaneyan digeriyan û deman di hewildana vekirina simbolên wê bo amadekirina an derbas dikin, û hinek ji wan sihir û tilsimên netêgihiştî dikir, da ku kesên bi destgihandina cinan ketibe rehet bikin, weke ku ew dibêjin.
Cema'at
Cema'at, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.
Xelîlok
Xelîlok, riwekek biçûk bi qasî liba nokan e û qaşilkê wê sore. Ev riwek buharan di bin erdê de şîn tê. Li hinek ciyan jê re qaqilok tê gotin. Tehma wê xweş e.
Zencefîl
Bikaranîn
Wekî biharat, pirranî di kilor, kateyan de tê bikaranîn. Tevlî tirşînan jî dikin. Tê gotin ji nexweşiyên madeyê re bikêr e. Vîtamînên C û B dihewîne. 80 %ê vê riwekê ji avê, 2 % proteîn, 1 % rûn, 12 % devtî, kalsiyum, hesin, fosfor ûêd e.
Sêvaxîn bi rûnê zeytê
Çêkirin
Sêvarxînan pakij bişon, qalikên wan bigirin. Wan mezinî hûr bikin, bi tevî gizêrên mezinhûrkirî berdin quşxaneya xwe. Şekir û xwê tevlî bikin. Hinekê şûnde avê berdinê (hûn dikarin ava oranjê jî tevlî avê bikin an beriya wê tevlî bikin). Heya ava xwe kişand, sêvarxîn û gizêr nermijî bûn bikelînin.
Şirnex
Deştên Silopî û Cizîrê
Di navbera Silopî, Cizîr û Dêrika bin xetê de, di geliyê çemê Dîcle de ye. Dirêjbûna deştê 40 km û firehbûna wê jî 10 km ye.
Dewlemendiya binerdê
Li herêmê sereke dewlemendiya bin erd Komure. Wusa kû, komura ji derdora sêrgirê li başûrê Şirnex der tê, têri enerjiya hereme giş diki. Weke din nişanen neft, (petrol) hebi ji, ji aloziya li Kurdistan hêzên ser dest naxwazin û nahêlin lêgerin u derxistina dewlemendiyên bin erdiyen heremê çê bibe.
Seyidxanê Boyaxçî
Di nava gel de gelek kasetên wî hene. .
Magnolîdiyan
Ev binavkirin sala 2009'ê ketiya riweknasiyê. Bi îngilîzî Magnoloiids, tê wateya "wekî magnolyayan, wekî magneliyan, wekî manolyayan". Mirov dikare tenê bineçîna Magnoliidae jî bikarbîne. Gelek dar, giha û devî dikevin nava magnolîdiyan.
Şêxûsiv
Şêxûsiv gundekî ku bi ser navçeya Mûşê ve ye.
Mihemed Emîn Zekî
Piştî dibistana seretayî li Silêmaniyê Amadehiya Leşkerî diqedîne û ji wir derbasî Akademiya Leşkerî dibe a li Bexdayê. Paşê li Stembolê Akademiya Şer dixwîne û Akademiya Bilind a Şer bi yekemtiyê diqedîne. Di Şerê cîhanî yê yekem de li gelek cepheyan şer dike. Sala 1924'an vedigere Iraqê û li Dibistana Şer a Bexdayê dersdarî û rêveberiyê dike. Piştî vê dikeve hikûmetê û dibe Wezîrê Parastina Neteweyî. Mihemed Emîn Zekî Beg piştî ku Hikûmeta Yekem a Nûrî Seîd Paşa ava dibe, tê ser karê Wezareta Aboriyê. Di tîrmeha sala 1948´an de li Silêmaniyê diçe ser dilovaniya xwe.
Ûsivê Farî
Ûsivê Farî di sala 1954’an de li Amedê, li gundê Farê ji dayîk bûye. Dibistana seretayî qedandîye. Di sala 1987’an de koçî gundê Herbûtê dike. Li gund pez û dewaran bi xwedî dike. Birayê dengbêjê navdar Huseynê Farî ye. Zewicandî ye û heşt zarokên wî hene.
Amerîka (parzemîn)
Amerîka an Emerîka an jî Nûstan (wek New World) parzemînek e.
Darikê tîrê
Darikê tîrê, tîrik, kirdanek darika ku bi wê hevîr tê vekirin e. Pirranî di vekirina pelhevîrkan (şikeva) de kêrbar e.
Daresincî
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 126 kes (15 malbat) bûn.
Woudenberg
Woudenberg, şaredariyeke bi ser parêzgeha Utrechta Holendayê ve ye.
Les Salles-de-Castillon
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Afyonkarahisar
Erdnîgarî
Afyon bajarekî herêma Egeyê ye pîvana rûerda bajarê 14.532 km² ye.
Amasya
Amasya bajarekî Tirkiye ye. Pîvana erda bajêr 5.731 km² ye.
Hartosa Xerabe
Hartosa Xerabe gundekî ku bi ser navçeya Mûşê ve ye.
Deşaxil
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 104 kes (39 malbat) bûn.
Lokman Ayebe
Li Zanîngeha Dîcleyê beşa hesapgeriyê xwend. Di 18 saliya xwe de bi Tirkî dest bi nivîsandinê kir. Dû re li gel ku baş dizanîbûn wê hevdu biêşînin jî, li qedera xwe ango li Kurmanciya xwe vegeriya.
Real Madrid C.F.
Li ser June 2, 1978, dema ku World Cup li Arjantînê pêk hat, ku ew mir serokê club Santiago Bernabéu Yestê. Ger FIFA hatiye sê rojan şîn di vê rewşê de îlan kirin. Mirina ji destpêka sala bê de li rûmeta Bernabéu Santiago Cup Bernabéu dest pê kir, ji aliyê clubê ve organîze kirin.
1902
Time Piştgirên manufacturer jersey
Adidas 1998-2001
2002-2005 Siemens mobîl
2005-2006 Siemens
gotara sereke: Santiago Bernabéu Stadium, Alfredo Di Stefano Stadium, û Estadio Chamartín
Records û statistics
Raúl, 1994 û şikand, ku rekor di club bi Real Madrid di navbera 2010 û 741 car di dîrokê de li club ya ji mêj ve hatiye dîtin û di piraniya lîstikvanên lîstin. Aktorên herî piştî Raúl Manuel Sanchis played 711 car, Jr. [53] Luís Figo dilîze di tîma netewî ye dîroka rast a Madrid bi 127 match player bi cilên yên pirranî ya tîma netewî ye. [54]
2 Spain Raúl 1994-2010 228 (550) 18 (37) 66 (132) 11 (22) 323 (741) 0,44
7 Spain Francisco gento 1952-1970 126 (428) 22 (74) 30 (95) 1 (2) 179 (599) 0,3
80 354 kesên ku lîstik malê li Santiago Bernabéu, Real Madrid dilîze navînî 68 670 temaşevanan per match. [1] e di serî de li wir Înonuyê demsalî ji bo kirîna endametiya bi hev re pêwist e. Cottage pênas ser 1,800 endamên li seranserê cîhanê de ji bilî yên (komên girêdayî hut alîgirên fermî ') in. Real Madrid bûye yek ji tîma herdem herî bilind de amadebûnê navînî de li Spanyayê. 2004-05 demsala ew girtin 71 900 temaşevanan per demsala Di La Lîgayê de bi beşdariya duyem-bilindtirîn average bû. [64]
gotara sereke: El yanên
fans rast pêşiya yên demsala 2006-07 li Mansholt madrileño El Derbi li Bernabéu lîstin.
Tazavayî Selas
Tazavayî Selas, navê yek ji bajarên li parêzgeha Kirmaşanê ye, ser bi Rojhilatê Kurdistanê ve. Girêdayî dewleta Îranê ye.
Real Madrid C.F.
1 Costa Rica KL Keylor Navas
DF 2 France Raphaël Varane
8 Elmanyayê OS Toni Kroos
Îmadedîn Zengî
Wextê ku ew di sala 1146'an de Şamê dorpêç dike ji hêla xûlamekî frank ve tê kuştin. Li Mûsilê lawê xweyê mezin Seyfedîn Qazî, li Helabê jî lawê xwe Nûredîn derbaza şûna wî dibe.
Real Madrid C.F.
18 Spain Lucas Vázquez DF
21 Russia OS Denis Cheryshev
31 Spain Ruben Yanez KL
Coach Zinedine Zidane
Xavi Valero coach Goalkeeping
Coach Giovanni Mauri
Taybet û şêwirmendê Zinedine Zidane
Xwêdank
Devê wan bi makêş in, fîltre ne. Berê li Kurdistanê xwê dank dar û ferfûriyê bûn. Niha yên ji lajwerdê û plastîkê pirr in. Kurdan biharbêhn (biharat) di tasikên devgirtî de dianîn ser destexaneyê (sifreyê), niha ne wisa ye, biharbêhn jî êdî di xwêdankan de tê servîskirin. Mirov dikare bo yên biharatan jî xwêdank bikarbîne.
Cemaldînî (eşîr)
Herêmen ku le dijîn
Berekên Kirdasî, Silêmankî, Bille, Mûskî û Delbihokî li Serhedê, yên din herêmên li jêrê li devdora Amed û Rihayê dijîn.
Jettingen-Scheppach
Jettingen-Scheppach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Günzburg li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Kotanan
Kotanan gundekî ku bi ser navçeya Mûşê ve ye.
IPhone XR
Dîrok
Ev Iphone ji hêla Phil Schiller ve di 12.9. 2018-an de, li Theateranoya Steve Jobs li Avihiya Apple Park, li gel IPhone XS û IPhone XS Max ve hate ragihandin.
Heşr
Heşr ji Qurana Pîroz sûreyek e. Ew sûreya 59'em e û li gorî baweriya îslamê li bajarê Medîneyê ji pê Cenga Ûhûd re nazil bûye. Ew ji 24 ayetan de pêk tê. Wê navê xwe peyva Heşrê di ayeta duyem de derbaz dibe de girtiye. Heşr tê maneya "mişext" e.
Ezgelle
Ezgelle, navê yek ji bajarên li parêzgeha Kirmaşanê ye, ser bi Rojhilatê Kurdistanê ve. Girêdayî dewleta Îranê ye.
Riya Ewropayê E4
Rê
Rê li başûrê Gävleyê rê dibe otobaneke domdar ku tenê beşek ne-otoban beşek dirêj a 32 km ye ku ji Ljungby re derbas dibe û niha rêyek 2+1-desthilatdariya sînorkirî ye. Nûvekirina standarda otobanê dê di sala 2018 de dest pê bike. Xebatên nûvekirinê di sala 2022an de ji nû ve dest pê kir û hatiye hewldan ku di sala 2024an de biqede. Ji xeynî rêya Ljungby, dirêjahiya dawî ya otobana ku dihat vekirin, rêya di navbera Uppsala û Mehedeby de bû ku di 17ê cotmeha sala 2007an de hatiye vekirin.
Saumos
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Thomas Jeier
Jiyan
Thomas Jeier li Frankfurt am Main mezin bû. Jixwe wekî xwendekar wî gotarên kovarê û romana dime nivîsand. Piştî ku şagirtiya xwe ya pirtûkfiroşiyê qedand, wî ji 1969an wekî edîtor li Kauka Verlag xebitî. Ji sala 1972an de ew wek nivîskarekî azadîxwaz û her wiha wekî weşanger di weşanxaneyek de xebitiye. Yek ji berhemên wî yên pêşîn, Der Große Goldrausch von Alaska,, di 1974 de xelata prestîjî ya Friedrich Gerstäcker wergirt.
Mûş
Deşt, zozan û gelî
Deşta Mûşê, deşta mezintir ji yên Kurdistanê ye. Dirêjbûna wî 80 km û firehbûna wî jî 30 km ye. Mezinbûna deştê 1.650 km² ye. Deşt di navbera çiyayên Nemrûd (Bidlîs), Şerefdîn, Qereçawûş û çemê Muradê de ye.
Ciyên turîstîk, dîrokî û gerê
Piştî zivistanek dirêj û sar li Mûşê tabîat xwe duguhere û her der şîn dibe. Ji Kela Mûşê her derê deşta Mûşê tê xwuyakirin. Rezên Mangok bi ava xwe yê sar û şinahiya xwe bi nav û deng e li herêmê.
Seter (Kirmaşan)
Seter, navê yek ji bajarên li parêzgeha Kirmaşanê ye, ser bi Rojhilatê Kurdistanê ve. Girêdayî dewleta Îranê ye.
Yueyang
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2010an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 5.477.911 kesî
Genimkî
Taybetiya vê xingalê
Xingal tên girgirandin lê devê wan nayên kîpkirin. Wisa çêdikin ku dişibe hebên genimê. Bi texmîni navê xwe ji wir digire.
Terîfeyeke genimkiyê
Sîra kutayî, sirke, îsota tûj (îsota pûlpelî) tevlî bikin. Dikarin goştê mirîşkê jî li binikên xwarinê belav bikin an cuda bixwin.
Amt Wusterwitz
Amt Wusterwitz şaredariyeke kolektîv (Amt) a navçeya (Landkreis) Potsdam-Mittelmark li Brandenburg, Almanyayê ye.
Çaqsûr
Çaqsûr gundekî ku bi ser navçeya Mûşê ve ye.
Soxançî Rûd
Soxançî Rûd, gundekî ser bi navenda bajarê Çaroymaq li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
În, Xozat
În, gundekî ser bi navçeya Xozata Dêrsimê ve ye.
Arencik
Arencik gundekî ku bi ser navçeya Mûşê ve ye.
Hêwan
Di malan de ciyê ku deriyê odan lê vedibin,ber wê vekiriye û li derve dinêre.Havînan axilbe bi şev ji ber hênikahiya wê lê dihê rûniştin.
Qurix
Qurix li başurê Kurdistan:Gelawêj an Sîriyos an α Canis Majoris (Alpha Canis Majoris) ronaktirîn stêrka di ezmana şevê de ye. Bi qedra zahîrî ya −1,46 ve ew hemahema du caran ji stêrka Suheyl, duyemîn stêrka herî ronaktir û geştir e. Ew di komstêrka kûçikê mezin de ye. Herçiqas ew wek stêrkek xwiya dibe jî, esasen ew ji du stêrkan pêk tê. Ya ku wek qurix tê zanîn bi navê îngilîzî Sirius A (Qurix-A), yê pircaran bi çavan xwayîn nabe jî wek Sirius B (Qurix-B) tê binavkirin.
Skandînavya
Skandînavya herêmek e li bakurê Ewropayê û ji van welatan pêk tê: Danîmarka, Norwêc û Swêd. Bi gelemperî, Fînland û Îsland jî wek welatên Skandînavyayê tên pejirandin.
Qurix
Ew bi erebî wek Eşîra (al-Ashira) tê zanîn û di Quranê de navê wê di sûreya necm de wek ", "Xwedêyê Eşîra jî ew e" (49) derbas dibe. Di nav kurdan de jî helhatina qurix wek şikeştina tîna germê tê dîtin. Kînga qurix heltê êdî germa havînê hêdî hêdî kêm dibe. Di nav kurdan de li ser qurix gelek tişt tên gotin. Wek dibêjin bi helhatina qurixê re tîna germê dişkê, û ji quriz şûnde dar zêdetir tî dibin.
Heyalê
Heyalê, anku Ḧeyalê, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.
Qeder
Dûra mirov gerê bawer bike ku Xwedê Teala ev yek di Lewhul-Mehfûz ê de nivîsandiye.
Edirne
Dîrok
Ew navbera 1365an de heta 1453an paytexta Osmanan bû.
Antoine de Saint-Exupéry
Jiyan
Di destpêka Şerê Cîhanî yê Yekem de, Antoine û birayê xwe François derin bajarê Frîbourgê li Swîsreyê û xwendina xwe li wê derê berdidomînin. François bi nexweşiya dil dimire û Antoine gelekî li ber mirina vî lawikê panzdehsalî dikeve. Ew xwendina xwe ya navîn tev dike û tê Parîsê. Ew di beşên zaniyariyê û nemaze di matematîkê de xurt e lê belê di nivîsandina salixdanan de hinekî qels e. Ew di xwendina xwe de bi ser nakeve û sala 1919´an ew li zanîngehê dikeve beşê Hunerên Xweşik.
Berbaz
Berbaz wekî ji navê wê kivşe ye ber efseran, serbazan e. Berbaz jî wekî serbazan perwerdeyeke dirêj dibînin. Standardiyeka wê nîne. Her artêşek paye û erkan gorî xwe saz dike. Artêşên nûjen bi hejmarê biçûk, mobîl û xwedî çekên modern in. Xebata wan kolektîv e û paye jî ji bo hêsankirinê ne.
Têkiliyên kurd û rûsan
Sedsala 20emîn
Berî destpêka şerê dinyayî Seyîd Tahayê Duyem ku nevîyê Şêx Ubeydela bû gelek caran diçû welatê Rûsî û têkiliyên wî li gel rûsan baş bûn heta ku zimanê rûsî baş dizanî. Piştî vegera welat tê Rojhilata Kurdistanê li bajarokê Rajanê binecih dibe. Lê paşî têkiliyên xwe bi almanan jî xurt dike. Rûs ji ber vê hêrs dibin û dema diçin Nehrîyê, mala Seyîd Taha xerab dikin
1ê nîsana 1914ê li Bedlîsê Şêx Seîd Eliyê Xîzanî pêwendiyan bi ermenan xurt dike û xelefê wî Mela Selîm serhildanekê dide destpê kirin lê ev serhildan sernakeve û Mela Selîm xwe davêje nav konsolxaneya rûsan.
Di dema Serhildana Simkoyê Şikak de jî Sovyetan navbeynkarî kiriye ku li Îranê di bin desthilata Simko de herêmeke xweser were ava kirin. Jixwe di sala 1922yê de di navbera Simko û Îranê de hevpeymanek hate destnîşan kirin.
Xatûngenay
Xatûngenay, gundekî ser bi navenda bajarê Çaroymaq li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Ji dengbêj Fadilê Kufragî destan û çîrokên kurdî
Fadilê Kufragî, ji eşîra Îzolî ye. Eşîra wan di sala 1810-20an de ji Meletiyê diçe gundê Kufragê ya ku niha ser bi Şemrexa Mêrdînê ve ye. Lê ji ber çi bar dikin nayê zanîn. Du bira û xwişkek Fadil heye. Di 1948ê de hatiye dinyê û hîn sax e. Di 40 rojiya xwe de çavên xwe wenda dike û hîn kor e. Di 18-20 saliya xwe de xwişka xwe ji xwe re dike berdêlî û dizewice. Ji xeynî keç û lawekî ku wenda kiriye, niha bavê 4 law û 3 keçan e. Her 3 keç û 2 lawê xwe zewicandiye. Di 1993yê de ji Kufragê bar dike û diçe Qoserê û niha jî li Qoserê dijî. Di 13 saliya xwe de dest bi dengbêjiyê dike, di 15 saliya xwe de fêm dike ku kor e û hîna jî dengbêjiyê didomîne. Gundê Kufragê di navbera Dêrika Çiyayê Mazî û Şemrexê de ye û gund ji her du navçeyan zêde ne dûr e. Debar û pîşeya çîrokbêj 200 elb erd û rez e. Xwendin û nivîsandina wî tune ye.
Toni Garrn
Jiyana berî
Garrn li Hamburgê ji dayik bû. Bavê wê di pargîdaniyeke neftê de xebitî û diya wê jî karsaz e. Birayekî wê yê mezin heye, Niklas (jdb.1990 ), ku ew jî wekî model dixebite.Dema ku Garrn du salî bû, ew bi malbata xwe re çû Londonê û paşê dema ku şeş salî bû çû Atînayê ku li Dibistana Campion (Atîna) xwend. Dema ku ew 10 salî bû, bi malbata xwe re vegeriya Hamburgê. Garrn dikare piyanoya klasîk bilîze, ji 6 saliya xwe wane girtiye. Dema ku Garrn 13 salî bû, ew li bajarê xwe Hamburgê di dema Kûpaya Cîhanê ya FIFA ya sala 2006ê de hate vedîtin û dûv re bi ajansa New yorkî Women Management re navîşand.
Pûsuke
Li gorî hin çavkaniyan ew melez bû, lê li gorî hin çavkaniyên din cureyê Shiba-inu bû. Pûsuke kînge giyana xwe da zêdeyî 26 salî bû, anku di jiyê kûçikan de kêm zêde 125 salî bû.
Pûsuke li bajarê Sakura-shiya devera Tochigi, Japonê, jiyana xwe derbas kir. Di sal 2008'an de, kêm mabû ku ew li rûdaneke trafîkê bimre, lê piştî emeliyateke dirêj ji mirinê filitiya. Di dawiyê de jiyê wî 26 sal û 8 meh û 5 roj bû.
Nightwish
Kom digel tevlîbûna Anette serkeftineke bêhempa bidestxist, her çiqas dengê Tarja Turunen êdî di muzîka komê de tinebe jî. Album ewqas serketî bû ku di roja xwe ya weşanê de li Fînlandayê statuya Platîn stand û li gelek welatên din ên ewropî (yên wek Elmanya) derbasî raya yekem a 'album charts'.
Queen
Heta niha 300 milyon albumên wan li hemî welatan hatiye firotin; ji wan 42,8 milyon li Dewletên Yekbuyî Amerîkayê hatine firotin.
Riya Ewropayê E6
Rê
Ji xeynî Trondheim, E6 di Stjørdal, Verdal, Steinkjer, Grong, Mosjøen, Mo i Rana, Saltdal, Fauske û Hamarøy ber bi Bognes ve tê ku li wir ferîbotek heye ku di ser Tysfjorden re berbi Skarberget ve derbas dibe. Piştre re rê bi navgîniya Narvik, Setermoen, Nordkjosbotn, Skibotn û Altayê ve berbi Olderfjordê ve diçê ku li wir Riya Ewropayê E69 ber bi Nordkapp ve ber bi bakur ve diçe. Di vê navberê de E6 ber bi Lakselv û Karasjok ve ber bi başûr ve dizivire, dûv re li perava rojavayê Anarjohka ku sinorê Fînlendayê pêk tîne, dewam dike. Li derveyî sinor, rê di Varangerbotn û Kirkenes re derbas dibe ku rê li rojhilatê navenda bajêr diqede.
Bajarên Kenyayê
Listeya bajarên Kenyayê.
Sêvarxin bi sosê
Ji sêvarxinê re herwiha sêvaxîn, sêva bin erdê, qanqic, qonqiç jî dibêjin.
Xwarinên ji sêvarxinê li Bakurê Kurdistanê niha kêm bûne, lewra nivşên nû ji xwarinên pincarên biharê, zebze û fêkiyan hez nakin. Ev li seranser cîhanê wiha ye. Roj bi roj fastfood, xwarinên hazirî bipêşdikevin. Hinek kes ji çêja sêva binê erdê hez nakin.
Çêkirin
Nanê xwe li binikên xwarinê hûr bikin, ango parve bikin. Sêxarxina xaşandî berdin binikan (tebaxan). Sosa we amadekiriye jî li ser wan raxînin. Bi bexdenûsa hûrkirî bixemilînin û bi germî bînin ser destexaneyê (sifre).
Leglega reş
Reftar
Li dunyê di derdora 500.000 heb he ye.
Kepiroke
Kepiroke, gundekî bi ser navçeya Mexmûrê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Destana Memê û Eyşê
Zaroka xwe kuştin an jî qurbanîkirin
Bêhemdê xwe kurê xwe kuştin, anjî bi nezanî bavê xwe kuştin ji mêj ve bûye mijara gelek efsane, mît, destan û çîrokan. Lê tiştekî din jî heye ku bihemdê xwe zarokên xwe qurbanî kirin e. Di çîrokên herî kevnar de behsa zarok qurbanîkirina bihemd tê kirin. Çend derûnnas li ser vê mijarê serê xwe êşandine û gihîştine çend encamên cûda. Tê tespît kirin ku kujer piştî van bûyerên xemsar tûşî têkçûnên derûnî dibin û heta hetayê jî di bin bandora kiryara xwe de dimînin. Di dîroka desthilatdariyê de bavê xwe kuştin an jî kurê xwe kuştin  ji bo desthilatiyê bûye bûyereke asayî. Di dewrên qedîm de qurbanîkirina zarokan bo xwedayan ne tiştekî ecêb bû, ji bo aşkirina agirê dilê xwedayan tiştekî pêwist bû. Di xetên pîroz de jî behsa qurbanîkirina zarokan tê kirin û di pirtûka pîroz Tewratê de çîroka Îbrahîm û kurê wî Îshaq derbas dibe. Çîrok di beşa Destpêbûn; 21-22an de derbas dibe; Pey van yekara Xwedaê Brahîm cêr’iband û got “Brahîmo!” Brahîm got: “Lebê ezî va me.” Xwedê gotê:  “ Niha r’abe, kurê xwe yê tayê t’enêyî delal hilde û her’e welatê Moriyayê, li wê derê li serê çiyakî kîjanî ezê tera bêjim bike diyariya t’evayîşewatê ”. Lê Xwedê rastgotiniya Brahîm ceribandiye û rê nedayê ku kurê xwe bike qurbanî û dewsa wî beranekî jor de dişîne ku wî têke qurban.
Kurê xwe kuştin an jî bave xwe kuştin di nav mitolojiyên gelek miletan de eşkere ye. Ev yeka bi xwe re encamên gelekî bi bandor û xirab anîne. Kujerê ku kurê xwe an jî bavê xwe kuştiye an jî wekî çîroka Memê û Eyşê, kujerê kur dê ye, êdî ser vê yeka sosret, dîn dibe û çola dikeve. Rûstemê Zal jî bêhemdê xwe û bi kemina neyaran kurê xwe Sohrab bi xençereke tûj dikuje. Neyarên Rostem Sohrab dişînin ser wî ji bo şer. Sohrab herçiqasî zora wî dibe ji ber wî dilê wî dikele dibê qey ev Rostemê bavê min be. Lê dipirse, lê bextê xirab, ji ber ku Rostem li ber zarokekî ketibû tengasiyê nexwastiye navê Rostem xirab bike û gotiye “ Rostem pelewanekî mezin e û ez merivekî piçûk im.” Hêviya Sohrab ditemire. Şerê wan bi rojan didome û roja dudan Sohrab, Rostem davêje erdê lê nakuje. Roja sisêyan Rostem zora Sohrab dibe û lê dikuje. Sohrab li ber sekaretê heyfa xwe tîne ku negihîştibû mirazê xwe  ku dixwast bavê xwe Rostem bidîta. Bi nezanî Rostem re dibêje ku “Niha tu her çiqasî di behran de mesî bî, tariya şevê bî, li ezmên bibî stêrk û rojê bigirê bavêjî derekî û rûerdê bikî şevereş jî bavê min wexta ku bizanibe balgiya min kils û kevir e dê heyfa min ji te hilde, ew Rostemê Zal e.”  Wexta ku Rostem ev gotinan dibihîze, wekî birûsk lê kevê bêhiş dibe, şevereş dadikeve ber çavê wî. Ji canê wî taqet nema û xwe çû. Paşê hat ser xwe û zend û bendên Sohrab bada û bazbenda ku dabû Tehmîneyê di milê wî de dît û porê xwe rûçikand, xalî li ser serê xwe de kir û bi kelegirî domand. “Xalî li serê min be, ew Rostemê malhedimî ez im. ” Di mîtolojiya yewnanan de jî Oîdîpûs bêhemdê xwe bavê xwe dikuje û  dîsa bêhemdê xwe diya xwe re dizewice. Wexta ku pê dihese ku bavê xwe kuştiye û diya xwe re zewiciye, xwe dikuje û diya wî jî çavê xwe  bi derziyekî qul dike û dirijîne. Dîsa li gor mîtolojiya yewnanan bavê hemû xwedavendan Zeûs, evdê xwe (wek kurê xwe)  Prometûs li ser ciyayê qaf dest û piyê wî dike qeyd û zîncirê û  dil-cêgerê wî dike xurê teyrokan û bi vê şêweyê dixwaze bikuje.
Çîroka Memê û Eyşê
Eyşê dîn dibe, porê xwe vedirû, digirî. Wetê teze pê dihese ku wê kuşt kurê xwe yê tayê tenê, hesretiya heft salan. Xwe davêje ser cinyazê kur û digirî dilûbîne. Eyşê nifiran Wetê dike;
Selefê neçîrvana diçe tê ye.
Memê min siyarê bozê zirav e,
Dayk gura serê çiya be, lawo!
Dayk bi xwe Memê kuştiye,
Belkî bive hirçek geliya, lawo!
Manisa
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2019an gelhe ya bajarê 1.440.611 kes hatiye hejmartin.
Êrs
Êrs, gundekî girêdayî navçe Dih a bi ser Sêrtê ve ye. Ev gund ji aliyê Dewleta Tirk ve hate valakirin û vêga mirovên vî gundî li Wargeha Mexmûrê dijîn.Lı nıha 76 kês vî gundê dijin.
Koriyon
Perdeya koriyoni an ji koriyon (bi inglîzî: chorion) perdeya herî derveyî ya perdeyên derveyî embriyoyê ye.
Perdeya koriyonî ji du çînan pêk tê; cotek çîna xaneyên trofoblast li aliyê derve, çîna naverast (mezoderm) jî li aliyê navî de cih digire. Beşek koriyonê ya bi navpoşê malzarokê ve girêdayî, di çêbûna plasentayê de cih digire.
Heta dawiya sê mehî ya ducaniyê, geşebûn û peresîna plasentayê didome, ji vê gavê şûnve êstrocen û procesteron êdî ji aliyê plasentayê ve tê berhemkirin û derdan.
Waltenhausen
Waltenhausen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Günzburg li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Devreş
Giyayek e.
Xerab Bajar Xerbî
Xerab Bajar Xerbî, anku Xerab Bajar Ẍerbî, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.
Terham
Terham, gundekî girêdayî navçe Dih a bi ser Sêrtê ve ye. Ev gund ji aliyê Dewleta Tirk ve hate valakirin û vêga mirovên vî gundî li Wargeha Mexmûrê dijîn.
Karê aziban
Di dawetan de mafê kesên ku azib in. Piştî bidawîbûna dawetê zava vexendî malek dost an jî merivê xwe dibe.Li wir piştî şîvan xortên azib radihêjin daran û ji kesên zewicandî miqtarek dirav (pere) dixwazin. Heger da da, ne da bi dara lêdixin û ew mîqtara ku biryar li ser hatiye birîn bi zorê jê distînin.Piştî ku berhevdana peran xelas dibe xort diçin xwarin û vexwarinê dikirin bi wî perî û tev de gişê şevê heyta dema zava birêbikin dixwun û vedixwun.
Dar û pil
Zarok berî ku bileyizin ciyê li pilê xistinê bi xêzikekê tespît dikin û çîtikê diavêjin ku ka wê dora lêxistina pêşî a kî/kê be. Dor li kî/ê bikeve ew radihêje dar û pilê  û ji bo lêxistinê diçe lingê xwe datîne ser xêzikê, li gorî qeîdê dema dar li pilê bixe divê lingê wî ji xêzikê derbas nebe. Piştî li pilê dixwe darê xwe bi razandî li ser xêzikê datîne.
Mosko
Yekem car di sala 1147an de hatiye belge kirin ku Moskow mezin bûye û bûye bajarek dewlemend û hêzdar ku wekî paytexta Dûka Mezin a Moskowê xizmet kiriye. Dema ku Tsardoma Rûsyayê hate ragihandin, Moskow di piraniya dîroka xwe de wekê navenda siyasî û aborî dimîne. Di bin serweriya Petrûsê Mezin de, paytexta Rûsyayê di sala 1712an de hate veguhestin bajarê nû-damezrandî ya Saint Petersburgê û bandora Moskowê kêm bû. Piştî Şoreşa Rûsyayê û damezrandina SFSR ya Rûsyayê, paytext di sala 1918an de vegeriya Moskowê û piştre bajêr bûye navenda siyasî ya Yekîtiya Sovyetê. Piştî hilweşîna Yekîtiya Sovyetê, Moskow dibe paytexta Federasyona Rûsyayê ya nû.
Dîroka despêkê
Keleha dar na Moskvě "li ser Çemê Moskowê" ji aliyê Daniel, kurê piçûk ê Alexander Nevsky, di salên 1260an de hate nexşandin ku di wê demê de ji milkên bavê wî yê herî kêm nirx dihata hesabkirin. Daniel di wê demê de hêj zarok bû û keleha mezin ji hêla Tiyûnan (rêveber) ve dihate rêvebirin ku ji hêla mamê bavê Daniel, Yaroslavê Tver ve dihatin erkdar kirin.
Serdema sovyetan
Di çiriya paşîn sala 1917an de, bi agahiya serhildana Petrogradê, Bolşevîkên Moskowê jî dest bi serhildana xwe kirin. Di 2ê çiriya paşîn sala 1917an de, piştî şerên giran, desthilatdariya Sovyetê li Moskowê hate damezrandin.