cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Edward VII
Key Edward VII di dema desthilatdariya xwe de ji ber têkiliyên xwe yên nêzîk bi welatên din ên Ewropî re wekî hikûmdarek aştiyane dihat nasîn. Lêbelê, ji ber biraziyê wî, Împeratorê Alman Wilhelm II, têkiliyên wî bi Împeratoriya Alman re her dem dûr ma. Sedema sereke ya vê yekê helwesta Wilhelm II ya pro-şer û gumanên Key Edward zêde dibe ku dibe ku di demek nêzîk de li Ewropayê şer dest pê bike. Bi rastî, Key Edward di gumanên xwe de rast bû û çar sal piştî mirina wî, Şerê Cîhanê yê Yekem -ku tevahiya cîhanê dorpêç kir- dest pê kir.
Vanîlya
Nêzîkî 150 cureyên vanîlyayê hene. Çandiniya wê gelek dijwar e. Neh mehan li benda fêkiyên wê dimînin. Divê bê hişkkirin jî. Çandiniya wê bi destan tê kirin. Piştî zeferan (riwek)]ê, bihatirîn [[biharbêhn e.
Hebnîsk
Hebnîsk, xwarinek ji nîskan çêdibe.
Quling
Quling, Qulingê nas an jî qazîquling (Grus grus), cureyekî balindeyan ji famîleya qulingan (Gruidae) e. Gerden û pê û stûyên qulingan dirêj e, nîv kund, çengdirêj in û nikulê wan stûr û dirêj e û fesala leglegeyî. Şaperrên wan bi ser kuriya wan de dihên. Nêr û mê rengek in. Li ser axê hêlînê çêdikin.
Jîngeh
Di nav reviyan de li perê çem û robaran dijîn. Zivistanan qesta deştan dikin. Li ser erdê hêlînê çêdikin.
Wasabi
Wasabi (bixwîne wasabî) (eutrema japonica yan wasabia japonica) riwekek ji famîleya selketûran (brassicaceae) e ku wekî biharat jî tê bikaranîn. Di demên dawiyê de derbasê pêjgeha kurd jî bûye, di aşxaneyên lûks de li gel suşî û hin xwarinên masiyan tê xwarin.
Odeya nivînê
Hin ji odeyên raketinê (razanê)
Di odeyên parcotan de pirranî nivînên parcotan, kincdank an camedan, komodîn, dexîloka kincan, lambe ûêd hene.
Gola Mirî
Gola Mirî, Behra Mirî yan Gola Lûtê yan jî Deryaya Xwiyê  (bi yewnanî: Νεκρή Θάλασσα, Nekrí Thálassa "Behra Mirî"; bi latînî: Mare Mortuum "Behra Mirî";  bi erebî: البحر الميت, al-Bahr al-Mayyit "Behra Mirî"; bi îbrî: יָם הַ‏‏מֶּ‏‏לַ‏ח, Yām Ha-Melaḥ "Behra Xwiyê"), deryaçeyeke di navbera Urdun û Îsraêlê de ye. Rûyê deryaçeyê û kenarên wê 422 metran li jêr asta deryayê de ne û ji ber wê yekê mîna nizmtirîn bejên cîhanê tên hejmarkirin. Gola Mirî 378 metran kûr e û bi swîrahiya xweya 33,7% swîrtirîn ava cîhanê ye.
Nivîn
Nivîn, mobîlyaya ji bo xewê, veketin, vezelîn, dirêjbûn, ramedanê ye. Ji bo rehetiya mirovan e. Mirov dikare li ser paldankek, kursîpalekek an li nivînên erdê jî binivise (rakeve, razê, bixewe), li dîwan, wurz, xewgeyên (karyola) hesinî, textî jî. Herwiha di nivînên li odeyên nivînê yên bi gelek mobîlyayan dagirtî jî.
Dîroka nivînê
Di serdema navîn de, bi taybetî di nava çînên serdest de, nivînên bi perde, xêlî û dekorasyonan derdikeve. Niha jî ev mode heye, gelek bûk û zava nivînên xwe wisa dixemilînin, ango wekî dewlemend û arîstokratên serdema navîn.
Gelahî
Gelahî, gundekî giradayê navçeya Şax a Wanê ye.
Dûbere
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 225 kes (41 malbat) bûn.
Baotou
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2010an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 2.650.364 kesî
Guldank
Guldank, Herwiha jê re Mezherî tê gotin. Ew beroşa yan jî amana vekirî ye, asayî bo xistina gul yan kulîlk an bi mebesta xemlandinê tê bikaranîn. Prraniya guldankan ji cam ê yan jî ji fexar, yan jî ji metal tên çêkirin û bi neqşeyan û resmeyan tên xemilandin, û wateya guldanê: navekî mê ye, ji peyva gul+dank, hatiye çêkirin.
Sarnos
Sarnos, gundekî giradayê navçeya Şax a Wanê ye.
Anti-Hero (stran)
Nivîsîn û pêkhatin
"I don't think I've delved this far into my insecurities in this detail before. I struggle a lot with the idea that my life has become unmanageably sized, and not to sound too dark, I struggle with the idea of not feeling like a person. [...] This song really is a real guided tour throughout all of the things I tend to hate about myself. We all hate things about ourselves. It's all of those aspects of the things we dislike and like about ourselves that we have to come to terms with if we're going to be this person. So, yeah, I like "Anti-Hero" a lot because I think it’s really honest.
Sûxrekar
Krediyên ji Pitchfork hatine adaptekirin.
bi îngilîzî
She thinks I left them in the will
bi kurdî
Bi buha û nebaşiyan tên
Deryaya Çîna Başûr
Deryaya Çîna Başûr deryayeke qeraxî ye ku bi xwe parçeyek ji Okyanûsa Mezin e. Ev derya rûberek birîtî ji tengavên Singapûr û Malakayê heta Tengava Taywanê ji xwe digre ku nêzî 3,500,000 km² dibe. Girêdayî bi pîvanê ve, Deryaya Çîna Başûr piştî pênc okyanûsan mezintirîn yan dûyem mezintirîn tenê avî ye di cîhanê de.
Şûna bicihbûna wê dibe:
Binrax
Binrax, doşek, mitêl, nalîk bo nivisandin (raketin, razan, xewtin), veketin û paldanê ye. Herwiha mirov dikare bo armanceke din jî bikarbîne.
Binrax navê wan ê giştî ye. Mitêl, doşek ji ya di odeya nivînê de, yan odeyên din raketinê de tên bikaranîn e. Lê ji ber ku pirranî tenê ji bi nivisandê (razan) tê bikaranîn mirov dikare di heman wateyê de bikarbîne. Ango hin doşek hene tenê ji bo veketin an paldanê ne, ne ji bo odeyên nivînan in.
Sillas
Sillas, komuneke departementa Girondaya li başûrê rojavayê Fransayê ye.
Trebzon
Trebzon, îro bi fermî Trabzon, bajarekî Tirkiyeyê ye. Pîvana erda bajêr 4495 km² ye.
Rûl
Rûl, jale, ziqûm (nerium oleander) riwekek ji famîleya apocynaceae ye ku axûdar e (bijehr). Di nava mehên gulan û rezberê de kulîlk vedidin. Kulîlkên wê spî, sor, zer, helesor an ji rengê kremê ne. Bejna wê 2-5 m bilind dibe. Devên çeman, axa avî dijî. Zû bi zû hişk nabe, bi zivistanê pelan naweşîne. Di baxçeyan de bo dekorasyonê jî diajon.
Niebüll
Niebüll, bajarekî navçeya (Landkreis) Nordfrieslandê li herêma Schleswig-Holstein a Almanyayê ye.
Amber Lynn
Jiyana berî
Lynn bi navê Laura Lynn Allen li Orange, Kalîforniyayê wek keça herî piçûk a efserekî hêzên esmanî yê karbesî ji dayîk bû.Çar bira û xwişkeke wê ya mezin hene ku dema ku ew du salî bû ji ber nexweşiyeke dil ya nediyar mir.Dema ku Lynn sê salî bû, dêûbavên wê ji hev berdan piştî ku hate eşkere kirin ku bavê wê bi jinek din re malbatek heye.Demek kin şûnda, diya Lynn bi şikestinek birikê ket û Lynn di lênêrîna zarokan de hate danîn ku li wê derê tundûtûjiya fizîkî hate kirin. Dema ku ew heft salî bû, ew dîsa bi diya xwe re bû. Demek şûnda, her du di qezayek otomobîlê de li ser navdewletê ketin; Lynn ji otomobîlê hat avêtin û diya wê li cihê qezayê mir.
Mafên kesên LGBT li Hindistanê
Di sala 2018an de, di biryara girîng a Navtej Singh Johar dijî Yekîtiya Hindistanê de, Dadgeha Bilind a Hindistanê bi xwendina Beşa 377ê ya Qanûna Cezayê ya Hindistanê têkiliya hevzayendî ya lihevhatî dekrîmînalîzê kir û cinsê hevzayendî ya lihevkirî ya di navbera mezinan de jê derxist.
Di nav tevgerên siyasî yên xurt ên ji bo mafên LGBT de, mirov bêtir têkiliyên hevzayendî qebûl dikin, li gorî anketek ji çar hemwelatiyan derdora sê ji wan piştgirî didin wan. Di salên 2010an de, kesên LGBT li Hindistanê, bi taybetî li bajarên mezin, zêdetir tolerans û pejirandin bi dest xistin.
Demiyan
Demiyan bajarekî ku bi ser navçeya Milazgira Mûşê ve ye.
Tîsa
Tîsa, gundekî Xelfetîyê (di parêzgeha Rihayê) ye.
Nav
Tirkmenên Misûl û Kerkûkê li Romanyayê li nêza cemê Tîsa xwe bicihkirine. Lê pistî demekê ji wir koc kirine da ku vegerin warên Osmanî, lewra vî gundî damezirandine û navê Tîsa lê kirine.
Zareta Karababa
Gelek sedemen ku Zareta Karababa cima dereki taybet e, hene. Car ji ew sedeman wiha ne:
Gola Tishê
Li gundê Tishê golek heye û bi keskawiya dora xwe li herêmê gelek binavûdeng e. Ava ku ji zinar ve derdikeve dibe zê, gundiyan li cihê ku zê diherike, dîwarek avakirine da ku av xwe kom bike. Gol bi vî awayî hatiye afirandin û mezinkirin.
Chifeng
Chifeng, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Mongolya Hundir de cih digire.
Saoirse Ronan
Jînenîgarî
Ronan endamê komela îrlendî ya Pêşîlêgirtina Zilma li ser Zarokan e. Ew bi Home Sweet Home re têkildar e, û di 2016 de, wê piştgirî da çalakiya rêxistinê ku wan bi neqanûnî avahiya ofîsekê li Dublin girt da ku 31 malbatên bêmal bicîhkir. Di heman salê de, ew di klîbek strana Hozier "Cherry Wine" de hate pêşandan, da ku balê bikişîne ser şîdeta nav malbatî Jiber van xebatan, Ronan di mijarên civakî û siyasî li Îrlandayê de bi nav û deng e.  Di sala 2018an de, ew di vîdyoyek de ji bo kampanyek rakirina qedexeya destûrî ya heştem a li ser kurtajê li Îrlendayê derket. Di sala 2020 de, ew wekî yekem balyoza Enstîtuya Fîlman ya Îrlendayê hate destnîşankirin. Ronan xwe wekî femînîst dide nas kirin û li Hollywoodê li dijî diravdayîna zêde an kêmtir a zayendî derket.
Kaşan
Ziman
Gelê Kaşanê bi zaravayê zimanê Farisî bi Kaşanî diaxivin.
Goran Candan
Goran Candan (z. 1959, Amed) nivîskar, wergêr û rojnamevanekî kurd e.
Goran Candan sala 1959ê li Diyarbekrê hat dinyayê. Dibistana destpêkî û navînî li Diyarbekrê xwand û paşê jî 4 salan, li xwendegeha olî ya bi navê Îmam Xetîbê xwendina xwe berdewam kir. Ji sala 1982yê vir ve ye ku li Swêdê dijî. Nasnavê wî Bavê Barzan e.
Königsberg, Bavyera
Königsberg bajarokekî navçeya (Landkreis) Haßberge li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Koço, Şingal
Teqrîben 400 mêrên êzîdî di 15ê tebaxa 2014an de li wir hatine kuştin.
Erling Folkvord
Folkevord di donema 1993-1997´an de bû parlamenter jî li Parlamena Norwêcê. Li bajarê Norwêcê ku bi mezinahiya xwe îro xwedî naveyê Trondheim, dibistana xwe xwand. Li zankoyê li beşa civaknasiyê xwand. Wî sosyonom xwand. Weke mirovekî demokrat weke yekî li pirsgirêkên civatê berpisiyarî tevgeriya ya. Li Norwêcê, di dema ku ew kete parlamanê de weke parlamenter, hingî ji partiya Partiya Karker û Komunîst a Norwêcê (AKP) ketibûyê de. Folkevord, weke mirovekî zane, li Norwêcê di komitiya aborî ya finanse û civaknasiyê de kar dike.
Berfî
Cureyên berfiyên yên li Kurdistanê navdar in
Mixabin ji ber ku li ser floraya Kurdistanê xebateke zanistî nehatiye kirin, navê van cureyan ên latînî çine ne diyar e.
Xidirî Şêx Xerîb
Xidirî Şêx Xerîb, Xidirî Şêx Ẍerîb, gundekî bi ser Qoretûya navçeya Xaneqînê ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Erenhot
Erenhot, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Inner Mongoliayê de cih digire.
Torîn
Torin ji tov rindê tê. Di nava kurdan de ji malbatên arîstokrat re û malbatên ku seroktiya eşîra xwe kirine re torin dibêjin. Di nava eşîrên kurdan de hin torin; Torina Mala Sêrxûn (Sipkî), Torina Mala Şero (Heyderî), Torina Mala Xeybo (Sîpkî), Torina Mala Beyro (Cunkî), Torina Mala Kose (Redkî), Torina Malbatê (Redkî), Torina Mala Emer (Hesenî), Torina Mala Faro (Pencinarî).
Zembeq
Di mehên gulan-pûşperê de gupik vedidin. Pirr ji aviyan hez neke. Li bejiyan, axa kevirî digihê. Kulîlkên wê spî ne lê yên rengê kremê de ne, herwiha tên dîtin. Li ser gûşiyekê 3-6 kulîlk mezin dibin. Bêhna wê hezkirî ye.
Breitbrunn
Breitbrunn şaredariyeke navçeya (Landkreis) Haßberge li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Dizec, Têkye
Dizec, Têkye gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Hevgirtin 90/Partiya Keskan
Hevgirtin 90/Partiya Keskan partiyeke polîtîk a Almanyayê ye.
Mîrektiya Botan
Mîrektiya Botan yek ji mezintirîn mîrên kurd e ku di navbera salên 1338-1855 de mîrîtî kirine û di nav axa Bakurê Kurdistanê de hatiye naskirin. Navçeya îdarî ku navçeya Dihê, navçeyên Cizîr, Şirnex û Sêrtê digire navê wê herêmê Botan e. Kurdên bûhtî, ku navê wî mîrektiyê ne, di navbera parêzgeha Hekarî ya nûjen û Dihokê de dijîn. Jî Bûhtî Kurdan, li ber çavên hin dîrokzanên ku bi eslê xwe Merwanî damezrînerê ji xanedana kurdên Humeydî bi têkildarî dîbinîn. Di xebata xwe ya bi navê Şerefname ku ji hêla dîroknasê Kurd Şerefxanê Bedlîsî ve ku di sedsala 16an de jiyaye nivîsandiye; "Ew diyar dike ku mîrektiya Botan navê xwe ji eşîra Bûhtî girtiye, ku ew eşîr bi cesaret û şerê xwe tê zanîn". Lê Mîrektiya Botan tenê ne li ser eşîra Bûhtiyan bû. Digel eşîra Bohtî, eşîretên Dumbilî, Nûkî, Mehmûdî, Şêx Taranî, Masakî, Raşkî, Pînkan, Dalam, Bîasturaî, Şîruyan, Dûdêran di nav êlên eşîrên Botan de bûn. Herêma Botan li 14 deveran hate dabeşkirin, ku her yek ji navenda xwe û qesra xwe ve girêdayî bû. Fermanên Botan, bi navê mîrê Azîzan an begîtiya Azîziye jî tête zanîn, dibe ku xwe li bingeha Xalid bin Welîd binasin da ku di serdemên xwe yên klasîk de ji eşîrên di nav herêmê de sererast bibin. Di heman demê de, sedemên fermanên Botanê ku bi navê Mîrê Azîzan têne zanîn ji ber navê Îzedînê Bûhtî, damezrênerê vê mîrîtiyê ye. Di dema Şerê Çaldiran de di navbera hêzên Osmanî û Safewî di 1514 de, Mîrektîya Botan li tenişta Osmanî bû. Mîrektîya Botanê ji vê dîrokê heya niha hebûna xwe wekî banek hikûmeta Împeratoriya Osmanî domand. Mîrektîya Botan, ku di heyama Bedirxan Beg de serdema herî geş bû, paşê 19. ss Reformên navendîparêz û siyasetên çewt ên ku di sedsala 18-n de di Împeratoriya Osmanî de pêk hatin, di 1855an de jî di dema serhildana Bedirxan Beg de serhildana dijî Împeratoriya Osmanî di serdema Êzdînşêr Beg de hate qewirandin.
1342 Şerê Mîrîtî yê
Şerê di navbera eşîra Bûhtî û Zırkîs de di sala 1342 de tê gotin Şerê Mîrîtî yê ye. Ev şer ji bingeha bingehîn a siyasî ya serdemê pêk tê. Ew li vê deverê ku her du eşîr xwedî hêz in, şerekî bi hêz e. Di şerê Mîrîtî yê di navbera eşîra Bûhtî û Zırkîs de, hindikahiya Ereban li Sêrtê tevî hemî hêzên xwe bi Zırkîsê re li dijî Bohtîyan tevlî bûn. Ev şer, ku di Bâdî de çêbû, lêçûnê xortên Begê Botan û gelek leşkerên Bohtî, di nav de jî bavê Îzeddîn el-Bohtî, Seyfeddîn el-Bohtî jî mir. Li ser mirina Seyfeddîn El-Bohtî Sêrtê ji serê wî hat jê hilkirin û li Sêrtê serê wî re Çevgan lîst in. Wekî encamek van bûyeran, Îzeddîn el-Bohtî daxwaza piştgiriyê ji hevalbendê wî Mîrê Heskîfê, Melîk Adîl û eşîrên Kurd kir, û Artêşa xwe berhev kir û seferek li ser Sêrtê organîze kir. Bi piştgiriya Muad bin Kadilla li Sêrtê, Îzeddîn al- Bohtî bi artêşek elalet re Sêrt girtin û talan kirin. Dûv re Alî Şirvân Al-Bohtî wek qeyûmê Sêrtê tayîn kir û vegeriya Cizîrê. Piştî hukûmetek deh mehî ya Bohtîyan li Sêrtê, notirvanên bajêr serhildan, Muad bin Kadilla û kurê xwe Muhammed û birayê wî kuştin. Di encama serhildanê de, Mîr Alî vanîrvan al-Bohtî bi zilamên xwe re bajêr hişt û vegeriya Cizîrê.
Bedir Beg û serdema serdestiya Osmanî
"Di dema Siltan Selim de , deverên ku ji ber ku li dijî rê li pêş girtine û niha bi dilsoziya ji dewletê re xizmet kirine, nemaze yên ku sûd wergirtine di pêşbirkê de, hatine desteser kirin û çêtirîn her dem.
Partiya Azad a Demokrat
Partiya Azad a Demokrat partiyeke lîberal e. Ev partî di navbera salên 1949 û 1956an de, ji 1961 heta 1966an û ji 1969 heta 1998an li Almanyayê li ser hikûm bû û bi vê yekê ji hemû partiyên din ên Almanyayê bêtir bû desthilatdar. Partiya Azad a Demokrat li Almanyayê li gor herdû partiyên mezin SPD û CDU partiyek biçûke û têne bi hevkariya bi wan re (koalîsyon) dikarê bê ser desthilatdariyê.
Zimanê belûçî
Zimanê belûçî
Zavê navê tiştên ku ev sedsalan in hene hê jî di her şeş zaravayan de wekî hev in. Heke em li hejmarên belûçî binêrin, em ê bibînin ku hejmarên belûçî giş wekî hejmarên kurmancî ne û navên tiştan di xwezayê de jî hêj wekî hev in. Lê tiştên ku di sedsalên dawî de hatine dîtin dibe ku navên cuda li wan kiribin.
Edenekebab
Edenekebab, biraşka Edeneyê gelek dişibe Biraşka Kerkûkê, heya bigire mirov dikare bêje ew e jî. Jixwe em dizanin kebab li Rojhilata Navîn, Kurdistan û Îranê derketine û belav bûne. Xwarinên ereb û asûriyan gelek dewlemend in, gelek ji wan derbasê pêjgeha kurd jî bûne.
Dizec, Dûl
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 768 kes (174 malbat) bûn.
Perdeyên derveyî embriyoyê
Ji ber ko evan perdeyan di qonaxa embriyoyî de li aliyê derveyî embriyoyê de tên çêkirin, wekî perdeyên derveyî embriyoyê tên navkirin. Hin caran bi kurtî wekî “perdeyên embriyoyî” (bi înglîzî: embriyonic membranes) jî tên navkirin. Perdeyên derveyî embriyoyê hebûna xwe di qonaxa korpeleyî de didomînin, loma wekî perdeyên korpeleyê (bi înglîzî: fetal membranes) jî tên navkirin. geşebûn û peresîna embriyo û korpeleya mirov di malzarokê de rû dide, loma erkên perdeyên derveyî embriyoyê yên mirov (memikdar) û ajalên din ên wekî masî, xişok û balînde ne heman e.
Çar perdeyên embriyoyî heye;
Deryaya Çîna Rojhilat
Çemê Yangtze mezintirîn çem e yê ku ber bi Deryaya Çîna Rojhilat diherrike.
Aubonne
Gelhe
Li gorî daneyên salan hêjmara gelheya bajêr wiha ye
Cûcikkebab
Amadekirin
Varika xwe amade bikin, pakij bişon û bikin du qet. Xwê, biharatê pê werbikin, li şîşan bixin. Toyê li rûyê goşt bidin, bidin ser mantêzê (manqel).
Hevala Evîndar
Hene gelek wekî me
Herdû rewşa vê jînê
Dizec, Fethî
Dizec, Fethî gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Colemêrg, Hekarî
Deşt û zozan
Deşta Gewerê (li dora Çemê Nihêlê ye (175 km²), deşt 1.900 m ji behrê bilind e. Geliyê Xabûr (di navbera çiyayê Termo û Tanîn de ye.), Geliyê Avarobaşîn (di navbera çiyayê Cîlo û Sat de ye). Geliyê Zabê li dora çemê Zabê ye.rexê çelê ve gelekî zomêt heyî.ew zomada êk jî zomêt li ser gûndê dizê kanîkil û şivîşk in..Geliya Şemzînan jî li rojhilata bajêrê Çolemergê ye. Zozana Kanimahan'e li dora gunde Çarqela ye.
Kincên herêmê
Jinên colemêrgî fîstanên heta nigan dirêj û carna jî çend fîstan bi ser hevde li xwe dikin. Bi ser fîstan de êlegek (bi mil yan jî bê mil) ku jê re dibêjên qutik li xwe dikin. Di serî de şarpeyek hewreşim yan jî kefiyên reş tê pêçandin. Carna çarşefek ku jê re dibêjin xîzar jî ji aliyê jinan ve tê lixwekirin.
Salih Xan
Salih Xan, Saliḧ Xan, gundekî bi ser Qoretûya navçeya Xaneqînê ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Pete Buttigieg
Jiyan
Di sala 2020-an de, wî kampanyayek ji bo serokatiya Dewletên Yekbûyî da destpêkirin, zû bi ser ket, her çend ji ber sedemên nediyar dest ji kampanyayê berda û dest bi piştgirîkirina Joe Biden kir.
Greta Thunberg
Çalakiyên wê
Boykotkirina dibistanê, Greta di destpêkê de di çalakiyên xwe yên li ber Parlamena Swêdê de bi tenê bû. Di roja Înê dibistan boykot dikir. Lêbelê, roj bi roj, hevalên Swêdî dibistan şikandin û dest pê kirin ku ji bo avhewa werin ba hev û piştgirî bidin Greta. Bi demê re, tevgerê sînorên Swêdê derbas kir, û bi qasî 70,000 xwendekar li 270 bajarên cîhanê beşdarî çalakiya "ji bo pêşerojê roja înê" bûn.
Nordhausen
Nordhausen, bajarekî navçeya (Landkreis) Nordhausenê li herêma Turîngiyaya Almanyayê ye.
Sone
Sone an jî sonet şêweyeke helbestî ye, ku parçeyekî kelepora helbesta lîrîk a Rojava, bi taybetî jî ya Ewropayê ye. Têgeha sonet ji peyva oksîtanî sonet û ji peyva bi îtalî sonneto peyda bûye, ku her du jî têne wateya "strana biçûk".
Komarger
Partiya Komarger (bi almanî REP- Die Republikaner) partiyek polîtîk a Almanya ye.
Qubika Jorîn
Qubika Jorîn, gundekî bi ser Pira Reş a Rihayê ve ye.
Seyid Elî
Seyid Elî, Seyid 'Elî, gundekî bi ser Qoretûya navçeya Xaneqînê ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Yekîtiya Xiristiyan-Sosyal
Yekîtiya Xiristiyan-Sosyal partiyeke xiristiyan û konservatîve (kevnepereste) û tênê li herêma Bayernê heye. Ev partî weke partiya xwişk a Yekîtiya Demokratên Xiristiyan a Almanya (CDU)ê tê naskirin. Di hilbijartinên giştî de bi hevgirtina bi CDU re dikevê hilbijartinan, lê di hilbijartinên li herêma Bayernê bi serê xwe beşdarî hilbijartinan dibê û partiya CDU li Bayernê nakevê hilbijartinan. Di nava herêma Bayernê partiya CSU ji destpêka damezrandina xwe di sala 1946a de (ji xeynî salên 1954 heta 1957 partiya SPD li herêmê desthilatdar bû) partiya yekemîne û li ser desthilatdariyê ye.
Elqiyan
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 181 kes (41 malbat) bûn.
Talence
Talence, komuneke departementa Girondaya li başûrê rojavayê Fransayê ye.
Neustadt a Holsteinê
Neustadt a Holsteinê, bajarekî navçeya (Landkreis) Ostholsteinê li herêma Schleswig-Holstein a Almanyayê ye.
Gevilan
Gevilan, gundekî giradayê navçeya Şax a Wanê ye.
Mano Xelîl
Mano Xeli niha li Swîsre dijî û weke derhênêr, hilberîner û kamêrakêş xebata xwe didomîne.
Îrana Qacarî
Dirokê Irane Qacar
Agha Mihemed li bakurê Iranranê serdestiya xwe berfirehtir kir, ji aliyek ve şerê Xanedaniya Zend a li Southernrana Başûr kir. Di 1785 de wî perava Deryaya Qezwînê peyda kir û navenda xwe bar kir Tehran.
Neustadt a Saksonyayê
Neustadt a Saksonyayê, bajarekî navçeya (Landkreis) Sächsische Schweiz-Osterzgebirgeê li herêma Saksonyaya Almanyayê ye.
Zîlan (êl)
Zîlan navê konfederasyona eşîran e.
Sîbadile
Sîbadile, gundekî bi ser Qoretûya navçeya Xaneqînê ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Ûsiv û Zelîxe
Heciyê Cindî ku mirovekî binav û bange, ji bona çand û rewşenbîrtiya Kurdî kar û xizmetên bêhempa kirine, bi dehan pirtûk û berhevok afirandine. Zargotin û floklora Kurdan ji mirinê parastiye û bi serê xwe bûye alek ji alanê rewşenbîrtiya Kurdî. Piştî mirina wî, du pirtûkên wî ji aliya keça wî Firîda Cewarî hatine çapkirin. Pirtûka berî vê ji aliyê weşanxaneya Mezopotamiya ve hatiye çapkirin û weşandin, ev pirtûk jî dîsa ji aliyê Mezopotamiya ve ji bona çapkirinê hat amadekirin, lê ji aliyê çapxaneya Zengil-97 ve li Êrîvanê hate weşandin.
Partiya Gel a Awistriyayê
Partiya Gel a Awistriyayê (bi almanî: Österreichische Volkspartei - ÖVP) partiyeke polîtîk a Awistriyayê ye.
Ji sala 1945 heta niha 13 ji 25 serokên hikûmetên Awistriyayê ji "Partiya Gel a Awistriyayê" bûn, herî dawî ji di navbera salên 2000-2007 (Wolfgang Schüssel). Serokê partiyê ê niha Wilhelm Molterer ji sibata 2007an ve cîgirê serokwezîrê Awistriyayê ye.
Çêwek
Ajalên xwezayî
Li derdorê gund ajalên xwezayî - wek rovî û gur - dijîn. Tê gotin ku li kenarê Ferêt pisika kûvî/givir jî hatiye dîtin. Heta salên 90iyan di vê herêmê de bizinên ciyayê jî hebûn. Yek ji ajalên ku jimara xwe zêdetir bûye gur e. Li gorî gundiyan eftar jî hatine dîtin.
Bîlesûr
Belesor an jî Belesûr, gundekî Xelfêtîyê (di parêzgeha Rihayê) ye.
Qoreveng
Qoreveng ( gundekî Mêrdînika Erdêxane ye.
Qelata Beresorî
Ew qelate ji bin destê Begzadêt kurdêt Urmiyê û hakimê Tergewer û Deştê bûn.
Dr. Grand dibêjît ku ķelata Bersori 300 sala pêşi wi dewrê ew çoye Beresori bidestê bapîregewrê serokê niha (yanî Mîremadîni) yê hatîye awakirin. Bi wê ĥesabê gotina Mînorsky dirist der dikevît.
”Bad daêm, nisret amîz în ĥesîn”
Qoxzêvye, Seqiz
Qoxzêvye gundekî ser bi navenda bajarê şaristana Seqizê li Kurdistana Îranê ye.
Engeman, Ûrmiye
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 84 kes (21 malbat) bûn.
Pırtımpırt
Pırtımpırt (bilêvkirina bi kurdî: Pirtimpirt) xwarineke jê pêjgeha Tirkiyeyê ye. Bi taybetî li parêzgeha Kayseri li navçeya Develi tê xwarin. Jê re herwiha "kirtimburt" jî dibêjin.
Tirgewer (gundistan)
Mîremadîn (Mîr ’Imadedîn II )
Mîrê Rewandizê Mîr Miĥemed Paşa fermana girtina herêmêt Mukriya û Lacanê (Pîranşarê) dabû serdarê xwe Şa Murad Beg, û ewi jî heta Nexede girtibû destê xwe.
Mîrĥac Beg
Mîrĥac Beg kurê mezinê Hesen Beg, heta sala 1906-ê zayînî Mîrê Beresori û Tergewer bûye. Dewrê wi birayêt wi li hember Îranê şoriş kirin. Xalfîn li kitêba xwe da dibêjît: Duway awarekirina Şêx Ubeydula, li Kurdistana Îranê li dehsalêt ĥeştê (80) li sedsalêt 19-ê da şorişa hêzêt Kurda û şerê wan li gel hêzêt Îranî hêşta duwahî nehatibû, bitaybet salêt 1886 ĥeta 1888-ê. Xalfîni herweto yê goti: Hasso Beg (gel Hisên Beg bûye) û Bedrî Beg (gel Bedirxan Beg bûye), kurêt Hesen Begê serokê hêzêt Deştê, ku babê wan li girtîgeha Îranê jîyana xwe li dest dabû, hêzek pêkwe înan û dest hawêtne şer û hêrişê li ser hêzêt Îranê û tirsek zor êxistine nav dilê ĥakimê Urmiyê.
Newroz TV (rojhilat)
Frekans
Eurobird 9
Badkan
Badkan, gundekî giradayê navçeya Şax a Wanê ye.
Kanîkebûd, Seqiz
Kanîkebûd gundekî ser bi navenda bajarê şaristana Seqizê ya li Kurdistana Îranê ye.
Newroz TV (televîzyona wezareta Rewşenbîrî)
Newroz TV ji aliyê Wezareta Rewşenbîrî ya Hikûmeta Heremî Kurdistanê hate damezrandin û ji başûrê Kurdistanê ji Hewlêrê bi herdû zaravayên kurdî soranî û kurmancî weşana xwe dikê. Birêvebirê giştî yê kanala esmanî Newroz TV Azad Ergoşî ye.
Elî Xale
Elî Xale,  'Elî Xałe, gundekî bi ser Qoretûya navçeya Xaneqînê ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Mirabeau, Alpes-de-Haute-Provence
Mirabeau, komuneke li departmena Alpes-de-Haute-Provence a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Çîn
Opera Modern Chinese
Pêşniyarên kevir yên ku ji pevçûnan ve hatibû vebawer kirin ku ji zanistên xwe re bi xwendekarên nû re derbas bibin. Operasyonên kevneşopî ji sala 1976 ve hate azad kirin, tevî ku hin karên nû yên sansar kirin û komek nûçeyên rexnegiran re wekî rexnegirên siyasî yên ku di nav deh salan de derbas bûne.
Peking (Peking) Opera
Hemî tîpên Hubei û Anhui Anhui du duşikên sereke yên ji kevneşopiya muzîkê ya Shanxi tê bikaranîn: "Xipi" û "Erhuang." Ji vê amalgamên şêweyên herêmî, nû ya Peking an Operasyona Pekînê pêşxist. Îro, Beijing Opera wekî forma hunerê hunerî ya Çînî tê nîşandan.
Shanxi Opera (Qinqiang)
Tevgerên repertoire û tevgerên sembolîk berdewam li seranserê Shanxi, li Yun Era (1271-1368) û Ming Era (1368-1644). Di dema Xinganê Qingdanê (1644-1911), Shanxi Opera hate darizandin dadgeha Beijing. Xerîbên Imperial yên bi vî awayî hîvî Shanxi digerin ku form di Opera Beijing Opera de bû, ku niha stenbolê hunermendek netewî ye.
Keç
Keç, zaroka mirov ya mê ye. zarokên keç bi kamilbûna xwe re (navbera 10 û 15 salî de) dikevine cilan de. Ev yek gavek ji yên yekem e ku keç ber bi jinîtiyê davêjin.
Bal
Bal, Balê, gundekî Xelfetiya parêzgeha Rihayê ye.
Riya Ewropayê E7
Riya Ewropayê E7, beşek ji tora rêya Ewropayê ya navneteweyî ye ku ji bajarê Langonê, li Fransa heya bajarê Zaragoza a Spanyayê berdewam dike.
Omar Kalo
Di sala 2007an de xwendina xwe ya bilind di Kulîja Ragihandinê de li Zankoya Dîmeşqê ya Sûriyê qedandiye û bekaloryos bi destxistiye.
Nuriye Kesbîr
Di 7'ê rezbera 2004 Wezareta Dadê ya Holendayê biryara teslîmkirina Nuriye Kesbîr erê kir.
Ebasava
Ebasava gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Cîbîn
Cîbîn yek ji gundên Xelfetiyê bi eslê ermenî ye. Îro di Cîbînê tenê misilman bijîn jî, dêra gund ya berê û sembolên xirîstiyanetiyê têne dîtin.
Nihat Doğan
Jînenîgarî
Nîhat Dogan, di 13ê sibata 1976an de li Stembolê hatiye dinê. Dema Dogan yazdeh salî bû bavê wî wefat kiriye. Mezinên malbata wî xwestin ku wî bibin Mûşê lê ew li ser daxwaza xwe ma li bajarê Stembolê.
Dêrxas
Parlamenterê Kurd Giyasettîn Sayan ji Dêrxasê ye.
Mûsimawa, Seqiz
Mûsimawa gundekî ser bi navenda bajarê şaristana Seqizê li Kurdistana Îranê ye.
Tirşin, Şax
Tirşîn, gundekî giradayê navçeya Şax a Wanê ye.
Ebdîbêyk
Ebdîbêyk gundekî ser bi nahya Soma Biradostê bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Kulîçeya belalûkê
Bi qasî em ji stranên gelêrî dizanin wextekê li Sîpanê Xelatê gelek belalûk hebûne. Xelkên devedorê belalûk herwiha di kulîçeyan de bikardianîne. Pirraniya dar û daristanên bakurê Kurdistanê ji aliyê artêşa Romê ve hatin şewitandin, biha gelek kêm in.
Hautes-Alpes
Gelhe
Di naveroka grafîka jêrde, di navberên salên 1962 û 2015an de geşbûna niştecihên departementê hatiye diyarkirin.
Hana Soukupová
Hana li bajarê Pragê di sala 1998an de dest bi modeltiyê kiriye. Di temenê xwe yê 15 salî de bi şirketa parfûmê ya bi navê Carolina Herrera’s Chic ve kontratek îmze kiriye. Di îlona 2004an de weke yek ji neh modelên sereke yên pêşerojê yên kovara navdar a modayê ya bi navê Vogue hatiye hilbijartin.Hinek modelên din ên bi wê re hatine hilbijartin, Daria Werbowy, Gemma Ward, Gisele Bündchen û Karolína Kurková bûn.
Mûsa Herdem
Herdem ku li Rojhelat a Îranê, li bajarê Selmasê li nêzîkî Urmiyeyê ji dayik bûye, bi kurmancî û soranî, bi farisî û tirkî jî baş dizanibû. Li Selmasê, ku bajarekî têkel ermenî, suryanî, kurd û azerî ye, mezin bû. Zarokatiya wî bi qaçaxçîtiyê koleberîyê derbas bû ji bo debara jiyana xwe bike ji ber ku ew ji malbatek pir xizan bû. Ew kolber bû.
Tîl, Mûş
Tîl an jî Tîlê navçeyeke bajarê Mûşê ye. Navê wê bi tirkî kirine Korkut. Di sala 1985an de bûye navçe.
Mûsa Herdem
Herdem di 7'ê Nîsana 2015'an de piştî rizgarkirina navenda bajêr hate qetilkirin. Yek ji hevrêyên YPG'ê Herdem di rêzgirtinê de wiha got: "Eger sekvan li Kobanê padîşah bûn, wê demê Hardem Împarator bû."
Nadiye Murad
Xelatên wergirtî
Di 27ê çiriya pêşîn a 2016ê de serokê parlamena Ewropayê Martin Schulz diyar kir ku ewê Xelata Saxarov a parlamena YE bidin Nadiye Murad û Lamiya Ajî Beshar. Di 13ê kanûna pêşîn a 2016ê de xelatê gihandin wan.
Şerê navxweyî yê Libnanê
Şerê navxweyî yê Libnanê ji 1975 heta 1990 berdewam kir. Di dema wê de, komên cihêreng li Lubnanê di guhertina hevbendiyan de şer kirin. Her wiha gelek destwerdanên dewletên din jî hebûn.
Dîroka şer
Serokê Maronî û Falangîst Bachir Gemayel (kurê Pierre Gemayel) di 23ê Tebaxê de ji bo Serokdewletiyê hat hilbijartin. Baçîr Gemayel di 14’ê Îlona 1982’an de di encama êrîşeke bombeyî de jiyana xwe ji dest da. Piştî du rojan, derdora 150 mîlîsan li kampên penaberên Filistînî yên Sabra û Şatila komkujî pêk anîn. Texmînên hejmara qurbaniyan gelek nakokî ne û di navbera 460 û 2500 kesan de ne. Artêşa Îsraêlî milîsên xwe şandine kampan bi şertê ku ew li kozikên çekan digerin. Di sala 1981’an de di navbera Îsraêl û hevalbendê Sovyetê Sûriyê de pevçûnên dijwar diqewimin, DYA mecbûr ma ku destwerdana xwe ya di şerê navxweyî de zêde bike. Hewldanên dîplomatîk ên Washington bi awayekî demkî bûn faktorek diyarker a din a pevçûnê. Herweha, piştî kampanyaya Lubnanê, bandora Îsraêl li ser şerê navxweyî bi rengekî nû wergirt, ji ber ku welatê cîran heta sala 2000 'herêma ewlekarî' li başûrê Lubnanê dagîr kiribû.
Piştî mirina Baçîr, birayê wî yê mezin Emîn Gemayel bû serok; wî ji bo heyameke tam (şeş sal) ew kar kir. Bi gelemperî ji hêla DY û Îsraêlê ve wekî faktorek aramkirinê hate dîtin û piştgirî kirin. Lêbelê, hukûmeta Dewletên Yekbûyî bi tundî berfirehkirina MNF ya heya 30,000 mêran asteng kir, ku Gemayel dixwest bikar bîne da ku şerên din ên di navbera mîlîsan de bitepisîne. Hevdîtinên aştiyê yên di dema Emîn Gemayel de di navbera aliyên şerê navxweyî de hatin kirin, bi ser neketin. Falangîstan bandora xwe di nav Eniya Libnanî ya di bin Gemayel de winda kir dema ku rastgirên Xiristiyan perçe bûn.
Di 18’ê Nîsana 1983’an de Hizbullah a ku ji payîza 1982’an û vir ve bi girseyî ji aliyê Sûriye û Îranê ve hatibû avakirin, bi wesayîteke bombebarkirî êrîşî balyozxaneya DYA ya li Beyrûtê kir. 63 kes mirin, di nav de Robert Ames, serokê herêmî yê ajansa îstîxbarata derve ya Amerîkî CIA. Her weha di bihara 1983 de, hevalbendên Sûriyê Eniya Rizgarkirina Niştimanî ava kirin, di nav wan de serokê berê Suleyman Frangieh, serokê Durzî Welîd Cumbelat û beşek ji PLO, ku red kiribûn ku vekişin. Hevbendiyê li dijî leşkerên Îsraêlî û Amerîkayê û herwiha li dijî hikûmeta Gemayel çalakî pêk anîn.
Di 23ê Cotmeha 1983an de, du teqînên hemwext ên wêranker li ser baregehên hêzên deryayî yên Amerîkî û Fransî hatin kirin; 241 leşkerên Amerîkî û 58 Fransî mirin. Dewletên Yekbûyî ne ji hêla dîplomatîk û ne jî leşkerî ve bi zelalî bersiv neda. Hebûna leşkerî ya li behrê di nîvê meha Mijdarê de ber bi komeke şer a keştiya balafiran ve berfireh bû, ku keştiyên şer ên Sovyetê yên çavdêriyê tevlî wan bûn. Du balefirên cengê yên Amerîkî di hewldana êrîşeke asmanî de li dijî çeperên berevanîya asmanî yên Sûrî-Sovyetê li Geliyê Bekaayê hatin xistin. Lê belê, ji ber rewşa giran a dilê Serok Hafiz El-Esed û derbeya birayê wî, aliyê Sûriyê bi awayekî demkî tenê karîbû bi asteke sînordar tevbigere. Hewldanên dîplomatîk ên DYAyê ji bo peydabûna herêmên operasyonê yên cuda yên Îsraêl û Sûriyê li Libnanê bi ser neket. Lewma ji ber zêdebûna zexta siyasî ya navxweyî Serokê Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê Reagan di 7ê Sibata 1984an de fermana şandina hêzên deryayî da. Vekişîna leşkerên Amerîkî di 27ê Sibatê de û ya hêzên navneteweyî yên mayî jî heta Nîsanê temam bû.
Piştî danûstandinên li Şamê, Serok Gamayel peymana 17ê Gulanê ya ku qet bandor nebû, vekişand, xwe nêzîkî Sûriyê kir, û hişt ku ew li ser kar bimîne. Di Îlona 1984’an de careke din êrîşeke bombeyî li ser balyozxaneya Amerîka ya li Beyrûtê pêk hat. Hîzbûllah ji êrîşan berpirsyar hat dîtin, lê red kir ku ew tevlî wan êrîşan bûye. Hêzên çekdar ên Lubnanê, ku bi alîkariya DYE ji nû ve hatibûn avakirin, niha dîsa di nav milîsên mezhebî de belav bûn. Bi tevayî, berjewendiya dîplomatîk a Dewletên Yekbûyî ji bo bandorkirina şerê navxweyî yê Lubnanê kêm bû. Îsraêl heta Hezîrana 1985'an leşkerên xwe vekişand beşek ji başûrê Lubnanê ("herêma ewle"); heta havîna sala 2000 Îsraêlê ew der bi SLA re dagir kir.
Kaxmûd
Kaxmûd gundekî ku bi ser navçeya Tîla Mûşê ve ye.
Sarayönü
Sarayönü navçeyek Qonyeyê ye. Sarayönü yek ji navçeyên Kurdên Anatoliya Navîn e.
Arşevê Oskan
Wî xwendina xwe ya despêkê (seretayî) li gundê xwe kir û ya navçeyî li bajarê Dirbêsiyê û herweha lîse li bajarê Hesîçeyê.
Ducaniya cîgir
Cihê ku ducaniya cîgir a bazirganî qanûnî ye, hevjîn dikarin arîkariya ajansên sêyemîn bikar bînin da ku di pêvajoya ducaniya cîgir de bibin alîkar, da ku cîgir bibînin û bi wê re peymanekê saz bikin. Van saziyan bi gelemperî bi rêya testên psîkolojîk û yên din ên bijîjkî cîgiran kontrol dikin da ku şansê çêtirîn bo ducanî û radestkirina saxlem peyda bikin. Ew her weha bi gelemperî hemî mijarên qanûnî yên têkildarî dêûbavên mebest û cîgir hêsan dikin.
Kîrman
Kîrman (navê wê bi tirkî kirine Güzçimeni), gundekî ser Erdêxanê ye.
Îndonezya
Nav
Piştî 1900, Îndonezya di derdorên akademîk ên li derveyî Hollandayê de bêtir gelemperî bû, û komên neteweperest ên xwecihî ew ji bo îfadeya siyasî pejirand. Adolf Bastian ji Zanîngeha Berlînê ev nav bi pirtûka xwe ya Indonesien oder die Inseln des Malayischen Archipels, 1884–1894 belav kir. Yekemîn zanyarê xwecî ku nav bikar anî Ki Hajar Dewantara bû, dema ku di sala 1913 de, wî buroyek çapemenîyê li Hollanda, Indonesisch Pers-bureau damezrand.
Dîroka kevnar
Delîlên herî kevn ên nifûsa îslamîbûyî yên li arşîpelagê vedigere sedsala 13-an li bakurê Sumatrayê.[31] Parçeyên din ên archipelago hêdî hêdî Îslam qebûl kirin, û ew di dawiya sedsala 16-an de li Java û Sumatra dînê serdest bû. Bi piranî, Îslam li ser bandorên çandî û olî yên heyî, ku forma serdest a Îslamê li Endonezyayê, bi taybetî li Javayê, şekil da û tevlihev kir.
Tariq
Tariq sûreyek ji Quran a Pîroz e. Sûre li bajarê Mekê hatîye danîn û ji 17 ayetan pêk tê. Sûre navê xwe ji peyva "et-Tariq" ji ayeta yekemîn girtîye. "Tarik" bi zimanê kurdî tê wateya "tiştê ku bi dijwarî lê dikevî/lê dixinî, tiştê ku şev tê".
Aram, Xelfetî
Dîroka gund
Li gorî gotinan be, koka vî gundî tirkmenî ye. Di gotûbêjên gundiyan de hîn jî parçeyên zimanê Tirkmeniyan peyda ne. Lê balkêş e ku navê gund Aram gotineke bi zimanê aramî ye jî.
Şereflikoçhisar
Şereflikoçhisar navçeyeke Enqereyê ye. Şereflikoçhisar yek ji navçeyên Kurdên Anatoliya Navîn e.
Înşiqaq
Înşiqaq sûreyek ji Quran a Pîroz e. Sûre li bajarê Mekkê hatîye danîn û ji 25 ayetan tê holê. Sûre navê xwe ji peyva zimanê erebî "înşiqaq" ji ayeta yekê girtîye. "Înşiqaq" bi zimanê kurdî tê wateya "tiştê ku tê qelişandinê".
Tanêr
Tanêr, gundekî ser bi navçeya Xozata Dêrsimê ve ye. Li vî gundî, eşîra Bextiyaran dijî.
Esra Erol
Esra Erol Özbir (jdb. 12ê gulana 1982an li Stembolê, Tirkiye) pêşkêşvana televîzyonê ya tirk e.
Subarto
Subarî an Subir di demên kevnar de herêmek bû, bi texmînî li Kurdistana îroyîn bû.ko ew jî ji kalkên kurdan di hêne hisab kirin, Nav di cûrbecûr rastnivîsan de xuya dike Subar, Subir, Shubur, S (h) ubaru. Di Neo-Asûrî de bi gelemperî Shupria ye, serdemê subarîyan vedgere serdemê sumeriyan , yekem deqê li ser subariya vedgerît bo paşayê Legşe bi na (Ayanatm) ko diyar diket çewa hêrş kirye ser wan û bac û serane ji wan standiye , herwisan serconê ekedî jî basî wan hêrşan dilet dema kirye ser wan , herwisan Neramsîn jî diyar diket ka çewa hêrş kirye ser wilatê subariyan û bi taybetî paytextê wan ( Xamazî ) herwisan carna di got paytextê Lolobian ,diyar dbe ko Lolobî û subarî yekn , herwisan Hamorabî jî di deqekê da dibêjît ko me hêrş kirye ser wilatê Gutî û Subariyan li serdemê binemala Ur ya sêyem ko amaje diket ka çewa subarî û îlamiya yek girtin û hêrş kre ser paytextê wan Ur , herwisan hamorabî di wî deqê xwe da subariyan bi dagîrker wesf diket ,lê li dûmahîkê Aşuriya şiyan silatê subariyan dagîr biken ,
Hêvîjar
Hêvîjar wênesazekî Kurd e.
George Smith (kîmyager)
Pîşe
Smith yek ji piştevanên berdewam yên bizava Boykot, Bêparkirin û Dorgirtinê ye ko alîgirîyeka felestîniyan e di Şerrenîxa Israyîlî-Felestînî da.
Amira Casar
Jiyan
Amia Casar keça kurdek û stranbêjeke rûs e. Ew li Îngilistan û Îrlendayê mezin bû. Di ciwantiya xwe de, ew ji hêla Helmut Newton ve hat vedîtin û ber bi Parîsê ve çû, li wir, ew, wek model ji bo Chanel û ji bo Jean Paul Gaultier, xebitî. Ew di 1989an de dest bi xwendina xwe ya aktrîsê li Cours Florent kir û di sala 1991ê de li dibistana lîstikvaniyê Conservatoire national supérieur d’art dramatique perwediya lîstikvaniyê xelas kir.
Înterseksiyonalîte
Peyva Înterseksiyonalîte ji aliyê Kimberlé Crenshaw ve di sala 1989an de hatiye peydakirin.Ew şêweya ku pergalên hêzê ya herbilî(interlocking) çawa li kesên herî marjînal ên civakê bandor dide salox dide. Aktîvîst ji bo ku egalîtaryanîzma siyasî û civakî bipêşînin, çarçoveya Kimberléê bikar tînin. Înterseksiyonalîte dijî pergalên analîtîk e ku ew her yek eksenên zordariyê tenê dihêlin. Mînak, vê çarçoveyê da, em nikarin dîskrîmînasyona dijî jinên reşik wekî yekatiya sade ya mîsojînî û nijadperestiyê bibînin, lê dikarin wekî tiştek zêde komplîke bihesibînin. Înterseksiyonalîte xwe tevlî temayên wekî zordariya sêcarî ku wekî heman demê da tecribekirina jinbûn, feqîrî û penaberiyê tê hesibandin dike. Analîza înterseksiyonal bi çarçoveyên analîza hêzê ya anarcha-femînîst re gelek nêzik rêzê dike.
Qelata Kelêge
Kelêge peyvikek Kurdîye û dibêjine komek berêt serhew. Qelata Kelêge bi ķelata Tergewer jî yê hatiye baskirin. Gund û ķelata Kelêge li navbenda gundêt Derbend û Sulki li ser girekê, çend sed metra bilind, û çend sed metreya çargoşe, bi hemen navi yê hatiye awakirin. Gelek tiştê dîrokî li wê Ķelatê yê peyda bûy.
Hozan Şemdîn
''"Di sala 1955an de ji dayik bû. Ji sala 1972an û vir ve bi profesyonelî muzîkê çê dike. Di sala 1986an de li Lîbyayê berhema bi navê 'Dengê Karker' derxist. Di navbera salên 1988 û 2004an de 3 berhem derxistin: Ala Rengîn, Ka Buka Min, Desmala Govendê. Hozan Şemdîn, di navbera salên 1988 û 2003an de di nava Koma Berxwedan de cih girt û di nava 6 berhemên Koma Berxwedan de stranên xwe gotin.
Rehau
Rehau bajarokekî navçeya (Landkreis) Hof li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Çelokebab
Bi birincê re tînin ser destexaneyê, li binikan parve dikin. Simaq, îsota reş a biharatî yan li ser daxwazê biharatên din tehmê didin vê kebabê.
Gola Champlain
Lake Champlain, Gola Champlain yek ji golên mezin li bakurê Amerîkayê ye. Di tixûbê DYA û Kenedayê de ye.
County Mayo
County Mayo an wîlayetek Îrlenda ye.
Elfubêy erebîy zimanî kurdî
Elfubê
Her wekû elfubêy erebî em elfobêyeş le rastewe bo çep denûsrê. Kêsimî pîtekan besrawe be şwênekey le naw wişe da: tenya (eger be pîtekanî pêş u paşî xoy nelikabê), sereta (eger be pîtî paş xoy likabê), nawîn (eger be pîtekanî pêş u paşî xoy likabê) u kota (eger be pîtî pêş xoy likabê), hendêk pît hen be wişey paş xoyan nalikên boye natwanin kêsimî sereta u nawînyan hebê. Bo em pîtane le sereta da le kêsimî tenya u le nawîn da le kêsimî kota kellk werdegîrê. Em pîtane birîtîn le: ا، د، ر، ڕ، ز، ژ، و، ۆ، وو، ە.
Kur
Zarokên kur jî wek zarpkên keç di navbera 12 û 15 salî de balix dibin. Di vê navberê de dengê wan sitûr dibe û hêdî hêdî laşê wan şiklê laşê mêr digre.
Qelata Cêrmê
Ĥikumeta Îranê, li sala 1887-ê zayînî dewrê şerê li gel Begzada paşi şoreşa Şêx Ubeydullahê Nehrî, kelata Dîrokiya Cêrmê kawil kir û li şûna wê ķelatekê, bi navê “Nasirî” (bi navê Nasiredîn Şahê Qacar li wi dewri), li Cêrmê awadiket, ku ciyê hengek (~1000) serbaza hebûye. Ewê ķelatê çar borcêt du tebeqe hebûne û dora wê şorekirî bûye.
Elîava, Ûrmiye
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 2.076 kes (517 malbat) bûn.
Justin Bieber
Jînenîgarî
Bieber di 1-ê adara 1994-an de, li London, Ontario, li Nexweşxaneya St Joseph, hat dinê û li Stratford, Ontario mezin bû. Ew tenê zarokê Jeremy Jack Bieber û Patricia "Pattie" Mallette e, ku qet zewicî nebûn. [18]  Mallette dema ku ew ji dayik bû, û dayika wê Diane û bavé wî Bruce alîkariya wê kir ku kurê xwe mezin bike. Bav û kalên wî frensî-kanadî, îrlandî, îngîlîzî, skotî û almanî pêk tê. Wî her wiha diyar kiriye ku ew hin bav û kalên Aboriginal Canadian-a ne diyar in.
Bendawî Mehabad
Serçawe
دریاچه سد مهاباد
Perdeya pencereyê
Perde bo kontrolkirina tavê û parastina jiyana taybet e. Ango perde jiyana mirov a malê vedişêre, tava zêde nahêle. Gelek cureyên perdeyan hene. Jin ji wan jî tenê bo dekorasyonê ne.
Ronî Îlten
Wekî din lîstikeke şanoyê ya bi navê "Koç" nivîsandiye û derhinêriya wê jî kiriye. Bi vê lîstikê beşdarî mîhrîcana Batmanê (2005) bûye. Di Sala 2005'an de beşdarî du pêşangehan bûye. Yek li Batmanê li Kolana Hunerê u ya din jî li Bulanikê wekî taybet vekiriye.
Elîava, Barandûz
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 341 kes (87 malbat) bûn.
Dinya (gerstêrk)
Avabûna Dinyayê
Tê pêşbînîkirin ku temenê Heyvê 4,5 milyar sal e. Hîpoteza sereke ev e ku ew ji ber berhevkirina ji maddeya ku ji Dinyayê derketiye, piştî ku heyberek bi mezinahiya Marsê ku bi qasî ji sedî 10 ji girseya Dinyayê, bi navê Theia, bi Erdê re li hev ketiye û Heyv avabûye. Bi derbeke zexm li erdê ket û hinek ji girseya wê bi erdê re bû yek. Di navbera 4.1 û 3.8 milyar sal de, gelek bandorên asteroîdê yên di dema Bombardimana Giran a Dereng de bûne sedema guhertinên girîng li hawîrdora mezin a rûyê Heyvê û Cîhanê.
Temenê Dinyayê
Temenê Dinyayê rasterast bi temenê zinaran nayê pîvandin. Ji ber ku kevirên herî kevn ên naskirî jî ji kevirên kevnar ên ku îro li ser rûyê Dinyayê nemane, çêbûne. Kevintirîn kevirên ku heta niha hatine dîtin li rojavayê Grînlendayê hatine dîtin û temenê wan 4.1 milyar sal in. Rêbaza herî baş a ku îro ji bo hesabkirina temenê Dinyayê heye, veguhertina hêmanên radyoaktîv ji bo hêmanên din e ku di encama nîvcobûna wan de ye. Bo nimûne, hêmana radyoaktîv ûranyûmê du celeb atoman hene, wek ûranyumê-238 û ûranyûmê-235 e. Ev her du atoman di pêvajoyek pir hêdî de vediguherin atomên zirîçê. Bi veguherîna ûranyûma-238, ku ji îzotopa dinê ya ûranyumê hinekî girantir e, îzotopeke siviktir a serpê, zirîç-206, çêdibe û bi veguherîna ûranyûma-234, îzotekek sivik, zirîç-207 çêdibe. Rêjeya veguhertina ûranyuma 235ê bo serpê şeş ​​qat ji rêjeya veguhertina ûranyûma 238ê zûtir e. Ji ber van sedeman, rêjeya atomên zirîç-206 û zirîç-207 di zinarek di bin lêkolînê de li gorî temenê kevir diguhere. Cûdahiya di navbera mîneralek serpê de ku tê texmînkirin ku herî kevn e û strukturên îzotopên lîberê yên ku îro li okyanûsan pêk tê tenê bi dirêjahiya 4,5 mîlyar salî ya di navbera çêbûna van her du nimûneyan de têne ravekirin. Ev serdema 4,5 milyar sal wekî temenê Dinyayê tê qebûlkirin.
Destpêka jiyanê û pêşveçûn
Di dema Neoproterozoîk da, ji 1000î heta 541ê milyon salê, dibe ku piraniya cîhanê bi qeşayê hatibe nixumandin. Ev hîpotez wek "Erda Berfê" tê bi nav kirin û ji ber ku beriya teqîna Cambrîan bû. Dema ku jiyana pirzimanî di tevliheviyê de pir zêde bû, rastî eleqeyeke taybet tê. Piştî teqîna Cambrian ya 535 milyon salî, bi kêmî ve pênc wendakirinên girseyî yên mezin û gelek girseyî yên piçûk hene. Ji xeynî bûyera windabûna Holosenê ya heyî ya herî dawî, 66 milyon sal berê dema ku barîna asteroîda bû sedema tunebûna Dînezoran û kêzikên din ên mezin. Hinek ajalên piçûk ên mîna kêzik, ajalên bi memik û hinek celeb ên çûkan ku bûne dewamî ya jiyana îro xwe ji vî serdema barîna asteroîda parastine.
Noord-Beveland
Noord-Beveland, şaredariyeke bi ser parêzgeha Zelanda Holendayê ve ye.
Çaxê Asinî
Çaxê Asinî qonaxa dawîyê ji Pergala Sê-çaxanî ye, û piştî qonaxên Çaxê Berîn (Çaxê Nûberîn) anko Neolîtîk û Çaxê Bronzî dihêt. Ew heyameka şûnwarzanistî di çaxên pêşdîrok û serêdîrokê yê deverên Ewropayê û Rojhilata Nêzîk ya Kevnar e û bi awayekê danberhevanî ji bo parên dî yên Cihana Kevnar jî dihêt xebitandin. Pergala Sê-çaxanî li destpêka sedsala 19ê bi awayekê taybetî ji bo şûnwarnasîya Ewropayê hat pêşnihan anko pêşniharkirin. Paştri li dawîya sedsala 19ê ew bû şûnwarnasîya Rojhilata Nêzîk ya Kevnar jî hat bikarînan. Her wekî ko ji navê wê dihêt fehmîn, teknolojîya Çaxê Asinî bi berhemandina amûr û çekên asinî ji asingerîyê dihêt venîyasîn.
Chelsea Clinton
Salên destpêkê
Dema ku zarokek piçûk bû, Clinton di baweriya Baptist a Başûrî ya bavê xwe de mezin bû, û piştra çû dêra Dayika xwe ya Yekbûyî Methodist.
Masûlke
Masûlke an jî girdik, di laşê mirovan de kêmanî 650 masûlke hene. Ew ne tenê di pil û qoran da, her wisa li pir derên laşê mirovan da hene.
Ebese
Ebese sûreyek ji Quran a Pîroz e. Sûre li bajarê Mekkê hatîye peyxam kirin û ji 42 ayetan pêk ê. Sûre navê xwe ji kirara "Ebese" di ayeta yekemîn da girtîye. Ebese bi zimanê kurdî tê wateya " rûyê xwe t'al kir". Sûre qala baweriyê, pêxambertiyê, hêza Xwedê û qala roja qiyametê dike.
Elîbêglû
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 913 kes (267 malbat) bûn.
Omera
Omera an jî Omeran, gundekî li ser navçeya Çinarê ve ye. Ev gund berê navçeya Bismilê ve girêdayi bû. Gundekî eşîra Omera ye. Ji ber wê yekê navê gund Omera ye.
Şîyayîş: Marlon û Brandoyê Min
Grêdayêy Teberî
AsiFilm
Ziravkî
Ziravkî, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.
La Mure-Argens
La Mure-Argens, komuneke li departmena Alpes-de-Haute-Provence a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Bahoz (fîlm, zazakî)
Bahoz (Tofan) fîlmê Kazim Öziyo hîrinano. Fîlmde tenitî, bindestî, zilm u zorîtî serê wendakarê kurdê kê sukanê pilande wanenê, yeno nişankerdişî.
Bazarçe Merzî, Bane
Bazarçe Merzî gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Bane ye.
Amfreville-la-Mi-Voie
Amfreville-la-Mi-Voie, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Alma mater
Di dema nûjen de gotina alma mater ji bo dibistan, kolej an jî zanîngehên mirov têde xwendî re tê bikaranîn. Herwiha ji bo sirûd an strana dibistanê jî tê bikaranîn.
Şerê Viyetnamê
Çima ku ev şer xwe bi Şerê Îndoçînê (1946-1954) ve girêda û tesîra wî li seranserî Îndoçînê hebû, carinan wek Şerê Îndoçînê yê duyem jî tê binavkirin. Ji ber ku hêzên herî mezin ên cîhanê bandora xwe li ser vê şerê kirin, wek "şerê temsîlî" ya Şerê Sar tê hesibandin.
Di salê 1965ê de serokê DYA Lyndon B. Johnson biryara bombebarandina Viyetnama Bakur kir û di meha adarê de zêdetir leşkerên amerîkî şande Viyetnama Başûr da ku li dijî NLFê şer bikin. Li ser vê yekê Yekîtiya Sovyet û Komara Gel a Çînê piştgiriya Viyetnama bakur kirin, şeş netewên din jî alîkariya leşkerî dane DYA û Viyetnama başûr. Di sala 1964ê de şer derbasî Laos û di sala 1970ê de ji derbasî Kambocayê bû. Piştî bûyera Tet a NLF Johnson bombebarandinê di sala 1968ê de da sekinandin.
Paresana mirovahiyê
Li gorî zanyariyên îro, dîroka paresana mirovahî bi ji hev qetandina populasyona hevbeş a pêşiyên mirov û yên şempanze pêk hatiye. Ev koma pêşiyan ku ji wan mirovê nûjên û mervên wî yên ku neslê xwe tinebûyî ne pêk hatin, wek homînînî tê bi nav kirin.
Beromünster
Beromünster, bajarekî Swîsreyê ye û yek ji bajarên kantona Lucerne ya herêma Surseeyê ye.
County Louth
County Louth an wîlayetek Îrlenda ye.
Çîçkanîs
Çîçkanîs, gundekî giradayê navçeya Payîzava ya Wanê ye.
Berg, Frankonyaya Jorîn
Berg şaredariyeke navçeya (Landkreis) Hof li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
County Offaly
County Offaly an wîlayetek Îrlenda ye.
Ehmed Ronîar
Pêşangehên wî yên xweser
2013   “Helbesta Bêdeng” Parka Ataturk / Êlih
2010   “Dewsa Ramûsanên Te”(Di pêşbaziya Abdullah Duran de xilata duyemîn)
Ergun, Inner Mongolia
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2017an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 85.162 kesî
Ehmed Ronîar
Pêşangehên wî yên xweser
2014   “ŞikeftaHelbestê” Hevpeyvîn-Poetika, Çîdem Baran, WeşanênRonahî
Xelata Mark Twain ji bo Mîzaha Amerîkî
Xelatgir
Xelatgirê ewil komediyen Richard Pryor bû. Du salên ewil ên Xelata Mark Twain (Richard Pryor û Jonathan Winters) li ser Comedy Central hatin tomarkirin   û weşandin. Ji hingê ve, pêşniyarên xelatê ji bo weşana li ser PBS-ê têne tomarkirin. Xelatgira pîrtirîn lîstikvan û komedyen Carol Burnett bû, di 80 saliya xwe de di 2013 de. Xelatgira biçûktirîn lîstikvan û komediyen Tina Fey bû, di 40 saliya xwe de di 2010 de.
Akif Akkuş
Akif Akkuş (jdb. 13ê çiriya paşîn li Tarsus, Mêrsîn, Tirkiye) nûnerê Partiya Tevgera Neteweparêz yê Mêrsînê ye.